Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 1255 878961 863178 2026-11-06T08:41:56Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878961 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем}} {{ПВ-Раççей |статус = Хула |чăвашла çĕлĕк = Етĕрне |тăван çĕлĕк = Ядрин |герб = Герб Ядрина 1989.jpg |ялав = |lat_deg = 55 |lat_min = 57 |lat_sec = 00 |lon_deg = 46 |lon_min = 12 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(10200)_region:RU |CoordScale = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = |район = Етĕрне районĕ |район тапăлра = Етĕрне районĕ{{!}}Етĕрне районĕ |пурăнан вырăн тĕсĕ = хула тăрăхĕ |пурăнан вырăн = Етĕрне{{!}}Етĕрне |пурăнан вырăн тапăлра = |шалти пайлану = |пуçлăх тĕсĕ = |пуçлăх = Фоланин Викентий Иванович |никĕсленĕ вăхăт = 1590 |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = 1781 |лаптăк = 55 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = 70 |климат = |пурăнан халăх = 8451 |çырав çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] — 66,7%; [[вырăссем]] — 31,1%; [[марисем]] — 0,4%; [[украинсем]] — 0,4%; [[ирçесем]] — 0,3%; [[тутарсем]] — 0,3%; [[нимĕçсем]] — 0,1% |конфесси йышĕ = |этнохороним = е́тĕрнесем |почтă индексĕ = 429060 |телефон кочĕ = 83547 |цифрăллă идентификатор = 97253501 |категори Commons-ра = |сайт = http://ядрин.рф/ }} '''Етӗрне''' ({{lang-ru|Ядрин}}, {{lang-mrj|Йӓдӹрнӓ}}, {{lang-mhr|Ядырна}}) — [[Чăваш Ен|Чӑваш Ен]]ри [[хула]], [[Чăваш Енĕн Етĕрне районĕ|Етӗрне районӗн]] тӗп хули. 2002-мӗш ҫулта пурӗ 11,1 пин ҫын пурӑннӑ. Хула [[Сăр (юханшыв)|Сӑр]] [[юханшыв|юхан шыв]] ҫинче ларать. Хула пуҫлăхĕ&nbsp;— Фоланин Викентий Иванович. == Этимологи == ''Йӗтӗрне'' сӑмахран вӑхӑт иртсен ''Етӗрне'' пулса каять. ''Йӗтӗр'' (выр. скатывать), ''йĕтĕрне'' (выр. скалка). Кимӗсене пӗренесем ҫине хурса ҫырма тари йӗтӗрнӗ, вырӑсла&nbsp;— волок, воложки. ==Тавралӑхӗ== ==Халӑх йышӗ, хула тытӑмӗ== == Кун-ҫулӗ == Етӗрне Турцинчи Эдирне хула ячӗпе пӗр пек илтӗнет. Унта Эдирне малтанах тӗп хула пулнӑ, ҫавӑнтах янычарсен (ҫӗнӗ ҫар) шкулӗсем пулнӑ. Васильсурска Хусан ҫӗрӗсен ҫывӑхӗнче никӗсленӗ хыҫҫӑнах ӑна хирӗҫ хан форпост хывать. Ячӗ Эдирне, хальхи чӑвашла Етӗрне пулать. Ҫав вӑхӑтрах тӑрӑха чӑваш ятлӑ ҫар ҫыннисем килсе тухаҫҫӗ. Чӑваш тени вӑл вӑхӑтра «ертсе пыракан ҫар ҫынни» пӗлтерӗшлӗ пулнӑ. Хусан ханлӑхӗн чиккине ҫирӗплетме хан тӑтӑшах ҫарсем ярса тӑнӑ. Ҫармӑс ялӗсем хушшинче ҫӗнӗрен форпостсем ҫӗкленме тытӑнаҫҫӗ&nbsp;— Етӗрне (Эдирне), Чурпай, Ачак, Чутай, Майтан, Крымсарайкасси тата ыттисем. 1551-мӗш ҫулта Курбский ҫырнӑ тӑрӑх «чӑвашсем пурӑнмалли вырӑнсем, ҫирӗплетнӗ кармансем ҫумӗнче вырнаҫнӑ». (Етӗрне вырӑнӗнче ӗмӗртен-авалтан чӑвашсем пурӑннӑ, кунта вӗсен ҫирӗплетнӗ пысӑк мар карман хула пулнă. В.&nbsp;Якимов 1927-мӗш ҫулта ҫырса илнӗ чӑнлавра Етӗрне ятлӑ-сумлӑ чӑваш ҫыннин ячӗ иккенни паллӑ. Унта ҫапла каланӑ: «Патша чӑваш ҫӗрӗ ҫине уес хули тума шутланӑ. Чӑвашсен ятлӑ-сумлӑ ҫыннисем ҫакна пӗлеҫҫӗ т-е уес хулине хӑйсен ялӗ вырӑнӗнче пултарас тесе тавлашма тытӑнаҫҫӗ. Вӗсенчен пӗри Тукач, тепри Сарплат, виҫҫӗмӗшӗ&nbsp;— Асамат. Вӗсен кашнийӗн хӑйсен пуҫласа янӑ ялсем пулнӑ. Вӗсене ҫак ятлӑ-сумлӑ ячӗпе чӗннӗ... Юлашкинчен уес хулине илмелли хута Тукач илнӗ. Анчах Асаматпа Сарплат ҫакӑнпа килӗшмен, Тукача хирӗҫ кӗрешме тытӑннӑ. Ҫав вӑхӑтра Тукач ҫуртне ҫӗрле Етӗрне паттӑр чӑваш ҫӗмӗрсе кӗнӗ те уес тумалли хута илсе кайнӑ. Етӗрнен хӑй ячӗллӗ ялӗ пулнӑ, ҫавӑнта вара уес хули туса никӗсленӗ. Етӗрне хули Иван Болотников, Степан Разин тата Емельян Пугачев пӑлхавӗсем вӑхӑтӗнче те питӗ палӑрнӑ. В.&nbsp;Димитриев ҫырнӑ тӑрӑх «И Цивильск, и Ядрин были поставлен русскими властями для укрепления своего положения после подавления восстания чувашских и марийских крестьян 80-х годах XVI века...» Кунти ҫынсем Етӗрне ҫынни Ахман утаман паттӑр ҫинчен хайлавсене паян куна упраса ҫитернӗ. == Паллӑ вырӑнсем == * Михал архангел чиркӗвӗ (XVII ӗмӗрӗн вӗҫӗ — XVIII ӗмӗрӗн пуҫламӑшӗ); * Виҫпӗрлев чиркӗвӗ ([[1829|1829-мӗш ҫул]]); * XIX ӗмӗрти ҫуртсем * А.&nbsp;В.&nbsp;Асламас ячӗллӗ ача-пӑча ӳнер шкулӗ<ref>[https://chuvash.org/news/15981.html Асламас ячӗллӗ шкул ачисемпе художниксем ӑсталӑх класӗ йӗркеленӗ]</ref> == Паллӑ ҫынсем == * [[Абакумов Глеб Арсентьевич]] — совет тата раҫҫей химикӗ, РĂА академикӗ. * [[Ашмарин Николай Иванович]] ([[1870]]–<nowiki/>[[1933]]) — раҫҫейри паллӑ тухӑҫ тӗпчевҫи, тӗрӗкҫӗ. * [[Мордвинов Николай Дмитриевич]] ([[1901]]–<nowiki/>[[1966]]) — совет артисчӗ. == Асӑрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Вуламалли== * В.&nbsp;Д.&nbsp;Димитриев, «История Чувашской АССР», Шупашкар. * Юхма Мишши, «Авалхи чăвашсем», Шупашкар,1996. * {{ВТ-ЭСБЕ|Ядрин|[[Неволин Пётр Иванович|Неволин П. И.]],}} ==Каҫӑсем== * [https://web.archive.org/web/20050304044017/http://www.yadrin.ru/ Етӗрне хулин сайчӗ (вырӑсла)] {{Чăваш Ен}} {{Chuvash-geo-stub}} [[Категори:Чăваш Енĕн хулисем]] 84gk1eowj8on2xqpynim7rhay97b8ne 0 1717 878921 832197 2026-11-06T05:40:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878921 wikitext text/x-wiki {{Комплекслă ăслăх | Тема = [[Çĕр пирки ăслăхсем]] | Ячĕ = Геологи | Урăх ячĕсем = {{lang-en|Geology}} | Капăрлатни = Jordens inre.svg | Тĕпчев объекчĕ = [[Çĕр (планета)|Çĕр]] тата планетăсем | Тĕп тĕлĕшсем = [[Проект:Геологи/Ят-йышсем/Геологи циклĕнчи ăслăхĕсем|геологи циклĕнчи ăслăхĕсем]] | Категори Викиампарта = Geology }} '''Геологи''' (''гео'' (çĕр) тата ''логос'' (сăмах) ), — Çĕр тытăмĕ мĕнрен пулса тăнине, вăл мĕнле аталаннине тĕрлĕ енчен тĕпчекен ăслăлăх. Çавăн пекех ку ăслăлăх çĕр айĕнчи усăллă япаласем ăçта вырнаçнине тĕпчет. ==Уйрăмĕсем== Геологи нумай уйрăмсенчен тăрать. Гео сăмахран тăнине ытлашшиех пăхмалла мар, мĕншĕн тесен вăл Çĕре çеç мар, унран анлăрах та тĕпчет. Тĕслĕхрен, Хĕвел системине тĕпчекен уйрăмсем: [[космохими]], [[космологи]], [[космос геологиĕ]] тата [[планетологи]]. Çĕр планетине хупăрласем çине пайлама пулать. Çӳлте атмосфера вырнаçнă. Ку газлă хупăрлавĕ пулать. Шывлă оболочка гидросфера ятлă. Вăл океансенчен, юханшывсемпе кӳлĕсенсенчен тата çĕр айĕнчи шывсенчен тăрать. Çынсем пурăнакан вырăнĕ биосфера ятлă. Геологи уйрăмĕсем: * [[Геохими]] * [[Геофизика]] * [[Кристаллографи]] * [[Литологи]] * [[Минерологи]] * [[Палеонтологи]] * [[Петрографи]] * [[Петрологи]] * [[Сейсмологи]] * [[Çĕр айĕнчи пурлăхсем геологи]] == Каçăсем == Хыпар кĕнекисем: * [[Проект:Геология/Списки/Науки геологического цикла]] — cписок наук. * [http://www.vsegei.ru/ru/public/sprav/geodictionary/ Геологический словарь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927014603/https://vsegei.ru/ru/public/sprav/geodictionary/ |date=2020-09-27 }} на сайте [[ВСЕГЕИ]]. * [https://web.archive.org/web/20140106110758/http://geo.web.ru/db/glossary.html geo.web.ru] — Словарь геологических терминов. * [http://scirus.benran.ru/higeo/search.php Информационная система] — «[[История геологии и горного дела]]» РАН. Общества, организации и институты: * [http://www.asgeos.ru/page/27.html asgeos.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200221122731/http://www.asgeos.ru/page/27.html |date=2020-02-21 }} — Ассоциация геологических организаций. * [https://rosgeo.org/ rosgeo.org] — Российское геологическое общество (РОСГЕО). * [https://www.rosgeo.com/ru rosgeo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190415032233/http://www.rosgeo.com/ru |date=2019-04-15 }} — Росгеология. * [[Геологический институт]], [[Институт геологии]] и [[Институт геологических наук]]. {{Çĕр пирки ăслăхсем}} {{Геологи уйрăмĕсем}} [[Категори:Геологи|*]] sbtzg6xzojnngijftszoua6rlanr3ay 0 2712 878898 797793 2026-11-06T03:36:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878898 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Васильев}} {{Театр ĕçченĕ | Ят = Алексей Васильев | Тăван ят = | Ӳкерчĕк = | Анлăшĕ = 200px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = Алексей Васильев актёр, режиссёр | Çуралнă чухнехи ят = Васильев Алексей Григорьевич | Çуралнă вăхăт = [[1934]], [[çурла, 3]] | Çуралнă вырăн = [[Каншел]] ялĕ, {{ÇВ|Патăрьел районĕ|Патăрьел районĕнче}}, Чăваш АССР | Вилнĕ вăхăт = [[2010]], [[çĕртме, 17]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, {{ВВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}} | Професси = драма артисчĕ, режиссёрĕ | Гражданлăх = {{Flagicon|USSR}} {{RUS}} | Хастар çулсем = 1958 - 1996 | Суя ятсем = | Амплуа = | Театр = [[Чăваш патшалăх К. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ]], [[Чăваш патшалăхĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ çамрăксен театрĕ]], [[Шупашкарти вырăс драма театрĕ]] | Рольсем = | Спектакльсем = Н.Т. Терентьев «Савни», «Кайри – мала, хур кайăксем» Н. Гоголь «Ревизор», М. Горький «Васса Железнова», В. Собко «Сохрани мою тайну» | Чыславсем = Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ (1976), РСФСР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ (1979), Чăваш комсомолĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ парни | Сайт = | imdb_id = }} '''Васильев Алексей Григорьевич''', — театр актерĕ. [[1934]] çулхи [[çурла, 3|çурла уйăхĕн 3]] [[Чăваш Енĕн Патăръел районĕ]]нчи [[Каншел]] ялĕнче çуралнă. Чăваш АССР([[1976]]) тата РСФСР([[1979]]) тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ ятне тивĕçлĕ пулнă <ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=975 Чувашская энциклопедия]</ref><ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/vasilev-aleksejj/ Культурное наследие Чуваащии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171217121540/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/vasilev-aleksejj/ |date=2017-12-17 }}</ref>. ==Пурнăçĕ== ЛПИӲТМтК режиссисура уйрăмĕнче вĕренсе тухнă хыççăн 1966-1967 çулсенче Чăваш драма театрĕн режиссёрĕ вырăнĕнче тăрăшнă. 1976-1968 çулсенче Чăваш Енĕн вырăс драма театрĕн режиссёрĕ, 1969-1996 çулсенче тĕп режиссёр вырăнĕнче ĕçленĕ. 1995-1996 çулсенче Чăваш ТЮЗра художество ертӳçи пулнă. ==Пултарулăхĕ== ===Спектакльсем=== * Н.Терентьевăн "Любимая" ([[1966]]); * И.Гладкихăн "Чужая" (Чăваш драма театрĕнче, [[1990]]); * "Васса Железнова" ([[1967]]); * "Ревизор" (Вырăс драма театрĕнче, [[1968]]) * А.Артемьевăн "Саламби" ([[1968]]) * Н.Терентьевăн "Сибирская дивизия" ([[1971]]) * "Здравствуй, мама!" ([[1977]], пьесăна çыраканă тата лартаканĕ); * Э.Ростанăн "Романтики" ([[1985]]) == Вуламалли == * Агивер, Х. Спектакль калăплакан ăстаçă // Агивер, Х. Илем тĕкĕрĕ / Х. Агивер. – Шупашкар, 1991. – С. 209-212. * Алексей Григорьевич Васильев : [некролог] // Хыпар. – 2010. – 19 çĕртме. – С. 8. * Андреев, П. Хурлăхпа савăнăç хушшинче / П. Андреев // Ялав. – 1995. – № 1. – С. 92-100. * Коновалов, Ф. Кăмăлĕ çунатлă / Ф. Коновалов // Ялав. – 1984. – № 8. – С. 31. * Смирнова, Н. Пулас куна тĕпчекен / Н. Смирнова // Хыпар. – 1994. – 27 раштав. * Çăлкуç, П. Пурнăçăмăр кулленех илемлентĕрччĕ / П. Çăлкуç // Тантăш. – 1995. – 1 кăрлач. * Васильев Алексей Григорьевич // Батыревская энциклопедия. – Чебоксары, 2005. – С. 48. * Говорова, Н. Д. Васильев Алексей Григорьевич / Н. Д. Говорова // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 279-280. * Краснов, Г. П. К изучению истории Чувашского ТЮЗа / Г. П. Краснов // Изв. Нац. акад. наук и искусств Чуваш. Респ. – 2003. – № 5 / 2002, 1 / 2003. – С. 83-91. – Библиогр.: 19 назв. * Романов, П. В. Васильев Алексей Григорьевич / П. В. Романов // Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2001. – С. 97-98. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20241211205433/https://vdovseva.livejournal.com/9241.html Театральный дневник] * [http://www.proza.ru/2016/04/19/1286 Понимать зрителя. Васильев Алексей Григорьевич] {{Chuvashia-bio-stub}} [[Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем]] t3rl0j1lo12shsws5bwn47j6hi54354 0 2824 878920 775791 2026-11-06T05:34:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878920 wikitext text/x-wiki {{Хула çинчен|Гданьск||[[Польша]]||[[997]]|[[1263]]|461 798|2015|261,96|54°40'ç. ш.|18°60'х. т. д.}} [[File:Collage of views of Gdansk.jpg|thumb|left|Гданьск]] '''Гданьск''', — [[Польша]] хули. [[1308]]-[[1466]] тата [[1796]]-[[1945]] çулсенче хула '''Данциг''' ятлă пулнă. Хула [[Балти тинĕсĕ|Балти тинĕс]] хĕрринче ларнипе пысăк тинĕс порчĕ шутланать. Халăх йышĕ 500 пин патнелле шутланать. [[Гдыня|Гдынăпа]] [[Сопот]]па пĕрле [[Троймясто]] хула агломерацине туса хурать. == Истори == == Паллă çыннисем == * [[Габриель Фаренгейт]], [[физик]], хăй ятлă [[градусник]]а шутласа кăларакан. * [[Гевелий Ян|Ян Гевелий]], сăра вĕретекен тата [[астроном]]. * [[Артур Шопенгауэр]], [[философ]]. * [[Грасс Гюнтер|Гюнтер Грасс]], [[çыравçă]], [[Нобель парни]]н [[1999]] çулхи лауреачĕ. == Каçăсем == * http://www.gdansk.pl {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222212201/http://www.gdansk.pl/ |date=2011-02-22 }} * https://web.archive.org/web/20240522040853/http://gdanskie-organy.com/ {{Ганза}} [[Категори:Польша хулисем]] 84nvuaeec7uprunf8vfy87xzpodkqx3 0 3400 878796 851774 2026-11-05T20:05:50Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878796 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Агаков}} {{Çыравçă |Ят = Леонид Яковлевич Агаков |Ӳкерчĕк = Agakov.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă вăхăт = [[1910]], [[ака, 18]] |Çурална вырăн = [[Çуткасси (Етĕрне районĕ)|Çуткасси]] ялĕ, {{ÇВ|Етĕрне уесĕ|Етĕрне уесĕнче}}, {{ÇуралнăВырăн|Хусан кĕперни|Хусан кĕпернинче}}, [[Раççей империйĕ]] |Вилнĕ вăхăт = [[1977]], [[авăн, 16]] |Вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Шупашкар|Шупашкарта}}, [[Чăваш АССР]], РСФСР, СССР |Гражданлăх = {{Flagicon|USSR}} |Ĕçлев тĕсĕ = [[чăвашсем|чăваш]] [[проза|прозăçи]], [[драматург]]ĕ, сатирикĕ, театр тишкерӳçи |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Жанр = [[проза]], [[публицистика]] |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] |Чыславсем = {{Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ}} {{!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{!}} Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ {{!}} [[Чăваш халăх çыравçи]] ([[1974]]) }} '''Леонид Яковлевич Агаков''' ([[1910]] çулхи [[ака, 18|ака уйăхĕн 18-мĕшĕ]], [[Етĕрне уесĕ]], (халĕ [[Чăваш Ен]]ĕн [[Етĕрне районĕ]]) [[Çуткасси (Етĕрне районĕ)|Çуткасси]] [[ял]]ĕ — [[1977]] çулхи [[юпа, 16|юпа уйăхĕн 16-мĕшĕ]], [[Шупашкар]]), — [[чăвашсем|чăваш]] [[проза|прозăçи]], [[драматург]]ĕ, сатирикĕ, театр критикĕ. ССРП ÇП пайташĕ ([[1939]] ç.), [[Çеçпĕл Мишши]] ячĕллĕ Чăваш Енĕн Комсомол парнин лауреачĕ ([[1967]] ç.), Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ ( [[1968]] ç.), Чăваш халăх çыравçи ([[1974]] ç.). [[Агакова Олимпиада Яковлевна|О.Я. Агакова]] актрисăн пиччĕшĕ<ref>[http://www.nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/agakov/ Агаков Леонид Яковлевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140131052220/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/agakov/ |date=2014-01-31 }}</ref><ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=175 Чăваш энциклопедийĕ]</ref><ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/agakov/ культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001233250/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/agakov/ |date=2020-10-01 }}</ref>. ==Пурнăçĕ== Леонид Агаков ([[1910]] çулхи [[ака, 18|ака уйăхĕн 18-мĕшĕнче]] [[Хусан кĕпĕрни]]н [[Етĕрне уесĕ]]нчи (халĕ [[Чăваш Ен]]ĕн [[Етĕрне районĕ]]) [[Çуткасси]] [[ял]]ĕнче çуралнă. Етĕрнери икĕ класлă шкулта, [[Етĕрнери педагогика училищи]]нче, Мускаври [[Луначарский Анатолий Васильевич|А.В. Луначарский]] ячĕпе хисепленекен театр ӳнерĕн институтĕнче драма факультечĕнче вĕреннĕ. «[[Хатĕр пул (журнал)|Хатĕр пул]]» [[журнал]]ăн тата [[Канаш (хаçат)|Канаш]] [[хаçат]]ăн редакцисенче ĕçленĕ. [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]не тата Совет-финн вăрçине хутшăннă. [[Вăрçă]]ран таврăнсан Леонид Агаков [[Чăваш кĕнеке издательстви]]н тĕп редакторĕ, Чăваш АССР ÇП председателĕ, [[Тăван Атăл (журнал)|Тăван Атăл]] [[журнал]]ăн тĕп редакторĕ вырăнĕсенче ĕçленĕ. [[1977]] çулхи [[юпа, 16|юпа уйăхĕн 16-мĕшĕнче]] [[Шупашкар]]та вилнĕ. == Литература пултарулăхĕ == Литература ĕçлевне Леонид Агаков 1928 çулта «Тумхахлă çул» калавпа кĕнĕ. Ун хыççăн çăмрăк çыравçă «Вĕтлĕхри отряд» (1931), «Юлашки юмах» (1931) новеллăсем тата «Хăват» (1932), «Ултав» (1934) пьесăсем хайланă. 1940 çулта çырнă «Пĕрре, çуркунне...» повĕçре ял çĕр ĕçтешĕсен психологине, халăх йăлине, выçă çулсенчи йывăрлăхсене кăтартать. Кулаксен сăнарĕсене гротеск, сатира енĕпе ӳнерленĕ. «Фронтри ачасем» (1943), «Тăван юншăн» (1943), «Çапăçу хирĕнче» (1944) новеллăсен пухăмĕнче çыравçă фашистсемпе çапăçакан маттур çынсене кăтартнă. == Пултарулăхĕ == Вăрçă вĕçленсен Агаков паттăрлă тата авантюра повеçĕсене хайланă: «Партизан Мурат» (1947, 1965), «Ылтăн вăчăра» (1948), «Пĕр хулара» (1952), «Салтак ачисем» (1965), «Юманлăхра çапла пулнă» (1964). Автор романтика мелĕпе чылай ĕçленĕ, унăн паттăрĕсем харсăр. 1971 çулта пичетрен «Шанчăк» романĕ тухать. 1974 çулта Агаков «Чи хакли» романа çутта кăларать. Çыравçă камит жанрĕнче те тăрăшса ĕçленĕ (10 ытла пĕр актлă камит), чылай сатира калавĕ «Кулас килет» (1955), «Качака такисем» (1958), «Лайăх эмел» (1969), «Вăрттăн упăшка» (1977). Пурĕпе пичетленнĕ 55 кĕнеке йышĕнчен 10 [[вырăс чĕлхи|вырăс]], [[украин чĕлхи|украин]] тата [[беларус чĕлхи]]семпе пичетленсе тухнă. == Чыслани == * Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ * Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялавĕ орденĕ. * Чăваш АССР халăх çыравçи * Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ == Вуламалли == #«Чăваш литературин антологийĕ», составители: Д. В. Гордеев, Ю. А. Силэм. Шупашкар, 2003. ISBN 5-7670-1279-2 . #Дедушкин Н. С. Писатель–салтак. – Шупашкар : Чăваш кĕнеке изд–ви, 1974.– 72 с. #Агаков, Л. Писатель шкулĕ – пурнăç / Л. Ашаков // Литература вучахĕ : статьясен пуххи. – Шупашкар, 1986. – С. 22–30. #Власова, Р. “Вилнисене те, пурăнакансене те чыслама пĕлместпĕр” / Р. Власова // Хыпар. – 2000. – 20 ака. #Дедушкин, Н. Нумай енлĕ талант // Дедушкин, Н. Пурнăç илемĕпе хавхаланса / Н. Дедушкин. – Шупашкар, 1988. – С. 79–93. #Дедушкин, Н. Халaх хисепe // Дедушкин, Н. Кунcул уттипе / Н. Дедушкин. – Шупашкар, 1975. – С. 194–198. #Eфимов, Г. Аса илнисем / Г. Eфимов // Тaван Атaл. – 2003. – № 3. – С. 46–48. #Eфимов, Г. Писатель – салтак / Г. Eфимов // Тaван Атaл. – 1995. – № 4. – С. 63–64. #Малов, А. Сукмаклa сасa / А. Малов // Ялав. – 1990. – № 4. – С.28–29. #Прокопьев, И. “Тата витeмлeрех каласа кaтартас килет...” / И. Прокопьев // Ялав. – 1996. – № 2. – С. 110–112. #Сементер, Ю. Нимeн те шухaшласа кaларман...” / Ю. Сементер // Чaваш ен. – 1995. – 29 ака–6 cу (№ 18). – С. 13. #Станьял, В. Паттaрлaх cутипе / В. Станьял // Тăван Атăл. – 1990. – № 4. – С. 65–67. #Агакова, И. Герой моего рода : внуки о дедах / И. Агакова // Грани. – 2000. – 6 июня. #Вихров, Г. Памяти Леонида Агакова / Г. Вихров // Республика. – 2000. – 21 апр. #Дедушкин, Н. Оружием и пером / Н. Дедушкин // Совет. Чувашия. – 1990. – 18 апр. #Долгов, В. Горячее сердце писателя / В. Долгов // Лауреаты премии комсомола Чувашии им. М. Сеспеля : сб. ст. – Чебоксары, 1979. – С. 23–30. – то же // Совет. Чувашия. – 1992. – 9 янв. #Мытиков, Г. Талантливый писатель / Г. Мытиков // Знамя труда (Ядрин. р–н). – 2000. – 19 апр. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.yadrinliber.narod.ru/Acakov.html Етĕрне çĕрĕн паллă çыннисем]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://journ.chuvsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=2948:-100-&catid=138:---2010-&Itemid=173 Состоялось чествование 100-летнего юбилея Народного писателя Чувашии, фронтового журналиста Леонида Яковлевича Агакова]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Чăваш Комсомолĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ преми лауреачĕсем}} {{Тăван Атăл журналăн тĕп редакторĕсем}} {{Чăваш Республикин çыравçăсен пĕрлешĕвĕ}} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:ССРП çыравçисем]] [[Категори:Чăваш Енĕн çыравçисем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш халăх çыравçисем]] [[Категори:Чăваш драматургĕсем]] [[Категори:Чăваш прозăçисем]] [[Категори:Чăваш АССР Аслă Канашĕн депутачĕсем]] [[Категори:1910 çулта çуралнисем]] [[Категори:Акан 18-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1977 çулта вилнисем]] [[Категори:Авăнăн 16-мĕшĕнче вилнисем]] ed2l9zxvbaw75anwgdgrfkvm6p89lq1 0 3406 878802 851777 2026-11-05T20:25:16Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878802 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Фёдор Агивер |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă чухнехи ят = Коновалов Фёдор Георгиевич |Çуралнă вăхăт = [[1943]], [[кăрлач, 2]] |Çуралнă вырăн = [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg|25px]] [[Нĕркеç]] ялĕ, [[Комсомольски районĕ]] [[Чăваш АССР]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = {{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}} |Ĕçлев тĕсĕ = [[чăвашсем|чăваш]] [[проза|прозăçи]], [[сăвăç]]ĕ, драматургĕ, тăлмачĕ |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Жанр = [[повеç]], [[роман]], [[калав]], [[поэзи]] |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]] |Викиампар = }} '''Агивер Фёдор Георгиевич''' ('''Хветĕр Акивер''', чăн хушамачĕ '''Коновалов'''), — [[сăвăç]], [[прозаик]], [[драматург]], [[куçаруçă]]. [[1943]] çулхи [[кăрлач, 2|кăрлачăн 2]] [[Чăваш Енĕн Комсомольски районĕ]]нчи [[Нĕркеç]] [[ял]]ĕнче çуралнă. [[1976]] çултанпа СССРан ÇП пайташĕ. [[1992]] çулта Чăваш Енĕн исскуствин тава тивĕçлĕ ĕçченĕ ята тивĕçнĕ.2005 çултан "[[Чăваш çыравçисен пĕрлешĕвĕ "Хурăнташ"]] ертӳçи<ref>[http://enc.cap.ru/?lnk=191&t=prsn Чувашская энциклопедия]]</ref><ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/agiver/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190726222836/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/agiver/ |date=2019-07-26 }}</ref>. ==Пурнăçĕ== [[Чăваш патшалăх И. Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика университечĕ|Чăваш патшалăх педагогика институтне]] веренсе петернĕ. Çавăн пекех Мускаври Аслă литература курсĕсенче, Мускаври социаллă инчтитучĕн Шупашкарти филиалĕнчи юридици факультетĕнче вĕреннĕ. «[[Ялав (журнал)|Ялав]]», «[[Капкăн (журнал)|Капкăн]]», «[[Тăван Атăл (журнал)|Тăван Атăл]]» журналсен редакциĕнсенче ĕçленĕ. Чăваш Енĕн ÇП правлениĕн председателĕ пулнă. ==Ĕçĕсем== * «Ешĕл хум» (сăвăсен пуххи, [[1970]]); * «Çапса çумăр çăвать» (повестьсемпе калавсен пуххи, [[1974]]); * «Юр хĕвет» ([[1976]]); * «Юрату сăмсахĕ» ([[1977]]); * «Сар ачапа сарă хĕр» ([[1980]]); * «Юратупа çăкăр» (пьеса, [[1990]]); * тата ыттисем. Вырăсла çак кĕнекесем тухнă: * «Цвет черёмуховый» ([[1982]]); * «Утро журавлиное» ([[1985]]). == Вуламалли == * Агивер, Х. «Алла çитнине сиссе те юлаймарăм...» / Х. Агивер // Тăван Атăл. – 1992. – № 11–12. – С. 44–45. * Айдаш, Ю. Кун–çулан анлă тĕкĕрĕ / Ю. Айдаш // Тăван Атăл. – 2006. – № 4. – С. 2–3. * Александров, С. Хветĕр Агивер прозинчи психологизм / С. Александров // Тăван Атăл. – 1985. – № 6. – С. 67–68. * Ставский, М. Хветĕр Агиверĕн илемлĕх тĕнчи / М. Ставский // Григорьев, Н. Сăмах вăйне туйса / Н. Григорьев, М. Ставский. – Шупашкар, 1993. – С. 165–182. * Станьял, В. П. Сарӑмлӑ тата сарӑмсӑр пурнӑҫ : [Хветӗр Агивер пултарулӑхне тишкерни] / Виталий Станьял // Хыпар. – 2010. – 24 пуш. – С. 3. – (Литературӑпа ӳнер кӑларӑмӗ / кӑларӑма Н. Смирнова хатӗрленӗ). * Федоров, Г. И. Хветĕр Агиверĕн психологизмĕ пирки : (эстетика тата поэтика ыйтăвĕсем) / Г. И. Федоров // Хальхи чăваш литератури : илемлĕ ăсталăх ыйтăвĕсем. – Шупашкар, 1990. – С. 31–63. * Хветӗр Агивер: [1942 ҫ] : [кӗске биографийӗ пур] // Ялав. – 1977. – № 7. – С. 8. * Яковлев, Ю. В. Хальхи чăваш литературинчи синкер тĕнчетуйăмăн хăшпĕр тĕсĕсем / Ю. В. Яковлев // Хальхи чăваш литератури: илемлĕ ăсталăх ыйтăвĕсем.– Шупашкар, 1990.– С. 14–20. * Афанасьев, П. Агивер Хведер (Агивер Федор Георгиевич) // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 7–8. * Герасимов, И. Агивер – это фамилия, а не псевдоним / И. Герасимов // Совет. Чувашия. – 1997. – 7 окт. * Григорьев, В. Я. Коновалов (Агивер) Федор Георгиевич / В. Я. Григорьев // Энциклопедия Комсомольского района. – Чебоксары, 2009. – С. 299. * Коновалов (Агивер) Федор Георгиевич // Современная политическая история России (1985–1998 годы). – М., 1999. – Т. 2. Лица России. – С. 395. * Ставский, М. Исповедь писателя / М. Ставский // Совет. Чувашия. – 1993. – 6 янв. * Федоров, Г. И. Агивер (Коновалов) Федор Георгиевич / Г. И. Федоров // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 26. * Ялгир, П. Агивер (Коновалов) Федор Георгиевич // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 6. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Chuvashia-bio-stub}} {{Тăван Атăл журналăн тĕп редакторĕсем}} [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Чăваш драматургĕсем]] 8cnjahk2swxkjc0ohpshvvlgb3qvyb2 0 3415 878843 851794 2026-11-05T22:35:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878843 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Светлана Асамат |Çуралнă чухнехи ят = Смирнова Светлана Васильевна |Ӳкрчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă_вăхăт = [[1952]] çул, [[çĕртме, 24]] |Çуралнă_вырăн = [[Кайри Ăнтавăш]] ялĕ, [[Канаш районĕ]], {{ÇВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}}, [[СССР]] |Вилнĕ_вăхăт = |Вилнĕ_вырăн = |Хастар_çулсем = |Гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} |Профессисем = сăвăç, композитор |Тĕлĕ = сăвă |Ĕçсен чĕлхи = чăваш |Ĕçлев тĕсĕ = поэзи, мусăк |Чыславсем = Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ ([[1997]]); Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ Чăваш Ен Комсомолăн преми лауреачĕ ([[1989]]); Фатих Карим ячĕллĕ парне лауреачĕ ([[2017]]) }} '''Асамат Светлана Васильевна''' (паспорчĕпе '''Смирнова'''), ([[1952]], [[çĕртме, 24]] [[Чăваш Ен]], [[Канаш районĕ]], [[Кайри Ăнтавăш]] [[ял]]ĕ çур.) — чăваш [[сăвăç]]и, [[композитор]]ĕ <ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=244 Чувашская энциклопедия]</ref><ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/azamat/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170507200434/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/azamat/ |date=2017-05-07 }}</ref>. Чӑваш халӑх поэчӗ (2021) Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ ([[1997]]), Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ Чăваш АССР Комсомолĕн преми лауреачĕ ([[1989]]), Чĕмпĕр Енĕн тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ ([[1997]]); Фатих Карим ячĕллĕ парне лауреачĕ<ref>[http://chnmuseum.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=2234&catid=14&Itemid=6 Поздравляем Светлану Смирнову-Азамат с присуждением Литературной премии им. Фатыха Карима за 2017 год]</ref>. Чăваш Енĕн ÇП пайташĕ, Чăваш Енĕн композиторĕсен ассоциацийĕн пайташĕ ([[1991]]), РФ ÇП пайташĕ ([[1997]]). [[Чăваш наци конгресĕ]]н Мăн канашне кĕрет. ==Пурнăçĕ== [[1952]] çулхи [[çĕртме, 24|çĕртме уйăхĕн 24-мĕшĕнче]] [[Чăваш Ен]]ĕн [[Канаш районĕ]]нчи [[Кайри Ăнтавăш]] [[ял]]ĕнче çуралнă. Канашри педагогика вĕрентешĕнче, Шупашкарти Ф. Павлов ячĕпе хисепленекен мусăк вĕрентĕшĕнче, Чăваш патшалăх универститетĕнче пĕлӳ илнĕ. Чăваш телекуравĕн кĕвĕ передачисен редакторĕ, Республикăн халăх пултарулăхĕн ăслăхпе методика центрĕн методисчĕ пулса ĕçленĕ. Халĕ [[К. В. Иванов ячĕллĕ литература музейĕ (Шупашкар)|К.В. Иванов ячĕпе хисепленекен литература музейĕн]] ертӳçи пулса ĕçлет. == Пултарулăхĕ == 9 сăвă пухăмне пичeтлесе кăларнă: * «Хур кайăк çулĕ» ([[1986]]); * «Ăшă çил», 1991 * «Сас» ([[2000]]); * «Чăтăм» ([[2003]]); * «Стихи под настроение» (1996); {{ref-ru}} * «В приоткрытую дверь» (2000); {{ref-ru}} * «Скакало время» (2003); {{ref-ru}} * «Радость» (2004) {{ref-ru}}/ * «Алфавит» 2010. == Вуламалли == # Арти, Рита. Вăхăт иртет, ĕмĕр иртет, лайăх пурăнас килет / Р. Арти // Чăваш хĕрарăмĕ. – 2007. – 1-7 раштав (№ 48). – С. 10. # Асамат, С. В. Асамат эрешĕсем / Асамат, С. В. ; Н. Смирнова калаçнă // Хыпар. – 2014. – 20 ноябрь/чӳк . – С. 3 : сăн ӳкерчĕк. # Асамат, С. Светлана Асамат: «Эп çăлтăр мар, эп – авалхи хушпу, ама çинчи чĕр кĕмĕл тенкĕ» / С. Асамат ; H. Рахмуллина калаçнă // Хыпар. – 2004. – 22 кăрлач. # Азамат, С. В. Светлана Асамт: «Ят вăл – явап, манас мар, ята ярса пурнас мар!» / С В. Асамат ; Р. Гурьева [калаçнă] // Самант. – 2012. – № 7. – С. 12-13. # Асамат, С. «Тĕллевсĕр пурăнмастăп» / С. Асамат ; Л. Васильева калаçнă // Хыпар. – 2002. – 10 авăн. # Асамат, С. «Усала хирĕç тăрса вăя сая ямастăп» / С. Асамат ; А. Антонова калаçнă // Чувашия сегодня. – 2001. – 28 июля. – С. 3, 4. # Асамат, С. Чăваш пулса килнишĕн савăнатăп / С. Асамат ; Г. Матвеева калаçнă // Хресчен сасси. – 2002. – 20 çĕртме. # Асамат, С. Чăн сăмахăн суйи çук... : автобиографиллĕ, историпе публицистикăллă поэма-фарс / С. Асамат // Тăван Атăл. – 2006. – № 2. – С. 44-51. # Исемпек, И. Кăвайт ăшши / И. Исемпек // Почтовый экспресс. – 2000. – 7-13 февр. (№ 6). – С. 4. # Пайдютова, Л. В. С. Азамат – Çеçпĕл йăхĕнчен тухнă сăвăç / Л. В. Пайдютова // Чăваш чĕлхипе литератури: теори тата меслетлĕх : статьясен пуххи. – 2012. – 17-мĕш кăларăм. – С. 90-92. # Прокопьев, В. Нумай енлĕ пултарулăх // Прокопьев, В. Канаш тăрăхĕн ятлă-сумлă çыннисем / В. Прокопьев. – Шупашкар, 2005. – С. 21-26. # Сементер, Ю. Кăйкăрла вĕçев / Ю. Сементер // Тăван Атăл. – 2012. – № 6. – С. 34 : фот. # Сементер, Ю. Çеçпĕл йăхĕнчен / Ю. Сементер // Асамат, С. Сас / С. Асамат. – Шупашкар, 1999. – С. 5-6. # Смирнова, Н. Пултарулăхĕ – халăх пуянлăхĕ / Н. Смирнова ; автор сăн ӳкерчĕкĕ // Хыпар. – 2012. – 29 çĕртме (№ 123). – С. 4 : фот. # Азамат, С. Голос поэтессы и певицы продолжит звучать / С. Азамат ; записал В. Тимуков // Совет. Чувашия. – 2000. – 10 февр. # Азамат, С. Светлана Азамат: И не надо мне грусти больше / С. Азамат // Грани. – 2015. – 19 марта (№ 27). – С. 4 : фот. # Азамат, С. Светлана Азамат: «Когда пишу, плачу от радости» / С. Азамат ; записал М. Луч // Молодеж. курьер. – 2004. – 11-17 февр. (№ 5). – С. 14. # Азамат, С. Светлана Азамат: «Сегодня я такая, какая есть...» / С. Азамат ; записала А. Юрату // Чебоксар. новости. – 2001. – 3 февр., 6 февр. # Азамат, С. Светлана Азамат: «Стихи рождая, с музыкой сплетаюсь...» / С. Азамат ; беседовала А. Юрату // Чебоксар. новости. – 2000. – 23 дек. # Азамат, С. В. «Чувашский народ не исчезнет, он – крепнет!.» / С. Васильевна Азамат ; беседовала Л. Филиппова // Республика. – 2012. – 22 авг. (№ 38). – С. 15 : фот. # Афанасьев, П. Азамат (Смирнова) Светлана Васильевна // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 9. # Ермакова, Г. А. Поэзия Светланы Азамат как зоркость души / Г. А. Ермакова // Ашмаринские чтения : [сб. мат. IX междунар. науч.-практ. конф. 9-11 окт. 2014 г., Чебоксары] / М-во образования и науки Рос. Федерации, Чуваш. гос. ун-т им. И. Н. Ульянова. – Чебоксары, 2014.– - С. 280-285. # Сарби, Р. «Поплачь, любовь, святой слезой...» / Р. Сарби // Республика. – 2001. – 12 мая. – С. 7 # Смирнова Светлана Васильевна (Азамат) // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. – Чебоксары, 2014. – С. 401. # Станьял, В. П. Азамат (Смирнова) Светлана Васильевна / В. П. Станьял // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 37. # Ялгир, П. Азамат (Смирнова) Светлана Васильевна // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 7. # Николаева, А. Н. Голос – благовест – сас Светланы Азамат / А. Н. Николаева // Азамат, С. В лабиринтах любви... : стихи 2006–2010 гг. / С. Азамат. – Чебоксары : Новое Время, 2011. – С. 3-6. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://chuvash.org/news/15554.html Светлана Асамат Фатых Карим премине тивĕçнĕ] * [https://www.youtube.com/watch?v=wAmUyXcLm3g Светлана Асамат пултарулăх каçĕ] * [http://chuvash.org/lib/author/3.html Светлана Асамат сăввисем] {{Чăваш Енĕн халăх çыравçисем}} {{Чăваш Комсомолĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ преми лауреачĕсем}} [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Композиторсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Чăваш Енĕн композиторĕсем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] [[Категори:1952 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çĕртмен 24-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Раççей композиторĕсем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] 9x2wtuu24y8ixkekaiwwpkqzxogy3gi 0 3425 878800 851775 2026-11-05T20:21:19Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878800 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Николай Айзман |Ӳкерчĕк = |Çуралнă вăхăт = [[1905]], [[раштав, 15]] |Çуралнă вырăн = [[Алькеш]], [[Шупашкар районĕ]], {{ÇВ|Шупашкар районĕ|Шупашкар районĕнче}} |Вилнĕ вăхăт = [[1967]], [[утă, 17]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, [[Чăваш АССР|Чăваш Ен]] |Ĕçлев тĕсĕ = драматург, режиссёр, актёр |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] |Гражданлăх = {{USSR}} |Чыславсем = Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ (1940) |Парнесем = }} {{Урăх пĕлтерĕшсем|Айзман}} '''Айзман Николай Спиридонович''' (15.12.1905, [[Алькеш]] [[ял]]ĕ, [[Шупашкар районĕ]], [[Чăваш Ен]] — 17.7.1967, [[Шупашкар]], Чăваш АССР) — чăваш [[драматург]]ĕ, [[актёр]]ĕ, [[режиссёр]]ĕ. ССРП ÇП пайташĕ ([[1939]]), Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ ([[1940]])<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/ajjzman/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303054015/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/ajjzman/ |date=2021-03-03 }}</ref>. ==Пурнăçĕ== [[1905]] çулта [[раштав, 15|15 раштав]] уйăхĕнче [[Чăваш Ен]]ĕн [[Шупашкар районĕ]]нчи [[Алькеш]] [[ял]]ĕнче çуралнă. Шупашкарти театр ӳнерĕн техникумĕнче вĕреннĕ. К. В. Иванов ячĕпе хисепленекен Чăваш патшалăх академи драма театрĕнче [[актёр]] тата [[режиссёр]] пулса ĕçленĕ. [[1967]] çулта [[утă, 17|17 утă уйăхĕн]]че [[Шупашкар]]та вилсе кайнă. ==Ĕçĕсем== 60 пьеса ытла çырнă. Вĕсене халĕ те [[театр]]сенче лартаççĕ. «Кай, кай Ивана» спектакăле [[Чăваш Ен]]ре çеç мар, ытти респуликăсенче те лартаççĕ. === Чи паллă пьесисем === * [[Кай, кай Ивана! (камит)|"Кай, кай, Ивана!"]] * «Йăмраллă ял» ([[1929]]) * «Шав» * «Театр» * «Телейлĕ каç» * «Тăшман çывăрмасть» * тата ыттисем. === Кĕнекисем === * «Алла алă çунă чух» ([[1956]]) * «Кăмăллă кӳршĕ» ([[1967]]) * «Çамрăк мăшăр» (1969) == Вуламалли == * Театральная энциклопедия. Том 1/Глав. ред. С. С. Мокульский - М.: Советская энциклопедия, 1961.- 1214 стб. с илл., 12 л. илл. * Сироткин М. Я., Очерк истории чувашской советской литературы. — Чебоксары, 1956. * Краснов И., Николай Айзман — чǎвашла паллǎ драматургě // [[Таван Атал (журнал)|Тǎван Атǎл]]. — 1959. {{ref-cv}} * Андреев, А. Драматурги ăсти / А. Андреев, Н. Дедушкин // Айзман, Н. Кай, кай Ивана / Н. Айзман. – Шупашкар, 1975. – С. 5-10. * Андреев, А. Искусство ăсти / А. Андреев // Ялав. – 1975. – № 12. – С. 27. * Антонов, М. Пурнăç уттинчен юлман / М. Антонов // Коммунизм ялавĕ. – 1985. – 15 дек. * Арланова, Е. Нихăçан та кивелмен, йăлăхтарман хайлавсен авторĕ / Е. Арланова // Хыпар. – 2005. – 21 раштав. * Арланова, Е. Пултаруллӑ драматург : Н. С. Айзман ҫуралнӑранпа 105 ҫул ҫитнӗ май / Е. Арланова // Чӑваш хӗрарӑмӗ. – 2010. – 18-24 раштав (№ 50). – С. 10. * Арланова, Е. Пурнăç уттинчен юлмасăр / Е. Арланова // Тăван ен (Шупашкар р-нĕ). – 2005. – 17 раштав. – С. 7. * Давыдов-Анатри, В. Тутлă çăкăр-тăвар // Давыдов-Анатри, В. Юлташсемпе юнашар / В. Давыдов-Анатри. – Шупашкар, 1981. – С. 92-95. * Дедушкин, Н. Комеди – çивĕч хĕç пăшал // Дедушкин, Н. Кун-çул уттипе / Н. Дедушкин. – Шупашкар, 1975. – С. 206-211. * Еливанова, Г. «Хăть те хăçан та «Кай, кай Ивана» спектакльте выляма пултаратăп...» / Г. Еливанова // Çамрăксен хаçачĕ. – 2005. – 23 раштав. – С. 10. * Молодов, И. Канăçсăр чунлăччĕ вăл / И. Молодов // Тăван Атăл. – 1985. – № 12. – С. 70-71. * Николай Айзман // Чӑваш литературин антологийӗ. – Шупашкар, 2014. – [Т. 3] : Драматурги. – С. 209. * Николай Айзман – чăваш Мольерĕ : аса илӳсем / Н. Смирнова çырса илнĕ // Хыпар. – 1995. – 15 раштав. * Павлов, Н. Пьесăсемпе вĕсен авторĕ çинчен / Н. Павлов // Айзман, Н. Савниçĕм : пьесăсем / Н. Айзман. – Шупашкар, 1965. – С. 5-6. * Пайкова, Т. Чӑваш халӑхӗн сӳнми ҫӑлтӑрӗ : (Н. С. Айзман ҫуралнӑранпа 110 ҫул ҫитнӗ май) / Т. Пайкова // Лукоморье. – 2015. – 23 дек. (№ 6). – С. 7 : сӑн ӳкерчӗк. – (Чӑвашлӑх вучахӗ). * Пирӗн театр ӑстисем : Шупашкар районӗнчен тухнӑ паллӑ артистсем, режиссерсем, драматургсем // Тӑван ен (Шупашкар р-нӗ). – 2010. – 26 пуш. – С. 7. * Хусанкай, А. Николай Спиридонович Айзман : драматург, актер, режиссер / А. Хусанкай, С. Журавлев // Самант. – 2017. – № 7 (июль/утӑ). - С. 21-22 : сӑн ӳкерчӗксем. - См. текст * Ырьят, А. Николай Айзман драматург / А. Ырьят // Канаш (Ульяновск обл.). – 2000. – 9 раштав. * Айзман, А. Н. Написать комедию... : жизнеописание чувашского драматурга Николая Айзмана : биогр. роман // Айзман, А. Н. Прощальный поход / А. Н. Айзман. – Чебоксары, 2018. – С. 103-414. * Афанасьев, П. Айзман Николай Спиридонович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебксары, 2006. – С. 15-16. * Давыдов-Анатри, В. Незабываемый Айзман / В. Давыдов-Анатри // Чăваш ен. – 1996. – 13-20 янв. (№ 3). – С. 8. - См. текст * Давыдов-Анатри, В. Таким его помню / В. Давыдов-Анатри // Совет. Чувашия. – 1985. – 15 дек. – С. 3. * Дедушкин, Н. Творчество чувашских драматургов // Дедушкин, Н. Чувашская литература периода Великой Отечественной войны / Н. Дедушкин. – Чебоксары, 1962. – С. 113-117. * Левацкая, Л. Айзман пурнӑҫне сӑнласа парать : [Альберт Айзманӑн «Прощальный поход» кӗнеки ҫинчен] / Л. Левацкая // Сувар (Тутарстан). – 2018. – 20 утӑ/июль (№ 28). – С. 8 : сӑн ӳкерчӗк. * Николаева, В. Г. Айзман Николай Спиридонович / В. Г. Николаева // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 39 * Современная драматургия (1954-1964) // Проблема конфликта в чувашской драматургии. – Чебоксары, 1966. – С. 71-108. * Ялгир, П. Айзман Николай Спиридонович // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 8. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Чăваш драматургĕсем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕсем]] [[Категори:1905 çулта çуралнисем]] [[Категори:Раштавăн 15-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1967 çулта вилнисем]] [[Категори:Утăн 17-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:К. В. Иванов ячĕллĕ ЧПАДТ]] e8hvjc3eizst9gfi3yj5kf9vj8pnsh7 0 3537 878820 777384 2026-11-05T21:40:44Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878820 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Филипп Андреев |Çуралнă чухнехи ят = Андреев Филипп Андреевич |Çуралнă вăхăт = [[1919]], [[авăн, 1]] |Çуралнă вырăн = [[Кĕрекаç Упи]] ялĕ, [[Етĕрне уесĕ]], {{ÇВ|Хусан кĕперни|Хусан кĕпернинче}} |Вилнĕ вăхăт = [[2014]], [[юпа, 5]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, {{ВВ|Чăваш Республики|Чăваш Енре}} |Ĕçлев тĕсĕ = поэзи |Ĕçсен чĕлхи = чăваш |Гражданлăх = {{URS}} {{RUS}} }} '''Филипп Андреевич Андреев''' ([[1919]] çулхи [[авăн, 1]], [[Кĕрекаç Упи]] ялĕ (халĕ [[Кĕрекаç]]) [[ял]]ĕ, [[Етĕрне уесĕ]], [[Хусан кĕперни]] (халĕ [[Чăваш Республики]] [[Красноармейски районĕ]]) - [[2014]], [[юпа, 5]], [[Шупашкар]] хули) — чăваш [[сăвăç]]и, [[проза|прозăçи]]<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=722 Чувашская энциклопедия]</ref>. 1994 çултанпа РФ ÇП тата Чăваш ÇП пайташĕ. [[Япун вăрçи]]не хутшăннă. ==Пурнăçĕ== [[1919]] çулхи [[авăн, 1|авăн уйăхĕн 1-мĕшĕнче]] Хусан кĕпернин [[Етĕрне уесĕ]]нчи (халĕ [[Чăваш Енĕн Красноармейски районĕ]]) [[Кĕрекаç Упи]] (халĕ [[Кĕрекаç]]) [[ял]]ĕнче çуралнă. [[1939]] çулта çара кайнă, япун милитарисчĕсене хирĕçле çапăçнă, орденсемпе медальсене тивĕçнĕ. Вăрçă хыççăн Канашри педагогика техникумĕнче, Канашри учительсем хатĕрлекен институтра, Чăваш патшалăх педагогика институтĕнче вĕренсе тухнă. Пĕр хушă шкулта ĕçленĕ, ун хыççăн ăна парти ĕçне куçарнă, Шалти ĕçсен органĕсенче оперуполномоченный вырăнĕнче тăрăшнă. Ялта шкулта ĕçленĕ чухне халăх юрри-такмакне пухнă. 2014 çулхи юпа уйăхĕн 5-мĕшĕнче Шупашкар хулинче вилнĕ. == Пултарулăх ĕçĕсем == Пĕрремĕш калавне [[1938]] çулта «[[Сунтал (журнал)|Сунтал]]» [[журнал]]та пичетленĕ. Пичетленнĕ [[кĕнеке|кĕнекисем]]: * «Тухăçри тапă» (повесть); * «Шкул сачĕ» ([[1963]]); * [https://web.archive.org/web/20260106141701/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar/andreev_112.jpg «Чĕмпĕр çути»] ([[1980]]); * «Тухăçри тапă» (1982); * «Атте килĕ» (1983); * [https://web.archive.org/web/20260106224634/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar/andreev_12.jpg «Тухăçран хăпарать шурăмпуç»] ([[1993]]); Хăйĕн сăввисене, поэмисене, калавĕсене тата хайлавĕсене [[хаçат]]семпе [[журнал]]сенче тата сăвă пуххисенче пичетлет. Çавăн пекех вăл «Атте килĕ», «Тайга кашлать» поэмăсене çырнă. == Вуламалли == * Андреев, Ф. Сакăлталлă пурнăç çулĕпе : асаилӳ / Ф. Андреев // Тăван Атăл. – 2001. – № 1. – С. 91-95. * Икĕ ĕмĕр çыннин кăмăл туртăмĕ // Хыпар. – 2004. – 31 çурла. * Тусли, Г. Утмăл çула яхăн творчество лаççинче : Филипп Андреев çыравçă 90 çул тултарчĕ / Г. Тусли // Ял пурнăçĕ (Красноармейски р-нĕ). – 2009. – 13 юпа. * Улхаш, У. Улма ани умĕнчи диалог / У. Улхаш // Ялав. – 1999. – № 10. – С. 99-100. * Янгер, Н. Ентешĕн çĕнĕ романĕ / Н. Янгер // Ял пурнăçĕ (Красноармейски р-нĕ). – 2007. – 31 утă. – С. 2. * Андреев Филипп Андреевич // Красноармейский район. Люди и судьбы : [энцикл.]. – Чебоксары, 2005. – С. Афанасьев, П. Андреев Филипп Андреевич // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 29. * Станьял, В. П. Андреев Филипп Андреевич / В. П. Станьял // [http://enc.cap.ru/?lnk=722&t=prsn Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 26.] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăвсем == * [http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-037241 Литературная карта Чувашии]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar Çулталăк кĕнеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829121419/http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar |date=2017-08-29 }} [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:СССР çыравçисем]] [[Категори:СССР сăвăçисем]] hod7k6bbp6aetckqwfhi2763ll9hypi 0 3559 878838 851793 2026-11-05T22:22:46Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878838 wikitext text/x-wiki '''Артемьев Юрий Михайлович''', ([[1941]], [[кăрлач, 30]], [[Сиккасси]] [[ял]], [[Канаш районĕ]], [[Чăваш АССР]]) — литература пĕлевçи. СССР ÇП пайташĕ ([[1978]]), филологи ăслăхĕсен тухтăрĕ ([[1993]]), [[профессор]] ([[1994]]), Чăваш Республикин Патшалăх парнин лауреачĕ (2015). ==Пурнăçĕ== [[1941]] çулхи [[кăрлач, 30|кăрлачăн 30-мĕшĕнче]] [[Чăваш АССР]] кĕрекен [[Канаш районĕ]]нчи [[Сиккасси]] [[ял]]ĕнче çуралнă. [[1969]] çулта [[Хусан патшалăх университечĕ|Хусан патшалăх университетне]]. Каярах Мускавра Тĕнче литературин A.M. Горький ячĕллĕ институчĕн аспирантурипе докторантуринче вĕреннĕ. Чăваш патшалăх гуманитари ăслăхĕсен институтĕнче ĕçленĕ ([[1969]]-[[1971]], [[1974]]-[[1980]]), Чăваш Енĕн çыравçисен правленинче ([[1980]]-[[1984]]).1982 ç. пуçласа И.Н. Ульянов ячĕллĕ Чăваш патшалăх университетĕнче ĕçленĕ, 1994-2015 çç. Вырăс чĕлхипе ют çĕршывсен литературин кафедрине ертсе пынă. Халĕ Вырăс чĕлхипе литературин кафедрин профессорĕ. == Пултарулăх ĕçĕсем == Кулленех литературăллă криктикле статьясем [[журнал]]семпе [[хаçат]]сенче пичетлет. Унăн пичетленсе тухнă [[кĕнеке|кĕнекисем]]: * «Становление соцреализма в чувашской литературе» ([[1977]]); * «Пурнăç чăнлăхĕпе сăнарсен илемĕшĕн» ([[1984]]); * «Ĕмĕр пуçламăшĕ (1900—1917 çулсенчи чăваш литература историйĕн очеркĕ)» ([[1996]]); * «[[Пĕчĕкҫеҫ принц|Пӗчӗкҫеҫ принц]]» (куҫару, [[2017]])<ref>ISBN 978-5-76702621-0</ref>. == Вуламалли == * Саламлатпăр! Чăваш литературин паллă тĕпчевçине Юрий Артемьева 70 çулхи юбилейĕпе // Тăван Атăл. – 2011. – № 1. – Прил.: с. 30-37. – (Сунтал). * <nowiki>«Ун лăпкăлăхĕ хăй йĕркеленĕ лăпкăлăх пек туйăнать...» : (Юрий Артемьев вăрттăнĕ пирки) / Ю. Яковлев [т. ыт. те] // Хыпар. – 2011. – 2 нарăс. – С. 4.</nowiki> * Афанасьев, П. Артемьев Юрий Михайлович / Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 34-35. * Никифорова, В. В. Артемьев Юрий Михайлович / В. В. Никифорова // Чуваш. гуманит. вестн. – 2011. – № 6. – С. 233-237. * Сергеев, Т. С. Артемьев Юрий Михайлович // Сергеев, Т. С. Канашцы – доктора наук / Т. С. Сергеев. – Чебоксары, 2000. – С. 22-26. * Тимуков, А. Н. Артемьев Юрий Михайлович / А. Н. Тимуков // [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=807 Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 129.] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-704127 Литературная карта Чувашии]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar Çулталăк кĕнеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829121419/http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar |date=2017-08-29 }} * [https://web.archive.org/web/20170224045203/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/artemev-jurijj-mikhajjlovich/ Культурное наследие Чувашии] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=cv Файл хушмалли] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:MIMESearch/application/pdf?uselang=cv pdf] {{Chuvashia-bio-stub}} [[Категори:Литература пĕлевçисем]] [[Категори:1941 çулта çуралнисем] [[Категори:Кăрлачăн 30-мĕшĕнче çуралнисем] 3ecfze3odv46xalmvsd9wk2ljviwxgl 0 3568 878849 875504 2026-11-05T22:51:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878849 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Степан Аслан |Ӳкерчĕк = СА 3.jpg |Çуралнă чухнехи ят = Степан Степанович Степанов |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă вăхăт = [[1917]], [[чӳк, 18]] |Çуралнă вырăн = [[Тури Сурăм]] ялĕ, {{ÇВ|Çĕрпӳ уесĕ|Çĕрпӳ уесĕнче}}, [[Хусан кĕпĕрни]] ({халĕ [[Чăваш Ен]]ĕн [[Канаш районĕ]]) |Вилнĕ вăхăт = [[1980]], [[раштав, 25]] |Вилнĕ вырăн = [[Çĕнĕ Шăхаль]] ялĕ, {{ВВ|Канаш районĕ|Канаш районĕнче}}, [[Чăваш АССР|Чăваш Ен]] |Пăхăнулăх = {{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}} |Ĕçлев тĕсĕ = [[чăвашсем|чăваш]] [[проза|прозăçи]], [[сăвăç]]ĕ, тăлмачĕ |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Жанр = [[повеç]], [[роман]], [[калав]] |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] |Викиампар = |Парнесем = Чăваш АССР Аслă Канашĕн Президиумĕн Хисеплĕ хучĕ |Вконтакте = https://vk.com/stepanaslan1917 }} '''Аслан Степан Степанович''' (''Степанов'') (18.11.1917, [[Тури Сурăм]] [[ял]], [[Çĕрпӳ уесĕ]], Хусан кĕпĕрни (халĕ [[Чăваш Ен]]ĕн [[Канаш районĕ]]) — 25.12.1980, [[Çĕнĕ Шăхаль]] ялĕ, Канаш районĕ, ) — чăваш çыравçи, [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]не хутшăннă. ССРП ÇП пайташĕ ([[1956]])<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/aslan/ Писатели : Аслан (Степанов) Степан Степанович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922151355/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/aslan/ |date=2016-09-22 }}</ref>. ==Пурнăçĕ== [[1917]] çулхи [[чӳк, 18|чӳкĕн 18-мĕшĕнче]] [[Çĕрпӳ уесĕ]]нчи (халĕ [[Канаш районĕ]]) [[Тури Сурăм]] [[ял]]ĕнче çуралнă. Шăхасанти тĕслĕх кăтартакан колхоз çамрăкĕсен [[шкул]]ĕнче вĕреннĕ. Канаш районĕн хаçатĕнче яваплă секретарĕ пулса ĕçленĕ. [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]не хутшăннă (1941-1942). [[1980]] çулхи [[раштав, 25|раштавăн 25-мĕшĕнче]] Канаш районĕнчи Çĕнĕ Шăхаль ялĕнче вилнĕ. ==Ĕçĕсем== '''Çыравçă пултарулăхĕшĕн уйрăмах çак очерксем паллă''': * «Разведчик Комков» (1941); * «Засадăра»; * «Гварди капитанĕ Кириллов» (1943); * «Халăх вăйĕпе, т<nowiki/>[[Çĕрпӳ уесĕ|ӳ]]<nowiki/>рĕ кăмăлпа» (1949); * «Телей çулĕпе» (1950); * «<nowiki/>[[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи|Ç]]<nowiki/>ул çинчи çутăсем»; * «Сутнел çамкинче»; * «Улма йывăç авăнать»; * «Паян колхозра» (1951); * «<nowiki/>[[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи|Ç]]<nowiki/>емье» (1952); * «Пурнăç илемĕ»; * «Почтальон килсен» (1953); * «Кил-йыш»; * «<nowiki/>[[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи|Ç]]<nowiki/>ул çинче»; * «Ĕçчен хĕр»; * «Аслă Октябрь тивлечĕпе» (1957); * «Ырă ят»; * «Ай, улми, сад улми» (1959). Ачасем валли калавсем: * «Пулла кайсан»; * «Маруçăпа Валерик»; * «Илемли»; * «Павăл савăнăçĕ». '''Степан Асланăн пурĕ 18 [[кĕнеке]] пичетленсе тухнă. Кĕнекисем:''' * «<nowiki/>[[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи|Ç]]<nowiki/>ул çинчи çутăсем» (калавсем, 1952); * [http://any-book.ru/book/show/id/951081 «Ахрат»] (роман, [[1957]], [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kcht_0_0000083.pdf 1983] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709183129/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kcht_0_0000083.pdf |date=2021-07-09 }}); * «Алла-аллăн» (роман,[[1958]]); * Калавсем (1959); * «Сад ăсти Григорий Петров» (очерк, 1960); * «Хам айăплă» (калав, 1960); * «Илемли» (калавсем, 1960); * «[http://any-book.ru/book/show/id/1171772 Хăват]» (роман, [[1961]], [[1987]]); * «Ял калавĕ» (калавсемпе очерксем, 1963); * «Сехмет» (роман, [[1967]]); * «Пуçламăшĕ» (повесть, [[1967]]). '''Степан Асланăн чӑвашларан вырӑсла куҫарнӑ кӗнекесем, куҫарнӑ А.В. Асланина-Павлова:''' * «Ростки жизни» (повесть, [[2017]]); * «Ахрат» (роман, [[2023]]) == Вуламалли == # Eфимова, А. А. Степан Аслан прозинчи пултарулăх шыравĕсем / А. А. Eфимова. – Шупашкар : Чăваш патш. гуманитари ăсл. ин-чĕ, 2001. – 198 с. # Арланова, Е. Паллă çыравçă / Е. Арланова // Урал сасси. – 2012. – 22 чӳк (№ 47). – С. 3 : фот. # Ефимова, А. Степан Аслан пултарулăхĕ çинчен / А. Ефимова // Тăван Атăл. – 2012. – № 11. – С. 13-14. – (Эткер). # Прокопьев, В. Тăван çĕр сĕткенĕ // Прокопьев, В. Канаш тăрăхĕн ятлă-сумлă çыннисем / В. Прокопьев. – Шупашкар, 2005. – С. 26-29. # Çыравçă хăй çинчен : Степан Аслан çуралнăранпа – 95 çул // Тăван Атăл. – 2012. – № 11. – С. 10-13 : фот. – (Эткер). # Афанасьев, П. Аслан (Степанов) Степан Степанович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 37. # Кириллова, Т. И. Аслан (Степанов) Степан Степанович / Т. И. Кириллова // [http://enc.cap.ru/?lnk=876&t=prsn Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 146.] # Степанов Степан Степанович (Аслан) // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. – Чебоксары, 2014. – С. 419-420. # Хлебников, Г. Послевоенные романы // Хлебников, Г. Чувашский роман / Г. Хлебников. – Чебоксары, 1966. – С. 129-144. # Юрьев М.Ю. Чăваш писателĕсем // Био-библиографи справочникĕ – ЧăвашАССР кĕнеке издательстви, Шупашкар, 1968 – С. 33-36 # Сăмах - редактора. Тав сана, вулаканăм, Хамăра ăслă та пуян пулма ирĕк парар-и?/ Лидия Михайлова(Филиппова)//Тăван Атăл. – 2017. – № 12. – С. 6-7. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar Çулталăк кĕнеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829121419/http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar |date=2017-08-29 }} * [http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/aslan/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922151355/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/aslan/ |date=2016-09-22 }} * [http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-214152 Литературная карта Чувашии]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.chuvash.org/lib/author/1017.html Электронлă вулавăш] * [https://search.rsl.ru/ru/record/01001116633 РОССИЙСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ БИБЛИОТЕКА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190923185043/https://search.rsl.ru/ru/record/01001116633 |date=2019-09-23 }} * [http://psrx.ru/w_181102.asp Национальная библиотека Чувашской Республики - 85 лет со дня рождения Степана Аслана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804124453/http://psrx.ru/w_181102.asp |date=2021-08-04 }} * [http://www.gap.archives21.ru/memorials.aspx?id=6187&s_page=8 Государственная книжная палата Чувашской Республики - Известный очеркист (К 90-летию со дня рождения С.С. Степанова-Аслана)] * [http://www.chnm.ru/news/?id=194 Чувашский национальный музей - Вечер памяти, посвященный 90-летию со дня рождения писателя Степана Аслана (1917-1980)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161224212814/http://chnm.ru/news/?id=194 |date=2016-12-24 }} * [http://hypar.ru/cv/tegi/stepan-aslan ХЫПАР- Акнă вăрă путланман] * [http://www.chuvrdub.ru/base/base.html?mode=bio&id=12 Чувашская республиканская детско-юношеская БИБЛИОТЕКА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709182723/http://www.chuvrdub.ru/base/base.html?mode=bio&id=12 |date=2021-07-09 }} * [http://cheboksari.bezformata.ru/listnews/stepanu-aslanu-100-let/62760725/ БЕЗФОРМАТА.RU]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://nbchr.ru/pdf/vesti_eb_12_17.pdf Национальная библиотека Чувашской Республики - Писатели-юбиляры года в коллекциях электронной библиотеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929081337/http://nbchr.ru/pdf/vesti_eb_12_17.pdf |date=2020-09-29 }} * [http://www.nbchr.ru/pdf/lit_sobyt_2017.pdf Юбилейные даты литераторов на 2017 год] * [http://www.kygesilib.ru/index.php/kalendar-chyv17.html Писатели и поэты Чувашии – юбиляры 2017 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180110041721/http://kygesilib.ru/index.php/kalendar-chyv17.html |date=2018-01-10 }} * [https://vk.com/wall-56879786?own=1&z=photo-88770805_456240278%2Fwall-56879786_856 Литературно-музыкальный вечер, посвященный 100-летию со дня рождения писателя Степана Аслана]  * [http://enc.cap.ru/?lnk=876&t=prsn Чувашская энциклопедия] * [http://www.chnmuseum.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=2932&catid=14&Itemid=6 ЧУВАШСКИЙ НАЦИОНАЛЬНЫЙ МУЗЕЙ] * «[https://web.archive.org/web/20191021101848/https://www.2do2go.ru/events/148650/vystavka-tvoryu-ne-radi-slavy Чап-мухтавшăн эп çунмастăп]» * [https://www.culture.ru/events/245689/vystavka-tvoryu-ne-radi-slavy Выставка «Творю не ради славы»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709182433/https://www.culture.ru/events/245689/vystavka-tvoryu-ne-radi-slavy |date=2021-07-09 }} * [https://pg21.ru/afisha/events/202 Выставка «Творю не ради славы»] * [https://www.youtube.com/watch?v=wtIxqnzOCKs Степан Аслан çуралнăранпа 100 çул çитрĕ] * [https://www.facebook.com/elarchive21/photos/pcb.2095099604051374/2095099014051433/?type=3&theater Госкиностудия "Чувашкино" и архив электронной документации Чувашии] * [https://nsportal.ru/nachalnaya-shkola/chtenie/2016/11/17/tsennost-moey-semi Презентация "Ценность моей семьи" - Работа правнука Степана Аслана.] * [http://www.nbchr.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=10284:yubilejnye-i-pamyatnye-daty-chuvashii-na-2017-god&catid=449:yanvar&Itemid=1154 Юбилейные и памятные даты Чувашии на 2017 год] * [http://petrovna.shib-sosh.edusite.ru/p2aa1detales5.html Классные часы в ''МБОУ "Шибылгинская СОШ"''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180117153635/http://petrovna.shib-sosh.edusite.ru/p2aa1detales5.html |date=2018-01-17 }} * [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kcht_0_0000083.pdf Библиотека в цифровом формате. Ахрат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709183129/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kcht_0_0000083.pdf |date=2021-07-09 }} * [https://vk.com/stepanaslan1917 В соцсетях] * [https://chuvashkino.ru//литературно-музыкальный-вечер-посвя-4/ Литературно-музыкальный вечер, посвященный 100-летию со дня рождения писателя Степана Аслана]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://gkan.cap.ru/news/2021/07/06/gazeta-kanash-otmechaet-90-letnij-yubilej Газета «Канаш» отмечает 90-летний юбилей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211031161527/http://gkan.cap.ru/news/2021/07/06/gazeta-kanash-otmechaet-90-letnij-yubilej |date=2021-10-31 }} *[http://kanashen.ru/2021/07/06/%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%88-%D0%BE%D1%82%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%B5%D1%82-%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B9-90-%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%8E%D0%B1/ Газета «Канаш» отмечает свой 90-летний юбилей] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:ССРП çыравçисем]] [[Категори:Чăваш тăлмачĕсем]] [[Категори:Тăлмачсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:ССРП сăвăçисем]] [[Категори:1917 çулта çуралнисем]] [[Категори:Чӳкĕн 18-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1980 çулта вилнисем]] [[Категори:Раштавăн 25-мĕшĕнче вилнисем]] 9ta52gt9dmds8ifs88bxkvf2qb85f4y 0 3572 878850 851797 2026-11-05T22:53:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878850 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Николаев}} {{Çыравçă |Ят = Александр Аслут |Çуралнă чухнехи ят = Николаев Александр Николаевич |Çуралнă вăхăт = [[1930]], [[раштав, 22]] |Çуралнă вырăн = [[Ешкилт]] ялĕ, {{ÇВ|Канаш районĕ|Канаш районĕнче}}, [[Чăваш АССР|Чăваш Ен]], РСФСР, ССРП |Вилнĕ вăхăт = [[2014]], [[нарăс, 20]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, [[Чăваш Республики|Чăваш Ен]], РФ |Гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} |Ĕçлев тĕсĕ = поэзи, проза, публицистика |Ĕçсен чĕлхи = чăваш |Чыславсем = {{Халăхсен туслăхĕ орден}} ЧР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1995) }} '''Аслут Александр Николаевич''' ([[1930]], [[раштав, 22]], [[Ешкилт]] ялĕ, [[Канаш районĕ]], {{ÇВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}} — [[2014]], [[нарăс, 20]], {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, {{ВВ|Чăваш Республики|Чăваш Енре}}) — чăваш [[сăвă]]çи, [[проза|прозăçи]], публицисчĕ, куçаруçи. РФ ÇП пайташĕ (1995), Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1994). ==Пурнăçĕ== [[1930]] çулхи [[раштав, 22|раштавăн 22-мĕшĕнче]] [[Чăваш АССР]] шутĕнчи [[Канаш районĕ]]нчи [[Ешкилт]] [[ял]]ĕнче çуралнă. Чурачăкри вăтам шкулта тата ССКП Тĕп комитечĕ çумĕнчи Партин аслă шкулĕнче вĕренсе тухнă. Совет Çарĕнче хĕсметре тăнă. ССКП Чурачăк райкомĕн инструкторĕ вырăнĕнче, «Коммунизм ялавĕ» («Хыпар») хаçат редакцинче, Чăваш АССР Телекуравпае радио комитетĕнче, Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн аппаратĕнче ĕçленĕ. Малтанхи сăввисем район хаçатĕнче тата «Ялав» журналта кун çути курнă. Вăл нумай повеçсемпе калавсен, очерксен авторĕ. Вырăс çыравçисен хайлавĕсене чăвашла куçарнă. Чăваш Енĕн паллă çыннисем çинчен публицистика статьиисене çырнă. «<nowiki/>[[Халăхсен туслăхĕ]]<nowiki/>» [[Орденсемпе медальсен шаблонĕсем|орден]]<nowiki/>па (1988) тата медальсемпе наградăланă. 2014 çулхи нарăс уйăхĕн 20-мĕшĕнче [[Шупашкар]]<nowiki/>та вилнĕ. Пичетленсе тухнă [[кĕнеке|кĕнекисем]]: * [https://web.archive.org/web/20260130191644/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar/aslut_sivlashri.jpg «Сывлăшри кĕпер» (1960)]; * [https://web.archive.org/web/20260130182809/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar/aslut_tussempe.jpg «Туссемпе калаçни» (1970)]; * «Кашнин хăйĕн ĕмĕрĕ» ([[2004]]); == Чыслани == * [[Халăхсен туслăхĕ орден]]. * Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1994) == Вуламалли == * Абрамов, А. Чăваш литератури: ӳкерчĕксем / А. Абрамов ; сăн ӳкерчĕксем авторăн тата Аслут, архивĕнчен // Çамрăксен хаçачĕ. – 2007. – 12 юпа (№ 41). – С. 10. * Александр Николаевич Николаев-Аслут, : [некролог] // Хыпар. – 2014. – 22 нарс. – С. 14 : фот. * [Александр Аслут] // Ялав. – 2004. – № 2. – С. 15. * Николаев, И. Эп вăй илеп çуралнă вырăнтан / И. Николаев // Канаш (Канаш р-н). – 2009. – 1 ака. – С. 4. : фот. * Антонова, З. С. Аслут (Николаев) Александр Николаевич / З. С. Антонова // [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=877 Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 146.] * Афанасьев, П. Аслут (Николаев) Александр Николаевич // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 38. * Ялгир, П. Аслут (Николаев) Александр Николаевич // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 15. == Каçăсем == * [http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar Çулталăк кĕнеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829121419/http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar |date=2017-08-29 }} * [https://web.archive.org/web/20160922123436/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/aslut/ Культурное наследие Чувашии] * [http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-799374 Литературная карта Чувашии]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Chuvashia-bio-stub}} [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:ССРП çыравçисем]] [[Категори:ССРП сăвăçисем]] [[Категори:1930 çулта çуралнисем]] [[Категори:Раштавăн 22-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2014 çулта вилнисем]] [[Категори:Нарăсăн 20-мĕшĕнче вилнисем]] dudiqcw1liemcgawbywesmb0go5b9gt 0 3577 878857 797780 2026-11-05T23:28:16Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878857 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Марк Аттай |Çуралнă чухнехи ят = Терентьев Марк Сергеевич |Çуралнă вăхăт = [[1905]], [[ака, 7]] |Çуралнă вырăн = [[Çĕньял Упи]] ялĕ, {{ÇВ|Хусан кĕпĕрни|Хусан кĕпĕрнинче}} (халĕ [[Чăваш Ен]]ри [[Красноармейски районĕ]]) |Вилнĕ вăхăт = [[1942]] |Вилнĕ вырăн = [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]н хирĕнче |Ĕçлев тĕсĕ = поэзи |Ĕçсен чĕлхи = чăваш |Гражданлăх = {{USSR}} }} '''Аттай Марк Сергеевич''' (паспортри хушамат: '''Терентьев'''), [[1905]], [[ака, 7]], [[Олăхри Упи]] (халĕ [[Çĕньял Упи]]) [[ял]]ĕ), [[Етĕрне уесĕ]], [[Хусан кĕпĕрни]] (халĕ [[Чăваш Ен]]ĕн [[Красноармейски районĕ]]) — [[1942]], [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]н хирĕ) — чăваш сăвăçи, [[Журналист|журналисчĕ]]. ССРП ÇП пайташĕ ([[1934]]). ==Пурнăçĕ== [[1905]] çулхи [[ака, 7|ака уйăхĕн 7]] [[Етĕрне уесĕ]]нчи (халĕ [[Чăваш Ен]]ĕн [[Красноармейски районĕ]]) [[Олăхри Упи]] (халĕ [[Çĕньял Упи]]) [[ял]]ĕнче çуралнă. [[Янкас]]ри пуçламăш [[шкул]]та, [[Шупашкар]]ти рабфакра вĕреннĕ. «[[Канаш (хаçăт)|Канаш]]» [[хаçат]] редакциĕнче ĕçленĕ. Темиçе çул [[Канаш районĕ]]нчи ялсенче тулли мар вăтам шкулсенче чăваш чĕлхи вĕрентнĕ. 1936 çулта Çĕпĕре куçса кайнă, унта вăл вăрçă пуçланичченех тĕрлĕ шкулсенче ĕçленĕ. [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]не 1941 çултан хутшăннă, 1942 çулта паттăрсен вилĕмĕпе вилнĕ. == Пултарулăх ĕçĕсем== Пичетленсе тухнă [[кĕнеке|кĕнекисем]]: * [https://web.archive.org/web/20250522143137/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar/attai_herle.jpg «Хĕрлĕ сăнă» (1927)]; * [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar/attai_samrak.jpg «Çамрăк хунав» (1932)]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. == Вуламалли == * Марк Аттай // Тăван Атăл. – 1975. – № 4. – С. 79. * Марк Аттай // Чăваш литературин антологийĕ. – Шупашкар, 2013. – [Т. 2] : Поэзи. – С. 163. * Поэт, журналист... // Хыпар. – 2015. – 15 май/çу. – С. 11 : сăн ӳкерчĕк. * Тимуков, А. Пултаруллă сатирик / А. Тимуков // Тăван Атăл. – 1990. – № 4. – С. 63-69. * Афанасьев, П. Аттай (Терентьев) Марк Сергеевич // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 39. * Терентьев Марк Сергеевич (Аттай) // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. – Чебоксары, 2014. – С. 447-448. * Тимуков, А. Н. Аттай (Терентьев) Марк Сергеевич / А. Н. Тимуков // [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=411 Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 153.] == Каçăсем == * [http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar Çулталăк кĕнеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829121419/http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar |date=2017-08-29 }} * [http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/attajj/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922123311/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/attajj/ |date=2016-09-22 }} * [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=411 Аттай Марк Сергеевич] * [http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-990934 Литературная карта Чувашии]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Chuvashia-bio-stub}} [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:ССРП сăвăçисем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:ССРП çыравçисем]] [[Категори:1905 çулта çуралнисем]] [[Категори:Акан 7-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1942 çулта вилнисем]] thd3v14ilarn8tqrfk5u41a6gwozo1t 0 3624 878859 851798 2026-11-05T23:32:44Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878859 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Eгор Афанасьев |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă чухнехи ят = Афанасьев Eгор Афанасьевич |Çуралнă вăхăт = [[1922]], [[юпа, 2]] |Çуралнă вырăн = [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg|25px]] [[Хорнсор]] ялĕ, {{ÇВ|Етĕрне уесĕ|Етĕрне уесĕнче}}, [[Чăваш АО]] (халĕ Чăваш Енĕн [[Элĕк районĕ]]), РСФСР, ССРП |Вилнĕ вăхăт = [[1980]], [[утă, 26]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Сĕнтĕрвăрри|Сĕнтĕрвăрринче}}, [[Сĕнтĕрвăрри районĕ]], {{ВВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}}, РСФСР, ССРП |Пăхăнулăх = {{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}} |Ĕçлев тĕсĕ = [[чăвашсем|чăваш]] [[çыравçă|çыравçи]] тата [[сăвăç]]ĕ, драматургĕ |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = ача-пăча литератури |Жанр = [[поэзи]], [[юмах]], [[драма]] |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]] |Викиампар = |Викивулавăш = }} {{Пĕр хушаматлисем|Афанасьев}} '''Афанасьев Егор Афанасьевич''' ([[1922]], [[юпа, 2]], Хорнсор Мучикасси (халĕ [[Чăваш Ен]]ĕн [[Элĕк районĕ]]нчи [[Хорнсор]]) [[ял]]ĕ, Элĕк вулăсĕ, [[Етĕрне уесĕ]], Чăваш АО — [[1980]], [[утă, 26]], Сĕнтĕрвăрри, [[Чăваш АССР]]) — чăваш [[сăвăç]]и, драматургĕ, прозăçи, юмахçă. ССРП ÇП пайташĕ ([[1979]])<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/afanasev-e/ Культурное наследие Чувашии. Писатели : Афанасьев Eгор Афанасьевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224044850/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/afanasev-e/ |date=2017-02-24 }}</ref>. == Биографи == [[1922]] çулхи [[Юпа, 2|юпа уйăхĕн 2-мĕшĕнче]] [[Етĕрне уесĕ]]нчи (халĕ [[Чăваш Енĕн Элĕк районĕ]]) Хорнсор Мучикасси (халĕ [[Хорнсор]]) [[ял]]ĕнче çуралнă. [[Етĕрнери педагогика училищи]]не вĕренсе пĕтернĕ. Ачасене [[шкул]]та вĕрентнĕ. Çĕмĕрле районĕнчи «Малалла» тата Сĕнтĕрвăрри районĕнчи «Ленин ялавĕ» хаçатсенче вăй хунă. «[[Ялав (журнал)|Ялав]]» [[журнал]] редакциĕнче литература ĕçченĕ пулнă. [[1980]] çулхи [[утă, 26|утă уйăхĕн 26-мĕшĕнче]] вилнĕ. == Пултарулăх ĕçĕсем == # Афанасьев, Егор Афанасьевич. Ĕшнери ёлка: юмах / Е. А. Афанасьев. - Шупашкар, 1954. - 16 с.[https://web.archive.org/web/20260303080017/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar/archives/kp/Elka_na_poliane.jpg] # Афанасьев, Егор Афанасьевич. Кентти: сăвăсем / Егор Афанасьев. - Шупашкар, 1972. - 64 с.[https://web.archive.org/web/20260303075628/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar/archives/kp/Kentti.jpg] # Афанасьев, Егор Афанасьевич. Кентти ӳсет: шкул çулне çитмен ачасем валли çырнă сăвăсем / Е. А. Афанасьев, 1966. - 36 с. # Афанасьев, Егор Афанасьевич. Пирĕн ял ачисем: сăвăсемпе поэмăсем / Е. А. Афанасьев. - Шупашкар, 1965. - 39 с.[https://web.archive.org/web/20250330131043/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar/archives/kp/Deti_nashei_derevni.jpg] # Афанасьев, Егор Афанасьевич. Çи, шăнкăрч: кĕçĕн çулхи ачасем валли çырнă сăвăсем / Е. А. Афанасьев, 1964. - 47 с. Унăн [[Терентьев Геннадий Терентьевич|Г. Тереньтевпа]] пĕрле çырнă «Выигрыш» пьесине [[Чăваш драма театрĕ]]нче лартнă. == Вуламалли == # Афанасьев, Е. [Ача-пăча сăввисем] / Е. Афанасьев // Тăван Атăл. – 2012. – № 10. – Прил.: с. 37-38. – (Автор çинчен калани пур). # Афанасьев Егор Афанасьевич // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. – Чебоксары, 2014. – С. 36. # [[Афанасьев Порфирий Васильевич|Афанасьев, П.]] Афанасьев Егор Афанасьевич // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 45. # Ефимов, Л. А. Афанасьев Егор Афанасьевич / Л. А. Ефимов // Аликовская энциклопедия = Элĕк энциклопедийĕ. – Чебоксары, 2009. – С. 82. # [[Станьял Виталий Петрович|Станьял, В. П.]] Афанасьев Егор Афанасьевич / В. П. Станьял // [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=902 Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 155.] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=354&id=1486223&type=news Ачасен паллă тусĕ Егор Афанасьевич Афанасьев] * [http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-229350 Литературная карта Чувашии]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar Çулталăк кĕнеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829121419/http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar |date=2017-08-29 }} * [http://www.gap.archives21.ru/memorials.aspx?id=6846&s_page=1 Писатель и драматург (К 90-летию со дня рождения Е.А. Афанасьева)] {{Chuvashia-bio-stub}} [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] bl41m8g35a5hbdua9l4w5kut2427rch 0 3689 878870 857388 2026-11-06T00:18:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878870 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Валериан Ашкеров |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă чухнехи ят = Ашкеров Валериан Антипович |Çуралнă вăхăт = [[1934]], [[чӳк, 1]] |Çуралнă вырăн = [[Элшел (ял)|Элшел]] сали, [[Пăва районĕ]] [[Тутар АССР]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = {{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}} |Ĕçлев тĕсĕ = [[чăвашсем|чăваш]] [[сăвă]]çи тата публицисчĕ |Хастар çулсем = [[1961]] - |Тĕлĕ = |Жанр = [[сăвă]], [[очерк]] |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]] |Викиампар = }} {{Пĕр хушаматлисем|Ашкеров}} '''Ашкеров Валериан Антипович''' ([[1934]], [[чӳк, 1]], [[Тутар АССР]], [[Пăва районĕ]], [[Элшел (ял)|Элшел]] сали çур.) — чăваш [[сăвă]]çи, публицисчĕ. <ref>[http://culture.cap.ru/memory/2014/11/1/80-let-nazad-rodilsya-ashkerov-valerian-antipovich 80 лет назад родился Ашкеров Валериан Антипович - поэт, публицист] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191003083848/http://culture.cap.ru/memory/2014/11/1/80-let-nazad-rodilsya-ashkerov-valerian-antipovich |date=2019-10-03 }}</ref><ref>[https://www.chuvash.org/lib/author/174.html Валериан Ашкеров. Электронлă вулавăш]</ref> ==Пурнăçĕ== [[1934]] çулхи [[Чӳк, 1|чӳк уйăхĕн 1-мĕшĕнче]] [[Тутарстанăн Пăва районĕ]]нчи [[Элшел (ял)|Элшел]] [[сала|салинче]] çуралнă. Чĕмпĕрти культурăпа çутĕç шкулĕнче вĕреннĕ. Клуб ĕçĕсен ертӳçи, Культура çурчĕн директорĕ пулса тăрăшнă. [[Чăваш патшалăх И. Н. Ульянов ячĕллĕ университечĕ|Чăваш патшалăх университетне]] вĕренсе пĕтернĕ. Элшелĕнчи вăтам шкулта ачасене чăваш чĕлхипе литературине вĕрентнĕ. «Тăван Атăл», «<nowiki/>[[Ялав (журнал)|Ялав]]<nowiki/>», «Пике» журналсенче, «Коммунар», «Хĕрлĕ ялав», «Вучах», «Чăнлă хыпарĕсем» тата ытти хаçатсенче нумай пичетленнĕ. == Пултарулăх ĕçĕсем == Пичетленсе тухнă [[кĕнеке|кĕнекисем]]: * «Вăрман чунĕ» ([[1996]]); * «Тумхахлă çул» ([[2001]]); * «Заказник души» ([[2004]]); * «Чĕкеç çуначĕ çинчи телей» ([[2007]]);[http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar/ashkerov_1.jpg]{{Ĕçлемен каçă|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * «Ăраскал пĕлĕтрен анмасть» ([[2009]])<ref>[http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar/ashkerov_11.jpg Валериан Ашкеров. Ăраскал пĕлĕтрен анмасть]{{Ĕçлемен каçă|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>; * «Самар чулĕ сар чул çеç – ылтăн мар» (2013). == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar Çулталăк кĕнеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829121419/http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar |date=2017-08-29 }} * [http://www.gasi.archives21.ru/pics/baneri/%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8C1%202009/CD_kalend/11/0111/0111.htm Ашкеров В. А.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-025063 Литературная карта Чувашии]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:1934 çулта çуралнисем]] [[Категори:Чӳкĕн 1-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] 30hoaulygzvxxdo7goi0cvk9oj0sqcu 0 4036 878839 878555 2026-11-05T22:23:49Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878839 wikitext text/x-wiki {{Хула çинчен|Архангельск|[[Ӳкерчĕк:Coat of Arms of Arkhangelsk.svg|150px|Архангельск гербĕ]]|[[Раççей]]|[[Архангельск облаçĕ]]|[[1583]]|[[1583]]|355,5|2002||64°33′ ç. ш.|40°32′ х. т. д.}} [[Архангельск]], — [[Архангельск облаçĕ]]н тĕп хули. Çурçер Двина юханшыв юхса тухнă çĕрте вырнаçнă. Хулана 1584 çулта Иван Грозный хушнипе никĕсленĕ.<ref>[https://getdatetime.com/ru/country-russia-city-arkhangelsk-time/ Архангельск хули ҫинчен калакан информаци]</ref> == Архангельск сăнĕсем == [[Ӳкерчĕк:Gorod A.jpg|мини|800px|Ленин лапамĕ]] <gallery> Ӳкерчĕк:Arkhangelsk sea river station.jpg|Тинĕс юханшыв вокзалĕ Ӳкерчĕк:Pomor.State.University.JPG|[[Тинĕсçум патшалăх университече]] Ӳкерчĕк:Arkhangelsk technology university.jpg|[[Архангельск патшалăх техника университечĕ]] Ӳкерчĕк:North sea company.jpg|Çурçĕр тинĕс пăрахутлăхĕ Ӳкерчĕк:Monument-to-the-defenders-of-the-north-2006.jpg|[[Совет Çурçĕрĕн мухтавлă хӳтĕлевçисен палăкĕ]] Ӳкерчĕк:Arkhangelsk_Stela.jpg|Пур-Наволок сăмсахĕ çинчи обелиск — Архангельска никĕс хунă вырăн Ӳкерчĕк:Arkhangelsk_Tank.jpg|Танк Mark V, хальхи саманта реставрацинче </gallery> == Тăванлă хуласем == * {{АПШ ялавĕ}} [[Портленд (Мэн)|Портленд]] ([[АПШ]], [[Мэн (штат)|Мэн]] штачĕ) 1988 чӳк, 18 пуçласа<ref>[http://www.arhcity.ru/?page=232/2 Города-побратимы города Архангельска, информация на сайте мэрии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606100043/http://www.arhcity.ru/?page=232/2 |date=2011-06-06 }}</ref> * {{ялав|Норвеги}} [[Вардё]] ([[Норвеги]]) нарăс, 23 - 1989 * {{Польша ялавĕ}} [[Слупск]] ([[Польша]]) çĕртме, 26 - 1989 * {{ялав|Германи}} [[Эмден (Анат Саксони)|Эмден]] ([[Германи]]) чӳк, 22 - 1989 * {{ялав|Франци}} [[Мюлуз]] ([[Франци]]) пуш, 13 - 1992 * {{ялав|Финлянди}} [[Оулу]] ([[Финлянди]]) çĕртме, 3 - 1993 * {{Греци ялавĕ}} [[Пирей (хула)|Пирей]] ([[Греци]]) нарăс, 28 - 1995 * {{Швеци ялавĕ}} [[Кируна]] ([[Швеци]]) çурла, 9 - 1999 * {{Швеци ялавĕ}} [[Юсдаль]] ([[Швеци]]) юпа, 27 - 2004 == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == == Каçăсем == [https://web.archive.org/web/20090907150152/http://www.arhcity.ru/ Архангельск хулин официаллă сайчĕ] {{commons|Category:Arkhangelsk|Архангельск}} {{Архангельск}} {{Архангельск облаçĕ}} {{Вăрçăри мухтавăн хулисем}} {{Раççейри тинĕс порчĕсем}} {{Russia-geo-stub}} [[Категори:Архангельск облаçĕн хулисем]] bt1uvuxsnw937zbop7au5av81bsarxz 0 4155 878910 851819 2026-11-06T04:33:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878910 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Воробьёв}} {{урăх пĕлтерĕшсем|тĕс=ят тата хушамат|Воробьёв, Алексей}} {{Çыравçă |Ят = Алексей Александрович Воробьёв |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă вăхăт = [[1922]] çулхи [[юпа, 28|юпан 28-мĕшĕ]] |Çуралнă вырăн = [[Мăн Явăш]] ялĕ, [[Вăрнар районĕ]], {{ÇуралнăВырăн|Чăваш АССР|Чăваш Енре}} |Вилнĕ вăхăт = [[1976]] çулхи [[пуш, 31|пушăн 31-мĕшĕ]] |Вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Шупашкар|Шупашкарта}}, {{ВилнĕВырăн|Чăваш АССР|Чăваш Енре}} |Гражданлăх = {{USSR}} |Ĕçлев тĕсĕ = |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Жанр = поэзи, сăвă куçарни |Ĕçсен чĕлхи = чăваш |Викиампар = }} '''Воробьёв Алексей Александрович''', ([[1922]] çулхи [[юпа, 28|юпа уйăхĕн 28-мĕшĕ]], [[Чăваш АССР]], [[Вăрнар районĕ]], [[Мăн Явăш]] ялĕ — [[1976]] çулхи [[пуш, 31|пуш уйăхĕн 31-мĕшĕ]], [[Шупашкар]], [[Чăваш АССР]]) — чăваш [[сăвăç]]и, тăлмачӑ. СССР ÇП пайташĕ ([[1964]]). Чăваш çамрăкĕсен Çеçпĕл Мишши ячĕлле преми лауреачĕ ([[1972]]). ==Пурнăçĕ== [[1922]] çулхи [[юпа, 28|юпа уйăхĕн 28]] [[Чăваш АССР]] кĕнĕ [[Вăрнар районĕ]]нчи [[Мăн Явăш]] ялĕнче çуралнă. Çĕрпӳри ял хуçалăх техникумĕнче, [[Мускав]]ри аслă литература курсĕсенче вĕреннĕ. [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]не хутшăннă. Йĕпреçри МТС пуçлăхĕ, Калининри МТС агрономĕ, Чăвашрадиовĕн ял хуçалăх кăларăмĕсен редакторĕ пулса ĕçленĕ. Çавăн пекех Чăваш АССР ÇП консультанчĕ ĕçне туса пынă. [[1976]] çулхи [[пуш, 31|пуш уйăхĕн 31-мĕшĕнче]] [[Шупашкар]]та вилнĕ ==Ӗçĕсем== Пичетленсе пухнă [[кĕнеке|кĕнекисем]]: * «Кăнтăрла» ([[1972]]); * «Йăмра» ([[1974]]);[https://web.archive.org/web/20260121005911/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar/archives/kp/Vetla.jpg] * «Хирте ман чун» ([[1982]]);[https://web.archive.org/web/20260121005438/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar/archives/kp/Serdce_moe_v_pole.jpg] == Вуламалли== * <nowiki>Агивер, Х. Хӑйӗн сасси, хӑйӗн чунӗ // Воробьев, А. Хиртех ман чун : [сӑвӑсемпе поэмӑсем] / А. Воробьев. – Шупашкар, 1982. – С. 5-16.</nowiki>[http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kchp_0_0000108.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160414064359/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kchp_0_0000108.pdf |date=2016-04-14 }} * Иванова, Е. Алексей Воробьев сăвăç пурнӑçĕн чăнлăхĕпе илемлĕ сăнарлăхĕн çыхăнăвĕсем / Е. Иванова // Тӑван Атӑл. – 2012. – № 10. – С. 95-101 : сӑн ӳкерчӗк. * Кузьмин, В. Сиплӗ икӗ ҫӑл куҫ / В. Кузьмин // Хыпар. – 2012. – 25 раштав. – С. 3 : сӑн ӳкерчӗк. * Кузьмин, В. Читлӗхри тăри юрри : Алексей Воробьев сăвăçа асăнса / В. Кузьмин // Тӑван Атӑл. – 2013. – № 9. – С. 97-108 : сӑн ӳкерчӗк. * <nowiki>Афанасьев, П. В. Алексей Александрович Воробьев: 1922-1976. Ветла, посаженная поэтом : [о чувашском поэте Алексее Александровиче Воробьеве] / П. В. Афанасьев // Писатели. – Чебоксары, 2008. – С. 77-86 : фот. – (Б-ка Президента Чуваш. Респ. ; т. 6).</nowiki> * Воробьев Алексей Александрович // Энциклопедия Вурнарского района. – Чебоксары, 2005. – С. 67. * Воробьев Алексей Александрович // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. – Чебоксары, 2014. – С. 73. * Кондратьев, М. Обожженная душа / М. Кондратьев // Чебоксар. новости. – 1992. – 7 мая. * * Кочетков, В. Слово, отмеченное печатью народности / В. Кочетков // Тaван Атaл. – 1997. – № 10–12. – С. 64–65; Воробьев, А. Колодцы / А. Воробьев. – М., 1978. – С. 3–6. * Прокопьев, И. Воспевал он землю и земледельцев // Прокопьев, И. П. По зову сердца / И. П. Прокопьев. – Чебоксары, 1998. – С. 46–52 ; то же // Тaван Атaл. – 1997. – № 10–12. – С. 60–61. * Иванова, Е. Алексей Воробьев сăвăç пурнӑçĕн чăнлăхĕпе илемлĕ сăнарлăхĕн çыхăнăвĕсем / Е. Иванова // Тӑван Атӑл. – 2012. – № 10. – С. 95-101 : сӑн ӳкерчӗк. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page=./86/157/2922 Воробьёв А. А.] * [http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/vorobev/ Воробьёв А. А. «Культурное наследие Чувашии»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305093025/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/vorobev/ |date=2016-03-05 }} сайтĕнче * [http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-402027 Литературная карта Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170228075208/http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-402027 |date=2017-02-28 }} * [http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar Ҫулталӑк кӗнеки=Каленадрь года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829121419/http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar |date=2017-08-29 }} {{Чăваш Комсомолĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ преми лауреачĕсем}} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:СССР сăвăçисем]] [[Категори:СССР çыравçисем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:1922 çулта çуралнисем]] [[Категори:Юпан 28-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1976 çулта вилнисем]] [[Категори:Пушăн 31-мĕшĕнче вилнисем]] 0nq9ph7diuwf9ynl2bxd3muivspqj0j 0 4165 878914 851822 2026-11-06T04:45:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878914 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Иван Вутлан |Çуралнă чухнехи ят = Иван Дмитриевич Тимофеев |Çуралнă вăхăт = [[1940]], [[юпа, 1]] |Çуралнă вырăн = [[Мăн Уса]] ялĕ, [[Перĕм облаçĕн Уса районĕ|Уса районĕ]], {{ÇВ|Перĕм облаçĕ|Перĕм Енре}} |Вилнĕ вăхăт = [[2016]], [[нарăс, 20]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, {{ВВ|Чăваш Республики|Чăваш Енре}} |Гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} |Ĕçсен чĕлхи = чăваш, вырăс |Ĕçлев тĕсĕ = проза |Чыславсем = }} '''Вутлан Иван Дмитриевич''' (ç.ч. хушамачĕ '''Тимофеев''', [[1940]], [[юпа, 1]] [[Перĕм облаçĕ]], Мăн Уса районĕ (халĕ [[Перĕм Ен]], [[Куеда районĕ]]) [[Мăн Уса]] [[сала|сали]] — [[2016]], [[нарăс, 20]], [[Шупашкар]], [[Чăваш Республики]]) — [[чăваш]] [[проза|прозăçи]]<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/vutlan/ Культурное наследие Чувашии. Писатели: Вутлан Иван (Тимофеев Иван Дмитриевич)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160921225553/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/vutlan/ |date=2016-09-21 }}</ref><ref>[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=74&id=82225 Вутлан (Тимофеев) Иван Дмитриевич]</ref><ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1285 Чувашская энциклопедия]</ref>. Раççей Федерацийĕн çыравçăсен пĕрлешĕвĕн пайташĕ ([[1987]]), Чăваш Республикин культурӑн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ ([[1992]]). «Çарти хастарлăхшăн» тата «Çапăçури паттăрлăхшăн», «В. И. Ленин çуралнăранпа 100 çул çитнĕ май» [[медаль]]семпе палăртнă. ==Пурнăçĕ== [[1940]] çулхи [[юпа, 1|юпа уйăхĕн 1]] [[Перĕм облаçĕн Мăн Уса районĕ]]н (халĕ [[Перĕм Енĕн Куеда районĕ]]) [[Мăн Уса]] [[сала|салинче]] çуралнă. Ачалӑхӗпе ҫамрӑклӑхӗ Чӑваш Республикинчи Ҫӗрпӳ районӗнчи Вӑрманкас Пайкилт ялӗнче иртнӗ. [[Чăваш педагогика институчĕ]]н ют чĕлхесен факультетне вĕренсе тухнă. 1962 ҫулта ӑна Совет Ҫарне илнӗ. Хӑйӗн интернационалла тивӗҫне ҫав вӑхӑтри чи хӗрӳ вырӑнсенче, Ҫывӑх Хӗвелтухӑҫӗнчи ҫӗршывсенче (Икĕпатра, Йеменре, Алжирта, Сирире) пурнӑҫланӑ. Ӑна «Ҫарти хастарлӑхшӑн», «Ҫапӑҫури паттӑрлӑхшӑн» медальсемпе чысланӑ. 10 ҫул хӗсметре тӑнӑ хыҫҫӑн Шупашкара таврӑннӑ. Учительте, шкул директорӗнче, республика правительствинчи тӗрлӗ ӗҫре тӑрӑшнӑ. [[1987]]-[[2005]] çулсенче [[Чăваш кĕнеке издательстви]]н директорĕ пулса ĕçленĕ. 2016 çулхи нарăсăн 20-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ <ref>[http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=243&type=news&id=3210445 Ушел из жизни известный писатель Чувашии Иван Тимофеев (Вутлан)]</ref><ref>[http://chuvash.org/news/11622.html. Иван Вутлана юлашки ҫула ӑсатнӑ]</ref><ref>[http://hypar.ru/ru/ushel-iz-zhizni-izvestnyy-pisatel-chuvashii-ivan-timofeev-vutlan Ушел из жизни известный писатель Чувашии Иван Тимофеев (Вутлан)]</ref> ==Ӗçĕсем== [[Чăваш чĕлхи|Чăвашла]] пичетленсе тухна [[кĕнеке|кĕнекисем]]: * «Асамат кĕперĕ» ([[1982]]); * «Çул пĕрре» ([[1987]]); * «Ытла та вăрттăн юрату» ([[1997]], [[2002]]); [[Вырăс чĕлхи|Вырăсла]] пичетленсе тухнă [[кĕнеке|кĕнекисем]]: * «На берегу чужом» (Ют çыран çинче, [[1990]]); * «Миссия на Востоке» (Хĕвел тухăçри мисси, [[1997]]); * «Российская пыль на морщинах пирамид» (Пирамидăсен карчĕсем çинчи Раççей тусанĕ, [[1996]]). [[Пушкăрт чĕлхи|Пушкăртла]] пичетленсе тухнă [[кĕнеке|кĕнекисем]]: * «На дальних берегах» (Инçет çырансем çинче, [[1996]]) == Вуламалли == * Артемьев, А. Интернационал туртăмĕ / А. Артемьев // Ялав. – 1990. – № 10. – С. 13. * Иван Вутлан : [çыравçăн биографийĕ] // Çилçунат. – 1998. – № 7–9. – С. 11. * Станьял, В. Ют çырансен асамачĕ/ В. Станьял // Коммунизм ялавĕ. – 1990. – 30 сент. * Тимофеев–Вутлан, И. Д. “Кĕнеке те пулĕ çĕршыв мулĕ” / И. Д. Тимофеев–Вутлан ; М. Арланов калаçнă // Хыпар. – 2003. – 26 нарăс. * Тимофеев–Вутлан, И. Чăвашлăха упраса хăварассишĕн чăвашăнах тăрăшмалла / И. Тимофеев–Вутлан ; У. Алексеев калаçнă // Тантăш. – 1997. – 24 кăрлач. * Алексин, В. Спецтост в честь юбиляра / В. Алексин // Совет. Чувашия. – 2000. – 5 окт. * Вутлан, И. “Моя главная книга пока еще в замыслах” / И. Вутлан ; записал А. Лещинский // Совет. Чувашия. – 2001. – 19 янв. * Лещинский, А. Незабываемые встречи на родной земле / А. Лещинский // Цивил. вестн. – 2000. – Дек. (№104). – (Земляки; № 5). * Снегина, В. Военный переводчик Вутлан стал писателем, чтобы выжить / В. Снегина // СЧ – Столица. – 1998. – 9–16 сент. (№ 70). – С. 15. * Тимофеев (Вутлан), И. Миссия в Чувашии / И. Тимофеев ; записал А. Михайлов // МК в Чебоксарах. – 1999. – 21-28 окт. (№ 42). – С. 16. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-994815 Литературная карта Чувашии]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar Ҫулталӑк кӗнеки=Календарь года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829121419/http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar |date=2017-08-29 }} [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:СССР çыравçисем]] [[Категори:1940 çулта çуралнисем]] [[Категори:Юпан 1-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1916 çулта вилнисем]] [[Категори:Нарăсăн 20-мĕшĕнче вилнисем]] 1n97wqcrvzhx8izmu8o5dpjkyo39u59 0 4183 878944 564443 2026-11-06T07:45:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878944 wikitext text/x-wiki '''Драматурги''' ({{lang-grc|δραματουργία}} «драма ĕçĕсене хайлани е лартни») — [[Драма (жанр)|драма]] хайлавĕн майлаштарăвĕ, а çаплах çак хайлавăн [[сюжет]]па [[сăнар]] концепцийĕн [[драма теорийĕ|теорийĕ]]. Драматурги тесе уйрăм çыравçăн, патшалăхăн е халăхăн, тапхăрăн драма хайлавĕсен пĕрлепухăмне калаççĕ. == Паллă драматургсем == * [[Максимов-Кошкинский Иоаким Степанович]], чăваш драматургĕ. * [[Бомон Франсис]], акăлчан драматургĕ. * [[Шекспир|Вильям Шекспир]], паллă акăлчан драматургĕ. * [[Габриэль Аннунцио]], паллă [[Итали|итал]] драматургĕ. * [[Чиндыков Борис Борисович|Чиндыков Борис]], паллă чăваш драматургĕ. == Çавăн пекех == * [[Инверси (драматурги)]] * [[Çĕнĕ драма]] == Вуламалли == * О драме вообще см. «Гамбургскую драматургию» Лессинга (пер. Рассадина) * A. W. Schlegel, «Vorlesungen ü ber dramatische Kunst und Literatur» (Гейдельберг, 2 изд. 1817), Freytag, «Technik des Dramas» (4 изд. Лейпциг, 1881) * Carrière, «Die Kunst in Zusammenhange der Kulturentwickelung» (3 изд. 1877, русский перевод E. Корша — «Искусство в связи с общим развитием культуры», М. 1870—75) * Klein, «Geschichte des Dramas» (Лейпциг, 1865—76); Ал. Веселовский, «Старинный театр в Европе» (М. 1870) * Alph. Roger, «Histoire universelle du th éâ tre» (II., 1869) * П. Полевой, «Исторические очерки средневековой Д.» (СПб. 1865) * Аверкиев, «О драме. Критическое рассуждение» с приложением статьи «Три письма о Пушкине» (СПб. 1893). == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20150617133309/http://www.litsovet.ru/index.php/material.read?material_id=436812 Решетов Ю. В. Ремесло и искусство драматургии] // Издательская система «Литсовет». * [[Луков, Владимир Андреевич|Луков Вл. А.]] [http://world-shake.ru/ru/Encyclopaedia/4095.html Драма (драматургия)] // Электронная энциклопедия «Мир Шекспира». * [http://dramaturgija-20-veka.ru/ Онлайн библиотека современной драматургии.] {{ЭСБЕ}} {{Театр ӳнерĕ}} [[Категори:Литература]] [[Категори:Профессисем]] [[Категори:Драматурги]] kt0vamqqthgs244j82wf57fclbe03ji 0 4350 878947 851840 2026-11-06T07:58:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878947 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Николай Евдокимов |Çуралнă чухнехи ят = ''Евдокимов<br/>Николай Евдокимович'' |Ӳкерчĕк = |Çуралнă вырăн = [[Çĕнĕ Таяпа]] ялĕ, [[Шунтал районĕ]], {{ÇВ|Самар облаçĕ|Самар облаçĕнче}} |Çуралнă вăхăт = [[1893]], [[çĕртме, 18]] |Вмлнĕ вăхăт = [[1964]], [[утă, 16]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Канаш|Канашра}} хула, [[Канаш районĕ]], {{ВВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}} |Гражданлăх = {{USSR}} |Ĕçлев тĕсĕ = поэзи, проза |Жанр = юптару, повеç, роман |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] |Хастар çулсем = |Чыславсем = Чăваш АССР тава тивĕçлĕ тухтăрĕ }} '''Евдокимов Николай Евдокимович''' ([[1893]], [[çĕртме, 18]], [[Çĕнĕ Таяпа]] [[ял]]ĕ, [[Шунтал районĕ]], [[Самар облаçĕ]] — [[1964]], [[утă, 16]], [[Канаш]] хули, [[Чăваш АССР]]), — чăваш [[юптару]]çи, [[проза|прозăçи]]. [[Раççейри граждан вăрçи|Раççейри граждан]] тата [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]не хутшăннă. Чăваш АССР тава тивĕçлĕ тухтăрĕ ([[1963]])<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=410 Чувашская энциклопедия]</ref><ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/evdokimov-nikolajj-evdokimovich/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180301205910/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/evdokimov-nikolajj-evdokimovich/ |date=2018-03-01 }}</ref>. ==Пурнăçĕ== [[1893]] çулхи [[çĕртме, 18|çĕртме уйăхĕн 18-мĕшĕнче]] [[Самар облаçĕ]]н [[Шунтал районĕ]]н [[Çĕнĕ Таяпа]] [[ял]]ĕнче çуралнă. [[Тетĕш]]ри педагогика курсĕсенче вĕреннĕ. 1925 çулта [[Хусанти патшалăх университечĕ]]н медицина факультечĕнче вĕренсе диплом илнĕ, тепĕр çулта Хусантах акушерлĕх клиникинче ординатурăра пĕлĕвне ӳстернĕ. [[Шупашкар]] хулин пульницин ĕçлев амбулаторине, акушер-гинекологи уйрăмне ертсе пынă. 1935–1936 çç. Чăваш Енри хĕрарăмпа ачан социаллă гигиени институчĕн директорĕом тата ассистенчĕ вырăнĕнче тăрăшнă. 1937 - 1941 çç. Канашри хулан акушерлĕх-гинекологи уйрăмне ертсе пынă. Вăрçă тапрансан çарти 42 №-лĕ хирурги отрядĕнче хирург пулса вăй хунă. Демобилизациленĕ хыççăн, 1946 çулта Канашри хула пульницин акушерлĕх-гинекологи уйрăмне ертсе пыма пуçланă. Литература ĕçĕпе те хăтланнă. Сăвăсемпе юптпрусем хайланă, совет тата ютçĕр прозăçисен ĕçĕсене, медицинăна вĕренмелли кĕнекесене чăвашла куçарнă. [[1963]] çулта Чăваш АССРĕн тава тивĕçлĕ тухтăрĕ ятне панă. [[1964]] çулхи [[утă, 16|утă уйăхĕн 16-мĕшĕнче]] [[Канаш]]ра вилнĕ. == Ĕçĕсем == Пичетленсе тухнă [[кĕнеке|кĕнекисем]]: * «Хĕрлĕ сăнă» ([[1929]]); * «Юптарусем» ([[1936]], [[1937]]); * «Çулсем-йĕрсем» ([[роман]], [[1962]]); * «Крепков» ([[роман]], [[1964]]); == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * Ялгир, П. Вăл хисеплĕ ята тивĕçлĕ / П. Ялгир // Хыпар. – 1998. – 22 çурла. * Афанасьев, П. Евдокимов Николай Евдокимович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 123. * Степанов, В. И врач, и писатель / В. Степанов // Совет. Чувашия. – 1964. – 20 марта. * Степанов, В. Ф. Евдокимов Николай Евдокимович / В. Ф. Степанов // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 551. {{DEFAULTSORT:Евдокимов,Николай,Евдокимович}} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Çĕртмен 18-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1893 çулта çуралнисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Утăн 16-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1964 çулта вилнисем]] [[Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисем]] 6a26yiou6k7e8awtbhsgo6kee9era46 0 4405 878752 851763 2026-11-05T17:03:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878752 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Çĕньял Покровски |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Çĕрпӳ районĕ |район тапăлра = Çĕрпӳ районĕ{{!}}Çĕрпӳ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83535 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 97205873001 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Çĕньял''', — [[Чăваш Енĕн Шупашкар районĕ|Чăваш Енĕн Шупашкар районне]] кĕрекен ял. [[1927]] çулчен '''Çĕньял Покровски''' ятлă пулнă. ==Истори== [[1920]] çулхи [[утă, 24|утă уйăхĕн 24-мăшĕччен]] [[Чикме уесĕ|Чикме уесне]] кĕнĕ, кайран 1927 çулчен вара [[Шупашкар уесĕ|Шупашкар уесне]]. Ку пĕтĕм тапхăрта ял [[Сĕнтĕр вулăсĕ|Сĕнтĕр вулăсне]] кĕнĕ. [[1927]] çулхи [[юпа, 1|юпа уйăхĕн 1]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Шупашкар районĕ|Шупашкар районне]], [[1935]] çулхи [[пуш, 1|пуш уйăхĕн 1]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Ишлей районĕ|Ишлей районне]] кĕнĕ. [[1959]] çулхи [[утă, 14|утă уйăхĕн 14]] хыççăн хальхи вăхăтчен [[Чăваш Енĕн Шупашкар районĕ|Шупашкар районне]] кĕрет. == Паллă çынсем == * [[Егоров Валерий Петрович]], чăваш çыравçи. * [[Семенов Владимир Валентинович]], актёр, Чăваш академи драма театрĕн артисчĕ<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/semenov-vladimir-valentinovich/ Деятели культуры и искусства : Артисты и музыканты : Семенов Владимир Валентинович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171127112631/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/semenov-vladimir-valentinovich/ |date=2017-11-27 }}</ref>. == Çавăн пекех == * [[Çĕньял]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://chuvash.org/news/12665.html Лаша спорчĕн ăмăртăвĕ иртнĕ] [[Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем]] {{Çĕньял-Пукрав ял тăрăхĕ}} bff49ex9tqiqorrjh2o61jmm3nprw38 0 4411 878956 872023 2026-11-06T08:31:18Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878956 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă | Ят = Анатолий Емельянов | Ӳкерчĕк = | Çуралнă вăхăт = [[1932]], [[кăрлач, 10]] | Çуралнă вырăн = [[Мăньял Хапăс]] ялĕ, [[Вăрнар районĕ]], {{ÇВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}}, РСФСР, СССР. | Вилнĕ вăхăт = [[2000]], [[чӳк, 23]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Чăваш Республики|Чăваш Енре}}, {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}} | Ĕçлев тĕсĕ = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] [[проза|прозăçĕ]], [[публицистика|публицисчĕ]] | Ĕçсен чĕлхи = чăваш | Гражданлăх = | Чыславсем = {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{*}} {{Халăхсен туслăхĕ орден}} }} {{Пĕр хушаматлисем|Емельянов}} '''Емельянов Анатолий Викторович''' ([[Мăньял Хапăс]] ялĕ, [[Вăрнар районĕ]], [[Чăваш АССР]], РСФСР, СССР — [[2000]], [[чӳк, 23]], Чăваш Республики, Шупашкар), — чăваш [[проза|прозăçĕ]], [[публицистика|публицисчĕ]]. [[Чăваш халăх çыравçи]] ([[1990]]), СССР ÇП пайташĕ ([[1966]]). Чăваш Комсомолĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ преми лауреачĕ (1975), Чăваш Республикин К.В. Иванов ячĕллĕ патшалăх премин лауреачĕ (1990). [[Халăхсен туслăхĕн орденĕ|Халăхсен туслăхĕн]] тата [[Ӗçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ]]сене тивĕçлĕ пулнă<ref>[http://enc.cap.ru/?lnk=809&t=prsn Чувашская энциклопедия]</ref>. ==Пурнăçĕ== [[1932]] çулхи [[кăрлач, 10|кăрлачăн 10-мĕшĕ]] [[Чăваш Ен]]ĕн [[Вăрнар районĕ]]нчи [[Мăньял Хапăс]] [[ял]]ĕнче çуралнă. Вăрнар зооветтехникумĕнче, Ленинградра партин аслă шкулĕнче, Мускаври литературăн аслă курсĕнче (журналистики факултечĕ) пĕлӳ пухнă. Çарта хĕсметре тăнă. Партин Вăрнар райкомĕн пĕрремĕш секретарĕ (1965-1972), Чăваш АССР культура министрĕ (1972-1973), Чăваш АССР çыравçăсен пĕрлешĕвĕн правленин председателĕ (1978-1986) пулса тăрăшнă. == Пултару ĕçĕсем== Малтанхи сăвви [[1949]] çулта район хаçатĕнче пичетленнĕ. «Кăмăл» ятлă калавĕ [[1957]] çулта «Çамрăк кÇоммунист» хаçатăн виççĕмĕш номерĕнче кун курнă. [[Калав]]сем, [[хайлав]]сем, [[роман]]сем çырать: "Канăçсăр çуркунне" (1960),"Кăвайт çутисем" (1960),"Çавал сарăлсан" (1966),"Катăлнă уйăх" (1968),"Чапшăн пурăнмастпăр" (1971),"Шăнкăрав курăкĕ" (1975),"Хура кăрăç" (1981),"Кĕмĕл çил" (1985). «Шăнкăрав курăкĕ» повеçшĕн Çеçпĕл ячĕллĕ (1975), «Ят» тата «Ватă ăшши» [[кĕнеке]]семшĕн Иванов ячĕллĕ (1990) премине тивĕçнĕ. Пурĕ 30 ытла [[кĕнеке]] тухнă. Çурри [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] тухнă: "Кузьма Овражный" (1978),"Герасим-золотоискатель" (1986),"Перевёртыш" (1996),"Год-тринадцать месяцев". Çыравçă кун-çулпа тан пыма тăрăшать. Публицистика статьисене çырать. Нумай пулмасть «Юлашки çыран» [[роман]]а хайланă. Вулакансем çак [[кĕнеке]]сене вулама юратаççĕ: * «Çавал сарăлсан» ([[1966]]); * «Хура кăрăç» ([[1981]]); * «Кĕмĕл çил» ([[1985]]); == Литература == * Ефимов, Г. Пурнăç çынниччĕ... / Г. Ефимов // Хыпар. – 2002. – 10 кăрлач. * Мышкина, А.А. Емельянов пултарулăхĕнчи публицистика туртăмĕ / А. Мышкина // Тăван Атăл. – 2002. – № 1. – С. 65-66. * Мышкина, А. Паянхи илемлĕ публицистика хайлавĕн ăсти / А. Мышкина // Тăван Атăл. – 2000. – № 7. – С. 67–68. * Силэм, Ю. Кĕнекисенче – вăхăт палли / Ю. Силэм // Ялав. – 2002. – № 1. – С. 62. * Ялкир, П. Халăх юратнă çыравçă / П. Ялкир // Ар. – 2002. – 15 кăрлач. * Артемьев, Ю.М. Душа обязана трудиться // Артемьев, Ю.М. Страсть к полемике / Ю. М.Артемьев. – Чебоксары, 2003. – С. 92-98. * Афанасьев, П. Емельянов Анатолий Викторович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 131-132. * Емельянов Анатолий Викторович // Энциклопедия Вурнарского района. – Чебоксары, 2005. – С. 107. * Тимуков, А.Н. Емельянов Анатолий Викторович / А.Н. Тимуков // Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2001. – С. 158. * Федоров, Г.И. Емельянов Анатолий Викторович / Г.И. Федоров // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 565. * Федоров, Г.И. Социальные типы героев и философия бытия цехового, социального человека : на примере прозы А. Емельянова // Федоров, Г.И. Художественный мир чувашской прозы 1950–1990-х гг. / Г.И. Федоров. – Чебоксары, 1996. – С. 125–153. * Ялгир, П. Емельянов Анатолий Викторович // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 34-35 и др. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20221130054000/http://www.smi21.ru/?publication=181197 Емельянов А.В.] — Çĕнтерӳ çулĕ хаçатри статья, 2008-04-09 * [http://chuvash.org/lib/author/379.html Анатолий Емельянов хайлавĕсем] * [http://journ.chuvsu.ru/index.php/novosti/novosti/item/2283-%D0%BA-80-%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%8E-%D1%81%D0%BE-%D0%B4%D0%BD%D1%8F-%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B0%D0%B2-%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%B2%D0%B4%D0%BE%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE?tmpl=component&print=1 К 80-летию со дня рождения А.В. Емельянова. Вдохновенное творчество]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Чăваш Республикин çыравçăсен пĕрлешĕвĕ}} {{Чăваш Енĕн халăх çыравçисем}} {{Чăваш Комсомолĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ преми лауреачĕсем}} [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш халăх çыравçисем]] [[Категори:Вăрнар районĕнче çуралнисем]] b3tniigrpzbqybref9qdqdq27p5okt7 0 4502 878970 851849 2026-11-06T09:25:21Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878970 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Захаров Виталий Николаевич |Ӳкерчĕк = Zakharov V N.JPG |Çуралнă вăхăт = [[1941]], [[нарăс, 23]] |Çуралнă вырăн = [[Вăтакас Татмăш]] ялĕ, [[Канаш районĕ]], [[Чăваш АССР]], СССР |Вилнĕ вăхăт = [[1982]], [[авăн, 19]] |Вилнĕ вырăн = [[Шупашкар]], [[Чăваш АССР]], СССР |Ĕçлев тĕсĕ = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] [[проза|прозăçи]] тата [[тăлмач]]ĕ }} {{Пĕр хушаматлисем|Захаров}} '''Захаров Виталий Николаевич''', ([[1941]] çулхи [[нарăс, 23|нарăсăн 23-мĕшĕнче]], [[Вăтакас Татмăш]] [[ял]]ĕ, [[Канаш районĕ]], [[Чăваш АССР]], СССР — [[1982]] çулхи [[авăн, 19|авăн уйăхĕн 19-мĕшĕ]], [[Шупашкар]], [[Чăваш АССР]], СССР) — [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] çырнă [[чăвашсем|чăваш]] [[проза|прозăçă]], [[тăлмач]]<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1473 ЧУВАШСКАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ]</ref><ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/zakharov/ Писатели : Захаров Виталий Николаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305214615/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/zakharov/ |date=2016-03-05 }}</ref>. СССР ÇП пайташĕ ([[1973]] ç.), Чăваш çамрăкĕсен Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ парнин лауреачĕ([[1980]]). ==Пурнăçĕ== [[1941]] çулхи [[нарăс, 23|нарăсăн 23-мĕшĕнче]] [[Чăваш Ен]]ĕн [[Канаш районĕ]]нчи [[Вăтакас Татмăш]] [[ял]]ĕнче çуралнă. Чăваш педагогика институтĕнче, СССР ÇП аслă литература курсĕсенче пĕлӳ пухнă. «[[Çамрăк коммунист (хаçат)|Çамрăк коммунист]]» [[хаçат]] редакциĕнче ĕçленĕ, «Дружба» (''Туслăх'') [[журнал]] редакторĕ, Чăваш АССРĕн ÇП илемлĕ литературăна саракан боровĕн директорĕ тата Чăваш АССРĕн ÇПĕн литконсультанчĕ пулнă. [[1982]] çулхи [[авăн, 19|авăн уйăхĕн 19-мĕшĕнче]] [[Шупашкар]]та вилнĕ. ==Пултарулăх ĕçĕсем== [[Калав]]семпе [[хайлав]]ĕсем çак [[кĕнеке]]сенче пичетленсе тухнă: * «Сердце человека» (Этем чĕри, [[1968]]); * «Пуд соли» ([[1972]]); * «Бессоница» ([[1975]]); * «Нюринге» ([[1978]]); * «Железины» ([[1981]]); * тата ыттисем. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * Дмитриев, А. Палăк вырăнне / А. Дмитриев // Ялав. – 2001. – № 2. – С. 69. * Михайлов, Э. Чăваш çыравçисен вырăсла хайлавĕсем / Э. Михайлов // Тăван Атăл. – 2004. – № 2. – С. 66–67. * Артемьев, Ю. М. Захаров Виталий Николаевич / Ю. М. Артемьев // Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2001. – С. 168. * Владимиров, E. В. Светоч его души / E. В. Владимиров // Голоса участия и дружбы / E. В. Владимиров. – Чебоксары, 1992. – С. 194–207. * Маркин, П. В поисках смысла жизни / П. Маркин // Совет. Чувашия. – 1991. – 23 февр. * Маркин, П. О друге–писателе / П. Маркин // Железины / В. Захаров. – Чебоксары, 1981. – С. 299–301. * Романова, З. Встречи длиною в двадцать лет / З. Романова // Совет. Чувашия. – 2001. – 23 февр. * Урукова, Л. Из опыта изучения творчества П. Eгорова и В. Захарова / Л. Урукова // Халăх шкулĕ=Нар. шк. – 2003. – № 5. – С. 43–45. == Каçăсем == {{Чăваш Комсомолĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ преми лауреачĕсем}} [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Тăлмачсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш тăлмачĕсем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Раççей тăлмачĕсем]] [[Категори:СССР çыравçисем]] [[Категори:СССР тăлмачĕсем]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:1941 çулта çуралнисем]] [[Категори:Нарăсăн 23-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1982 çулта вилнисем]] [[Категори:Авăнăн 19-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Шупашкарта вилнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Канаш районĕ]] [[Категори:Чăваш тĕнчипе çыхăннă вырăс çыравçисем]] e325iv61gpyvah1z16d561swq817v8z 0 4600 878977 851851 2026-11-06T09:44:54Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878977 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Влас Иванов-Паймен |Тăван ят = |Ӳкерчĕқ = Влас Иванов-Паймен.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă чухнехи ят = Влас Захарович Иванов |Суя ятсем = Паймен |Çуралнă вăхăт = |Çуралнă вырăн = [[Çирĕклĕ Тук]], {{ÇВ|Бузулук уесĕ|Бузулук уесĕнче}}, [[Ăренпур кĕпĕрни]] (халĕ [[Грачёвка районĕ]], [[Ăренпур облаçĕ]]) |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Самар|Самарта}} |Гражданлăх = |Ĕçлев тĕсĕ = прозăç, сăвăç, тăлмач |Хастар çулсем = 1920-мĕшсем — 1973 |Тĕлĕ = соцреализм |Жанр = проза |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи]], вырăс |Дебют = |Парнесем = [[Чăваш АССР]] К. В. Иванов ячĕллĕ патшалăх парни (1966). }} '''Иванов-Паймен Влас Захарович''', ([[1907]], [[нарăс, 22]], [[Ăренпур облаçĕ]], [[Грачевка районĕ]], [[Çирĕклĕ Тук]] [[ял]]ĕ — [[1973]], [[раштав, 17]], Куйбышев (халӗ Самар) хули) — чăваш [[проза|прозăçи]], [[сăвă]]çи, [[тăлмач]], журналист, редактор. К.В. Иванов ячĕллĕ чăваш патшалăх парне лауреачĕ (1972). СССР ÇП пайташĕ ( 1934-па). [[Чăваш литератури]]н классикĕ. ==Пурнăçĕ== [[1907]] çулхи [[нарăс, 22|нарăсăн 22-мĕшĕнче]] [[Ăренпур облаçĕ]]н [[Грачевка районĕ]]нчи [[Çирĕклĕ Тук]] ятлă чăваш [[ял]]ĕнче çуралнă. [[Раççейри граждан вăрçи|Граждан]] тата [[Совет-поляк вăрçи]]сене хутшăннă. 1918 çулта пуçламăш шкултан вĕренсе тухсанах хăйĕн ирĕкĕпех Хĕрлĕ Çара хĕсмете тăнă. Вăрçă-политика шкулĕнче ăс пухсан взводăн [[политрук]]ĕ пулса тăнă, [[Совет-поляк вăрçи]]нче вăрçнă. Вăтам шкула пĕтернĕ хыççăн Самар пединститутĕнче тата аспирантурăра ăс пухнă. Самар [[шкул]]ĕсенче тата техникумĕсенче ачасене вĕрентнĕ. Самарта «Колхозник» [[хаçат]] редакторĕ, унти çыравçăсен пĕрлешĕвĕн ертӳçи, «Волжская новь» тата «Вăтам Атăл» [[журнал]]сен редакторĕ пулнă. [[1973]] çулхи [[раштав, 17|раштавăн 17-мĕшĕнче]] Куйбышев (халӗ Самар) хулинче вилнĕ. ==Ӗçĕсем== [[Сăвă]]сем, [[калав]]сем, [[повеç]]сем çырнă. «Кĕпер» — икĕ томлă [[роман]] — унăн тĕп ĕçĕ. [[Вырăс чĕлхи]] çине [[Иванов Константин Васильевич|К. В. Ивановăн]] «Нарспи» поэмине, тата ытти чăваш сăвăçисен ĕçĕсене куçарнă. Пичетленсе тухнă кĕнекисем: * «Колхоз çулĕпе» ([[1930]]); * «Çĕнтерекен вăй» ([[1937]]); * «Виçĕ паттăр» ([[1961]]); * «Кĕпер» ([[1964]], [[1966]]); * тата ыттисем. == Чыславсем == К.В. Иванов ячĕпе хисепленекен чăваш патшалăх премийĕн лауреачĕ (1972); [[«Хисеп палли» орден|«Хисеп Палли» орден]] (1967). == Вуламалли == # Семенова, О. Самарсем ăна хисеплеççĕ / О. Семенова // Хыпар. – 2001. – 18 раштав. – С. 4. # Симаков, В. Синкерлĕ шăпа пуçламăшĕ / В. Симаков // Хыпар. – 2006. – 20 ака. – С. 3. – (Чăваш тĕнчи ; № 4). # Юман, А. В. Иванов-Паймен çырăвĕсем / А. Юман // Хыпар. – 2002. – 14 чӳк. – С. 4. # Иванов-Паймен Влас Захарович // В трагические годы : репрессированные чувашские писатели, журналисты и ученые = Синкерлӗ ҫулсенче : репрессие лекнӗ чӑваш писателӗсем, журналисчӗсем тата ӑсчахӗсем. – Чебоксары, 2013. – С. 61-77. # Иванов-Паймен Влас Захарович // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. – Чебоксары, 2014. – С. 167. # Метин, П. Н. Иванов-Паймен Влас Захарович / П. Н. Метин // [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1057 Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2008. – Т. 2 : Ж-Л. – С. 101.] # Станьял, В. П. Влас Захарович Иванов-Паймен: 1907-1973. На гребне суровой эпохи / В. П. Станьял // Писатели. – Чебоксары, 2008. – С. 142-148. – (Б-ка Президента Чуваш. Респ. ; т. 6). == Каҫӑсем == * [https://web.archive.org/web/20170328020456/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/ivanov-pajjmen/ Культурное наследиеЧувашии] * [http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-238692 Литературная карта Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170328105400/http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-238692 |date=2017-03-28 }} * [http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar Ҫулталӑк кӗнеки=Книга года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829121419/http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar |date=2017-08-29 }} {{Чăваш АССР К. В. Иванов ячĕллĕ патшалăх преми лауреачĕсем}} [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Тăлмачсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш тăлмачĕсем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Раççей тăлмачĕсем]] ekj5uebvr0zdd75rghp329rnmj9ia43 0 4650 878997 851863 2026-11-06T11:13:39Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878997 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Николай Ишентей |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă чухнехи ят = Петров Николай Петрович |Çуралнă вăхăт = [[1953]], [[нарăс, 14]] |Çуралнă вырăн = [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg|25px]] [[Тури Шурçырма]] ялĕ, {{ÇВ|Çĕрпӳ районĕ|Çĕрпӳ районĕнче}}, [[Чăваш АССР]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Пăхăнулăх = {{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}} |Ĕçлев тĕсĕ = [[проза|прозăç]], [[сăвăç]] |Хастар çулсем = [[1993]] - х.в. |Тĕлĕ = |Жанр = [[сăвă]], [[калав]], [[юмах]] |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] |Викиампар = |Викивулавăш = }} {{Пĕр хушаматлисем|Петров}} '''Ишентей Николай Петрович''' (паспортпа Петров, [[1953]], [[нарăс, 14]], [[Чăваш АССР]], [[Çĕрпӳ районĕ]], [[Тури Шурçырма]] [[ял]]ĕ) — чăваш [[проза|прозăçи]], [[сăвă]]çи. Çеçпĕл Мишши (2004) тата Нестер Янгас (2013) ячĕллĕ премисен лауреачĕ, Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ, РФ ÇП пайташĕ (1994). Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн Хисеп грамоти (2003)<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/izhendejj-petrov-nikolajj-petrovich/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709182049/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/izhendejj-petrov-nikolajj-petrovich/ |date=2021-07-09 }}</ref>. 4 хутчен (2001, 2004, 2006, 2013) "Литературная Чувашия: Самая читаемая книга на чувашском языке" конкурс лауреачĕ. Николай Ишентей хайланисене«Современная литература народов России. Детская литература» антологине кĕртнĕ. ==Пурнăçĕ== [[1953]] çулхи [[нарăс, 14|нарăсăн 14-мĕшĕнче]] [[Чăваш АССР|Чăваш Енĕн]] [[Çĕрпӳ районĕ]]нчи [[Тури Шурçырма]] [[ял]]ĕнче çуралнă. Шупашкарта [[Чăваш патшалăх ял хуçалăх академийĕ|Ял хуçалăх институтĕнче]] пĕлӳ илнĕ, кайран [[Чăваш патшалăх университечĕ|университетра]] литература енĕпе вĕреннĕ. 1991-2005, 2007 - 2009 çулсенче Çĕрпӳ районĕнче шкулта ачасене вĕрентнĕ. 2005-2006 çулсенче [[Хыпар (хаçат)|«Хыпар»]] хаçатра, 2010 - 2017 [[Капкăн (журнал)|"Капкан"]] журналта тăрăшнă. Х/в - профессионал писатель ==Ӗçĕсем== [[Сăвă]]-[[калав]], повесть-поэма çырать. Пичетленсе тухнă [[кĕнеке|кĕнекисем]]: * «Чĕвĕлпи» ([[1993]]); * «Çĕр пин чечек çĕршывĕнче» ([[1999]]); * «Хӳреллĕ дневник» ([[2004]]); *"Ташлакан купăс" Крошечка-гармошечка (2006) *"Чарусăр мечĕк" Мячик-попрыгунчик (2008) *"Гром в тиши" (2009) *"Хаваслă кăлтармач" Нескучный календарь (2009) *"Кĕрешӳпе юрату" Борьба во имя любви (2011) *"Планетăпа чĕре" Планета и сердце (2012) *"Команда добрых дел" (2013) *"Тасату сасси" Голос очищения (2013) *«Дуб с обломанной вершиной» (2016) *«Суйласа илнисем» Избранные (2016) *«Тайна доброго юмора» (2017) *"Голос нерожденного ребенка" (2018) *Антология «Современная литература народов России. Детская литература». Рассказы. - Москва, 2017. (Вступительное слово Председателя Совета Федерации Федерального Собрания РФ В.И. Матвиенко). - С. 497 - 500. <br /> == Чыслани == * «Пресса ылтăн фондчĕн дипломĕ (2008, 2012 çç.) * Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ преми (2004) * Нестер Янкăс ячĕллĕ преми (2013) * Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ, * Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн Хисеп грамоти (2003) == Вуламалли == # Ермакова, Г. Сахал сăмахпа - пысăк шухăш / Г. Ермакова // Тăван Атăл. - 2004. - № 6. - С. 67-68 # Ишентей, Н. П. Николай Ишентей: "Илемлӗ хуплашкапа улталаймӑн" / Н. П. Ишентей ; Е. Николаева калаҫнӑ // Хресчен сасси. Кил. – 2012. – 7 авӑн. – С. 3 : фот. – (Тӗпел). # Лукиянова, А. Хаваслӑ кӑлтӑрмач / А. Лукиянова // Хыпар. – 2009. – 8 раштав. – С. 3. # Максимова, Т. Сăпка юрри савмасть пуш сăпкана / Т. Максимова // Ялав. - 2003. - № 4. - С. 107-110. # Осипов, Н. Н. Тетте тени илӗртӳллӗ пултӑр : Николай Ишентейӗн ача-пӑча кӗнекисене тишкерни / Н. Осипов // Тӑван Атӑл. - 2007. - № 8. - С. 117-120. - См. текст # Симаков, В. «Çавал ен çаврисем» кенекепе паллашсан / В. Симаков // Хыпар. - 1998. - 24 кăрлач. # Смирнова, Н. Тӗлӗнтермӗш хӑват пуль поэзи... / Н. Смирнова // Хыпар. – 2013. – 5 нарӑс. – С. 4. # Афанасьев, П. Ижендей (Петров) Николай Петрович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 168-169. # Волков, Г. Скорбная мольба о жизни / Г. Волков // Совет. Чувашия. - 1996. - 20 мая. # Дмитриев, А. Боль и в переводе боль / А. Дмитриев // Халăх шкулĕ=Народная школа - 1998. - № 4. - С. 77-78. #Григорьева, Л. Вечные вопросы, поднятые Н. Ижендеем в поэме "Голос нерожденного ребенка" в свете духовного завещания И. Я. Яковлева / Л. Григорьева // Вперед (Шумерлинский р-н). - 2001. - 14 июня. # Ижендей (Петров) Николай Петрович // Край Цивильский : краткая энцикл. р-на. – Чебоксары, 2008. – С. 154-155. # Станьял, В. Ижендей Николай Петрович / В. П. Станьял // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2008. – Т. 2 : Ж-Л. – С. 111. # Федоров, Н. Произведения цивилян на страницах республиканских журналов / Н. Федоров // Цивил. вестн. - 2004. - 6 авг. #"Приду на свет в сиянии зари...": Библиографический очерк о жизни и творчестве чувашского писателя Николая Ижендея // ГУК "Чувашская республиканская детско-юношеская библиотека"; сост. Н. Петроградская. Отдел национальной и иностранной литературы. - Чебоксары. 2009 .- 44 с. - (Чувашские писатели - детям; вып. 12). #Мефодьев, А. Концепт "Природа" в детской поэзии Николая Ижендея / А. Мефодьев // Вестник ЧГПУ им. И. Я. Яковлева. - Чебоксары, 2015. №3 (87). #Ядрицова, А. Скорбная мольба о жизни (На примере поэмы Николая Ижендея "Голос нерожденного ребенка" / А. Ядрицова // Формирование духовности ребенка в поликультурной среде: сб.научных ст. Кн.1. - Москва - Чебоксары. Московский государственный гуманитарный университет им. М.Шолохова. 2008. - С. 79 - 82. #Ермакова, Г. Надломилась древа жизни ветвь. (Анализ поэмы Николая Ижендея "Голос нерожденного ребенка") ЧГУ, Чебоксары, 2015. <br /> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://chuvash.org/news/14067.html Ишентей хайлавӗсем пӗр кӗнекене пухӑннӑ] * [https://web.archive.org/web/20190824100911/http://litkarta.nbchr.ru/www/writer_pr.php?w=ishentey&l=chuv Ишентей хайлавĕсем] * [http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=49&type=news&id=3413055 Избранные произведения Николая Ижендея – в одной книге] * [http://chuvash.org/lib/author/552.html Николай Ишентей] {{Chuvashia-bio-stub}} [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:СССР сăвăçисем]] [[Категори:СССР çыравçисем]] [[Категори:Нарăсăн 14-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1953 çулта çуралнисем]] c04l032dknoa3rrnhkfh0t8knpcbujh 0 4710 878994 798221 2026-11-06T10:58:07Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878994 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Георгий Ирхи |Ӳкерчĕк = |Çуралнă вăхăт = [[1949]] çулхи [[нарăс, 1|нарăсăн 1-мĕшĕ]] |Çуралнă вырăн = [[Самуккасси]] [[ял]]ĕ, [[Шупашкар районĕ]], [[Чăваш АССР]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = {{USSR}} |Ĕçлев тĕсĕ = поэзи |Ĕçсен чĕлхи = чăваш |Чыславсем = Чăваш Енĕн мусăк пĕрлĕхĕн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ }} '''Ирхи Георгий Иванович''' (паспортри хушамачĕ '''Порфирьев''', [[1949]] çулхи [[нарăс, 1|нарăсăн 1-мĕшĕ]], [[Самуккасси]] [[ял]]ĕ, [[Шупашкар районĕ]], [[Чăваш АССР]] çур.) — чăваш [[сăвă]]çи. [[1991]] çултанпа Чăваш АССР ÇП пайташĕ. Чăваш Енĕн мусăк пĕрлĕхĕн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ <ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2988 Чувашская энциклопедия: Гергий Ирхи]</ref><ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/irkhi/ Писатели : Ирхи (Порфирьев) Георгий Иванович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224044950/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/irkhi/ |date=2017-02-24 }}</ref>. ==Пурнăçĕ== [[1949]] çулхи [[нарăс, 1|нарăсăн 1]] [[Чăваш АССР]] [[Шупашкар районĕ]]нчи [[Самуккасси]] [[ял]]ĕнче çуралнă. Шупашкарти энерготехникумра, [[И.Н. Ульянов ячĕллĕ Чăваш патшалăх университечĕ|Чăваш патшалах университетĕнче]] вĕреннĕ. Чăваш Енри районти тата республикăн хаçачĕсенче, Чăваш радиотелекомпанинче ĕçленĕ. «[[Чăнлăх (хаçат)|Чăнлăх]]» [[хаçат]]а редакциленĕ. ==Пултарулăх ĕçĕсем== Сăвăсемпе поэмăсене чăвашла тата вырăсла çырать. Унăн сăввисем çине вунă юрă ытла кĕвĕленĕ. Пичетленсе тухнă кĕнекисем: * «[[Шыври хĕвел]]» ([[1990]]); * «[[Тасалу]]» ([[1991]]); * «[[Вăтанчăк аслати]]» ([[1993]]); == Вуламалли == * Айдаш, Ю. Хăйне шыракан поэт / Юрий Айдаш / Тăван Атăл. – 1991. – № 1. – С. 50. * Владимирова, E. Поэзи “картинче” – 30 cул / E. Владимирова // Хыпар. – 1997. – 13 ака. * Ирхи, Г. Çырмара хĕвел курнă сăвăç / Г. Ирхи // Тантăш. – 1999. – 4 нар. (№ 6). – С. 4. * Сăвăра – сăнарлăхпа тасалăх... // Ялав. – 1999. – № 3–4. – С. 59. * Тимаков, В. Кашни тeпренчĕкре – ăнкăрайми тăнче / В. Тимаков // Чăваш ен. – 1999. – 13–20 нарac (№ 6). – С. 5. * Чермаков, И. Именчeк шурă шăплăхра çуралнă юрă... / Иван Чермаков // Илем. – 1994. – 10 нарaс. – С. 7. * Колесниченко, О. Поющая поэзия Ирхи / О. Колесниченко // Чебоксар. новости. – 1996. – 12 апр. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20191118200735/http://www.lib.cap.ru/w_010204.asp Гергий Ирхи] {{Интервики çук}} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:СССР сăвăçисем]] [[Категори:СССР çыравçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:1949 çулта çуралнисем]] [[Категори:Нарăсăн 1-мĕшĕнче çуралнисем]] 83elodyffswsxzec1osdjecj60adelo 0 4727 878996 851860 2026-11-06T11:01:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878996 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Исаев Мĕтри |Тăван ят = Дмитрий Владимирович Исаев |Ӳкерчĕк = Исаев-Авраль.jpg |Анлăшĕ = 175пкс |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Суя ятсем = Исаев Мĕтри, Авраль |Çуралнă вăхăт = [[Çĕртме, 6]], [[1905]] |Çуралнă вырăн = [[Кавал]] ялĕ, {{ÇуралнăВырăн|Хусан кĕперни|Хусан кĕпернинче}}, [[Раççей империйĕ]] (халĕ [[Чăваш Ен]], [[Вăрмар районĕ]]) |Вилнĕ вăхăт = [[Ака, 18]], [[1930]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Самар|Самарта}} |Гражданлăх = [[СССР]] |Ĕçлев тĕсĕ = чăваш çыравçи, литература тишкерӳçи |Хастар çулсем = 1925-1930 |Тĕлĕ = социаллă реализм |Жанр = калав, повеç, очерк |Ĕçсен чĕлхи = |Викиампар = |Викивулавăш = }} '''Исаев Мĕтри''' (паспортри ячĕ '''[[Исаев]] Дмитрий Владимирович''', [[1905]], [[çĕртме, 6]], [[Чăваш Енĕн Вăрмар районĕ]]нчи [[Кавал]] [[ял]] - [[1930]], [[ака, 18]]) — чăваш çыравçи, чăваш литературин тишкерӳ ĕçне пуçарса яраканскерсенчен пĕрри<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2428 Чувашская Википедия]</ref>. ==Пурнăçĕ== [[1905]] çулхи [[çĕртме, 6|çĕртме уйăхĕн 6-мĕшĕнче]] Çĕрпӳ уесĕнчи (халĕ [[Чăваш Ен]]ĕн [[Вăрмар районĕ]]) [[Кавал]] [[ял]]ĕнче çуралнă. Мускавра ача çуртĕнче ӳснĕ. [[Мускав]]ри Я.М. Свердлов ячĕллĕ Тухăç ĕçченĕсен коммунизм университетĕнче вĕреннĕ. [[Шупашкар]]та «[[Çамрăксен хаçачĕ|Çамрăк хресчен]]» [[хаçат]]ăн пĕрремĕш редакторĕ, «[[Сунтал (журнал)|Сунтал]]» [[журнал]]ăн яваплă секретарĕ, [[Самар]]ти «[[Колхозник (хаçат)|Колхозник]]» ятлă Вăтам Атăл чăвашсен [[хаçат]]ĕнче редактор пулса ĕçленĕ. [[1930]] çулхи [[ака, 18|ака уйăхĕн 18-мĕшĕнче]] вилнĕ. == Пултарулăх ĕçĕсем == Чăваш литературин критикине йĕркелесе янă ĕçе хастар хутшăннă. Пичетленсе тухнă [[кĕнеке|кĕнекисем]]: * «Çĕнелнĕ ăру» ([[1930]]); * «Пролетари литературишĕн» ([[1930]]); * «Пирĕн йăх» ([[1947]], [[1981]]). == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * «Дмитрий Исаев-Авраль (Исаев Дмитрий Владимирович)» // Юрьев М. И. Писатели Советской Чувашии / М. И. Юрьев, З. В. Романова. — Чебоксары, 1988. — С.142. * Ишутов Р. В. «Прекрасное в жизни — борьба за социализм» / Р. В. Ишутов // Они боролись за счастье народное: Сб. ст.- Чебоксары, 1988.- Вып. 4.- С. 105—109. * Никитин В. «Рассказы Дмитрия Исаева и Семена Фомина» / В.Никитин // Чувашский рассказ. (1921—1941).- Чебоксары, 1990.- С. 57-72. * Ишутов Р. «Исаев Мĕтри критик принципĕсем» / Р. Ишутов // Тăван Атăл.- 1990.- № 6.- С. 57. * Цыфаркин, В. E. Тăван халăхшăн тăрăшнă // Цыфаркин, В. E. Пирĕн ентешсем – ӳнер ĕçченĕсем / В. Е. Цыфаркин. – Вăрмар, 1991. – С. 14-16. * Афанасьев, П. Исаев-Аврель Дмитрий Владимирович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 178-179. * Тимуков, А. Н. Исаев (Авраль) Дмитрий Владимирович / А. Н. Тимуков // Ч [http://enc.cap.ru/?lnk=2428&t=prsn увашская энциклопедия. – Чебоксары, 2008. – Т. 2 : Ж-Л. – С. 151.] == Каçăсем == * [http://www.archives21.ru/home/989/files/kalen_2010/kal_2010/Kalend/0606isaev_full.htm Исаев-Авраль Дмитрий Владимирович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304120342/http://www.archives21.ru/home/989/files/kalen_2010/kal_2010/Kalend/0606isaev_full.htm |date=2016-03-04 }} * [https://web.archive.org/web/20170328021517/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/isaev-avrel/ Культурное наследие Чувашии] * [http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-463429 Литературная карта Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170328020807/http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-463429 |date=2017-03-28 }} * [http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar Çулталăк кĕнеки=Книга года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829121419/http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar |date=2017-08-29 }} {{Çамрăксен хаçачĕн тĕп редакторĕсем}} {{Chuvashia-bio-stub}} <!--Categories--> {{DEFAULTSORT:Исаев-Авраль,Дмитрий,Владимирович}} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Çĕртмен 6-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1905 çулта çуралнисем]] [[Категори:Акан 18-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1930 çулта вилнисем]] [[Категори:Хаçат редакторĕсем]] dt8ls2cs0l0l3da3d0x93vlddii8m2b 0 5285 878809 714741 2026-11-05T20:56:18Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878809 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = '''Алманчă''' '''Almancă''' |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =54 |lat_min =59|lat_sec =00 |lon_deg =47 |lon_min =46 |lon_sec =00 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Патăрьел районĕ |район тапăлра = Патăрьел районĕ{{!}}Патăрьел |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Алманчă ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Алманчă ял тăрăхĕ{{!}}Алманчă |шалти пайлану = |пуçлăх = Фомин Г.М. |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 1025 |халăх çыравĕн çулĕ = 2006 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 429368 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83532 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 97 207 802 001 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Алманчă''', '''Almancă''' — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Патăрьел районĕ]]нчи [[ял]]. == Тавралăхĕ == Ял [[Сăкăт (Хырла юппи)|Шăнкăртам юханшывĕ]] хĕрринче вырнаçнă. Çырмана ял патĕнче пĕвеленĕ, урлă çакăнакан [[кĕпер]] хывнă. Ял патĕнче юханшыв урлă икĕ тимĕр-бетон кĕпер вырнаçнă. Ялтан кăнтăрарах вăрман кашлать. Тăпри хăйăрлă пулнăран унта нумайрах пайне [[хыр]]сем йышăнаççĕ. Унсăр пуçне [[хурăн]], [[ăвăс]], [[юман]], [[вĕрене]], [[чăрăш]] ӳсет. [[Йыт çĕмĕрчĕ]], [[кăпчанкă]], [[пилеш]], [[уртăш]], [[шăлан]], [[хĕрлĕ хăва]], [[шур хăва]] тĕл пулать. Юханшыв хĕррине [[йăмра]]сем лартнă. Вырăн-вырăнпа шыв хĕрринче [[çирĕк]] тĕл пулать. [[Çĕр çырли]], [[хура çырла]], [[кĕтмел]], [[пĕрлĕхен]] тĕл пулать. Тĕрлĕ [[кăмпа]] ӳсет. == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == Ялта [[Алманчă вăтам шкулĕ|вăтам шкул]], [[Алманчă ял вулавăшĕ|ял вулавăшĕ]], [[Алманчă культура çурчĕ|культура çурчĕ]], [[Алманчă фельдшер пункчĕ|фельдшер пункчĕ]], [[Алманчă халăх музейĕ|халăх музейĕ]], почта, перекет банкĕн 4440/023 уйрăмĕ, чиркӳ, 6 лавка, шурă арман пур. {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=15 | '''Пĕтĕмĕшле демографи кăтартăвĕсем'''<ref>[http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=248 Чăваш энциклопедийĕ]</ref> |--- class='bright' | colspan=12 | Пĕтĕмпе|| colspan=2 | |--- class='shadow' |çул || 1727 || 1794 || 1869 ||1897 || 1926 || 1939 || 1979|| 2002 || 2006 || 2010<ref>Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики по итогам Всероссийской переписи населения 2010 года. Стат. сборник / Чувашстат - Чебоксары, 2012 – 82 с.</ref> |--- |çын || 148 арçын || 151 арçын<br> 171 хĕрарăм|| 238 арçын<br> 229 хĕрарăм || 387 арçын<br> 402 хĕрарăм ||446 арçын<br> 524 хĕрарăм || 586 арçын<br> 680 хĕрарăм || 507 арçын<br> 638 хĕрарăм || 492 арçын<br> 533 хĕрарăм || 1025 || 463 арçын<br>488 хĕрарăм |} === Урамсем === #А.Г.Хитров урамĕ; #Гагарин пралукĕ; #К.Иванов урамĕ #Ленина урамĕ - Çӳлтикас; #Николаев пралукĕ; #Вăрманхĕрри урам; #Совет урамĕ - Аялтикас; #Суворов пралукĕ; #Тĕп урам; #Чапаев урамĕ - Храхкас; #Шкул урамĕ; #Ырлăх урамĕ == Кун-çулĕ == [[Ӳкерчĕк:voleyboll.jpg|thumb|right|240 px|60-мĕш çулсенче волейбол выляççĕ]] Яла халĕ [[Красноармейски районĕ|Красноармейски районне]] кĕрекен [[Алманч]] ялĕнчен тухнă çынсем никĕсленĕ. Халапсем тăрах вĕсене Айтар, Турай тата Суйкан ятсемпе чĕннĕ. Вĕсем виçĕ ывăл пулнă. === XVII ĕмĕр === Пĕр архив хутĕнче [[Шупашкар]]ти çарпуçĕ В. Н. Пушкин [[1636|1636 çулхи]] [[авăн, 1|авăн уйăхĕн 1-мĕшĕнче]] [[Шупашкар уесĕ]]нчи Кĕнер вулăсĕнчи Кушак Пигеевне тата унăн юлташĕсене çак вырăнти çĕрсене уйăрса пани çинчен çырни пур. Ку çĕрсем вăл вăхăтра пушă выртнă. [[XVII ĕмĕр]] вĕçĕнче ялта 35 кил пулнă. === XVIII ĕмĕр === XVIII ĕмĕрĕн 50-60-мĕш çулĕсенче ял çыннисен пĕр ушкăнĕ хальхи [[Самар облаçĕ]]нчи [[Мака Таяпи]]не куçса кайнă <ref>[http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=1347 Чăваш энциклопедийĕ]</ref> === XIX ĕмĕр === [[XIX ĕмĕр]] пуçламăшĕнче ялта 55 кил пулнă, 151 арçын, 171 хĕрарăм пурăннă. [[XIX ĕмĕр]] варринче ялта 50 кил пулнă, вĕсенче 222 арçын, 221 хĕрарăм пурăннă<ref>[http://simbir-archeo.narod.ru/Russian/19vek/gubernia1859/buinsk.htm Симбирская губерния 1859 г. Артемьев А. И.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === XX ĕмĕр === [[XX ĕмĕр]] пуçламăшĕ тĕлне ялта 154 килте 475 арçын, 468 хĕрарăм пурăннă. Граждан вăрçи вăхăтĕнче [[Шурă çар]] ялта пĕр кун хушши тăнă. Пĕр кун Патăръелнелле кайнă, тепĕр кун, Крепков отрячĕпе çапăçнă хыççăн каялла [[Пăва]] хулинелле кайнă. Вăрçа 218 çын тухса кайнă, çурри ытла каялла таврăнайман. Паттăрсене асăнса ялти клуб умĕнче палăк çĕкленĕ. Ялта маларах юханшыв тăрăх тăсăлнă икĕ урам пулнă, пĕр кил пуçне 40 сотка çĕр тивнĕ. 1960-мĕш çулсенче 25-шар сотка анчах хăварнă. Çав каснă çĕрсем çине малтан колхоз усă курнă, каярахпа уйрăм çынсене çурт лартма уйăрса панă. Çавăнтанпа ялта пралуксенче те çуртсем лартма тытăннă. Яла электричество [[1967]] çулта, асфальтлă çул [[1973]] çулта, газ пăрăхĕ [[2003]] çулта çитнĕ. Ку ял çыннисем [[Чăваш Енĕн Улатăр районĕ|Улатăр районĕнчи]] [[Суйкăн]] ялне никĕсленĕ. [[1928]] çулта 8 çемье [[Хырла (юханшыв)|Хырла]] юханшывĕ хĕрринче [[Ырлăх]] ялĕ никĕсленĕ. Малтан [[Пăва уесĕ|Пăва уесне]] кĕнĕ. [[1920|1920 çулхи]] [[çĕртме, 25|çĕртме уйăхĕн 25]] хыççăн [[Пăва кантонĕ|Пăва кантонне]] кĕртнĕ. [[1921|1921 çулхи]] [[чӳк, 17|чӳк уйăхĕн 17-пе]] [[1927|1927 çулчен]] [[Патăръел уесĕ|Патăръел уесне]] кĕнĕ. [[1918|1918-мĕш çулччен]] [[Тимпаел вулăсĕ|Тимпаел вулăсне]] кĕнĕ, кайран [[Шăмалак вулăсĕ|Шăмалак вулăсне]] кĕме пуçланă. [[1927|1927 çулхи]] [[юпа, 1|юпа уйăхĕн 1]] [[Чăваш Енĕн Мăн Патăръел районĕ|Мăн Патăръел районне]] кĕнĕ. [[1935|1935 çулхи]] [[çу, 19|çу уйăхĕн 19]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Патăръел районĕ|Патăръел районне]], [[1939|1939 çулхи]] [[нарăс, 22|нарăс уйăхĕн 22]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Чкаловски районĕ|Чкаловски районне]], [[1957|1957 çулхи]] [[чӳк, 20|чӳк уйăхĕн 20]] хыççăн хальхи вăхăт таран [[Чăваш Енĕн Патăръел районĕ|Патăръел районне]] кĕрет<ref>[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/а.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === XXI ĕмĕр === == Паллă çынсем == *[[Алексеев (Еремеев) Аркадий Алексеевич]] - Ленин орденĕн кавалерĕ. *[[Артемьев Виктор Митрофанович]] - Ленин орденĕн кавалерĕ. *[[Григорьев Василий Семенович]], биологи ăслăлахĕсен докторĕ. *[[Ковалюк Лидия Алексеевна]] -[[сăвăç]], [[прозаик]]. *[[Куцыпин Петр Егорович]] - [[унтер-офицер]], [[пулеметчик]], Георги хĕресĕн тулли кавалерĕ. *[[Сафин Рафаил Иршатович]] - хими ăслăлăхĕсен докторĕ. *[[Тенюшев Иван Яковлевич]] - прозаик. *[[Хадаров Валентин Афанасьевич]] - РСФСР тава тивĕçлĕ строитĕлĕ. *[[Хитров Алексей Григорьевич]] - РФ тата Чăваш Ен ялхуçалăх тава тивĕçлĕ ĕçченĕ. == Фотопухăм == <gallery> <center> Ӳкерчĕк:alman1.jpg|thumb|right|240 px|Хĕллехи сăн Ӳкерчĕк:Alman_river.jpg|thumb|right|240 px|Алманчă ялĕ Шăнкăртам çырми енчен Ӳкерчĕк:AlmanHram.jpg|thumb|right|240 px|Чиркӳ. Проект, инженер-строитель- Чăваш республикин тава тивĕçле строителĕ - Леонтьев Валерий Валерьянович </gallery> </center> ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{кĕнеке |автор = И.М.Матросов, С.Я.Карягин, А.И.Мефодьев |часть = |пуçелĕк = Батыревская энциклопедия. |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Чебоксары |издательство = |год = 2005 |том = |страницы = 20-21 |страниц = 376 |серия = |isbn = |тираж = }} ==Каçăсем== * [http://vulacv.blogspot.com/2009/03/ec-ivan-tenussef.html Тенюшов И.Я. Юманпа Чĕкеç (Алманчă ялĕ пуçланса кайни çинчен)] * [http://airfoto.cheb.ru/foto/6513.htm airfoto.cheb.ru сайт çинчи сăнӳкерчĕк] * [http://airfoto.cheb.ru/foto/6518.htm airfoto.cheb.ru сайт çинчи сăнӳкерчĕк] {{Ĕçлемен каçă|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Патăрьел районĕ}} <!--Categories--> [[Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем]] jn9cx44mlrwo2ay7t2ls99pqbfjdfif 0 5533 878916 841978 2026-11-06T04:56:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878916 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Вырăскасси |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.175397 |lon_deg =47.751237 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Курнавăш ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Курнавăш ял тăрăхĕ{{!}} Курнавăш |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 198<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсемв |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429388 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255830007 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Вырăскасси''' ({{lang-ru|Полевые Буртасы}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. Ял Çутă кӳлĕн çурçĕр-хĕвеланăç енче вырнаçнă. [[Елчĕк]]рен 19 çухрăмра ларать. ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 198 çын, çав шутра 89 арçын, 109 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. [[2004]] çул пуçламăшĕ тĕлне ялта 124 кил пулнă, 318 çын пурăннă. Ялта [[Вырăскасси культура çурчĕ|культура çурчĕ]], [[Вырăскасси ял вулавăшĕ|ял вулавăшĕ]], [[Вырăскасси фельдшер пункчĕ|фельдшер пункчĕ]], лавкка пур. Юнашар «Заря» предприятийĕн автотрактор паркĕ, фермăсем вырнаçнă. Яла 2003 çулта газ кĕртнĕ. ==Истори== [[1921]] çулхи [[чӳк, 19|чӳк уйăхĕн 19-мĕшчен]] [[Тетюш уесĕ]]н [[Курнавăш вулăсĕ|Курнавăш вулăсне]], каярах вара [[1927|1927-мĕш]] çулчен[[Патăръел уесĕ]]н [[Курнавăш вулăсĕ|Курнавăш вулăсне]] кĕнĕ. [[1927]] çулхи [[юпа, 1|юпа уйăхĕн 1]] [[Чăваш Енĕн Кĕçĕн Елчĕк районĕ|Кĕçĕн Елчĕк районне]] кĕнĕ. [[1935]] çулхи [[çу, 19|çу уйăхĕн 19]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районне]], [[1962]] çулхи [[раштав, 10|раштав уйăхĕн 20]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Патăръел районĕ|Патăръел районне]], [[1965]] çулхи [[пуш, 14|пуш уйăхĕн 14]] хыççăн хальхи вăхăт таран [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районне]] кĕрет. Яла никĕслекенсем халĕ Чăваш Енĕн Вăрмар районне кĕрекен [[Партас]] тата [[Уйкас (Вăрмар районĕ)|Уйкас]] ялĕсен çыннисем пулнă. [[1710]] çулта кунта 4 хуçалăх пулнă. [[1719]] çулта — 5. Пĕрремеш куçса килнĕ çынсен Емер, Аюк, тата Калмык ятлă пулнă. Кашт каярахпа кунта тепĕр чăваш, тата Муравьев вырăс хăйсен кил-йышĕсемпе куçса килнĕ. 200 çул каялла кунта Брюханов, Любимов, тата Цапырин вырăссем вырнаçнă. Вĕсене Çĕпĕре ăсатнă пулнă. Вĕсене куçса килнĕ вырăссем тесе калама пуçланă. Кун хыççăн яла Вырăскасси теме пуçланă. [[Тăван Çĕршыв Аслă вăрçи]]не пурĕ 164 çын кайнă, 61-шĕ унта хăйсен пуçне хунă. ==Паллă çынсем== * [[Елен Нарпи]], [[çыравçă]]. * [[Кузнецов Иван Данилович]], критик-литературовед. * [[Чернов Пётр Никифорович]] — вăтам шкулти [[педагог]]. [[ССРП халăх вĕрентӳçи]] (1980). ==Çавăн пекех пăхăр== * [[Вырăскасси автоматлă телефон станцийĕ]] ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/п.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20191023133256/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=1606 С.И. Выйкин, Н.С. Яковлева. Чăваш энциклопедийĕ] * [http://chuvash.org/e/d092d%318bd%3180c483d%318%31d0bad0b0d%318%31d%318%31d0b820d%318fd0bbc49520d0bcc495d0bdd0bbd0b520d0bfd%3183c3a7d0bbd0b0d0bdd%318%31d0b020d0bad0b0d0b9d0bdc483 Вырăскасси ялĕ мĕнле пуçланса кайнă] {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] 7suffdhyfys3d62qrjcs3fgntq13nhu 0 5571 878890 862565 2026-11-06T02:56:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878890 wikitext text/x-wiki {{Тинĕс |Ячĕ =Вăтаçĕр |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕк анлăшĕ = 300 |Алпусни = |lat_dir =N |lat_deg =35 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =18 |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Вырнаçăвĕ = |Вăрăммăшĕ = |Анлăшĕ = |Лаптăк = 2500000 |Калăпăш = 3839000 |Çыран хĕррин вăрăммăшĕ = |Чи тарăнăшĕ = 5121 |Вăтам тарăнăш = 1541 |Шыв пухăмĕн лаптăкĕ = |Юхса кĕрекен шывсем = [[Эбро (юханшыв)|Эбро]], [[Рона (юханшыв)|Рона]], [[Тибр (юханшыв)|Тибр]], [[По (юханшыв)|По]], [[Нил]] |Категори Викиампарта = }} [[Ӳкерчĕк:Mediterranean Relief.jpg|thumb|300px|]] [[Ӳкерчĕк:Ionian sea islands, pic1.JPG|мини|[[Ионио тинĕсĕ]]]] [[Ӳкерчĕк:Fira Santorin 14.jpg|мини|[[Эгей тинĕсĕ]]]] [[Ӳкерчĕк:Bucht & Straße von Gibraltar.jpg|thumb|Африка (сулахайра, горизонтра) тата Европа (сылтамра), Гибралтартан пăхсан.]] '''Вăтаçĕр тинĕсĕ''' ({{lang-el|Μεσόγειος Θάλασσα}}, {{lang-la|Mare Mediterraneum}}, {{transl|ar|ALA|al-Baḥr [al-Abyaḍ] al-Mutawassiṭ}}'' (<span dir="rtl">{{lang|ar|البحر [الأبيض] المتوسط}}, {{lang-he|הַיָּם הַתִּיכוֹן}}) — Атлантика океанне кĕрекен [[тинĕс]]. [[Атлантика океанĕ]]пе [[Гибралтар тинĕс пырĕ]]пе çыхăннă. Вăтаçĕр тинĕсĕ шутне [[Мрамор тинĕсĕ|Мрамор]], [[Хура тинĕс|Хура]] тата [[Азов тинĕсĕ]]сем кĕреççĕ. Лаптăкĕ 2500 пин км². Тарăнăшĕ вăтамран 1541 метр, чи тарăн вырăн — 5121 метр. Вăтаçĕр тинĕсĕ хĕрринче [[Испани]], [[Франци]], [[Итали]], [[Мальта (патшалăх)|Мальта]], [[Югослави]], [[Хорвати]], [[Словени]], [[Босни тата Герцеговина]], [[Албани]], [[Греци]], [[Болгари]], [[Румыни]], [[Украина]], [[Раççей]], [[Турци]], [[Кипр]], [[Сири]], [[Ливан]], [[Израиль]], [[Египет]], [[Ливи]], [[Тунис]], [[Алжир]], [[Марокко]] [[патшалăх]]ĕсем вырнаçнă. Чи пысăк утравсем: [[Балеар утравĕсем]], [[Корсика]], [[Сардини]], [[Сицили]], [[Крит]] тата [[Кипр]]. == Вуламалли == * ''Грацианский А. Н.'', Природа Средиземноморья, {{М.}}, 1971; * Основные черты геологического строения, гидрологического режима и биологии Средиземного моря, М., 1965; * ''Циргоффер А.'', Атлантический океан и его моря, пер. с польск., M., 1975; * ''Lacombe H., Tehernia P.'', Caracteres Hydrologiques et circulation deseaux en Mediterranee, в кн.: The Mediterrnean Sea, 1972. ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * https://web.archive.org/web/20101025104127/http://1yachtua.com/Chartr/medit/MedSea.htm * http://www.1yachtua.com/Chartr/medit/GeoStr.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622003918/http://www.1yachtua.com/chartr/medit/GeoStr.htm |date=2013-06-22 }} * http://www.krugosvet.ru/articles/03/1000382/1000382a1.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080102155012/http://www.krugosvet.ru/articles/03/1000382/1000382a1.htm |date=2008-01-02 }} * http://www.oval.ru/enc/67673.html {{Атлантика океанĕн тинĕсĕсем}} {{Вăтаçĕр тинĕс патшалăхĕсем}} [[Категори:Вăтаçĕр тинĕсĕ]] [[Категори: Атлантика океанĕн тинĕсĕсем]] i4jxxbyhcstl27qmykdduwzqwukub5b 0 7275 878990 855086 2026-11-06T10:37:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878990 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист |ят = Ингрид Бергман |тăван ят = Ingrid Bergman |ӳкерчĕк = Ingrid Bergman - Gaslight 44.jpg |анлăшĕ = |ӳкерчĕке ăнлантарни = Ингрид Бергман |çурална чухнехи ят = Ingrid Bergman |çуралнă вăхăт = [[1915]] çулхи [[çурла уйăхĕн 29-мĕшĕ]] |çуралнă вырăн = {{ÇВ|Стокгольм|Стокгольмра}}, [[Швеци]] |вилнĕ вăхăт = [[1982]] çулхи [[çурла уйăхĕн 29-мĕшĕ]] (67 çулта) |вилнĕ вырăн = {{ВВ|Лондон|Лондон}}, [[Аслă Британи]] |професси = актриса |гражданлăх = Flag of Sweden.svg Швеция |хастар çулсем = 1934-1982 |тĕлĕ = |киностуди = |чыславсем = }} '''Ингрид Бергман''' (швед. Ingrid Bergman; 29 çурла 1915 - 29 çурла 1982) — швед тата американ актриси. Американ кино ÿнер институчĕн рейтингĕнче — 100 çул хушшинчи 100 аслă кино çăлтăрĕ AFI версийĕ тăрăх — 4-мĕш вырăн йышăнать. Виçĕ хут «Оскар» тата «Давид ди Донателло» парнисене илме тивĕçнĕ, тăватă хут — «Ылтăн глобус», икĕ хут — «Эмми» парнисене, «Тони» (1947) парнине пĕрремĕш хут илекенĕ. == Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == [[Ӳкерчĕк:Ingrid Bergman at age 14.jpg|мини|слева|14 çулхи Ингрид]][[1915]] çулхи [[çурла, 29|çурла уйăхĕн 29-мĕшĕнче]] [[Швеци]]нчи [[Стокгольм]] хулинче çуралнă. Ашшĕпе амăшĕ вилнĕ хыççăн ăна куккăшĕ ӳстерме пуçланă. Ингридан актриса пулас шухăша вăл хирĕçлемен. [[Стокгольм патшалăх драма театрĕ]] çумĕнчи [[шкул]]а вĕренсе пĕтернĕ. 17 çулта Ингрида тĕрĕслӳсем хыççăн Стокгольмри Патшалăх драма театрне ĕçлеме илнĕ, анчах тепĕр çултанах вăл фильмсенче ÿкерĕнес шухăшпа унтан тухать. [[1934]] çулта вăл пĕчĕк сăнара выляса кинора хăйне пĕрремĕш хут кăтартнă. Ку вăл 1934- мĕш çулта Э. Адольфсон «Граф из Мункбру» фильмĕнче вылянă роль пулать(экрансем çине 1935- мĕш çулхи кăрлач уйăхĕнче тухнă). Унччен Ингрид Г. Скуглундăн 1932- мĕш çулхи пуш уйăхĕнче экрансем çине тухнă «Международный» фильмĕнче эпизодлă рольте, черетре тăракан хĕрача пулса вылянă, — унăн хушаматне титрсенче кăтартман. Вуннă ытла швед тата пĕр нилĕç фильмĕсенче ÿкерĕнсен, вăл Голливудран Дэвид Селзник продюсертан «Интермеццо» (1939) фильмра ÿкерĕнме йыхрав илет. 1940- мĕш çулсенче Ингрид актёр пултарулăхне Михаил Чехов шкулĕнче вĕреннĕ. 1942- мĕш çулта Ингрид Бергман «Касабланка» фильмри хăйĕн пултаруллă актёр ĕçĕ-хĕлĕнчи чи витĕмлĕ те чаплă ролĕсенчен пĕрне — Ильза Ланд рольне вылянă. 1945- мĕш çулта Ингрид «Чи лайăх актриса» ятне илсе «Оскар» парнине çĕнтерсе илет. 1949- мĕш çулта Ингрид Бергман Голливудран тухса каять — унăн пурнăçĕнче йывăр самана паçланать; пĕрремĕш упăшкипе Петтер Линдстрёмпа уйрăлать, кĕçех Роберто Росселлинипе пĕрлешет, пĕрремĕш хĕрĕ Америкара ашшĕпе юлать, виçĕ ачине — Робертино, Изабеллапа Изоттана — пăхса ÿстерет, çав вăхăтрах кинора [[Роберто Росселлини]] фильмĕсенче те ÿкерĕнет, театрта та вылать. Изабелла Росселлини ÿссе çитĕнсен паллă актриса пулса тăрать. Хăйĕн пурнăçĕ çинчен «Моя жизнь» кĕнеке çырса хăварнă. [[Ӳкерчĕк:Bergman first role.jpg|мини|справа|Актрисан пĕрремĕш ролĕ, 1934]] [[1982]] çулхи [[çурла, 29|çурла уйăхĕн 29-мĕшĕнче]] [[Лондон]] хулинче кăкăр ракĕ чирĕнчен вилнĕ. == Фильмографи == * [[Интермеццо]] (1939), Анита Хоффман ролĕ * [[Джекилл тухтăр тата мистер Хайд]] (1941), Иви Петерсон ролĕ * [[Касабланка (фильм)|Касабланка]] (1942), Ильза Лунд (Ласло) ролĕ * [[Камшăн чан çапаççĕ (фильм)|Камшăн чан çапаççĕ]] (1943), Мария ролĕ * Газовый свет (1944), Паула Альквист Антон ролĕ * Заворожённый (1945), доктор Констанс Питерсон ролĕ * Колокола Святой Марии (1945), сестра Мэри Бенедикт ролĕ * Дурная слава (1946), Алисия Губерман ролĕ * Триумф аркки (1948), Жоан Маду ролĕ * Жанна д'Арк (1948), Жанна д'Арк ролĕ * Под знаком Козерога ( 1949), леди Генриетта Фласки ролĕ * Стромболи, Турă çĕрĕ (1950), Карин ролĕ * Европа 51 (1952), Ирен Жирар ролĕ * Путешествие в Италию (1953), Катерина Джойс ролĕ * Жанна д'Арк кăвайтра (1954), Жанна д'Арк ролĕ [[Ӳкерчĕк:Ingrid Bergman in Casablanca trailer(3).jpg|мини|справа|Касабланка фильмри ролĕнче, 1942]] * [[Анастасия (фильм)|Анастасия]] (1956), Анна Корева / Анастасия ролĕ * Елена и мужчины (1956), Елена Сокоровска ролĕ * Милый сэр (1958), Анна Кальман ролĕ * Постоялый двор шестой степени счастья (1958), Глэдис Эйлуорд ролĕ * Любите ли вы Брамса? (1961), Паула Тесье ролĕ * [Гедда Габлер]] (1963), Гедда Габлер ролĕ * [[Визит (фильм)|Визит]] (1964), Клара Цаханассьян ролĕ * Желтый Роллс-Ройс (1964), Герда Миллетт ролĕ * Цветок кактуса (1969), Стефани Дикинсон ролĕ * «Тухăç экспресĕнчи» вĕлерӳ (1974), Грета Олссон ролĕ * [[Кĕркуннехи соната]] (1978), Шарлотта Андергаст ролĕ * [[Голда ятлă хĕрарăм]] (1982), Голда Меир ролĕ == Вуламалли == * ''Бергман, Ингрид''; [ ''[[Бёрджесс, Алан]]'' ]. Моя жизнь / Послесловие ''В. С. Соловьёва''. М.: [[Радуга (издательство)|Радуга]], [[1988]]. — 493 с.: илл. — ISBN 0-440-14085-4, ISBN 5-05-002299-1 * ''[[Спото, Дональд]]''. Ингрид Бергман. Смоленск: [[Русич (издательство)|Русич]], [[1998]]. — 512 с. — ISBN 5-88590-884-2, ISBN 0-06-018702-6 («Женщина-миф») * [[Краснова, Гарена Викторовна|''Краснова Г.'']] [http://seanconneryfan.ru/str/musk-8.html Ингрид Бергман: От интермеццо до сонаты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422150717/http://seanconneryfan.ru/str/musk-8.html |date=2021-04-22 }} // [[Видео-Асс (журнал)|Видео-Асс Премьер — Premiere]]. [[1995]]. № 28. С.40—43. * ''Мышкина, Анна''. [http://seanconneryfan.ru/str/musk-12.html Ингрид Бергман, святая грешница] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422150716/http://seanconneryfan.ru/str/musk-12.html |date=2021-04-22 }} // [[Караван историй (журнал)|Караван историй]]. [[1999]]. Декабрь. С. 26—40. * ''Иванова, Александра''. [https://web.archive.org/web/20210422150716/http://seanconneryfan.ru/str/musk-1.html Ингрид Бергман: Любовь по правилам и без] // [[Имена (журнал)|Имена]]. [[2007]]. С.82—94. * [http://seanconneryfan.ru/str2/musk-21.html Ингрид Бергман: Девушка с севера: Фотобиография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422150717/http://seanconneryfan.ru/str2/musk-21.html |date=2021-04-22 }} // [[Gala Биография]]. [[2008]]. № 8, август. С.132—145. <!--* Aleksandra Ziółkowska-Boehm: ''Ingrid Bergman prywatnie'', Prószyński i S-ka, Warszawa (2013), ISBN 978-83-7839-518-8 * Aleksandra Ziolkowska-Boehm: ''Ingrid Bergman and her American Relatives'', Lanham, MD: Hamilton Books. The Rowman & Littlefield Publishing Group, (2013), ISBN 978-0-7618-6150-8.--> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.ingridbergman.com/ Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430201643/http://www.ingridbergman.com/ |date=2009-04-30 }} * {{IMDb name|6|Ингрид Бергман}} * {{IBDB name|66876|Ингрид Бергман}} * [http://www.peoples.ru/art/cinema/actor/bergman/index1.html Ингрид Бергман] на сайте peoples.ru * [https://web.archive.org/web/20070423142045/http://www.tvkultura.ru/theme.html?id=8482&cid=86 Ингрид Бергман на портале «Культура»] {{commons|Ingrid Bergman|Ингрид Бергман}} {{actor-stub}} [[Категори:Швед актрисисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:АПШ]] [[Категори:АПШ артисчĕсем]] [[Категори:Кăкăр ракĕ чирĕпе вилнисем]] 24or5714pnnsmk4cmbwn0djw7b47h7n 0 7510 878803 822121 2026-11-05T20:36:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878803 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Иван Алек |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă чухнехи ят = Алексеев Иван Ефремович |Çуралнă вăхăт = [[1919]] |Çуралнă вырăн = [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg|25px]] [[Пăлаçи Атăк]] ялĕ, [[Патăрьел районĕ]] [[Чăваш АО]] |Вилнĕ вăхăт = [[1944]], [[çĕртме, 13]] |Вилнĕ вырăн = [[Линец]] ялĕ, [[Пустошино районĕ]] [[Калинин облаçĕ]] |Пăхăнулăх = {{Flagicon|USSR}} |Ĕçлев тĕсĕ = [[чăвашсем|чăваш]] [[сăвăç]]и |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Жанр = [[сăвă]] |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] |Викиампар = |Викивулавăш = }} '''Алек Иван Ефремович''' (чăн хушамачĕ '''Алексеев'''), — [[сăвăç]]. [[1919]] çулта [[Чăваш Ен]]ĕн [[Патăрьел районĕ]]нчи [[Пăлаçи Атăк]] [[ял]]ĕнче çуралнă. [[1944]] çулхи [[çĕртме, 13|çĕртмен 13-мĕшĕнче]] [[вăрçă]] хирĕнче вилнĕ <ref>[http://obd-memorial.ru/html/info.htm?id=4998704 Мемориал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106144447/https://obd-memorial.ru/html/info.htm?id=4998704 |date=2026-01-06 }}</ref>. ==Пурнăçĕ== [[Чăваш педагогика институчĕ|Чăваш педагогика институтĕнче]] вĕреннĕ. Çар училищине вĕренсе пĕтернĕ. [[Аслă лейтенант]]. 36 тӳпе артиллери дивизинче хĕсметре тăнă. Калинин облаçĕнчи Пустошино районĕнчи Линец ялĕнче пытарнă. == Пултарулăх ĕçĕсем== Алек Иван нумай [[сăвă]] çырнă, вĕсенчен нумайăшĕ районти тата республикăри [[хаçат]]сенче пичетленнĕ. ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000164/st132.shtml Из записной книжки командира-артиллериста И. Е. Алексеева. 30 мая 1944 г.] {{Chuvashia-bio-stub}} [[Категори:Çамрăкла вăрçăра вилнĕ çыравçăсем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:ССРП çыравçисем]] [[Категори:ССРП сăвăçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:1919 çулта çуралнисем]] [[Категори:1944 çулта вилнисем]] [[Категори:Çĕртмен 13-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Патăрьел районĕ]] 75wd4xbhgha2tqo267e3l14wfh5ek3s 0 7871 878758 873441 2026-11-05T17:47:21Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878758 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Çеçпĕл Мишши |Ӳкерчĕк = Sespel.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă чухнехи ят = Михаил Кузьмич Кузьмин |Çуралнă вăхăт = [[1899]] çулхи [[чӳк, 16|чӳкĕн 16-мĕшĕ]] |Çуралнă вырăн = [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg|25px]] [[Касаккасси Шĕкĕр]] (халĕ [[Çеçпĕл]]) ялĕ, [[Хусан кĕперни]] (халĕ {{ÇВ|Канаш районĕ|Канаш районĕнче}}, [[Чăваш Ен]]) |Вилнĕ вăхăт = [[1922]] çулхи [[çĕртме, 15|çĕртмен 15-мĕшĕ]] |Вилнĕ вырăн = [[Старогородка]] сали, [[Чернигов облаçĕ]], {{ВВ|Украина ССР|Украинăра}} |Пăхăнулăх = {{Flagicon|USSR}} |Ĕçлев тĕсĕ = [[чăвашсем|чăваш]] [[çыравçă|çыравçи]], [[сăвăç]]и, пĕрлĕх ĕçлевçи |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Жанр = [[повеç]], [[роман]], [[калав]], [[поэзи]] |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]] |Викиампар = |Викивулавăш = }} '''Çеçпĕл Мишши''' (''Михаил Кузьмич Сеспель'', 1921-мĕш çулхи авăнчен '''Кузьмин''') ([[1899]] çулхи [[чӳк, 16|чӳк уйăхĕн 16-мĕшĕ]], [[Чăваш Ен]], [[Канаш районĕ]], [[Касаккасси Шĕкĕр]] (халĕ [[Çеçпĕл]]) ялĕ) — [[1922]] çулхи [[çĕртме, 15|çĕртме уйăхĕн 15-мĕшĕ]], [[Украина]], [[Чернигов облаçĕ]], [[Старогородка]] сали) — чăваш литературин классикĕ, сăвă ăсталас реформаторĕ, прозăçă, драматург, тăлмач, ӳкерӳçĕ, патшалăх тата пĕрлĕх ĕçлевçи<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/people/sespel/ Выдающиеся люди Чувашии : Сеспель Михаил (Кузьмин Михаил Кузьмич)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160609001445/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/people/sespel/ |date=2016-06-09 }}</ref>. == Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == [[1899]] çулхи [[юпа, 16|чӳк уйăхĕн 16-мĕшĕнче]] [[Канаш районĕ]]нчи [[Касаккасси Шĕкĕр]] (халĕ [[Çеçпĕл]]) ялĕнче çуралнă. [[Шăхасан]]ти икĕ класлă шкулта, [[Теччĕ]]ри вĕрентевçĕсене хатĕрлекен семинарире, [[Мускав]]ра агитаторсемпе пропагандистсен курсĕнче вĕреннĕ. [[1920]] çулта Чăваш облаçне тунă хыççăн ăна РКСМ Чăваш обкомĕн ĕçлекенне, [[Чăваш автономи облаçĕ]]н ревтрибунал пуçлăхне суйланă. Çапла вара вăл Чăваш Енĕн пĕрремĕш "тĕп прокурорĕ" пулса тăнă. Çутĕç пайĕн куçару комиссийĕнче ĕçленĕ. Литература ĕçне [[1916]]-[[1917]] çулсенче Шăхасанта вĕреннĕ вăхăтра тытăннă, алăпа çырнă «[[Çăлтăр (журнал)|Çăлтăр]]» [[журнал]] редакторĕ пулнă, сăвăсем çырнă. [[1921]] çулта сывлăхĕ самай хавшанă хыççăн [[Крым]]ри санаторине кайнă. Сипленнĕ хыççăн Остер уесĕн çĕр уйрăмĕнче ĕçленĕ. Чăваш поэзин хĕрӳллĕ ĕçченĕ [[1922]] çулхи [[çĕртме, 15|çĕртме уйăхĕн 15-мĕшĕнче]] [[Украина|Украинăн]] [[Чернигов облаçĕ]]нчи [[Старогородка]] хулинче çакăнса вилнĕ. == Пултарулăх ĕçĕсем == Революциллĕ хĕрӳлĕхпе вырăсла, чăвашла çырнă малтанхи сăввисем [[1919]] çулта «Знамя революции», «Тетюшские известия», «Канаш» хаçатсенче пичетленнĕ. Унăн сăввисен пĕрремĕш кĕнеки [[1927]] çулта «Хурçă шанчăк» ятпа çапăнса тухнă. [[1928]] çулта Шупашкарта ун «Сăвăсем» ятлă кĕнеки пичетленсе тухать. 1959 çулта — «Ĕçĕсен пухăвĕ». Чăваш чĕлхинчи пусăм нормисене ăсталаса, йĕркене кĕртсе силлабо-тоника меслечĕллĕ поэзие пуçласа янă. Паллă сăввисем: * «Çĕн Кун аки»; * «Хурçă шанчăк»; * «Пуласси». Унăн сăввисене тĕнчери 56 чĕлхе çине куçарнă. == Асăнмалăх == [[File:Şeşpĕl Mišši's gravestone.jpg|thumb|Çеçпĕл Мишши палăкĕ. [[Остер]] хула. {{coord|50.9551017|30.8748651}}]] * [[Çеçпĕл Мишши музейĕ (Шупашкар)|Çеçпĕл Мишши музейĕ]] (Шупашкар) * Сăвăç музейĕ, Канаш районĕ, Çеçпĕл ялĕ. * Сăвăç музейĕ, Шупашкар, Юстици Çурчĕ. * Кăкăр кӳлепи (бюсчĕ), Шупашкар, Ленин проспекчĕ, * Тăван ен тĕпчев музейĕн кĕтесĕ, Тутарстан, Теччĕ хули, Педтехникум. * Çеçпĕл Мишши урамĕ, Шупашкар. * Çеçпĕл Мишши конкурсĕ <ref>[http://chuvash.org/news/7547.html Янрарĕç Çеçпĕл сăввисем]</ref> * [https://chuvash.org/news/15976.html Украинăри чăвашсем Çеçпĕл çуртне туянасшăн]<ref>[http://hypar.ru/cv/ukrainari-yahtashamarsem-cecpel-puranna-curta-tuyanasshan Украинăри йăхташăмăрсем Çеçпĕл пурăннă çурта туянасшăн]</ref> == Сăвăç çинчен == === Кĕнекесем === * Збанацкий, Ю. М. Çеçпĕл : роман / Ю. М. Збанацкий. – Шупашкар : Чăвашиздат, 1963. – 488 с. * Иванов, Н. Поэт хавалĕ : док. очерк / Н. Иванов. – Шупашкар : Чăваш кĕнеке изд–ви, 1984. – 60 с. * Кăвар чĕре : поэт çинчен аса илнисем / В. А. Долгов пухса хатĕрленĕ. – Шупашкар : Чăваш кĕнеке изд–ви, 1979. – 180 с. * Чичканов, П. Н. Кăвар чĕре : Çеçпĕл Мишши Украинăра : биогр. роман–хроника / П. Н. Чичканов. – Шупашкар : Чăвашиздат, 1965. – 284 с. * Бекшанский, П. И. Рассказы о Сеспеле : новеллы, воспоминания, письма, размышления / П. И. Бекшанский.– Чебоксары, 1999. – 67 с. : порт. * Кузьмин, Г. К. Брат мой огнекрылый : воспоминания / Г. К. Кузьмин // Чебоксары, 1999. – 56 с. : порт. * Михаил Сеспель : библиогр. указ. / Чуваш. респ. б– ка им. М. Горького; сост. : Л. Д. Виссарова, Г. Н. Прокопьева. – Чебоксары : Изд–во Чуваш. ОК КПСС, 1989. – 88 с. * Наш Сеспел : стихи, проза, статьи и письма М. К. Сеспеля. Воспоминания о поэте. Посвящения : сб. – Чебоксары, 1999. – 260 с. * Рубис, Н. Н. Встречи с Сеспелем : восп., стихи, письма / Н. Н. Рубис. – Чебоксары, 1999. – 85 с. * Сеспель Мишши : 1899–1989 / сост. А. Хузангай ; худож. Э. Юрьев.– Чебоксары, 1989. – 15 с. : ил. * Сироткин, М. Я. М. К. Сеспель : очерк жизни и творчества / М. Я. Сироткин. – Чебоксары : Чувашгосиздат, 1969. – 43 с. * Основоположник чувашской советской поэзии : учен. зап. / НИИ яз., лит., истории и экономики при Совете Министров Чуваш. АССР. – Чебоксары, 1971. – Вып. 51. – 264 с. * Поэтика Сеспеля : материалы регион. конф., посвящ. 90–летию со дня рождения М. Сеспеля (22–23 нояб. 1989г.) / НИИ яз., лит., истории и экономики при Совете Министров Чуваш. АССР. – Чебоксары, 1991. – 168 с. * Агивер, Х. Хăватлă, çĕн чĕреллĕ çĕн ĕмĕр чăвашĕ // Агивер, Х. Илем тĕкĕрĕ / Х. Агивер.– Шупашкар, 1991.– С.31–33. * Асамат, С. Йывăр шухăшсем...: Çеçпĕл ятне каланă кĕлĕ–хӳхлев / С. Асмат // Ялав. – 1997. –№ 11. – С.103–108. * Давыдов–Анатри, В. Вут чĕреллĕ поэт / В. Давыдов–Анатри // Хыпар. – 2000. – 4 нарăс. * Дмитриев, И. Ирĕке тухнă Çеçпĕл / И. Дмитриев // Хыпар. – 1999. – 12 чӳк. * Дмитриев, И. Çеçпĕл Мишши – вĕçсĕр шырав / И. Дмитриев, Н. Булаткин // Ялав. – 1994. – № 11. – С. 16–17. * Eгоров, В. Ăсчахпа сăвăç пилĕсем / В. Eгоров // Хыпар. – 2003. – 28 çу. * Eфимов, Г. Унра – пĕтĕм халăх чунĕ / Г. Eфимов // Ялав. – 1999. – № 11–12. – С. 77–78. * Иванов, Л. Пĕрремĕш ĕç укçи / Л. Иванов // Çилçунат. – 1996. – № 11. – С. 27. * Иванов, Н. Çĕçпĕлшĕн тăкăннă куççулĕ... / Н. Иванов // Ялав. – 1998. – № 6.– С. 100–107. * Ишутов, Р. Кăвар сирпĕтет чĕлхипе / Р. Ишутов // Хыпар. – 2003. – 27 çĕртме. * Кролькова, П. Çеçпĕл Мишши çырăвĕсем / П. Кролькова // Çамрăксен хаçачĕ. – 2002. – 26 июня – 4 июля (№ 26). – С. 4. * Макарова, E. Çеçпĕл Мишши – чăваш халăхĕн чапĕпе мухтавĕ / E. Макарова // Çилçунат. – 1995. – № 11. – С. 14–15. * Никифоров, А. Хусан тапхăрĕ / А. Никифоров // Ялав. – 1999. – № 11. –12. – С. 90–93. * Петров, К. Ăста юрист, патшалăх ĕçченĕ : Çеçпĕл Мишши çуралнăранпа 98 çул çитнĕ тĕле / К. Петров // Хыпар. – 1997. – 12 чӳк. * Петров, К. Никольскипе Тайăр хавхалантарнă / К. Петров // Хыпар. – 1997. –23 авăн. * Петров, К. Çеçпĕл тымарĕн çичĕ сыпăкĕ / К. Петров // Хыпар. – 1997. – 17 çĕртме. * Петров, К. Çулăмлă публицист / К. Петров // Ялав. – 1994. – № 11. – С. 28–29. * Сементер, Ю. Аван–и, Çеçпĕл! / Ю. Сементер // Чăваш ен. – 10–17 авăн (№ 37). – С. 13. * Сементер, Ю. Çеçпĕл – пирĕн чĕрере / Ю. Сементер // Халăх шкулĕ=Нар. шк. – 1995. – № 1. – С. 93–96. * Сементер, Ю. Чӳк уйăхĕн варринчи çĕрлехи шухăшсем / Ю. Сементер // Чăваш ен. – 1995. – 18–25 чӳк (№46). – С. 13. * Скворцова, Р. “Манăн вил тăпри çине курăк ан шăттăр” / Р. Скворцова // Хыпар. – 1995. – 23 чӳк. * Смирнова, Н. Çеçпĕл çурчĕ “таврăнчĕ“ / Н. Смирнова // Хыпар. – 2003. – 26 нарăc. * Сунтал, М. Çеçпĕл саманчĕ / М. Сунтал // Чăваш хĕрарăмĕ. – 1999. – 13 чӳк (№ 42). – С. 2. * Çеçпĕл çинчен / Н. Рубис, Н. Григорьева, А. çхĕл тата ыт. те. ; В. Дмитриев хатĕрленĕ // Тантăш. – 1997. – 20 чӳк. – С. 2. * Хусанкай, А. Çеçпĕл тата коммунизм идейи / А. Хусанкай // Ялав. – 1994. – № 11. – С. 1. * Шурыгин, В. Çеçпĕл пултарулăхĕнчи икĕ паянлăх / В. Шурыгин // Хыпар. – 1996. – 21 çĕртме. * Юмарт, Г. Çеçпĕл куçарма та шутланă / Геннадий Юмарт // Халăх шкулĕ=Нар. шк. – 2000. – № 1. – С. 20–21. * Юмарт, Г. Çеçпĕл Мишши пурнăçĕпе пултарулăхне малалла тĕпчессин хăш–пĕр ыйтăвĕсем / Геннадий Юмарт // Хыпар. – 2000. – 27 утă. * Юмарт, Г. Çĕнĕ хыпарсем мĕн калаççĕ / Геннадий Юмарт // Хыпар. – 1999. – 16 чӳк. * Яковлев, Ю. “Катаран каç килсен” / Ю. Яковлев // Çамрăксен хаçачĕ. – 1997. – 29 чӳк. – С. 4. * Метин, П. Сатирическая струя в творчестве Сеспеля / П. Метин // Халăх шкулĕ=Нар. шк. – 2000. – № 1. – С. 18–19. * Мильоном стих мой повторен“ // Выдающиеся люди Чувашии.–Чебоксары, 2002. – Т. 1. – С. 146–154. * Семенова, З. Сеспель глазами русских учеников / З. Семенова // Халăх шкулĕ=Нар. шк. – 1997. – № 5–6. – С. 97–99. * Федоров, Н. В. Подвиг и трагедия поэта и гражданина / Н. В. Федоров // Халăх шкулĕ=Нар. шк. – 2000. – № 1. – С. 1–8. * Юхма, М. Миллиона чувашей певец // Юхма, М. Песнь о Чувашии / М. Юхма. – Чебоксары, 1995. – С. 130–134. * П. Афанасьев, «Писатели Чувашии», Шупашкар, [[2006]] [[File:Памятник М.Сеспелю 2.jpg|thumb|Çеçпĕл Мишши палăкĕ. Шупашкар хули]] === Кинофильмсем === * [[Çеçпĕл (фильм)]]<ref>[http://chuvash.org/news/12682.html Фильма кĕменнисем музея лекнĕ]</ref> === Документлӑ фильмсем === * {{YouTube|ItWAjIOmaqc|Тӗрӗслӗх ҫутаттӑр Ҫеҫпӗлӗн ятне}} — [[2020|2020 ҫулхи]] документаллӑ фильм. [[Чăвашла]]. == Вуламалли == * Сироткин М. Я. М.К.Сеспель. Ч., 1949 * Кăвар чĕре. Ш., 1979 * Поэтика Сеспеля. Ч., 1991 == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://wikisource.org/wiki/Cv/Кăтартмăш:Çеçпĕл_Мишши_сăввисем Çеçпĕл Мишши сăввисем] * [http://chuvash.org/news/12683.html Çеçпĕл Мишшине асăнса унăн сăввисене вуларĕç] * [http://www.irekle.org/articles/i25.html МИХАИЛ СЕСПЕЛЬ КАК ЧУВАШСКИЙ КУЛЬТУРНЫЙ ГЕРОЙ ХХ ВЕКА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402140730/http://www.irekle.org/articles/i25.html |date=2016-04-02 }} * [http://chuvash.org/news/10590.html Çеçпĕлĕн çуралнă кунне хатĕр] * [http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=1&id=77773 Кузьмин Михаил Кузьмич (Сеспель Мишши)] * [http://chuvash.org/news/14049.html Çеçпĕле Украинăра та чысланă] * [http://chuvash.org/news/10658.html Украинăри блогер Çеçпĕл вил тăпри çине чечек хунă] * [http://chuvash.org/news/14032.html Çеçпĕл Мишшине асăнса митинга пуçтарăннă] * [https://chgtrk.ru/novosti/politika/v-ukrainskom-gorode-oster-snesli-pamyatniki-chuvashskomu-poetu-mihailu-sespelyu/ В украинском городе Остёр снесли памятники чувашскому поэту Михаилу Сеспелю] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221017073535/https://chgtrk.ru/novosti/politika/v-ukrainskom-gorode-oster-snesli-pamyatniki-chuvashskomu-poetu-mihailu-sespelyu/ |date=2022-10-17 }} {{Çеçпĕл Мишши}} [[Категори:Пайăр çынсем:Чăваш Ен]] [[Категори:Пайăр çынсем:Канаш районĕ]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:ССРП çыравçисем]] [[Категори:СССР сăвăçисем]] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей драматургĕсем]] [[Категори:Чăваш драматургĕсем]] [[Категори:Драматургсем, алфавитпа]] [[Категори:ССРП драматургĕсем]] [[Категори:Патшалăх ĕçченĕсем]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:Тăлмачсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш тăлмачĕсем]] [[Категори:Раççей тăлмачĕсем]] [[Категори:ССРП тăлмачĕсем]] [[Категори:1899 çулта çуралнисем]] [[Категори:Чӳкĕн 16-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1922 çулта вилнисем]] [[Категори:Çĕртмен 15-мĕшĕнче вилнисем]] 586vduk0w57sezz5fh8g9ng19uhnvbm 0 8378 878988 851856 2026-11-06T10:22:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878988 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Илле Тукташ |Çуралнă чухнехи ят = Семёнов Илья Семёнович |Ӳкерчĕк = Tuktash Ille.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă вăхăт = [[1907]], [[утă, 27]] |Çуралнă вырăн = [[Мăн Тукташ]] ялĕ, {{ÇВ|Етĕрне уесĕ|Етĕрне уесĕнче}}, [[Хусан кĕпĕрни]], [[Раççей империйĕ]] (халĕ [[Чăваш Республики]]н [[Элĕк районĕ]]) |Вилнĕ вăхăт = [[1957]], [[кăрлач, 20]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, {{ВВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}}, РСФСР, СССР |Ĕçлев тĕсĕ = пĕрлĕх ĕçченĕ, редактор, çыравçă, тăлмач |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Жанр = [[проза]], [[поэзи]] тата фольклор |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] }} {{Пĕр хушаматлисем|Семёнов}} '''Тукташ Илья Семёнович''' (паспортри хушамачĕ '''Семёнов''') ([[1907]] çул, [[утă, 29]], [[Чăваш Ен]], [[Элĕк районĕ]], [[Мăн Тукташ]] [[ял]]ĕ — [[1957]] çул, [[кăрлач, 20]] [[Шупашкар]]) — пĕрлĕх ĕçченĕ, чăваш [[сăвăç]]и, тăлмачĕ, фольклорисчĕ<ref>[http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=1056 Чувашская энциклопедия]</ref>. ССРП ÇП пайташĕ ([[1934]]), [[Чăваш çыравçисен пĕрлешĕвĕ]]н председателĕ (1945-46), [[Тăван Атăл (журнал)|Тăван Атăл]] журнала йĕркелекенсенчен пĕрри тата унăн тĕп редакторĕ<ref>Чувашская энциклопедия</ref><ref>П. Афанасьев, «Писатели Чувашии», Шупашкар, [[2006]]</ref>. == Биографи == [[1907]] çулхи [[утă, 29|утă уйăхĕн 29-мĕшĕнче]] [[Хусан кĕпĕрни]]не кĕнĕ [[Етĕрне уесĕ]]нчи [[Элĕк вулăсĕ]]н [[Мăн Тукташ]] [[ял]]ĕнче çуралнă. [[Мăн Тукташ пуçламăш шкулĕ|Ялти пуçламăш]] тата [[Хĕрлĕ Чутайри сакăр çул вĕренмелли шкул]]сенче вĕреннĕ. Вуннă пиллĕкрех çамрăксен юхăмне хастар хутшăнма тытăннă. 1925 çулта [[Элĕк вулăсĕ]]нчи комсомол комитечĕн секретарĕ пулнă. [[1926]]-[[1928]] çулсенче И.Тукташ совпартшкулта вĕреннĕ. Ун хыççăн «[[Çамрăк хресчен (хаçат)|Çамрăк хресчен]]» [[хаçат]]па «[[Хатĕр пул (журнал)|Хатĕр пул]]» [[журнал]] редакцисенче ĕçленĕ. [[1930]]-[[1932]] çулсенче вăл [[Самар]] хулинчи «Колхозник» хаçат редакцин яваплă секретарĕ. Исаев Мĕтрипе, И.Викторовпа тата Иванов-Пайменпа пĕрле «Вăтам Атăл» ятлă альманах кăларас тĕлĕшпе нумай тăрăшнă. Каярах [[Чăваш кĕнеке издательстви]]нче, чăваш ăслăлăх тĕпчев институтĕнче ĕçленĕ. [[1942]]-[[1944]] çулсенче фронтри хаçатсенче çар корреспонденчĕ пулнă. [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи|Вăрçăран]] таврăнсан ăна [[Чăваш çыравçисен пĕрлешĕвĕ]]н председателĕ пулма суйланă. Вăрçăран ӳпке чирĕпе ([[туберкулёз]]) таврăннă, сывалма май килмен. [[1957]] çулхи [[кăрлач, 20|кăрлачăн 20-мĕшĕнче]] [[Шупашкар]]та вилнĕ. == Литературăри ĕçĕсем == И.Тукташ — лирика сăвăçи. Унăн «Шур кăвакарчăн», «Ӳс, çĕршыв, хăватлан», «Тăван çĕршыв» сăввисем чăваш литературин ылтăн пуянлăхне кĕнĕ. «Тăван çĕршыв» сăвăпа Г. Лебедев хывнă юрă [[Чăваш Ен гимнĕ|Чăваш Енĕн патшалăх гимнĕ]] пулса тăнă. Илле Тукташ калавсем те, повеç те çырнă, [[Шолохов Михаил Александрович|М. Шолоховăн]] «Сухаланă çерем», «Лăпкă Тан» романĕсен хăш-пĕр сыпăкĕсене, [[Максим Горький|М. Горькин]] «Хĕрпе вилĕм», «Кăйкăр çинчен хунă юрă» хайлавĕсене, [[Вильям Шекспир|В.Шекспир]] сонечĕсене, [[А. Навои]], [[В. Лебедев-Кумач]], [[С. Алымов]] сăввисене чăвашла куçарнă, чăваш фольклорне пухса кăларас тĕлĕшпе чылай ĕçленĕ. Вăл пухнă чăваш фольклорĕ [[1941]], [[1949]] çулсенче «Чăваш фольклорĕ» ятпа тухнă. === Паллă [[кĕнеке|кĕнекисем]]=== * «Сăвăсем» ([[1930]]); * «Пĕрремĕш çĕнтерӳ» ([[1932]]); * «Октябрь» * «Вăкăр çырми» ([[1933]]); * «Чечек çыххи» ([[1939]]) * «Павел Лаптев» ([[1944]]); * «Çĕр хуçисем» ([[1954]]); * «Сăвăсемпе юрăсем» ([[1958]]). == Асăнмалăх == [[Ӳкерчĕк: Toktash-memory.JPG |thumb|Элĕкри музей. Илья Тукташ çыравçă кĕтесĕ.]] * И.С. Тукташ ячĕллĕ литература музейĕ, Мăн Тукташ ялĕ. * И.С. Тукташ литература кĕтесĕ, [[Элĕкри литературăпа тăван ен тĕпчев музейĕ]]. == Вуламалли == * [[Ефимов Лев Архипович|Л. И. Ефимов]], "Элĕк Енĕ", Элĕк, [[1994]]. * "Аликовская энциклопедия", редколлегия: Ефимов Л.А., Ефимов Е.Л., Ананьев А. А., Терентьев Г. К., [[Шупашкар]], 2009, ISBN 978-5-7670-1630-3. * «Чăваш литературин антологийĕ», хатĕрлекенсем: Д. В. Гордеев, Ю. А. Силэм. Шупашкар, 2003, ISBN 5-7670-1279-2 . * Давыдов–Анатри, В. Тукташпа паллашсан... // Давыдов–Анатри, В. Юлташсемпе юнашар / В. Давыдов–Анатри. – Шупашкар, 1981. – С. 75–77. * Eфимов, Л. А. Илья Семенович Тукташ // Eфимов, Л. А. Элeк енe : историпе краеведени очеркeсем / Л. А. Eфмиов. – Элeк, 1994. – С. 288–290. * Eфимов, Г. Чaваш гимнeн авторe / Г. Eфимов // Чaваш ен. – 1997. – 19–26 июля (№ 29). – С. 6. * Eфимов, Г. С. Элкер, И. Тукташ, П. Хусанкай cинчен / Г. Eфимов // Капкaн. – 2004. – 12 cурла (№ 29). – С. 7. * Зайцев, Ф. Cаплаччe вaл пире вeрентекен / Ф. Зайцев // Хыпар. – 2002. – 5 нарaс. * Карпова, О. И. Тукташ ячeллe аллея пулe / О. Карпова // Хыпар. – 2006. – 5 cу. – С. 1. * Малов, А. Илле Тукташпа пeрле / А. Малов // Тaван Атaл. –1987. – № 9. – С. 62–67. * Микиш, П. Чaваш чeлхин асамcи / П. Микиш // Ялав. – 1997. – № 7. – С. 83–85. * Рогачев, Я. Писатель колхоз йeркелет / Я. Рогачев // Ялав. – 1984. – № 3. – С. 32. * Сементер, Ю. Чaваш кeвви ceр хeрeх сумлa / Ю. Сементер // Хыпар. – 1997. – 2 cурла. * Тукташ (1907–1957) // Элeк енeн самана сассиллe поэзийeн классикeсем. – Шупашкар, 2006. – ("Элeк ачи" ентешлeх). – С. 21–23. * Федоров, Н. В. Илле Тукташ cуралнaранпа 90 cул cитнe май / Н. В. Федоров // Хыпар. – 1997. – 2 cурла. * Харлампьев, Г. Тусaмпа юнашар / Г. Харлампьев // Ялав. – 1977. – № 8. – С. 25. * Эсхель, А. Асран кайми Тукташ // Эсхель, А. Вaхaт таппи: çулсем, çынсем, сăнсем. – Шупашкар, 1982. – С. 213–223. * Давыдов–Анатри, В. Таким был наш Тукташ / В. Давыдов–Анатри //Совет. Чувашия. – 1997. – 6 авг. * Тихонов, П. Кого почитают, того и отмечают / П. Тихонов // Совет. Чувашия. – 1997. – 6 авг. * Трофимов, Г. Ф. Тукташ (Семенов) Илья Семьенович / Г. Ф. Трофимов // Краткая чувашская энциклопедия. – Шупашкар, 2001. – С. 409. * Ялгир, П. Автор гимна – поэт–коммунист П. Ялгир // Товарищ. – 1997. – 1 авг. * Ялгир, П. Тукташ Илья Семенович // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 117. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.lib.cap.ru/tuktash.asp Илле Тукташ çинчен] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170907035015/http://www.lib.cap.ru/tuktash.asp |date=2017-09-07 }} * [https://web.archive.org/web/20160305152836/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/tuktash/ Илле Тукташ пирки] {{Тăван Атăл журналăн тĕп редакторĕсем}} {{Чăваш Республикин çыравçăсен пĕрлешĕвĕ}} [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем, алфавитпа]] [[Категори:Тăлмачсем, алфавитпа]] [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ]] [[Категори:Чăваш тăлмачĕсем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Раççей тăлмачĕсем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:ССРП тăлмачĕсем]] [[Категори:ССРП çыравçисем]] [[Категори:ССРП сăвăçисем]] [[Категори:1907 çулта çуралнисем]] [[Категори:Утăн 29-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1957 çулта вилнисем]] [[Категори:Кăрлачăн 20-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисем]] 25aaa631syrx4v47y4k3ftmbm1oiwd1 0 8463 878746 800850 2026-11-05T16:29:22Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878746 wikitext text/x-wiki {{Хула çинчен|Çĕнĕ Афон||[[Грузи]]|Абхази|[[III ĕмĕр]]|1987|1539|2020||43°05′ ç.ш.|40°48′ х.т.д.}} '''Çĕнĕ Афон''' ({{lang-ka|ახალი ათონი}}) — [[Абхази]]ри [[хула]]. Малтан '''Псырцха''', '''Анакопи''' ятсемпе паллă пулнă. Сухумирен 22 çухрăмра ларать. == Тавралăхĕ == ==Кун-çулĕ== [[File:2014 Nowy Aton, Twierdza Anakopia (02).jpg|thumb|left|[[Анакоп карманĕ]]]] [[File:2014 Nowy Aton, Cerkiew św. Szymona Apostoła (06).jpg|left|thumb|Симон Кананит апостол храмĕ]] [[File:Psyrtskha station.JPG|thumb|[[Псырцха (платформа)|«Псырцха» ч/ç чарăнăвĕ]] павильонĕ]] Ĕлеххи [[Абхази патшалăхĕ]]н тĕп хули ([[Кутаиси]]не куçариччен) пулнă. Хула çывăхĕнче нумай паллă вырăнсем: Анакоп тăвĕ, [[VIII ĕмĕр]]ти христиан [[чиркӳ|чиркĕвĕ]]. Иноксем [[1916]] çулта тунă Турă Амăшĕн хапхи турăшĕн часавайĕ упранса юлнă. == Галерея == <gallery> File:85 Новый Афон 'Царская аллея'.JPG|«Патша аллейи» File:86 Новый Афон.JPG|Сувенир пасарĕ таврашĕнче File:87 Новый Афон. Водопад.JPG|ГЭС патĕнчи шыв сикки File:90 Новый Афон. Водопад.JPG|Псырцха юханшыв File:2014 Nowy Aton, Kaplica (01).jpg|Часавай File:2014 Nowy Aton, Przystanek autobusowy "Muszelka" (04).jpg|"Ракушка" автобус чарăнăвĕ 2014 Nowy Aton, Plaża (01).jpg|Пляж 2014 Nowy Aton, Muzeum Królestwa Abchazji (02).jpg|Абхаз патшалăхĕн музейĕ </gallery> == Вуламалли == ==Каçăсем== * [http://gudauta.ru Фотогалерея Абхазия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619000146/http://gudauta.ru/ |date=2021-06-19 }} * [http://vimeo.com/34454839 - Документальное кино о повседневной жизни мужского монастыря в Новом Афоне] * [http://www.youtube.com/watch?v=QAQksodThzw&feature=related Анакопия — исторический фильм, часть 1] * [http://www.youtube.com/watch?v=ICKhVluHs4c&feature=related Анакопия — исторический фильм, часть 2] * [http://www.youtube.com/watch?v=SRl6UiUK8uE&feature=related Анакопия — исторический фильм, часть 3] * [https://web.archive.org/web/20250120044020/https://3totravel.ru/index.php?option=com_k2&view=item&id=21:%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B9-%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD&lang=ru#itemImageGalleryAnchor фотографии Нового Афона] {{stub}} {{Гудаута районĕ}} {{Абхази}} {{Хура тинĕс курорчĕсем}} {{Абхази тĕп хулисем}} {{Абхази хулисем}} {{Грузи хулисем}} [[Категори:Çĕнĕ Афон]] [[Категори:Абхази курорчĕсем]] [[Категори:Грузи курорчĕсем]] [[Категори:СССР курорчĕсем]] [[Категори:Абхази хулисем]] [[Категори:Грузи хулисем]] 6sg8x42v75k9c8tqlcz15ovat1rtbko 0 8609 878887 874117 2026-11-06T02:39:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878887 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Вăйă (пĕлтерĕшсем)}} '''Вăйă''' — пĕрлехи ăслăлăхăн ăнлавĕ, ăна нумай çĕрте усă кураççĕ ([[философи]]ре, [[педагогика]]ра, [[психологи]]ре, [[социологи]]ре), çавăнпа та вăл нумай ăнлантаруллă. Хăйĕн тупсăмĕпе вăл [[тĕнче]] [[малаш]]ĕ, ăçта витĕр [[йĕрке]]сен пур. Вăйăра çын чун йӳлесеннен ярăнаять. Азартлӑ вӑйӑ — укҫа е ытти пурлӑха выляса илес тӗллевпе выляни, ҫав вӑйӑ выляса илесси е ытларах чухне вылякансене хӑнӑхтарнинчен мар, ӑнсӑртлӑхран килет, тӗп интересӗ вӑйӑ процесӗ ҫине мар, унӑн вӗҫӗ ҫине витӗм кmakeӳрет. == Истори == Вăйă хăçан пуçланса кайнине никам та пĕлмест, çавăнпа та ун пирки паянхи кунччен тавлашусен пыраççĕ. Вăйă хăйĕн пĕрремĕш кунĕнченех çына [[вĕрентекен калăп]] пек çуралать. Вăл çын йăлисене, енĕсене ӳстерме кирлĕ пулăм. Çавна ăнласа, [[Платон]] (пирĕн эрăччен 427 −347 çулсем) çапла каланă: «Эпĕ калап, пĕрер ĕçре паллă пулласси килнĕ çын, пĕчĕккĕренех хăнăхтармалла. Лайăх çĕр ĕçчĕ е пурт тăвакан пуласси килнĕ çын, сăмахран, пĕчкĕренех вăйăсенче çĕр ĕслемелле е ача-пăча пӳртĕсене тумалла. == Лудомани == Лудомани - хӗрӳлӗх вӑййисем енне патологи туртӑмӗ, азартлӑ вӑйӑсене хутшӑнас кӑмӑл, час-часах ҫынсен пурнӑҫӗнче минӑлакан тата социаллӑ, професси, пурлӑха тата ҫемьери хаклӑхсене чакарма пулӑшакан эпизодсенче: ҫавӑн пек ҫын ҫак сферӑсенче хӑйӗн тивӗҫӗсене тивӗҫлипе шута илмест. Пӗтӗм тӗнчери сывлӑх сыхлав организацийӗ ҫакна пӑсма парать: азартлӑ вӑйӑсем патне патологи туртӑмӗ (F63.0)<ref>[https://прозависимость.рф/centr/profilaktika-igromanii-azartnye-igry Вӑйӑ-кулӑ профилактики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302041106/https://xn--80aengayigbkqdn4l.xn--p1ai/centr/profilaktika-igromanii-azartnye-igry |date=2021-03-02 }}</ref>. Юлашки вӑхӑтра азартлӑ вӑйӑсем вӑййипе ҫыхӑннӑ йывӑрлӑх пӗтӗм тӗнчипе укҫа-тенкӗ автомачӗсене сарнипе, казино нумай уҫнипе, ҫавӑн пекех букмекер кантурӗсене (ҫав шутра онлайн) уҫнипе ҫыхӑннӑ питӗ пӗлтерӗшлӗ пулса тӑнӑ. Вӗсене пурне те илемлӗ тунӑ, ҫавӑнпа та вӗсем кӗске вӑхӑтрах выляса илес тата выляса илес кӑмӑла йӗркесӗр эффекта вӑйлатма пулӑшаҫҫӗ. Пӗтӗм тӗнчипе вӑйӑ автомачӗсем нумайранпа сарӑлнӑ. Сӑмахран, Англире 1970 ҫулсенчех кинотеатрсем тӑтӑшах пырса ҫӳрес ыйту сиксе тухрӗ, вӗсене хупма кирлине, вӑйӑ автомачӗсен залӗсене лайӑхлатнине кура. АПШРА, Р. Фольберг кӑтартӑвӗсем тӑрӑх (Volberg, 1996), "проблемӑллӑ вылякансен" йышӗ — вылякан автоматсенчен ҫав тери пӑхӑнса тӑракан спорт вӑййисен шучӗ-халӑхӑн 5 процентне ҫитет. Ытти тӗпчевҫӗсен даннӑйӗсем (Ladouceur et al. 1999) 1990 ҫулсен малтанхи ҫурринче кӑна Канадӑра 75% ытла пысӑкрах вылякансен шучӗ ӳссе пынине ҫирӗплетеҫҫӗ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Вăйăсем]] [[Категори:Эстетика категорисем]] d1rntmbh98vc8e1m88lxhg2x0urx9aj 0 9070 878991 804041 2026-11-06T10:47:00Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878991 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Ирçе Çармăс |тăван çĕлĕк = [[Ирçе чĕлхи|ирç.]] ''Цярмун'' |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55 |lat_min =09 |lat_sec =10 |lon_deg =47 |lon_min =13 |lon_sec =10 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Йĕпреç районĕ |район тапăлра = Йĕпреç районĕ {{!}}Йĕпреç районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Ирçе Çармăс |пурăнан тăрăх тапăлра = Ирçе Çармăс{{!}} Ирçе Çармăс |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = XVII ĕмĕр |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Кĕсĕн Хурамал, Шуртан |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 522<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2002 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[ирçесем]], [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = Православи христианĕсем |этнохороним = ирçеçармăссем |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429722 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83538 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97213840001 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Ирçе Çармăс''' ([[Ирçе чĕлхи|ирç.]] ''Цярмун'', [[Вырăс чĕлхи|выр.]] ''Малые Кармалы''), — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕ|Йĕпреç районĕнчи]] ([[1965]]-мĕш çултанпа) историлле [[ирçе]] [[ял]]ĕ. [https://web.archive.org/web/20220330072824/http://21421s07.edusite.ru/ Вăтам шкул], ача сачĕ, [[клуб]], кĕнекесар, пĕтĕмĕшле практикăллă тухтăрăн офисĕ, çыхăну уйрăмĕ, Перекет банкĕн уйрăмĕ, спорт лаптăкĕ, икĕ лавкка, суту-илÿ павильонĕ, [[ял тăрăхĕ]]н администрацийĕн кантурĕ пур. [[Шупашкар]]тан — 138 км, [[Йĕпреç]]рен — 24 км, [[чукун çул]] станцийĕнчен — 12 км<ref name="Э">Сохорова В.Н.,Трифонова З.А. [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=1171 Электронла чăваш энциклопедири статья]</ref>. ==Урамĕсем== [[Ял]] ак çак [[урам]]сенчен тăрать: Евсевьев урамĕ, Комсомол урамĕ, Çаран урамĕ, Мир урамĕ, Шкул урамĕ. [[Ирçесем]] е [[чăвашсем]] хушшинче сарăлнă ятарлă [[ят]]сем пуррипе çукки паллă мар. ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 522 çын, çав шутра 259 арçын, 263 хĕрарăм пурăннă<ref name="Э" /><ref>[http://www.chuvash.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/chuvash/resources/fc3870804281ac08830bcf2d59c15b71/Chislmovpn-2010.doc Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821013826/http://www.chuvash.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/chuvash/resources/fc3870804281ac08830bcf2d59c15b71/Chislmovpn-2010.doc |date=2018-08-21 }}</ref>. Нацилĕх енĕпе илес пулсан, йышăн çурри — ирçесем, тепĕр çурри — чăвашсем<ref>Блог В.А.Тишкова. [http://valerytishkov.ru/cntnt/nauchnaya_/etnografiy5/etnografiy/etnografiy3.html Этнография переписи в Чувашской Республике]</ref>. Татах та тĕрĕсрех калас пулсан, чăвашсен шайĕ 52%<ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml База данных "Этно-языковой состав населённых пунктов России".]</ref>. ==Истори== [[XVII ĕмĕр]]те [[чăвашсем]] никĕсленĕ<ref name="Э" />. Ку тĕле [[Шупашкар уесĕ]]нчи [[Шуртан вулăсĕ]]нчи (вăл хальхи [[Çĕнĕ Шупашкар]] хули тĕлĕнче вырнаçнă пулнă) '''Хурамал''' ялĕнчи хресченсем куçса килнĕ. Çапла вара кунта '''Кĕçĕн Хурамал''' текен [[пурăнакан вырăн]] ÿссе ларнă (вырăсла ''Малые Кармалы'' тенĕ). Анчах та ку [[хыпар]] пирки [[Димитриев Василий Димитриевич|В.Д.Димитриев]] профессор тĕрĕсрех те уçăмлăрах палăртать<ref name="ЧИП">Димитриев В.Д Чувашские исторические предания. Чебоксары, [[1993]]. — С.180-181</ref>. Шуртан вуласĕнчи Хурамал ялĕнчи [[чăвашсем]] чăннипе Кĕçĕн Хурамала мар, хальхи [[Йĕпреç районĕ]]нчи [[Хурамал]] ялне никĕсленĕ. Вăт шăпах çав Хурамалтан килсе лекнĕ те ĕнтĕ чăвашсем Кĕçĕн Хурамала. Вăл яла, Кĕçĕн Хурамала, çавăн пекех '''Шуртан''' тесе те каланă<ref name="ЧИП" />. [[XVIII ĕмĕр]] вĕçĕнче çав Шуртанта (Кĕçĕн Хурамалта) 28 кил пулнă, 82 арçын, 95 [[хĕрарăм]] пурăннă<ref name="ЧИП" />. Каярахпа кунти чăвашсем хальхи [[Канаш районĕ]]н территорине куçса кайнă, [[Çĕнĕ Шуртан]] [[ял]]не никĕсленĕ. Сăмах май каласан, çав [[Шупашкар]] таврашĕнчи Хурамал паянхи кунччен сыхланман. Анчах та вăл хальхи [[Мăн Пӳкасси]] ялĕ çывăхĕнче вырнаçнă пулни паллă<ref name="ЧИП" />. [[Чăвашсем]] Кĕçĕн Хурамалтан кайнине кура каярахпа , — [[XIX ĕмĕр]] пуçламăшĕнче, — [[Улатăр уесĕ]]нчи Пыреси тата Сыреси ялĕсенчен [[ирçесем]] куçса килнĕ<ref name="Э" />. Вăсем [[ял]]а '''Цярмун''' тенĕ, вырăсла ят вара документсенче çаплипех сыхланса юлнă. Căмах май каласан, куçса килекенсем хушшинче Кобелёвка тата Козловка [[вырăссем|вырăсĕсем]] те пулнă. Кунсăр пуçне А.Яковлев таврапĕлÿçĕ Кабаево текен [[ял]]а асăнать<ref name="ЭМ">Яковлев А. [http://www.erzia.saransk.ru/arhiv.php?n=3577&nom11=353 ГОРДИМСЯ ЗЕМЛЯКАМИ... ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813200000/http://www.erzia.saransk.ru/arhiv.php?n=3577&nom11=353 |date=2020-08-13 }}</ref>, анчах кун пирки ăçтан пĕлнине ([[Историлле çăлкуç|çăлкуçа]]) палăртмасть. Тепĕр енчен, Пыреси, Сыреси, Кобелёвка, Козловка тенисем тĕлĕшпе те ыйтусем çуралаççĕ. Мĕншĕн тесен вĕсем пирки В.Д.Димитриев хайхи (?) А.С.Яковлев çырăвĕ (27, июль, [[1988]]) урлă çеç пĕлни курăнать<ref>Димитриев В.Д Чувашские исторические предания. Чебоксары, [[1993]]. — С.181,408</ref>. Çапла вара, ку хыпарсен çăлкуçĕсем тĕлĕшпе халлĕхе тĕппипех уçăмлăх çук. [[Чăвашсем]] вара, кунта [[ирçесем]] килсе вырнаçсан, яла '''Ирçе Çармăс''' теме пуçланă, мĕншĕн тесен юнашарах чăвашсем пурнакан '''Çармăс''' ятлă ял пулнă. Тепринпе пăтраштарас мар тесе вара кăна та '''Чăваш Çармăс''' теме тытăннă. === Каярахри истори === Ирçе Çармăс [[Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕ|Мăн Йĕпреç районне]] кĕнĕ. [[1935]] çулхи [[пуш, 1|пуш уйăхĕн 1]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Турхан районĕ|Турхан районне]] кĕнĕ. [[1939]] çулхи [[пуш, 7|пуш уйăхĕн 7]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Первомайски районĕ|Первомайски районне]], [[1959]] çулхи [[утă, 14|утă уйăхĕн 14]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Комсомольски районĕ|Комсомольски районне]], [[1959]] çулхи [[юпа, 9|юпа уйăхĕн 9]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕ|Йĕпреç районне]], [[1962]] çулхи [[раштав, 20|раштавăн 20-мĕшĕ]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Патăръел районĕ|Патăръел районне]] кĕнĕ. [[1965]] çулхи [[пуш, 14|пуш уйăхĕн 14]] хыççăн хальхи вăхăт таран [[Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕ|Йĕпреç районне]] кĕрет <ref>[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/м.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> . ==Паллă çыннисем== * [[Евсевьев Макар Евсевьевич]] ([[1864]]-[[1931]]), — ирçе тата мăкшă (вĕсене те, кусене те "мордва" теççĕ) çуттатуртавçи, халăх пултарулăхне пухакан, [[çыравçă]], [[этнограф]]<ref>Матвеев Г.Б. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1446 электронла чăваш энциклопедири статья.]</ref>. * [[Глухов Петр Семенович]] ([[1897]]-[[1979]]) — çыравçă, «Кедровой пештть» [[калав]] [[автор]]ĕ, М.Е.Евсевьев [[йăхсем]]ĕ<ref name="ЭМ" /><ref>[http://www.lib.e-mordovia.ru/Library/?Char=&id=30 Глухов Петр Семенович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706234029/http://www.lib.e-mordovia.ru/Library/?Char=&id=30 |date=2017-07-06 }}</ref>. * [[Зубов Василий Максимович]] — çыравçă, Мордва республикинчи "Маяк" [[хаçат]] редакторĕ пулнă<ref name="ЭМ" />. * [[Малякшин Петр Артемьевич]] ([[1923]]-[[1989]]) — генерал-лейтенант<ref name="ЭМ" /><ref>Степанов В.Ф. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=3254 Электронла чăваш энциклопедири статья.]</ref>. * [[Родионова Вера Яковлевна]] — медицина ăславĕсен докторĕ<ref name="ЭМ" />. * [[Зубов Николай Васильевич]] — физика-математика ăславĕсен докторĕ<ref name="ЭМ" />. Кунсăр пуçне ытти хăшпĕр паллă çынсен пурнăçĕ те, хăйсем кунта çуралман пулин те, Ирçе Çармăспа тачă çыхăннă: # [[Рогожин Алексей Владимирович]] ([[1909]]-[[1944]]) — çыравçă, "Нарспи" поэмăна чăвашларан ирçелле куçарнă. # [[Антонов Иван Захарович]] ([[1919]]-[[1960]]) — [[çыравçă]]. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Чăваш Çармăс]] * [[Çармăс (Теччĕ районĕ)]] * [[Атав-Тăлăмпай]] * [[Туçи Çармăс]] * [[Хорăнсор Çармăс (Вăрнар районĕ)]] * [[Хорăнсор Çармăс (Элĕк районĕ)]] * [[Çармăскасси]] ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [https://www.youtube.com/watch?v=ibtyWXgLkCc Ирçе Çармăсри шкул музейĕнче...] * [https://www.youtube.com/watch?v=0Ls50UGb-Z0 Чувашия. Деревня Малые Кармалы.] * [https://www.youtube.com/watch?v=xyKakZV6eGU Чувашский клип Малые Кармалы.] * [https://www.youtube.com/watch?v=g50yH1BMVJY Моя родина Малые Кармалы Кубня.] * [https://www.youtube.com/watch?v=kb7az-YsmL8 День села Малые Кармалы 08 ноября 2012г.] {{Йĕпреç районĕ}} [[Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем]] kgzyuz7jl2h7uuxq8xap7sffreu802z 0 9192 878922 864273 2026-11-06T05:43:39Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878922 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Georg Wilhelm de Gennin.jpg|thumb|right|Георг Вильгельм де Геннин]] '''Георг Вильгельм де Геннин''' ([[голланд чĕлхи|голланд.]] ''Georg Wilhelm de Gennin''), е '''Вилим Иванович де Геннин''', — [[Раççей]] çарпуçĕ тата инженерĕ, генерал-лейтенант ([[1728]]), сăрт ĕçĕсен ăсти, [[металлург]]. Хăй [[нимĕçсем|нимĕç]] пулнă. [[1676]] çулхи [[юпа, 11|юпа уйăхĕн 11-мĕшĕнче]] [[Анат Саксони]] çĕрĕнче çуралнă. [[1750]] çулхи [[ака, 12|ака уйăхĕн 12-мĕшĕнче]] вилнĕ. == Пурнăçĕ == Раççейе вăл [[Лефорт Франц Яковлевич|Ф. Я. Лефорт]] генерал чĕннипе килнĕ. [[Çурçĕр вăрçи]]не хутшăннă, [[артиллерист]] тата [[инженер]]-[[фортификатор]] ĕçĕсене туса пынă. [[1722]]—[[1734]] çулсенче [[Урал]]та патшалăх завочĕсене тытса тăнă. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20241126194930/http://www.dxb.ru/project/re/detail.php?ID=856 Екатеринбург кун-çулĕ] * [http://ekaterinburg.rfn.ru/region/rnews.html?id=2019&rid=50 Де Геннинăн кун-çулĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.apelcin.ru/prver.asp?rub=news&article=25992 де Геннин Уралта тунă заводри пĕве]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://idpo.ursmu.ru/content.asp?id=99&full=237 О вкладе немецкой культуры в развитие горного дела в России]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://orel3.rsl.ru/nettext/15.02.06/nartov/izrech.htm#_ftnref29 Де Геннин — Петр I кумĕ (ывăлне тĕне кĕртнĕ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105095051/http://orel3.rsl.ru/nettext/15.02.06/nartov/izrech.htm#_ftnref29 |date=2009-01-05 }} * [http://uraltranslate.ru/index.php?id=36&L=0 Татищевпа Де Геннинăн Екатеринбургри палăкĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.uraledu.ru/node/9637 Описание памятника де Геннина в Екатеринбурге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090514063916/http://www.uraledu.ru/node/9637 |date=2009-05-14 }} * [http://www.perm1.ru/run/Kl9HotDEux.html?scenary=fT4wgks29D&sdo=omjZlPDUot Пермь облаçĕн энциклопедийĕ — ГЕННИН.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928004308/http://www.perm1.ru/run/Kl9HotDEux.html?scenary=fT4wgks29D&sdo=omjZlPDUot |date=2007-09-28 }} * [http://www.1723.ru/read/books/gennin-2.htm ''{{s|А. В. Шандра}}.'' Штрихи к историческому портрету {{s|Г. В. де Геннина}}.] * http://new.hist.asu.ru/skif/pub/skep/xudbo.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060523230007/http://new.hist.asu.ru/skif/pub/skep/xudbo.html |date=2006-05-23 }} [[Категори:Раççей çарпуçĕсем]] [[Категори:Раççей инженерĕсем]] [[Категори:Нимĕç инженерĕсем]] c7mq0na37wolxntn9fkdyrfnnyt71tn 0 10487 878790 875750 2026-11-05T19:53:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878790 wikitext text/x-wiki {{ан пăтраштар|Аварецсем|аварецсемпе}} {{Халăх | вырнаçăвĕ = [[Авар хаканлăхĕ]] | чĕлхе = [[Авар чĕлхи (авалхи)|авар]] | тĕн = [[шаманизм]] ([[танкăр тĕнĕ]]), [[христианлăх]] (796 çул хыççăн)<ref>{{Статья|каçă=http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/170106/12-DaimNEW.pdf?sequence=1|автор=Дайм Ф.|пуçелĕк=История и археология авар|çул=2002|кăларăм=Материалы по археологии, истории и этнографии Таврии |выпуск=IX|номер=|страницы=280|issn=|archivedate=2021-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210209021814/http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/170106/12-DaimNEW.pdf?sequence=1}}</ref> | пулса тухни = [[вархонитсем]]<ref>Феофилакт Симокатта. История. Вступ. ст. Н. В. Пигулевской / Пер. С. П. Кондратьева. — М.: Наука, 1957. — (Памятники средневековой истории народов Центральной и Восточной Европы). переизд.: История. — М.: Арктос; Вика-пресс, 1996. — 272 с. — (Памятники мировой истории и культуры). — ISBN 5-85551-141-1.</ref>, [[жужани]] }} '''Ава́рсем''' ([[Вăта грек чĕлхи|вăт.-грек.]] ''Άβαροι''; {{lang-la|Avari}}; '''о́брсем''' {{lang-orv|обърѣ}}, пĕр. хис. {{lang-orv2|объринъ}}) — Вăта Азирен тухнă [[юркăнсем|юркăн халăх]], [[VI ĕмĕр]]те [[Вăта Европа|Вăта Европăна]] куçса çитсе унта [[Авар хаканлăхĕ|Авар хаканлăхне]] (VI—IX ĕмерсем) туса хунăскер. Çаплах '''вархонитсем'''<ref>[http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CA%5CV%5CAvars.htm Avars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180707202353/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CA%5CV%5CAvars.htm |date=2018-07-07 }} at the [[Encyclopedia of Ukraine]]</ref> ('''Varchonites''') тата '''псевдоаварсем'''<ref>According to Grousset, Empire of the Steppes, page 171,[[Theophylact Simocatta]] called them pseudo-Avars because he thought the true Avars were the [[Rouran Khaganate|Rouran]] ятпа паллăскерсем</ref>. (византи çăлкуçĕсенче), Евразири тĕрлĕрен юркăнсен альянсĕсене кĕнĕ, пулса тухни паллă марскер<ref>{{cite web |url=http://britannica.com/EBchecked/topic/45428/Avar |title=Avar |date= |website=[[Encyclopædia Britannica Online]] |publisher=[[Encyclopædia Britannica (company)|Encyclopædia Britannica]] |access-date=2015-05-14 |quote=Avar, one of a people of undetermined origin and language... |archive-date=2014-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140204233023/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/45428/Avar |deadlink=no }}</ref><ref name=EOBE>{{книга |ref=Frassetto |заглавие=Encyclopedia of Barbarian Europe: Society in Transformation |ссылка= https://books.google.com/books?id=yW-GfElbafQC |издательство=[[ABC-CLIO]] |isbn=978-1576072639 |страницы=54—55 |цитата="The exact origins of the Avars remain uncertain..." |язык=en |автор=Frassetto, Michael |кун=1 |уйăх=1 |çул=2003}}</ref><ref>{{кĕнеке |ref=Waldman |пуçелĕк=Encyclopedia of European Peoples |каçă=https://books.google.com/books?id=kfv6HKXErqAC |çул=2006 |издательство=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-2918-1 |страницы=46—49 |чĕлхе=en |автор=Waldman, Carl; Mason, Catherine |archivedate=2023-03-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230311102543/https://books.google.com/books?id=kfv6HKXErqAC }}</ref><ref>{{harvnb|Beckwith|2009|pp=390–391}}: «… the Avars certainly contained peoples belonging to several different ethnolinguistic groups, so that attempts to identify them with one or another specific eastern people are misguided.»</ref><ref name="Kyzlasov">{{harvnb|Kyzlasov|1996|p=322}}: «The Juan-Juan state was undoubtedly multi-ethnic, but there is no definite evidence as to their language… Some scholars link the Central Asian Juan-Juan with the Avars who came to Europe in the mid-sixth century. According to widespread but unproven and probably unjustified opinion, the Avars spoke a language of the Mongolic group.»</ref>{{sfn|Pritsak|1982|p=359}}. Аварсене [[жужаньсем]] тесе калаççĕ<ref>{{Кĕнеке|автор=Таскин В. С.| пуçелĕке=Материалы по истории древних кочевых народов группы дунху|яваплă =Н. Ц. Мункуев|çул=1984|вырăн=Москва|издательство=Наука|страницы=4|страниц=487|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Статья|каçă=https://cyberleninka.ru/article/n/avarskie-drevnosti-kak-vozmozhnaya-osnova-dlya-vydeleniya-arheologicheskih-pamyatnikov-zhuzhaney|автор=Комиссаров С. А., Шульга Д. П.|пуçелĕк=Аварские древности как возможная основа для выделения археологических памятников жужаней|çул=2009|кăларăм=Вестник Новосибирского государственного университета. Серия: История. Филология|выпуск=5|номер=|страницы=186—188|issn=1818-7919|archivedate=2019-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190421204215/https://cyberleninka.ru/article/n/avarskie-drevnosti-kak-vozmozhnaya-osnova-dlya-vydeleniya-arheologicheskih-pamyatnikov-zhuzhaney}}</ref>. Чылай тĕпчевçĕ шухăшĕпе, жужаньсен паллă йăхĕсем [[монгол]] чĕлхипе пупленĕ, вĕсем [[Тĕрĕксем|тĕрĕк]] йăхĕсене пăхăнтарнă<ref>{{Кĕнеке|автор=Конрад Н. И.|пуçелĕк=Избранные труды: история|çул=1974|вырăн=Москва|издательство=Наука|страницы=348|страниц=472|isbn=}}</ref><ref>{{Кĕнеке|пуçелĕк=Всемирная история. Том III|çул=1957|вырăн=Москва|издательство=Академия наук СССР. Государственное издательство политической литературы|страницы=30|страниц=|isbn=}}</ref>. Аварсем Европăра пĕрремĕш [[ĕсенкĕ]]пе усă курма тытăннă, çапах та çыруллă çăлкуçсене хăварман<ref>{{Cite web |url=https://www.ingentaconnect.com/contentone/plg/med/2019/00000032/00000001/art00075 |title=Walter Pohl, The Avars: A Steppe Empire in Central Europe, 567&#8…: Ingenta Connect |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221113056/https://www.ingentaconnect.com/contentone/plg/med/2019/00000032/00000001/art00075 |deadlink=no }}</ref>. ==Истори== 562 çулта аварсем Пуян ертсе пынипе [[Антсем|антсене]] çапса çĕмĕрнĕ те [[Танай (Юханшыв)|Танай]] урлă каçнă. Аварсем çав вырăнтан çурçĕрелле тапăнса кĕнĕ, [[дулебсем]] пурăннă вырăна йышăннă. Çапла вара, Иоанн Эфесский çырнă май, аварсем пăхăнтарнă халăх-йăх шучĕпе вăйланса пынă. 565 çулта [[Юстин II]] аварсене парне пама пăрахнă, вăл [[Висанти]] тĕрекленнĕ тесе шутланă ĕнтĕ, малашне аварсен вăйĕ варвăрсемпе вăрçма кирлĕ пулмасть тесе шутланă. Çав çултах аварсем [[Тюринги]] çине тапăнса кĕреççĕ, [[франксем]]пе ăнăçлă кĕрешсе вăрçаççĕ, вĕсен патшине [[Сигеберт II|II--мĕш Сигеберта]] тыткăна илеççĕ. 567 çулта аварсем [[лангобардсем]]пе тамăрлă пулса Висанти пулăшнипе [[гепидсем|гепидсене]] çĕмĕрсе тăкаççĕ, [[Тиса (юханшыв)|Тисă]] шывĕн улăхне йышăнса хураççĕ. Тепĕр çултан, лангобардсем Италине тухса кайсан, аварсем, хăйсен ханĕ ертсе пынипе [[Панони]] çĕрĕн хуçисем пулса тăраççĕ, кунтан вĕсем висанти çĕрĕсене тапăнма тытăнаççĕ. 568 çулта Пуян хан Висантирен парăм ыйтать, памасан çĕрсене тустарса пĕтерессине пĕлтерет — хăйсен малтанхи тамăрĕсемпе — [[кăтрикурсем]]пе — хăратать: «Эп сирĕн çине çакăн пек çынсене яратăп Рим çине, вĕсем пур те вилсен те маншăн нимех те туйăмлă пулмасть». Вăтам Танайçире тĕрĕкленсен, талантлă маттур Пуян çулпуçĕ ертсе пынипе аварсем кунта «хрингă» йĕркиллĕ хӳтлĕх çурчĕсене туса лартаççĕ. Вĕсем йĕри-тавраллă хӳтлевлĕ çаврашкаллă пулнă. Пĕр шухăш тĕлĕпе, тĕп «хрингĕ» — ханăн тĕп кил-çурчĕ — хальхи [[Тимишоара]] хули вырăнĕнче ларнă. Аварсем Висанти империне лăпкăлăх хучĕпе килĕшме сĕннĕ. Çак килĕшӳпе, аварсем Висантине пăхăнса тăракан çĕрсенчен парăм пуçтарнă, уншăн вĕсем империн çурçĕр-анăç чиккисене славянсенчен сыхласа тăнă. 587 çулта çу уйăхĕсенче, [[Тивери II|Импери кесарĕ Тивери]] ыйтнипе, аварсен хаканĕ Пуян хăйĕн тĕкĕрçисемпе империн Иоанн çарпуçĕпе пĕрле Иллирикире [[Сава (юханшыв)| Сава]] шыв урлă каçнă. Менандр çырнă тăрăх Пуян-хан 60 пин хӳтĕленчĕксем тăхăннă утланçăсемпе славянсен тĕкĕрĕсене çапса çĕмĕрнĕ. Çав вăхăтра славянсен пысăк вăйĕсем Греци çĕрĕнче харçăра пулнă. Пуян сăмахĕсемпе ".. много мириад пленников из ромейской земли, у словен бывших в рабстве, снова вернул ромеям .." çапла ĕçсем тухнă. Пуян словенсемпе вăрçă ĕçĕсене Тивери палартнă лăпкăлăх килĕшĕвĕпе вĕçленĕ, словенсенчен кашни çул тупăш пуçтарма тивĕçе çирĕплетсе хунă. Аварсем анăçра Тӳринкĕ тата Итали çĕрĕсем, кăнтăрта — Константинопăль патнех çитнĕ, Иллирипе Далмацине пăхăнтарнă. Чи хăватлă тапхăрĕнче хаканлăх чиккисем Эльбăран Альпăна çити, [[Хура тинĕс]]рен Адриатикăна çити саралса выртнă. Хаканлăх тамăрĕсемпе вассалĕсен вăйĕсемпе усă курса, аварсем хăйсен сĕмне Танпа Балтика таврашĕнче пурлăх-тупăша вăрçăсемпе парăмсем çеç мар, тăмха çурчĕсенче пуçтарăвĕсемпе те тултарать. == Çав. пекех == * [[Авар хаканлăхĕ]] ==[[Авар чĕлхи]]== Нахско-дагестан çемьене авар-анди ушкăна кĕреть.Авар чĕлхи виççĕ диалектсене пайланать : * çурçĕрти (авар литературин чĕлхи) ; * кăнтăр-хĕвелтухăçри; * кăнтăр-хĕвеланăçри. ==Литература== == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.nauka.kz/newspaper/detail.php?ID=9256 Аварский каганат в истории Евразии]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} /вебархив/ * [https://web.archive.org/web/20070927005649/http://www.uni-klu.ac.at/eeo/Awarisch.pdf Harald Haarmann. Awarisch] /вебархив/ * О происхождении нирунских родов и Чингисхана см. [http://www.predistoria.org/index.php?name=News&file=article&sid Олег Лушников. Монгольский Митраизм. ''К вопросу об этнической и религиозной принадлежности рода Борджигин и Чингисхана''] * [https://web.archive.org/web/20190207074455/http://beckendorfer-awaren.de/ Сайт аварского фан-клуба в Германии. Образцы аварских костюмов, сшитых современными модельерами] /вебархив/ * [http://www.kulichki.com/~gumilev/articles/Article30.htm Эфталиты и их соседи в IV веке] // [[Кулички (сайт)|Кулички]] * [https://nasledie.pravda.ru/1697054-avar_dnk/ Откуда пришло и куда сгинуло загадочное племя аваров] // 11.05.2022 * [http://www.iranica.com/newsite/articles/v1f9/v1f9a004.html Karl Menges. Altaic peoples]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Studien zur Archäologie der Awaren (1984 ff.) und zahlreiche weitere Publikationen von [https://web.archive.org/web/20060816170456/http://www.univie.ac.at/urgeschichte/pers/daim.html Falko Daim] * [https://web.archive.org/web/20180813212618/http://www.nhm-wien.ac.at/NHM/prehist/Stadler/Halbturn96/Index.html HomePage der Ausstellung Reitervölker aus dem Osten, Hunnen + Awaren, Burgenländische Landesausstellung 1996] * [https://web.archive.org/web/20120429131121/http://home.tele2.at/museum/Awaren.htm Awarische Funde] * [http://www.hennersdorf.at/_henweb/Ortsgeschichte/101_awaren.php Awarenfunde bei Wien, Karte]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <span style="font-size:smaller;">(Anm: Die nördliche und nordwestliche Grenze des Awarenreichs ist auf dieser recht vereinfachten Karte falsch eingezeichnet, sie verlief viel südlicher)?</span> * О результатах краниологических исследований аваров см. [http://www.sci.u-szeged.hu/ABS/tart00.html ''Erzsébet Fóthi. «Anthropological conclusions of the study of Roman and Migration periods». Acta Biol Szeged 2000, 44:87-94 Abstract PDF''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201105231833/http://www2.sci.u-szeged.hu/ABS/tart00.html |date=2020-11-05 }} * [https://web.archive.org/web/20070505072248/http://mongolia800.mn/index.php/content/blogcategory/0/84/ Жужан Буюу Нирун Улс] * Об антропологическом облике аваров и социальном статусе аваров-монголоидов см. [http://anthropologyag.blogspot.com ''Chapter VII, section 2. «The Turks and Mongols»''] * Авары, германцы, византийцы и славяне в Карпатском бассейне см: [http://www2.rgzm.de/foreigners/cfm/themen/311/311_UK.cfm?Language=UK Avars, Germans, Romans and Slavs in Karpatian Basin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161003064052/http://www2.rgzm.de/foreigners/cfm/themen/311/311_UK.cfm?Language=UK |date=2016-10-03 }} * [https://web.archive.org/web/20050503084801/http://www.oeaw.ac.at/numismatik/projekte/hunnen/williams_g.html Alχon und/oder Alxon, Hunnen, iranische Hunnen, Khingila] * [http://evolutsioon.ut.ee/publications/Barac2003.pdf ''Baric et al (2003), Y chromosomal heritage of Croatian population and its island isolates'', European Journal of Human Genetics 11, 535—542] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121217135007/http://evolutsioon.ut.ee/publications/Barac2003.pdf |date=2012-12-17 }} * [https://web.archive.org/web/20080703182333/http://vetinari.sitesled.com/bosnia.pdf ''The Peopling of Modern Bosnia-Herzegovina: Y-chromosome Haplogroups in the Three Main Ethnic Groups. ''Annals of Human Genetics (2005) 69,1-7] * [https://web.archive.org/web/20041030074136/http://www.eva.mpg.de/genetics/pdf/Caucasus_big_paper.pdf Mitochondrial DNA and Y-Chromosome Variation in the Caucasus (2004)] * [https://web.archive.org/web/20070926225220/http://www.junik.lv/%7Evasilevs/viz_slav/menandr.htm Менандр Византиец] * [http://www.varvar.ru/arhiv/slovo/dospehi.html Аварские доспехи] * Карта Аварского каганата [http://www.historyonmaps.com/ColourSamples/Avarok.htm ''Avarok. In the Empire of the Avars''] * [http://gumilevica.kulichki.net/maps/deb241.html Карта расселения аваров в VI—IX веках] * [http://www.hunmagyar.org/tor/ham.html HUN-AVAR-MAGYAR AZONOSSAG ES FOLYTONOSSAG] * [https://web.archive.org/web/20070506185051/http://www.zamardi.hu/hirmond/tall_003.htm KIK IS VOLTAK AZ AVAROK] * [http://www.transoxiana.org/Eran/Articles/dobrovits.html Mihaly Dobrovits. ''«They called themselves Avar»''] * [http://www.orgdosug.ru/pub.php?pid=1635&cid=311 Археологические раскопки в Вене] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131017125853/http://www.orgdosug.ru/pub.php?pid=1635&cid=311 |date=2013-10-17 }} * [http://www.cosmovisions.com/ChronoHuns.htm Les Huns] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226070403/https://www.cosmovisions.com/ChronoHuns.htm |date=2023-02-26 }} * [http://chinahistoryforum.com/index.php?showtopic=350&st=60&...&#entry4771789 Who are Mongols? ''China History Forum''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180201095844/http://chinahistoryforum.com/index.php?showtopic=350&st=60&...&#entry4771789 |date=2018-02-01 }} * [https://web.archive.org/web/20061211222638/http://www.grifterrec.com/coins/huns/huns.html Iranian Huns] /вебархив/ * [https://web.archive.org/web/20080424000230/http://www.iranica.com/newsite/articles/v12f6/v12f6008.html Huns] /вебархив/ * [https://web.archive.org/web/20130310060957/http://www.rick-heli.info/silkroad/eph.html The Hephthalites of Central Asia] /вебархив/ * [http://www.zum.de/whkmla/region/balkans/croatpre614.html Links to subject ''Iranian Origin of Croatians''] * [http://www.kfki.hu/chemonet/hun/teazo/geo/avar/avar4.html Avar kori üveggyöngyök] * [http://gumilevica.kulichki.net/HE2/he2106.htm Пĕрремĕш Тĕрĕк хаканлăхĕ], Л.Н.Гумилев * [http://www.hronos.km.ru/etnosy/avary.html Аварсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017122215/http://hronos.km.ru/etnosy/avary.html |date=2007-10-17 }} {{Монгол халăхĕсем}} {{Тĕрĕк-монгол кăкĕнчи этноссем}} [[Категори:Авар хаканлăхĕ]] [[Категори:Çухалнă халăхсем]] [[Категори:Монгол халăхĕсем]] [[Категори:Монголсем]] [[Категори:Огурсем]] 0vdjqcryaos03kui5tbkx0nvyywzx3c 0 10562 878827 871280 2026-11-05T21:58:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878827 wikitext text/x-wiki {{redirect|Сент-Экзюпери}} {{Çыравçă |Ят = Антуан де Сент-Экзюпери |Тăван ят = {{lang-fr|Antoine de Saint-Exupéry}} |Ӳкерчĕк = Antoine de Saint-Exupéry.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = <small>Сент-Экзюпери кимĕ çинче, Монреаль (Канада) çумĕнчи кӳлĕ. Стоп-кадр, 1942 çул, çу уйăхĕ.</small> |Çуралнă вăхăт = [[1900]], [[çĕртме, 29]] |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Лион|Лионра}}, [[Франци]] |Вилнĕ вăхăт = [[1944]], [[утă, 31]] |Вилнĕ вырăн = [[Вăтаçĕр тинĕсĕ]] |Ĕçлев тĕсĕ = [[çыравçă]], журналист, вĕçевçĕ |Хастар çулсем = 1926-1944 |Телĕ = |Жанр = |Ĕçсен чĕлхи = [[Франс чĕлхи|франс]] |Чыславсем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Хисеплĕ легион орденĕн офицерĕ}}{{!!}}{{Вăрçă Хĕресĕ 1939-1945 (Франци)}} {{!}}} |Lib = }} '''Антуа́н Мари́ Жан-Бати́ст Роже́ де Сент-Экзюпери́''' ({{lang-fr|Antoine Marie Jean-Baptiste Roger de Saint-Exupéry}}; 1900, çĕртме, 29, [[Лион]], [[Франци]] — 1944, утă, 31 (вĕçеврен таврăнман)) — паллă франс çыравçи, сăвăçи тата вĕçевçĕ-профессионал, эссейçĕ. [[Граф (титул)|Граф]]. == Биографи == Антуан де Сент-Экзюпери дворян (граф) çемйинче çуралнă. Тăватă çула çитсен унăн ашшĕ вилет. Пĕчек Антуана амăшĕ вĕрентсе пăхса çитĕнтерет. Антуан Монтрери иезуитсен шкулĕнче, Швейцаринчи католик пансионĕнче пĕлӳ пухать. 1917 çулта Парижри Ӳнер Шкулĕнчи архитектура факультетне вĕренме кĕрет. 1921 çулта Антуана çар хĕсметĕнче вĕçевçĕсен курсĕнче вĕренме тӳр килет. Тепĕр çултан Экзюпери пилот пулса тăрать те Парижа куçса килет, çыравçă ĕçĕпе пурăнма тытăнать. Анчах та çак малтан ăнăçу кӳмест, çавăнпа вăл темтепĕр ĕçпе хăтланать: автомобильсене сутать, кĕнеке лавккинче тăрăшать. 1925 çулта çеç Экзюпери хăйĕн ĕмĕтне тинех шыраса тупать —«[[Аэропосталь]]» компанин вĕçевçи (пилочĕ) пулса тăрать, Африкăн çурçĕр çĕрĕсене почтă турттарать. Тепĕр икĕ çултан ăна Сахарăн таçти аяккинчи Кап-Джуби аэропорчĕн пуçлăхĕ тăваççĕ. Сахарăра Антуан чунĕ шалти лăпкăллă кăмăл тупать, унăн кайранхи кĕнекесенче çак туйăм вара питĕ сисĕнет. 1929 çулта Экзюпери хăйĕн авиакомпанин Буэнос-Айресри уйрăмне ертсе пырать. 1931 çулта Европăна таврăнать, каллех почтă линийĕсене ĕçе куçать; лётчик-тĕпчевçĕ, 1930-мĕш çулсем варринчен журналист пулса ĕçлет, 1935 çулта корреспондент ĕçепе Мускава килет (çак визит çинчен пилĕк очерк çуралать). Корреспондент пулса Испани граждан вăрçине кайнă. Нацистсемпе Сент-Экзюпери Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин пĕрремĕш кунĕсенченех вăрçăна хутшăнать, 1944 çулхи утă, 31 Сардини утравĕнчи аэродромран тĕпчев вĕçевне каять те — таврăнаймасть, пĕр хыпарсăр çухалать. Чылай вăхăт хушши Экзюпери мĕнле вилни пирки ним те паллă пулман. 1998 çулта çеç пулăç Марсель çумĕнчи тинĕсре браслет тупнă. Браслет çинче «Antoine», «Consuelo» (Экзюпери арăмĕн ячĕ) тата «c/o Reynal & Hitchcock, 386, 4th Ave. NYC USA» çырнисем (Кĕнеке кăларăвĕн адресĕ, унта Сент-Экзюпери кĕнекисем пичетленнĕ) пулнă. 2000 çулхи çу уйăхĕнче Люк Ванрель шывчăмаканĕ 70-метр тарăнăшăвĕнче самолёт ишĕлчĕкĕсене курнă. Самолёт юлашкийĕсем 400 метр анлăшĕнче, 1 çухрăм таврашĕнче саланса выртнă. Франци ертĕвĕ çвк районта шыравсем ирттерме чарнă, 2003 çулхи кĕркунне çеç ирĕк панă. Самолёт ванчăкĕсене çӳле хăпартса тĕпченĕ. Пĕр пайĕ — пилот кабини, унăн сери номерĕ саыхланса юлнă: 2734-L. Америка çар архивĕсенче тĕпчевçĕсем вăрçă вăхăтĕнче çак тапхăрта çухалнă самолетсен номерĕсене танлашатарса пăхнă. Çак номер АПШ-ăн 42-68223 номерлĕ Lockheed Lightning P-38 çар самолётне пĕлтернĕ. Çак машинăпа Экзюпери вĕçевçĕ çӳренĕ. Германи çарĕсен архивĕсенче çак вырăнта 1944 çулхи утă, 31 кунĕнче персе антарнă самолетсен шутĕнче çак самолет çук, машина ванчăкĕсем çинче персе çунтарнă йĕрсем те палăрмаççĕ. Çапла вара тĕрлĕ версисем çуралаççĕ, вĕсем хушшинче техника пăтăрмахĕсем е вĕçевçĕн суицичĕ (хăй çине хăй алă хуни). '''Литература палăртăвĕсем''' * [[1930]] — Фемина — «Каçхи вĕçев», роман; * [[1939]] —Франци Академийĕн Гран-При дю Роман — «Ветер, песок и звезды»; * 1939 — АПШ-ăн Наци кĕнеке премийĕ — «Ветер, песок и звезды». '''Вăрçă хисепĕсем''' * 1939 — Франци Республикин Çар Хĕресĕ. '''Экзюпери ятне тивĕçтернĕ''' * Лион аэропорчĕ, Aéroport Lyon-Saint-Exupéry, Лион; * Астероид 2578 Saint-Exupéry, Татьяна Смирнова астроном [[1975]] [[чӳк, 2]] уçнă. == Библиографи == === Тĕп ĕçĕсем === * "Кăнтăр курьерĕ", Courrier Sud. Editions Gallimard, 1929. English: Southern Mail. Южный почтовый. (Вариант: «Почта — на Юг»). Роман. Вырăсла: Баранович М. (1960), Исаева Т. (1963), Кузьмин Д. (2000) * "Каçхи вĕçев", Vol de nuit. Roman. Gallimard, 1931. Preface d’Andre Gide. English: Night Flight. Ночной полет. Роман. Чапĕсем: раштав, 1931, Фемин парни. Вырăсла Ваксмахер М. куçарнă (1962) * "Этемсен планети", (Terre des hommes. Roman. Editions Gallimard, Paris, 1938. English: Wind, Sand, and Stars. Планета людей. (Вариант: Земля людей.) Роман. Награды: 1939 Большая премия Французской академии (25.05.1939). 1940 Nation Book award USA. Переводы на русский язык: Велле Г. «Земля людей» (1957) , [[Галь, Нора|Нора Галь]] «Планета людей» (1963) * Çар вĕçевçи (пилочĕ), Pilote de guerre. Recit. Editions Gallimard, 1942. English: Flight to Arras. Reynal&Hitchcock, New York, 1942. Военный летчик. Повесть. Переводы на русский язык: Тетеревникова А. (1963) * Lettre à un otage. Essai. Editions Gallimard, 1943. English: Letter to a Hostage. Письмо заложнику. Эссе. Переводы на русский язык: Баранович М. (1960), Грачев Р. (1963), [[Галь, Нора|Нора Галь]] (1972) * "[[Пĕчĕк Тиккĕ]]", Le petit prince. The little prince. Reynal&Hitchcock, New York, 1943. (одновременно на французском и английском языках) Le petit prince. Illustrations originales de l’auteur. Editions Gallimard, 1945. English: The Little Prince. [[Маленький принц]]. Переводы на русский язык: [[Галь, Нора|Нора Галь]] (1958) * "Цитадель", Citadelle. Editions Gallimard, 1948. English: The Wisdom of the Sands. Цитадель. Переводы на русский язык: Кожевникова М. (1996) === Вăрçă хыççăн пичетленнисем === * "Çамрăклăх çырăвĕсем", Lettres de jeunesse. Editions Gallimard, 1953. Preface de Renee de Saussine. Письма юности. * Carnets. Editions Gallimard, 1953. Записные книжки. * "Анне патне çšрнисем", Lettres à sa mère. Editions Gallimard, 1954. Prologue de Madame de Saint-Exupery. Письма к матери. * Un sens à la vie. Editions 1956. Textes inédits recueillis et présentés par Claude Reynal. Придать жизни смысл. Неизданные тексты, собранные Клодом Рейналем. * Ecrits de guerre. Préface de Raymond Aron. Editions Gallimard, 1982. Военные записки. 1939—1944 гг. * "Хăшпĕр кĕнекесене аса илсе", Воспоминания о некоторых книгах. Эссе. Переводы на русский язык: Баевская Е. В. === Пĕчĕк ĕçĕсем === * Кто ты, солдат? Переводы на русский язык: Гинзбург Ю. А. * Лётчик (первый рассказ, опубликован [[1 апреля]] [[1926]] года в журнале «Серебряный корабль»). * Мораль необходимости. Переводы на русский язык: Цывьян Л. М. * Надо придать смысл человеческой жизни. Переводы на русский язык: Гинзбург Ю. А. * Обращение к американцам. Переводы на русский язык: Цывьян Л. М. * Пангерманизм и его пропаганда. Переводы на русский язык: Цывьян Л. М. * Пилот и стихии. Переводы на русский язык: Грачев Р. * Послание американцу. Переводы на русский язык: Цывьян Л. М. * Послание молодым американцам. Переводы на русский язык: Баевская Е. В. * Предисловие к книге Энн Морроу-Линдберг «Поднимается ветер». Переводы на русский язык: Гинзбург Ю. А. * Предисловие к номеру журнала «Документ», посвященному летчикам-испытателям. Переводы на русский язык: Гинзбург Ю. А. * Преступление и наказание. Статья. Переводы на русский язык: Кузьмин Д. * Среди ночи голоса врагов перекликаются из окопов. Переводы на русский язык: Гинзбург Ю. А. * Темы «Цитадели». Переводы на русский язык: Баевская Е. В. * Франция прежде всего. Переводы на русский язык: Баевская Е. В. === Çырусем === * Письма матери: [1939, декабрь] [1940, апрель] [1940, июнь] [1944, 5 января] [1944, июль] * Письма жене, Консуэло: [1943, апрель] [1943?, без даты] * Письма Х. (г-же Н): [1939, 26 октября] [1939, начало ноября] [1939, середина декабря] [1939, 22 или 23 декабря] [1939, декабрь] [1939, конец декабря] [1940, январь] [1940, июль] [1940, 1 декабря] [1941, 8 сентября] [1942, февраль] [1943?, неотправленное][текст] [1943, середина ноября?] [1943, декабрь] [1944, 10 января] [1944, 30 июля] * Письма Леону Верту [1939?] [1940, январь] [1940, февраль] [1940, апрель] * Письма Льюису Галантьеру [1941, ноябрь] [1942?, без даты] [1942, январь] [1944, май] * Письма Ж. Пелисье. [1943, 8 июня] [1944, 10 января] [1944, 9-10 июля] * Письма генералу Шамбу [1943, июнь: неотправленное письмо генералу Х. (генералу Шамбу?)] [1943, 3 июля] * Письма Ивонне де Летранж [1944, февраль] * Письма г-же Франсуа де Роз [1944, май] Переводы на русский язык: Цывьян Л. М. * Письма Пьеру Даллозу [30 или 31 июля] === Тĕрлĕрен === (çырусем, телеграммăсем, çырса хунисем…) * Запись в Книге почёта эскадрильи [1940] * Запись в Книге почёта авиагруппы 1/3 [1942] * Письмо одному из противников [1942] * Письмо неизвестному корреспонденту [1944, 6 июня] * Телеграмма Кертису Хичкоку [1944, 15 июля] * Пари между Сент-Эксом и его другом полковником Максом Желе. == Антуан çинчен çырнисем == * Григорьев В. П. Антуан Сент-Экзюпери: Биография писателя. — Л.: Просвещение, 1973. * Нора Галь. Под звездой Сент-Экса. * Грачёв Р. Антуан де Сент-Экзюпери. — В кн.: Писатели Франции. Под ред. Е. Г. Эткинда. — М., Просвещение, 1964. — с. 661—667. * Грачёв Р. О первой книге писателя-летчика. — «Нева», 1963, №9. * Губман Б. Маленький принц над цитаделью духа. — В кн.: Сент-Экзюпери А. де. Сочинения: В 2 т. — Пер. с фр. — М.: «Согласие», 1994. — Т.2, стр. 542. * Saint-Exupéry: A Biography, Stacy Schiff, Pimlico 1994 * Яценко Н. И. Мой Сент-Экзюпери: Записки библиофила. — Ульяновск: Симб. кн., 1995. — 184 с.: ил. * Bell M. Gabrielle Roy and Antoine De Saint-Exupéry: Terre Des Hommes — Self and Non-Self. * Capestany E.J. The Dialectic of the Little Prince. * Higgins J.E. The Little Prince : A Reverie of Substance. * Les critiques de notre temps et Sain-Exupéry. Paris, 1971. * Nguyen-Van-Huy P. Le Compagnon du Petit Prince: Cahier d’Exercises sur le Texte de Saint-Exupéry. * Nguyen-Van-Huy P. Le Dévenir et la Conscience Cosmique chez Saint-Exupéry. * Van Den Berghe C.L. La Penseé de Saint-Exupéry. == Çавăн пекех == == Каçăсем == * [http://www.saint-exupery.org Антуан де Сент-Экзюпери официаллă сайчĕ(на французском языке)] * [http://spintongues.vladivostok.com/StX.html Сент-Экзюпери: çуралнăранпа 100-çул тултарнипе] * [http://www.petit-prince.at «Пĕчĕк тикки» 198 урăх чĕлхесем] * [http://www.mai.ru/projects/flight/exupery Ĕмĕт вĕçевĕ: Сент-Экзюпери] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701084214/http://www.mai.ru/projects/flight/exupery/ |date=2007-07-01 }} * [http://www.lib.ru|http://lib.ru/EKZUPERY]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.little-prince.org Ача-пăча сайчĕ «Пĕчĕк тикки» (англ.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170928084216/http://www.little-prince.org/ |date=2017-09-28 }} * [https://web.archive.org/web/20070713164644/http://www.ekzupery.ru/ Антуан де Сент-Экзюпери - çыравçă пултарулăхĕ çинчен] {{Сент-Экзюпери}} [[Категори:Франци çыравçисем|Сент-Экзюпери, Антуан де]] 0tau9h70qvgh0seu9wncutpkdy8oq2i 0 10571 878792 615207 2026-11-05T19:57:54Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878792 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:August Ahlqvist.jpg|thumb|Август Альквист]] '''Август Альквист''' ([[финн чĕлхи|финн:]] ''August Ahlqvist'', тулли ячĕ: ''Karl August Engelbrekt Ahlqvist''), — финн тĕпчевçи. [[1826]] çулхи [[çурла, 7|çурла уйăхĕн 7-мĕшĕнче]] [[Куопио]] хулинче çуралнă, [[1889]] çулхи [[чӳк, 20|чӳк уйăхĕн 20-мĕшĕнче]] [[Хельсинки]]ре вилнĕ. Хăш-пĕр ĕçне çавăн пекех А. Оксанен псевдонимпа алă пуснă. == Ĕçĕсем == [[Раççей]]ре çӳренĕ, [[манси чĕлхи|манси]] (ун чухне ''вогул''), [[мăкшă чĕлхи|мăкшă]], [[вепс чĕлхи|вепс]] (ун чухне ''чудь'') чĕлхисене тĕпченĕ. Хăй финн чĕлхинешĕн грамматикине çырнă. Хельсинки университетĕнче профессор пулса ĕçленĕ. Тĕпчекен ĕçĕсене финнла, шведла, нимĕçле çырнă. Сăввисене те çырнă, тĕслĕхрен: ''Säkeniä'' (хĕлхем). [[Шиллер Фридрих|Шиллер]] [[нимĕç чĕлхи|нимĕçлерен]] [[финн чĕлхи|финнла]] куçарнă: Kaballe und Liebe - ''Kavaluus ja rakaus'' (Кабала тата юрату), Мольер франци чĕлхирен куçарнă. [[Калевала]] эпосне тĕпченĕ. == Чăваш чĕлхин тĕпчевçи == Тури тата анатри чăвашсем хушшинче фольклор материалĕ пухнă. Хăйĕн статйисенче морфологи ыйтăвĕсене тишкернĕ. Вырăсла-чăвашла тата чăвашла-шведла словарьсем хатĕрленĕ (алçырăвĕсем Хельсинки архивĕнче упранаççĕ). Çапах Хельсинкири литература архивĕпе çыхăннă чухне нихăш Альквистăн шведла-чăвашла словарьсем тупăнман. Чу* па пуçланакан словарьсенчен Альквистăн Чудь словарĕ çеç пулнă. (паянхи кун [[вепс чĕлхи]]не теççĕ).. Тен словарьне алăпа çырнипе чăвашла иккене ĕненнĕ. == Кĕнекисем == * ''Satu'', 1847 * ''Finland och finnarne före landets underkufvande af svenskarne'', 1849 * ''Bidrag till finska. Finska språkforskningens historia'', 1854 * ''Viron nykyisemmästä kirjallisuudesta'', 1855 * ''Votisk grammatik jemte språkprof och ordförteckning'', 1855 * ''Anteckningar i Nordtschudiskan'', 1859 * ''Muistelmia matkoilta Venäjällä vuosina 1845–58'', 1859 * ''Läran on verben i mordwinska'', 1859 * ''Laulu kellosta'' (Friedrich Schiller), 1859 (kääntäjä) * ''Väkinäinen naiminen'' (Molière) (kääntäjä) * ''Kavaluus ja rakkaus'' (Schiller), 1863 (kääntäjä) * ''Säkeniä I-II'', 1860, 1868 * ''Versuch einer mokscha-mordwinischen gramatik nebst texten und wörterverzeichniss'', 1861 * ''Suomalainen runousoppi kielelliseltä kannalta'', 1863 * ''Auszüge aus einer neuen grammatik der finnischen sprache'', 1868 * ''Suomalainen murteiskirja'', 1869 * ''Det vestfinska språkets kulturord'', 1871 * ''Uusi suomalainen lukemisto suomalais-ruotsalaisen sanakirjan kanssa'', 1873 * ''Suomen kielen rakennus'', 1877 * ''Täydellinen Kalevalan sanasto'', 1878 * ''Unter wogulen und ostjaken'', 1883 * ''Elias Lönnrot'', 1884 * ''Tutkimuksia Kalevalan tekstissä ja tämän tarkastusta,'' 1886 * ''Kalevalan karjalaisuus,'' 1887 * ''Suomalaisia puhekokeita,'' 1889 * ''Wogulischer Wörterverzeichniss,'' 1891 * ''Wogulische sprachtexte nebst entwurf einer wogulischen grammatik aus dem nacthklasse des verfassers.'' Hrsg. Von Yrjö Wichman, 1894 * ''Oksasen runoja'', 1898 * ''Kirjeet'', 1982 == Çăлкуçсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://digi.lib.helsinki.fi/sanomalehti/secure/browse.html?action=directory&id=2165&pageFrame_currPage=1 Альквистăн хаçатри статьисем] {{Ĕçлемен каçă|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категори:Финн тĕпчевçисем]] [[Категори:Чăваш чĕлхи тĕпчевçисем]] 1nun7tkctr6d1q8pm8ir9yz4u4ppk6e 0 11148 878776 775266 2026-11-05T18:40:21Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878776 wikitext text/x-wiki {{See also|Çынăн нормаллĕ анатомийĕ}} [[File:Anatomical and geometrical proportions - Albrecht Dürer.png|thumb|right|280пкс|[[Дюрер Альбрехт|Альбрехт Дюрер]] — çын (арçын)] кĕлеткин пропорцисем]] '''Çын анатомийĕ''' (ανά, aná — ''çӳлелле'' тата τομή, tomé — ''касатăп'') — çын организмĕ мĕнле пулса кайни, аталанни, форми тата вăл мĕнрен тăни çинчен тĕпчекен ăслăлăх. : [[остеологи]] — [[шăмă|шăмăсен]] тĕпчевĕ, : [[артрологи]] — [[шăмăсен çыхăнăвĕ]]н тĕпчевĕ, : [[миологи]] — [[мышцă|мышцăсен]] тĕпчевĕ, : [[спланхнологи]] — [[шалти органсем|шалти органсен]] тĕпчевĕ, : [[ангиологи]] — учение о [[сосуды|сосудах]], : [[неврологи]] — [[нервă системин]] тĕпчевĕ. == Тулаш пайĕсем == Çын кĕлеткин палăрăкан тĕп пайĕсем, çӳлтен аялла: : [[Тир]] : [[Пуç]] — [[Çамка]] — [[Куç]] — [[Хăлха]] — [[Сăмса]] — [[Çăвар]] — [[Чĕлхе]] —[[Шăл|Шăлсем]] — [[Янах]] — [[Пит]] — [[Пит çăмарти]] — [[Янах айĕ]] : [[Мăй]] — [[Пыр]] — [[Карланкă]] — [[Хулсем]] : [[Алă]] — [[Чавса]] — [[Запястье]] — [[Кисть (анатомия)|Кисть]] — [[Ал пӳрни|Ал пӳрнесем]] — [[Мăн пӳрне]] : [[Çурăм шăмми]] — [[Кăкăр]] — [[Молочная железа]] — [[Кăкăр клетки]] : [[Хырăм]] — [[Кăвапа]] — [[Ар органĕсем]] — [[Промежность]] : [[Таз]] — [[Купăрча]] — [[Голень]] — [[Пĕçĕ]] — [[Икра (анатоми)|Икра]] — [[Чĕркуççи]] — [[Пятка]] — [[Ура тупанĕ]] — [[Лодышка]] — [[Ура пӳрни|Ура пӳрнисем]] == Пуç мимин пайĕсем == * [[Вĕçĕмлĕ миме]] ** [[Пысăк мимен çуршарĕ]] * [[Промежуточный мимийĕ]] ** [[Таламика облаçĕ]] ** [[Гипоталамус]] * [[Миме вулли]] * [[Вăтам миме]] * [[Хыçалти миме]] ** Миме кĕперĕ ** [[Пĕчĕк миме]] * [[Тăсăлу мимийĕ]] == Çав. пекех == * [[Анатоми]] * [[Çын кĕлеткин шăтакĕсем]] * [[Вилĕм]] — вилнĕ хыççăнхи улшăнусем * [[Çын]] * [[Пӳре]] * [[Сула]] * [[Çын биологийĕ]] * [[Анатоми терминологийĕ]] * [[Çын кĕлеткин анатоми пулăннăвĕсем]] * [[Анатомири эпонимсем]] * [[Çын мимийĕн топографийĕ]] * [[Çын скелечĕн шăммисем]] * [[Перечень мышц тела человека]] == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20070927001050/http://www.sky-net-eye.com/rus/slovari/enc_doctor/e-anatomy Çын анатомийĕ (web-верси) иллюстрацисемпе шыравсем] * [https://web.archive.org/web/20070927001022/http://www.sky-net-eye.com/rus/slovari/enc_doctor Медицина энциклопедийĕ (web-верси)] {{Биологи уйрăмĕсем/Анатоми}} [[Категори:Çын анатомийĕ]] kgxnp9usx4rn4a02vdv0gjastlla7f5 0 12674 878893 855726 2026-11-06T03:10:19Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878893 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем}} :{{ан арпаштарăр|Вĕрентӳçĕ|Вĕрентӳçĕпе}} [[File:Codex Manesse Schulmeister von Esslingen.jpg|thumb|200px|Вĕрнтекенпе вĕренекен (Вăтам ĕмĕрсенчи миниатюра)]] '''Вӗрентевҫӗ''', '''Вӗрентӳҫӗ''' — ыттисене вĕрентес ĕçпе пурăнакан çын, професси. Çавăн пекех ăна вĕрентекен, вĕрентӳçĕ, педагог е учитель теççĕ. Тăтăшах вĕрентекен кашни [[вĕренекен]] тата вĕсен йышĕ валли ятарлă [[методика]]на, [[педагогика]] [[ăслай]]ĕсене шута илсе алла илет е вĕсене хăй шутласа кăларать. [[Конфуций]] çапла çырать: {{цитата|автор=Конфуций<ref>Коджаспирова Г. М. История образования и педагогической мысли: таблицы, схемы, опорные конспекты. — М., 2003. — С. 16</ref>|Вĕрентӳçĕн сăвап ĕçĕ&nbsp;— вĕренкенĕн шухăшлавне çĕнĕ перспектива уçса парасси.}} == Профессин кунçулĕ == [[File:1 сентября - День знаний !.JPG|thumb|200px|[[Пĕлӳ кунĕ]]]] {{цитата|автор=Александр Пушкин |Мы все учились понемногу, <br/> Чему-нибудь и как-нибудь.}} <small><Йĕркепĕрĕн куçарни: Эпир пурте кăшт-кашт вĕренкеленĕ, / Ăна-кăна, апла-капла.></small> {{цитата|автор=Петĕр Хусанкай |Каплах пулсан ытла инçе те каймĕ —<br/> Кулсах пултарĕç педагог тума.<br/> Анчах вăл халăх мансăрах нумай вĕт,<br/> Ачи те çуралать те... Мĕн ĕç ман!<br/> Аюх! Манран ача пăхса пулаймĕ <...>}} == Учитель е вĕрентевçĕ<ref>Элли Илле, [https://chuvash.org/wiki/Учитель%20е%20вӗрентевҫӗХыпар Учитель е вĕрентевçĕ], 2006, ҫӗртме, 17</ref> == "Учитель" сӑмах чӑваш чӗлхишӗн ют пулнине тахҫанах асӑрханӑ эпир. Мӗнле калас, вӑл сӑмах "чӗлхе илемне пӑсать": ӗне ҫине вырнаҫтарнӑ йӗнер пек... Ентӗ журналистсем ку профессие "вӗрентекен" сӑмахпа палӑртма пуҫларӗҫ. Тӗпрен илсен, манӑн ку телӗшпе ӳпкев-тиркев таврашӗ ҫук. Калӑпӑр, ку сӑмахпа 80-90 ҫул каялла Хумма Ҫеменӗ анлӑн усӑ курнӑ /"Ача чухнехи" повеҫе аса илӗр/. Ҫапах та ку терминӑн ҫитменлӗхӗсем те пур: палӑртаслӑхӗ, татса каласлӑхӗ ҫителӗксӗр. "Вӗрентекен" тени япала ячӗ пек мар, эпитет майлӑрах янӑрать. Ара, -акан, -екен причасти тӑвакан аффикссем шутланаҫҫӗ. Хальхи вахӑтри причасти тӑваканнисем. Ҫавна кура учителе вӗрентекен мар, вӗрентевҫӗ темелле: "Тен, "вӗрентӳҫӗ" сӑмах вырӑнлӑрах?" — тейе тепӗр вулакан. Ҫук пулӗ. Мӗншӗн тесен "учитель" сӑмах профессие ҫеҫ мар палӑртать. Унӑн тепӗр — анлӑрах, "философиллерех" пӗлтерӗшӗ те пур. Калӑпӑр, "И.Я. Яковлев — учитель чувашского народа" тенинче вӗрентевҫӗ е вӗрентекен мар, шӑпах ВЕРЕНТӲҪӖ пирки сӑмах пырать. Пӗлтерӗшсем ҫапла пайланса е сапаланса кайни чӑваш чӗлхинче час-часах пулать: тӗслӗхшӗн е кӑсӑкшӑн "ҫыравҫӑ" тата "ҫыруҫӑ" ӑнлавсене танлаштарса аса илер. == Квалификаципе регистраци == Вĕрентекен пулас тесен малтан университетра е институтра вĕренмелле. Вĕренте пуçлас умĕн патшалăх вĕсене сертификацилет. Раççейре те Чăваш Енре те вĕрентекенсем пулас текеннисем 3-5 çул вĕренмелле. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Çавăн пекех == * [[Педагогика]] * [[Вĕренекен]] == Каçăсем == * [http://www.herzen.spb.ru/ А. И. Герцен ячĕллĕ РППУ] * [http://pedlib.ru/ Педагогика библиотеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322184609/http://pedlib.ru/ |date=2019-03-22 }} * [https://web.archive.org/web/20110907215915/http://yum.my1.ru/ Сообщество учителей онлайн английского] [[Категори:Педагогика профессийĕсем]] 11jvk9vi75q77k9g45e3i6j0ll39hta 0 12684 878750 841946 2026-11-05T16:42:47Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878750 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Çĕнĕ Тускел |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.266276 |lon_deg =47.996195 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Кĕçĕн Таяпа ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Кĕçĕн Таяпа ял тăрăхĕ{{!}} Кĕçĕн Таяпа |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = 1928 |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 0<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429387 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255825003 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Çĕнĕ Тускел''' ({{lang-ru|Новое Тоскаево}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. ==Тавралăхĕ== {{Çырмалла}} ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 0 çын, çав шутра 0 арçын, 0 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. Симĕс, Кооператив, Николаев, Çырма çум, Сад, Тĕп урамĕсем. 2022-мĕш çулхи июнь тĕлне ку ялта Кирилловсем пурăннă<ref>Ташней, Таисия. [https://chuvash.org/news/32051.html Ял пурнӑҫӗ: Пушанса юлнӑ яла чӗртсе тӑратаҫҫӗ]</ref>. == Паллă çыннисем == *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/н.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016014230/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%BD.htm |date=2017-10-16 }} * [https://web.archive.org/web/20191023052944/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=1411 С.И. Выйкин, М.М. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] haa5dokor5siirh9klq77vicchiidby 0 12688 878783 841965 2026-11-05T19:05:47Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878783 wikitext text/x-wiki {{Капăрлатмалла}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Ĕнел |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.157469 |lon_deg =47.960210 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Елчĕк ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Елчĕк ял тăрăхĕ{{!}} Елчĕк |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 382<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429381 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255840005 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Ĕнел''' ({{lang-ru|Новое Тойдеряково}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. == Ял тытăмĕ, халăх йышĕ == 419 çын ([[2006]]) пурăнать. Çӳлти, Çăва (Масар), Лавкка, Çамрăксен, Аялти, Çĕнĕ, Тĕп урамĕсем. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 382 çын, çав шутра 186 арçын, 196 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. == Кун-çулĕ == [[1917]] çулчен Тетюш уесĕн Элькей вулăсне кĕнĕ. == Паллă çынсем == ==Вуламалли== ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/н.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016014230/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%BD.htm |date=2017-10-16 }} * [https://web.archive.org/web/20191023123555/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=2322 С.И. Выйкин, М.М. Трифонова Чăваш энциклопедийĕ] {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] 3zrkewd93wdiehyp7trmmi1htahq79n 0 12692 878888 841952 2026-11-06T02:44:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878888 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Вăрăмхăва |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.017268 |lon_deg =48.110009 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Лаш Таяпа ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Лаш Таяпа ял тăрăхĕ{{!}} Лаш Таяпа |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = XIX-мĕш ĕмĕр |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 279<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429393 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255820004 |категори Commons-ра = |сайт = }} {{Капăрлатмалла}} '''Вăрăмхăва''' ({{lang-ru|Новое Байдеряково}}, [[Тутар чĕлхи|тут.]] ''Яңы Аул'') — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[Лащ Таяпа ял тăрăхĕ]]н ялĕ. Республикăн Тутарстан территорийĕн ăшĕнче вырнаçнă [[анклав]]ĕ пулса тăрать. == Ял тытăмĕ, халăх йышĕ == 366 çын ([[2006]]) пурăнать. Вăрман, Кĕпер, Тĕп, Кӳлçум урамĕсем<ref>[http://www.chuvash.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/chuvash/resources/fc3870804281ac08830bcf2d59c15b71/Chislmovpn-2010.doc Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики]</ref>. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 279 çын, çав шутра 135 арçын, 144 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. == Истори == [[1917]] çулчен Теччĕ уесĕн Элкей вулăсне кĕнĕ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/н.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016014230/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%BD.htm |date=2017-10-16 }} * [https://web.archive.org/web/20191023122451/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=1370 С.И. Выйкин, М.М. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] 3mhzp8kvza3cf5zawwfeid1rtpznqwf 0 12815 878899 873958 2026-11-06T03:40:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878899 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Wiktor Michajlowitsch Wassnezow 003.jpg|thumb|Васнецов В. М. Хăй ӳкерни]] '''Виктор Михайлович Васнецов''' — раççей чаплă ӳнерçи (([[1848]]—[[1926]]) ), историпе фольклор сюжечĕсен ӳнерçĕлĕхĕн ăсти. Унăн шăллĕ — [[Васнецов Аполлинарий Михайлович|А. М. Васнецов]]. == Кун-çулĕ == [[Ӳкерчĕк:Die drei Bogatyr.jpg|thumb|350px|«[[Пăхаттăрсем (Васнецов ӳкерчĕкĕ)|Пăхаттăрсем]]», (1898)]] Виктор Михайлович Васнецов [[1848]] çулхи [[çу, 15]] [[Вяткă кĕперни]]нчи Уржум вулăсĕн [[Лопăял (Киров облаçĕ)|Лопăял]] [[чăваш]] ялĕнче (халĕ — [[Киров облаçĕ]]), турă çынни çемйинче çуралнă. Пĕлӳне Вяткă духовной семинаринче пухнă. Ӳнерçĕлĕхе Петербургра — малтан [[Крамской Иван Николаевич|И. Н. Крамской]] патĕнче, ӳнерçĕлĕхе пулăшас ушкăнĕн Ӳнерçĕлĕх шкулĕнче ([[1867]]—[[1868]]), кайран [[Императорăн ӳнерçĕлĕх академийĕ|ӳнерçĕлĕх академи]]нче ([[1868]]—[[1873]]) вĕреннĕ. Академирен вĕренсе тухсан ют çĕршывсене кайса çӳренĕ. Хăйĕн ĕçĕсене [[1869]] ç. кăтартма пикеннĕ, малтан Академи шутĕнче, кайран — [[Передвижники|Передвижников]] кăтартăвĕсенче. [[1893]] ç. Васнецов Ӳнерçĕ академин чăн пайташĕ пулса тăрать. Вырăс патриочĕ. 1905 çул хыççăн [[Вырăс халăх Пĕрлĕхĕ]]н ретне кĕрет, унăн кăларăмĕсене илемлетес ĕçĕсене хутшăнать. Виктор Васнецов 1926 çулхи [[утă, 23]] Мускавра вилĕме кĕтсе илет. == Хайлалăхĕ == Васнецов ĕçĕсенче тĕрлĕ жанр тĕсĕсемпе усă курнă. Малтанхи тапхăрĕнче Васнецов ытларах кулленхи пурнăç сюжечĕсене çырать, сăмахран «Хваттертен хваттере» ([[1876]]) ӳкерчĕкĕнче, «Вăрçăран килнĕ телеграммă» ([[1878]]), «Кĕнеке лавкки» ([[1876]]), «Парижри балагансем» ([[1877]]). Каярах вăл тĕп çула (историн чăнлăх кун-çулне) тухать — «[[Витязь на распутье (Васнецов)|Витязь на распутье]]» ([[1882]]), «После побоища Игоря Святославича с половцами» ([[1880]]), «[[Алёнушка (картина)|Алёнушка]]» ([[1881]]), «Иван Царевич на Сером Волке» (1889), «[[Богатыри (картина Васнецова)|Богатыри]]» (1881—[[1898]]), «Царь Иван Васильевич Грозный» ([[1897]]). 1890-мĕш çулсем вĕçĕнче ӳнерçĕн пултарулăхĕнче курăмлă вырăн тĕнĕ сĕмĕ йышăнать ([[Кейӳ]]ри Улатимĕр соборĕнчи тата Санкт-Петербургри Чĕрӳлĕх храмĕнчи ĕçĕсем, акварель ӳкерчĕкĕсем тата тата Улатимĕр соборĕн пӳлĕм аякки çинчи оригиналĕсене çырса хатĕрлесси). Октябрь революцийĕ 1917 ç. хыççăн Васнецов халăх юмах темисемпе ĕçлет, «Бой Добрыни Никитича с семиглавым Змеем Горынычем» (1918); «Кащей Бессмертный» (1917—1926) пир ӳкерчĕкĕсем. [[Патшалăх Третьяков галереи]] çурчĕн мал енне унăн ӳкерчĕкĕсем тăрăх илемлетнĕ. == Музейĕсем == * Мускавра, Васнецов пăралукĕнче [[В. М. Васнецовăн музей çурчĕ]] вырнаçнă * Санкт-Петербургри [[Патшалăх Вырăс музейĕ]] * Патшалăх Киров облаçĕн ӳнерçи В. М. тата А. М. Васнецовсем ячĕллĕ музейĕ Киров облаçĕн [[Киров (Киров облаçĕ)|Киров]] хулинче вырнаçнă. * [[Мемориалллă В.М. тата А.М. Васнецовсен çурт-музейĕ]] Киров облаçĕн Рябово салинче == Вуламалли == * Бахревский В. А. Виктор Васнецов. М., Молодая гвардия, 1979 г. серия «ЖЗЛ» ISBN 5-235-00367-5 * Бутина Н. Ю. Васнецов Виктор Михайлович: Послесловие. Журнал Московской Патриархии. Москва. 1994 . № 7/8. с. 124—125. * Кудрявцева Л. Васнецов. М., Белый город, 1999 г. ISBN 5-7793-0163-8 * Пастон Э. В. Виктор Васнецов. М., Белый город, 2001 г. ISBN 5-7793-0266-9 * Шилова Е. В. Виктор Васнецов: Альбом — 72 с. М: Арт-Родник. 2004 г. ISBN 5-9561-0021-4 == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20180612142717/http://www.artonline.ru/encyclopedia/113 Васнецов Виктор Михайлович. Ӳнерçĕн кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ Artonline.ru çинче] * [http://smallbay.ru/vasneztov.html Виктор Михайлович Васнецов. Ӳкерчĕкĕсем, кун-çулĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929084314/http://smallbay.ru/vasneztov.html |date=2007-09-29 }} * [[:commons:Список работ Виктора Васнецова|Список работ Виктора Васнецова]] * [http://www.museum.ru/M310 сайт «В. М. Васнецовăн музей-çурчĕ»] * [http://www.mith.ru/cgi-bin/yabb2/YaBB.pl?board=geo;action=display;num=1190826685 Васнецовăн музей-çурчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080130132030/http://www.mith.ru/cgi-bin/yabb2/YaBB.pl?board=geo;action=display;num=1190826685 |date=2008-01-30 }} - фотокуравлăх * [http://www.museum.ru/M1484 Киров облаçĕн патшалăх В. М. тата А. М. Васнецовсем ячĕллĕ ӳнерçи музейĕ] * [http://www.museum.ru/M1591 Мемориаллă В. М. тата А. М. Васнецовсем ячĕллĕ ӳнерçи музейĕ-çурчĕ] * [http://infodon.org.ua/history.php?page=2&section=3&article=5 В. М. Васнецов тата Донецк чултăпри чукун çулĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ssga.ru/erudites_info/art/vasnezov/ Кун-çулĕллĕ очеркĕпе ĕçĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071214042639/http://www.ssga.ru/erudites_info/art/vasnezov/ |date=2007-12-14 }} * [http://www.vasnecov.ru Виктор Михайлович Васнецовăн кун-çулĕпе хайлалăхĕ çинчен сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303182608/http://vasnecov.ru/ |date=2021-03-03 }}. {{Куçакансем}} [[Категори:XIX ĕмĕрти Раççей ӳкерçисем]] [[Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа]] [[Категори:Ӳнерçĕсен ăрăвĕсем]] [[Категори:Вырăс халăхĕн Пĕрлĕхĕ]] mkz59hm33jwpwmbr0rb9txr5q5x7mpt 0 13237 878830 874113 2026-11-05T22:08:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878830 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Lion baring teeth.jpg|мини|справа|300px|Арăслан]] [[File:Lion Cubs Phinda 2011.ogv|thumb|right|Финда заповедникӗнчи арӑслан амипе унӑн ҫурисене ӳкернӗ видео]] '''Арăслан''' (Panthera leo) — [[Кушак йышшисем|кушак çемйин]] [[Çăткăнсем|тискер]] текĕрĕн [[Сĕтпе ӳсекенсем|сĕтĕçекенсен]] класĕн тĕсĕ. Çитĕнсе çитнĕ аçасем пысăк çилхĕллĕ, йывăрăшĕ 150—225 кг, хăш чух 240 кг та çитет, вăрăммăшĕ (хӳресĕр) 1,6 — 2,2 м, хӳри — 90 — 110 см, çӳллĕшĕ мăй тĕллĕнче 90 — 110 см. Амисен йывăрăшĕ 100—150 кг, хăш чух 160 кг çитет. Арăсланăн инди (ази) тĕсĕн йывăрăшĕ 150—225 кг (вăтамми 180 кг). Çăра çилхеллĕ, лутра кĕлеткеллĕ, утса пынă чух пуçĕ хулпуççи çӳлĕшĕнче е аяларах. Арăслансем [[çеçенхир]]семпе [[саванна]]сенче пурăнаççĕ, вăтам калăплă, чĕрнеллĕ чĕрчунсене тытса çиеççĕ. Сунара тухса тытмалли чĕрчун патне çывăха шăвăнса пыраççĕ, тин вара ыткăнса хăвалаççĕ. Арăслансем тискер сĕт ĕçекенсем шутланаççĕ, çемйеллĕ ушкăнпа '''''прайдпа''''' пурăнаççĕ. Прайд шутĕнче пĕр аçа, çитĕннĕ темиçе амапа çурасем. Амасем прайд валли сунар ирттереççĕ, аçи — территорине сыхлать. Çамрăк аçасене прайдран хăваласа яраççĕ. == Тĕсĕсем == [[Ӳкерчĕк:Okonjima Lioness.jpg|thumb|250px|left|Арăслан ами]] * Ази арăсланĕ (''P. leo persica'') кăнтăр Евразире [[Греци]]пе [[Инди]] хушшинче. Халĕ 300 яхăн чĕрчун [[Инди]]ре, [[Гуджарат]] штатĕнчи чĕрчун управĕнче пурăнаççĕ. * Массай (африка) арăсланĕ — тĕрĕс хыпарсем çук… * Инди арăсланĕ — 200 чĕрчун, [[Гир]] чĕрчун управĕнче, * Сенегал арăсланĕ — Анăç Африкăра, пĕтес патне çитнĕ. * Катанкă арăсланĕ — пĕтес патне çитнĕ. * Ангол Катанкă арăсланĕ * Кап арăсланĕ — пĕтернĕ * Европа арăсланĕ — пĕтернĕ * Судан арăсланĕ; * Калахари арăсланĕ; * Трансвааль арăсланĕ * Масай арăсланĕ * Вăтам тухăç арăсланĕ — пĕтернĕ * «Зоопарк арăсланĕ» — тĕрлĕ тĕссен хутăш чĕрчунĕ, цирксемпе зоопарксенче ĕрченĕ. == Тĕс айĕсем == Арăслансем темиçе вунпӳ тĕс айĕсене пайланаççĕ, калăпăшĕпе, çилхи тĕсĕпе тата ыттипе те уйрăлса тăраççĕ. Пур тĕс айĕсем те (пĕр тĕсĕ çеç унта мар) [[Африка|Африкăра]], [[Сахара|Сахарăран]] кăнтăрарах пурăнаççĕ. === Авалхи çухалнă тĕсĕсем === * [[Çĕр хăвăл арăсланĕ]] (''Panthera leo spelaea''), историри кушак çемйинчи чи пысăкки пулнă. * [[Америка арăсланĕ]] (''Panthera leo atrox''). 235 кг таран тайнă (аçи). Ази арăсланĕ евĕр шутланнă, прайдсене йĕркелемен, пĕччен е иккĕн сунара тухнă == Кун-çул == [[Ӳкерчĕк:Lion waiting in Namibia.jpg|thumb|right|250px|Арăслан аçи]] Арăслансем чылай сарăлнă тапхăрĕ [[плейстоцен]] вĕçĕнче: 100 000-10 000 çул каялла вĕсем сĕт ĕçекен чĕрчунсен хушшинче анлă çĕрсенче (ареалта) пурăннă. Арăслансен географии енĕпе раси е тĕсĕ Çурçĕр Америкăри Аляскăпа Юконăран пуçласа Кăнтăр Америкăри [[Перу]] çĕршывне çити, пур Европăра, Азире Çĕпĕре тарин тата Африкăн чылай территоринче тĕл пулнă. Çурçĕр Америкăра вĕсем 10 000 çул каялла вилсе пĕтнĕ. Историллĕ вахăтсенче арăслансем Африкăн çурçĕрĕнче тата кăнтăр вĕçĕнче, çаплах пур [[Малти Ази]]ре, Индине (çĕршывăн çурçĕрĕнчи çурма пушхирлĕ тӳремсенче) çити, Европăн [[Балкан çурутравĕ]]нче. Европа континентĕнче арăслансене 100 çул тĕлне, малтан йышăнса пурăннă ытти ареалĕнче — иртнĕ ĕмĕрĕн вĕçнелле — вĕлерсе пĕтернĕ. Иранра хăш арăслансем 1942 çулчен сыхланса юлнă; Индире вĕсене 25 çеç хăварнă (Гир вăрманĕнче), управа илни кăна арăслансене аталанма пулăшнă. Халĕ, [[Плейстоцен паркĕ]] проекчĕпе, арăслан йăхне Якутире хунав яртарса ĕрчетесшĕн. == Арăслан сăнарĕ этеплĕхре == [[Ӳкерчĕк:Rembrandt-A-Lion-Lying-Down-207063.jpg|thumb|[[Рембрандт]] ӳкерчĕкĕ]] [[Ӳкерчĕк:Albrecht Dürer 055.jpg|thumb|[[Альбрехт Дюрер|Дюрер]] ӳкерчĕкĕ]] === Арăслан паллисем (символики) === Арăслана «Кайăксен патши» теççĕ. Йăла йĕркисен паллипе вăл [[Турă]] вăйĕн, тытăмăн тата хăватăн символĕ шутланать, [[Хĕвел]]пе [[Çулăм]]ăн вăйне кăтартать. [[Йăх йĕрки]]пе арăслан патша сумлăхĕпе чыслăхне палăртать. === Арăслан мифологире === * [[Немей арăсланĕ]] * [[Сехмет]] === Арăслан турăш çинче === === Арăслан синематографра === * [[Король лев]] * [[Невероятные приключения итальянцев в России]] == Каçăсем == === Арăслан сайчĕсем === * [http://mufasa.yiff.ru/ Арăслансем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080409001049/http://mufasa.yiff.ru/ |date=2008-04-09 }} (вырăсла) * [http://bigcats.ru/ Мăн кушаксем] (вырăсла) * [http://www.african-lion.org/ Африка арăсланĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://lionshrine.topcities.com/ The Lion Shrine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517124429/http://lionshrine.topcities.com/ |date=2008-05-17 }} * [http://www.wildlife-photo.org/keysearch.php?key=lion lion/ африка арăсланĕсен тискер çутçанталăкри фотографийĕсем] * [http://korollev.6bb.ru/ Арăслан патши - вăйă!] === Арăслан сăнĕллĕ укçасем === * [https://web.archive.org/web/20250111140913/http://www.raha.ru/animals/africa/eastafrica1sh_big.JPG Тухăç Африкăри укçа çинчи арăслан] * [http://www.raha.ru/animals/africa/ethiopia.html Эфиопи укçи çинчи арăслансем]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категори:Кушак йышшисем]] [[Категори:Сĕтпе ӳсекенсем| ]] [[Категори:Чĕрчунсем]] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Африка чĕрчунĕсем]] kxc96qfqnodmacauk48oqrdvcxhehf9 0 13289 878797 856481 2026-11-05T20:14:35Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878797 wikitext text/x-wiki {{урăх пĕлтерĕшсем|Гитлĕр|Гитлĕр (пĕлтерĕшсем)}} {{Национал-социализм}} '''Адольф Гитлер''' ({{lang-de|Adolf Hitler}} {{IPA|[ˈaːdɔlf ˈhɪtlɐ]}}; [[ака, 20]] [[1889]], [[Браунау-Инна-çинчи]], [[Австри-Венгри]] — [[ака, 30]] [[1945]], [[Берлин]], [[Виççĕмĕш Райх]]), [[национал-социализм]] никĕслевçи — [[Национал-социаллă нимĕç ĕçтешĕсен партийĕ|Национал-социаллă нимĕç рабочи партин]] çулпуçĕ (''[[фюрер]]ĕ'') [[1921]] çулхи утăн 29-мĕшĕнчен пуçласа Германин [[рейхсканцлер]]ĕ, [[1933]] çулхи кăрлачăн 31-мĕшĕнченпе Германи [[Германи президенчĕ|рейхспрезиденчĕ]] çурлан 2-мĕшĕнченпе [[1934]] çултанпа, [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]]нче. [[Вермахт|Германин хĕçпăшаллă вăйĕсен]] аслă çарпуçĕ. == Биографи == === Ăрат йĕрĕ === [[Ӳкерчĕк:Инцухт.pdf|thumb|left|400px]] Пулас фюрерăн ашшĕ [[Китлĕр Алоис|Алоис Китлĕр]] (1837—1903) малтан [[атăçă]], кайран [[таможньă|таможньă ĕçтешĕ]] пулса ĕçленĕ; амăшĕ — [[Клара Китлĕр|Клара]] (1860—1907), хĕр чухнехи Пёльцль. Алоис саккун йĕркипе çуралнăскер пулман, [[1876]] çулчен вăл амăшĕн, Марии Анна Шикльгруберĕн ({{lang-de|Schicklgruber}}) хушаматне илнĕ. Тепĕр пиллĕк çултан, Алоис çуралсан, Мария Шикльгрубер сĕтĕрĕнчĕк Иоганн Георга Гидлера (Hiedler) арманçине качча тухать. 1876 çулта куракансем кăтартнипе 1857 çулта вилнĕ Гидлер Алоисăн ашшĕ пулнă, çакна пула Алоис хушаматне улăштарать<ref name="davidson6">{{кĕнеке|автор=Davidson, Eugene|пуçелĕк=The making of Adolf Hitler: the birth and rise of Nazism|каçă=http://books.google.ru/books?id=JagUZcri3s8C&pg=PA13&pg=PA6|издательство=University of Missouri Press|çул=1997|pages=6|allpages=419|isbn=9780826211170}}</ref>. === Ачалăх === [[Ӳкерчĕк:Bundesarchiv Bild 183-1989-0322-506, Adolf Hitler, Kinderbild.jpg|thumb|150px|left|Китлер ача чухне]] === Яшлăх === == Пĕрремĕш Тĕнче вăрçине хутшăнни == === Создание НСДАП === === «Сăра пăтăрмахĕ» === {{main|Сăра пăтăрмахĕ}} [[Ӳкерчĕк:Hitler as young man.jpg|right|150px|thumb|Китлĕр 20-мĕш çулсенче]] === Влаçа кĕртекен çул çинче === [[Ӳкерчĕк:Bundesarchiv Bild 102-13774, Adolf Hitler.jpg|right|150px|thumb|Китлĕр — оратор, 30-мĕш çулĕсен пуçламăшĕ]] === Райхсканцлер тата патшалăх пуçлăхĕ === ==== Шалти политика ==== [[Ӳкерчĕк:Bundesarchiv Bild 183-S38324, Tag von Potsdam, Adolf Hitler, Paul v. Hindenburg.jpg|thumb|[[Потсдам кунĕ]]]] [[1933]] çулхи [[кăрлач, 30]] [[Гинденбург Пауль фон|Гинденбург]] президент Китлĕре рейхсканцлер ([[Премьер-министр|правительство пуçлăхĕ]]) вырăнне лартать<ref>Kershaw J. ''Hitler.'' London, 1991.</ref>. Рейхсканцлер Китлĕр çаплах [[Империн министрсен кабинечĕ]]н пуçлăхĕ пулса тăрать. Пĕр уйăх майлă вăхăт иртсен, [[нарăс, 27|нарăсăн 27-мĕшĕнче]] парламент çуртне [[Рейхстага|вут-кăвар]] хыпать. Официаллă версипе, вут çулăмне сӳнтернĕ чухне ярса тытнă [[Люббе Маринус ван дер|Маринус ван дер Люббе]] голланд коммунистне айăпланă. Çурта вут-кăвара [[Эрнст Карл|Карл Эрнстăн]] штурмовикĕсем чертни паллă<ref>''Ширер, У.'' Взлёт и падение Третьего рейха. Т. 1. С. 280—281.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/germany/1310995/Historians-find-proof-that-Nazis-burnt-Reichstag.html|title=Historians find 'proof' that Nazis burnt Reichstag|last=Paterson|first=T.|date=15 апреля 2001|publisher=[[The Daily Telegraph]]|accessdate=2010-06-19}}</ref>. Китлĕр [[Германи коммунисчĕсен партийĕ|Коммунистсен партине]] влаçа туртса илесшĕн сăтăр ĕç тунă тесе тепĕр куннех Гинденбургран [[Веймар конституцийĕ|конституцин]] çичĕ статьин ĕçне чарса лартмалли, правительствăна ятарлă тивĕçсене пама ирĕк ыйтать. Президент ун çине алă пусать. 1933 çулăн вĕçĕнче Лайпцигре ван дер Люббене, ГКП ертӳçне [[Торглер Эрнст|Эрнст Торглера]] тата виçĕ болгар коммунистне, çав шутра [[Димитров Георгий Михайлович|Георгий Димитров]] вут-кăвайт тунă тесе айăпласшăн пулнă. Çак процесс Димитров вăйлă хӳтĕленнипе нацисемшĕн ăнăçлă вĕçленмест: ван дер Люббесĕр пуçне, пурне те айăпран хăтарнă. [[Ӳкерчĕк:Adolf Hitler Berghof-1936.jpg|left|150px|thumb|Китлĕр 1933 çулта]] ==== Территори экспансине пуçлани ==== [[Ӳкерчĕк:Mussolini&Hitler1.gif|thumb|200px|Китлĕр тата Муссолини]] ==== Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи ==== {{main|Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи}} [[Ӳкерчĕк:Hitler Polen Sep. 39 Josef Gierse.JPG|left|200px|thumb|Визит в захваченную Польшу, 1939]] ==== Гитлĕре вĕлерме хăтланни ==== {{main|Утăн 20-мĕшĕнчи кавар}} === Китлĕрĕн вилĕмĕ === === Кăсăк фактсем === == Çавăн пекех пăхăр == * [[Китлĕр Алоис]] — Китлĕрĕн ашшĕ * [[Китлĕр Клара]] — Китлĕрĕн амăшĕ * [[Шикльгрубер]] * [[Браун Ева]] — Китлĕрĕн еркенĕ тата арăмĕ * [[Китлĕрĕн чир-амакĕ]] * [[Китлĕрĕн арлă пурнăçĕ]] * [[Наци Германинче чĕлĕме хирĕç кĕрешни]] * [[Китлĕрĕн вегетариллĕхĕ]] * [[Китлĕрĕн тĕнĕ]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Вуламалли == * {{кĕнеке|автор=[[Мазер Вернер|Мазер, В]].|пуçелĕк=Адольф Гитлер|издательство=Феникс|çул=1998|страниц=608|isbn=5-222-004595-X}} * {{кĕнеке|автор=[[Фест Иоахим|Фест, И.]]|пуçелĕк=Адольф Гитлер|тăван ят=Hitler|вырăн=Пермь|издательство=Алетейя|çул=1993}} В 3-х томах. Том 1: ISBN 5-87964-006-X, 5-87964-005-1; Том 2: ISBN 5-87964-007-8, 5-87964-005-1; Том 3: ISBN 5-87964-005-1, 5-87964-008-6 * {{кĕнеке|автор = [[Ширер Уильям|Ширер, У.]]|пуçелĕк = Взлёт и падение Третьего рейха|тăван ят = The Rise and Fall of the Third Reich|кăларăм =|вырăн = {{М}}|издательство = Захаров|çул = 2009}} В 2-х томах. Том 1: 816 с., ISBN 978-5-8159-0921-2. Том 2: 704 с., ISBN 978-5-8159-0920-5. * {{кĕнеке|автор=Heiden, K.|пуçелĕк=A history of national socialism|каçă=http://books.google.ru/books?id=qcQOAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_v2_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|издательство=Taylor & Francis|çул=1934|allpages=1934|isbn=9780374937768}} * {{кĕнеке|автор=Heiden, K.|пуçелĕк=The Fuhrer: Hitler's Rise to Power |издательство=Basic Books|çул=1999|allpages=624|isbn=078670683X}} * {{кĕнеке|автор=Welch, D.|пуçелĕк=Hitler: profile of a dictator|ссылка=http://books.google.ru/books?id=3r9G5HOk6JMC&printsec=frontcover&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false|издательство=Routedge|çул=2001|allpages=144|isbn=9780415250757}} * {{кĕнеке|автор=Аллан Буллок|пуçелĕк=Гитлер. Исследование тирании|издательство=|çул=1952|страниц=|isbn=}} * {{кĕнеке|автор=Миш, Рохус|пуçелĕк=Я был телохранителем Гитлера (1940 – 1945): мемуары|издательство=[[Текст (издательство)|Текст]]|çул=2010|страниц=|isbn=978-5-7516-0762-3}} * {{кĕнеке|автор=Брюханов В. А.|пуçелĕк=Происхождение и юные годы Адольфа Гитлера |каçă=http://zhurnal.lib.ru/b/brjuhanow_w_a/004_junost_hitlera.shtml |издательство= КМК|год= 2008|isbn= 978-5-87317-470-6}} * {{кĕнеке|автор=Пруссаков В. А.|пуçелĕк=Гитлер без лжи и мифов |издательство=Книжный мир|çул=2008|страниц=288|isbn=5-8041-0242-7}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20071102045024/http://secondworldwar.ucoz.ru/ Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин сайчĕ] * [http://vlastitel.com.ru/hitler/index.html Адольф Гитлер «Великие властители прошлого» сайчĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212004608/http://vlastitel.com.ru/hitler/index.html |date=2008-02-12 }} * [http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/hitler/lectures.html Китлĕр Германи истори лекцийĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930231819/http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/hitler/lectures.html |date=2007-09-30 }} * [http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/projects/hitler/hitler.htm Адольф Китлĕрĕн ӳкерчĕкĕсем] * [http://www.bytwerk.com/gpa/hitler2.htm Адольф Китлĕрĕн фотоӳкерчĕкĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100104051338/http://www.bytwerk.com/gpa/hitler2.htm |date=2010-01-04 }} * [http://naziart.narod.ru/main.html Живопись Третьего Рейха] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100314100201/http://naziart.narod.ru/main.html |date=2010-03-14 }} Картины работы Адольфа Гитлера * [http://hitler.pagepromo.info Ман шăпа — Адольф Китлĕр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161031012258/http://www.hitler.pagepromo.info/ |date=2016-10-31 }} * [http://vlastitel.com.ru/multimedia/video.html Историллĕ видео, «Великие властители прошлого» сайчĕнче] * [http://vlastitel.com.ru/multimedia/audio.html Историллĕ аудио «Великие властители прошлого» сайчĕнче] * http://www.toolan.com/Hitler/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515091603/http://www.toolan.com/Hitler/ |date=2013-05-15 }} * [http://hedrook.vho.org/stiler/index.htm Аннемари Штиллерĕн «Повесть об Адольфе Гитлере» кĕнеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080119160019/http://hedrook.vho.org/stiler/index.htm |date=2008-01-19 }} {{Адольф Гитлер}} {{Германи канцлерĕсем}} {{Германи президенчĕсем}} {{Фашизм (темăсем)}} {{Нацизм}} {{Çулталăк çынĕ (Тайм журнал версипе) 1927-1950}} [[Категори:Германи райхсканцлерĕсем]] [[Категори:Виççĕмĕш райх канцлерĕсем]] [[Категори:НСДАП ертӳçисем]] [[Категори:Наци йĕксĕкĕсем]] [[Категори:Адольф Гитлер| ]] [[Категори:Пайăр çынсем:Виççĕмĕш райх]] [[Категори:Наци ертӳçисем]] [[Категори:Германи президенчĕсем]] [[Категори:НСДАП ертӳçисем]] [[Категори:НСДАП пайташĕсем]] [[Категори:Пĕрремĕш Тĕнче вăрçине хутшăннăскерсем]] [[Категори:1 класлă Тимĕр хĕресĕн кавалерĕсем]] [[Категори:2 класлă Тимĕр хĕресĕн кавалерĕсем]] [[Категори:Марккăсем çинчи пайăр çынсем]] [[Категори:Хăй çине ала хунă политиксем]] [[Категори:Наркăмăшпа хăй çине алă хунăскерсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Антисемитизм]] [[Категори:Мемуаристсем]] [[Категори:Акан 20-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1889 çулта çуралнисем]] [[Категори:Австри-Венгрире çуралнисем]] [[Категори:Браунау-Инна-çинче çуралнисем]] [[Категори:Акан 30-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1945 çулта вилнисем]] 0u9yom431e8ftmvgg7kb04mcjv77vc3 0 13404 878880 851805 2026-11-06T02:09:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878880 wikitext text/x-wiki '''Братислава''' ({{lang-sk|Bratislava}} (1919 ç. — '''Прешпорок''' е '''Пре́шпорек''', ''Prešporok, Prešporek'', {{lang-de|Pressburg}}, '''Пре́сбург''', {{lang-hu|Pozsony}}, '''По́жонь''') — Тĕп Европăри [[Словаки]]н тĕп хули. 1536 — 1784 çулсенче — [[Венгри]] тĕп хули. [[Ӳкерчĕк:Bratislava Panorama R01.jpg|right|thumb|300px|Братислава]] Хула лаптăкĕ — 368 тв. çм. == Тавралăхĕ == [[Ӳкерчĕк:Bratislava - 52119321317.jpg|right|thumb|450px|Братислава панорами.]] Хула çĕрĕ икĕ ют — [[Австри]]пе [[Венгри]] çĕрне чикке çитет. Братиславăри Копчьян урамĕ юнашар австри [[Китзее]] ялĕнчи Прессбургерштрассе урамне куçать. [[1936]] çулчен Братиславăран [[Вена|Венăна]] хула [[трамвай]]ĕ çинче çитмелле пулнă. Братислава [[Танай]]ăн икĕ çыранĕнче, [[Кĕçĕн Карпат]] ту умĕнче вырнаçнă. Хула çĕрĕ [[Австри]] чиккине тухать ([[раштав, 21]] [[2007]] [[Петржалка]]-[[Берг (Анат Австри)|Бергпа]] [[Яровце]]-[[Китзее]] чикĕ урлă каçăсем пулнă.) тата [[Венгри]]пе ([[раштав, 21]], [[2007]] чикĕ урлă каçă [[Русовце]]-[[Райка]] ĕçленĕ) чикĕ тытать. == Климачĕ == Климачĕ — континентлă, çулти вăтам температура — 9,9&nbsp;°C, çулти хĕвеллĕ кунсен вăтам вăхăчĕ — 1976,4 сехет, нӳрĕксен вăтам нӳрĕкĕ — 527,4 мм (1993). Кăрлачри вăтам температура — -1,5&nbsp;°C, утăри вăтам температура — +21&nbsp;°C. Хĕллехи тапхăрĕнче сивĕ те нӳрĕк çанталăк, юр выртать. Çусенче ăшă, часах кăра çиллĕ çанталăклă. == Халăхĕ == Хула [[халăх]]ĕ 447 пине яхăн çын. [[2001]] çулхи халăх çыравĕпе кунта [[словаксем]] — 91,4 %, [[венгрсем]] — 3,8 %, [[чехсем]] — 1,9 %, [[нимĕçсем]] — 0,3 %, ыттисем — 2,6 %. Тĕн енĕпе: [[католиксем]] — 56,7 %, [[атеистсем]] — 29,3 %, [[лютерансем]] 6 %, ыттисем — 4,7 %. == Администрациллĕ пайлану == [[Ӳкерчĕк:Ba-michalská brána.jpg|right|thumb|Михал турулĕ — Кивĕ Хула]] [[Ӳкерчĕк:Bratislava Squared.JPG|right|thumb|Кивĕ Хула]] {| {{табличка}} |- bgcolor=lightgrey ! colspan=2 | Братислава пайĕсем | rowspan=19 | [[Ӳкерчĕк:Bratislava boroughs color map.svg|center|500px|Братиславăн административлă пайланăвĕ]] |- bgcolor=lightgrey ! Район || Хула пайĕ |- |[[Братиславăн I районĕ]] || [[Старе Место (Братислава)|Старе Место]] |- | rowspan=3 valign=top | [[Братиславăн II районĕ]] || [[Ружинов]] |- |[[Вракуня]] |- |[[Подунайске Бискупице]] |- | rowspan=3 valign=top | [[Братислава III районĕ]] || [[Нове Место (Братислава)|Нове Место]] |- |[[Рача]] |- |[[Вайноры]] |- | rowspan=6 valign=top | [[Братиславăн IV районĕ]] || [[Карлова Вес]] |- |[[Дубравка (Братиславăн районĕ)|Дубравка]] |- |[[Ламач]] |- |[[Девин (Братиславăн пайĕ)|Девин]] |- |[[Девинска Нова Вес]] |- |[[Загорска Бистрица]] |- |rowspan=4 valign=top | [[Братиславăн V пайĕ]] || [[Петржалка]] |- |[[Яровце]] |- |[[Русовце]] |- |[[Чуново]] |} [[Ӳкерчĕк:Hlavné námestie-The napoleonic soldier, Old Town Hall and Roland Fountain-Bratislava.JPG|thumb|Кивĕ Ратуша]] == Истори == * Пĕрремĕш пĕрмай пурăну вырăнĕ [[неолит]] тапхăрĕнче (линейно-ленточной керамики этеплĕхĕ) пулнă. * [[Пирĕн эрăччен 400]] — [[пирĕн эрăччен 50]] — [[кельтсем|кельтсен]] пурăну вырăнĕ, [[Буребиста]] ертсе пынă [[даксем]] ишĕлтернĕ. * [[пирĕн эрăччен 50]] — герман йăхĕсем хальхи Братислава тĕлне çитни * [[пирĕн эрăччен 50]] — рим легионĕсем пĕрремĕш хут Братислава территорине çитни * [[пирĕн эрăччен 70]] — рим пурăну вырăнĕ Герулата * пирĕн эрăччен 1 — 5 ĕмĕрсем — [[Рим Империйĕ]]н чикки Танай тăрăх пырать, нумай рим тата герман пурăну вырăнĕсем. * [[375]] — римсем çак территоринчен тухса каяççĕ. * [[V ĕмĕр]] — [[славянсем]] килни. * [[560]] ç. — [[аварсем]] килни. * [[623]]—[[658]] çç. — [[Само]] кнеçлĕхĕ. * [[VIII ĕмĕр]]ĕн вĕçĕ — [[833]] ç. — [[Нитран кнеçлĕхĕ]]. * [[833]]—[[907]] гг. — [[Мăн Морави]]н пайĕ. * [[907]] — Братиславăна пĕррремĕш хут хроникăра çырни (Brezalauspurc) * [[907]]—[[1918]] — [[Венгри]] пайĕ. * [[1536]]—[[1784]] çç. — ([[Будапешт|Будăна]] турккăсем ярса илсен) — [[Венгри]]н тĕп хули. * [[1919]]—[[1939]] — [[Чехословаки]]н пайĕ; ''Братислава'' официаллă ята куçарни (унчен ''Prešporek/Pressburg/Pozsony''). * [[1939]]—[[1945]] çулсенче столица [[Пĕрремĕш Словаки республики]]н тĕп хули, танай лешъен пайĕ (халĕ [[Братислава V районĕ]] [[Виççĕмĕш райх|Германи]] аннексиленĕ). * [[1945]]—[[1992]] çулсенче [[Чехословаки]]н пайĕ. * [[1993]] çултанпа — [[Словаки]]н тĕп хули. == Тăванлă хуласем == * {{Австри ялавĕ|20px}} [[Вена]] ({{lang-de|Wien}}), [[Австри]] * {{Украина ялавĕ|20px}} [[Киев]] ({{lang-uk|Київ}}), [[Украина]] * {{АПШ ялавĕ|20px}} [[Кливленд (Огайо)|Кливленд]] ({{lang-en|Cleveland}}), [[Огайо]], [[АПШ]] * {{Польша ялавĕ|20px}} [[Краков]] ({{lang-pl|Kraków}}), [[Польша]] * {{Словени ялавĕ|20px}} [[Любляна]] ({{lang-sl|Ljubljana}}), [[Словени]] * {{Итали ялавĕ|20px}} [[Перуджия]] ({{lang-it|Perugia}}), [[Итали]] * {{Чехи ялавĕ|20px}} [[Прага]] ({{lang-cz|Praha}}), [[Чехи]] * {{Нидерландсен ялавĕ|20px}} [[Роттердам]] ({{lang-nl|Rotterdam}}), [[Нидерландсем]] * {{Германи ялавĕ|20px}} [[Ульм]] ({{lang-de|Ulm}}), [[Германи]] * {{Финлянди ялавĕ|20px}} [[Турку]] ({{lang-fi|Turku}}, {{lang-sv|Åbo}}), [[Финлянди]] * {{РФ ялавĕ|20px}} [[Сарăту]] , [[РФ]] == Братиславăра çуралнă: == * [[Густав Фридрих Келети]] * [[Вольфганг фон Кемпелен]] * [[Игнатий Колиш]] * [[Рудольф Лабан]] * [[Марк Гучко]] * [[Филипп Эдуард Антон фон Ленард]] * [[Густав Гусак]] * [[Иоганн Андреас фон Зегнер]] * [[Антал Фабер]] * [[Виктор фон Херцфельд]] * [[Иоган Непомук Гуммель]] == Çавăн пекех пăхăр == * [[Братислав Град]] * [[Девин]] * [[Словаки наци галерейи]] == Каçăсем == * [http://maps.google.com/maps?ll=48.141403,17.128029&spn=0.086517,0.124626&t=k&hl=en Братиславăн космосран çапнă фотографийĕ (пуш, 2002, Google Maps)] * [http://www.bratislava.sk/ru Хулан официаллă веб-сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050430211707/http://www.bratislava.sk/ru/ |date=2005-04-30 }} * [http://www.petrzalka.sk Братиславы-Петржалки официаллă сайчĕ] * [http://www.bratislavaguide.com Братислава] * [https://web.archive.org/web/20080309173413/http://www.earthinpictures.com/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%8F/%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0/ Братислава фотогалерейи] {{Словакин хулисем}} {{Европăн тĕп хулисем}} {{Танай}} [[Категори:Словаки хулисем]] [[Категори:Танайçи хулисем]] [[Категори:Братислава]] f3bj0u1xk0qu3nbzdle35smjr126siy 0 13411 878835 875018 2026-11-05T22:18:10Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878835 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах | Ят = Владимир Игоревич Арнольд | Тăван ят = | Ӳкерчĕк = Vladimir Arnold-1.jpg | Анлăшĕ = 230px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Одесса|Одессăра}} | Çуралнă вăхăт = [[1937]], [[çĕртме, 12]] | Вилнĕ вăхăт = [[2010]], [[çĕртме, 3]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Парис|Парисре}}, [[Франци]] | Ăслăх сфери = [[математика]] | Ĕç вырăнĕ = [[ĂАМИ]], [[МПУ]], [[Ирĕклĕ Мускав университечĕ|ИМУ]] | Ăсчах степенĕ = физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ | Ăçчах хисепĕ = профессор, СССР ĂА академикĕ, РĂА академикĕ | Альма-матер = {{МПУ мехмачĕ}} | Ăслăх ертӳçи = [[Колмогоров Андрей Николаевич|А. Н. Колмогоров]] | Паллă вĕренекенсем = [[Васильев Виктор Анатольевич|В. А. Васильев]], [[Гивенталь Александр Борисович|А. Б. Гивенталь]], [[Козлов Валерий Васильевич|В. В. Козлов]] | Паллă = | Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{«Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕхĕн» 4 степеньлĕ орденĕ|1999}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ленин парни|1965}} {{!!}} {{РФ патшалăх парни|2007}} {{!!}} {{Шао премин медалĕ}} [[File:10 kronor provmynt i guld ca 1882.jpg|21px|link=Премия Крафорда]] {{!}}} }} '''Влади́мир И́горевич Арнóльд''' ([[1937]], [[çĕртме, 12]], [[Одесса]] — [[2010]], [[çĕртме, 3]], [[Парис]]) — чаплă раççей [[математик]]ĕ. Мускав университечĕн ирĕклĕ попечительсен канашĕн ертӳçи, [[Раççей ăслăлăх академийĕн В. А. Стеклов ячĕллĕ математика институчĕ]]н ăслăх тĕп ĕçтешĕ, [[Парис-Дофин университечĕ]]н профессорĕ. [[АПШ Наци ăслăлăх академийĕ]]н, [[Франци Ăслăлăх Академийĕ]]н ютçĕр юлташĕ, [[Лондонри патшалăх пĕрлĕшĕвĕ]]н хисеплĕ пайташĕ. Пьерпа Мари Кюри Университечĕн ([[Парис]]), Варвик Университечĕн ([[Ковентри]]), [[Утрехт]] Университечĕн, [[Болонья]] Университечĕн, [[Торонто]] Университечĕн, Complutense ([[Мадрид]]) Университечĕн хисеплĕ тухтăрĕ. ММЭП президенчĕ ([[1996]]). 1995—1998 çç. [[Мĕнпур тĕнчери математика пĕрлешĕвĕ]]н президенчĕн çумĕ. == Биографи == [[М. В. Ломоносов ячĕллĕ Мускав патшалăх университечĕ|Мускав патшалăх университечĕн]] (МПУ) механика-математика факультетĕнче пĕлӳ илнĕ. [[Колмогоров Андрей Николаевич|А.&nbsp;Н.&nbsp;Колмогоров]] академик патĕнче вĕреннĕ. [http://www.math.ru/history/people/arnold_vi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061112022730/http://www.math.ru/history/people/arnold_vi |date=2006-11-12 }}. Физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ ([[1963]]). &nbsp;[[1965]]—[[1986]] çулсенче&nbsp;— МПУ профессорĕ. СССР ĂА академикĕ ([[1990]]). === Ăслăх ĕçĕсем === [[Топологи]], [[ахаль дифференциаллă танлаштару|дифференциаллă танлаштарусен теорийĕ]], [[сехметсен теорийĕ (математика)]] тата [[теориллĕ механика]]. == Чыслани == * [[1958]] — [[ММП|Мускаври математика пĕрлешĕвĕ]]н премийĕ (ММП) * [[1965]] — Ленин парни (&nbsp;академик [[Колмогоров Андрей Николаевич|А.&nbsp;Н.&nbsp;Колмогоровпа]] пĕрле) * [[1982]] — (Crafoord Prize) Крафоорд Швеци Патшалăх ĂА парни (Луис Ниренбергпа пĕрле) * [[1992]] — РĂА Лобачевский парни * [[1994]] — Харви (Harvey Prize) парни, [[Технион]] ([[Хайфа]]) * [[2001]] — [[Вольф парни]] (Wolf Prize) * [[2001]] — Америка физика институчĕн парни * ? — Д. Хайнеман парни, математикăллă физикăпа * [[Тĕнчери астрономи пĕрлĕхĕ]] [[кĕçĕн планета|кĕçĕн планетăна]] «Владарнольдо» ят панă. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.mi.ras.ru/~arnold Харпăр сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080101061221/http://www.mi.ras.ru/~arnold/ |date=2008-01-01 }} * [http://www.pdmi.ras.ru/~arnsem/Arnold/arn-papers.html В.И. Арнольд статьисем] * [http://scepsis.ru/library/id_651.html Речь академика В.И. Арнольда на парламентских слушаниях в Государственной думе] * Владимир Игоревич Арнольдăн статьйисем: ** [http://scepsis.ru/library/id_650.html «Новый обскурантизм и Российское просвещение»] ** [http://scepsis.ru/library/id_653.html «Что ждет школу России?»] ** [http://scepsis.ru/library/id_649.html «Нужна ли в школе математика?»] ** [http://scepsis.ru/library/id_652.html «О печальной судьбе «академических» учебников»] ** http://frolencia.nm.ru/Students/ARNOLD.TXT {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219042620/http://frolencia.nm.ru/Students/ARNOLD.TXT |date=2007-02-19 }} * [https://web.archive.org/web/20210928215724/http://kvant.mccme.ru/au/arnold_v.htm Статьи В.И. Арнольда] в журнале [[Квант (журнал)|Квант]] (1986—1998). * Книги Владимира Игоревича Арнольда распространяемые [http://www.mccme.ru/free-books/ МЦНМО] ** [http://ilib.mccme.ru/djvu/arnold/ngbg.htm «Гюйгенс и Барроу, Ньютон и Гук»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110603205136/http://ilib.mccme.ru/djvu/arnold/ngbg.htm |date=2011-06-03 }}. М., Наука, 1989 г., 96 с. ** [http://ilib.mccme.ru/djvu/arnold/tk.htm «Теория катастроф»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071207162203/http://ilib.mccme.ru/djvu/arnold/tk.htm |date=2007-12-07 }}. Издание третье, дополненное. М., Наука, 1990 г., 128 с ** [http://www.mccme.ru/mmmf-lectures/books/books/book.14.pdf «Цепные дроби»]. М.: МЦМНО, 2001 г., 40 с ISBN 5-94057-014-3 ** [http://www.mccme.ru/free-books/izdano/2002/VIA-kvatern.pdf «Геометрия комплексных чисел, кватернионов и спинов»], М.: МЦНМО, 2002, 40 с ISBN 5-94057-025-9 ** [http://ilib.mccme.ru/pdf/VIA-taskbook.htm «Задачи для детей от 5 до 15 лет»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071201151227/http://ilib.mccme.ru/pdf/VIA-taskbook.htm |date=2007-12-01 }}. М.: МЦНМО, 2004, 16 с ISBN 5-94057-183-2 ** [ftp://ftp.mccme.ru/users/vyalyi/matpros/i2010023.pdf.zip «О некоторых задачах псевдопериодической топологии»], Сборник ''Математическое Просвещение'', Третья серия, Выпуск 1 (1997 год). {{commonscat|Vladimir Arnold|Владимир Арнольд}} [[Категори:Раççей математикĕсем]] [[Категори:РĂА академикĕсем]] [[Категори:Вольф преми (математика) лауреачĕсем]] [[Категори:Математиксем]] [[Категори:1937 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çĕртмен 12-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Одессăра çуралнисем]] [[Категори:2010 çулта вилнисем]] [[Категори:Çĕртмен 3-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Парисра вилнисем]] [[Категори:МПУ]] 83nhvr96p52sm0gfo4f3wympu141i2j 0 13812 878769 878626 2026-11-05T18:16:35Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878769 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} '''Çурçĕр Осети — Алани''' (''Çурçĕр Осети'', [[осетин чĕлхи|осет.]] ''Республикæ Цæгат Ирыстон — Алани'') — [[Раççей|Раççей Федерацийĕ]]н субъекчĕ, [[Кăнтăр федераллă округ]]а кĕрет. Тĕп хули — [[Владикавказ]]. [[1924]] çулти утăн 7-мĕшĕнче йĕркеленĕ. Ҫурҫӗр Осетийӗн ялавӗ: [[File:Flag of North Ossetia.svg|100px]] == Географи == [[Image:North ossetia alania map.png|thumb|250px|right]] Ҫурҫӗр Осетийӗн картти: == Тавралăхĕ == [[Кабардино-Балкари Республики]], [[Ставрополь Ен]]ĕпе, [[Чечня|Чечен Республикипе]], [[Ингушети|Ингуш Республикипе]] тата [[Грузи]]пе чикĕ тытать. == Халăх йышĕ == [[Ӳкерчĕк:LocationNorthOssetia-Alania.png|frame|Çурçĕр Осети Кăнтăр федераллă округĕн картти çинче]] Пурăнакан халăх йышĕ — 704 400 çын ([[2005]]), йышлăхĕ — 88,1 çын/çм² ([[2005]]), хула çыннисен пайĕ — 65,4 % ([[2005]]). Çурçĕр Осети Раççей Федерацийĕн чи йышлă субъекчĕ пулать. Тĕп вырăнĕнче халăх йышлăхĕ 140 çын/çм² ытла. Республикăри 48 % халăхĕ [[Владикавказ]]ра пурăнать. {| class="standard" !Халăх ||Йышĕ, [[2002]] çул, пин ([http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 *] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126074108/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 |date=2012-01-26 }}) |- |[[Осетинсем]]|| 445,3 (62,7 %) |- |[[Вырăссем]]|| 164,7 (23,2 %) |- |[[Ингушсем]]|| 21,4 (3,0 %) |- |[[Эрменсем]]|| 17,1 (2,4 %) |- |[[Кумыксем]]|| 12,7 (1,8 %) |- |[[Грузинсем]]|| 10,8 (1,5 %) |- |[[Украинсем]]|| 5,2 |- |[[Чеченсем]]|| 3,4 |- |[[Кабардинсем]]|| 2,8 |- |[[Турккăсем]]|| 2,8 |- |<small> кунта 2500 ытла йышлă халăха кăтартнă </small> |} === Пурăнан вырăнсем === <div align="center"> {| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em" |- | bgcolor="#C0C0C0" | '''5 пин ытла çынлă пурăну вырăнĕсем'''<br />[[2007]] çулăн кăрлач, 1 тĕлне |- | <table width="600" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0"> <tr align="left"> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Владикавказ]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">313,8</td> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Михайловское (Северная Осетия)|Михайловское]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,3 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Моздок]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">40,8</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Чермен (Çурçĕр Осети)|Чермен]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">8,4 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Беслан]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">35,8</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Кизляр (Çурçĕр Осети)|Кизляр]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">8,4 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Алагир]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">19,9</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Архонская]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">7,9 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Ардон (Çурçĕр Осети)|Ардон]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">16,9</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Камбилеевское]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">7,6 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Заводской (Çурçĕр Осети)|Заводской]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">15,0</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Гизель (Çурçĕр Осети)|Гизель]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">7,1 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Эльхотово]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">12,2 (2003)</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Чикола]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">7,0 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Ногир]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,3 (2003)</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Змейская]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">6,4 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Сунжа (ял)|Сунжа]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,3 (2003)</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Павлодольская]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">5,7 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Дигора]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,2</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Луковская]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">5,2 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Октябрьское (Çурçĕр Осети)|Октябрьское]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,6 (2003)</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Майское (Çурçĕр Осети)|Майское]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">5,1 (2003)</td> </tr> </table> |} </div> == Административлă-территори пайланăвĕ == {| | width="40 %" align="center" valign="middle" bgcolor="#A6FFA6" | '''Район''' | width="39 %" align="center" valign="middle" bgcolor="#A6FFA6" | '''Административлă тĕпĕ''' | width="7 %" align="center" valign="middle" bgcolor="#A6FFA6" | '''Халăх йышĕ, пин çын (кăрлач, 1, [[2005]])''' | width="7 %" align="center" valign="middle" bgcolor="#A6FFA6" | '''Лаптăкĕ, пин çм²''' | width="7 %" align="center" valign="middle" bgcolor="#A6FFA6" | '''Халăх йышлăхĕ''' |- | width="40 %" | [[Çурçĕр Осети Алагир районĕ|Алагир районĕ]] | width="39 %" | [[Алагир]] хула | width="7 %" | 36,6 | width="7 %" | 2,01 | width="7 %" | 18,2 |- | bgcolor="#C0C0C0" | [[Çурçĕр Осети Ардон районĕ|Ардон районĕ]] | bgcolor="#C0C0C0" | г.&nbsp; [[Ардон]] | bgcolor="#C0C0C0" | 27,9 | bgcolor="#C0C0C0" | 0,36 | bgcolor="#C0C0C0" | 77,5 |- | [[Çурçĕр Осети Дигор районĕ|Дигор районĕ]] | г.&nbsp; [[Дигора]] | 20,4 | 0,64 | 31,9 |- | bgcolor="#C0C0C0" | [[Çурçĕр Осети Ираф районĕ|Ираф районĕ]] | bgcolor="#C0C0C0" | с.&nbsp;[[Чикола]] | bgcolor="#C0C0C0" | 15,4 | bgcolor="#C0C0C0" | 1,37 | bgcolor="#C0C0C0" | 11,2 |- | [[Çурçĕр Осети Киров районĕ|Киров районĕ]] | с.&nbsp;[[Эльхотово]] | 26,9 | 0,36 | 74,7 |- | bgcolor="#C0C0C0" | [[Çурçĕр Осети Моздок районĕ|Моздок районĕ]] | bgcolor="#C0C0C0" | г.&nbsp; [[Моздок]] | bgcolor="#C0C0C0" | 87,6 | bgcolor="#C0C0C0" | 1,08 | bgcolor="#C0C0C0" | 81,1 |- | [[Çурçĕр Осети Сылтăм Çыр районĕ|Сылтăм Çыр районĕ]] | г.&nbsp; [[Беслан]] | 55,6 | 0,38 | 146,3 |- | bgcolor="#C0C0C0" | [[Çурçĕр Осети Хулаçум районĕ|Хулаçум районĕ]] | bgcolor="#C0C0C0" | с.&nbsp; [[Октябрьское]] | bgcolor="#C0C0C0" | 102,3 | bgcolor="#C0C0C0" | 1,46 | bgcolor="#C0C0C0" | 70,0 |} == Хуçалăхĕ == [[Ӳкерчĕк:North ossetia map Rus.png|right|thumb|250px|Çурçĕр Осети картти]] == Çавăн пекех == * [[Осетин-ингуш хирĕçĕвĕ]] == Каçăсем == {{commons|Category:North Ossetia-Alania}} * [http://rso-a.ru/ Çурçĕр Осети-Алани республики Ертĕвĕн официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080413162033/http://www.rso-a.ru/ |date=2008-04-13 }} * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=15 Çурçĕр Осети - Алани "Пĕтĕм Раççей" хыпарлăх-каталогра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927182555/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=15 |date=2007-09-27 }} * [http://www.noar.ru Постоянное представительство Республики Северная Осетия - Алания при Президенте РФ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625083837/http://www.noar.ru/ |date=2014-06-25 }} * [http://fandag.ru/ fandag.ru/ Осетинсем, Осети, Алани, Аланин геральдики, скифсем, сарматсем, истори, Нарт кăссайĕ, форум] * [http://alania.clan.su/ Алани: истори, этеплĕх, йалисем, çыннисем] * [http://region15.ru/ Çурçĕр-Осети хыпар-кану порталĕ «15-мĕш регион»] * [http://fc-alania.ru/ ФК «Алания» Владикавказ: Официаллă сайт] * [https://web.archive.org/web/20241225195002/http://alaniya.spektr.info/ Осети УçăллăРаççейĕн Кăнтăрĕ порталĕнче] * [https://web.archive.org/web/20120111000440/http://gallery.darial-online.ru/ «Осети-Алани»] фотогалерея * [https://web.archive.org/web/20080416214141/http://ossetians.com/rus/ «Осетинсем»] {{Çурçĕр Осети}} {{Çурçĕр Арамаçи федераци тăрăхĕ}} {{Раççей Федераци субъекчĕсем}} {{stub}} [[Категори:Çурçĕр Осети-Алани]] aslv01g49937gpgdlnbsh7znm3hijuu 0 13886 878823 714838 2026-11-05T21:45:04Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878823 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Аннене анне тееççĕ - хуплашки.jpg|thumb|«Аннене анне тееççĕ» DVD хуплашки]]'''«Аннене анне тееççĕ»''' — [[2008]] çулта тухнă чăваш [[фильм]]ĕ. [[Режисёр]]ĕ [[Карсаков Владимир Фёдорович|Владимир Карсаков]]. 2008 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕнче Шупашкарти Гуманитари институчĕн вулав залĕнче «Аннене анне тееççĕ» кино куравĕ иртрĕ. Ӳнер тĕпчевçисем, [[литература тиркевçи]]сем, [[журналист]]семпе [[çыравçă]]сем, [[артист]]сем хутшăнчĕç. Фильма пысăк экран çинче кăтартрĕç. Жанр — мелодрама, драма. == Сюжет == Кинори ĕçсем Патăрьел тăрăхĕнче пулса иртеççĕ. Кил хуçи Макçăм /Петр Садовников/ çурт-хуралтăна çĕнетес тесе Мускава “шапаша” çӳрет. Киле юлнă арăмĕпе амăшĕ хушшинче “вăрçă вучĕ” йăл илет. Калинук /Наталья Сергеева/ хунямăшне /Нина Яковлева/ тем тĕрлĕ терт-нуша кăтартать. Мунчана та хупса хурать, выçă та усрать, суккăрлатма та хăтланать... Упăшкипе иккĕшĕн хушшинчи хирĕçӳшĕн те ăнах айăплать... Хĕрне Янăна /Ольга Михайлова/ çылăхлă ĕçе явăçтарать: хырăм пăрахтарать... Усал акакан инкек вырса илекен тенĕ ваттисем. Калинукăн шăпи те синкерлĕ вĕçленет. == Кино тăваканĕсем == * Владимир Карсаков — сценари авторĕ, режисёрĕ, операторĕ * Алексей Иванов — продюсерĕ, кăлараканĕ. * Ирина Угаслова — продюсерĕ. * Аксар Карсаков — монтаж тăваканĕ. Фильма [[Аксар (студи)|Аксар]] студи кăларнă. == Вылякансем == * Нина Яковлева * Ольга Михайлова (Яна) * Петр Садовников (Макçăм) * Наталья Сергеева * Сергей Иванов * Александра Угаслова * Геннадий Большаков * Любовь Фёдорова * Ольга Почалкина * Александр Яковлев * Лидия Константинова * Елена Лукьянова * Ирина Угаслова * Виталий Адюков * Сергей Павлов * Людмила Русскова * Сарине Лукьянова * Валерий Карпов Эпизодсенче - [[Етĕрне районĕ]]нчи [[Анат Ачак]] /кинона çак тăрăхра ӳкернĕрен/ çыннисем. == Каçăсем == * [http://www.youtube.com/watch?v=MX9uyU_vGqo «Аннене анне тееççĕ» фильмĕн фрагменчĕ, акăлчанла субтитрланă] * [http://chuvash.org/news/405.html «Аннене анне тееççĕ» кино куравĕ иртрĕ] [[chuvash.org]]-ри хыпар. * [https://web.archive.org/web/20251009170701/https://smi21.ru/?publication=180020 МАЛАЛЛИ-И Е ПУÇЛАМĂШĔ-И?] — [[Хыпар (хаçат)|Хыпарти]] статья. * [https://web.archive.org/web/20251010010126/https://smi21.ru/?publication=181984 ЧĂВАШ КИНОИСКУССТВИН ПУЛАСЛĂХĔ ПУР-И?] [[Çамрăксен хаçачĕ|Çамрăксен хаçатĕнчи]] статья. [[Категори:Фильмсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш фильмĕсем]] 51sxh4jna7pwmx0gxrvta307jl6eqi0 0 14460 878824 814725 2026-11-05T21:46:35Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878824 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Ahnenerbe.svg|thumb|200px|right|Аненерпе палли]] '''Аненерпе''' ({{lang-de|Ahnenerbe — «ламтайсен кăнарĕ»}}, пĕтĕмлĕ палăртăвĕ — «Авалхи герман йăхĕсен тата ламтайсен кăнарне шыраса тĕпчекен нимĕç пĕрлĕхĕ») — [[Виççĕмĕш райх]] тапхăрĕнче герман рассин кăнарне, историне, йăлисене тĕпчекен институт. Пĕрремĕш директăрĕ — [[Герман Вирт]], унăн çумĕ пулма Фридрих Хильшера çирĕплетнĕ. == Пĕрлĕхе йĕркелени. Малтанхи тĕллевĕсем == [[1935]] çулхи [[утă, 1]] [[Генрих Гиммлер]] йĕркелесе хунă, вăлах пĕрлĕхĕн президенчĕ тата пурмайлă тивĕçлĕ элчи пулса тăнă. Тепĕр шутпа, Аненерпене Фредерик Хильшер [[1933]] çулта никĕсленĕ. [http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=2233] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316230314/http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=2233 |date=2008-03-16 }}. Виççĕмĕш йĕрĕпе, Ананерпе Герман Вирт хатĕрленĕ [[мюнхен]]ри куравĕнчен пулса тухать. [https://web.archive.org/web/20060518122456/http://chudesa.by.ru/nacizm2.html ] Гиммлер [[1937]] çулта Вирта ĕç вырăнĕнчен хăтарать, «Аненерпене» [[СС]] ĕретне кĕртет, пĕрлĕхе концентраци лагерĕсене тытса тăма ĕç хушать. Çак ĕç пулăмĕ Виртăн ăслăлăхĕн шайне тиркени, пĕр енчен тата арисем атлантсенчен пулса кайни ĕмет-шухăша [[Китлĕр|фюрер]] куçĕнче пăрахăçлани — тепĕр енчен — пулнă. СС [[Райхсфюрер]]ĕ СС Гиммлер çак ансат килнĕ самантра «Мăн асаттесен кăнарне» СС тытăмне ярса илет, çак пĕрлĕхре унăн сĕмĕ ӳсет. «Аненерпе» штаб-хваттерĕ [[Вевельсбург]] карманĕнче ĕçленĕ. Йĕркелĕлĕхĕн тĕп секретарĕ — [[Вольфрам Зиверс]]. Университет пĕлӳллĕ Зиверс ăслăхçăсене СС рейхсфюрера çыхăнтаракан сыпăк пулса тăнă. Медицина программисене [[Август Хирт]] ертсе пынă. [[1941]] çулта пĕрлĕхе СС райхсфӳрерĕн пайăр штабне кĕртнĕ, хăйĕн пĕтĕм ĕç-пуçне вăл тĕппипех вăрçă валли туса пынă. Чылай проекта чарса лартнă, анчах та ''Вăрçă тĕпчевĕсен институчĕ'', ертӳçи — [[Зиверс Вольфрам|Зиверс]] — уçăлать. Каярах институтăн ĕç-хĕлне тĕплĕнех [[Нӳрнберг процесĕ]]нче тишкернĕ: тĕнчери трибунал «Наследие предков» йĕркелĕве киревсĕр тесе йышăннă, унăн ертӳçне айăпласа çакса вĕлернĕ. [[File:Wolfram Sievers.jpg|thumb|right|200px|[[Зиверс Вольфрам]]]] == Пĕрлĕхĕн ăслăлăх уйрăмĕсем == == Уйрăм фактсем == * [[Пангерманлăх]] — [[XIX ĕмĕр|XIX]]—[[XX ĕмĕр]]сенче Еврăпари [[нимĕç чĕлхи]]ллĕ халăха пĕрлештерес тĕллевлĕ политика юхăмĕ''. * [[Фёлькише бевегунг]] — XIX—XX ĕмĕрсенчи [[ариософи]] философии юхăмĕн шухăшĕсен никĕсĕпе тата аталанма тытăннă [[традиционализм]] элеменчĕсен ''политика идеологийĕ. [[Пангерманлăх]], [[реакци романтизмĕ]]н тата [[Социаллă дарвинизм|социал-дарвинизм]]'' шухăш-кăмăлне халăх хушшинче сарнă. * [[1936]] çулта [[Вилигут Карл Мария|Карл Мария Вилигут]] [[Кирхофф Гюнтер|Гюнтер Кирхоффпа]] пĕрле [[Аненербе]] институчĕн тĕлĕпе Чёрном лесу близ [[Баден-Баден]] çывăхĕнчи Хура вăрманĕнчи Мург сăртне чавма тытăнать, унта, унăн шухăшĕпе [[ирминизм|ирминистсен]] (авалхи герман тĕнне упракансем) авалхи пурăнан вырăнĕ пулнă. * [[Фольксдойче]] ({{lang-de|Volksdeutsche}}, «[[этнос]] [[нимĕçсем|нимĕçĕсем]]») — [[Виççĕмĕш райх|Германи]] çĕрĕн тулашĕнче («райхсдойче» {{lang-de|Reichsdeutsche}} — «райх нимĕçĕсем» тепĕр енчен) пурăннă [[нимĕç чĕлхи|нимĕç]] тăван чĕлхиллĕ çынсем. Пĕлтерĕш [[Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи]] вĕçленсен пулса тухать, ун чухне, патшалăх чиккисем улшăннă май, чылай нимĕç çынни тăван патшалăх тулашĕнче пулса юлаççĕ, çак сăмахпа [[XX ĕмĕр]]ĕн [[1940]]—[[1960]]-мĕш çулĕсенченех усă кураççĕ. * [[1936]] çулта Генрих Гиммлер [[Ран Отто|Отто Ран]] археолога Аненербене кĕме ӳкĕтлет, [[Таса Грааль|Таса Грааля]] шыраса тупас проекта ним чармасăрах укçапа тивĕçтерме шантарать. Çитеç çулта Отто Ран, гомосексуализм енне туртăннăшăн айăпланă хыççăн хăй çине алă хурать. Аненербе пĕрлешĕвĕ Отто Ранăн Таса Грааль [[катарсем]] патĕнче пурин версине йышăнса автор вилĕмĕ хыççăн [[Монсегюр]] тăвĕ патĕнче шырама тытăнать. == Çавăн пекех == * [[Пангерманлăх]] * [[Фёлькише бевегунг]] * [[Фольксдойче]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Вуламалли == * [https://web.archive.org/web/20191215134356/http://www.libland.net/?mod=library&sort=razdel&sub=mistic&id=363 Ганс-Ульрих фон Кранц, Аненербе. «Наследие предков»] "Вектор", СПб, 2006 * Телицын В. Л., Проект «Аненербе». Наследие предков и Третий рейх, "АСТ", 2001. == Каçăсем == * [http://tonos.ru/images/articles/ahnenerbe.jpg "Асаттесен кăнарĕ" ушкăнĕн палли] * [http://bibliotekar.ru/reih/23.htm Аненербе] Жак Бержье, Луи Повель.Утро магов, День, 1991. * http://zhurnal.lib.ru/s/stakewich_m_j/pravitelmira.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080331174548/http://zhurnal.lib.ru/s/stakewich_m_j/pravitelmira.shtml |date=2008-03-31 }} * Г. Козлов. [http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=2885 Аненерпе юмахĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070127031734/http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=2885 |date=2007-01-27 }} * [http://scepsis.ru/library/id_471.html Марк Уолкер. «Национал-социалисăм тапхăрĕнчи ăслăлăх»] * [[Вевельсбург]] http://wolfschanze.vif2.ru/ideol/wewel.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327214152/http://wolfschanze.vif2.ru/ideol/wewel.htm |date=2008-03-27 }} * http://www.fact400.ru/mif/reich/00006.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080610080927/http://www.fact400.ru/mif/reich/00006.htm |date=2008-06-10 }} * http://tonos.ru/articles/ahnenerbe * Аненерпе http://www.novosti.oneway4you.com/2007/03/22/nordicheskie-skazki-anenerbe.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202053020/http://www.novosti.oneway4you.com/2007/03/22/nordicheskie-skazki-anenerbe.html |date=2007-12-02 }} * http://www.netmistik.ru/occultism2/okvo69.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509050223/http://www.netmistik.ru/occultism2/okvo69.htm |date=2007-05-09 }} * [http://www.libereya.ru/biblus/apokalypsis/omega3.htm#g14-6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216161844/http://www.libereya.ru/biblus/apokalypsis/omega3.htm#g14-6 |date=2007-02-16 }} * [http://greyfalcon.us/Ahnenerbe.htm Ahnenerbe-SS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915081622/http://greyfalcon.us/Ahnenerbe.htm |date=2008-09-15 }} * Уолкер М. [http://scepsis.ru/library/id_471.html «Наука при национал-социализме»]. // [[Скепсис (журнал)|Скепсис]] (Пер. с англ. И. А. Белозеровой, под ред. Э. И. Колчинского) {{СС организацийĕ}} [[Категори:СС]] [[Категори:Виççĕмĕш райхăн ăслăх организацисем]] [[Категори:Наци пропаганди]] [[Категори:Наци мистицизмĕ]] [[Категори:Виççĕмĕш райхăн ятарлă хĕсмечĕсем]] [[Категори:Рунологи]] 7kgbjgoa87im3su5lge4o3zyv78b1fe 0 14512 879000 715909 2026-11-06T11:27:24Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879000 wikitext text/x-wiki '''Йĕпреçри этнографи музейĕ''' − чăваш наци музейĕн филиалĕ, '''Чăваш Республики'''нчи перремĕш этнопарк. 1980-мĕш çулхи юпа уйăхĕн 24-мĕшĕнче уçăлнă. Музей лапкăшĕ 1,5 гектара яхăн. Музей компексĕнче ХIХ−ХХ ĕмĕрсенчи хресченсен ял-хуçалăхĕсем, çил арманĕ, 2 хутлă амбарсем, чăваш халăхĕн тум-тирĕ, ĕç хатĕрĕсем, кил-çуртри япаласем упранаççĕ, вĕсен шучĕ 4000 яхăн. Музейре 4000 ытла оригиналлă музей япалисем пур. Этографи музейне аталанма Ермошкин П.М., Гуссанов Н.В.,Шурыгин В.И., Самарин А.А., Н.Ф. Федоров тата ыттисем те пулăшнă. Каши сул музей хусалă экспонатсемпе пуянланса пырать. Кунтах ХIХ ĕм. çурринчи хресченĕн хура пӳрчĕпе ял-хуçалăхĕ, кĕлечĕсемпе амбарĕсем вырнаçнă. Пӳрчĕсем пысăк мар: 4,5−5 м, 5−6 м. Хăйĕн формипе квадрат евĕрлĕ. Пӳртре кăнтăр енче 1−2 чӳрече, хĕвел тухăçенче− алăк…Музейри амбара Хурамал ялĕнчен илсе килнĕ. Çĕнĕ Кĕлĕмкасси вара çил арманĕ парнеленĕ. Ăна ХIХ ĕм. тунă пулнă. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20251009121947/https://smi21.ru/?publication=160009 ХАЛĂХ КĂМĂЛНЕ КАЯССА ШАНАÇÇӖ] КАÇАЛ ЕН хаçатĕнчи музей çинчен статья * [http://www.smi21.ru/?publication=164915 ĂСЧАХ МУЗЕЙСЕМПЕ КĂСĂКЛАНАТЬ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Хыпар хаçатĕнчи статья [[Категори:Чăваш Енри Йĕпреç районĕн музейĕсем]] t2pnbtyucni02hug7s4g56rnfu1t815 0 15134 878798 834507 2026-11-05T20:14:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878798 wikitext text/x-wiki {{РФ субъекчĕ |RuNm = Адыгей Республики |OfNm1 = Адыгэ Республик<br> |OfNm2 = Республика Адыгея<br>[[File:Acheshbok,_Южные_отроги_горы_Ачешбок,_драматичные_погодные_условия_раннего_лета,_Западный_Кавказ.jpg|250px]] |FSFlag = Flag of Adygea.svg |FSCoA = Coat of arms of Adygea.svg |FlagLnk = Адыгей Республикин ялавĕ |CoALnk = Адыгей Республикин гербĕ |FSMap = Map of Russia (2014–2022) - Adygea.svg |FSCtrWhat = Тĕп хули |FSCtrNm = [[Майкоп]] |AreaRnk = 81 |TotArea = 7&nbsp;792 |WaterPrcnt = кăштах кăна |PopRnk = 75 |PopQty = 497 985<ref name='2023pop'>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Bul_MO_2023.xlsx Патшалăх статистикăн Федераллă служби</ref> |PopCtDate = 2023 |PopDens = 63,91 |FedDistrNm = [[Кăнтăр федераци тăрăхĕ]] |EcRegNm = [[Çурçĕр Кавказ федераци тăрăхĕ]] |CadNo = 01 |LangLangs = s |OfLangs = [[адыгей чĕлхи|адыгейле]], [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] |HeadTtl = Пуçлăхĕ |HeadNm = [[Кумпилов Мурат Каральбиевич|Мурат Кумпилов]] |ViceTtl = Хасэ ертӳçи |ViceNm = [[Нарожный Владимир Иванович|Владимир Нарожный]] |LegislTtl = |LegislNm = |FSAnthem = [[Адыгей Республикин гимнĕ]] |FSUTC = +0300 }} '''Адыгей''' е '''Адыгей Республики''' ({{lang-ady|Адыгэ Республик}}, {{lang-ru|Республика Адыгея}}) — [[Раççей Федерацийĕ]]н субъекчĕ, республика (патшалăх) унăн йышне<ref>[https://ru.m.wikisource.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8#%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F_5 Раҫҫей Федерацийӗн Конституцийӗ]. 1 сыпӑк 5 статья 1 тата 2 пункт: <br> 1. Раҫҫей Федерацийӗ республикасенчен, крайсенчен, облаҫсенчен, федераци пӗлтерӗшлӗ хуласенчен, автономиллӗ облаҫран, автономиллӗ округсенчен — Раҫҫей Федерацийӗн пӗр тан правӑллӑ субъекчӗсенчен тӑрать.<br> 2. Республика (патшалӑх) хӑйӗн конституцийӗпе саккунлӑхӗ пур. Край, облаҫ, федераци пӗлтерӗшлӗ хула, автономиллӗ облаҫ, автономиллӗ округ хӑйӗн уставӗпе саккунлӑхӗ пур</ref>. [[Тĕп хула|Тĕп хули]] — [[Майкоп]]. [[Кăнтăр федераци тăрăхĕ|Кăнтăр федераци тăрăхне]] кĕрет, [[Çурçĕр-Кавказ экономика районĕ]]н пайĕ<ref>[[https://web.archive.org/web/20190528090037/https://bigenc.ru/geography/text/3785374|архив дата=2019-05-28 М. Г. Шарце, Г. И. Гладкевич, В. Р. Эрлих]]</ref>. Республикăн пурте территори [[Краснодар Ен]]пе юнашар вырнаçнă. {{Full Date|1922|07|27}} [[Кубань-Хурăтинĕс облаçĕ]]н [[Майкоп пайĕ|Майкоп]] тата [[Екатеринодар пайĕ]]сен территорисенче [[Черкес (Адыгей) автономиллĕ облаçĕ]] пекех туса хунă, {{Full Date|1922|08|24}} [[Черкес (Адыгей) автономиллĕ облаçĕ]] [[Адыгей (Черкес) автономиллĕ облаçĕ]] ятне улăштарнă. [[1928]] çулхи [[Çурла уйăхĕ|çурлара]] [[Адыгей автономиллĕ облаçĕ]] ятне улăштарнă, {{Full Date|1991|07|3}} [[Адыгей Совет Социализмлă Республики]] ятне улăштарнă<ref>{{cite web |url=http://base.garant.ru/184582/ |title=Закон РСФСР «О преобразовании Адыгейской автономной области в Советскую Социалистическую Республику Адыгея в составе РСФСР» |access-date=2013-09-17 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185210/http://base.garant.ru/184582/ |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.adygheya.ru/info/history/index.shtml |title = Республика Адыгея — История |deadlink = yes |access-date = 2016-01-22 |archive-date = 2021-06-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210610121151/http://www.adygheya.ru/info/history/index.shtml }}</ref>. {{Full Date|1992|03|23}} хальхи ятне йышăннă<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/412308840 |title=ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ АДЫГЕЯ от 23 марта 1992 года N 1-1 ОБ ИЗМЕНЕНИИ НАИМЕНОВАНИЯ РЕСПУБЛИКИ СОВЕТСКАЯ СОЦИАЛИСТИЧЕСКАЯ РЕСПУБЛИКА АДЫГЕЯ |access-date=2022-12-10 |archive-date=2023-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406153422/https://docs.cntd.ru/document/412308840 |deadlink=no }}</ref>. [[Патшалăх чĕлхи]]сем: [[Адыгей чĕлхи|адыгейлепе]] [[Вырăс чĕлхи|вырăсла]]. == Географи == [[File:Adygea_Topography.png|left|200px|thumb|Адыгейĕн топографи катти]] == Истори == {| class="standard" !Халăх ||Йышĕ [[2002]] çулта, пин ([http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 *] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126074108/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 |date=2012-01-26 }}) |- |[[Вырăссем]]|| 288,3 (64,5 %) |- |[[Адыгсем]] (Черкессем)|| 108,1 (24,2 %) |- |[[Эрменсем]]|| 15,3 (3,4 %) |- |[[Украинсем]]|| 9,1 (2 %) |- |[[Куртсем]]|| 3,6 |- |[[Тутарсем]]|| 3,5 |- |[[Турккăсем]]|| 3,4 |- |[[Беларуссем]]|| 1,9 |- |[[Чикансем]]|| 1,8 |- |[[Грексем]]|| 1,7 |- |[[Азербайджансем]]|| 1,4 |- |[[Нимĕçсем]]|| 1,2 |- |[[Чеченсем]]|| 1,1 |- |<small> показаны народы c численностью более 1000 человек </small> |} [[Image:Adygea.png|thumb|250px|right]] == Экономика == == Администраци-территори пайланăвĕ == {{main|Адыгейĕн администрациллĕ-территориллĕ пайланăвĕ}} [[Ӳкерчĕк:Administrative Map of Adygea.svg|right|thumb|320px|Хальхи Адыгейĕн администраци-территори пайланăвĕ]] Адыгей Республикин «Об административно-территориальном устройстве Республики Адыгея» Саккунĕпе, республика малалла администрациллĕ-территориллĕ виçисене кĕртет: 7 [[район]] та 2 республика хула округĕ (2 хула республика пĕлтерĕшĕпе юнашар пурăнан вырăнсем)<ref name="АТУ">{{cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/804932767 |title=Закон Республики Адыгея «Об административно-территориальном устройстве Республики Адыгея» |access-date=2017-06-05 |archive-date=2018-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181126050026/http://docs.cntd.ru/document/804932767 |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/895266472 |title=Закон «О внесении изменений в Закон Республики Адыгея „Об административно-территориальном устройстве Республики Адыгея“» |access-date=2016-09-09 |archive-date=2016-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160924145653/http://docs.cntd.ru/document/895266472 |deadlink=no }}</ref>: * 1. [[Майкоп]], * 2. [[Адыгейск]], * 3. [[Гиагинская районĕ]], * 4. [[Кошехабль районĕ]], * 5. [[Красногвардейское районĕ]], * 6. [[Майкоп районĕ]], * 7. [[Тахтамукай районĕ]], * 8. [[Теучеж районĕ]], * 9. [[Шовгенов район]]. == Культура == === Театрсем === * [[Адыгей драма театăрĕ]] ([[Майкоп]]) * [[Адыгей Камерăллă кĕвĕ театăрĕ]] ([[Майкоп]]) == Паллă çыннисем == * [[Шахан-Гирей Хакурате]] * [[Нух Асланчериевич Берзегов|Нух Берзегов]] * [[Аслан Джаримов]] * [[Хазрет Совмен]] * Хусен Андрухаев * Исхак Машбаш * Владимир Чернов * Сергей Алифиренко * Якуб Коблев * Ася Еутых * Тембот Керашев * Казбек Биржев * Анатолий Березовой == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == {{commons|Category:Adygea}} * [http://www.adygheya.ru/ Адыгей республикин фициаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515161545/http://www.adygheya.ru/ |date=2011-05-15 }} * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=1 Республика Адыгея в справочнике-каталоге "Вся Россия"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409211525/http://www.terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=1 |date=2009-04-09 }} * [https://web.archive.org/web/20240225162122/http://adigeya.spektr.info/ Республика Адыгея на Открытом портале Юга России] * [http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnadyghea.html История национального состава Адыгеи] * [http://AdygaAbaza.ru/ Пур тĕнчери Абаза-Адыг (Черкес) сайчĕсем] {{Адыгей}} {{Раççей Федераци субъекчĕсем}} [[Категори:Адыгей]] [[Категори:Раççей Федерацин субъекчĕсем]] 0j0xuwl4frl6hc4mv78ychti3abdhdp 0 15391 878861 873720 2026-11-05T23:33:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878861 wikitext text/x-wiki {{taxobox | name = Ăсан | image file = Black Grouse Nationalpark Bayerischer Wald.jpg | image title = Аçа | image descr = Аçă | regnum = Чĕрчунсем | phylum = [[Хордовые]] | classis = [[Вĕçен кайăксем]] | ordo = [[Чăх евĕррисем]] | familia = [[Фазансем]] | genus = [[Ăсансем]] | species = '''Ăсан''' | latin = {{btname|Lyrurus tetrix|[[Linnaeus]], [[1758]]}} | section name = Синоним | section text = <center>''Tetrao tetrix''</center> | wikispecies = Lyrurus tetrix | commons = Category:Lyrurus tetrix | itis = 553891 | ncbi = 109040 | range map = Lyrurus_tetrix_distribution.png }} [[Ӳкерчĕк:Teeri.jpg|thumb|250px|Ăсан чăххи]] [[Ӳкерчĕк:Lyrurus_tetrix_distribution.png|thumb|right|250px|Ăсан ареалĕ]] [[Ӳкерчĕк:Tétras lyre MHNT.jpg|thumb|'' Lyrurus tetrix tetrix'']] '''Ăсан''' - килти чăхран кăшт пĕчĕкрех кайăк. Чăх йышне кĕрет. Çăмартисем (7-9) сарăрах хăмăр, унта-кунта хăмăр пăнчăсем курăнкалаççĕ. Ăсан чăххи вĕсене 25 кун таран пусса ларать, кунне 23-25 хут çавăрать. Чĕпписене тухса типсенех çĕр çинче вырнаçнă йăваран илсе тухса каять. Хĕлле юр ăшăнче пытанса пурăнать, юр ăшăнчи пӳлĕмĕ хăйĕнчен пысăкрах, уйрăмах çӳллĕшĕ. Юр ăшĕнчен кунне икĕ хутчен апат çиме тухать - ирхине ирех тата хĕвел анма пуçласан. Ăсансен туйĕ пуш уйăхĕн вĕçĕнче - ака уйăхĕн пуçламăшĕнче пулса иртет. Ăсан автанĕ туй вăхăтĕнче хаярланать, сасси таçта çитичченех илтĕнет. Туй 10-12 куна тăсăлать. Кайран автансем тĕк тăкаççĕ. [[Чăтăлăх]]сенче пытанса пурăнаççĕ. Ниçта та вĕçсе каймаççĕ. Пирĕн тăрăхра вĕсен йышĕ пысăках мар: 2-3 пинрен иртмест. Ку ăсан [[сунар кайăкĕ]] пулнă пирки тата унăн тăшманĕсем нумаййинчен килет. Ăсан çине [[тилĕ]]сем, [[сăсар]]семпе [[пăсара]]сем тапăнаççĕ. Çын ăсана йăпăр-япăр кураймасть, мĕншĕн тесен ăсансен итлев тата курав органĕсем питĕ вăйлă аталаннă, çын çывхарнине таçтанах пĕлеççĕ - тĕплĕн пытанма тăрăшаççĕ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20140729010300/http://ru.spiritual-art.info/fl_black_grouse.html Видеофильм «Ăсан туйĕ»]: Ăсан юрри — çуркунне çут çанталăкра итлеме чи хитре юрă! * [http://winter-birds.narod.ru/lyrurus_tetrix.htm Мускав тулашĕнчи хĕл каçав вĕçен кайăксем — Ăсан Lyrurus tetrix (Linnaeus, 1758)] * [http://www.ecosystema.ru/08nature/birds/044.php Сайт ecosystema.ru Ăсан Lyrurus tetrix] * [http://belhuntclub.net/index.php?name=Pages&op=page&pid=347 Беларуçри сунар вĕçен кайăкĕсем — Ăсан (Lyrurus tetrix)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402162956/http://belhuntclub.net/index.php?name=Pages&op=page&pid=347 |date=2015-04-02 }} [[Категори:Вĕçен кайăксем]] [[Категори:Чăх йышшисем]] [[Категори:Евразири вĕçен кайăксем]] ed9wbnw3yi0mg0n6mloh8k09x8wnji0 0 15581 878757 766577 2026-11-05T17:45:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878757 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Spermophilus beldingi.jpg|thumb|right|300px|Çеçенхир сăвăрĕ]] '''Сăвăр''' — кĕлетки тăршшĕ 50-58 [[сантиметр]], йывăрăшĕ 4-6 [[килограмм]]. Сăвăрсем çемьепе [[шăтăк]]ра пурнаççĕ. Шăтăк тарăнăшĕ 2-3 [[метр]]а çитет, тăршшĕ вара 10 метртан та иртме пултарать. [[Кĕркунне]] шăтăкне питĕрсе çывăрма выртаççĕ. [[Çуркунне]] вăрансах чупаççĕ. Сăвăр ами 40-42 кунран 3-5 [[çура]] тăвать. 26 [[кун]]ран çурасем курăк çиме тытăнаççĕ. [[Наркăмăш]]лă [[курăк]]семсĕр пуçне нимĕнле ӳсентăрана та тиркемеççĕ. Сăвăрсем 10-12 [[çул]] пурнаççĕ. Пирĕн патăрта вĕсем ĕлĕк пайтах пулнă. Хальхи вăхăтра сăвар ятарласа килсе янă хыççăн кăна тепĕр хут ĕрчеме пуçланă. Паянхи куна сăвăр [[колони]]йĕсем [[Патăрьел]] тата [[Çĕрпӳ]] [[район]]ĕсенче пур. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20220120021608/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Mammals/102.html Позвоночные животные России: Сурок-байбак] * [https://www.youtube.com/watch?v=ef9ZGkzB6fU Сурок-Байбак в Белгородской степи.] (youtube.com) * [https://www.youtube.com/watch?v=BMdb7NFCMtU Байбак] (youtube.com) * [https://www.youtube.com/watch?v=mwX5nKx49K0 Байбак в Харьковской области, Украина] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Сăвăр йышшисем]] [[Категори:Евразири сĕтпе ӳсекенсем]] [[ru:Байбак]] a6hgiaoa7ifm9rqn3au6mflvpxiqkjv 0 15895 878984 840073 2026-11-06T10:04:18Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878984 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Il Gesu.jpg|thumb|300px|[[Иль-Джезу|Сăваплă Иисус ячĕллĕ Чиркĕвĕ]], иезуитсен тĕп храмĕ. Рим.]] '''Иезуи́тсем''' (Иезуитсен орденĕ) — «Иисусăн пĕрлĕхĕн» ({{lang-la|«Societas Jesu»}}) официаллă мар ячĕ — [[католици тĕнĕ|Рим-католици Чиркĕвĕн]] тĕн орденĕ, унăн юпташĕсем [[Паплăх|Рим Паппине]] тӳррĕн пăханаççĕ. Çак [[мăнах]] орденне [[1534]] çулта [[Парис]]ре испан дворянĕ [[Игнатий де Лойола]] йĕркеленĕ, ăна [[Павăл III (Рим паппи)|Павăл III]] [[1540]] çулта çирĕплетнĕ. Паянкуна иезуитсен йышĕ 19 216 çын ([[2007]] çул) пулать, вĕсенчен 13 491 сăваплăх ĕçтешĕсем. 4 пине яхăн иезуитсем Азире, 3 пине яхăн — [[АПШ]]ра, пурĕпе иезуитсем хăйсен ĕç-хĕлне тĕнчери 112 çĕр-шывра туса пыраççĕ, вĕсен 1 536 прихут. Хальхи вăхăтра орденăн пуçлăхĕ (генералĕ) Адольфо Николас испан пулать, унчен Питер Ханс Колвенбак пулнă. Орденăн Тĕп Курийĕ [[Рим]]ре, историпе паллă çуртсен комплексĕнче вырнаçнă, унăн шутне Сăваплăхлă Иисус Ячĕн чиркĕвĕ те кĕрет. == Кун-çулĕ == == Иезуитсем тĕнчери литературăра == * [[Беранже, Пьер Жан| Беранже]] — «Сăваплă аттесем» * [[Ибаньес Бласко|Бласко Ибаньес]] — «Иезуит-аттесем» * [[Стендаль]] «Хĕрли тата хури» — иезуит шкулĕн пурнăçне çырса кăтартать * [[Дюма Александр (ашшĕ)]] — «[[Виконт де Бражелон, е Вуннă çул иртсен]]» * [[Д'Оржеваль-атте]] - Анн тата Серж Голонсен 13 томлă "Анжелика" романĕ == Вуламалли == * ''Марек Инглот SJ'' Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всем мире — Мускав: Институт филосифии, теологии и истории. * ''Мишель Леруа'' Миф о иезуитах: От Беранже до Мишле — Мускав: Языки Славянской Культуры, 2001. == Каçăсем == * [http://www.jesuit.ru/ Иезуитсем Раççейре] Официаллă сайт * [http://jesuits.at.tut.by/ Иезуитсем Беларуссире] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227011328/http://jesuits.at.tut.by/ |date=2008-02-27 }} * [https://web.archive.org/web/20081006141712/http://www.jesuit-ua.org/ Иезуитсем Украинăра] * [https://web.archive.org/web/20021209090420/http://catharticles.by.ru/history/iesuity.htm О. Константэн Симон ''Иезуиты в России''] {{Католици тĕнĕн орденĕсем}} [[Категори:1540 çулта килнисем]] [[Категори:Католици орденĕсем]] [[Категори:Иезуитсем]] [[Категори:1534 çулта никĕсленĕ организацисем]] [[Категори:Иисус Христос ятне панă объектсем]] qbddindyzp2yjn9ezt8thj144l82r9m 0 17571 878751 873696 2026-11-05T16:55:44Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878751 wikitext text/x-wiki {{Хаçат | ят = Çĕнтерӳ ялавĕ | ӳкерчĕк = | алпусни = | тĕс = Эрнере иккĕ хут, çырăнмалла | формат = А3 | чĕлхе = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] | никĕсленĕ = [[çу, 5]], [[1944]] | кăларакан = [[Чăваш Республикин культура, наци, информатика политикин тата архив ĕçĕн министерстви]], редакци коллективĕ | редактор = Тихонов А. И. | тираж = 3500 ытла экз. | тĕп оффис = 429530 , Чăваш Республики, Муркаш районĕ, [[Муркаш]] с., Мир ур., 9. | веб-сайт = [http://zp21rus.ru/ zp21rus.ru] }} '''Çĕнтерӳ ялавĕ''' ({{lang-ru|Знамя победы}}) — [[Чăваш Республики]]нчи [[Муркаш районĕ]]н хаçачĕ. [[Чăваш чĕлхи|Чăвашла]] эрнере иккĕ хут пичетленсе тухать, А3 хорматлă 6 хут енĕ. Тиражĕ 3649 экз. == Пĕрлехи хыпарсем == Йĕркелевçĕ: Чăваш Республикин культура, национальноçсен ĕçĕсен, информаци политикин тата архив ĕçĕн министерстви. Почта адресĕ: 429530 , Чăваш Республики, Муркаш районĕ, [[Муркаш]] с., Мир ур., 9. Тĕп редакторĕ — [[Тихонов Анатолий Иванович|Тихонов А. И.]]. Сăн ӳкерчĕксене Анатолий Белов хатĕрлет. Хаçатра район хыпарĕсемпе пĕрлех республикăра мĕн пулса иртнине те çутатса параççĕ. Вырăнти ял хуçалăх предприятийĕсемпе организацисен ĕçĕ-хĕлĕпе аталанăвне, шкул хыпарĕсене, спорт çитĕнĕвĕсене, право ыйтăвĕсене, районти шалти ĕçсен пайĕн материалĕсене анлăн çырса кăтартаççĕ, пĕлтерӳсемпе тĕрлĕрен уяв ячĕпе саламласа çырнă çыру та пичетлеççĕ, вулакансен пултарулăхне те тимлĕх уйăраççĕ. == Кун-çулĕ == Хаçатăн пĕрремĕш кăларăмĕ [[1944]] çулхи [[çу, 5|çу уйăхĕн 5-мĕшĕнче]] тухнă. == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/main.asp?govid=595 Хаçат сайчĕ] * [https://web.archive.org/web/20241214052452/https://smi21.ru/?mode=orgs&orgs=18&ctype=card&date=21.12.2008 Чăваш Республикин МХХ порталĕнчи хаçат страници]. * [http://www.morpress.cap.ru/ Çĕнтерӳ ялавĕн сайчĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Press-stub}} {{Чăвашла пресса}} [[Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал]] [[Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал]] [[Категори:Чăваш Енĕн Муркаш районĕ]] ps1yry5xzp8mn0blt4kuktczm6v52au 0 17586 878782 714606 2026-11-05T18:55:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878782 wikitext text/x-wiki '''Ĕç ялавĕ''' ({{lang-ru|Знамя труда}}) — [[Етĕрне районĕ]]н хаçачĕ. [[Чăваш чĕлхи]]пе тата [[вырăс чĕлхи]]пе эрнере икĕ хут пичетленсе тухать, А3 форматлă 6 хут енĕ. Тиражĕ: вырăсла - 2297 экземпляр, чăвашла - 1766 экземляр. Учредительсем: * [[Чăваш Республикин культура, национальноçсен ĕçĕсен, информаци политикин тата архив ĕçĕн министерстви]]; * «Ĕç ялавĕ» хаçат редакцийĕ» республикăри патшалăх унитари придприятийĕ. Почта адресĕ: 429060, Чăваш Республики, [[Етĕрне]] хули, Çамрăксен урамĕ, 3 çурт. Тĕп редакторĕ: [[Иванов Виктор Евгеньевич|В. Е. Иванов]]. == Кун-çулĕ == Хаçатăн пĕрремĕш кăларăмĕ [[1930]] çулхи [[ака, 3|ака уйăхĕн 3-мĕшĕнче]] "Спутник колхозника" ятпа тухнă. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20251011105230/https://smi21.ru/?mode=orgs&path=publication&orgs=53&ctype=card&p_date=06.11.2008&date=09.11.2008 Чăваш Республикин МХХ порталĕ çинче хаçат страници]. * [http://znamya-truda.ru/ Ĕç ялавĕн сайчĕ] {{Чăвашла пресса}} [[Категори:Массăллă хыпар хатĕрĕсем]] [[Категори:Чăвашла тухакан хаçатсем]] [[Категори:Чăваш хаçат-журналĕсем]] [[Категори:Раççей хаçачĕсем]] dbnbzttwwkdku02p6nty2ufj9c0kpx4 0 18076 878953 719932 2026-11-06T08:21:43Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878953 wikitext text/x-wiki '''Елеççей лавкки''' е '''14-мĕш №-лĕ çурт, Тĕвер урамĕ (Мускав)''' — Мускавăн ХVIII ĕмĕрти кун-çулпа этеплĕх палăкĕ. == Кун-çулĕ == [[Ӳкерчĕк:Jelissejew01.jpg|thumb|300px|Тĕвер урамĕнчи 14-мĕш №-лĕ çурчĕ]] == Вуламалли == * [http://testan.narod.ru/knigi_moskow/pereulok/mosper6_1.html Романюк С.К. "Из истории Московских переулков"] * [http://ru.wikisource.org/wiki/Москва_и_москвичи_%28Гиляровский%29/История_двух_домов Гиляровский В.А. "Москва и Москвичи"] * [https://web.archive.org/web/20250805082408/https://www.epochtimes.ru/content/view/8244/17/ Захарова Е.А. "Великая Эпоха" (The Epoch Tomes) - международный информационный проект] * [http://slovari.yandex.ru/dict/mostoponim/article/imu/imu-2000.htm/ Имена московских улиц. Топонимический словарь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106220600/http://slovari.yandex.ru/dict/mostoponim/article/imu/imu-2000.htm |date=2010-01-06 }} * Сухарева О.В. "Кто был кто в России от Петра I до Павла I", Москва, 2005 [[Категори:Мускав кун-çулĕ]] [[Категори:Мускав çурчĕсем]] 3s3lwsdz65vfvq9qhd012ujt2xi0jvk 0 18138 878793 870958 2026-11-05T19:59:39Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878793 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Bodleian J2 fol 175 Y 28 1.jpg|мини|справа|300 px|Яшта (28.1)]] '''Аве́ста''' ({{Lang-fa|اوستا}},( вăт.-перс. Abastāg — «çирĕплетни» урăх-иран. Upastāka) — ([[Раççей империйĕ|революциччен]] «''Зендавеста''» кăларнисенче<ref>Зендавеста [зенд-авеста] — ''зенда'', оригинал [[Авеста чĕлхи|авалхи чĕлхи]], халĕ Ĕнчĕри [[Парссем|парссен]] тата Иранри [[Гебрсем|гебрсен]] турă кĕллин чĕлхи.</ref><ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Зендавеста}}</ref>) авалхи иран тĕнĕн литература палăкĕ. Авестăна, анлă сарăлнă версипе, пирĕн эрăчченхи I пинçуллăхăн 1-мĕш çурринче хайланă. Авеста текстне [[Сасанидсем|Сасан ăрăвĕн]] тапхăрĕнче (III—VII ĕмĕрсем) [[кодификаци|кодифициленĕ]]. Кăссай йĕркипе, Авеста текстне [[Македони Александрĕ]] пĕтернĕ, кайран вара ăна сăртăш мăчаварĕсем астуса тепĕр хут çырнă. == Термин == == Тексчĕ == Авестăн икĕ редакцийĕ пур: тулли тата кĕскетни. Авеста, тулли редакцинчи, тăватă пайран тытăнса тăрать: * [[Ясна]] (кĕл юррисем) * [[Висперед]] (тĕрлĕ турăсене литургилле чĕнӳсем), * [[Вендидад]] (тĕн тата юридици хушнисен пуххи) * [[Яштă]] (гимнсем). Авестăн авалхи пайĕ — [[гата|гатсем]] (гимнсем) — Ясна пайĕ пулать. Вĕсене [[Саратуштра]] çырнă теççĕ. Авестăн ытти пайĕсене Кĕçĕн Авеста ят панă. Авестăна, ăнлантарăвĕсемпе пĕрле Зенд-Авеста (вăтам перс. Zand — пĕлӳ) пулать. Хальхи бельги ăсчахĕ Ж. Д. Гийемен хăйĕн гатсен (Саратуштра гимнĕсем) куçарăвĕ умĕнче çапла пишет: {{Цитата пуçламăшĕ}} Анăç «усрава илнĕ» Ази ывăлĕсенчен пĕрремĕшĕ Саратуштра пӳлĕхçĕ шутланать. Унăн вĕрентĕвĕ Грецие Христос тĕнне йышăниччен тăватă ĕмĕр маларах сĕмлет. Саратуштрăна Платон та пĕлнĕ. Буддăпа Конфуци сассисем Европăна çитме чылай вăхăт иртнĕ, çавăнпа та Саратуштра …авалхи Ази ăс-халлăха Анăçра пĕлтерекен пĕртен-пĕрри пулнă" {{Цитата вĕçĕ}} «Авестăн» иккĕмĕш редакцинче Вендидат, Висперед тата Ясна сыпăк кĕллисен пуххи. Çак сыпăксен йĕркине канонланă. == Чĕлхе == Авестăна [[иран чĕлхисем|авалхи иран чĕлхисен]] пĕррипе — [[авеста чĕлхи]]пе (ятăн варианчĕсем: «зенда») хайланă. Тĕплĕн хăш çĕрте çак чĕлхепе калаçнине пĕлтермен. Чĕлхе сăвă йĕркиллĕ, аллитераци, пуçламăш [[рифма]], [[ассонанс]]сем пур. Гатсем сăвăлла (5 тĕрлĕ [[силлаба сăвă хайлавĕ|силлаба]] виçепе) çырнă текстсем пулаççĕ. == Авеста тата [[Анăç цивилизацийĕ|Анăç]] == [[Авалхи Греци|Авалхи грексем]] мăчаварсем вуланă гимнсемпе кĕлĕсем пирки пĕлнĕ пулсан та, [[Гермипп]] çирĕплетнипе, [[Зороастр]] хайланă икĕ мильон сăвă йĕркине пĕлнĕ пулсан та<ref>Плиний Старший. Естественная история XXX 2, 3</ref>, авалхи иран тĕн литератури пирки чăн хыпарсем Анăçра сахал пулнă, XVIII ĕмĕрчен Авеста пирки Европăра никам та пĕлмен. Пĕрремĕш Видевдад-саде авеста тексчĕ [[Оксфорд]] библиотекине 1723 çулта [[Сурат]] сутăçĕ илсе килнĕ, анчах никам та вулама пултарайман. XVIII ĕмĕрĕн варринче франци ăсчахĕ Анкетиль Дӳперрон ([[1731]]—[[1805]]), Ĕнчĕне 1755 çулта ахаль салтак пулса кайсан, [[парссем|парссен]] пĕр мăчаварĕпе тусласшан çеç (пĕрлĕхĕ хирĕç пулсан та) Авеста тексчĕсене вулама тата куçарма вĕреннĕ 1762 çулта Францие таврăнсан, Король библиотекине 180 авеста, пехлеви, перс тата санскрит сăртăш алçырăвесене парнеленĕ. 1771 çулта вăл Европăра Авестăна [[франс чĕлхи]]не куçарса кăларнă, 1776 çулта [[Рига|Ригăра]] пĕрремĕш нимĕçле куçарнисем тухнă. Чи малтанах Авестăна Европăри публика тата ăсчахсем тиркесе-сивлесе йышăннă. Анкетиль-Дюперрона пĕрмаях суеçĕ тесе айăпланă, вара вăл чухăна ӳксе вилнĕ. Дюперрон, [[Çутлăх самани]]н пайăр ăсчахĕ, Авестăна тĕпченисĕр пуçне Тухăçри урăх тĕн тексчĕсемпе ĕçленĕскер (вăл çавăн пекех фарсирен [[Упанишадсем]] куçарнă), этемлĕх кун-çулĕн кулленхи пурăнăçĕн тĕрлĕ тĕсĕсене хаклама, вырăна хума ӳкĕтленĕ. Унăн шухăшĕпе, çак сăваплăх тексчĕсем этемлĕхĕн пĕрлехи культура пуянлăхне кĕреççĕ, вĕсем мĕнпур çыншăн та ăсхал çăлкуçĕ пулаççĕ. Авестăн сĕмĕ Тухăç та, Анăç та философи шухăшĕсенче курăнать. Г. [[Гегель]] ([[1770]]—[[1831]]) çырнипе, сăртăш тĕн системи икĕ хирĕç вăйсем — Ырлăхпа Усаллăх — кĕрешнине кăтартать. [[Иоган Вольфганг Гёте|Й. Гёттен]] (1749—1832) чи паллă «Анăç-Тухăç диванĕ» ĕçĕнче «Авалхи перси тĕнĕн халалĕ» сăвă пур. Унта сăвăç Авестăри ĕненӳпе çутă тĕттĕмрен вăйлă пулнине кăтартать. Сарутуштра гимнĕн шухăшĕ-сăнарĕпе психофизика параллелизмĕ теорийĕн никĕсне хураканĕн — Теодор Фехнерĕн ([[1801]]—[[1887]]) — чун кăмăлне хускатать. Анчах та [[Ницше Фридрих|Ф.Ницше]] «Сарутуштра çапла каланă» паллă кĕнекинче пӳлĕхçĕне халăх йăхне тытса тăракан «çӳл-этем» шухăшне хăйĕнчен хушса кĕртет. == Вырăсла куçарни == Авестăна вырăсла пĕрремĕш К. Коссович [[1861]] çулта куçарнă. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.krugosvet.ru/articles/124/1012400/1012400a1.htm Авеста çинчен] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303040138/http://www.krugosvet.ru/articles/124/1012400/1012400a1.htm |date=2009-03-03 }} «Кругосвет» энциклопедире. * [http://avesta.isatr.org/index.htm http://avesta.isatr.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121028011031/http://avesta.isatr.org/index.htm |date=2012-10-28 }} — Авеста тексчĕсем тата сăртăш пирки хыпар. ; Энциклопедири * {{ВТ-ЭСБЕ|Зендавеста}} ** {{ВТ-ЭСБЕ|Висперед}} ** {{ВТ-ЭСБЕ|Гатха}} ** {{ВТ-ЭСБЕ|Камередха}} ** {{ВТ-ЭСБЕ|Пазенд}} * [http://www.krugosvet.ru/articles/124/1012400/1012400a1.htm Авеста] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303040138/http://www.krugosvet.ru/articles/124/1012400/1012400a1.htm |date=2009-03-03 }} //Энциклопедия «Кругосвет» ; Урăххсем * [https://web.archive.org/web/20101115074552/http://blagoverie.org/avesta/index.phtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101115074552/https://web.archive.org/web/20101115074552/http://blagoverie.org/avesta/index.phtml |date=2010-11-15 }} Авеста] // сайт «Благоверие» {{Сăртăш}} {{Сăртăш тексчĕсем}} [[Категори:Сăваплăх кĕнекисем]] [[Категори:Перс чĕлхиллĕ литература]] [[Категори:Сăртăш тексчĕсем]] [[Категори:Кĕнекесем, алфавитпа]] [[Категори:Авеста| ]] [[Категори:П. эрч. 1-мĕш пинçуллăх]] [[Категори:IV ĕмĕрти кĕнекесем]] 6dwebpkfsyiy082c9dp7phelht8aez7 0 18776 878745 841971 2026-11-05T16:29:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878745 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Çĕнĕ Арланкасси |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.028035 |lon_deg =47.878673 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Аслă Пăла Тимеш ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Аслă Пăла Тимеш ял тăрăхĕ{{!}} Аслă Пăла Тимеш |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Арланова |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 131<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429392 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255845006 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Çĕнĕ Арланкасси''' ({{lang-ru|Новое Арланово}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. ==Тавралăхĕ== {{Çырмалла}} ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 131 çын, çав шутра 58 арçын, 73 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. ==Кун-çулĕ== {{Çырмалла}} ==Вуламалли== {{Çырмалла}} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/н.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016014230/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%BD.htm |date=2017-10-16 }} * [https://web.archive.org/web/20191023043951/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=1366 В.Ф. Питернова, М.М. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] 10h7embipp7vygsp3gz9y1l8of855ed 0 18928 878795 854967 2026-11-05T20:03:22Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878795 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Автанçырми |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg = 56|lat_min = 03|lat_sec = 00 |lon_deg = 47|lon_min = 23|lon_sec = 01 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Шупашкар районĕ |район тапăлра = Шупашкар районĕ{{!}}Шупашкар |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Шĕнерпуç ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Шĕнерпуç ял тăрăхĕ{{!}}Шĕнерпуç |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 98 |халăх çыравĕн çулĕ = 2006 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 429500 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83240 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 97244860010 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Автанçырми''', — [[Чăваш Ен|Чăваш Республикин]] [[Шупашкар районĕ]]нчи [[ял]]. Шупашкартан 18 ҫухрӑмра, Кӳкеҫрен 6 ҫухрӑмра вырнаҫнӑ. Чукун ҫул станцине ҫитсе 17 ҫухрӑм. Ялта пӗр урам: СССР 50 ҫуллӑх урамӗ. == Ял ячӗ == Ял ячӗ Алтӑван ятран пулса кайнӑ. Ялпа юнашар халӗ те Алтӑван ҫӑлӗ ятлӑ ҫырма пур<ref name=":0">ISBN 978-5-86765-491-7</ref>. И.С. Дубанов хӑйӗн «Географические названия Чувашской Республики» кӗнекере ял ятне «<nowiki/>[[автан]]<nowiki/>» тата «<nowiki/>[[ҫырма]]<nowiki/>» сӑмахсемпе ҫыхӑнтарать<ref>ISBN 978-5-7670-2541-1</ref>. Ял ятне вырӑсла Алдан-Сирмы (1879) тата Алдан-Сирма (1907) тесе ҫырни пур<ref>[http://elib.shpl.ru/ru/nodes/16791-vyp-10-cheboksarskiy-uezd-1913#mode/inspect/page/6/zoom/4 Список селений Казанской губернии]. — Казань: изд. Оценоч.-стат. бюро Казан. губ. Земства, 1910—1914. — Т. 10 : Чебоксарский уезд. — 1913. — С. 4. — 45 с.</ref>. == Тавралӑх == Ял таврашӗнче тӑватӑ ятсӑр ҫырма пур. ==Кун-çулĕ== Ку ял Шупашкар тӑрӑхӗнчи чи авалхи ялсенчен пӗри. Халап тӑрӑх яла XIII ӗмӗрте Алтӑван-пик Пухтел тӑрӑхне куҫнӑ хыҫҫӑн никӗсленӗ<ref name=":0" />. 1866 ҫулччен ялти халӑх патшалӑх хресченӗсен шутне кӗнӗ. Вӗсем турӑ ӳстернӗ, выльӑх-чӗрлӗх тытнӑ, ал ӗҫӗпе аппаланнӑ, [[Чăпта|чӑпта]] ҫапнӑ. 1935 ҫулта «Автан» колхоз йӗркеленнӗ. 1951 ҫулта пилӗк ялти колхоз пӗрлешнӗ те Сталин ячӗллӗ колхоз йӗркеленӗ. Вӑл [[Мăн Пӳкасси|Мӑн Пӳкассинче]] вырнаҫнӑ пулнӑ. 1959 ҫулта колхоз «Гвардеец» ятлӑ пулса тӑнӑ. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑнса ялти 12 ҫын пуҫ хунӑ<ref>https://obd-memorial.ru/html/info.htm?id=412047750&page=490</ref>. === Администраци тӗлӗшпе пӑхӑнни === XIX ӗмӗртенпе 1927 ҫулччен [[Шупашкар уесĕ|Шупашкар уесӗн]] [[Шупашкар вулӑсӗ|Шупашкар вулӑсне]] кӗнӗ. 1927 ҫулхи юпан 1-сӗшӗнче районсем йӗркелесен [[Шупашкар районӗ|Шупашкар районӗнче]] шутланма тытӑннӑ. 1927 ҫулхи юпан 1-мӗшӗнчен пуҫласа 1954 ҫулхи ҫӗртмен 14-мӗшӗччен Илпеш ял канашне пӑхӑннӑ, каярах вара Шӗнерпуҫ ял канашне пӑхӑнма пуҫланӑ. Ҫулталӑкран, 1955 ҫулхи ҫӗртмен 11-мӗшӗнче Толик Хураскинчи ял канашне куҫарнӑ. 1960 ҫулхи кӑрлачӑн 11-мӗшӗнчен пуҫласа Шӗнерпуҫӗнчи ял канашне пӑхӑнма тытӑннӑ. 2006 ҫултан [[Шĕнерпуç ял тăрăхĕ|Шӗнерпуҫ ял тӑрӑхне]] кӗрет. 2023 ҫулти административлӑ реформа хыҫҫӑн [[Шупашкар муниципаллӑ округӗ|Шупашкар муниципаллӑ округӗн]] Шӗнерпуҫ территори пайне пӑхӑнать. == Халӑх йышӗ == 1858 ҫулхи ҫыравра ялта 27 арҫын тата 24 хӗрарӑм пурӑннине палӑртнӑ. 1897 ҫулхи ҫырав 39 арҫын тата 42 хӗрарӑм пурӑннине кӑтартнӑ. 1926 ҫулта 21 кил шутланӑ, вӗсенче 44 арҫын тата 59 хӗрарӑм пурӑннӑ. 1939 ҫулхи ҫырав 35 арҫын тата 48 хӗрарӑм пурӑннине кӑтартнӑ. 1979 ҫулта 18 арҫын тата 20 хӗрарӑма шутланӑ. 1989 ҫулхи ҫырав ялта 10 арҫын тата 15 хӗрарӑм пурӑннине палӑртнӑ. [[2002 çулхи Раççей халăх çыравĕ|2002 ҫулта ирттернӗ ҫырав]] тӑрӑх Автанҫырминче 14 кил пулнӑ, 23 ҫын пурӑннӑ: 13 арҫын тата 10 хӗрарӑм. 2010 ҫулхи ҫырав тӑрӑх ялти халӑх йышӗ 22 ҫын таран чакнӑ: 14 арҫын тата 8 хӗрарӑм. Ялта чӑвашсем пурӑнаҫҫӗ. == Культура == Ялта Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче пуҫ хунисене асӑнса обелиск вырнаҫтарнӑ. == Экономика == Ял таврашӗнче [[Шĕнерпуç (Шупашкар районĕ)|Шӗнерпуҫре]] регистрациленнӗ «Гвардеец» акционерсен хупӑ обществи ӗҫлет. == Транспорт == Яла [[Çĕнĕ Шупашкар|Ҫӗнӗ Шупашкартан]] [[Кӳкеç|Кӳкеҫе]] ҫӳрекен 188 номерле автобуспа ҫитме пулать<ref>https://yandex.ru/maps/-/CDqeJXz7</ref>. 2017 ҫулхи авӑн уйӑхӗнчен раштав уйӑхӗччен ку маршрут ҫӳремен. Ҫак ыйтӑва Мӑн Пӳкасси ял халӑхӗ Чӑваш Республикин Патшалӑх Канашӗн социаллӑ политика тата наци ыйтӑвӗсемпе ӗҫлекен комитечӗн Вячеслав Рафинов председательпе тӗл пулнӑ май хускатнӑ<ref>https://tavanen.ru/%d0%b4%d0%b5%d0%bf%d1%83%d1%82%d0%b0%d1%82%d1%8b-%d0%b3%d0%be%d1%81%d1%81%d0%be%d0%b2%d0%b5%d1%82%d0%b0-%d1%87%d1%83%d0%b2%d0%b0%d1%88%d0%b8%d0%b8-%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b2%d0%b5%d0%bb%d0%b8-%d0%bf/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180538/https://tavanen.ru/%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B-%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0-%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BF/ |date=2023-12-07 }}</ref>. ==Вуламалли== * Энциклопедия Чебоксарского района. Т1. — Чебоксары: Чувашия, 2014. — 505 с. == Асӑрхавсем == {{Асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [https://tavanen.ru/?s=%D0%90%D0%B2%D0%B4%D0%B0%D0%BD-%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%BC%D1%8B Автанҫырми ялне асӑннӑ «Тӑван Ен» хаҫатри статьясем] * [https://foto.cheb.ru/cat348/ Автанҫырми ял сӑнӗсем] (Cheb.ru порталти) {{Шупашкар районĕ}} [[Категори:Шупашкар районĕнчи пурăнан вырăнсем]] clot2fm51zjwcd3qf13582gdje3x03d 0 19191 878847 841985 2026-11-05T22:45:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878847 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Аслă Шăхаль |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.163459 |lon_deg =47.818614 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Курнавăш ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Курнавăш ял тăрăхĕ{{!}} Курнавăш |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Чюрина в степи при речке Малой Буле, Чураяль, Чурина |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 256<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429384 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255830006 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Аслă Шăхаль''' ({{lang-ru|Новое Чурино}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 256 çын, çав шутра 120 арçын, 136 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. Тухăç, Анăç, Çамрăксен, Кĕпер, Юханшыв, Çурçĕр, Тĕп, Кăнтăр урамсем. ==Тавралăхĕ== ==Кун-çулĕ== 1917 çулчен Хусан кĕпернинчи ==Вуламалли== ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/н.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016014230/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%BD.htm |date=2017-10-16 }} * [https://web.archive.org/web/20191023051615/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=1416 С.И. Выйкин, М.М. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] byjo6y4bwor80oyogr3rj0c9ipe2v44 0 19192 878856 841966 2026-11-05T23:24:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878856 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Атĕкпуç |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =54.989723 |lon_deg =47.998000 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Лаш Таяпа ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Лаш Таяпа ял тăрăхĕ{{!}} Лаш Таяпа |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Одиково, Красный Восток |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 17<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429393 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255820001 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Атĕкпуç''' ({{lang-ru|Адиково}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. ==Тавралăхĕ== {{Çырмалла}} ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 17 çын, çав шутра 8 арçын, 9 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. ==Кун-çулĕ== [[1910]]-[[1911|11]]-мĕш çулсенче никĕсленĕ. 1917-мĕш çулччен Чĕмпĕр кĕпернинчи [[Пăва уесĕ|Пăва уесĕн]] Тимпаел вулăсне кĕнĕ. {{Çырмалла}} ==Вуламалли== {{Çырмалла}} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/а.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20191023044035/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=104 Н.О. Воропаева, З.А. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] h59cboc63woqs1aiptm7hu2tq1bqif9 0 19738 878738 878212 2026-11-05T15:40:53Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878738 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:OpenOffice rus 3.0.png|thumb|OpenOffice 3.0]] '''OpenOffice.org''' — пăхăнман программасем офисĕн. [[Solaris]], [[FreeBSD]], [[Linux]], [[Mac OS X]], [[Microsoft Windows]] та [[Irix]] ĕсле. <!-- кроссплатформенный пакет интегрированных офисных приложений. Наименование "OpenOffice.org" также используется в качестве названия международной деятельности, реализуемой в рамках движения "Open-source" и направленной на дальнейшее развитие пакета приложений OpenOffice.org, а также для названия сообщества участников этой деятельности. По количеству поддерживаемых платформ пакет приложений OpenOffice.org не имеет себе равных и работает на платформах Microsoft Windows и UNIX-подобных платформах: GNU/Linux, Mac OS X, FreeBSD, Solaris, Irix, что упрощает обмен документов в неоднородных средах. Официальный сайт проекта находится по адресу http:// www.openoffice.org, где можно бесплатно загрузить локализованные версии пакета OpenOffice.org. В состав пакета входят шесть приложений: * Writer — текстовый процессор и визуальный редактор HTML; * Calc — табличный процессор; * Draw — векторный графический редактор; * Impress — приложение для подготовки презентаций; * Base — механизм подключения к внешним СУБД и встроенная СУБД HSQLDB; * Math — редактор формул. Осенью 2008 г. вышла третья версия пакета OpenOffice.org, более совершенная, чем две предшествующие. В статье будет рассматриваться именно эта версия пакета, именуемая OpenOffice.org 3.0. Для комфортной работы с приложениями пакета OpenOffice.org 3.0 требуется компьютер с достаточно производительным процессором. Объем оперативной памяти рекомендуется 512 MB или больше, а разрешение экрана монитора должно быть 1024 x 768 или выше. Учитывая рост производительности компьютеров эти требования не являются ограничивающими для повсеместного использования OpenOffice.org 3.0. При желании установить OpenOffice.org 3.0 на компьютер с операционной системой Microsoft Windows следует выбрать версии Windows 2000 (Service Pack 2 или выше), Windows XP, Windows 2003 или Windows Vista. Пакет приложений OpenOffice.org изначально создавался как программный продукт, работающий на всех распространенных платформах, как аппаратных, так и программных. Наибольшей популярностью он пользуется среди пользователей GNU/Linux. По этой причине данный пакет офисных приложений, по умолчанию, включается в состав большинства дистрибутивов GNU/Linux для рабочих станций. Лидерство пакета OpenOffice.org на компьютерах с GNU/Linux можно объяснить и отсутствием версии пакета офисных приложений Microsoft Office для GNU/Linux. Однако ситуация начинает меняться и на поле, где всегда господствовали приложения Microsoft Office. Хотя пользователи Microsoft Windows в большинстве своем предпочитают Microsoft Office, но выпуск осенью 2008 г. OpenOffice.org 3.0, а также тенденция к миграции корпоративных пользователей с Microsoft Office на OpenOffice.org может изменить ситуацию и в мире операционной системы Microsoft Windows в пользу пакета OpenOffice.org на уровне форматов документов, функциональности и интерфейса приложений. Пакет приложений OpenOffice.org развивается движением "Open-source" совместно с корпорацией Sun Microsystems и распространяется под лицензией GNU Lesser General Public License Version 3. При этом развитие пакета не контролируется каким-либо одним разработчиком или одной организацией. Идеалы движения "Open-source" выражаются в четырех правах: * право использовать программное обеспечение для любых целей; * право свободно распространять программное обеспечение бесплатно или за плату; * право иметь доступ к полному исходному коду программного обеспечения; * право изменять любую часть исходного кода, или частично использовать его в других компьютерных программах. Лицензия GNU Lesser General Public License Version 3, дополняет лицензию GNU General Public License Version 3, являющуюся лицензией для свободного программного обеспечения. В лицензии GNU General Public License Version 3 указывается, что свободное программное обеспечение доступно бесплатно для любого использования. Многие дополнения, которые в других офисных пакетах предоставляются только за дополнительную плату, в OpenOffice.org также свободны от платы. Локализация пакета также осуществляется свободно. Все это способствует росту популярности пакета среди программистов и конечных пользователей по всему миру. Вокруг OpenOffice.org сложилось сообщество, которое не только развивает программное обеспечение, создавая расширения, тестируя и внося исправления обнаруженных ошибок, выпуская новые версии, но и обеспечивает бесплатную поддержку пользователей на добровольной основе. Пользователи могут получить от сообщества бесплатную сетевую поддержку через сервисы Интернета, включающую как ответы на вопросы, так и полноценные электронные учебные пособия. Каждый пользователь можете присоединиться к сообществу OpenOffice.org и влиять на развитие и распространение продукта по всему миру. Формат документов OpenOffice.org 3.0 соответствует стандарту Open Document Format 1.2. Приложения пакета позволяют импортировать документы в ту версию формата Office Open XML, которая используется в Microsoft Office 2007. Пользователь может бесплатно получить и установить дополнительные расширения, расширяющие возможности экспорта и импорта документов других офисных приложений. Формат PDF широко используется пользователями компьютеров, поскольку документы PDF гарантируется сохранность исходного форматирования информации. Приложения OpenOffice.org 3.0 позволяют импортировать и экспортировать документы в формат PDF. Среди пользователей Интернета большой популярностью пользуются сайты, построенные на MediaWiki, в частности свободная оналайновая энциклопедия "Википедия". MediaWiki используется и внутри корпоративных интрасетей для создания базы знаний. Создание новых вики-страниц на веб-сайтах на MediaWiki теперь стало проще. Пользователи могут создать вики-страницы "на лету" из текстового процессора OpenOffice.org Writer без предварительного изучения синтаксиса языка разметки, используемого на MediaWiki. При создании презентаций все большей популярностью пользуется формат Adobe Flash (SWF). OpenOffice.org Impress позволяет экспортировать создаваемые презентации в этот формат. Пакет приложений OpenOffice.org 3.0 свободно расширяемый, что защищает пользователей от зависимости от одного поставщика. Количество расширений от независимых разработчиков растёт. Большинство расширений можно свободно загрузить из репозитория расширений OpenOffice.org или с сайтов разработчиков. Благодаря расширениям пользователи OpenOffice.org могут настроить приложения пакета под свои особые потребности. Поддержка расширений осуществляется подобно тому, как это реализовано в Mozilla Firefox и Mozilla Thunderbird. В качестве расширений распространяются орфографические словари, библиотеки макросов, шаблоны и т.д. Отметим ряд свободно распространяемых расширений, выделяющих OpenOffice.org 3.0 на рынке офисных пакетов. [[PDF Import Extension]] позволяет импортировать и редактировать файлы PDF в приложении [[OpenOffice.org Draw]]. Затем эти файлы могут вновь экспортироваться в формат PDF. [[Wiki Publisher]] позволяет публиковать материалы на сервере MediaWiki непосредственно из текстового редактора Writer. Для предварительного редактирования вики-тегов материалы можно сохранить в формате TXT. [[EuroOffice Dictionary]] позволяет переводить слова на разные этнические языки непосредственно в текстовом редакторе Writer. Словари для различных направлений перевода могут создавать и свободно добавлять сами пользователи. [[OpenOffice.org2GoogleDocs]] позволяет экспортировать и импортировать в OpenOffice.org документы Google Docs, Zoho и серверов WebDAV. Наряду с проектом OpenOffice.org существуют и проекты, предлагающие дополнительные услуги для OpenOffice.org. Например, в рамках проекта OpenGroupware.org создаются расширения для обмена документами OpenOffice.org, календарями, записными книжками, работы с электронной почтой, мгновенными сообщениями и предоставления общего доступа к различным приложениям коллективной работы. В проекте Ru.OpenOffice.org основное внимание уделяется онлайновой поддержке русскоязычных пользователей, созданию и размещению учебных материалов на русском языке в Интернете, созданию русскоязычных сборок новых версий пакета, созданию терминов и переводу документации на русский язык, совершенствованию системы проверки правописания, разработке шаблонов и макросов на русском языке, популяризации OpenOffice.org среди русскоязычных пользователей. В мире патентованного программного обеспечения, как правило, каждое офисное приложение имеет свой собственный формат файлов, информация о котором закрыта для производителей других приложений. Закрытый формат ведет к тому, что открыть документ можно лишь при помощи приложения в которой он был создан, что "привязывает" пользователя к данному приложению и, соответственно, к его производителю, ограничивает интероперабельность, т.е. способность к взаимодействию, между приложениями различных офисных пакетов, порождает проблему унаследованных документов. Все это требует принятия единого формата для документов, позволяющего долгосрочно хранить документы в одном формате, независимо от устаревающих приложений. Международная организация по стандартизации (ISO) 1 мая 2006 года утвердила OpenDocument Format в качестве международного стандарта ISO/IEC 26300:2006. Корпорация Microsoft предложила альтернативный формат Office Open XML, который в ноябре 2008 г. также был опубликован как международный стандарт ISO/IEC 29500:2008. В Microsoft Office 2007 поддерживается версия Office Open XML, не соответствующая стандарту ISO/IEC 29500:2008. Поддержка Office Open XML версии ISO/IEC 29500:2008 ожидается в следующей версии пакета, имеющего рабочее название Microsoft Office 14. Для документов OpenOffice.org базовым форматом является OpenDocument Format. Документы формата OpenDocument Format также поддерживаются AbiWord, Google Docs, IBM Lotus Symphony, KOffice, NeoOffice, Star Office, SoftMaker Office, Corel WordPerfect Office X4, Zoho. Офисные пакеты Microsoft Office не поддерживают OpenDocument Format, но для них созданы плагины "ODF Add-In For Microsoft Office" и "Sun ODF Plugin for Microsoft Office", позволяющие открывать и сохранять документы в формате OpenDocument Format. OpenOffice.org 3.0 являет пример широкой интероперабельности, поскольку поддерживает не только открытый формат OpenDocument Format, являющийся международным стандартом, но и работает с закрытыми форматами документов Microsoft Office, а также позволяет импортировать и экспортировать документы формата PDF, документы Google Docs, Zoho, экспортировать презентации в формат Adobe Flash (SWF). Хотя форматы документов Microsoft Office, кроме Office Open XML, являются закрытыми, их поддержка в OpenOffice.org стала возможной благодаря методу обратной разработки. Результат обратной разработки редко идентичен оригиналу, что с одной стороны позволяет избежать ответственности перед законом, но с другой - может вызвать проблему совместимости при открытии документов Microsoft Office приложениями OpenOffice.org, проявляющуюся в искажении форматирования документов. На платформе Microsoft Windows основными конкурентами OpenOffice.org 3.0 являются пакеты Microsoft Office. Интерфейс приложений пакета Microsoft Office 2007 кардинально отличается от интерфейса приложений пакета Microsoft Office 2003. Главное отличие — полный отказ от системы главного меню с заменой его на «ленты». Данное изменение требует от пользователя переобучения и привыкания к новому интерфейсу приложений. Интерфейс OpenOffice.org похож на интерфейс Microsoft Office 2003, что значительно упрощает его освоение теми, кто решил сменить Microsoft Office 2003 на более современный пакет офисных приложений. Пользовательский интерфейс всех приложений, входящих в состав пакета OpenOffice.org, максимально унифицирован, так что выполнение многих операций осуществляется одинаковыми или подобными действиями во всех приложениях OpenOffice.org. Внешний вид приложений OpenOffice.org практически не изменяется под различными операционными системами, будь то GNU/Linux, Windows, Solaris или FreeBSD. В целом можно сказать о достаточно высокой юзабилити, т.е. дружественности к пользователю, приложений пакета OpenOffice.org. Учитывая правовые условия использования и распространения, поддержку открытого формата OpenDocument Format, высокую интероперабельность, юзабилити, качество и функциональность программного продукта, а также рост числа пользователей операционной системы GNU/Linux для рабочих станций, переход на OpenOffice.org 3.0 государственных и муниципальных, коммерческих и некоммерческих организаций, применение его в качестве основного офисного пакета при обучению школьников и студентов является вполне оправданным. --> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{кĕнеке |пуçелĕк = Основы работы в OpenOffice |каçă = http://www.intuit.ru/department/office/openofficebasics/ |вырăн = {{М.}} |издательство = Открытые Системы |çул = 2007 }} * [http://i-rs.ru/Skachat#Manual Руководство OpenOffice.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100516115947/http://www.i-rs.ru/Skachat#Manual |date=2010-05-16 }} * {{кĕнеке |автор = Костромин В.А. |пуçелĕк = OpenOffice.org — открытый офис для Linux и Windows |вырăн = {{СПб.}} |издательство = БХВ-Петербург |çул = 2005 |страницы = 272 |isbn = 5-94157-266-2 }} * {{кĕнеке |автор = Харламенков А.Е. |пуçелĕк = Философия OpenOffice.org |каçă = http://www.i-rs.ru/Stat-i/Filosofiya-OpenOffice.org |вырăн = {{М.}} |çул = 2009 }} * {{кĕнеке |пуçелĕк = Руководство пользователя OpenOffice.org 2 вырăн = {{СПб.}} |издательство = БХВ-Петербург |çул = 2007 |страниц = 320 |isbn = 978-5-94157-590-9 }} * {{кĕнеке |пуçелĕк = OpenOffice.org pro для профессионала |кăларăм = 2-е, испр. и доп. |вырăн = {{М.}} |издательство = ДМК Пресс |çул = 2008 |страниц = 448 |isbn = 978-5-94074-427-6 }} * {{кĕнеке |автор = Питоньяк Э. |пуçелĕк = OpenOffice.org pro Автоматизация работы |вырăн = {{М.}} |издательство = ДМК Пресс |çул = 2008 |страниц = 512 |isbn = 978-5-94074-441-2 }} * {{кĕнеке |автор = Хахаев И. А., Машков В. В., Губкина Г. Е. и др. |пуçелĕк = OpenOffice.org: Теория и практика |каçă = http://www.altlinux.org/Books:Openoffice |вырăн = {{М.}} |издательство = ALT Linux, Бином. Лаборатория знаний |çул = 2008 |страниц = 318 |isbn = 978-5-94774-891-8 }} * {{кĕнеке |автор = Козодаев Р., Маджугин А. |пуçелĕк = OpenOffice.org 3. Полное руководство пользователя |каçă = http://book.myooo.ru |вырăн = {{СПб.}} |издательство = БХВ-Петербург |çул = 2009 |страницы = 704 |isbn = 978-5-9775-0385-3 }} == Каçăсем == * http://www.openoffice.org е http://ru.openoffice.org {{Ĕçлемен каçă|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://ru.openoffice.org/about-documentation.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504100428/http://ru.openoffice.org/about-documentation.html |date=2009-05-04 }} * http://ru.openoffice.org/faq.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209045535/http://ru.openoffice.org/faq.html |date=2009-02-09 }} * http://www.bytebot.net/openoffice/faq.html * https://web.archive.org/web/20090529074713/http://support.openoffice.org/ * http://www.oooforum.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050210040030/http://www.oooforum.org/ |date=2005-02-10 }} * https://web.archive.org/web/20041119031708/http://ooodocs.sourceforge.net/ * http://openoffice.start4all.com/ el7yb1u9vhld8tf87z1bz9flh9qc732 0 19785 878737 768591 2026-11-05T15:40:36Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878737 wikitext text/x-wiki [[file:NATO members (blue).svg|frameless|right]] [[file:Flag of NATO.svg|frameless|right]] {{Йĕркелӳ |ят = Çурçĕр Атлантика килĕшĕвĕ |альтернативлă = North Atlantic Treaty Organization (NATO)'''<br />'''Organisation du traité de l’Atlantique nord |логотип = Flag of NATO.svg |логотип_анлăшĕ = 280px |алпусни = |карта1 = Location NATO.svg |карттă_анлăшĕ1 = 300px |кăссай1 = Пайташ-патшалăхсен картти |карта2 = |карттă_анлăшĕ2 = |кăссай2 = |пайташлăх = {{ÇАПУ пайташĕсем}} |тĕп_тĕсĕ = Штаб-хватттер<ref name="">http://www.echo.msk.ru/att/element-576534-picture-261174.jpg?1236173815</ref> |тĕп = {{Ялав|Бельги}} [[Брӳссел]], [[Бельги]] |тĕс = |чĕлхесем = [[Акăлчан чĕлхи|Акăлчан]], [[Француз чĕлхи|Француз]] |ертӳç_ĕçĕ1 = Тĕп секретарь |ертӳç_ячĕ1 = {{Ялав|Нидерландсем}} [[Схеффер Якоб Гейсберт Хооп де|Яап де Хооп Схеффер]] |ертӳç_ĕçĕ2 = |ертӳç_ячĕ2 = <!-- ... --> |ертӳç_ĕçĕ = |ертӳç_ячĕ = |никĕлекенĕ1 = |никĕсленĕ_пулăм1 = |никĕсленĕ_вăхăт1 = |никĕслекенĕ2 = |никĕсленĕ_пулăм2 = |никĕсленĕ_вăхăт2 = <!-- ... --> |никĕслекен6 = |никĕсленĕ_пулăм = |никĕсленĕ_вăхăт = [[ака, 4]] [[1949]] çул |сайт = [http://www.nato.int Официаллă сайт] |асăрхав1 = |асăрхав2 = <!-- ... --> |асăрхав5 = }} '''Çурçĕр Атланти́ка килĕшĕвĕ''', '''Çурçĕр Атланти́ка патшалăхĕсен ушкăнĕ''', '''ÇАПУ''', '''Çурçĕр-Атлантика Альянсĕ''' ({{lang-en|North Atlantic Treaty Organization}}, '''NATO'''; {{lang-fr|Organisation du traité de l'Atlantique nord}}, ''OTAN'') — вăрçă-политика чăмăрĕ. 1949 çулхи [[ака, 4|акан 4-мĕшĕнче]] [[АПШ]]-ра йĕркеленнĕ. == NATO пайташĕсем == {{main|NATO сарални}} {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! width="120"|Вăхăчĕ !! width="140"|Патшалăх !! width="350"|Асăрхавсем |- !colspan=3 |никĕслевçĕ-патшалăхсем |- | [[ака, 4]] [[1949]] || {{Бельги ялавĕ}}[[Бельги]] || |- | [[ака, 4]] [[1949]] || {{Аслă Британи ялавĕ}}[[Аслă Британи]] || |- | [[ака, 4]] [[1949]] || {{Дани ялавĕ}}[[Дани]] || |- | [[ака, 4]] [[1949]] || {{Итали ялавĕ}} [[Итали]] || |- | [[ака, 4]] [[1949]] || {{Исланди ялавĕ}}[[Исланди]] || Исланди — ÇАПУ пĕртен-пĕр хĕçпăшаллă вăйĕсемсĕр пайташĕ. Исландин çыран хӳтĕлевĕ (ÇЫХР) çеç пур. Çаплах исланди ирĕк кăмăллă салтакĕсене Норвегири базăсенче хатĕрлесе ÇАПУ лăпкă тăвакан миссисенче усă курма йышăннă. |- | [[ака, 4]] [[1949]] || {{Канада ялавĕ}}[[Канада]] || |- | [[ака, 4]] [[1949]] || {{Люксембург ялавĕ}}[[Люксембург]] || |- | [[ака, 4]] [[1949]] || {{Нидерландсен ялавĕ}}[[Нидерландсем]] || |- | [[ака, 4]] [[1949]] || {{Норвеги ялавĕ}} [[Норвеги]]|| |- | [[ака, 4]] [[1949]] || {{Португали ялавĕ}}[[Португали]] || |- | [[ака, 4]] [[1949]] || {{АПШ ялавĕ}}[[АПШ]] || |- | [[ака, 4]] [[1949]] || {{Франци ялавĕ}}[[Франци]] || [[1966]] çулхи утă уйăхĕнче Франци NATO вăрçă йĕркелĕвĕнчен тухать, Çурçĕр Атлантика килĕшĕвĕнче юлать. [[2009]] çулта тухнă тытăмсене таврăнать. |-2009 çулхи пуш уйăхĕнче каялла таврăннă.<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,4151923,00.html "Франци официаллă ÇАПУ-на таврăннă"]</ref> !colspan=3 |пĕрремĕш хут сарални |- | [[нарăс, 18]] [[1952]] || {{Греци ялавĕ}}[[Греци]] || [[1974]] — [[1980]] Греци ÇАПУ-н вăрçă ĕçĕсене [[Кипр#Грек-турккă хирĕçĕвĕ|Турципе]] сивлек пулнипе хутшăнман. |- | [[нарăс, 18]] [[1952]] || {{Турци ялавĕ}}[[Турци]] || |- !colspan=3 |иккĕмĕш хут сарални |- | [[çу, 9]] [[1955]] || {{Германи ялавĕ}}[[Германи]] || [[Анăç Германи]] хушăннă. [[Саар]]а ФРГ йышне [[1957]] кĕртнĕ, [[юпа, 3]] [[1990]] — [[Германи]] пĕрлешĕнни. |- !colspan=3 |виççĕмĕш саралăвĕ |- | [[çу, 30]] [[1982]] || {{Испани ялавĕ}}[[Испани]] || |- !colspan=3 |тăваттăмĕш саралăвĕ |- | [[пуш, 12]] [[1999]] || {{Венгри ялавĕ}}[[Венгри]] || |- | [[пуш, 12]] [[1999]] || {{Польша ялавĕ}}[[Польша]] || |- | [[пуш, 12]] [[1999]] || {{Чехи ялавĕ}}[[Чехи]] || |- !colspan=3 |пиллĕкĕмĕш саралăвĕ |- | [[пуш, 29]] [[2004]] || {{Болгари ялавĕ}}[[Болгари]] || |- | [[пуш, 29]] [[2004]] || {{Латви ялавĕ}}[[Латви]] || |- | [[пуш, 29]] [[2004]] || {{Литва ялавĕ}}[[Литва]] || |- | [[пуш, 29]] [[2004]] || {{Румыни ялавĕ}}[[Румыни]] || |- | [[пуш, 29]] [[2004]] || {{Словаки ялавĕ}}[[Словаки]] || |- | [[пуш, 29]] [[2004]] || {{Словени ялавĕ}}[[Словени]] || |- | [[пуш, 29]] [[2004]] || {{Эстони ялавĕ}}[[Эстони]] || |- !colspan=3 |улттăмĕш саралăвĕ |- | [[ака, 1]] [[2009]] || {{Албани ялавĕ}} [[Албани]] || |- | [[ака, 1]] [[2009]] || {{Хорвати ялавĕ}}[[Хорвати]] || |- |} == NATO пулас пайташĕсемпе тусĕсем == {|class="wikitable sortable" !Патшалăх ![[Лăпкăлăх туслăхĕ]] ![[Пайăр тус планĕ]] !NATO пайташне кĕртни ![[Хăвăртлатнă диалог]] ![[ПДЧ пайташĕ]] !NATO пайташĕ |- | {{Ялавлани|Украина}} || Нарăс 1994 || Çĕртме 1997 || {{Yes check}}|| Ака 2005 || || — |- | {{Ялавлани|Македони}} || Чӳк 1995 || — || {{Yes check}} || — || Ака 1999 || Греци [[2008]] çулхи [[ака, 3]] чарса лартнă. Çураçуллă чĕнӳ çеç. |- | {{Ялавлани|Грузи}} || Пуш 1994 || Юпа 2004 || {{Yes check}} || Авăн 2006<ref>[http://civil.ge/eng/article.php?id=13613 Online Magazine — Civil Georgia<!-- Bot generated title -->]</ref> || || — |- | {{Ялавлани|Черногори}} || Декабрь 2006 || — || {{Yes check}} || Ака 2008<ref>[http://www.gov.me/eng/vijesti.php?akcija=vijesti&id=153918 Черногори Республикин Ертӳçлĕхĕ<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212152317/http://www.gov.me/eng/vijesti.php?akcija=vijesti&id=153918 |date=2009-02-12 }}</ref> ||Ака 2010 кĕтмелле|| — |- | {{Ялавлани|Босни тата Герцеговина}} || Раштав 2006 || Кăрлач 2008<ref>[http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/newsbriefs/setimes/newsbriefs/2008/01/11/nb-01 (SETimes.com)<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080606035724/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/newsbriefs/setimes/newsbriefs/2008/01/11/nb-01 |date=2008-06-06 }}</ref> || {{Yes_check}} || 2009 || — || — |- | {{Ялавлани|Серби}} || Раштав 2006 || Çу 2008 || {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Азербайджан}} || Çу 1994 || Çу 2005 || {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Эрмени}} || Юпа 1994 || Раштав 2005 || {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Казахстан}} || Çу 1994 || Раштав 2006 || {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Молдави}} || Пуш 1994 || Çу 2006 || {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Финлянди}} || Çу 1994 || — || {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Швеци}} || Çу 1994 || — || {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Туркмени}} || Çу 1994 || — || {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Киргизи}} || Çĕртме 1994 || — || {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Раççей}} || Çĕртме 1994 || Май 1995|| {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Узбекистан}} || Утă 1994 || — || {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Белоруси}} || Кăрлач 1995 || — || {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Австри}} || Нарăс 1995 || — || {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Швейцари}} || Раштав 1996 || — || {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Ирланди}} || Раштав 1999 || — || {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Таджикистан}} || Нарăс 2002 || — || {{No mark}} || — || — || — |- | {{Ялавлани|Кипр}} || ÇАПУ-на кĕме [[Кипр тавлашăвĕ]] чăрмантарать || — || — || — || — || — |- | {{Ялавлани|Мальта}} || Ячĕшĕн кăна кĕни, 1995—1996 || — || {{No mark}} || — || — || — |} == NATO тĕлĕ == == NATO тытăмлăхĕ == [[Ӳкерчĕк:NATO-2002-Summit.jpg|right|thumb|333px|ÇАПУ çĕршывĕсен [[саммит|саммичĕ]], [[2002]]]] == «Лăпкăлăх туслăхĕ» == {{main|Лăпкăлăх туслăхĕ}} == Раççей тата NATO == {{main|Раççей тата NATO}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.nato.int/ Официаллă сайт] * [http://www.nato.int/home-ru.htm NATO сайчĕн вырăс уйрăмĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325213646/http://www.nato.int/home-ru.htm |date=2009-03-25 }} * [http://www.nato.int/docu/other/ru/treaty.htm Çурçĕр Антлантика килĕшĕвне вырăсла куçарни (1949)] * ''Д. Гансер''. [http://scepsis.ru/library/id_1046.html НАТО — необъявленный террор. Стратегия дестабилизации] * ''А. Храмчихин''. [http://www.chaskor.ru/p.php?id=1114 Агрессивный империалистический блок в состоянии перманентного разоружения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729072629/http://www.chaskor.ru/p.php?id=1114 |date=2009-07-29 }} * ''В. Козин''. [http://www.helsinkitimes.fi/htimes/index.php?option=com_content&view=article&id=421:nato-expansion-further-east-how-will-russia-respond&catid=11:viewpoint&Itemid=168 Продвижение НАТО на Восток: как отреагирует Россия?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212220637/http://www.helsinkitimes.fi/htimes/index.php?option=com_content&view=article&id=421:nato-expansion-further-east-how-will-russia-respond&catid=11:viewpoint&Itemid=168 |date=2009-02-12 }} * ''А. Борцов''. [http://specnaz.ru/article/?1248 ÇАПУ хăмпи] {{NATO}} {{NATO тĕп секретарĕсем}} {{United States Foreign Policy}} {{Сивлек вăрçи}} {{Тĕнче тăрăмĕ}} [[Категори:NATO|N]] [[Категори:Тĕнче йĕркеленӳлĕхĕсем]] [[Категори:Вăрçă-политика блокĕсем]] [[Категори:1949 çулта]] [[Категори:NATO патшалăхĕсем|*]] nx29m1m9dxkjhx93kisfyg9xj39b4u4 0 20023 878845 841961 2026-11-05T22:42:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878845 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Аслă Пăла Тимеш |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.088732 |lon_deg =47.858310 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Аслă Пăла Тимеш ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Аслă Пăла Тимеш ял тăрăхĕ{{!}} Аслă Пăла Тимеш |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = XVII-мĕш ĕмĕр |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Починок, что вышли из деревни Янтиковы и поселились на Большой Буле; Янтиковы починок |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 672<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429391 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255845001 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Аслă Пăла Тимеш''' ({{lang-ru|Янтиково}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. [[Елчĕк]]рен 22 çухрăмра, Пăла юханшывĕ хĕрринче çухрăмра. ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 672 çын, çав шутра 317 арçын, 355 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. == Паллă çыннисем == *[[Алюнов Гавриил Фёдорович]] ([[1876]]-[[1921]]), — политикăпа пĕрлĕхлĕх ĕçлевçи, [[Пĕтĕм Раççейри учредительсен пухăвĕ]]н пайташĕ. ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/я.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180129004647/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D1%8F.htm |date=2018-01-29 }} * [https://web.archive.org/web/20191023125921/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=2122 С.И. Выйкин, З.А. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] * [[Аслă Пăла Тимĕш ял тăрăхĕ]]; {{Капăрлатмалла}} {{stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] 9o5v1270wmlqo9t6oy0l3le0he2uwcb 0 20066 878955 841956 2026-11-06T08:27:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878955 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Елчĕк}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Елчĕк |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.161777 |lon_deg =48.018001 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Елчĕк ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Елчĕк ял тăрăхĕ{{!}} Елчĕк |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = 1639 |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Малые Ялчики на диком поле, Ялчики Малые, Малых Яльчиков, Малыя Яльчики |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 2544<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православилле христиансем |этнохороним = елчĕксем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 429380 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83249 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 97 255 840 001 |категори Commons-ра = |сайт = http://gov.cap.ru/main.asp?govid=541 }} '''Елчĕк''', '''Jelcĕk''' — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕн]] тĕпĕ. [[Шупашкар]]тан 140 çухрăмра, Канашран 65 çухрăмра, [[Таяпа (юханшыв)|Таяпа]] çырми [[Кĕçĕн Пăла]] шывне юхса кĕнĕ тĕлте вырнаçнă. == Тавралăхĕ == [[Вăрман]]сăр та уй-хирлĕ, хура тăпраллă [[вырăн]]. Çывăхра [[Аслă Елчĕк]], [[Ĕнел]], [[Тускел]], [[Акчел]] тата ытти ялсем вырнаçнă. ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 2544 çын, çав шутра 1225 арçын, 1319 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. == Кунçулĕ == Чылай вăхăт Кĕçĕн Елчĕк ятпа çÿренĕ. == Елчĕк гербĕ пирки == Елчĕк районĕн [[Елчĕк ен (хаçат)|"Колхоз ялавĕ" хаçачĕн]] [[1994]]-мĕш çулхи раштавăн (декабрĕн) 13-мĕшĕнчи номерĕнче пĕчĕк [[статья]] пичетленсе тухнă. Унăн [[Ят|ячĕ]] — "Елчĕкĕн те герб пулмалла". Çав статьяра палăртнă сĕнÿпе пĕрлех Елчĕк [[ял|ялĕн]] [[Герб|гербĕн]] проекчĕ те пур. [[Хулкан]] çинче [[Пăла (юханшыв)|Пăла]], [[Кĕçĕн Пăла]], [[Таяпа (юханшыв)|Таяпа]] шывĕсем еплерех пĕрлешнин схеми ([[план|планĕ]]). Тивĕçлĕ вырăнта — уйрăм пÿрт [[ÿкерчĕк]]ĕ, вăл Елчĕк ялне [[символ|символла]] майпа палăртать. Асăннă [[проект]]а пурнăçа кĕртсе герб туса хуман. Ытти проектсем пулнă-и, пулман-и — ку паллă мар. Хальхи вăхăтра Елчĕк [[Ял|ялĕн]] ятарлă гербĕ çук. [[Район|Районăн]] — пур. Анчах та вăл пĕр харăсах район центрĕн те гербĕ пулнине ятарласа палăртман.<ref>[http://geraldika.ru/symbols/22562 Герб Яльчикского района]</ref> == Паллă ентешсем == * [[Беляев Александр Филиппович]] (15.08.1908 — 11.12.1943) — [[Совет Союзĕн Паттăрĕ]]. * [[Иванов Николай Петрович]] (1904-1959) — [[Совет Союзĕн Паттăрĕ]]. * [[Сергеева Юлия Сергеевна]] ([[1900]]-[[1949]]) — чăвашран тухнă малтанхи хĕрарăм тухтăрсенчен пĕри.<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=4216 Чувашская энциклопедия. СЕРГЕЕВА Юлия Сергеевна]</ref> * [[Сергеева Евдокия Сергеевна]] ([[1907]]-[[1979]]) — чăвашран тухнă малтанхи хĕрарăм тухтăрсенчен пĕри.<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=4217 Чувашская энциклопедия. СЕРГЕЕВА Евдокия Сергеевна]</ref> * [[Анкинович Екатерина Александровна]] (1911-1991), [[Геологи|кеолоки]]-минералоки ăслăлăхĕсен тухтăрĕ, профессор. * [[Филимонов Валерий Николаевич]] — ([[2018]]-мĕш çултанпа Чăваш республикин Патшалăх Канашĕн пуçлăхĕ)<ref>[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=83&id=2309506 ФИЛИМОНОВ Валерий Николаевич Председатель Государственного Совета Чувашской Республики]</ref>. * [[Плющев Юрий Николаевич]] — «Беларусьфильмри» кинооператор<ref>Алексин, Валерий. [https://chuvash.org/blogs/comments/4690.html Кинооператор — тӗлӗнмелле професси.]</ref>. * [[Музыкантова Валентина Ивановна]] ([[1948]]) — актриса. * [[Владимир Владимирович Кудряшёв]] ([[1902]]-[[1944]]) — ÿнерçĕ<ref>И.В. Кудряшёва. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=5840 Владимир Владимирович Кудряшёв]. — электронла чăваш энциклопедири статья (вырăсла). </ref>. == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/main.asp?govid=541 Елчĕк ял тăрăхĕ] *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/я.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180129004647/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D1%8F.htm |date=2018-01-29 }} * [https://web.archive.org/web/20191023122850/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=1565 С.И. Выйкин, Н.С. Головина. Чăваш энциклопедийĕ] * [https://yandex.ru/video/preview/?filmId=15490383800421599991&text=Аслă+Елчĕк+вăтам+шкулĕ&noreask=1&path=wizard&parent-reqid=1573403984116813-534203957171981989100128-man1-3570 Илле Тукташ, "Хĕл илемĕ" Борисов Егор калать] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] hv5pe2t3vptndr3c9tly5f180swc0yr 0 20534 878775 841981 2026-11-05T18:35:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878775 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Çуткӳл (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Çуткӳл |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.175650 |lon_deg =47.736155 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Курнавăш ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Курнавăш ял тăрăхĕ{{!}} Курнавăш |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 198<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429388 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255830002 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Çуткӳл''' ({{lang-ru|Белое Озеро}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. ==Тавралăхĕ== {{Çырмалла}} ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 198 çын, çав шутра 94 арçын, 104 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. ==Кун-çулĕ== 1917 çулчен Хусан кĕпернинчи == Паллă çынсем == * [[:tt:Серафим Ильин|Серафим Ильин]] (1913-1992), Хусан ялхуçалах институтчĕ ректăрĕ. ==Вуламалли== ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/б.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180426144326/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%B1.htm |date=2018-04-26 }} * [https://web.archive.org/web/20191023131144/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=810 З.А. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] ov1bg8xk5ypi6gfersj30q53eu23bd9 0 20709 878818 806792 2026-11-05T21:33:53Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878818 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Анатри Тимĕрçен |тăван çĕлĕк = Anatri Timĕrşen |герб = Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png |ялав = Флаг Ульяновской области (2013).svg |lat_deg =54 |lat_min =32 |lat_sec =00 |lon_deg =47 |lon_min =51 |lon_sec =00 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Чĕмпĕр облаçĕ |регион тапăлра = Чĕмпĕр облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Чăнлă районĕ |район тапăлра = Чăнлă районĕ{{!}}Чăнлă |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Тимĕрçен ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Тимĕрçен ял хутлăхĕ{{!}}Тимĕрçен |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 1202 |халăх çыравĕн çулĕ = [[2010]] |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = анат тимĕрçенсем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 433634 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 73 |цифрăллă идентификатор = 73254875003 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Анатри Тимĕрçен''', '''Anatri Timĕrşen''' ({{lang-ru|Нижние Тимерсяны}}) — [[Чĕмпĕр облаçĕ]]нчи [[Чăнлă районĕ|Чăнлă районĕн]] ялĕ. == Тавралăхĕ == [[Тимĕрçен]] юханшывĕ хĕрринче, [[Аслă Накаткăн]] чиркӳллĕ ялтан анăç-çурçĕр-анăçалла 10 çухрăмра вырнаçнă. == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == [[2010]]-мĕш çулта ялта 1202 [[çын]] пурăннă. Ялти урамсен вырăсла ячĕсем: Архангельская улица, Восточный переулок, Колхозный переулок, Конный переулок, Набережная улица, Овражный переулок, Октябрьская улица, Первомайская улица, Полевая улица, Садовая улица, Северная улица, Советская улица, Труда переулок, Центральная улица, Южная улица<ref>[https://mapbase.ru/Ульяновская/район-Цильнинский/место-с_Нижние_Тимерсяны Карта село Нижние Тимерсяны в Ульяновской области.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190717173026/https://mapbase.ru/%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F/%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%A6%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE-%D1%81_%D0%9D%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%8F%D0%BD%D1%8B |date=2019-07-17 }}</ref>. Урамсен чăвашла ячĕсем епле пулни паллă мар. ==Паллă çынсем== *[[Ваççа Аниççи|Тимĕрçенсем Ваççа Аниççи]] ([[1893]]-[[1978]]), — [[сăвăç]], [[вĕрентекен|вĕрентевçĕ]]. * [[Ромашкин Валериан Фёдорович]], — [[Чĕмпĕр|Чĕмпĕрте]] [[чăваш чĕлхи|чăвашла]] тухса тăракан [[Канаш (хаçат)|"Канаш" хаçатăн]] пĕрремĕш редакторĕ<ref>Ачалăхăн пĕр пайĕ асăннă районти [[Телешовка|Телешовкăра]] иртнĕ.</ref>. * Сымкин, Петр Васильевич (03.04.1937) — фотожурналист. * Медков Александр Герасимович (20.09.[[1938]]-?) — Чăнлă районĕн хисеплĕ элтешĕ<ref name="ПГ">[http://cilna.ru/?id=82 Почётные граждане. Список лиц, которым присвоено звание «Почётный гражданин Цильнинского района»]</ref>. * Юманов Юрий Владимиррович (04.04.[[1959]] çур.) — Чăнлă районĕн хисеплĕ элтешĕ<ref name="ПГ" />. * Дубов Иван Васильевич (17.06.[[1914]]-?) — Чăнлă районĕн хисеплĕ элтешĕ<ref name="ПГ" />. * Марьин Александр Евгеньевич (07.10.[[1956]]) — Чăнлă районĕн хисеплĕ элтешĕ<ref name="ПГ" />.[[ *[[Фурашова Елизавета Алексеевна ]] (1921 çур.)<ref>Николай Ларионов-Йĕлмел. [https://chuvash.org/news/29005.html Кӳршӗре: Легендарлӑ тухтӑр 100 ҫулта]</ref> == Вуламалли == * Матвеев Г.Б. [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=1313 Анатри Тимĕрçен.] — электронла чăваш энциклопедири статья. * Чăваш халăх пултарулăхĕ. Истори халапĕсем, Шупашкар: Чăваш кĕнеке изд-ви, 2007. с.380 * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3934 Чуваши Ульяновские]. Чăваш электронла энциклопедийĕнчи статья. * Садыкова Резеда Камиловна. ИСТОРИКО-ЛИНГВИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ТЮРКО-ТАТАРСКОЙ ТОПОНИМИИ УЛЬЯНОВСКОЙ ОБЛАСТИ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ 10.02.02.- Языки народов Российской Федерации(татарский язык) АВТОРЕФЕРАТ диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук Казань-2003. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа", [[Шупашкар]], 2002. 192 с. * [[Мĕтри Юман]]. Ульяновск енчи чăвашсем. // Мĕтри Юман. Çырнисен пуххи. Шупашкар, [[1997]]. — С.435-438. * [[Ромашкин Валериан Фёдорович|Ромашкин, Валериан Федорович.]] Чуваши Симбирского Поволжья : ( Расселение, состав, этногенез, культура, религия ) / В. Ф. Ромашкин, В.Н. Федоров, Л.П. Шабалина. - Ульяновск: Симбирская книга, 1998. - 168 с. : ил. * Культура и быт низовых чувашей. Ч., 1984. * [[Иванов Виталий Петрович|Иванов В.П.]] Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * [[Ягафова Екатерина Андреевна|Ягафова Е.А.]] Чуваши Урало-Поволжья (история и традиционная культура этнотерриториальных групп). Ч., 2007. * Краткая чувашская региональная энциклопедия. Пензенская, Саратовская, Ульяновская области. Ульяновск, 2009. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем == * [http://town-map.ru/nizhniye_timersyany_81_543200_475100.htm КАРТА - НИЖНИЕ ТИМЕРСЯНЫ УЛЬЯНОВСКОЙ ОБЛАСТИ.] * [https://vk.com/club48871088 Анатри Тимĕрçен социаллă тетелте.] * [https://www.rgo.ru/ru/ulyanovskoe-oblastnoe-otdelenie/proekty/ekspedicii/etnogeograficheskaya-ekspediciya-tradicionnaya ЭТНОГЕОГРАФИЧЕСКАЯ ЭКСПЕДИЦИЯ «ТРАДИЦИОННАЯ КУЛЬТУРА ТЮРКО-ЯЗЫЧНЫХ НАРОДОВ СИМБИРСКО-УЛЬЯНОВСКОГО ПОВОЛЖЬЯ»]. {{Ulyan-obl-geo-stub}} {{Чăнлă районĕ}} {{Чĕмпĕр чăваш ялĕсем}} [[Категори:Чăнлă районĕнчи пурăнан вырăнсем]] [[Категори:Аякри чăваш ялĕсем]] an0klfym1obwqtbrbbmaks28lz22k80 0 21242 878771 858110 2026-11-05T18:22:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878771 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Sky scraper construction.jpg|thumb|Çӳллĕ çурт-йĕре туни.]] '''Çурт-йĕр тăваслăх''', '''çурттăвăм'''<ref>Г. Айхи çырнисенче тĕл пулать.</ref>, '''хăтлав''' — çурт, инженери çурт-йĕрне (?) ([[кĕпер]], [[çул]], [[аэродром]]), çаплах пĕрлĕх объекчĕсене ([[инженери эрешĕсем|инженери эрешĕсене]], [[ПАФ|пĕчĕк архитектура формисене]] т. ыт.) тăвас ĕç-хĕлĕн тĕсĕ. == «Хăтлав» (хăтлас) сăмах пирки == «Шăмаршă хыпарĕ» хаçтаран<ref>[http://shemursha-vesti.ru/linenew.php?id=888&text=news-publikacii Категория: Публикации Опубликовано: 2021-09-16 15:47:13 Версия для печати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211003210841/http://shemursha-vesti.ru/linenew.php?id=888&text=news-publikacii |date=2021-10-03 }} — хаçат сайчĕ.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} Çĕнĕ ФАПсем уçăлĕç. Паянхи куна кунта шыв кĕртнĕ. Халĕ тирпей-'''хăтлав''' ĕçĕсем пыраççĕ. {{Цитата вĕçĕ}} «Хыпар» хаçатран<ref>[http://hypar.ru/cv/news/oleg-nikolaev-cerpu-kanash-komsomolski-rayonesenche Олег Николаев - Çĕрпӳ, Канаш, Комсомольски районĕсенче 18 Çурла, 2020] — Хаçат сайтĕнчен</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} Чăваш Республикин Ертӳçи Комсомольски районĕнче Гульнара Хайртдинова хресчен-фермер хуçалăхĕн Комсомольскинчи юр-вар туса кăларакан заводне кĕрсе курчĕ. Унтан Комсомольски салине федерацин наци проекчĕпе килĕшӳллĕн '''хăтлас''' ĕç еплерех пынипе паллашрĕ. {{Цитата вĕçĕ}} «Авангард» хаçатран (Патăрьел]<ref>[http://batyr.cap.ru/about/seljskie-poseleniya/na-pogashenie-ipotechnogo-kredita-mnogodetnie-semji/2019/07/05/petem-ukca-yala-hatlama Публикациленĕ: 05 июль 2019 20:50] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211003210840/http://batyr.cap.ru/about/seljskie-poseleniya/na-pogashenie-ipotechnogo-kredita-mnogodetnie-semji/2019/07/05/petem-ukca-yala-hatlama |date=2021-10-03 }} — районăн официаллă сайче кун çути кăтартнă</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} Пĕтĕм укçа – яла хăтлама... Çак усĕм темиçе шайри бюджетран укçа-тенкĕ пухса вырăнти социаллă ыйтусене татса пама тăрăшнине çирĕплетет. Апла пулсан ку меслетпе тухăçлă усă кураççĕ. Строительство, реконструкции, юсав, '''хăтлав''' кăçал та кашни районтах сарăлнă... Пăчăрлă Пашьелĕнчи çул айне тимĕ р-бетон пăрăх хывн, Васан ял тăрăхĕнче хытă каяш пухмалли контейнерсене лартма лапамсем тунă, Карапай Шăмăршă стадионне '''хăтланă''' тата ытти çавнашкал ĕçе пурнăçланă. {{Цитата вĕçĕ}} «Грани» хаçат (Çĕнĕ Шупашкар)<ref>[http://www.grani21.ru/news/novyj-sadik-kak-igrushka 25.06.2017 / Актуально] — Хаçат сайтĕнчен.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} Шкулчченхи вĕрентÿ организацийĕсем '''хăтлас''' енĕпе хута кайнă федерации программи вĕçленнĕ пулин те республикăра кунашкал ĕç малалла аталанать. {{Цитата вĕçĕ}} Сăмахсартан<ref>[http://ru.samah.chv.su/s/хăт Чувашско-русский словарь (1982)]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} Хăт. I. сущ. 1. уют удобство и удобства комфорт {{Цитата вĕçĕ}} Патăрел муниципаллă округĕн тĕп (официаллă) сайтĕнчен<ref>[https://batyr.cap.ru/news/2019/07/05/petem-ukca-yala-hatlama Пĕтĕм укçа – яла хăтлама] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231112163307/https://batyr.cap.ru/news/2019/07/05/petem-ukca-yala-hatlama |date=2023-11-12 }}</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} Пĕтĕм укçа – яла хăтлама {{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}} {{Цитата вĕçĕ}} == Архитектурăпа граждан çурт-йĕр тăваслăхĕ == == Раççейре çурт-йĕре тумашкăн проектланă чухне усă курмалли документ тĕсĕсем == == Ĕç тата çурт-йĕр тăваслăхĕн тĕсĕсем == Тăвакан объектсене пулас ĕç-пуç тĕлĕпе çапла уйăраççĕ: * Промăçлă (савутсем, фабриксем) * Транспорт (çулсем, кĕперсем, тоннельсем) * Граждан пурăнан çурт-йĕр тăвăмĕ (пурăнан çуртсем, пĕрлĕх çурчĕсем) * Гидротехника (пĕвесем, дамбăсем, каналсем, çырана çирĕплетӳ çурт-йĕрпе хатĕрлĕх, шывусравĕсем) * Гидромелиораци (шăвару, типĕтӳ системисем) Çурт-йĕр тăвăмĕн кашни тĕсĕ валли план, проект, çурт-йĕр тума тата усă курма ятарлă ушкăн кирлĕ. [[Ӳкерчĕк:Construction of Millennium Stadium, Cardiff.jpg|thumb|350px|[[Миллениум (стадион)|Миллениум]] стадион çурт-йĕр тăвăмĕ. [[Кардифф]], [[Уэльс]]]] == Çав. пекех == * [[Девелопмент]] * [[Çурт-йĕр тăвакан компанисен ят-йышĕ]] * [[ФИДИК]] * [[Сейсмо изоляцийĕ]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{кĕнеке |автор = |пуçелĕк = Техническое регулирование в строительстве. Аналитический обзор мирового опыта |яваплă = Под ред. А. Серых |кăларăм = |вырăн = |издательство = Snip |çул = 2010 |том = |страницы = |страниц = 889 |сери = |isbn = |тираж = |ref = Серых }} {{Çӳрев |Портал = |Викисăмахсар =Çурт-йĕр тăвăм |Викикĕнеке = |Викикаларăш = |Викивулавăш =ГОСТсем |Викитĕссем = |Викихыпар = |Викиампар = Category:Construction |Метавики = }} {{TBSW}} {{Инфраструктура}} [[Категори:Çурт-йĕр тăваслăх|*]] 1omjdx75wpnbvcqvoihzvonhmwzfef8 0 21365 878906 854837 2026-11-06T04:08:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878906 wikitext text/x-wiki {{сайт карточки | ят = Викицитатник | логотип = [[Ӳкерчĕк:Wikiquote-logo.svg|100px|Wikiquote логотипĕ]] | URL = <span class="plainlinks">[http://www.wikiquote.org/ www.wikiquote.org]</span> | скриншот = [[Ӳкерчĕк:Wikiquote screenshot 2008.png|250px|Скриншот Wikiquote]] | коммерци = çук | тĕс = цитатă управĕ | регистраци = кирлех мар | харпăрçă = [[Фонд Викимедиа]] | автор = [[Уэйлс Джимми|Джимми Уэйлс]] }} '''Викицитатник''' ({{lang-en|Wikiquote}}) — вулакансем пĕрле тăвакан паллă çынсен е илемлĕ пултарулăх ĕçĕсен геройĕсен каланисен [[цитата|цитатисен]] [[Википеди:Ирĕклĕ ăшлăх|ирĕклĕ]] пуххи. Çак [[сайт]]а [[Фонд Викимедиа|Викимедиа фондăн]] [[MediaWiki]] движокĕ çинче тытса пырать. Проектăн пĕтĕм ăшлăхĕпе [[GNU Free Documentation License]] никĕсĕпе усă кураççĕ. Кĕртĕмĕ харпăрçăнах юлать, çав вăхăтрах [[копилефт]]-лицензăланипе ăшлăхĕ ирĕклĕ сармаллă шутланать. == Кун-çулĕ == Викицитатникăн вырăс уйрăмĕ [[2004]] çулхи [[авăн, 21]] уçăлнă, çаплах Викицитатникăн ытти чĕлхеллĕ версисем те пур. Викицитатникăн хальхи чи калăплă уйрăмĕ — акăлчанла, унта 16000 ытла статья, вырăс уйрăмĕнче 4400 ытла цитатăллă статья. == Каçăсем == * [[:q:|Вырăс Викицитатникĕ]] * [https://web.archive.org/web/20150912062512/http://stats.wikimedia.org/wikiquote/RU/PlotsPngArticlesTotal.htm Викицитатник уйрăмĕсен ӳсĕмĕн графикĕ] {{Фонд Викимедиа}} [[Категори:Викимедиа проекчĕсем]] ti9ktq8g02wxkxxkgc0gz95ccvbzx5f 0 21565 878767 797103 2026-11-05T18:08:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878767 wikitext text/x-wiki [[File:Vienna Convention on Road Signs and Signals.svg|right|300px]] '''Çул паллисемпе сигналĕсен Вена конвенцийĕ''' — [[1968]] çулхи [[чӳк, 8]] [[çул палли]]сене тĕнчере унификацилес тĕллевпе йышăннă. Çул паллисене, [[Светофор|çутă сигналĕсене]] тата [[çул йĕрлевĕ|çул йĕрлевне]] виçе йĕркине кĕртнĕ. Конвенцие 1968 çулхи юпан 7-мĕшĕнче пуçласа чӳкĕн 8-мĕшĕччен [[Вена (хула)|Венăра]] пынă [[ЮНЕСКО]] конференцинче йышăннă та 1978 çулхи çĕртмен 6-мĕшĕнче ĕçе кĕртнĕ. Çавăн чухнех конференцинчех [[çул куçăмĕн йĕркелĕх]]не унифицилеме [[Çул куçăмĕн Вена конвенцийĕ|Çул куçăмĕн Вена конвенцине]] йышăннă. == Çавăн пекех== * [[Раççей çул паллисем]] ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20080724211621/http://www.unece.org/trans/conventn/signalsr.pdf Конвенци тексчĕ] * {{cite web|url=http://live.unece.org/fileadmin/DAM/trans/conventn/Conv_road_signs_2006v_RU.pdf|title=Конвенция о Дорожных Знаках и Сигналах 1968 года, Европейское Соглашение, дополняющее Конвенцию, и Протокол о разметке дорог к Европейскому Соглашению|date=2006|publisher=[[Европейская экономическая комиссия ООН]]|accessdate=2011-09-09|archiveurl=http://www.webcitation.org/667uTE4gt|archivedate=2012-03-13}} {{куçармалла|en|Vienna Convention on Road Signs and Signals}} [[Категори:Тĕнчери конвенцисем]] [[Категори:Çул-йĕр çинчи паллăсем]] {{Çул-йĕр çинчи паллăсем}} qoeaxwfrzlg31moooucjmbb45apephy 0 22041 878892 857401 2026-11-06T03:00:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878892 wikitext text/x-wiki {{пĕлтерĕшсем|Zeitgeist}} {{Фильм | ЧăвЯчĕ = Вăхăт Хакăлĕ | ТăвЯчĕ = Zeitgeist | Ӳкерчĕк = Zeitgeist-themovie.jpg | Жанр = [[Документлă фильм]] | Режиссёр = [[Джозеф Питер|Питер Джозеф]] | Продюсер = [[Джозеф Питер|Питер Джозеф]]<ref name="IMDb profile">[http://www.imdb.com/title/tt1166827/ IMDb профиль]</ref> | Сценарист = [[Джозеф Питер|Питер Джозеф]] | Рольсем = | Оператор = | Композитор = | Компани = | Бюджет = 7000 [[АПШ долларĕ|$]] | Патшалăх = {{Ялав|АПШ}} [[АПШ]] | Чĕлхе = [[Акăлчан чĕлхи|акăлчан]] | Вăхăт = 118 [[Минута|мин]].<ref name="IMDb profile"/> | Çул = 2007 | imdb_id = 1166827 }} '''Вăхăт Хакăлĕ''' ({{lang-en|Zeitgeist, the Movie}}) — [[Джозеф Питер|Питер Джозефăн]] [[документлă фильм]]ĕ, {{.ref|<ref name="IMDb profile"/>}} фильмра виçĕ [[кавар теорийĕ]]: [[Тĕн]], [[2001 çулхи авăнăн 11-мĕшĕнчи террор акчĕ]] тата [[АПШ федерацин резерв системи]]. Фильма 2007 çулхи çĕртмере [[Google Video|Google Video хостингĕн]] сервисĕнче кăтартнă. == Кунçулĕ == «Вăхăт Хакăлне» пĕрремĕш хутчен [[2007]] çулхи [[çĕртме, 25]] кăларнă хыççăн вăл тӳрех [[Google Video]] сервисĕнче видео пăхассипе мала тухать.{{.ref|<ref>http://video.google.com/videorankings?type=viewed&range=m2008-02-01&cr=* Google Video сервисĕнчи чин умай пăхнă фильмсем</ref>}} Фильма темиçе чĕлхене — [[арап чĕлхи|арап]], [[полхар чĕлхи|полхар]], [[испан чĕлхи|испан]], [[итал чĕлхи|итал]], [[китай чĕлхи|китай]], [[нимĕç чĕлхи|нимĕç]], [[норвег чĕлхи|норвег]], [[поляк чĕлхи|поляк]], [[португал чĕлхи|португал]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]], [[Серб чĕлхи|серб]], [[Словак чĕлхи|словак]], [[Франци чĕлхи|франци]], [[япон чĕлхи|япон]] тата урăх чĕлхесене — куçарнă.{{.ref|<ref>http://zeitgeistmovie.com/ фильмăн официаллă сайчĕ </ref>}} «Вăхăтăн чун-чĕмне» официаллă [[Google Video]] видеохостингĕ тата [[BitTorrent]] урлă сараççĕ. [[2008]] çулта «Вăхăтăн чун-чĕмĕ» çулсеренхи «Активист» V кинофестивалĕн парнине туянать.{{.ref|<ref>http://www.marketwire.com/press-release/Artivist-Film-Festival-And-Awards-788818.html</ref>}} 2008 çулхи юпан 2-мĕшĕнче фильмăн [[Вăхăт Хакăлĕ: Хушма]] тăсăмне кăларнă. == Тытăмĕ == Пĕрремĕш пайĕнче [[Библи]]н истори пĕлтерĕшне уçса параççĕ. Авторсем шухăшланипе, [[Иисус Христос|Иисус]] — аллегориллĕ персонаж; Библи Ииусус Христос çуралличенхи авалхи чылай тĕнчесенче пулнă астрологи принципĕсемпе никĕсленет{{.ref|<ref>http://www.irishtimes.com/newspaper/weekend/2007/0825/1187332519087.html</ref>}}. Автор [[Хĕвел]]е [[Турă]] вырăнне хурса пуççапнă малтанхи тĕнчесене танлаштарса пăхать, Хĕвел тĕрлĕ тапхăрта тӳпере куçса пыракан [[Зодиак çăлтăрлăхĕсем|вуниккĕ çăлтăрлăхпа]] Иисус тата унăн [[Вуниккĕ апостол|вуниккĕ вĕренекенĕсем]] хушшинче параллель тытса пырать. Фильмăн пĕрремĕш пайĕнче çаплах хальхи христианлăхпа [[Христос тĕнĕн хĕресĕ|хĕрес]] символĕ [[халăх тĕнĕ]]н пулса тухнине çирĕплетекен хăшпĕр сăлтавсене кăтартать. Унсăр пуçне, авторсен шучĕпе, «пĕтĕм тĕнче» христос тĕнне кĕни [[Рим Империйĕ|Рима]] Европăра политика влаçне илме пулăшать. === Пĕрремĕш пайĕ: Чи мăнаç кун-çул === {{main|Христос тĕнĕ}} === Иккĕмĕш пайĕ: Глобальлĕ сценари === {{main|2001 çулхи аванăн 11-мĕшĕнчи пулăмсен официаллă версине тишкерни}} «Вăхăтăн чун-чĕмĕ» фильмăн иккĕмĕш пайĕнче 2001 çулхи [[авăн, 11|авăнăн 11-мĕшĕнчи]] ĕç-пуçа [[Афганистан]]па [[Ирак]]ри вăрçăна пуçлас шухăшпа халăха хумхантарса хапăллаттарасшăн тата пĕтĕм тĕнчери [[террор]] ирсĕрне хирĕç кĕрешес пирки американ халăхĕн граждан прависене хĕстерсе чакарас сăлтав тупăнтăр тесе [[АПШ]] правительстви шутласа тунине кăтартнă. «Вăхăтăн чун-чĕмĕ» çак теракта юриех майлаштарнă текен версие ĕнентерет. Бен Ладен ертсе пынă вунтăххăр арап (тăххăрĕшĕ халĕ те сывă пурăнаççĕ) этемлĕх кун-çулĕнчи пур енчен те вăйлă ирсĕр ĕçе йĕркелеме пултарайман. Çĕнĕ Йоркри [[Пĕтĕм тĕнче суту-илӳ центрĕ (Çĕнĕ Йорк)| Пĕтĕм тĕнче суту-илӳ центрĕн]] çурчĕсене малтанах ишĕлса анма хатĕрлесе хунă пулнă: [[Пĕтĕм тĕнче суту-илӳ центрĕ (Çĕнĕ Йорк)|ПСЦ]] тĕп колоннисене унченех [[Термит хутăшĕ|термит хутăшлĕ]] сирпĕнӳ хатĕрĕсемпе авăрласа хунă, самолётсем пырса çапăнсан вара вĕсене аякран чĕртсе янипе çуртсем хăвăрт та майлă ишĕлсе аннă (çапса илнĕ пĕр видео çеç пурри те иккĕлентерет, ăна монтаж мелĕпе тума пклтарнă), çакна нумай тĕслĕхсемпе куракансем пĕлтереççĕ. Çаплах фильм Пентагон çине самолёт ӳксе çĕмĕрнĕ официаллă версиине чăн мар тесе çирĕплетет. === Виççĕмĕш пайĕ: Чаршав хыçĕнчи çынсем === {{main|Виçĕ енлĕ комисси}} Фильмăн виççĕмĕш пайĕнче [[XX ĕмĕр]]ĕн пуçламăшĕнче [[банкир]]сем ([[Морган Джон Пирпонт|Джон Морган]], [[Рокфеллер Джон Дэвисон|Джон Рокфеллер]] тата урăххисем) [[картель]] йĕркелесе [[АПШ]]-н пĕтĕм финансă ресурсĕсене ярса илсе, тĕнчере хуçаланма шухăшланă. Çак çынсен ушкăнĕ хăйсен финансă ресурсĕсемпе тата пайăр çыхăнусемпе усă курса, этем пĕрлĕхĕнче финансă ахăрсамани туса ирĕклĕ банксене юхха кăларма тăрмашнă. [[Джозеф Питер|Питер Джозефăн]] шухăшĕпе, çак электронла кавар теорийĕ патне илсе пырать. Виççемĕш пайĕнче çаплах [[Федераллă резерв системи (АПШ)|АПШ ФРС]] улталас пĕр тĕллевпе — наци пурлăхне вăрласа вăрçă, политика тата этеплĕх пулăмĕсене тĕрĕслесе тытса пырса хăйсен пуйса пырасси,{{.ref|<ref>http://media.www.arbiteronline.com/media/storage/paper890/news/2007/10/15/Culture/zeitgeist.Raises.Real.Questions-3032256.shtml</ref>}}, çак вара, фильм авторĕсен шухăшĕпе, [[олигархи]] ертсе пыракан планета-патшалăха илсе çитерет. === Малалли пулать: Вăхăт Хакăлĕ — Хушма === {{main|Вăхăт Хакăлĕ: Хушма}} Премьера 2008 çулхи юпан 2-мĕшĕнче çулсеренхи V «Артивист» кинофестивалĕнче (Artivist Film Festival)<ref>http://www.artivists.org/</ref> Лос Анджелесре, Калифорни, иртнĕ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Çав. пекех == * [[Вăхăт Хакăлĕ: Хушма]] — тăсăмĕ. * [[Империя добра]] — АПШ политики çинчен документлă фильм. Россия каналĕпе кăтартнă. * [[Фаренгейт 9/11]] — авăнăн 11-мĕшĕнчи кавар теорийĕ, Иракри вăрçă, Буша суйлани пирки фильм. * [[Loose change (фильм)]] — авăнăн 11-мĕшĕнчи кавар теорийĕ пирки тепĕр фильм. == Каçăсем == {{Навигаци |Викицитатник = Дух времени (фильм)}} * [http://zeitgeistmovie.com/ Фильмăн официаллă сайчĕ] {{ref-en}} * [http://zeitgeistmovie.ru/ Неофициальный русский сайт фильма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100214000223/http://zeitgeistmovie.ru/ |date=2010-02-14 }} {{ref-ru}} * [http://zeitgeistmovement.in.ua/ Украинский сайт фильма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111034901/http://zeitgeistmovement.in.ua/ |date=2010-01-11 }} {{ref-uk}} * [http://thezeitgeistmovement.ru/ Неполитическое движение "Дух времени"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141115064725/http://thezeitgeistmovement.ru/ |date=2014-11-15 }} {{ref-ru}} * [http://anti-zeitgeistmovie.info Критика первой части фильма] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20100208130947/http://zeitgeistchallenge.com/ Критика первой части фильма]{{ref-en}} * [http://www.preventingtruthdecay.org/zeitgeistpartone.shtml Критика первой части фильма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217031529/http://www.preventingtruthdecay.org/zeitgeistpartone.shtml |date=2008-12-17 }}{{ref-en}} [[Категори:Кавар теорийĕ]] [[Категори:2007 çулхи фильмсем]] [[Категори:Документалистика фильмĕсем]] fe08y767bsyyjnlv4ryyaep16b9ex9h 0 22120 878872 719087 2026-11-06T00:56:48Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878872 wikitext text/x-wiki {{Сайт карточки | ят = Баск Википедийĕ | логотип = [[Ӳкерчĕк:Wikipedia-logo- eu.png|Баск Википедин логотипĕ]] | URL = <span class="plainlinks">[http:// eu.wikipedia.org/ eu.wikipedia.org]</span> | скриншот = | коммерциллĕх = Çук | тĕс = [[Интернет-энциклопеди проекчĕ|Эреш энциклопедийĕ]] | регистраци = Кирлех мар | чĕлхесем = баск чĕлхи | вырнаçни = [[Майами]], [[Флорида]], [[АПШ]] | харпăрçă = [[Фонд Викимедиа]] | автор = | ĕçе пуçланă вăхăт = [[2003]] çулхи [[чӳк, 7]] | ĕçе вĕçленĕ вăхăт = | хальхи статус = Ӗçлет, аталанса пырать | çаврăнăш = | таса тупăш = | телефон = }} '''Ба́ск Википе́дийĕ''' — [[Википеди]]н [[баск чĕлхи]]ллĕ уйрăмĕ. Тĕнчере калăпăшĕпе 45-мĕш вырăнта, [[2003]] çулхи [[чӳк, 7]] никĕсленĕ, [[2009]] çулхи [[раштав, 30|раштавăн 30-мĕшĕ]] тĕлне басксем 50 000 статья çырса кĕртнĕ. 2008 çулхи кăрлачăн 25-мĕшĕ телне Баск Википедийĕ кашни эрнере баск чĕлхипе тухакан [[:en:Argia|Argia]] «Argia Saria» журнал парнине Тетел категоринче тивĕçнĕ<ref>[http://www.gara.net/paperezkoa/20080126/59658/eu/Euskaraz/bizi/eta/sortzen/dugun/komunitatea/gaude/gaur/hemen» Rebeka Calvo. Euskaraz bizi eta sortzen dugun komunitatea gaude gaur hemen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723162451/http://www.gara.net/paperezkoa/20080126/59658/eu/Euskaraz/bizi/eta/sortzen/dugun/komunitatea/gaude/gaur/hemen%C2%BB/ |date=2011-07-23 }}</ref>. == Кун-çулĕ == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | datepublished = | url = http://eu.wikipedia.org/wiki/ | title = Azala | format = | work = | publisher = | accessdate = 2009 çулхи кăрлачăн 12-мĕшĕ | lang = | description = Баск уйрăмĕн тĕп страници }} * {{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | datepublished = | url = http://paperekoa.berria.info/plaza/2008-04-24/054/002/Jakintza_eta_auzolan.htm | title = Jakintza eta auzolana | format = | work = | publisher = | accessdate = 2010 çулхи нарăсăн 10-мĕшĕ | lang = eu | description = Википеди пирки статья баск хаçатĕнче [[:en:Berria|Berria]] }} {{Википедисем 50000}} {{stub}} [[Категори:Википеди уйрăмĕсем|Баск]] [[Категори:2003 çулта уçăлнисем]] [[Категори:Басксен этеплĕхĕ]] 9tvukecfdkf80g1rmeei811ljzgbgan 0 22247 878761 854961 2026-11-05T18:01:17Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878761 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Çтуххаль |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Samara oblast.png |ялав = Flag of Samara Oblast.svg |lat_deg =53 |lat_min =50 |lat_sec =00 |lon_deg =52 |lon_min =16 |lon_sec =00 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Самар облаçĕ |регион тапăлра = Самар облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Похвиçнĕ районĕ |район тапăлра = Похвиçнĕ районĕ{{!}}Похвиçнĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Питтĕпаль ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Питтĕпаль ял тăрăхĕ{{!}}Питтĕпаль |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 548 |халăх çыравĕн çулĕ = 2007 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 446496 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84656 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 36234846001 |категори Commons-ра = |сайт = }} {{Капăрлатмалла}} '''Çтуххаль''' — [[Самар облаçĕ]]нчи [[Похвиçнĕ районĕ|Похвиçнĕ районĕн]] [[чăваш]] [[ял]]ĕ. == Кун-çулĕ == Яла пуçлаканĕ Çтухха ятлă чăваш пулнă<ref>{{кĕнеке |автор = Терентьева О. Н., Ефимова О. Н., Семенова Т. И. |пай = |пуçелĕк = Чăваш халăх пултарулăхĕ. Истори халапĕсем |вырăн = {{Шуп.}} |издательство = [[Чăваш кĕнеке издательстви]] |çул = 2007 |том = |страницăсем = 383 |страница = 462 |сери = |isbn = 978-5-7670-1547-4 |тираж = 2 000 }}</ref>. ==Паллă çынсем== *[[Погильдяков Вениамин Васильевич]] ([[1926]]-[[2001]]), — [[çыравçă]], кинодраматург. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{кĕнеке|автор=Никифоров Ф.|пуçелĕк=Стюхинские чуваши|вырăн=Казань|çул=1905|страницăсем=5}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20180329165207/http://stuhino1.ucoz.ru/ Çтюххаль вăтам шкулĕн сайчĕ] {{Samar-obl-geo-stub}} {{Похвиçнĕ районĕ}} [[Категори:Самар облаçĕнчи Похвиçнĕ районĕн ялĕсем]] [[Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем]] 3vkiq4wnd7ktx2d07rwq84olsmb3156 0 22315 878806 851782 2026-11-05T20:43:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878806 wikitext text/x-wiki {{Çар ĕçченĕ |ят = Григорий Алексеевич Алексеев |çуралнă вăхăт = [[1903]] çул |вилнĕ вăхăт = [[1943]] çул |çуралнă вырăн = [[Раççей империйĕ]] [[Хусан кĕперни]] [[Исетерккĕ]] халь {{ÇуралнăВырăн|Муркаш районĕ|Муркаш районĕнче}} [[Чăваш Ен]] |вилнĕ вырăн = паллă мар |ӳкерчĕк = Alekseev GA.jpg |анлăш = |ӳкерчĕке ăнлантарни = |витлев = |пăхăнулăх = {{Flagicon|USSR}} [[СССР]] |хĕсмет çулĕсем = 1941-1943 |хисеп = {{СССР, Рядовой}} |çар ăрачĕ = {{ПехотаССП}} |командăланă = |чаç = Вăта фронтăн 63-мĕш çарĕн 149-мĕш перевçĕсен дивизин 744-мĕш перевçĕсен полкĕ |çапăçусем = [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи|Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]] |чыславсем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ылтăн Çăлтăр медалĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{!}}- {{!}}} |çыхăнусем = |отставкăра = }} '''Алексеев Григорий Алексеевич''' — [[Совет Союзĕн Паттăрĕ|Совет Союзĕн паттăрĕ]], [[1903]] çулхи чӳкӗн 7-мӗшӗнче ([[юпа, 25|юпан 25-мĕшĕнче)]] [[Муркаш районĕ]]нчи [[Исетерккĕ]] ялĕнче çуралнă. [[1943]]-мĕш çулхи [[чӳк, 9|чӳкĕн 9-мĕшĕнче]] госпитальте вилнĕ. Хăшпĕр источниксемпе - 1944 çулхи кăрлач уйăхĕнче вилнĕ (çапăçура). ==Кун-çулĕ== [[1925]]-мĕш çулта Хĕрлĕ Çара кайнă. Чикĕ çарĕнчи артиллери полкĕнче хĕсмете тăнă. Салтакран [[Иваново облаçĕ]]нчи [[Долматовский]] поселока таврăннă. [[Кинешма]] хулинче участок милиционерĕ пулнă. [[1941]]-мĕш çулхи чӳк уйăхĕнче Хĕрлĕ Çара кайнă. Килĕнчен пĕтĕм 8 пĕртăван та вăрçа кайнă. Çапăçусенче хастарлăх кăтартнă, [[Ржев]] хули патĕнче [[танк]] çунтарнă. [[Тăнăвар|Днепр]] урлă каçнă чух хăйĕн паттăрлăхĕпе палăрнă. 1943-мĕш çулхи юпа уйăхĕн 16-мĕшĕнче [[Гомель облаçĕ]]нчи Лоев пос. патĕнче тăшман хăрушă пенине пăхмасăр [[десант]] ушкăнĕнче [[Днепр (юханшыв)|Днепр]] юханшывĕ урлă каçнă. Плацдарăма хӳтĕленĕ чухне темиçе танка персе çунтарнă. Темиçĕ хут аманнă пулсан та, çапăçу хирĕнчен кайман. Госпитальте вилнĕ. Тăван ячĕпе ун ячĕллĕ урам пур. [[Иваново облаçĕ]]нчи [[Заволжск]] хулинче Алексеевăн палăкне лартнă. Вăрçăран 8 пĕртăванран 4-шĕ анчах таврăнаççĕ, иккĕшĕ часах вилеççĕ. ==Хисепĕсем== *Совет Союзĕн Паттăрĕ - 30.10.1943 *Ленин орденĕ. == Вуламалли == * Белова, И. Григорий Алексеев пурнăçĕнчи çĕнĕ йĕрсем / И. Белова // Çĕнтерӳ ялавĕ (Муркаш р-нĕ). – 2008. – 22 нарăс. – С. 2. * Николев, А. Григорий Алексеев : Пĕрремĕш хут ; Днепр, Днепр... ; Тăшман иртеймерĕ ; Паттăрсем вилĕмсĕр // Николаев, А. Паттăрсен çемйи / А. Николаев. – Шупашкар, 1979. – С. 22-32. * Совет Союзĕн Геройĕ Григорий Алексеев // Хатĕр пул. – 1985. – № 9. – С.24-25. * Алексеев Григорий Алексеевич (25.10.1903–1944) // Герои Советского Союза и полные кавалеры ордена Славы – уроженцы Чувашии [Изоматериал]. – Чебоксары, 2005. * Алексеев Григорий Алексеевич // Моргаушский район : краткая энцикл. – Чебоксары, 2002. – С. 32. * Ашик, М. В. Этергомский десант / М. В. Ашик. – С.-Пб., 2000. * Герои Советского Союза. Краткий биографический словарь. – Т. 1. – М. : Военизд., 1987. * Изоркин, А. В. Алексеев Григорий Алексеевич / А. В. Изоркин, В. М. Михайлов // [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=589 Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А–Е. – С. 77.] * Навечно в сердце народном. – 3-е изд., доп. и испр. – Минск, 1984. * Подвиг. – 3-е изд., испр. и доп. – Ярославль, 1980. – С.11-13. * Савельев, Г. Алексеев Григорий Алексеевич // Савельев, Г. Люблю тебя, край родной! / Г. Савельев. – Аликово, 2007. – С. 71-72. ==Каçăсем== * [http://sovch.chuvashia.com/2005/12/01/3.shtml Советская Чувашия хаçатран] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704030526/http://sovch.chuvashia.com/2005/12/01/3.shtml |date=2008-07-04 }} * Чăваш Енĕн культура еткерĕ [https://web.archive.org/web/20161011224046/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/heroes/alekseev/ портал] * Чăваш ен [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=589 энциклопедийĕ] * [http://www.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar Çулталăк кĕнеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022091445/http://www.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar |date=2016-10-22 }} * Запись из метрической книги // [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar\\archives\\gia8\\609об-610.jpg ГИА ЧР. Ф. 557. Оп. 9. Д. 18. Л. 609об-610]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. {{Warheroes|id=2560}} {{Совет Союзĕн Паттăрĕсем}} {{DEFAULTSORT:Алексеев,Григорий,Алексеевич}} [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпах]] [[Категори:Ленин орден кавалерĕсем]] [[Категори:1903 çулта çуралнисем]] [[Категори:Юпан 25-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1943 çулта вилнисем]] [[Категори:Чăваш Енри Совет Союзĕн Паттăрĕсем]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çар çыннисем]] [[Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем]] 0750z5s88m15esf6dal2dgdmsqnx1ov 0 23865 878853 857386 2026-11-05T22:55:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878853 wikitext text/x-wiki {{урăх пĕлтерĕшсем|Астрал (пĕлтерĕшсем)}} '''Астра́л планĕ''' ({{lang-el|αστέρι}} [астери] — «çăлтăр»), çаплах '''астрал''', '''астрал тĕнчи''', '''çӳхе тĕнче''' — [[оккультизм]]ри, [[эзотеризм|эзотерикăри]], [[Философи|философири]] ăнлав, тĕлĕк курнине ăнлантарма хăнăхтарăвĕ енчен каласан, материаллă пурнăçран уйрăммăн тĕнчен (çутçанталăкăн) калăпăшĕ (сийĕ). == Астрал терминĕ == «Астрал» ăнлав Çĕнĕ ăру (Нью-эйдж) шухăш-ĕмĕчĕсенче тĕл пулать, çак термина çаплах ĕлĕк алхимире усă курнă. XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнче — XX ĕмĕрĕн пуçламĕшĕнче термин Теософи пĕлĕвĕпе халăх тăнне кĕрет, унăн уйрăмлăхĕсене Анни Безант тата Чарльз Ледбитер, каярах Алиса Бейли аслăлатнă. == Астрал планĕ тата астрал хăнăхтарăвĕ == == Интерпретацисем == Пĕр енчен, астрал планĕ — Декарт дуализмне анлăлатнă пек пулать, унта çутçанталăкри тĕнче шухăш-ăстăн тĕнчинчен уйрăм шутланать. Дуалилистика позицине нейробиологсем, çаплах ăстăна тĕпчекен чылай философ хыçала хăварнă. Эманационизм тата эзотерика перспективинче (кусем физикализм парадигмине йышăнмаççĕ), метафизика тата онтологи енчен астрал планне çутçанталăкран маларах пулнă тата ăна пуçарса яракан чăннипех тĕрĕс çут тĕнче пулать. == Популярлă культурăра == «Астрал» ăнлавĕ революциченхи вырăс литературинче сиксе тухать, унта ăна ''чун'' теççĕ, вăл материаллă кĕлеткен оппозицийĕ пулать<ref>[[Маслов Алексей Николаевич|Маслов А. Н.]]. «Музей восковых фигур», 1914.</ref>. Çак термина [[фэнтези]] романĕсенче тата [[рольсемпе выляни|рольсемпе вылянă]] чухне тĕл пулма пулать. Тĕслĕхрен, «[[Dungeons & Dragons]]» кĕнекере астрал планĕ темиçе хутлă çут тĕнчен пĕр планĕ шутланать. Çак планра пурнакан уйрăм существа пур, унăн энергипе усă курса ылханнисем пур. Астрал — [[Астрал (фильмсен серийĕ)|«Астрал» фильмĕсен серийĕнче]] пулнисен тĕп вырăнĕ ({{lang-en|Insidious — каварлă, вăрттăн}}). == Кăсăклă фактсем == Библин [[Екклесиаст кĕнеки]]н юлашки, 12-мĕш пайĕнче, çапла çырнă:{{цитата пуçламăшĕ}}Кĕмĕл сăнчăр татăлса кайиччен (''хăшпĕр çĕрте "кĕмĕл кантра" - авт.асăр.'') , тата ылтăн çыххи татăлса кайиччен, тата çăлкуç патĕнче чӳлмĕк ванса кайиччен, çăл кустăрми йăтăнса аниччен. Вара унăн вилли, мĕнле пулнă çаплах, çĕре таврăнчĕ; чунĕ хăйне чун панă Турă патне хăпарчĕ{{цитата вĕçĕ}} == Çав. пекех == * [[Кĕлетке тулашĕнчи хăнăхтару]] * [[Менталлă хăнăхтару]] * [[Çӳхе кĕлеткесем]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == ; ăслăхрисем * {{статья |автор = Филонов С. В.|пуçелĕк = Книги с небес высшей чистоты и культурное пространство даосских астральных путешествий |каçă = http://www.amursu.ru/attachments/1320_2004_1.djvu |кăларăм = [[Религиоведение (журнал)|Религиоведение]]| çул = 2004 |номер = 1 |страницы = 38—60 |issn = 2072-8662 |ref = Филонов |archiveurl = = http://www.amursu.ru/attachments/1320_2004_1.djvu |archivedate = 2014-08-28}} ; оккультлисем * ''Брюс Р.'' Астральная динамика: теория и практика внетелесного опыта / Роберт Брюс. * ''Вебстер Р.'' Астральные путешествия для начинающих / Ричард Вебстер. * Видимые и невидимые миры // ''[[Макс Гендель|Гендель М.]]''. Мистерии Розенкрейцеров / Макс Гендель. — 1911. — Гл. III. * ''[[Ледбитер, Чарлз Уэбстер|Ледбитер Ч. У.]]'' [[Астральный план (книга)|Астральный план]], 1895. / [[s:Астральный план (Ледбитер; Трояновский)|Перевод]] [[Трояновский, Александр Валерьянович|А. В. Трояновского]], 1908; [https://web.archive.org/web/20200629184917/http://www.theosophy.ru/lib/astral.htm перевод] К. А. Зайцева, 2002. * ''[[Монро, Роберт Аллен|Монро Р. А.]]'' Путешествия вне тела / Роберт Аллен Монро. * ''Монро Р. А.'' Далекие путешествия / Роберт Аллен Монро. * ''Монро Р. А.'' Окончательное путешествие / Роберт Аллен Монро. * ''Радуга М.'' Фаза. Взламывая иллюзию реальности / Михаил Радуга. * ''Пауэлл А. Е.'' [http://www.theosophy.ru/lib/powell-a.htm Астральное тело и другие астральные феномены] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230410131944/http://www.theosophy.ru/lib/powell-a.htm |date=2023-04-10 }} / Артур Е. Пауэлл. * ''[[Рудольф Штейнер|Штейнер Р.]]'' Теософия: Введение в сверхчувственное знание мира и назначение человека / Рудольф Штейнер. — Лондон: Rudolf Steiner Press, 1904, 1970. * ''Adams G., Adams M.'' Occult Science — An Outline. Trans / George and Mary Adams. — London: Rudolf Steiner Press, 1909, 1969. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.outbody.ru/ Ресурс, посвященный астральной проекции. Видео и книги.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100222093748/http://www.outbody.ru/ |date=2010-02-22 }} * [http://aing.ru/russian/ Прагматичный взгляд на феномен астральных путешествий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101005102743/http://aing.ru/russian/ |date=2010-10-05 }} {{Оккультизм}} [[Категори:Эзотерика]] [[Категори:Нью-эйдж]] 9sqfdxav4glazvzlktj89ux7gnozfvy 0 25266 878923 789220 2026-11-06T05:52:47Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878923 wikitext text/x-wiki [[File:Приговор суда но делу Хесса и Бормана, 1924.jpg|thumb|250px||Гесс тата [[Борман Мартин|Борман]] ĕçĕпе нимĕç сучĕн йышăнăвĕ, [[1924]]]] '''Рудольф Гесс''' ({{lang-de|Rudolf Heß}}; {{Çуралнă вăхăт|26|4|1894}}, [[Александрия]], [[Икĕпат]] — {{Вилнĕ вăхăт|17|8|1987}}, [[Хĕвел анăç Берлин]]) — [[Германи|нимĕç]] патшалăх тата политика ĕçченĕ, [[НСДАП]] пайташĕ (парти билечĕн номерĕ: 16), [[Китлĕр Адольф|Китлĕрĕн]] парти енĕпе çумĕ (1933—1941), портфельсĕр рейхсминистр (1933—1941). Рейхсляйтер ([[1933]]). [[СС]] [[обергруппенфюрер]]ĕ тата [[Штурм ушкăнĕсем (СА)|СА]] обергруппенфюрерĕ. [[Нюрнберг процесĕ]]нче пурнăçĕ вĕçлениичченех тĕрмене хупнă. == Кун-çулĕ == === 1941 çулчен === === Гесс вĕçевĕ === == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Çавăн пекех пăхăр == * [[Шпандау (тĕрме)]] == Каçăсем == {{Çӳрев |Тема = Рудольф Гесс |Портал = Наци Германийĕ |Викисăмахасар = |Викикĕнеке = |Викицитатник = |Викивулавăш = |Викитĕссем = |Викихыпар = |Викиампар = Category:Rudolf Heß |Метавики = |Проект = |Родовод = }} * [http://www.rudolfhess.org Сайт, посвящённый Рудольфу Гессу] * ''Г. Зотов.'' [http://podolsk.biz/p419.htm Тайна смерти «узника номер семь»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227151842/http://podolsk.biz/p419.htm |date=2009-02-27 }}. Эксклюзивное интервью с сыном Гесса, podolsk.biz, 28.08.[[2005]]. * ''Б. Сопельняк.'' [http://library.psj.ru/secarch/index.html Последний узник Шпандау] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070626110102/http://library.psj.ru/secarch/index.html |date=2007-06-26 }}. Портал ''Хранитель'', 03.-04.[[2007]]. * ''А. Гаспарян.'' [http://old.radiomayak.ru/schedules/11819/26554.html Последний узник «Шпандау»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503163044/http://old.radiomayak.ru/schedules/11819/26554.html |date=2009-05-03 }}. Радио ''Маяк'', 15.03.[[2006]]. * ''А. Сосновский.'' [https://web.archive.org/web/20151005171611/http://www.mn.ru/issue.php?2004-31-27 Смерть Гесса]. Газета ''Московские новости'', 20.08.[[2004]]. * ''А. Березный'', старший надзиратель тюрьмы Шпандау. [http://www.versii.com/telegraf/material.php?id=7120&nomer=361 Кто убил Рудольфа Гесса?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080218041844/http://www.versii.com/telegraf/material.php?id=7120&nomer=361 |date=2008-02-18 }} Газета ''Киевский телеграф'', 13.04.[[2007]]. * ''М. Неручева'', подполковник. [http://www.ogoniok.com/archive/2000/4638-2/70-36-39/ Кто убил Рудольфа Гесса] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503153151/http://www.ogoniok.com/archive/2000/4638-2/70-36-39/ |date=2009-05-03 }}. Журнал ''Огонек'' № 15, [[2000]]. * ''Г. Городецкий.'' [http://liberea.gerodot.ru/a_hist/gorodetskiy.htm Канун войны: Сталин и дело Гесса] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610161812/http://liberea.gerodot.ru/a_hist/gorodetskiy.htm |date=2011-06-10 }} — В Либереи «Нового Геродота». * ''П. Пэдфилд.'' [http://militera.lib.ru/research/padfield/30.html Официальное посмертное заключение] на [http://militera.lib.ru Милитере]. * [http://www.rudolfhess.org/publ/1-1-0-2 Биография Рудольфа Гесса] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111119172508/http://rudolfhess.org/publ/1-1-0-2 |date=2011-11-19 }} * [http://zhurnal.lib.ru/b/bulanowa_e_a/dersiebte.shtml Пьеса, посвящённая Рудольфу Гессу] * ''О. Тудаев.'' [http://zhurnal.lib.ru/o/olladij_t/hessmyth.shtml Рудольф Гесс: неонацистский миф] * [http://gazeta.aif.ru/online/aif/1398/10_01 Статья в АиФ: «Петля Гесса. Кому нужна была смерть заместителя Гитлера?»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090619102324/http://gazeta.aif.ru/online/aif/1398/10_01 |date=2009-06-19 }} {{Нацизм}} {{Нюрнберг процесĕ}} [[Категори:Фрайкор пайташĕсем]] [[Категори:Александрире çуралнисем]] [[Категори:Хĕвел анăç Берлинра вилнисем]] [[Категори:Рейхсминистрсем]] [[Категори:НСДАП ертӳçисем]] [[Категори:Наци преступникĕсем]] [[Категори:СС офицерĕсем]] [[Категори:СА офицерĕсем]] [[Категори:Пĕрремĕш Тенче вăрçинчи герман вĕçевçисем]] [[Категори:1 класлă Тимĕр Хĕрес кавалерĕсем]] [[Категори:2 класлă Тимĕр Хĕрес кавалерĕсем]] [[Категори:Тĕрмере вилнисем]] einthlfzjfe3lmpsso2ac4huki0zi5s 0 25414 878747 841775 2026-11-05T16:31:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878747 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Украина |статус = хула |чăвашла çĕлĕк = Çĕнĕ Волы́нь |тăван çĕлĕк = Нововолинськ |пăхăну = облаç шайĕнчи хула |герб = Coat of Arms of Novovolynsk.svg |ялав = Flag of Novovolynsk.svg |lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = |lon_deg = 24|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |облаç = Волынь облаçĕ |облаç тапăлра = |район тĕсĕ = |район = |район тапăлра = |община тĕсĕ = |община = |община тапăлра = |пуçлăх тĕсĕ = |пуçлăх = |никĕсленĕ çул = 1950 |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = 1957 |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |климат = |пурăнан халăх = 57 984 (2013 çулхи акан 1-мĕшĕ) |çырав çулĕ = |йышлăх = |наци йышĕ = |конфесси йышĕ = |этнохороним = |телефонн кочĕ = 3344 |почтă индексĕ = 45400 |КОАТУУ = 0710700000 |категори Commons-hf = |сайт = }} '''Çĕнĕ Волы́нь''' ({{lang-uk|Нововолинськ}}) — [[Украина|Украинăри]] [[Волынь облаçĕ]]н хули, халăх йышĕ 50,1 пин çын.<ref>[http://www.vous.in.lutsk.ua Главное управление статистики в Волынской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120228000814/http://vous.in.lutsk.ua/ |date=2012-02-28 }}</ref> Хуларан 18 çухрăмра Иваничи чукун çул чарăнăвĕ пур. == Промăçлăхĕ == Çĕр кăмрăкне тупăшлаççĕ. Ятарлă технологи хатĕрне тăвакан, йывăçа чутлакан комбинатсем ĕçлеççĕ. === Ĕçлекен шахтăсем === * [[Нововолынская № 1 (шахта)]] * [[Нововолынская № 5 (шахта)]] * [[Нововолынская № 9 (шахта)]] * [[Бужанская (шахта)]] * [[Нововолынская №10 (шахта)]]. == Паллă вырăнсем == * [[Таса Асăну мăнастăрĕ]], [[Низкиничи]] ялĕ * [[Тура Амăшĕн Асăну чиркĕве]], [[Низкиничи]] ялĕ == Çавăн пекех пăхăр == * [[Жовтневое (Çĕнĕ Волынь хула канашĕ)|Жовтневое]]. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.nvip.com.ua Нововолынский информационный портал NVIP (çĕнхыпар, йĕркелӳсем, карттăсем, пĕлтерӳсем, ĕç, фото)] * [http://www.newvol.com.ua Хулан официаллă мар сайчĕ — NewVol.com.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805100246/http://www.newvol.com.ua/ |date=2020-08-05 }} * [http://nd.volbiz.net «НД» Нововолынск Деловой — хула хаçачĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120228005736/http://nd.volbiz.net/ |date=2012-02-28 }} {{Volyn-geo-stub}} {{Волынь облаçĕ}} [[Категори:Украина хулисем]] [[Категори:Волынь облаçĕн пурăнан вырăнĕсем]] lr59ckgt0cpeaelj6ne7pkyld1fotpc 0 25784 878773 845312 2026-11-05T18:28:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878773 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | ЧăвЯчĕ = Çурхи вунçичĕ самант | ТăвЯчĕ = Семнадцать мгновений весны | ӳкерчĕк = [[Ӳкерчĕк:Vyacheslav Tikhonov grave.JPG|thumb|right|250px|Штирлиц.]] | алпусни = | жанр = [[Детектив (жанр)|политика детективĕ]] | тăсăлăвĕ = 65-79 мин. | автор = [[Семёнов Юлиан Семёнович|Юлиан Семёнов]] | продюсер = | режиссёр = [[Лиознова Татьяна Михайловна|Татьяна Лиознова]] | сценарист = | рольсенче = [[Тихонов Вячеслав Васильевич|Вячеслав Тихонов]]<br />[[Броневой Леонид Сергеевич|Леонид Броневой]]<br />[[Табаков Олег Павлович|Олег Табаков]]<br />[[Визбор Юрий Иосифович|Юрий Визбор]]<br />[[Плятт Ростислав Янович|Ростислав Плятт]]<br />[[Евстигнеев Евгений Александрович|Евгений Евстигнеев]]<br />[[Градова Екатерина Георгиевна|Екатерина Градова]] | патшалăх = [[СССР]] | телеканал = [[М. Горький ячĕллĕ киностуди]] ([[СССР]]) | пĕрремĕш_курав = [[1973]] | юлашки_курав = | хисеп = 12 | сайт = | imdb = 0069628 }} {{урăх пĕлтерĕшсем|Çурхи вунçичĕ самант}} '''«Çурхи вунçичĕ самант»''' ({{lang-ru|Семнадцать мгновений весны}}) — нумай сериллĕ илемлĕ телефильм. [[Семёнов Юлиан Семёнович|Юлиан Семёновăн]] [[Семнадцать мгновений весны (роман)|пĕр ятлă романĕпе]] ӳнерленĕ. == Сюжет == Фильм [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]]нче [[Виççĕмĕш райх|Германи]] капитуляцие йышăниччен, [[1945]] çулхи нарăсăн 12-мĕшĕнче — пушăн 24-мĕшĕнче пулса иртнĕ ĕçсем пирки каласа парать. Фильмăн тĕп сăнарĕ, [[Хăрушсăрлăх хĕсмечĕ (ХХ)|ХХ]] тĕп аппаратĕнче ĕçлекен [[штандартенфюрер]], [[СССР|совет]] [[разведчик]]ĕ, [[Макс Отто фон Штирлиц]], ăна Мускаври центрĕ [[Виççĕмĕш райх|Райхăн]] аслă ертӳçисенчен хăшĕ [[АПШ]]па тата [[Аслă Британи]]пе сепаратлă калаçусем ирттерме хатĕрленнĕ пирки пĕлме хушаççĕ. Штирлицăн ХХ малтанхи ĕçĕ-пуçĕпе [[РСХА]] пуçлăхĕ [[Кальтенбруннер Эрнст|Кальтенбруннер]] кăсăкланать, вăл [[гестапо]]на Штирлица вăрттăн тĕпчеме хушать. [[Берлин]]а бомбăланă чухне Штирлицăн радисчĕ Эрвин Кин вилет. Иккĕмĕш радисчĕ — Кэтрин, Эрвинăн арăмĕ — [[Шарите (клиника)|Шарите клиникине]] лекет, ăна унта гестапо тăрă шыва кăларать. Штирлицăн ĕçĕ-хĕлĕ кăткăсланать: вăл Мускаври центрĕпе çыхăну çухатать. Швейцарире калаçусем чăнах пынине, вĕсене пуçараканĕ [[СС]] ертӳçи [[Гиммлер]] пулнине, Штирлиц пĕлет. Вăл хăех [[Шелленберг Вальтер|Шелленберг]] пуçлăхĕ хушнипе çав ĕçсене пулăшса пырать. Çак хыпарсене Мускава çитерме Штирлиц уйрăммăн нацистсене хирĕçле икĕ нимĕçе: [[пастор]] Шлага тата Плейшнер [[профессор]]а хушать. Çак тĕллевпе, хăйĕн ĕçри çăмăллăхĕпе усă курса, Штирлиц иккĕшне те [[Швейцари]] ăсатать. Шлагăн, унсăр пуçне, чиркӳ тата эмигранци таврашĕнчи çынсем урлă Гиммлерăн анкăл-американ çарпуçлăхĕпе çыхăнни пирки хыпар тупмалла. Калаçусене чăрмавлас тесе, Штирлиц Райхăн влаçĕн аслă эшелонĕсен тавлашуллăхĕпе усă курать. Вăл тӳррĕнех [[Борман Мартин|Мартин Борман]] [[рейхсляйтер]]а «фӳрере хирĕçле кавар» пирки пĕлтерет. == Рольсенче == {|class="wikitable" style="text-align: left;" class="standard sortable" ! Актёр ! Персонаж ! Сасă кĕртни |- |[[Багинян Юрий Владимирович|Юрий Багинян]] || ''Геринг адъютанчĕ''|| |- |[[Белоногов Валентин Евгеньевич|Валентин Белоногов]] || ''нимĕç салтакĕ''|| |- |[[Бочаров Михаил Тимофеевич|Михаил Бочаров]] || ''шуцман''|| |- |[[Бурмайер Вильгельм|Вильгельм Бурмайер]] || ''[[рейхсмаршал]] [[Герман Геринг]]'' (1, 3 серисем), <br />''лейтенант, швейцари чиккинчи КПП пуçлăхĕ'' (11, 12 серисем)|| [[Граббе Николай Карлович|Николай Граббе]] |- |[[Буткевич Паул Паулович|Паул Буткевич]] || ''çыхăнуçă''|| [[Мокшанцев Олег Евгеньевич|Олег Мокшанцев]] |- |[[Броневой Леонид Сергеевич|Леонид Броневой]] || ''[[СС]] [[Группенфюрер (СС тата СА)|группенфюрерĕ]]'' ''[[Генрих Мюллер]]''|| |- |[[Визбор Юрий Иосифович|Юрий Визбор]] || ''[[рейхсляйтер]] [[Мартин Борман]]''|| [[Юрий Соловьёв]] |- |[[Волков Николай Николаевич (актёр, кĕçĕнни)|Николай Волков (кĕçĕнни)]] || ''Эрвин Кин''|| |- |[[Гафт Валентин Иосифович|Валентин Гафт]] || ''Геверниц, Даллесăн ĕçтешĕ''|| |- |[[Горлов Николай Матвеевич|Николай Горлов]] || ''«Вирджиния» пансионатĕнчи портье''|| |- |[[Сергей Голованов]] || ''Аслă Британири СССР элчи''|| |- |[[Градова Екатерина Георгиевна|Екатерина Градова]] || ''Кэтрин Кин (Катя Козлова)''|| |- |[[Гриценко Николай Олимпиевич|Николай Гриценко]] || ''вакунри [[генерал]]''|| |- |[[Гуров Евгений|Евгений Гуров]] || ''кайăк лавккин хуçи''|| |- |[[Давыдов Владлен Семёнович|Владлен Давыдов]] || ''Даллесăн ĕçтешĕ'' || [[Карапетян Артём Яковлевич|Артём Карапетян]] |- |[[Диц Фриц|Фриц Диц]] || ''[[Адольф Гитлер]]''|| [[Весник Евгений Яковлевич|Евгений Весник]] |- |[[Добронравов Алексей|Алексей Добронравов]] || ''Штирлицăн котеджĕн хуралçи''|| |- |[[Дуров Лев Константинович|Лев Дуров]] || ''Клаус''|| |- |[[Евстигнеев Евгений Александрович|Евгений Евстигнеев]] || ''профессор Вернер Плейшнер''|| |- |[[Владимир Емельянов]] || ''[[генерал-фельдмаршал]] [[Вильгельм Кейтель]]''|| |- |[[Жарковский Михаил Аркадьевич|Михаил Жарковский]] || ''СС [[обергруппенфюрер]]ĕ [[Эрнст Кальтенбруннер]]''|| |- |[[Желдин Константин Борисович|Константин Желдин]] || ''СС [[оберштурмбанфюрер]]ĕ Вильгельм Холтофф''|| |- |[[Заев Юрий|Юрий Заев]] || ''Биттнер''|| |- |[[Изотов Эдуард Константинович|Эдуард Изотов]] || ''адъютант Гитлера'' || |- |[[Катин-Ярцев Юрий Васильевич|Юрий Катин-Ярцев]] || ''астроном''|| |- |[[Кенигсон Владимир Владимирович|Владимир Кенигсон]] || ''Краузе''|| |- |[[Кобаладзе Андро|Андро Кобаладзе]] || ''[[Сталин]]''|| |- |[[Козел Владимир Георгиевич|Владимир Козел]] || ''кюре''|| |- |[[Коренев Станислав Георгиевич|Станислав Коренев]] || ''Кальтенбруннерăн адътанчĕ''|| |- |[[Кузнецов Евгений|Евгений Кузнецов]] || ''СС [[Группенфюрер (СС тата СА)|группенфюрерĕ]] [[Крюгер Фридрих-Вильгельм|Фридрих Крюгер]]''|| |- |[[Куравлёв Леонид Вячеславович|Леонид Куравлёв]] || ''СС [[оберштурмбаннфюрер]]ĕ Курт Айсман''|| |- |[[Лазарев Евгений Николаевич|Евгений Лазарев]] || ''совет разведкин ĕçтешĕ Емельянов''|| |- |[[Лановой Василий Семёнович|Василий Лановой]] || ''СС [[обергруппенфюрер]]ĕ [[Карл Вольф]]''|| |- |[[Лямпе Григорий Моисеевич|Григорий Лямпе]] || ''физик Рунге''|| |- |[[Масоха Лаврентий Емельянович|Лаврентий Масоха]] || ''СС [[штандартенфюрер]]ĕ Шольц, Мюллера пулăшаканĕ''|| |- |[[Меллис Отто|Отто Меллис]] (титрсенче — «Отто Мелиес») || ''Хельмут Кальдер'' || [[Жариков Евгений Ильич|Евгений Жариков]] |- |[[Мильтон Эмилия Давыдовна|Эмилия Мильтон]] || ''фрау Заурих''|| |- |[[Панков Рудольф Николаевич|Рудольф Панков]] || ''«Пĕркуçлăскер»'', СД ĕçтеши|| |- |[[Паулус Владлен Владимирович|Владлен Паулус]] || ''нимĕç элчĕлĕхĕн канашçи''|| |- |[[Евгений Перов]] || ''хозяин кабачка «У грубого Готтлиба»''|| |- |[[Плятт Ростислав Янович|Ростислав Плятт]] || ''пастор Фриц Шлаг''|| |- |[[Прокопович Николай Константинович|Николай Прокопович]] || ''СС [[рейхсфюрер]]ĕ [[Генрих Гиммлер]]''|| |- |[[Клен Протасов]] || ''Сталинăн стенографисчĕ''|| |- |[[Виктор Рождественский]] || ''Гиммлерăн адъютанчĕ''|| |- |[[Рудый Владимир|Владимир Рудый]] || ''Коваленко''|| |- |[[Сафонов Алексей Васильевич|Алексей Сафонов]] || ''СС [[штурмбаннфюрер]]ĕ Юрген Рольф''|| |- |[[Светличная Светлана Афанасьевна|Светлана Светличная]] || ''Габи Набель''|| |- |[[Смирнов Владимир Фёдорович|Владимир Смирнов]] || ''Бернри килӳ хваттерĕн хуçи''|| |- |[[Соболевская Манефа Владимировна|Манефа Соболевская]] || ''ача-пăча усрав çуртĕнчи аппăшĕ''|| |- |[[Соковнин Юрий Алексеевич|Юрий Соковнин]] || ''Борманăн водителĕ''|| |- |[[Сошникова Ольга Ильинична|Ольга Сошникова]] || ''СС [[унтершарфюрер]]ĕ Барбара Крайн''|| |- |[[Тихонов Вячеслав Васильевич|Вячеслав Тихонов]] || ''СС [[штандартенфюрер]]ĕ Макс [[Штирлиц]]''|| |- |[[Табаков Олег Павлович|Олег Табаков]] || ''СС [[бригадефюрер]]ĕ [[Вальтер Шелленберг]]''|| |- |[[Ульянова Инна Ивановна|Инна Ульянова]] || ''тилĕллĕ хĕрарăм''|| |- |[[Чернов Пётр Григорьевич|Пётр Чернов]] || ''Громов, совет разведкин офицерĕ''|| |- |[[Шалевич Вячеслав Анатольевич|Вячеслав Шалевич]] || ''[[Аллен Даллес]]''|| |- |[[Шашкова Элеонора Петровна|Элеонора Шашкова]] || ''Исаевăн (Штирлицăн) арăмĕ''|| |- |[[Георгий Шевцов]] || ''Холтоффăн ĕçтешĕ, Рунгене хĕнекен''|| |- |[[Щеглов Виктор Иванович (актёр)|Виктор Щеглов]] |- |[[Эйбоженко Алексей Сергеевич|Алексей Эйбоженко]] || ''Гюсман, Даллесăн ĕçтешĕ''|| |- |[[Янакиев Ян|Ян Янакиев]] || ''Дольман''|| |} == Ӳнерлекен ушкăн == * Сценаристсем: [[Семёнов Юлиан Семёнович|Юлиан Семёнов]] * Режиссёр: [[Лиознова Татьяна Михайловна|Татьяна Лиознова]] * Операторсем: [[Катаев Пётр Евгеньевич|Пётр Катаев]]; [[Буравчиков Анатолий Васильевич|Анатолий Буравчиков]] * Ӳкерçĕ-костюмер: [[Быховская Мариам Александровна|Мариам Быховская]] * Лартакан ӳкерçĕ: [[Дуленков Борис Дмитриевич|Борис Дуленков]] * Сасă режиссёрĕ: [[Бухов Леонард Семёнович|Леонард Бухов]] * Кадр хыçĕнчи текст: [[Копелян Ефим Захарович|Ефим Копелян]] == Çав.пекех == * [[Исаев (сериал)]] * [[ТАСС уполномочен заявить…]] == Асăрхавсем == === Комментарисем === {{асăрхавсем|group=К}} === Çăлкуçсем === {{асăрхавсем|2}} == Вуламалли == * {{кĕнеке|автор= Север А.|пуçелĕк= Исаев|вырăн= М.|издательство= Яуза, Эксмо|çул= 2009 | страницăсем = 192-310|страниц= 320|isbn = 978-5-699-36896-9|тираж= 5000}} == Каçăсем == * [http://vobzor.com/page.php?id=549 Обзор DVD и Информация о фильме на vObzor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717230218/http://vobzor.com/page.php?id=549 |date=2011-07-17 }} * [http://www.ruscico.com/dvd.php?lang=ru&dvd=398 RUSCICO, NTSC, реставрация изображения, 6:DVD9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513002128/http://www.ruscico.com/dvd.php?lang=ru&dvd=398 |date=2009-05-13 }} * [http://www.ozon.ru/context/detail/id/2641049/ Крупный План, PAL, Полная реставрация изображения и звука, 6DVD9 + 1DVD5] * [[Список советских и российских телесериалов]] * [http://mgnoveniya.ru Сайт, посвящённый телесериалу «Семнадцать мгновений весны»] * [http://grani.ru/Culture/Cinema/p.40183.html Статья о фильме на Грани. Ру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930201108/http://grani.ru/Culture/Cinema/p.40183.html |date=2007-09-30 }} * [http://secret-r.net/publish.php?p=56 «Семнадцать мгновений весны»: ошибки и нелепости] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724060201/http://secret-r.net/publish.php?p=56 |date=2011-07-24 }} * [http://www.echo.msk.ru/programs/victory/58060/ «17 мгновений весны: где правда и где вымысел» Интервью с историком К. Залесским] * [http://www.lomakovka.ru/autos.html Та самая машина Хорьх 853 которую снимали на пробах фильма о Штирлице] * [http://wikimapia.org/#lat=52.57214&lon=13.396157&z=17&l=1&m=h&v=2 «Дом Штирлица» из фильма на карте «Викимэпии»]. * [https://web.archive.org/web/20091226084856/http://dr-piliulkin.livejournal.com/100777.html Сергей Лукьяненко: «Штирлиц и георгиевская ленточка»] * [http://www.imdb.com/title/tt0069628/ О фильме «Семнадцать мгновений весны» на сайте IMDB] * [http://www.close-up.ru/articles/detail.php?AID=7859 Интервью режиссера Т. Лиозновой] * [http://www.kpravda.ru/news.php?article=4404 Разведчики, скрывающиеся за образом М. М. Исаева"]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Татьяна Лиознова ӳнерленĕ фильмсем}} {{Штирлиц}} [[Категори:ССРП телефильмĕсем, алфавитпа]] [[Категори:ССРП 1973 çулхи телесериалĕсем]] [[Категори:М. Горький ячĕллĕ киностудин телесериалĕсем]] [[Категори:ССРП драма телесериалĕсем]] [[Категори:Вырăсла телесериалсем]] [[Категори:Юлиан Семёновăн хайлавĕсене экранизациленисем]] [[Категори:Фильмсем, Микаэл Таривердиевăн мусăкĕпе]] [[Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пирки телесериалсем]] [[Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи пирки телесериалсем]] [[Категори:ССРП хура-шурă фильмĕсем]] [[Категори:Штирлиц]] [[Категори:Фильмсем:Персонаж:Иосиф Сталин]] [[Категори:Шпионсем пирки телесериалсем]] p43qvj9zsdukxzbodde88f0w360x5hb 0 26591 878968 832408 2026-11-06T09:19:52Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878968 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Раççей}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = <small>Зарайск районĕ (23.04.2017-чен)</small> |Тăван ячĕ = <small>Зарайский район (23.04.2017-чен)</small>[[File:Осетр река.jpg|300px|Осетр юханшыв]] |Герб = Герб Зарайского района.gif |Ялав = Flag of Zaraisky rayon (Moscow oblast).png |Ялава ăнлантарни = Зарайск районĕн ялавĕ |Патшалăх = {{RUS}} |lat_dir = N |lat_deg =54 |lat_min =39 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg =38 |lon_min =46 |lon_sec = |Гимн = |Статус = [[муниципаллă район]] |Кĕрет = |Тытăмĕ = {{s|5 муниципаллă йĕркеленӳ}} |Тĕп хула = [[Зарайск]] |Вăхăт = |Пуçлăх = [[Петрущенко Виктор Анатольевич]] |Пуçлăх тĕсĕ = Хула хутлăхĕн пуçлăхĕ |Пуçлăх2 = |Пуçлăх тĕсĕ2 = |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = вырăс |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = 39 669 |Çырав çулĕ = 2017 |Пурăнан халăх проценчĕ = |Пурăнан халăх вырăнĕ = |Йышлăх = 40,99 |Йышлăх вырăнĕ = |Наци йышĕ = |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 967,68<ref>[http://docs.cntd.ru/document/456060020 Закон Московской области N 54/2017-ОЗ от 21.04.2017 с изменениями на 17.07.2018 О границе городского округа Зарайск]</ref> |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = |Максималлă çӳллĕш = 250 |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = 100 |Карттă = Location of Zaraysk Region (Moscow Oblast).svg |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 300px |ВăхăтТăрăхĕ = {{MSK+0}} |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон кочĕ = |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 50, 90, 150 |Сайт = http://www.zarrayon.ru/ |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Зарай районĕ''' - [[Мускав облаçĕ|Мускав облаçĕн]] енче вырнаçнă район.Тĕп хули - [[Зарайск]].Лаптăкĕ 968 çм². == Халăх йышĕ == Районта 41.3 пин çын ( 2008 ) пуранать. == Экономика == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.zaraysk.com/ Официальный сайт Зарайского муниципального района] * [http://www.zaraisk.net/ Зарайск — фото, история, достопримечательности, новости, телефоны города Зарайска] * [https://web.archive.org/web/20210723185252/http://www.isles.ru/depository/region_50/region_50_007_db.html Памятники архитектуры Зарайского района Московской области] * [http://www.temples.ru/tree.php?ID=84 Храмы Зарайского района Московской области] * [http://zaraisk.msk.ru Информационный портал города Зарайска и Зарайского района] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220330043359/http://zaraisk.msk.ru/ |date=2022-03-30 }} * [http://www.49666.ru Сайт Наш Зарайск] {{Мускав облаçĕнчи АТВ}} {{Мускав облаçĕнчи муниципаллă йĕркеленĕвĕсем}} {{Зарайск муниципаллă районĕ}} {{Мускав облаçĕ}} [[Категори:Мускав облаçĕн районĕсем]] fa5xz4ry5x8bzm9z53u8nfpr6zhj1xz 0 26989 878801 836584 2026-11-05T20:22:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878801 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Айтматов}} {{Çыравçă | Ят = Чингиз Айтматов | Тăван ят = Чыңгыз Айтматов | Ӳкерчĕк = Tschingis Ajtmatow.jpg | Анлăшĕ = 220px | Алпусни = Чингиз Айтматов [[2003]] çулта | Çуралнă чухнехи ят <br />Чингиз Торекулович | Суя ятсем = | Çуралнă вăхăт = 12.12.1928 | Вилнĕ вăхăт = 10.6.2008 | Çуралнă вырăн = [[Шекер]] ял, [[Талас кантонĕ]], {{ÇуралнăВырăн|Кăркăс АССР|Киргизире|Киргиз АССР (1926—1936)}}, [[РСФСР]], [[СССР]] | Вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Нӳрнберг}}, [[Бавари]], [[Германи]] | Гражданлăх = {{USSR}} → {{KGZ}} | Ĕçлев тĕсĕ = [[прозăçă]] | Ĕçесен чĕлхи = [[кăркăс чĕлхи|кăркăс]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]] | Тĕлĕ = [[социаллă реализм]] | Жанр = [[роман]], [[повеç]] | Дебют = | Парнесем = {{Ленин парни|1963}} {{СССР патшалăх парни|1968}} {{СССР патшалăх парни|1977}} {{СССР патшалăх парни|1983}} | Награды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ак-Шумкар}}{{!!}}{{Социаллă Ĕç Паттăрĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Туслăх орденĕ}}{{!!}}{{Отан орденĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{Октябрь Революцин орденĕ}} {{!}}- {{!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{!!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}}{{!!}} {{Халăхсен Туслăх орденĕ}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Кулă орденĕ}}{{!!}}{{Дустлик орденĕ}} {{!}}} | Lib = http://www.lib.ru/PROZA/AJTMATOW/ | Сайт = }} [[File:Kyr_Stamp-Aytmatov-2009.jpg|250 px|right|thumb|Киргизин Чингиз Айматова халалланă почтă марккисем, [[2009]] çул]] [[File:Stamp of Kyrgyzstan izo.jpg|250 px|right|thumb|Кргизин почтă марккисем, [[2007]] çул: '''Ч. Т. Айтматов''', [[Чокморов, Суйменкул|С. Чокморов]], [[Азыкбаев Курмангазы|К. Азыкбаев]], [[Султанов Омор Султанович|О. С. Султанов]], [[Джакыпов]]]] '''Чинги́з (Шынгы́с, Шынгы́з) Тореку́лович Айтма́тов''' ({{lang-ky|Чыңгыз Төрөкулович Айтматов}}; [[раштав, 12]] [[1928]], [[Шекер]] ялĕ,(халĕ [[Кара-Буур районĕ]], [[Талас облаçĕ]]) [[Киргизи]] республики — [[çĕртме, 10]] [[2008]], [[Нӳрнберг]], [[Германи]]) — вырăсла тата кăркăсла хайланă [[кăркăс чĕлхи|кăркăс]] [[çыравçă|çыравçи]]. Киргиз ССР халăх çыравçи ([[1974]]). [[Социаллă Ĕç Паттăрĕ]] ([[1978]]).{{-1|<ref name="bre1">Большая Российская энциклопедия: В 30 т. / Председатель науч.-ред. совета Ю. С. Осипов. Отв. ред С. Л. Кравец. Т. 1. А — Анкетирование. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2005. — 766 с.: ил.: карт.</ref>}}. [[Ленин парни|Ленин]] ([[1963]]) тата [[СССР патшалăх парни|СССР патшалăх 3 парнин]] ([[1968]], [[1977]], [[1983]]) лауреачĕ. [[ССКП]] пайташĕ [[1959]] çултанпа. == Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == == Каçăсем == {{Çӳрев |Тема = Чингиз Айтматов |Портал = |Викисăмахсар = |Викикĕнеке = |Викикаларăш = Чингиз Торекулович Айтматов |Викивулавăш = |Викитĕссем = |Викихыпар = |Викиампар = Category:Chinghiz Aitmatov |Метавики = |Проект = }} {{warheroes|id=10508|star = Labor}} * [http://www.rian.ru/society/20080611/109981359.html Скончался Чингиз Айтматов, похороны состоятся в субботу] * [http://bahai.region.kz/viewtopic.php?p=1117#p1117 Чингиз Айтматов «Беседа с одним бахаи»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002040544/http://bahai.region.kz/viewtopic.php?p=1117#p1117 |date=2008-10-02 }} * [http://www.photomer.ru/?p=9 Фото Чингиза Айтматова] * {{lib.ru|http://lib.ru/PROZA/AJTMATOW/}} * [http://www.libring.ru/cat1087334 Книги Чингиза Айтматова в интернет-магазинах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626050826/http://www.libring.ru/cat1087334/ |date=2012-06-26 }} * [http://www.arba.ru/article/252 Интервью] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025044511/http://www.arba.ru/article/252 |date=2012-10-25 }} * [http://www.vz.ru/news/2008/3/10/151040.html Чингиз Айтматов снят с посольских должностей] * [http://www.podst.ru/?area=posts&id=1160 Чингиз Айтматов рассказывает о своей повести «Пегий пес, бегущий краем моря»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311075028/http://www.podst.ru/?area=posts&id=1160 |date=2016-03-11 }} * [https://web.archive.org/web/20200629222900/http://www.vigl.ru/person/chingiz-aitmatov.html Видео Чингиза Айтматова о понятиях «Свобода», «Совесть» и «Взаимопонимание»] * [http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=902198 Магический соцреалист. Умер Чингиз Айтматов (Коммерсантъ)] * [http://forums.kg/Biografiya-Aitmatova-CHingiza-Topekulovicha-topic24.html Сборная биография Чингиза Айтматова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101209161416/http://forums.kg/Biografiya-Aitmatova-CHingiza-Topekulovicha-topic24.html |date=2010-12-09 }} * [http://www.chayka.org/article.php?id=1764 Чингиз Айтматов: Основу жизни составляет любовь]. Одно из последних интервью («Чайка») * [http://www.avtografveka.ru/spravka_djigarhanian.html Фрагмент аудиозаписи беседы А. Б. Джигарханяна с Юрием Панковым, издателем серии книг «Автограф века»] (февраль 2006 года) * {{cite web|url=http://www.newizv.ru/news/2006-12-07/59727/|title=Чингиз Айтматов: Мы должны одуматься|author=Борис Тарасов|date=2006-12-07|publisher=Новые Известия}} {{Социаллă Ĕç Паттăрĕсем}} [[Категори:Чингиз Айтматов| ]] [[Категори:XX ĕмĕрти вырăс çыравçисем]] [[Категори:Кăркăс çыравçисем]] [[Категори:СССР çыравçисем]] [[Категори:Кăркăстан çыравçисем]] [[Категори:Кăркăс ССР халăх çыравçисем]] [[Категори:ССКП пайташĕсем]] [[Категори:СССР çыравçисен Пĕрлешĕвĕн пайташĕсем]] [[Категори:Тĕп редакторсем]] [[Категори:Бишкекĕн чыслă гражданĕсем]] lzrpsq9q82v4u11rt5vjubmtuyvb8wz 0 27600 878932 848958 2026-11-06T06:38:54Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878932 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист | Ят = Анатолий Гущин | Тăван ят = | Фото = Anatoliy Guschin 2024.jpg | Анлăшĕ = 200 px | Алпусни = | Çуралнă чухнехи ят = Анатолий Александрович Гущин | Çуралнă вăхăт = [[1976]] [[чӳк, 30]] | Çуралнă вырăн = {{ÇуралнăВырăн|Çĕнĕ Шупашкар|Çĕнĕ Шупашкарта}}, {{ÇуралнăВырăн|Чăваш АССР|Чăваш Енре}} | Вилнĕ вăхăт = | Вилнĕ вырăн = | Гражданлăх = {{USSR}} → {{RUS}} | Професси = театрпа кино раççей актёрĕ | Хастар çулсем = [[2000]] — х. в. | Парнесем = Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕ | Сайт = }} {{Пĕр хушаматлисем|Гущин}} '''Анатолий Александрович Гущин''' (чӳкĕн 30-мĕш, [[Çĕнĕ Шупашкар]], [[Чăваш АССР]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — раççей театрпа кино актёрĕ. Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕ. == Кун-çулĕ == Анатолий Гущин 1976 çулхи чӳкĕн 30-мĕшĕнче [[Çĕнĕ Шупашкар]]та çуралнă. Ашшĕ — вырăс, амăшĕ — чăваш<ref>[http://community.livejournal.com/chuvash_revival/2009/07/23/ Şumăr şăvat, şumar şăvat man şine]. Статья об А. А. Гущине с видеороликом из фильма «Приключения солдата Ивана Чонкина», в котором он поёт чувашскую песню «[[Çумăр çăвать, çумăр çăвать ман çине]]»</ref>. Çĕнĕ Шупашкарти 10 № шкулта вĕреннĕ. Шкултан вĕренсе тухсан Мускава куçса килет те [[Аслă М. С. Щепкин ячĕллĕ театр училищи]]не пĕлӳ илме кĕрет, 1998 çулта ăнăçлă вĕçлет. Николай Губенко ертсе пынă «[[Таганка актёрĕсен пĕртуслăхĕ]]нче» ĕçлет. Халĕ Мускавра ĕçлет, пурăнать. === Пайăр пурнăç === * Шешетина Елена Владимировна. ** Ывăлĕ — Даниил Гущин (13.6.1998). * Иккĕмĕш арăмĕ — Виктория Захарова, «Сфера» театрĕн актриси. ** Усрав ывăлĕ — Егор ** Хĕр — Глафира (2017 çур.) == Фильмографи == # [[2000]] — [[Маросейка 12]] # [[2001]] — [[Дальнобойщики (сериал)|Дальнобойщики]] — ''Приемник'' # [[2002]] — [[Звезда (фильм, 2002)|Звезда]] — ''Рядовой Быков'' # 2002 — [[Раскалённая суббота]] # [[2003]] — [[А поутру они проснулись]] # 2003 — [[Ангел на дорогах]] # 2003 — [[Желанная (телесериал)|Желанная]] # 2003 — [[Москва. Центральный округ]] # 2003 — [[Приключения мага]] # [[2004]] — [[Hello, Дохлый!]] # 2004 — [[Ангел на обочине]] # 2004 — [[Егерь (фильм, 2004)|Егерь]] — ''Лошкин'' # 2004 — [[На безымянной высоте (телесериал)|На безымянной высоте]] # 2004 — [[Пепел Феникса]] # 2004 — [[Гибель империи (телесериал)|Гибель империи]] # [[2005]] — [[Горыныч и Виктория]] — ''Дмитрий Бубенцов, "Баобаб"'' # 2005 — [[Есенин (телесериал)|Есенин]] # 2005 — [[Неотложка 2]] — ''Гусь'' # 2005 — [[Парни из стали]] # 2005 — [[Пороки и их поклонники]] # 2005 — [[Призвание (телесериал)|Призвание]] # [[2006]] — [[Грозовые ворота (телесериал)|Грозовые ворота]] # 2006 — [[Опер Крюк]] # 2006 — [[Офицеры (телесериал)|Офицеры]] — ''Калий'' # [[2007]] — [[Платина (телесериал)|Платина]] — ''Гаврилов'' # 2007 — [[Буровая (телесериал)|Буровая]] # 2007 — [[Приключения солдата Ивана Чонкина]] — ''Иван Чонкин'' # 2007 — [[Человек без пистолета]] # 2007 — [[Служба доверия]] # 2007 — [[Солдаты 13 (телесериал)|Солдаты 13]] # 2007 — [[Формула стихии]] — ''Куклин'' # [[2008]] — [[Риорита (фильм)|Риорита]] — ''Сергей Пичугов, средний брат'' # 2008 — [[Знахарь (телесериал)|Знахарь]] — ''Миха «Ворсистый»'' # [[2009]] — [[Буровая 2]] # 2009 — [[Глухарь 2]] — ''Константин Васин'', прокуратура йĕрлевçи, серии «Гений», «Тьма» # 2009 — [[Вий. Возвращение]] # 2009 — [[Золото скифов]] — ''Подшибякин'' # 2009 — [[Логово Змея]] — ''Иван'' # 2009 — [[Петя по дороге в Царствие небесное (фильм)|Петя по дороге в Царствие небесное]] # 2009 — [[Похищение богини]] # 2009 — [[Пуля-дура 3: Агент для наследницы]] # 2009 — [[Суд (телесериал)|Суд]] # 2009 — [[Хозяйка тайги (телесериал)|Хозяйка тайги]] # [[2010]] — [[«Алиби» на двоих]] # 2010 — [[Гаражи (телесериал)|Гаражи]] — ''Участковый Чубиков'' # 2010 — [[Глухарь: Возвращение]] — ''Константин Васин'', прокуратура йерлевçи # 2010 — [[Когда зацветёт багульник]] — ''Алексей'' # 2010 — [[Смерть Вазир - Мухтара]] — ''Сашка'' # 2010 — [[Черкизона. Одноразовые люди]] # [[2011]] — [[Москва: Три вокзала]] — ''Заика'' # 2011 — [[Сделано в СССР (телесериал)|Сделано в СССР]] — ''Михаил'' # 2011 — [[Срочно в номер 3]] # 2011 — [[Товарищ Сталин (телесериал)|Товарищ Сталин]] — ''Егор Козлов'' # 2011 — [[Чёрные волки]] # 2011 — [[Расплата]] # [[2012]] — [[Вий (фильм)|Вий]] (2012) — ''Бурсак'' == Театрти рольсем == Анатолий Воропаев продюсер компанин спектаклĕсене хутшăнать: * «[[Чонкин]]» * «[[Шулера]]» == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Çав. пекех == * [[Иван Чонкин салтак темкурнисем]] == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20251008112116/http://www.kinoexpert.ru/index.asp?comm=5&kw=16132b Анатолий Гущин на Kinoexpert.ru] {{ref-ru}} * [http://www.kinomania.ru/stars/a/Anatoly_Gushin/index.shtml Анатолий Гущин на Kinomania.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919065534/http://www.kinomania.ru/stars/a/Anatoly_Gushin/index.shtml |date=2010-09-19 }} {{ref-ru}} * [http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/ros/1177/bio/ Анатолий Гущин на Kino-teatr.ru] {{ref-ru}} * [http://ruskino.ru/art/1389 Анатолий Гущин на Ruskino.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903052936/http://ruskino.ru/art/1389 |date=2011-09-03 }} {{ref-ru}} * [http://rusakters.ru/guschin-anatoliy.html Анатолий Гущин на Rusakters.ru] {{ref-ru}} * [http://chuvash.org/news/7388.html Паллă актер Анатолий Гущин журналистсемпе тĕлпулнă] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Актёрсем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей актёрĕсем]] [[Категори:М. Щепкин ячĕллĕ театр училищинче вĕренсе тухнăскерсем]] [[Категори:Чăвашран тухнă кинематографистсем]] [[Категори:Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕсем]] fbcld745ztvcwkg8c935rn6jhjkthly 0 27712 878736 714353 2026-11-05T15:32:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878736 wikitext text/x-wiki '''iPod''' («айпо́д») — [[Apple Computer|Apple]] компанин хыпарсене усрама флеш-астăвăм е хытă дискпа усă куракан медиа-выляв проигрывателĕсен серин суту маркки. Брендăн дебючĕ [[2001]] çулхи [[юпа, 21|юпан 21-мĕшĕнче]] ирттернĕ. [[2007]] çулхи авăнăн 5-мĕшĕнче [[Сан-Франциско]]ра иртнĕ «The Beat Goes On» пресс-конференцинче [[Стив Джобс]] пĕлтернипе, çак саманта 110 мильон iPod плеерне сутнă<ref>[http://www.engadget.com/2007/09/05/steve-jobs-live-apples-the-beat-goes-on-special-event/ Продано 150 миллионов плееров iPod]</ref>. [[File:IPod family.png|thumb|300px|right|iPod çемьи (2010-2011); сулахайран сылтăмалла: [[iPod Shuffle]], [[iPod nano]], [[iPod Classic]], [[iPod Touch]].]] [[File:Lightmatter ipod 1G.jpg|thumb|iPod. Пĕрремĕш сыпăкĕ]] == iPod ăру сыпăкĕсем == === Пĕрремĕш сыпăкĕ === Тухнă вăхăт — [[юпа, 23]]-[[2001]]. [[Mac OS]] валли верси кăна пулнă. * Диск калăпăшĕ — 5 тата 10 Гб * Файл системи — [[HFS]] * Калăпăшсем — 100×62×18 мм * Йывăрăш — 184 г * Ĕçлев формачĕсем — [[WAVE]], [[AIFF]], [[MP3]], [[AAC]] * Автономлă ĕçлев вăхăчĕ — 12 сехет * Компьютерпа çыхамалли интерфейс — [[FireWire]] === Иккĕмĕш сыпăкĕ === Кăларнă вăхăт — [[утă, 17]], [[2002]] ç. Иккĕ вариантне — iPod for Windows тата iPod for Mac OS - кăларнă. * Диск калăпăшĕ — 10 е 20 Гб * Файл системи — [[HFS]] (Mac OS) тата [[FAT]] (Windows). * Компьютерпа çыхăнмалли интерфейс — [[FireWire]] === Виççĕмĕш сыпăкĕ === Кăларнă вăхăт — [[ака, 28]], [[2003]] ç. * Диск калăпăшĕ — 10, 15 тата 30 Гб, кайран 15, 20 тата 40 Гб * Автономлă ĕçлев вăхăчĕ — 8 сех. * Компьютерпа çыхăнмалли интерфейс — [[FireWire]], çаплах опциллĕ (куçав урлă) [[USB]] === Тăваттăмĕш сыпăкĕ / iPod photo === Кăларнă вăхăт — утă, [[2004]] ç. 2004 çулхи версисенче монохром экранĕпе усă курнă. [[2005]] çулхи версисенче — тĕрлĕ сăрлă экран (65 пин сăр). Тĕрлĕ сăрăсăр дисплейлĕ 4-мĕш сыпăкне пĕтĕмпех 2005 çулхи çĕртме уйăхĕнче кăларма пăрахнă. * Диск калăпăшĕ — 20 е 40 Гб (2004), 30 е 60 Гб (2005) * Виçесем — 104×61×14(15) мм (2004), 104×61×16(19) мм * Йывăрăш — 158/170 г (2004), 167/187 г (2005) * Автономлă ĕçлев вăхăчĕ — 12 часов (2004), 15 часов (2005) * Компьютерпа çыхăнмалли интерфейс — [[FireWire]] или [[USB]] === Пиллĕккĕмĕш сыпăкĕ / iPod video === Кăларнă вăхăт — [[юпа, 12]], [[2005]] çул. * Диск калăпăшĕ — 30, 60 е 80 Гб * Виçесем — 104×62×11 мм (30 Гб), 104×62×14 мм (60 тата 80 Гб) * Йывăрăш — 138 г (30 Гб), 157 г (60 и 80 Гб) * Автономлă ĕçлев вăхăчĕ — 14 сехет (30 Гб), 20 сехет (60 тата 80 Гб) * Компьютерпа çыхăнмалли интерфейс — [[USB]] === Улттăмĕш сыпăк / iPod classic === Кăларнă вăхăт — [[авăн, 5]]-[[2007]]. * Модельсен номерĕсем: ** A1136, MA448LL/A — диск калăпăшĕ 80 Гб; ** A1238, MB145LL/A — диск калăпăшĕ 120 Гб; ** A1238, MB562LL/A — диск калăпăшĕ 160 Гб. * Виçесем — 103,5×61,8×10,5 мм (80 е 120 Гб), 104×62×13,5 мм (160 Гб) * Йывăрăш — 140 г (80 тата 120 Гб), 162 г (160 Гб) * Автономлă ĕçлев вăхăчĕ — 30 сехет аудио, 5 сехет видео (80 Гб), 36 сехет аудио, 6 сехет видео (120 Гб), 40 сехет аудио, 7 сехет видео (160 Гб) * Компьютерпа çыхăнмалли интерфейс — [[USB 2.0]] * Корпусне алюминипе тутăхман хурçăран тунă * [[Cover Flow]] усă курни <gallery> File:Mpipod withref notrans.jpg|iPod [[GNU/Linux]]. Иккĕмĕш сыпăкĕ File:3G ipod in dock.jpg|iPod в Dock станции. Виççĕмĕш сыпăкĕ File:Ipod 5th Generation white rotated.png|iPod. Пиллĕккĕмĕш сыпăкĕ File:IPod classic 6G black new interface-2007-09-15.jpg|iPod. Улттăмĕш сыпăкĕ </gallery> == iPod mini == [[File:Lightmatter ipodvsmini.jpg|thumb|Сравнение размеров iPod mini тата iPod. Пĕрремĕш сыпăкĕ]] === Пĕрремĕш сыпăкĕ === Кăларнă вăхăт — [[кăрлач, 6]], [[2004]]. * Диск калăпăшĕ — 4 Гб. * Виçесем — 91×51×13 мм. * Йывăрăш — 103 г. * Автономлă ĕçлев вăхăчĕ — 8 сех. * Компьютерпа çыхăнмалли интерфейс — [[USB]] тата [[FireWire]] [[2005]] çулхи пуш уйăхĕнче кăларма пăрахнă. === Иккĕмĕш сыпăкĕ === Кăларнă вăхăт — [[нарăс, 22]], [[2005]] ç. * Диск калăпăшĕ — 4 тата 6 Гб. * Виçесем — 91×51×13 мм * Йывăрăш — 103 гр. * Автономлă ĕçлев вăхăчĕ — 18 сех. * Компьютерпа çыхăнмалли интерфейс — [[USB]] тата [[FireWire]] [[2005]] çулхи авăн уйăхĕнче кăларма пăрахнă. <gallery> File:IPod mini.png|iPod mini. Пĕрремĕш сыпăкĕ File:Ipod mini 2gen silber.JPG|iPod mini. Иккĕмĕш сыпăкĕ </gallery> == iPod shuffle == {{main|iPod shuffle}} == iPod nano == {{main|iPod nano}} == iPod touch == {{main|iPod touch}} == Паллă конкурентсем == * [[Cowon]] * [[Creative Technology]] * [[iriver]] * [[Samsung]] * [[Sansa]] * [[Zune]] == Çавăн пекех пăхăр == * [[iPhone]] * [[iPod Hi-Fi]] * [[Apple Dock Connector]] * [[Rockbox]] * [[iPad]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{кĕнеке|автор=Скотт Келби.|пуçелĕк=iPod. Полное руководство (самоучитель)|вырăн={{М}}|издательство=[[NT Press]]|çул=2007|страниц=272|тираж=2000|isbn=5-477-00344-4}} == Каçăсем == * [http://www.macstart.ru/viewsource.php?part=ipods&id=181 iPod: страницы истории] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203011357/http://www.macstart.ru/viewsource.php?part=ipods&id=181 |date=2012-02-03 }}{{ref-ru}} * [http://www.apple.com/ipodshuffle/ iPod shuffle]{{ref-en}} [http://www.apple.com/ru/ipodshuffle/ shuffle]{{ref-ru}} * [http://www.apple.com/ipodnano/ iPod nano]{{ref-en}} [http://www.apple.com/ru/ipodnano/ nano]{{ref-ru}} * [http://www.apple.com/ipodclassic/ iPod classic]{{ref-en}} [http://www.apple.com/ru/ipodclassic/ classic]{{ref-ru}} * [http://www.apple.com/ipodtouch/ iPod touch]{{ref-en}} [http://www.apple.com/ru/ipodtouch/ touch]{{ref-ru}} * [http://www.apple.com/ipod/ iPod + iTunes]{{ref-en}} [http://www.apple.com/ru/ipod/ iPod и iTunes]{{ref-ru}} * [http://www.apple.com/ru/support/manuals/ipod/ Документация для всех моделей iPod]{{ref-ru}} * [http://www.macstart.ru/viewsource.php?part=ipods&id=167 Перевод плеера iPod в режим диска (disk mode)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131070725/http://www.macstart.ru/viewsource.php?part=ipods&id=167 |date=2012-01-31 }} * [http://www.ipodstyle.ru/test/iPods/history/ iPod: история создания] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228001026/http://www.ipodstyle.ru/test/iPods/history |date=2011-12-28 }}{{ref-ru}} * [http://player-info.com/archives/89 iPod Video: описание характеристик] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117211239/http://player-info.com/archives/89 |date=2012-01-17 }}{{ref-ru}} * [http://www.viewnews.ru/hardwere/apple/176-ipod-revoljucija-dokumentalnyjj-film-kanala.html Как появился ipod] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119222912/http://www.viewnews.ru/hardwere/apple/176-ipod-revoljucija-dokumentalnyjj-film-kanala.html |date=2010-11-19 }} {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20161008154109/http://www.xn--k1aha8c.com/oldapple Технические характеристики продукции Apple снятой с производства]{{ref-ru}} {{Apple}} {{IPod}} {{Apple аппарат хатĕрĕсем, 1998-па}} [[Категори:Apple Inc. хатĕрĕсем]] [[Категори:Аудиоплеерсем]] [[Категори:Медиаплеерсем]] [[Категори:MP3-плеерсем]] ivrkfffcpjwlzgokgs6scjrlz7py153 0 28286 878869 874743 2026-11-06T00:11:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878869 wikitext text/x-wiki [[File:Aztec Sun Stone Replica cropped.jpg|thumb|220px|right| [[Чулран тунă Хĕвел]]]] '''Ацтексем''' ('''астексем'''<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Астексем}}</ref>) ([[науатль|тăван ячĕ]] ''mēxihcah'' [{{IPA|meː'ʃiʔkaʔ}}]) — вăта [[Мексика|Мексикăри]] [[Индейсем|индей]] халăхĕ. Йышĕ 1,5 млн çынран ытла. Ацтексен тĕнчи ([[XIV ĕмĕр|XIV]]—[[XVI ĕмĕр]]сем) [[Ацтек халаплăхĕ|халаплăхпа]] тата культурипе пуян шутланать. Ацтек империн тĕп хули [[Теночтитлан]] пулнă, вăл [[Тешкоко (кӳлĕ)|Тескоко (Тешкоко)]] ({{lang-es|Texcoco}}) çинче вырнаçнă, халĕ унăн вырăнĕнче [[Мехико]] ларать. == Терминологи == == Кун-çулĕ == Ацтексен йăхĕ Мехико айлăмне çурçĕртен килнĕ — халĕ унта [[АПШ]] çĕрĕсем. Çав вăхăтрах айлăмри пĕтĕм территоринче вырăнти йăхсем пурăннă, вĕсем пĕри те килнисене кунта кĕртесшĕн пулман. Пуçтарăнса канашланă хыççăн, вырăнти йăхсен çулпуçĕсем килнисене [[Тескоко]] кӳлĕ çинчи çы н пурăнман утрава пама сăмах татнă. Утрав çинче çĕлен нумай пулнă – унта пурăнма йывăр килнĕ. Утрава çитсе çĕленсене курсан, ацтексем савăнса кайнă, мĕншĕн тесен вĕсем çĕленпе апатланнă. Ăмăрткайăк хăйĕн чĕрнисемпе çĕлене аркатнине курсан ацтексен кăмăлĕ çĕкленнĕ. [[1325]] çулта утрав çинче ацтексен тĕп хули — [[Теночтитлан]] — çĕкленет. == Халапсемпе йăласем == {{main|Ацтексен халаплăхĕ}} == Импери == [[File:Aztec Empire (orthographic projection).svg|мини|Ацтексен империйĕ]] [[File:Aztecexpansion.png|thumb|550px|Ацтексен айĕнчи çĕрĕсем эволюцийĕ]] == Вуламалли == === Ацтек çăлкуçĕсем === * {{cite web | author = [[Кодекс Теллериано-Ременсис|Пресвитер Хуан; Антонио Перес; фрай Педро де лос Риос (глоссы)]]. | url = http://bloknot.info/files/Textos/Mexico/Codex-385-Telleriano-Remensis-al-ruso.pdf | title = Кодекс Теллериано-Ременсис | publisher = www.bloknot.info | datepublished = | accessdate = 2010-08-16 | description = Украина, Киев, 2010. Перевод с испанского - А.Скромницкий, В.Талах }} * {{cite web | author = [[Кодекс Мендоса|Анонимный автор]]. | url = http://bloknot.info/files/Textos/Mexico/Codex-Mendoza-al-ruso.pdf | title = Кодекс Мендоса. | publisher = www.bloknot.info | datepublished = 2010-12-01 | accessdate = 2010-12-01 | description = Украина, Киев, 2010. Перевод с испанского - А.Скромницкий, В.Талах }} * {{cite web | author = [[Кодекс Мальябекиано|Анонимные авторы]]. | url = http://bloknot.info/files/Textos/Mexico/Codice-Magliabecchiano-al-ruso.pdf | title = Кодекс Мальябекки (XVI век). | publisher = www.bloknot.info | datepublished = 2011-08-17 | accessdate = 2011-08-17 | description = Украина, Киев, 2011. Перевод с испанского - В.Талах. }} === Испан çăлкуçĕсем === * {{cite web | author = [[Бернардино де Саагун|Фрай Бернардино де Саагун]]. | url = http://kuprienko.info/fray-bernardino-de-sahagun-creencias-y-costumbres/ | title = "Обычаи и верования" (отрывок из книги "Общей истории о делах Новой Испании") | publisher = www.bloknot.info | datepublished = 2006-04-16 | accessdate = 2010-07-29 | description = Украина, Киев, 2006. Перевод с испанского - А.Скромницкий |archiveurl=http://archive.is/xUYyi|archivedate=2013-01-08}} * [https://web.archive.org/web/20130322024653/http://mesoamerica.narod.ru/pinturas.html «История мексиканцев по их рисункам»] (документ 16 века по религии и истории колуа-мешика или ацтеков.) * [https://web.archive.org/web/20090122034741/http://mesoamerica.narod.ru/conquistador.html «Рассказ о некоторых вещах Новой Испании и великом городе Теместитане, Мехико»] (написано соратником Эрнана Кортеса, Анонимным Конкистадором) * Кортес, Эрнан [https://web.archive.org/web/20090122104251/http://mesoamerica.narod.ru/2cortes.html «Второе послание императору Карлу V»] (письмо писанное в Сегура-де-ла-Фронтера 30 октября 1520 года) * {{cite web | author = [[Альва Иштлильшочитль, Фернандо де]]. | url = http://kuprienko.info/don-fernando-de-alva-ixtlilxochitl-historia-de-la-nacion-chichimeca-su-poblacion-y-establecimiento-en-el-pais-de-anahuac-al-ruso/ | title = История народа чичимеков, его поселения и обоснования в стране Анауак. | publisher = www.bloknot.info | datepublished = 2010-03-22 | accessdate = 2010-06-29 | description = пер. с исп. - В. Талах, Украина, Киев, 2010 |archiveurl=http://archive.is/i0Ov|archivedate=2012-12-05}} * {{cite web | author = [[Хуан Баутиста де Помар]]. | url = http://kuprienko.info/juan-bautista-de-pomar-relacion-de-tezcoco-1582-al-ruso/ | title = Сообщение из Тескоко. | publisher = www.bloknot.info | datepublished = 2011-05-16 | accessdate = 2011-05-16 | description = пер. с исп. - В. Талах, Украина, Киев, 2011 |archiveurl=http://archive.is/pOGI|archivedate=2012-12-18}} === Литература === * Мифологический словарь/Гл.ред. Е. М. Мелетинский — М.:Советская энциклопедия, 1991 г. * [[Баглай В.Е.]], [https://web.archive.org/web/20111101062127/http://mesoamerica.narod.ru/aztecchap.html «Ацтеки. История, экономика, социально-политический строй»] * [[Галич, Мануэль]]. [http://booklandija.ru/index.php?name=News&op=article&sid=125 «История доколумбовых цивилизаций»] * [[Зубарев В.Г.]], [http://www.tula.net/tgpu/resources/history/lec1.html «Источники и историография по древней истории Центральной и Южной Америки»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021020613/http://www.tula.net/tgpu/resources/history/lec1.html |date=2007-10-21 }} * [[Кинжалов, Ростислав]] [http://www.ozon.ru/context/detail/id/354068/?type=305 на Озоне] * [[Керам, К.]], [http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/Keram/index.php «Боги, гробницы, ученые»], [https://web.archive.org/web/20120114034256/http://mesoamerica.narod.ru/ceramgods.html «Сокровища Монтесумы»], [http://lib.rin.ru/doc/i/17071p.html «Первый американец. Загадка индейцев доколумбовой эпохи»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071214193338/http://lib.rin.ru/doc/i/17071p.html |date=2007-12-14 }} * [[Косидовский, Зенон]], [http://scepsis.ru/library/id_534.html «Как Кортес завоевал страну ацтеков»], [http://scepsis.ru/library/id_535.html «Конец пожирателей человеческих сердец»] * [[Кузьмищев, Владимир Александрович]] [http://www.ozon.ru/context/detail/id/1453325/?type=305#305 на Озоне] * [[Соди, Деметрио]], [http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000013/ «Великие культуры Месоамерики»] — [http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000013/st012.shtml «Ацтеки»] * [[Стингл, Милослав]]. [http://bibliotekar.ru/maya/tom/index.htm «Индейцы без томагавков»], [http://edurss.ru/cgi-bin/db.pl?cp=&lang=Ru&blang=ru&page=Book&list=79&id=20174 «Поклоняющиеся звездам»], [https://web.archive.org/web/20130313221817/http://mesoamerica.narod.ru/stinsec.html «Тайны индейских пирамид»] * Сустель, Жак [https://web.archive.org/web/20090428041121/http://www.mesoamerica.narod.ru/aztsous1.html «АЦТЕКИ. Воинственные подданные Монтесумы»] * [http://www.mesoamerica.ru/forum1/viewtopic.php?t=1070&view=previous&sid=3904a39211a6549e69ca3e7db94f4d48 Книги об ацтеках и доколумбовых цивилизациях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929083256/http://www.mesoamerica.ru/forum1/viewtopic.php?t=1070&view=previous&sid=3904a39211a6549e69ca3e7db94f4d48 |date=2007-09-29 }} * [https://web.archive.org/web/20130102011330/http://mesoamerica.narod.ru/biblio.html Книги, статьи и фильмы о доколумбовых цивилизациях] * Мигель Леон-Портилья, [https://web.archive.org/web/20120620031422/http://mesoamerica.narod.ru/nahua_philosophy.html «Философия нагуа»] * Энциклопедия «Исчезнувшие цивилизации», [https://web.archive.org/web/20121028051210/http://mesoamerica.narod.ru/aztemp0.html «Ацтеки: империя крови и величия»] * Гуляев В. И. «[https://web.archive.org/web/20120530023900/http://mesoamerica.narod.ru/track_conquistadores.html По следам конкистадоров]», «Наука», 1976, — 160 с. Райдер Хаггард-Дочь Монтесумы == Çавăн пекех пăхăр == * [[Индейсем]]. * [[Мексика]]. * [[Юта-астек чĕлхисем]], [[Астек чĕлхисем]], [[Ацтексен халаплăхĕ]]. * [[Майя (цивилизаци)|Майя]], [[Ольмексем]], [[Тольтексем]], [[Миштексем]]. * [[Месоамерика]], [[Вăта Америка]], [[Мезоамерика|Вăтам Америка]]. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://mesoamerica.narod.ru «Авалхи Мезоамерика» сайчĕ] * [http://www.mesoamerica.ru/ Сайт «Месоамерика глазами русских первопроходцев»] * [http://www.krugosvet.ru/articles/13/1001313/1001313a1.htm «Ацтексем» статья, «Кругосвет» энциклопедире] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205105829/http://www.krugosvet.ru/articles/13/1001313/1001313a1.htm |date=2008-12-05 }} * [http://forum.world-history.ru/persons_about/16/2126.html Кортес экспедицийĕ тата Монтесума империн пăчланăвĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140722164016/http://forum.world-history.ru/persons_about/16/2126.html |date=2014-07-22 }} * [http://uroboros.org.ru/n_america.html Карты, схемы, описания городов ацтеков] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927190113/http://uroboros.org.ru/n_america.html |date=2011-09-27 }} * [http://mirrabot.com/work/work_6968.html Мексикăн хореографи культури] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928013248/http://mirrabot.com/work/work_6968.html |date=2007-09-28 }} * [http://www.panam.ru/main/history/6.html Ацтексен империйĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511060525/http://www.panam.ru/main/history/6.html |date=2008-05-11 }} {{Ацтексем}} {{Мексика халăхĕсем}} {{Месоамерикăри Колумбченхи культурăсем}} [[Категори:Ацтексем|*]] [[Категори:Вăта Америкăри индейсем]] o7rsakv857gb23xhi1x4e1q0lnfdoa8 0 28540 878805 851781 2026-11-05T20:42:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878805 wikitext text/x-wiki {{Театр ĕçченĕ | Ят = Вячеслав Александров | Тăван ят = | Ӳкерчĕк = | Анлăшĕ = 200px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = | Çуралнă чухнехи ят = Александров Вячеслав Викентьевич | Çуралнă вăхăт = [[1959]], [[кăрлач, 13]] | Çуралнă вырăн = [[Энтрияль]] ялĕ, [[Канаш районĕ]], {{ÇВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}}, [[СССР]] | Вилнĕ вăхăт = | Вилнĕ вырăн = | Професси = опера артисчĕ | Гражданлăх = {{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}} | Хастар çулсем = | Суя ятсем = | Амплуа = | Театр = [[Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ]] | Рольсем = | Спектакльсем = | Чыславсем = Чăваш Республикин халăх артисчĕ, Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ | Сайт = | imdb_id = }} '''Вячеслав Викентьевич Александров''' ([[1959]] çулхи [[кăрлач, 13|кăрлачăн 13-мĕшĕ]], [[Энтрияль]] ялĕ, [[Канаш районĕ]], [[Чăваш АССР]]) — [[Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ]], Чăваш Республикин халăх артисчĕ. == Кун-çулĕ == Вячеслав Александров 1959 çулхи кăрлачăн 13-мĕшĕнче Чăваш АССР шутĕнчи Канаш районĕн Энтрияль ялĕнче çуралнă. === Актёр пултарулăхĕ === Театр сцени çинче вăл пысăк рольсене сăнарланă: Алеша - А. Чебановăн «Праски инке хĕр парать», Листницкий - М. Шолоховăн «Лпкă Донĕ», Тухтăр — Ильбек Микулин «Хура çăкăрĕ», Петр - Л. Родионовăн «Туй хыççăн», Георгий - В. Беловăн «Над светлой водой», Фредери - А. Додэн «Арлезианка», Баян - «Плач девушки на заре» тата Ванюш - «Постучал в окошко милый» Н. Сидоровăн, Верьялов - Н. Угаринăн «Салтак юратăвĕ», Семен - А. Ларёвăн «Свидание у черемухи», Танцор Игорь Васильевич - Н. Сидоровăн «Как молоды мы были», Орлов – «Свадьба с приданым» (авт. Н. Дьяконов), Алексей – «Морозное дыхание метели» (авт. И. Бунин), Артем – «Гражданский брак» (авт. Н. Сидоров). == Вуламалли == # Александров, В. Вячеслав Александров: «Артист çăкăрĕ мĕн тутине кашниех пĕлмест» / В. # Александров ; Т. Краснова [калаçнă] // Хыпар. – 2009. – 23 кăрлач. – С. 4. # Алексеева, А. Сцена ăсти / А. Алексеева // Канаш (Ульяновск обл.). – 2002. – 31 юпа (№ 44). – С. 3, 8. # Андреева, И. Чуна çывăх сăнарсем / И. Андреева // Канаш ен. – 2009. – 21 кăрлач. – С. 2. # Ачча, В. Пултаруллă ентешĕмĕр ячĕпе / В. Ачча // Канаш ен. – 2009. – 30 кăрлач. – С. 2. # Гримсăр артистсем – мĕнлерех вĕсем? // Хыпар. – 2008. – 27 нарăс. – (Культура : хушма кăларăм / кăларăма Н. Смирнова хатĕрленĕ ; № 1). # Краснова, Т. Оксфордра вĕреннĕ тейĕн / Т. Краснова // Хыпар. – 2009. – 27 кăрлач. – С. 1. – (Кун хыççăн кун). # Федоров, В. Вячеслав Александров: «Театрсăр эпĕ тăлăх» / В. Федоров // Самант. – 2009. – № 3. – С. 7. # Кириллов, Г. В. Александров Вячеслав Викентьевич // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 71. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20120718055609/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/aleksandrov-v/ Деятели культуры и искусства : Артисты и музыканты : Александров Вячеслав Викентьевич] * [http://teatr.culture21.ru/persons.aspx?LINK=714 Александров В. В. театр сайтĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130303083809/http://teatr.culture21.ru/persons.aspx?LINK=714 |date=2013-03-03 }} [[Категори:1959 çулта çуралнисем]] [[Категори:Кăрлачăн 13-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Чăваш Енре çуралнисем]] [[Категори:Чăваш халăх артисчĕсем]] [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] [[Категори:Раççей актёрĕсем]] [[Категори:Чăваш Енĕн актёрĕсем]] [[Категори:Чăваш актёрĕсем]] 4sxitd9dt2ekxsmmjmkrhs2qqbzt8c0 0 28544 878979 851853 2026-11-06T09:52:40Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878979 wikitext text/x-wiki {{Театр ĕçченĕ | Ят = Валентина Аркадьевна Иванова | Тăван ят = | Ӳкерчĕк = Ivanova.V.jpg | Анлăшĕ = 200px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = Иванова Валентина Аркадьевна, драма актриси | Çуралнă чухнехи ят = | Çуралнă вăхăт = [[1961]], [[çурла, 19]] | Çуралнă вырăн = [[Уйкас (Канаш районĕ)|Уйкас]] ялĕ, [[Канаш районĕ]], {{ÇВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}}, [[СССР]] | Вилнĕ вăхăт = | Вилнĕ вырăн = | Професси = драма артисчĕ | Гражданлăх = {{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}} | Хастар çулсем = | Суя ятсем = | Амплуа = | Театр = [[Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ|Чăваш патшалăх академи драма театрĕ]] | Рольсем = Селиме, Пинерпи, Салампи, Настя, Анюта, Нарспи, Адальджиза, Шурка | Спектакльсем = «Хура çăкăр», «Риголетто», «Айдар», «Салампи», «На дне», «Каçар мана», «Нарспи», «Утешитель вдов», «Постучал в окошко милый» | Чыславсем = Чăваш Республикин халăх артисчĕ (2003), Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕ (1991) | Сайт = | imdb_id = }} '''Валентина Аркадьевна Иванова''' ([[1961]] çулхи [[çурла, 19]], [[Уйкас (Канаш районĕ)|Уйкас]] ялĕ, [[Канаш районĕ]], [[Чăваш АССР]] çур.) — чăваш халăх артисчĕ<ref>[http://teatr.culture21.ru/persons.aspx?LINK=688 Иванова Валентина Аркадьевна, театр сайтĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130303083541/http://teatr.culture21.ru/persons.aspx?LINK=688 |date=2013-03-03 }}</ref><ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1827 Чувашская энциклопедия/ Персоналии]</ref><ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/ivanova-valentina-arkadevna/ Деятели культуры и искусства : Артисты и музыканты : Иванова Валентина Аркадьевна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201143622/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/ivanova-valentina-arkadevna/ |date=2017-02-01 }}</ref>. == Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == [[1961]] çулхи çурлан 19-мĕшĕнче [[Чăваш АССР]]-ĕн [[Канаш районĕ]]нчи [[Уйкас (Канаш районĕ)|Уйкас]] ялĕнче çуралнă. 1983 çулта Мускавра М.С. Щепкин ячĕллĕ театр училищинче (институтĕнче) вĕренсе тухса [[Шупашкар]]а таврăнать. === Пултарулăх ĕçĕсем === Валентина Аркадьевнăн актёр пултарулăхĕ çак рольсенче ытларах палăрать: Селиме - «Хура çăкăр» ([[Ильбек Микулайĕ]]), Пинерпи - «Айдар» (П. Осипов), Салампи - «Салампи» (А. Артемьев повеçĕпе), Настя - «На дне» ([[Максим Горький|М. Горький]]), Анюта - «Каçар мана» (В. Тургай), Нарспи - «Нарспи» ([[Иванов Константин Васильевич|К.В. Иванов]]), Адальджиза - «Утешитель вдов» (Д. Маротт), Шурка - «Постучал в окошко милый», Улькка - «Кукушка в чужом гнезде» (Н. Сидоров), Дина - «Валентин и Валентина» (М. Рощин), Клава - «В день свадьбы» (В. Розов), Инкен - «Перед заходом солнца» (Г. Гауптман), Лина - «Мачеха» (Г. Медведев), Юля - «Любви все возрасты покорны» (А. Большаков), Лебедева - "Авантюристка" (Э. Брагинский), Праски тăхлач - "Виçĕ туй" (А. Эсхель). == Чыслани == * Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕ (1991) * Чăваш Республикин халăх артисчĕ (2003), * Театр конкурсĕ: "Чи паха хĕрарăм ролĕ" (Василиса - "Коса на камень", А. Горбачев). == Вуламалли == * Журавлев, С. Валентина Аркадьевна Иванова / С. Журавлев // Самант. – 2009. – № 5. – С. 15. – (Пирĕн вернисаж). * Кротова, Т. Телейлӗ пулма ан вӑтан / Т. Кротова // Хыпар. – 2011. – 27 юпа. – С. 4. * Ригель, Л. Вӑлах – Салампи, Пинерпи, Нарспи, Селиме... / Л. Ригель ; С. Журавлев сӑн ӳкерчӗкӗсем // Тӑван Атӑл. – 2011. – № 8. – С. 147 : фот. * Говорова, Н. Д. Иванова Валентина Аркадьевна / Н. Д. Говорова // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2008. – Т. 2 : Ж-Л. – С. 98. * Иванова, В. А. Валентина Иванова: «Быть матерью почетно, важно, хотя и сложно...» / В. А. Иванова ; [беседовала] Е. Петрова // Ульяновец. – 2007. – 8 марта. – С. 3. * Красотина, М. Радость для печальных журавлей / М. Красотина // Совет. Чувашия. – 2007. – 14 февр. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://cheboksari.bezformata.ru/listnews/chuvashskoj-respubliki-valentini-ivanovoj/1536836/ Состоялся творческий вечер народной артистки Чувашской Республики Валентины Ивановой]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://chuvash.org/news/23240.html Чӑваш артисткине ҫӗршыв Президенчӗ тав тунӑ] [[Категори:1961 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çурлан 19-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Чăваш артисчĕсем]] [[Категори:Чăваш халăх артисчĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Канаш районĕ]] [[Категори:Пайăр çынсем:К. В. Иванов ячĕллĕ ЧПАДТ]] fym6zu96criqw0yhk2eppua7f032c8u 0 29412 878804 837604 2026-11-05T20:39:07Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878804 wikitext text/x-wiki {{Мусăкçă | Ят = Александр Дольский | Алпусни = | Фото = | Фото_ăнлантарни = | Тулли_ят = Александр&nbsp;Александрович Дольский | Çуралнă_вăхăт = [[1938]] [[çĕртме, 7|çĕртмен 7-мĕшĕ]] | Çуралнă_вырăн = {{ÇуралнăВырăн|Екатеринбург|Свердловскра}}, [[СССР]] | Вилнĕ_вăхăт = | Вилнĕ_вырăн = | Патшалăх = {{USSR}} {{RUS}} | Профессисем = Автор, юрăç, актёр | Юрăç_сасси = | Инструментсем = [[Гитара]] | Жанрсем = [[Автор юрри]] | Суя ятсем = | Ушкăнсем = | Пĕрĕçлĕх = | Лейблсем = | Парнесем = | Сайт = http://www.dolsky.ru }} '''Алекса́ндр Алекса́ндрович До́льский''' ([[1938]] çулхи [[çĕртме, 7|çĕртмен 7-мĕшĕ]], [[Екатеринбург|Свердловск]] (халĕ — [[Екатеринбург]])) — сăвăç, гитарист, автор-юрăç, Раççей тава тивĕçлĕ артисчĕ. Драматургсен Пĕрлешĕвĕн пайташĕ. ==Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ== Шкул хыççăн "Уралэлектроаппарат" савутĕнче инструментсен слесарĕ пулса ĕçленĕ (1956-1957). Урал политехника институчĕн çурт-йĕр тăвам уйрăмĕнчен пĕлӳ илсен (1963) экономика инженерĕ уйрăмĕн аспирантуринче вĕренсе тухнă. Унсăр пуçне çав çулах кĕвĕ вĕрентĕшĕн гитара класне ăнăçлă вĕçленĕ. 50-мĕш çулсенче эстрада артисчĕсен вăрçă хыççăнхи пĕрремĕш ăмăртăвне хутшăнса 2-мĕш вырăна йышăннă. 1975-мĕш çулта Ленин хулине пурăнма куçнă. Хулана туса ӳстерекен Ăслăхпа Тĕпчев Институтĕнче ĕçленĕ. 1979-мĕш çулхи кĕркуннерен Ленин хулин миниатюра театрĕнче актёр пулса ĕçленĕ, тепĕр çулта вара эстрада солисчĕ пулса тăнă. Пĕтĕм Союзри эстрада артисчĕсен 6-мĕш ăмăртăвĕнче çĕнтернĕ. Шкулта вĕреннĕ çулсенчех хăйĕн сăввисем çине юрăсем çырма пуçланă. "Аслă ывăл", "Пятницкий урамĕнчи трактир" кинохăюсем валли юрăсем çырнă. "Ленфильм" киностуди ӳкернĕ кинохăюсенче вылянă: "Сăваплисем марша тухсан", "Çĕнĕ Шехерезада", "Пĕлменнипе выляни". Унăн француз, акăлчан. американ тата раççей сăвăçисен хайлавĕсем çине кĕвĕ хунă юрăсем те пур. Юратнă ĕçĕ — тĕслĕ сăрă ӳнерĕвĕ.<br />Сăваплă-Петĕрхулинче ĕçлесе пурăнать. == Дискографи == * [[1979]] — «Старинные часы» * [[1980]] — «Звезда на ладони» * [[1981]] — «Государство синих глаз» * [[1983]] — «Ленинградские акварели» * [[1985]] — «Тёплые звёзды» * [[1987]] — «Прощай, XX век» * [[1987]] — «Пейзаж в раме» * [[1988]] — «Оглянись не во гневе» * [[1991]] — «Музыка над моей головой» * [[1991]] — «На круги своя» * [[1991]] — «Тайная вечеря» * [[2000]] — «Российские барды. А. Дольский» Çаплах компакт-дисксем: * [[1995 год в музыке|1995]] — «Возвращение в Петербург» * [[1995]] — «Звезда на ладони» * [[1996]] — «Ангел-хранитель» * [[1996]] — «Недострелянная птица» * [[1997]] — «Туманы и дожди» * [[1997]] — «Русский вопрос» * [[1997]] — «Трава и ветер» * «Старинные часы» * «Государство синих глаз» * «Ленинградские акварели» * «Теплые звезды» * «Прощай, XX век» * «Оглянись не во гневе» * «Пейзаж в раме» * «Музыка над моей головой» * «На круги своя» * «Тайная вечеря» «1-мĕш Алкоголь альбомĕ» (магнитоальбом, 1982) == Фильмографи == * 1971 — «Кочующий фронт» (Свердловск к/с) — ''эпизод'' * 1979 — «Прощание с осенью» (мусăк телефильмĕ, Ленфильм) — ''юрăсем'' * 1987—1988 — «Игра с неизвестным» (документлă, к/с им. Довженко) * 1988 — «Два часа с бардами» (документлă, Мосфильм) * 1990 — «Когда святые маршируют» (Ленфильм) — ''Виктор Иванович Кротов, лавккари грузчик'' * 1990 — «Новая Шахерезада» (Ленфильм) — ''Сергей Алексеевич Воронцов, кӳршĕ'' * 2007 — «[http://video.yandex.by/users/kadsergej/view/221/user-tag/%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%B2/?ncrnd=3304 Монологи на фоне красного кирпича]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, или 20 лет спустя» (документалă, «Киностудия ПС» (Санкт-Петербург)) == Кĕнекесем == * «Пока живёшь». Библиотечка журнала «Огонёк», 1988 * «Каменные песни». Художественная литература. Ленинградское отделение, 1990 * «Синий автопортрет». 1991 * «Четыре ангела». Харьков, 1991 * «Благословение». 1993 * «Я пришёл дать вам выпить, или Как я был Александром IV». 1994 * «Песни Одиссея». Санкт-Петербург, 1998 * «Свет небес». 1998 * «Летейское вино». 1999 * «Сонеты». Санкт-Петербург, 1999 * «Александр Дольский. Сочинения. Стихотворения». Локид-Пресс, серия «Голоса. Век XX», 2001 * «Беседы с Иисусом». Агентство «РДК — принт», 2001 * «Сонеты». Санкт-Петербург, 2002 * «Венки сонетов». Санкт-Петербург, 2003 * [[Роман в стихах]] [[Анна (роман)|«Анна»]] (2005) == Парнесемпе чыславсем == * Раççей тава тивĕçлĕ артисчĕ (1989) * Булат Окуджава ячĕллĕ парне лауреачĕ (2002) == Каçăсем == * [http://www.dolsky.ru/ Александр Дольскин официаллă сайчĕ] * {{lib.ru|http://lib.ru/KSP/dolxskij.txt}} * [http://muslib.ru/groupe_info.php?groupe=4979&PHPSESSID=aa3fff49573362ae2633ce31a... Биография музыканта и поэта А. Дольского]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://tvk-2104.narod.ru Сайт творчества А. Дольского] * [http://dolcevita2007.livejournal.com/2007/06/08 Статья об А. Дольском в ЖЖ, к 69-летию] * [http://www.portal-slovo.ru/philology/39024.php Статья «История и современность в стихах-песнях Александра Дольского о России»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150915094614/http://www.portal-slovo.ru/philology/39024.php |date=2015-09-15 }} * [https://web.archive.org/web/20160304110131/http://bard.ru/article/25/18.htm Статья об А. Дольском, 1989 г.] {{music-bio-stub}} [[Категори:Юрăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:СССР юрăçĕсем]] [[Категори:СССР сăвăçĕсем]] [[Категори:СССР çыравçисем]] [[Категори:Раççей юрăçĕсем]] [[Категори:Екатеринбургра çуралнисем]] [[Категори:Раççей сăвăçĕсем]] [[Категори:Раççей композиторĕсем]] [[Категори:Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕсем]] [[Категори:Булат Окуджава ячĕллĕ парне лауреачĕсем]] [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] ipa0yzo95naf0pfpdkga1rcdrezt2kg 0 29619 878989 873925 2026-11-06T10:33:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878989 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Имелпуç''' ({{lang-tt|Имәлебашы, Кече Урсак}}, {{lang-ru|Малое Русаково}}) - [[Тутарстан]]ри [[Тутарстанăн Кайпăç районĕ|Хайпăç районĕнчи]] [[ял]]. == Тавралăхĕ == == Кунçул == {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|На подкастинг закачиваю интервью с т. Валей и т. Ритой. Они двоюродные сестры моего отца. Мой азатте и их анне – родные брат и сестра. т. Валя и т. Рита выросли в Имелпуç – татаро-чувашском яле в Кайбицком районе Татарстана. Кайбицкий район – правобережный и граничит с Чувашией. По словам т. Вали Имелпуç (Малое Русаково) в сер. 19 в. было полностью чувашским селом, как и соседнее татарское село – Большое Русаково (Урсак).<ref>[http://oldforum.chuvash.org/cgi-bin/ikonboard.cgi?act=ST;f=4;t=1004 Igruk. Отправлено: 10 мая 2006, 01:08]</ref>}} {{Цитата вĕçĕ}} == Ял тытăмĕ, халăх йышĕ == 111 (чăваш - 40%, тутар - 60%).<ref>[http://www.bankgorodov.ru/region/raion.php?id=292 "Банк городов" сайты.{{ref-ru}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601234926/http://www.bankgorodov.ru/region/raion.php?id=292 |date=2012-06-01 }}</ref> == Дж. Мухаметшин Имелпуç çинчен<ref>[http://archtat.ru/content/uploads/2024/06/Muhametshin-2-kniga.pdf Татарские эпиграфические памятники. Материалы Дрожжановского, Кайбицкого и Зеленодольского районов Республики Татарстан. / Д.Г. Мухаметшин; отв. ред. А.Г. Ситдиков, А.В. Сиренов. – Казань: Изд-во «Фэн», 2023. 202 с., ил.; (Серия «Татарские эпиграфические памятники»; вып. 2).] {{Ĕçлемен каçă|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ялта авалхи тĕнле чăваш масарĕ пуррине асăнать. Номерленĕ чул палăксем: №№ 9, 10, 11, 12. Çакăн пек датăсем пур: 1877, 1871, 1842. Арабицăлла тата кириллицăлла текстсем, тăмхасем. Тутарла е вырăсла çыравсем. Дж. Мухаметшин Имелпуç ялĕн чăвашла ятне асăнман, тутарла вара темшĕн Имəнле башы тенĕ. == Кăсăклă фактсем == [[Тăвай районĕ|Тăвай районĕнчи]] [[Тенеяль|Тенеялĕнче]] çуралса ÿснĕ [[Ахтимирова Роза Николаевна]] несĕлĕсем çак ялтан пулнă<ref>Роза ПЕТРОВА-АХТИМИРОВА. [http://hypar.ru/ru/node/40352 Йăх тымарĕ çирĕп пултăр] — Чăваш хĕрарăмĕ, 30 Июл, 2020</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} Пирĕн кукамай Тутарстанри Кайпăç районĕнчи Имелпуç ялĕнче çуралса ÿснĕ. Манăн тăван тăрăхран — 30 çухрăмра. {{Цитата вĕçĕ}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * Викторин Виктор Михайлович. [http://www.evrazia.org/modules.php?name=News&file=article&sid=2596 Ранний монотеизм в аграрном "языческом" ритуале татаро-чувашского межэтнического пограничья] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180321091147/http://www.evrazia.org/modules.php?name=News&file=article&sid=2596 |date=2018-03-21 }} — 03.08.2005. {{Tatar-geo-stub}} {{Кайпăç районĕ}} {{Тутарстан}} [[Категори:Тутарстан ялĕсем]] qx8rniu5usasdmqlfbjoi5b3d5byl2q 0 30068 878981 840578 2026-11-06T09:58:07Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878981 wikitext text/x-wiki {{Административлă виçе |Чăвашла ят = Родники районĕ |Патшалăх = {{Ялав|Раççей}} [[Раççей]] |Статус = [[район]] |Кĕрет = [[Иваново облаçĕ]] |Унăн шутĕнче = {{s|4 [[пурăну тăрăхĕ]]}} |Тĕп хула = [[ Родники ]] хули |Вăхăт тăрăхĕ = [[UTC+3]] |Автомобиль номерĕсем (код) = 37,137 |Сайт = http://www./www.rodniki-37.ru/ }} [[Ӳкерчĕк:Coat of Arms of Rodnikovsky rayon (Ivanovo oblast).png|100px]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Rodnikovsky rayon (Ivanovo oblast).png|100px]] '''Родники районĕ''' — [[Иваново облаçĕ|Иваново облаçĕн]] варринче вырнаçнă [[район]]. Администраци пуçлăхĕ - Пахолков Александр&nbsp;Владимирович. Телефон кочĕ +7 49336. [[Ӳкерчĕк:Location of Rodnikovsky District (Ivanovo Oblast).svg|thumb|250px]] Халăх йышĕ 35 846 <ref>https://web.archive.org/web/20090828062338/http://www.gks.ru/wps/PA_1_0_S5/Documents/jsp/Detail_default.jsp?category=1112178611292&elementId=1140096199984 - Численность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 года</ref> çын. == Тавралăхĕ == [[Ӳкерчĕк:Parskoe Village.JPG|220px|thumb|right|Парское салинчи чиркӳ. 2004 çулхи фото]] == Истори == == Администраци пайĕсем == [[2005]]- мĕш çулта 1 хула тата 6 ял тăрăхĕ çине пайланă, 2009- мĕш çулта ял тăрăхĕсене пĕрлештерсе 3 ял тăрăхĕ хăварнă<ref>[http://zakon.scli.ru/ru/legal_texts/list_statutes/printable.php?do4=document&id4=6b45d11c-ad08-477d-ba80-937aa0709887 ЗАКОН ИВАНОВСКОЙ ОБЛАСТИ О ПРЕОБРАЗОВАНИИ СЕЛЬСКИХ ПОСЕЛЕНИЙ В РОДНИКОВСКОМ МУНИЦИПАЛЬНОМ РАЙОНЕ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Принят Ивановской областной Думой 10 декабря 2009 года</ref>.: * '''[[Родники хула тăрăхĕ]]''' * [[Каминское ял тăрăхĕ (Иваново облаçĕ)|Каминское ял тăрăхĕ]]<ref>[http://www.rodniki-37.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=909&Itemid=285 Устав муниципального образования «Каминское сельское поселение Родниковского муниципального района Ивановской области»]</ref>, * [[Парское ял тăрăхĕ |Парское ял тăрăхĕ]]<ref>[http://www.rodniki-37.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=793&Itemid=271 Устав муниципального образования «Парское сельское поселение» Родниковского муниципального района Ивановской области]</ref> * [[Филисово ял тăрăхĕ (Иваново облаçĕ)|Филисово ял тăрăхĕ]]<ref>[http://www.rodniki-37.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=806&Itemid=277 Устав муниципального образования «Филисовское сельское поселение Родниковского муниципального района Ивановской области»]</ref>. == Экономика == == Паллă çынсем== ==== [[Совет Союзĕн Паттăрĕ]]сем ==== * [[Волков Василий Степанович]] ([[1922]]—[[2003]]) — [[Старое Село]]. * [[Борисов Владимир Иванович]] ([[1918]]—[[1974]]) — [[Ширяиха]]. * [[Лебедев Дмитрий Ильич]] ([[1916]]—[[1998]]) — [[Морозиха]]. ==Вуламалли== {{кĕнеке|автор=|ссылка=http://sobory.ru/article/index.html?object=06182|часть=Часть 3|пуçелĕк=Свод памятников архитектуры и монументального искусства России: Ивановская область: В 3 ч.|ответственный=Гос. ин-т искусствознания М-ва культуры РФ; Редколлегия: Е. И. Кириченко, А. И. Комеч, А. В. Королёва, А. Б. Стерлигов, Е. Г. Щёболева (отв. ред.)|место=М.|издательство=Наука|год=2000|страницы=235—240|isbn=5-02-011595-9}}.</ref>. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.rodniki-37.ru/ Официальный сайт района] * [http://ivadm.ivanovo.ru/portal/web/regionmap/rodniky.htm Карта на сайте областной администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060722024922/http://ivadm.ivanovo.ru/portal/web/regionmap/rodniky.htm |date=2006-07-22 }} * [https://web.archive.org/web/20191202060537/http://rodniki.ru/ Сайт о городе Родники и Родниковском районе] {{Иваново облаçĕ}} [[Категори:Иваново облаçĕн районĕсем]] p3h0i5gx0uslq2qyk8szl3mvzr0obyq 0 30673 878836 870117 2026-11-05T22:19:57Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878836 wikitext text/x-wiki {{пĕлтерĕшсем}} {{ПВ-Раççей |статус = Хула евĕр паççулкă |чăвашла ят = Арпаш |тăван ят = Арбаж |герб = |ялав = |lat_deg = 57 |lat_min = 41 |lat_sec = |lon_deg = 48 |lon_min = 18 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(4500)_region:RU |CoordScale = |регион = Киров облаçĕ |регион тапăлра = |район тĕсĕ = |район = Арпаш районĕ |район тапăлра = Арпаш районĕ{{!}}Арпаш |пурăнан вырăн тĕсĕ = |пурăнан вырăн = |пурăнан вырăн тапăлра = |шалти пайлану = |пуçлăх тĕсĕ = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = 1765 |малтанхи ячĕсем = Арбажские починки |статус = |лаптăк = 1409,95 км 2 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = 110 |климат = |пурăнан халăх = {{ӳкĕм}}3810 |çырав çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = |конфесси йышĕ = |этнохороним = |почтă индексĕ = 612180 |телефон кочĕ = 83330 |цифрăллă идентификатор = 33202551 |категори Commons-ри = |сайт = [http://www.arbazh.ru www.arbazh.ru] }} '''Арпа́ш''' — [[хула евĕр паççулкă]], [[Киров облаçĕ]]нчи [[Арбаш районĕ]]н центрĕ. Варрипе [[Шуан]] юхать. == Кун-çулĕ == [[1765]] çулта Раççейĕн анăç кĕпернисенчен куçса килнĕ çынсем ''Арбажские починки'' никĕсленĕ, кайран чиркӳ ялĕ пулса тăнă. [[1929]] çултанпа — район центрĕ. [[1956]] çулта хула евĕр паçулкă статуса тивĕçнĕ. === Этимологи === ''Арбаж (Арбаш)'' сăмах «удмурт чиккине» пĕлтерет. == Экономика == === Промăçлăх === Йывăçпа ĕçлекен савут. Çăкăр савучĕ. Торф, хăйăр-гравий материалĕсене тата кирпĕч тумалли хĕрлĕ тăма тупăшлаççĕ. Тырă-пулă, [[йĕтĕн]], [[çĕрулми]], пахча çимĕçне ӳстереççĕ. Шултра мăйракаллă выльăха, сысна, сурăх, чăх-кăвакал усраççĕ. == Пурăнан халăх == {| class='standard' style='text-align: center;' ! colspan=6 | Пурăнан халăх йышĕ, çын |- class='bright' ! [[СССР халăх çыравĕ (1959)|1959]] ! [[СССР халăх çыравĕ (1970)|1970]] ! [[СССР халăх çыравĕ (1979)|1979]] ! [[СССР халăх çыравĕ (1989)|1989]] ! [[Пĕтĕм Раççейри халăх çыравĕ (2002)|2002]] ! 2010<ref name=gks2010>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::|tabl-23-10.xls Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1.01.2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120201134027/http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E%3A%3A%7Ctabl-23-10.xls |date=2012-02-01 }}</ref> |- | 2286 | 3432 | 4201 | 4927 | 4067 | 3810 |} == Культура == === Паллă вырăнсем === * Турă тĕлпулу чиркĕвĕ<ref>[http://www.vk-smi.ru/archiv/2010/oktyabr/190-4799/raduga-nad-xramom.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305112945/http://www.vk-smi.ru/archiv/2010/oktyabr/190-4799/raduga-nad-xramom.htm |date=2016-03-05 }} ''Машкина И.'' Радуга над храмом [[Вятский край (газета)|газета «Вятский край», №190 (4799) от 30.10.2010]]]</ref> [http://www.arbazh.ru/about/hram-arbazh Репортаж об Освящении Храма в пгт Арбаж на телеканале Союз 14.09.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120329104317/http://www.arbazh.ru/about/hram-arbazh |date=2012-03-29 }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{Из БСЭ|}} * [https://web.archive.org/web/20120906032309/http://101face.ru/ 101face.ru — Арпаш социаллă эрешĕ.] * [http://101face.ru/archiv_video/47.html Видеоролик: Арбаж. С первого взгляда.]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=43 terrus.ru — база данных России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510034539/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=43 |date=2009-05-10 }} * [http://ruspostindex.ru/43/0.html Почтовые индексы Кировской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130323094245/http://ruspostindex.ru/43/0.html |date=2013-03-23 }} * [http://www.terrus.ru/sources/stat/okato/id441.shtml ОКАТО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305014727/http://www.terrus.ru/sources/stat/okato/id441.shtml |date=2012-03-05 }} * [http://www.arbazh.ru www.arbazh.ru — Официальный сайт Арбажского района] * [http://101face.ru/2011/09/15/raspisanie-dvizheniya-avtobusov-s-avtostancii-pgt-arbazh.html Расписание автобусов Арбажа и Арбажского района.]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Киров облаçĕ}} {{Vyatka-geo-stub}} [[Категори:Киров облаçĕнчи Арпаш районĕн пурăнан вырăнĕсем]] [[Категори:Киров облаçĕн хула евĕр паççулкисем]] [[Категори:Киров облаçĕн район центрĕсем]] cy84mk0ssdjcwnooey3vyvv2liwndbv 0 31272 878885 785573 2026-11-06T02:37:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878885 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Дмитрий Александрович Быстролётов |тăван ят = |ӳкерчĕк = Дмитрий_Александрович_Быстролетов.jpg |анлăшĕ = |ӳкерчĕке ăнлантарни = |ăналнтарни = Быстролётов Дмитрий Александрович, граф Толстой |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлĕх тĕсĕ = |çуралнă вăхăт = [[1901]] çул, [[кăрлач, 3]] |çуралнă вырăн = [[Гвардейское (Первомай районĕ)|Ак-Чора]] ял, [[Перекоп уесĕ]], {{ÇуралнăВырăн|Тавр кĕперни|Тавр кĕпернинче}}, [[Раççей империйĕ]] (халĕ [[Гвардейское (Крымăн Первомай районĕ)|Гвардейское]], {{ÇуралнăВырăн|Первомай районĕ (Крым)|Первомай районĕнче (Крым)}}, [[Крым Автономи Республики]], [[Украина]]) |гражданлăх = {{Раççей империйĕ}}, {{USSR}} |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = [[1975]] çул, [[çу, 3]] |вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Мускав}}, [[СССР]] |ашшĕ = граф Александр Николаевич Толстой |амăшĕ = [[Хисеплĕ граждансем (сослови)|хисеплĕ гражданка]] Клавдия Дмитриевна Быстролётова |упăшки = |арăмĕ = Анна Михайловна Иванова |ачасем = Магдалина Васильевна Милашова |чыславсемпе парнесем = [[ятлă пăшал]] {{Патшалăх хăрушсăрлăхĕн хисеплĕ ĕçтешĕ}} |сайт = |викиампар = }} '''Дми́трий Алекса́ндрович Быстролётов''' (''[[Граф (титул)|граф]] Толсто́й''; [[кăрлач, 3]] [[1901]], [[Гвардейское (Первомай районĕ)|Ак-Чора]] [[Перекоп уесĕ]], [[Тавр кĕперни]] (халĕ [[Гвардейское (Крымăн Первомай районĕ)|Гвардейское]] [[Первомай районĕ (Крым)]]) — [[çу, 3]], [[1975]], [[Мускав]]) — [[СССР|совет]] шпионĕ, ХХ ĕмĕрти мухтавлă разведчисенчен пĕрри, правопа медицина тухтăрĕ, [[полиглот]], ӳкерçĕ, çыравçă, сценарист, фотограф. == Биографи == == Ĕçсем == === Мемуарсем === В мировой литературе ещё не было литературного произведения, созданного профессиональным разведчиком-нелегалом, который, без контроля со стороны спецслужб, спокойно и откровенно рассказывает и размышляет на страницах 17 книг «Пир бессмертных» о своей жизни и работе, при этом автор просил обнародовать его книги через много лет после свой смерти. * Пир бессмертных. — Кн. 5 «Путешествие на край ночи». / Публ. Милашов С. С. — {{М.}}, 1991. — (Б-ка журн. «Пограничник»; № 3 (154), 1991). — 96 с. * Пир бессмертных. — Кн. 9 «Человечность». / Публ. Милашов С. С. — {{М.}}, 1991. — (Б-ка журн. «Пограничник»; № 4 (155), 1991). — 96 с. * Пир бессмертных. / Сост. Милашов С. С. — {{М.}}: Граница, 1993. — 368 с. * Пир бессмертных. — в 3-х тт. — © С. С. Милашов. — {{М.}}, 1993. :* Том 1: кн. 1—5 («Залог бессмертия», «Превращения», «Пучина», «Путешествие на край ночи»). — 588 с. :* Том 2: кн. 6—9 («Шёлковая нить», «Молодость в клетке», «Испытание одиночеством», «Записки из живого дома») — 678 с. :* Том 3: кн. 10—11 («Человечность», «Трудный путь в бессмертие») — 448 с. * Пир бессмертных. // сборник «Путешествие на край ночи», © С. С. Милашов, 1996. — {{М.}}: Современник, 1996. — 590 с. * [http://www.anastasiaclub.ru/page.php?p=abooks_068 Путешествие на край ночи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304230938/http://www.anastasiaclub.ru/page.php?p=abooks_068 |date=2016-03-04 }}. ''Читает: Людмила Ларионова Мемуарное свидетельство архивного работника о сдаче Быстролётовым своих воспоминаний<ref>http://www.srcc.msu.su/uni-persona/site/authors/zhitomirskaja/text.htm{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} с. 311—312</ref>. * Быстролетов Д. А. Записки из живого дома // Озерлаг: Как это было / Сост. Л. С. Мухин. — Иркутск : Вост.-Сиб. кн. изд-во, 1992 === Очерксем === * История одного путешествия. / «Азия и Африка сегодня». — 1963. === Пултару ĕçĕсем === * ([[Журавлёв Василий Николаевич|Василий Журавлёвпа]] пĕрле) «[[Человек в штатском (фильм)|Человек в штатском]]» фильм сценарийĕ, 1973. == Асăһхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * ''Абаринов, Владимир'' [http://www.sovsekretno.ru/magazines/article/2555 Похождения и превращения Дмитрия Быстролётова]. / [[Совершенно секретно]]. — № 8/255 от 08 2010 * ''Быстролётов Д. А.'' [http://bystroletov.ru/produkt.html Пир бессмертных. Возмездие] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711171457/http://bystroletov.ru/produkt.html |date=2011-07-11 }} (мемуары) на сайте {{URL|bystroletov.ru}} * [http://www.hrono.ru/biograf/bio_b/bystroletov.html Быстролётов Дмитрий Александрович] на сайте {{URL|hrono.ru}} * [http://www.varvar.ru/arhiv/slovo/bystroletov.html Быстролётов (Толстой) Дмитрий Александрович (4.1.1901 — 3.5.1975). Советский Разведчик.] на сайте {{URL|varvar.ru}} * [http://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/author662f.html?id=104 Быстролётов Дмитрий Александрович (1901—1975) разведчик, врач, юрист, переводчик] на сайте {{URL|sakharov-center.ru}} * [http://www.chekist.ru/article/1678 Д. А. Быстролётов — советский разведчик-нелегал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120820122026/http://www.chekist.ru/article/1678 |date=2012-08-20 }} на сайте {{URL|chekist.ru}} * [http://www.portret.ru/modules.php?name=GalleryMuseum&do=showpic&pid=129&orderby=#galltop Портрет] на сайте www.portret.ru * [https://web.archive.org/web/20241229045756/http://forum.worldok.ru/index.php?showtopic=76455&mode=threaded&pid=543132 Дмитрий Александрович Быстролётов. Путешествие на край ночи] * [http://www.ozon.ru/context/detail/id/4259295/ Дмитрий Александрович Быстролётов в Старой Африке] * [http://amnesia.pavelbers.com/Stranizi%20istorii%20razvedki%2028.htm Похождения и превращения Дмитрия Быстролётова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120620003404/http://amnesia.pavelbers.com/Stranizi%20istorii%20razvedki%2028.htm |date=2012-06-20 }} * Фонды [http://www.markultura.narod.ru/kraevmuzei.html Мариинского краеведческого музея]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Кемеровская область]] город [[Мариинск]] ул. Рабочая, 15. * [http://svr.gov.ru/smi/2011/itar-tass20110309.htm Анонс посвящённого Д. А. Быстролётову документально-художественного фильма «Вербовщик»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120920233451/http://svr.gov.ru/smi/2011/itar-tass20110309.htm |date=2012-09-20 }} на сайте [[Служба внешней разведки Российской Федерации|СВР]]. * [[Эмиль Дрейцер]] — [[Владимир Абаринов]]: [http://www.svobodanews.ru/content/transcript/9503748.html?utm_source=234.adru.net&utm_medium=banner&utm_campaign=AdRu Еще раз о судьбе Дмитрия Быстролетова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121106121503/http://www.svobodanews.ru/content/transcript/9503748.html?utm_source=234.adru.net&utm_medium=banner&utm_campaign=AdRu |date=2012-11-06 }}. - [[Радио «Свобода»]], 15 ноября 2011 == Вуламалли == * {{кĕнеке |автор = [[Эмиль Дрейцер]] |пай = |пуçелĕк = Сталинский шпион-любовник |тăван ят = ''Emil Draitser'' Stalin’s Romeo Spy: The Remarkable Rise and Fall of the KGB’s Most Daring Operative |каçă = http://www.stalinsromeospy.com/ |яваплă = |кăларăм = 1st edition, 2010) |вырăн = |издательство = Northwestern University Press |çул = |том = |страница = |страница = 426 |сери = |isbn = 0810126648 |тираж = }}. ISBN 978-0810126640 {{ref-en}} [[Категори:Пайăр çынсем:СССР ятархĕсмечĕсем]] [[Категори:Толстой ăрачĕ]] [[Категори:СССР разведчикĕсем]] [[Категори:СССР репрессиленĕскерсем]] [[Категори:СССР мемуарисчĕсем]] [[Категори:Раççей мемуарисчĕсем]] [[Категори:Чекистсем]] [[Категори:Хован çăвинче пытарнисем]] fni5gl0uet9ch61tgaytrfwxy5i8c5a 0 31596 878799 877586 2026-11-05T20:21:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878799 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Аркадий Павлович Айдак |ӳқерчĕк = |анлăшĕ = |ӳкерчĕке ăнлантарни = |ĕçлев тĕсĕ = колхоз председателĕ |çуралнă вăхăт = [[1937]], [[çĕртме, 7]] |место рождения = [[Чурпай]] ялĕ, [[Етĕрне районĕ]], {{ÇВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}}, [[РСФСР]], [[СССР]] |гражданлăх = {{URS}}→<br>{{RUS}} |вилнĕ вăхăт = [[2012]], [[авăн, 9]] |вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, {{ВВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}}, [[Раççей Федерацийĕ]] |парнесемпе чыславсем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}}{{!!}}{{Хисеп орденĕ}}{{!!}}{{«Владимир Ильич Ленин 100 çул тултарнине асăнмалăх» медалĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Чăваш Республикин хисеплĕ гражданинĕ}}{{!!}}{{Чăваш Республики умĕнчи тава тивĕçлĕх орденĕн кавалерĕ|2008}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{РСФСР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ|1985}} {{!!}} {{Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ ял хуçалăх ĕçченĕ|1997}} {{!!}} {{ХХÇК ылтăн медалĕ}} {{!}}} |сайт = }} '''Аркадий Павлович Айдак''' (1937 çулхи çĕртмен 7-мĕшĕ, [[Чурпай]] ялĕ, [[Етĕрне районĕ]], Чăваш АССР, РСФСР — 2012 çул, [[Чурпай]] ялĕ, [[Етĕрне районĕ]], Чăваш Республики, РФ)— СССР, Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ ял хуçалăх ĕçченĕ (1997), Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ ял хуçалăх ĕçченĕ (1994), Чăваш АССР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1979), РСФСР тава тивĕçлĕ ĕçченĕ (1985). Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав, «Хисеп палли», «Чăваш Республики умĕнчи тивĕçлĕх» орденĕсемпе, медальсемпе чысланă. Чăваш Республикин хисеплĕ гражданинĕ (2012)<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=262 Чувашская энциклопедия]</ref>. == Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == Айдак Аркадий Павлович 1937 çулхи çĕртмен 7-мĕшĕнче [[Етĕрне районĕ]]нчи [[Чурпай]]ра çуралнă. [[1961]] çулта [[Чăваш патшалăх И. Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика университечĕ|Чăваш патшалăх педагигика институчĕн]] историпе филологи факультечĕн вырăс-чăваш уйрăмĕнче аслă пĕлӳ илнĕ. 1960 çулта ПСÇЛКС Чăваш обкомĕн вĕренекен çамрăксен инструкторĕ, 1961 çулта — ССКП Етĕрне райкомĕн пропагандисчĕ, ПСÇЛКСăн Етĕрне райкомĕн пĕрремĕш секретарĕ пулнă. [[1962]] çулта «Ленинская искра» ({{lang-cv|Ленин хĕлхемĕ}}) колхозăн парторганизацин пĕрремĕш секретарĕ вырăнĕнче ĕçленĕ. [[1964]] çулта ăна «Ленинская искра» ({{lang-cv|Ленин хĕлхемĕ}}) колхозăн председателĕ пулма суйланă. Çак вырăнта вăл 43 çул тăрăшнă. Айдак ертсе пынă колхоз Совет Союзĕнче чапа тухать. Аркадий Павлович колхоз ертӳçинче вăй хунă тапхăрта 270 гектар лаптăк çинче çамрăк вăрман ӳсме тытăннă, 84 гектар лаптăк çинче 64 пĕве пӳлнĕ, «Ачак» этно-çутçанталăк паркне тата юланутçăсен шкулне (35 юланут) йĕркеленĕ, шкулсене, клубсене, санаторий туса лартнă. == Чыславсемпе парнесем == Аркадий Айдака чылай орденпа тивĕçтернĕ: :[[Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ]]пе, :[[«Хисеп палли» орден]]ĕпе, :СССР ВДНХ ылтăн медалĕпе :медальсемпе. * Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ ял хуçалăх ĕçченĕ (1994), * Раççей Федерацийĕн тава тивĕçлĕ ял хуçалăх ĕçченĕ (1997), * Чăваш АССР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1979), * РСФСР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1985), * Раççей Федерацийĕн хисеплĕ çĕрйĕркелӳçи. Аркадий Айдака СССР халăх депутатне (1989), Чăваш АССР Аслă Канашĕн депутатне (1985) суйланă. Çаплах ăна вăл районти тата ял совечĕсен депутачĕ те пулнă. == Асăнмалăх == * [http://chuvash.org/news/2564.html Тури Ачак шкулне Аркадий Айдак ятне панă] * [http://znamya-truda.ru/index.php/obshestvo/12492-alleja-pamjati-arkadija-ajdaka Аркадий Айдак аллейи] == Вуламалли == * ''Айдак А. П.'' [http://www.derevovsadu.ru/assets/files/Aidak.doc И взойдут семена.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203230147/http://www.derevovsadu.ru/assets/files/Aidak.doc |date=2013-12-03 }} — [[Шупашкар]]: [[Чăваш кĕнеке издательстви]], 1993. — 54 с. * [http://www.seu.ru/members/bereginya/2004/12/13-1.htm Аркадий Айдак, председатель колхоза "Ленинская Искра": Долгий, извилистый и трудный путь к относительной идиллии"] * ''Айдак А. П.'' [https://web.archive.org/web/20131203230147/http://www.derevovsadu.ru/assets/files/Aidak.doc И взойдут семена.] — [[Шупашкар]]: Чувашское книжное издательство, 1993. — 54 с. * "Аркадий Айдак: романтик, пассионарий, созидатель", [[Шупашкар]], 2021. <ref>[https://chuvash.org/content/5742-Из%20печати%20вышла%20книга%20«Аркадий%20Айдак%3A%20романтик%2C%20пассионарий%2C%20созидатель».html Алексей Леонтьев: Из печати вышла книга «Аркадий Айдак: романтик, пассионарий, созидатель»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210920212833/https://chuvash.org/content/5742-%D0%98%D0%B7%20%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%B8%20%D0%B2%D1%8B%D1%88%D0%BB%D0%B0%20%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0%20%C2%AB%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9%20%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BA:%20%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BA,%20%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9,%20%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%C2%BB.html |date=2021-09-20 }}</ref> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.cheb.ru/news/index.php?shownews=21199 70 лет со дня рождения Аркадия Айдака] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160325013039/http://www.cheb.ru/news/index.php?shownews=21199 |date=2016-03-25 }} * [http://www.ussr-forever.ru/vozdelivatzemlu/77-ur.html?showall=1 Тесные узы природы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304102325/http://www.ussr-forever.ru/vozdelivatzemlu/77-ur.html?showall=1 |date=2016-03-04 }} * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/1315/%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BA dic.academic.ru — Большая биографическая энциклопедия]. 2009. * Аркадий Павлович Айдак. [http://www.forest.ru/rus/publications/ajdak/1.html И взойдут семена. Предисловие. — www.forest.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707074911/http://www.forest.ru/rus/publications/ajdak/1.html |date=2011-07-07 }} * [http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=1314 www.biografija.ru]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://chuvash.org/news/15842.html Айдак ялĕнче — агрокласс] * [https://chuvash.org/content/3157-Айдака%20асӑнар....html Алексей Леонтьев: Айдака асӑнар..] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Етĕрне районĕ]] [[Категори:Чăваш Енре çуралнисем]] [[Категори:1937 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çĕртмен 7-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2012 çулта вилнисем]] [[Категори:Авăнăн 9-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:ХХÇК ылтăн медалĕпе чысланисем]] ali5m5kxex4dll1a6tmlz0i5zhr7ocj 0 38569 878834 767024 2026-11-05T22:15:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878834 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Арктика (пĕлтерĕшсем)}} {{Пĕлтерĕшсем|Брежнев (пĕлтерĕшсем)}} {{Граждан карапĕ |Ят = «Арктика» |Тăван ят = |Капăрлату = Russian Nuclear Icebreaker Arktika.jpg |Анлăшĕ = 350px |Алпусни = |Карап тĕсĕ = атомлă пăрçĕмрен |Ялав = {{USSR}} {{RUS}} |Порт = [[Мурманск]] |Класс = КМ(★) ЛЛ2[2] А |Пăрлă класс = |ИМО номерĕ = 7429061 |Чĕнӳ = UCKH |Оператор = ФПУП «[[Атомфлот]]» «[[Росатом]]» патшалăх корпорацийĕ |Йĕркелӳ = [[Раççей Федерацийĕ]] |Тăвакан = [[Балти савучĕ]], [[Санкт-Петербург]]<ref name="mscotech">[http://wayback.archive.org/web/20070806180025/http://atomic.msco.ru/cgi-bin/common.cgi?lang=rus&skin=menu2&fn=technic Технические характеристики атомных судов]</ref> |Антарнă = 1972 çулхи раштавăн 26-мĕшĕ |Эксплуатацире = 1975 çулхи акан 25-мĕшĕ<ref name="ussricebreaker">«Советские атомные ледоколы». «Мортехинформреклама», Москва 1988</ref> |Кăларнă = |Статус = 2008 çулта эксплуатацирен кăларнă |Шыв кăларăшĕ = 23460 тоннă |Вăрăммăшĕ = 147,9 м |Анлашĕ = 29,9 |Çӳллĕшĕ = |Анса ларни = 11 м |Двигательсем = |Винтсем = 3 винта фиксированного шага |Хăват = 75 000 л. в. |Хăвăртлăх = макс. 20,8 çыхă шывра |Автономлă çӳрев = 7,5 уйăх (провизипе) |Экипаж = 150 çын |Пассажир кĕртĕмлĕхĕ = |Япала тиенлĕхĕ = }} [[File:RIAN archive 186141 Nuclear icebreaker Arktika.jpg|thumb|«Арктика» пăрçĕĕмрен Кар тинĕсĕнче, 1980 çул.]] '''А́томлă ледоко́л «Арктика»''' — тĕнчере иккĕмĕш [[атомлă пăрçĕмрен]], [[Çурçĕр полюсĕ|Çурçĕр полюсне]] шыв çийĕпе пĕрремĕш çитнĕ карап. ==Кун-çулĕ== === «Арктика» пăрçĕмренĕн капитанĕсем=== * [[Кучиев Юрий Сергеевич]], 1972—1980 çç. (1972—1975 верфьре) * Красовский Владимир Николаевич, 1976—1977 çç. * Голохвастов Василий Александрович, 1977—1995 çç. * Шестопалов Валерий Иванович, 1980 ç.(çулла — кĕркунне, пĕр рейс) * Ламехов Анатолий Алексеевич, 1981—1984 çç. * Майнагашев Бронислав Семёнович, 1987 ç. (юсав — пĕр смена) * Улитин Григорий Алексеевич, 1985—2003 çç. * Баринов Александр Николаевич, 1996—2000, 2003—2009 çç. * Куликов Владимир Семёнович, 2001—2005 çç. * Лобусов Дмитрий Викторович, 2005—2007 çç. * Арутюнян Владимир Грачавич, 2007—2008 çç. 2008 çул — пăрçĕмрене эксплуатацирен кăларнă. * Папко Сергей Прокопьевич, 2009—2010 çç. * Власенко Евгений Владимирович, 2008—2011 çç. (капаитанăн аслă пулăшуçи, вăх. капитан) 2011 çулта пăрçĕмрене экипажран хăтарнă, карапа «сивĕ» çĕре тăратнă. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{commonscat|Arktika (ship, 1975)}} * [https://web.archive.org/web/20050220060723/http://sailwx.info/shiptrack/shipposition.phtml?call=UCKH Текущее местонахождения ледокола] * [http://arktika.polarpost.ru/ Сбор подписей под обращением к федеральным властям с просьбой о сохранении атомного ледокола «Арктика» в качестве корабля-памятника и присвоения ему статуса культурного наследия Российской Федерации.] {{maritime-stub}} {{Раççейĕн атомлă пăрçĕмренĕсем}} [[Категори:СССР пăрçĕмренĕсем]] [[Категори:Раççей пăрçĕмренĕсем]] [[Категори:Атомлă пăрçĕмренсем]] [[Категори:Карапсем, алфавитпа]] nv0s49m0kr7198yfsxongmtqkxt9cka 0 38904 878965 851023 2026-11-06T09:11:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878965 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:LDPR Vladimir Zhirinovsky MoscowTass 08-2016.jpg|мини]] '''Влади́мир Во́льфович Жирино́вский''' (1964 çулхи çĕртмен 10-мĕшчен — '''Эйдельштейн'''<ref>[http://www.vybory.ru/spravka/biografii/president2000.php3 Выборы президента 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514114820/http://www.vybory.ru/spravka/biografii/president2000.php3 |date=2010-05-14 }}</ref><ref>[http://www.flb.ru/infoprint/1489.html Жириновский пересматривает свои корни]</ref>; [[1946]] çулхи [[ака, 25|акан 25-мĕшĕ]], [[Алма-Ата]], [[Казах ССР]], [[СССР]] - [[2022]] çулхи [[ака, 6|акан 6]]) — [[Раççей|раççей]] политика ĕçченĕ, [[Патшалăх думи]]н [[Патшалăх думин председалĕн çумĕ|председателĕн çумĕ]] ([[2000]] — [[2011]]), [[Раççейĕн либерал демокрачĕсен партийĕ]]н (ЛДПР) йĕркелевçи, председателĕ, [[ЕППА|Европа Пĕрлешĕвĕн Парламент ассамблейин]] пайташĕ. 5 хутчен Раççей президенчĕн суйлавĕсене хутшăннă ([[Раççейри президент суйлавĕсем (1991)|1991]], [[Раççейри президент суйлавĕсем (1996)|1996]], [[Раççейри президент суйлавĕсем (2000)|2000]], [[Раççейри президент суйлавĕсем (2008)|2008]], [[Раççейри президент суйлавĕсем (2012)|2012]]) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == {{Çӳрев |Портал = |Викисăмахсар = |Викикĕнеке = |Викикаларăш = Жириновский, Владимир Вольфович |Викивулавăш = |Викитĕссем = |Викихыпар = Категори:Владимир Жириновский |Викиампар = Category:Vladimir Zhirinovsky |Метавики = |Тема = Жириновский }} * {{Официаллă сайт|ldpr.ru|Либерально-демократической партии России}} * {{ВТ-ЛП|Жириновский, Владимир}} * [http://www.genialnee.net/authors/Vladimir_Volfovich_Zhirinovskiy/ Сборник высказываний Владимира Жириновского] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927065622/http://www.genialnee.net/authors/Vladimir_Volfovich_Zhirinovskiy/ |date=2015-09-27 }} * [http://www.rian.ru/spravka/20060425/46887389.html Владимир Вольфович Жириновский. Биография. — РИА Новости] * [http://rutube.ru/tracks/945874.html?v=4675880b015b5fc225f06046d80d80c5 Выступление на Съезде народных депутатов РСФСР 17 мая 1991 года, обращение на тюркском языке] * [http://video.bigmir.net/show/6127 Жириновский о Багдаде, Ирак] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070824093218/http://video.bigmir.net/show/6127 |date=2007-08-24 }} * [https://web.archive.org/web/20120121222545/http://zhirinovskiy2012.ru/ В. Жириновский и выборы 2012 года] * {{imdb_name|0955694|Владимир Жириновский}} {{hider|title=Владимир Вольфович Жириновский в социальных сетях|content-style=text-align:left;|hidden=1|content= * {{futubra|48920}} * {{twitter|Zhirinovskiy|Владимир Вольфович Жириновский}} * {{вконтакте|id38940203|Владимира Вольфовича Жириновского}} — [http://rutube.ru/tracks/2547368.html видео подтверждение] * {{facebook|Zhirinovskiy|Владимира Вольфовича Жириновского}} * {{livejournal|zhirinovski|Владимира Вольфовича Жириновского}} * {{formspring|zhirinovskiy|Владимира Вольфовича Жириновского}} * {{youtube.com|LDPR8909|Владимира Вольфовича Жириновского}} * {{Blogs.mail.ru|zhirinovskyvv|Владимира Вольфовича Жириновского}} }} {{«Тăван Çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕх» орденĕн тулли кавалерĕсем}} {{Кандидатсем-1991-през}} {{Кандидатсем-1996}} {{Кандидатсем-2000}} {{Кандидатсем-2008}} {{Кандидатсем-2012}} [[Категори:МПУ юридици факультетĕнче вĕренсе тухнисем|МПУ]] [[Категори:Раççей юрисчĕсем]] [[Категори:РЛДП пайташĕсем]] [[Категори:ССЛДП пайташĕсем]] [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] [[Категори:Блогерсем]] [[Категори:Раççей Федерацин Патшалăх думин I чĕнĕвĕн депутачĕсем]] [[Категори:Раççей Федерацин Патшалăх думин II чĕнĕвĕн депутачĕсем]] [[Категори:Раççей Федерацин Патшалăх думин III чĕнĕвĕн депутачĕсем]] [[Категори:Раççей Федерацин Патшалăх думин IV чĕнĕвĕн депутачĕсем]] [[Категори:Раççей Федерацин Патшалăх думин V чĕнĕвĕн депутачĕсем]] [[Категори:Раççей Федерацин Патшалăх думин III чĕнĕвĕн председателĕн çумĕсем]] [[Категори:Раççей Федерацин Патшалăх думин IV чĕнĕвĕн председателĕн çумĕсем]] [[Категори:Раççей Федерацин Патшалăх думин V чĕнĕвĕн председателĕн çумĕсем]] [[Категори:Раççей Федерацин Патшалăх думин VI чĕнĕвĕн председателĕн çумĕсем]] [[Категори:Философи ăслăхĕсен тухтăрĕсем]] [[Категори:Раççей президент кандидачĕсем (2012)]] [[Категори:Раççей антикоммунисчĕсем]] [[Категори:Нон грата пайăр çыннисем]] [[Категори:МПУ çумĕнчи Ази тата Африка патшалăхĕсен институтĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Вырăс блогерĕсем]] pn6k9eaor66o7ent2hcv2zu410umokv 0 39846 878992 875059 2026-11-06T10:53:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878992 wikitext text/x-wiki {{Çар ĕçченĕ |ят = Геннадий Григорьевич Ирейкин |ӳкерчĕк = |анлăшĕ = |ӳкерчĕке ăнлантарни = |çуралнă вăхăт = [[1940]] çул, [[чӳк, 26|чӳкĕн 26-мĕшĕ]] |вилнĕ вăхăт = |çуралнă вырăн = [[Хура Çырма (Барыш районĕ)|Хура Çырма]]<ref name="И">[http://old.bv73.ru/2010-05-20-06-27-17/1353-2012-08-16-10-41-49 Капельки России. Чёрная Речка.]</ref>, [[Чĕмпĕр облаçĕн Барыш районĕ|Барыш районĕ]]<br /> [[Чĕмпĕр облаçĕ]], [[ССРС]] |вилнĕ вырăн = |витлев = |пăхăнулăх = {{Flagicon|RUS}} |хĕсмет çулĕсем = |çар ăрачĕ = авиаци |командăланă = |чаç = |çапăçусем = |чыславсем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Раççей Паттăрĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Хисеп Палли орденĕ}} {{!}}} |çыхăнусем = |отставкăра = }} ''Ирейкин Геннадий Григорьевич''' — [[Раççей Паттăрĕ]], штурман, [[чăваш]]. == Кунçулĕ пирки кĕскен == Г.Г.Ирейкин Чĕмпĕр облаçĕнчи Барыш районĕнчи [[Хура Çырма (Барыш районĕ)|Хура Çырма]] ялĕнче çуралнă<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/heroes/irejjkin-gennadijj-grigorevich/ Герои Советского Союза и Герои России : Ирейкин Геннадий Григорьевич.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180201155902/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/heroes/irejjkin-gennadijj-grigorevich/ |date=2018-02-01 }}</ref><ref>Курайкин, Н. Н. Ирейкин Геннадий Григорьевич / Н. Н. Курайкин, Кузьмин Д. В. // Краткая чувашская региональная энциклопедия. – Ульяновск, 2009. – Т. 1 : Пензенская, Саратовская, Ульяновская области. – 2009. – С. 188-189.</ref><ref name="И" /><ref>[https://ulpressa.ru/2016/10/17/evgeniy-sofronov-puteshestvie-v-akshuat/ Евгений СОФРОНОВ: Путешествие в Акшуат… самый популярный сайт региона*.]</ref><ref>[http://z64.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_11/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21STN=1&S21REF=5&S21FMT=fullwebr&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=1&S21P03=A=&S21STR=Ирейкин,%20Геннадий%20Григорьевич Календарь знаменательных дат - результаты поиска.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Г">[http://baza.vgdru.com/1/81798/ Ирейкины из Барышского района Ульяновской области. Генеалогическая база знаний: персоны, фамилии, хроника.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190302230021/http://baza.vgdru.com/1/81798/ |date=2019-03-02 }}</ref>. Халĕ ку ял çук. [[Ял]] пулнă тĕле унти çынсем паян "Каторга" текен вырăн пек пĕлеççĕ<ref name="И" />. Малашне Ирейкинсен килйышĕ çывăхри [[Акшуат]] ялне куçса кайнă. Тĕп тымарĕсем вара вĕсен — Барыш районĕнчи [[Емелей]] чăваш ялĕнче<ref name="И" /><ref name="Г" />. Коллективизаци вăхăтĕнче вĕсене кунта, Хура Çырмана, кулак тесе хăваласа килнĕ пулнă. Куйбышеври авиаци институтĕнче вĕренсе тухнă, каярах СССР авиаци промăçлăхĕн летчик-испытательсен шкулнĕн штурмансен уйрăмне вĕçленĕ (1971). Штурман-испытатель пулнă. 1978-мĕш çултан тĕп штурман, каярах Громов М.М. ячĕллĕ вĕçев тĕпчев институчĕн тĕпчев пилотаж центрĕн тĕп конструкторĕ. Ан-74, Ан-124, Ан-225, Як-40, Як-42, МиГ-21, Су-27, Су-30, Ту-160, Ту-22М тата ыт., пилотсăр «Буран» космос карапĕн пилотаж навигаци комплексĕсен тĕпчевĕсене хутшăннă. Ту-16 ЛЛ, Ил-7 ЛЛ опытлă двигательсен, тĕрлĕ йышши çăлакан тата десант системисен тĕпчевне хутшăннă. 1988-мĕш çулта АН-74 самолетпа инçет вĕçессипе лартнă рекорда хутшăннă. == Чыславсем == * Раççей паттăрĕ — 23.03.2000. * [[«Хисеп палли» орден]] * СССР тава тивĕçлĕ штурман-испытатель (1984). * Самолет спорт мастерĕ == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем== * [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1404 Чăваш энциклопедийĕ] * {{Warheroes|id=6278}} {{Раççей Федерацин Паттăрĕсем}} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей паттăрĕсем]] [[Категори:Чӳкĕн 26-мĕшĕ çуралнисем]] [[Категори:1940 çулта çуралнисем]] [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕнче çуралнисем]] jkerjfjsl4gqc0v415oa4vx1ng22lco 0 40109 878879 859506 2026-11-06T02:07:52Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878879 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Боярская}} {{Кинематографист |ят = Елизавета Боярская |тăван ят = |ӳкерчĕк = Elizaveta Boyarskaya.jpg |анлăшĕ = |ӳкерчĕке ăнлантарни = |çуралнă чухнехи ят = Елизавета Михайловна Боярская |çуралнă вăхăт = [[1985]] [[раштав, 20]] |çуралнă вырăн = {{ÇуралнăВырăн|Ленинград|Ленинградра}} |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |професси = XXI ĕмĕрти Раççей актриси |гражданлăх = {{RUS}} |хастар çулсем = 2001 — хальхи вăхăт |тĕлĕ = |киностуди = |чыславсем = }} '''Елизаве́та Миха́йловна Боя́рская''' ([[1985]] çул, [[раштав, 20]] [[Санкт-Петербург|Ленинград]]) — театрпа кино раççей актриси. Ашшĕ — [[Боярский Михаил Сергеевич|Михаил Боярский]], амăшĕ — [[Луппиан Лариса Регинальдовна|Лариса Луппиан]]. Пиччĕшĕ — Сергей Боярский. == Театрти рольсем == === [[Кĕçĕн драма театрĕ (Санкт-Петербург)|Кĕçĕн драма театрĕ (Европа театрĕ)]] === * [[2006]] — «[[Король Лир]]», [[Шекспир Уильям|Уильям Шекспир]] пьесипе — ''Гонерилья'' * [[2006]] — «Блажь» — ''Гурьевна'' * [[2007]] — «Жизнь и судьба», [[Гроссман Василий Семёнович|Василий Гроссман]] романĕпе — ''Женя'' * [[2008]] — «[[Бесплодные усилия любви (пьеса)|Бесплодные усилия любви]]», [[Шекспир Уильям|Уильям Шекспир]] пьесипе — ''Розалина'' * [[2009]] — «[[Прекрасное воскресенье для разбитого сердца (пьеса)|Прекрасное воскресенье для разбитого сердца]]», [[Уильямс Теннесси|Теннесси Уильямс]] пьесипе — ''Доротея'' * [[2010]] — «[[Три сестры]]» по пьесе [[Чехов, Антон Павлович|Антона Чехова]] — ''Ирина'' * [[2012]] — «[[Коварство и любовь (пьеса)|Коварство и любовь]]», [[Шиллер Фридрих|Фридрих Шиллер]] трагедипе — ''Луиза'' === «Арт-Питер» продюсер центрĕ === * [[2008]] — «[[Сирано де Бержерак (пьеса)|Сирано де Бержерак]]», [[Ростан Эдмон|Эдмон Ростан]] пьесипе— ''Роксана'' * [[2010]] — «[[ROOMS]]» == Фильмографи == * [[2001]], [[Агент национальной безопасности 3]], девушка в баре, эпизод «Сутенёр» * [[2001]], [[Ключи от смерти (телесериал)|Ключи от смерти]] | Алиса * [[2001]], [[Кобра. Антитеррор (телесериал)|Кобра. Антитеррор]] | Настя * [[2003]], [[Демон полдня (телесериал)|Демон полдня]] | Лена Гладышева * [[2004]], [[Бункер (фильм, 2004)|Бункер]] / Der Untergang | Эрна (медсестра) * [[2005]], [[Запасной инстинкт (фильм)|Запасной инстинкт]] | Лера * [[2005]], [[Своя чужая жизнь (фильм)|Своя чужая жизнь]], Франсуаза * [[2005]], [[Первый после бога]], Таня * [[2005]], [[Убойная сила-6]], Лиза|эпизод «Овертайм» * [[2005]], [[Тронутые (телесериал)|Тронутые]], Настя * [[2006]], [[Вы не оставите меня]], Верочка * [[2006]], [[Грозовые ворота (телесериал)|Грозовые ворота]], Александра * [[2006]], [[Парк советского периода]], Алёна Ивановна Волкова * [[2006]], [[Юнкера (телесериал)|Юнкера]], Верочка * [[2007]], [[Ирония судьбы. Продолжение]], Надя, дочь Надежды и Ипполита * [[2008]], [[Адмиралъ]], [[Книпер, Анна Васильевна|Анна Тимирёва]] * [[2009]], [[Я вернусь (телесериал)|Я вернусь]], Муся Растопчина * [[2009]], [[Луна-Луна (фильм)|Луна-Луна]], Зинаида * [[2009]], [[Маленькие трагедии (фильм, 2009)|Маленькие трагедии]], Лаура * [[2010]], [[Не скажу]], Анна * [[2010]], [[Человек с бульвара Капуцинок]], Катя, дочь Гарика * [[2011]], [[Пётр Первый. Завещание]], Мария Кантемир * [[2011]], [[Пять невест]], Зоя * [[2011]], [[Сказка. Есть]], мама Даши|эпизод «Мир игрушек» * [[2011]], [[МУР (телесериал)|МУР]] | Инна Муравьёва * [[2012]], [[Матч (фильм, 2012)|Матч]] | Анна Шевцова * [[2012]], [[Три богатыря на дальних берегах]] | {{abbr|Баба Яга|озвучивание * [[2012]], [[Zолушка]], Полина * [[2012]], [[Клуши]], Настя * [[2012]], [[Подпоручикъ Ромашовъ]], Верочка * [[2012]], [[С новым годом, мамы!]], Ксения, новелла «Счастливое число» * [[2013]], [[Курьер из рая]], Вероника * [[2013]], [[Привычка расставаться]], подруга Евы * [[2013]], [[Комплекс полноценности]] | незнакомка * [[2013]], [[Шерлок Холмс (телесериал, 2013)|Шерлок Холмс]]| Луиза Бернат * [[2014]], [[Ведьмин ключ]], Устя * [[2014]], [[Долгий путь домой (фильм, 2014)|Долгий путь домой]] | Ляля * [[2014]], [[Куприн (телесериал)|Куприн]], Зенида, «Азарт» * [[2014]], [[Однажды (фильм, 2014)|Однажды]], Надя * [[2014]], [[Охотники за головами (телесериал)|Охотники за головами]] == Кăсăк фактсем == * [[ILWT]] ушкăнăн Елизавета Боярскайăна халалланă юрă — «Лиза» — пур<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=h4PO4N7wOZg ILWT — Лиза]</ref>. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{кĕнеке |автор = [[Боярская Екатерина Николаевна|Боярская Е. Н.]] |пуçелĕк = Театральная династия Боярских |яваплă = |каçă = |вырăн = СПб. |издательство = Олма медиа групп |çул = 2007 |том = |страница = 320 |страница = |isbn = 537300409X }} == Каçăсем == * [http://newspaper.moe-online.ru/view/209850.html Елизавета Боярская: «Ради роли потолстею и побреюсь наголо!»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131027011036/http://newspaper.moe-online.ru/view/209850.html |date=2013-10-27 }} * [https://web.archive.org/web/20201030131917/http://www.iskusstvo-tv.ru/Theatre/Elizaveta_Boyarskaya.html Интервью программе «Избранное» (2006)] * [http://www.rollingstone.ru/articles/6748/27,4/ Интервью журналу Rolling Stone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110408054536/http://www.rollingstone.ru/articles/6748/27,4 |date=2011-04-08 }} * [http://kudryats.journalisti.ru/?p=18551 Елизавета Боярская: «Работа по-прежнему остаётся важной частью моей жизни, но теперь она отошла на второй план!»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230830053255/http://kudryats.journalisti.ru/?p=18551 |date=2023-08-30 }} [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] [[Категори:Боярскисем]] [[Категори:«Триумф» парне лауреачĕсем]] [[Категори:«Ылтăн софит» парне лауреачĕсем]] dc47mv7pcgsimm7tsxi7li5ema27wch 0 48447 878912 715343 2026-11-06T04:40:24Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878912 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах | Ят = Воронков Михаил Григорьевич | Тăван ят = | Ӳкерчĕк = | Анлăшĕ = 260px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = | Алпусни = | Çуралнă вăхăт = [[1921]] çулхи [[раштав, 6|раштавăн 6-мĕшĕ]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Орёл (хула)|Орёлта}}, [[РСФСР]] | Вилнĕ вăхăт = [[2014]] çулхи, [[нарăс, 14|нарăсăн 14-мĕшĕнче]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Иркутск|Иркутскра}} | Гражданлăх = СССР, Раççей | Ăслăх сфери = [[хими]] | Ĕçлев вырăнĕ = ССРС ĂА Çĕпĕр уйрăмĕн Иркутск органика хими институчĕ | Альма-матер = Ленинград Патшалăх универститечĕ, Свердловск Патшалăх универститечĕ | Ăслăх ертӳçи = С.А. Щукарев | Паллă вĕренекенсем = | Паллă = | Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{«Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕхĕн» IV степеньлĕ орденĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Хисеп орденĕ|2008}} {{!}}{{!}} {{Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 2-мĕш степеньлĕ орденĕ|1985}} {{!}}{{!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ|1975}} {{!}}{{!}} {{Халăхсен туслăхĕн орденĕ|1981}} {{!}}- {{!}} {{Раççей флочĕ 300 çулта юбилей медалĕ}} {{!}}{{!}} {{Владимир Ильич Ленин 100 çул тултарнин асăну медалĕ }} {{!}}{{!}} {{Ленинграда хӳтĕленĕшĕн медаль}} {{!}}{{!}} {{Тăван Çĕршывăн 1941-1945 çç. Аслă вăрçинче Германие çĕнтернĕшĕн медаль}} {{!}}- {{!}} {{«Тăван Çĕршывăн 1941-1945 çç. Аслă вăрçинче çĕнтерни çирĕм çул» медаль}} {{!}}{{!}} {{«Тăван Çĕршывăн 1941-1945 çç. Аслă вăрçинче çĕнтерни вăтăр çул» медаль }} {{!}}{{!}} {{«Тăван Çĕршывăн 1941-1945 çç. Аслă вăрçинче çĕнтерни хĕрĕх çул» медаль}} {{!}}{{!}} {{«Тăван Çĕршывăн 1941-1945 çç. Аслă вăрçинче çĕнтерни аллă çул» медаль}} {{!}}- {{!}} {{Тăван Çĕршывăн 1941-1945 çç. Аслă вăрçинче Германие çĕнтернĕшĕн медаль}} {{!}}{{!}} {{«Тăван Çĕршывăн 1941-1945 çç. Аслă вăрçинче çĕнтерни 65 çул» медаль}} {{!}}{{!}} {{«Тăван Çĕршывăн 1941—1945 çç. Аслă вăрçинче хастар ĕçленĕшĕн» медаль}} {{!}}{{!}} {{Ĕç ветеранĕ медаль}} {{!}}- {{!}} {{СССР Хĕçпăшаллă Вăйĕсем 60 çулта медаль}} {{!}}{{!}} {{СССР Хĕçпăшаллă Вăйĕсем 70 çулта медаль}} {{!}}{{!}} {{Ленинград 250 çул тултарнине асăнмалăх медаль}}{{!}}{{!}}{{Санкт-Петербург 300 çул тултарнине асăнмалăх медаль}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Поляр Çăлтăрĕ орден (Монголи)}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Раççей патшалăх парни|1997}} {{!}}{{!}} {{СССР Министрсен Канашĕн парни}} {{!}}{{!}} {{СССР ăслайçи}} {{!}}{{!}} {{ХХÇК кĕмĕл медалĕ}} {{!}}{{!}} {{ХХÇК кĕмĕл медалĕ}} {{!}}{{!}} {{ХХÇК кĕмĕл медалĕ}} {{!}}} | Сайт = http://voronkovmg.ru/ }} ''' Михаил Григорьевич Воронков ''' – (06.12.1921, {{ÇуралнăВырăн|Орёл|Орёлта}} - 10.2.2014 {{ВилнĕВырăн|Иркутск|Иркутскра}}) совет, раççей химикĕ, хими ăслахĕсен докторĕ, Раççей ăçлăх академин академикĕ, Латви ăçлăх академин ют çĕршыв пайташĕ, Ази-Лăпкă океан матералсен академин пайташе, Монголи ăçлăх академин хисеплĕ пайташĕ, биокремниорганика хими никĕслекенсенчен пĕри. ==Парнесем== * Д. И. Менделеев ячĕллĕ Пĕмтĕм союзри хими перлехĕн Тĕп правленин Президиумен парни (1966, 1968, 1969, 1980) * [[Латви ССР ĂА]] Президиумĕн парни (1971, 1973) * [[УССР патшалăх парни]] (1981) * [[СССР Министрсен Канашĕн парни]] (1991) * Ăслăхпа техника облаçĕнчи [[Раççей Федерацин патшалăх парни]] (1997)<ref>[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1137371 Указ Президента Российской Федерации от 10 июня 1997 № 564 «О присуждении Государственных премий Российской Федерации 1997 года в области науки и техники»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020232226/http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1137371 |date=2013-10-20 }}</ref> * [[А. Н. Несмеянов ячĕллĕ парне]] (2003) * Д. И. Менделеев ячĕллĕ парне (2009) ==Тĕп ĕçĕсем== * ''Воронков М. Г., Шорохов Н. В.'' Водоотталкивающие покрытия в строительстве. Рига: Изд-во АН СССР, 1963. 190 с. * ''Лукевиц Э. Я., Воронков М. Г.'' Гидросилилирование, гидрогермилирование, гидростаннилирование. Рига: Изд-во АН Латв. ССР, 1964. 371 с. * ''Lukevits E. J., Voronkov M. G.'' Organic Insertion Reactions of Group IV Elements. New York: Consultants Bureau, 1966. 413 p. * ''Борисов С. Н., Воронков М. Г., Лукевиц Э. Я.'' Кремнеэлементорганические соединения. Производные неорганогенов. Л.: Химия, 1966. 542 с. * ''Борисов С. Н., Воронков М. Г., Лукевиц Э. Я.'' Кремнеорганические производные фосфора и серы. Л.: Химия, 1968. 292 с. * ''Пащенко А. А., Воронков М. Г.'' Кремнеорганические защитные покрытия. Киев: Техника, 1969. 252 с. * ''Borisov S. N., Lukevits E. J., Voronkov M. G.'' Organosilicon Heteropolymers and Heterocompounds. New York: Plenum Press, 1970. 633 p. * ''Воронков М. Г., Милешкевич В. П., Южелевский Ю. А.'' Силоксановая связь. Новосибирск: Наука, 1976. 413 с. * ''Воронков М. Г., Зелчан Г. И., Лукевиц Э. Я.'' Кремний и жизнь. Биохимия, токсикология и фармакология соединений кремния. Изд. 2-е, перераб. и доп. Рига: Зинатне, 1978. 588 с. * ''Воронков М. Г., Вязанкин Н. С., Дерягина Э. Н., Нахманович А. С., Усов В. А.'' Реакции серы с органическими соединениями. Новосибирск: Наука, 1979. 367 с. * ''Воронков М. Г., Малетина Е. А., Роман В. К.'' Гетеросилоксаны. Новосибирск: Наука, 1984. 269 с. * ''Воронков М. Г., Кузнецов И. Г.'' Кремний в живой природе. Новосибирск: Наука, 1984, 155 с. * ''Воронков М. Г., Малетина Е. А., Роман В. К.'' Кремнекислородные соединения неметаллов. Производные азота и фосфора. Новосибирск: Наука, 1988. 364 с. * ''Воронков М. Г., Малетина Е. А., Роман В. К.'' Кремнекислородные соединения неметаллов. Производные кислорода и серы. Новосибирск: Наука, 1991. 279 с. * ''Voronkov M. G., Maletina E. A., Roman V. K.'' Heterosiloxanes. Derivatives of Nitrogen and Phosphorus. London: Harwood Academic Publishers, 1991. 489 p. * ''Voronkov M. G., Maletina E. A., Roman V. K.'' Heterosiloxanes. Derivatives of Oxyden and Sulphur. London: Harwood Academic Publishers, 1992. 369 p. * ''Пухнаревич В. Б., Лукевиц Э. Я., Копылова Л. И., Воронков М. Г.'' Перспективы гидросилилирования. Рига: ИОС АН Латв. ССР, 1992. 383 с. * ''Воронков М. Г., Рулев А. Ю.'' О химии с улыбкой, или Основы пегниохимии. СПб: Наука, 1999. 220 с. * ''Егорочкин А. Н., Воронков М. Г.'' Электронное строение органических соединений кремния, германия и олова. Новосибирск: Изд-во СО РАН, 2000. 615 с. * ''Saifutdinov R. G., Larina L. I., Vakul’skaya T. I., Voronkov M. G.'' Electron Paramagnetic Resonance in Biochemistry and Medicine. New York: Kluwer Academic / Plenum Publishers, 2001. 282 p. * ''Воронков М. Г., Барышок В. П.'' Силатраны в медицине и сельском хозяйстве. Новосибирск: Изд. СО РАН, 2005. 258 с. * ''Воронков М. Г., Рулев А. Ю.'' О химии и химиках и в шутку и всерьёз. М.: Мнемозина, 2011. 319 с. * ''Воронков М. Г., Абзаева К. А., Федорин А. Ю.'' Генезис и эволюция химии органических соединений германия, олова и свинца. Новосибирск: Академическое изд-во "Гео", 2012. 214 с. ==Каçăсем== * {{РĂА ĕçтешĕ|52975|Михаил Григорьевич Воронков}} * [https://web.archive.org/web/20080408090125/http://www.inchemistry.irk.ru/Voronkov.htm Академик М. Г. Воронков] * [http://voronkovmg.ru Михаил Григорьевич Воронков] * [http://www.prometeus.nsc.ru/elibrary/2007pers/062-063.ssi Воронков Михаил Григорьевич] // Российская академия наук. Сибирское отделение: Персональный состав / Сост. Е. Г. Водичев и др. — Новосибирск: Наука, 2007. — С.62-63. *[http://www.gazeta.ru/science/news/2014/02/11/n_5940293.shtml Воронков М.Г. некрологĕ] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Раççей химикĕсем]] [[Категори:Раççей ăслăх академин пайташĕсем]] 2tszlx8kdixx7ozecc3zmffdw3wjfw7 0 48454 878949 873495 2026-11-06T08:03:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878949 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Flag of the Eurasian Economic Union.svg|thumb|200px|Еврази экономика пĕрлешĕвĕ ялавĕ]] '''Еврази экономика пĕрлешĕвĕ (ЕАЭП)''' — 1915 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне тума палăртнă [[экономика пĕрлешĕвĕ]]. Экономика перлешĕвне [[Беларуç]], [[Раççей Федерацийĕ]] тата [[Казахстан]] кĕмелле, вĕсем 2012 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче [[Пĕрлĕ экономика уçлăхĕ|Пĕрлĕ экономика уçлăхне]] туса хунă. ЕАЭСРА таварсем, ҫавӑн пекех пулӑшу ӗҫӗсен, капиталпа ӗҫ вӑйӗсен юхӑмӗн ирӗклӗхӗ, экономика отраслӗсенче хӑвӑртлӑхлӑ, килӗшӳллӗ е пӗрлехи политика ирттересси тивӗҫет. ЕАЭСА пур енлӗ модернизацилес, кооперацилес тата наци экономикин конкуренци пултарулӑхне ӳстерес тата патшалӑхсен-членсен пурнӑҫ шайне ӳстерес тӗллевпе ҫирӗп аталанма майсем туса парас тӗллевпе йӗркеленӗ. Евразири экономика пӗрлӗхӗ (ЕврАзЭС) 2001-2014 ҫулсенче пулнӑ, Вӑл Еврази экономикин союзне (ЕАЭС) тунӑ май пӑрахӑҫланӑ экономика интеграцине организацилес умӗн пулнӑ. 2015 ҫултанпа пурӑнакан союза палӑртакан АББРЕВИАТУРА тӗнчери мӗнпур официаллӑ документсенче йышӑннӑ. Еврази банкӗ (ЕАБР) (англ. Eurasian Development Bank, EDB)-еврази регионӗнчи ҫӗршывсенче экономика, суту-илӳпе экономика ҫыхӑнӑвӗсене тата интеграци процесӗсене аталантарма тӗллев лартакан пӗтӗм тӗнчери финанс организацийӗ. 2006 ҫулта йӗркеленӗ. Банк Штаб-хваттерӗ Алма-Атӑра (Казахстан). САНКТ-Петербургра, астанра, Бишкекре, Душанбӑра, Ереванра, Минскра, Мускавра представительство филиалӗ пур.<ref>[https://eabr.org/analytics/all-publications/makroeknomicheskiy-prognoz-ekonomiki-regiona-v-novoy-realnosti/ 2022-2024 ҫулсенчи макроэкономика прогнозӗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230324150656/https://eabr.org/analytics/all-publications/makroeknomicheskiy-prognoz-ekonomiki-regiona-v-novoy-realnosti/ |date=2023-03-24 }}</ref> == Хронологи == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.kremlin.ru/news/13581 Встреча президентов России, Республики Беларусь и Казахстана] * [http://www.customsunion.ru ''Таможенный союз.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123075612/http://www.customsunion.ru/ |date=2019-01-23 }} Независимое обозрение'' * [http://www.tsouz.ru ''Официальный сайт Таможенного союза'']{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Economy-stub}} [[Категори:Сутă-илев блокĕсем]] [[Категори:Беларуç экономики]] [[Категори:Казахстан экономики]] [[Категори:Раççей экономики]] sqlflu8rt169qq5vezt0nygg19zh5rx 0 48456 878983 715780 2026-11-06T10:02:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878983 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Идрисов}} {{Вăрçă ĕçченĕ |ят = Абухаджи Идрисов |тăван ят = |çуралнă вăхăт = [[1918]] çулхи [[çу, 17|çăвăн 17-мĕшĕ]] |вилнĕ вăхăт = [[1983]] çулхи [[юпа, 22|юпан 22-мĕшĕ]] |çуралнă вырăн = Бердыкель, [[Ту республики]] |вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Грозный|Грозныйра}}, [[Чечен-Ингуш АССР]], [[РСФСР]], [[СССР]] |ӳкерчĕк = |пăхăнулăх = {{ялавлани|СССР}} |хастар çулсем = [[1939]]—[[1944]] |хисеп = {{СССР, Аслă сержант}} |çар ăрачĕ = [[пехота]] |командăланă = |чаç = 1232-мĕш стрелок полкĕ<br /> 370-мĕш стрелок дивизийĕ<br /> 3-мĕш тапăну çарĕ<br /> 2-мĕш Балтиçум фрончĕ |çапăçусем = {{s|[[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]}} |чыславсем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ылтăн Çăлтăр медалĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{!!}} {{Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ}} {{!}}} Медальсем |викиампар = |çыхăнусем = }} '''Абухаджи́ (Абухажи́) Идри́сов''' ([[çу, 17]], [[1918]], [[Комсомольское (Грозный районĕ)|Бердыкель]], [[Ту республики]] — [[юпа, 22]], [[1983]], [[Грозный]], [[СССР]]) — [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]не хутшăннă, 1232-го стрелкового [[2-мĕш Балтиçум фрончĕ]]н [[3-мĕш тапăну çарĕ]]н [[370-мĕш стрелок дивизийĕ|370-мĕш стрелок дивизин]] [[снайпер]]ĕ, [[аслă сержант]]. == Кун-çулĕ == [[1918]] çулхи [[çу, 17|çăвăн 17-мĕшĕнче]] Бердыкель (халĕ [[Чечен Республики]]нчи [[Грозный районĕ|Грозный районĕ]]н Комсомольское ялĕ) ялĕнче çĕр ĕçтешĕн çемьинче çуралнă. [[Чеченсем|Чечен]]. [[1957]] çулта тăван кĕтесе таврăннă. Виличченех тăван ялта ĕçлесе пурăннă. [[1962]] çултанпа [[ССКП]] пайташĕ. [[1983]] çулхи [[юпа, 22|юпан 22-мĕшĕнче]] çĕре кĕнĕ. == Асăнмалăх == * Унăн ячĕпе [[Грозный]] хулинче урама ят панă * Шкула ят панă, [[Комсомольское (Грозный районĕ)|Комсомольское]] сали. == Каçăсем == * [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=5755 Сайт «Герои Страны»] * [https://web.archive.org/web/20220703215442/http://www.vov-chr.ru/index.php?view=article&catid=1%3A2011-01-09-13-30-06&id=4%3Aidrisov&tmpl=component&print=1&page=&option=com_content Абухаджи Идрисов. Совет Союзĕн Паттăрĕ] * [http://www.chechen.org/forums/archive/index.php/t-325.html?s=44324c045bf2dce5e3e426cffc28d4e0 Идрисов Абухажи, Совет Союзĕн Паттăрĕ] [[Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисем]] [[Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинчи снайперсем]] [[Категори:ССКП пайташĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Чечня]] auia0df6f16hfifsdhrr6n0n9skwz08 0 48556 878971 785858 2026-11-06T09:33:00Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878971 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Золотова Галина Александровна |Тăван ят = | Ӳкерчĕк = | Анлăшĕ = 260px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = |Çуралнă вырăн = |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = {{Flagicon|USSR}}, {{Flagicon|RUS}} |Ăслăлăх сфери = [[филологи]] | Ĕçлев вырăнĕ = [[РĂА В. В. Виноградов ячĕллĕ вырăс челхи институчĕ]], [[Мускав патшалăх М. В. Ломоносов ячĕллĕ университечĕ|Мускав патшалăх университечĕ ]] |Альма-матер = [[Мускав патшалăх М. В. Ломоносов ячĕллĕ университечĕ|Мускав патшалăх М. В. Ломоносов ячĕллĕ университечĕ ]] (1949) |Ăслăлăх ертӳçи = [[Виноградов Виктор Владимирович|В. В. Виноградов]] |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = | Чыславсемпе парнесем = {{Раççей Федерацин ăслăлăхсен тава тивĕçлĕ ĕçченĕ}} {{!}} {{!}}} |Сайт = }} ''' Золотова Галина Александровна ''' филологи ăслахĕсен тухтăрĕ, [[Стокгольм университечĕ|Стокгольм университечĕн]] хисеплĕ тухтăрĕ, Раççей Федерацин ăслăлăхсен тава тивĕçлĕ ĕçченĕ, Чехи, болгари тата Франци ăслăх пĕрлĕхĕсен хисеплĕ пайташĕ. ==Ĕçĕсем== 230 ытла ĕç пичетленĕ, вĕсем хушшинче: * Очерк функционального синтаксиса современного русского языка. — М., 1973, 2005, 2009. ISBN 978-5-397-00589-0. * Коммуникативные аспекты русского синтаксиса. — М., Наука, 1982, 6-е изд. М.,УРСС, 2009. * Синтаксический словарь. Репертуар элементарных единиц русского синтаксиса. — М., 1988, 2006. 2-е изд. ISBN 5-354-01147-7. * Коммуникативная грамматика русского языка. (С соавторами) — М., 1998, 2004. * Русский язык. От системы к тексту. 10 класс. (с соавт.). — М., Дрофа, 2002. ==Каçăсем== * [http://www.philol.msu.ru/~ruslang/about/employee/zolotova.g.a/ Золотова Галина Александровна] на сайте [[МПУ филологи факультечĕ]]н сайтĕнче. * ''Онипенко Н. К.'' [https://web.archive.org/web/20241127152939/http://www.russian.slavica.org/article5672.html Г. А. ЗОЛОТОВА В СОВРЕМЕННОЙ ЛИНГВИСТИЧЕСКОЙ НАУКЕ]. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Раççей лингвисчĕсем]] [[Категори:МПУ вĕрентекенĕсем]] fstra5lyl6ymv7gifg5f1fkrw34i146 0 48627 878816 857101 2026-11-05T21:23:10Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878816 wikitext text/x-wiki {{Фильм | ЧăвЯчĕ = Анăç тĕлĕнчи вăрçă | ТăвЯчĕ = Війна на західному напрямку | Ӳкерчĕк = Война_на_западном_направлении.jpg | Жанр = [[вăрçă фильмĕ]] | Режиссёр = [[Левчук Тимофей Васильевич|Тимофей Левчук]]<br />[[Григорий Кохан]] | Продюсер = | Сценарист = [[Иван Стаднюк]]<br />[[Эдуард Володарский]]<br />[[Григорий Кохан]] | Актёрсем = [[Степанов Виктор Фёдорович|Виктор Степанов]]<br />[[Арчил Гомиашвили]]<br />[[Михаил Ульянов]] | Оператор = [[Эдуард Плучик]]<br />[[Александр Черный]] | Композитор = [[Евгений Станкович]] | Сасă режиссёрĕ = [[Галина Калашникова]] | Компани = [[А. Довженко ячĕллĕ киностуди]] | Бюджет = | Патшалăх = {{USSR}} | Вăхăт = 440 мин. | Çул = 1990 | imdb_id = 0333027 }} '''«Анăç тĕлĕнчи вăрçă»''' ({{lang-ru|Война на западном направлении}}, {{lang-uk|Війна На західному напрямку}}) — [[1990]] çулта [[А. Довженко ячĕллĕ киностуди]]нче хайланă улттă сериллĕ илемлĕ фильм. * Пĕрремĕш сери: «Сирпĕннĕ тĕнче» * Иккĕмĕш сери: «Эпир вилмесен эпир пĕтетпĕрчĕ» * Виççĕмĕш сери: «Хура çулла» * Тăваттăмĕш сери: «Тĕтĕмпе йӳçĕ çухату витĕр» * Пиллĕкĕмĕш сери: «Смоленск çулăмра» * Улттăмеш сери: «Гварди çурални» == Сюжет == == Рольсенче == * [[Степанов Виктор Фёдорович|Виктор Степанов]] — ''мехкорпусăн командирĕ, [[генерал-майор]] Фёдор Ксенофонтович Чумаков''<ref>Шухăшласа кăларнă персонаж</ref>. * [[Гомиашвили Арчил Михайлович|Арчил Гомиашвили]] — ''[[Сталин]]'' * [[Ульянов Михаил Александрович|Михаил Ульянов]] — ''[[Жуков Георгий Константинович|маршал Жуков]]'' * [[Николай Засухин]] — ''[[Молотов Вячеслав Михайлович|Молотов]]'' * [[Розстальный Виталий Григорьевич|Виталий Розстальный]] — ''[[Тимошенко, Семен Константинович|Тимошенко]]'' * [[Мацкевич Иван Иванович|Иван Мацкевич]] — ''генерал [[Павлов Дмитрий Григорьевич|Павлов]]'' * [[Андрей Толубеев]] — ''Рукатов'' * [[Сичкарь Владимир Леонтьевич|Владимир Сичкарь]] — ''[[Берия Лаврентий Павлович|Берия]]'' * [[Георгий Лапето]] — ''[[Мехлис, Лев Захарович|Мехлис]]'' * [[Виктор Уральский]] — ''[[Калинин, Михаил Иванович|Калинин]]'' * [[Рудченко Юрий Иванович|Юрий Рудченко]] — ''[[Маленков]]'' * [[Жариков Евгений Ильич|Евгений Жариков]] — ''[[Ворошилов Климент Ефремович|Ворошилов]]'' * [[Пазенко Анатолий Федорович|Анатолий Пазенко]] — ''[[Ватутин Николай Фёдорович|Ватутин]]'' * [[Волков Николай Николаевич (актёр, кĕçĕнни)|Николай Волков (кĕçĕнни)]] — ''[[Шапошников Борис Михайлович|Шапошников]]'' * [[Савкин Олег Владимирович|Олег Савкин]] — ''политрук Михаил Иванюта'' * [[Тарадайкин Игорь Георгиевич|Игорь Тарадайкин]] — ''аслă лейтенант Колодяжный'' * [[Вячеслав Грушов]] — ''Степан Степанович'' * [[Березин Михаил Павлович|Михаил Березин]] — ''майор Птицын / Глинский (нимĕç диверсанчĕ)'' * [[Олейник Николай Дмитриевич|Николай Олейник]] * [[Евгений Самойлов]] — ''Романов'' * [[Морозенко, Павел Семёнович|Павел Морозенко]] — ''[[Ракутин Константин Иванович|Ракутин]], командир [[24-я армия (СССР)|24-й армии]] [[Резервный фронт|Резервного фронта]], генерал-майор'' * [[Быструшкин, Александр Павлович|Александр Быструшкин]] — ''сотрудник НКВД'' * [[Степан Олексенко]] — ''следователь'' * [[Геннадий Юхтин]] — ''следователь, Павлов генерала ыйтăвлакан'' * [[Попова Валентина Сергеевна|Валентина Попова]] — ''Чумаков арăмĕ'' * [[Сизова Ольга Игоревна|Ольга Сизова]] — ''Чумаков хĕрĕ'' * [[Седов Владимир Алексеевич|Владимир Седов]] * [[Сергей Гордеев]] * [[Мовчан Александр Андреевич|Александр Мовчан]] — ''Качалов'' * [[Болотов Геннадий Георгиевич|Геннадий Болотов]] * [[Лукьяненко Анатолий Петрович|Анатолий Лукьяненко]] — ''лётчик лейтенант Рублёв'' * [[Махотин Павел Владимирович|Павел Махотин]] — ''полковник Семён Микохин, Чумаков тусĕ'' * [[Владимир Куркин]] * [[Валерий Порошин]] — ''Михаил Фёдорович'' * [[Андрей Алёшин]] * [[Комаров Олег Васильевич|Олег Комаров]] — ''Бочаров'' * [[Владимир Талашко]] — ''генерал-лейтенант'' * [[Назаров Юрий Владимирович|Юрий Назаров]] — ''Лобачёв'' * [[Коста Туриев]] * [[Альховская Вера Георгиевна|Вера Альховская]] * [[Гордеев Виктор Владимирович|Виктор Гордеев]] * [[Панарин Валерий Фёдорович|Валерий Панарин]] — ''эпизод'' * [[Александр Белина]] * [[Алиция Омельчук]] * [[Ада Волошина]] * [[Алексей Колесник]] — ''майор Никитин'' * [[Зоя Недбай]] * [[Валентина Ивашёва]] * [[Татьяна Слободская]] * [[Людмила Кузьмина]] * [[Дрозд Георгий Иванович|Георгий Дрозд]] * [[Виктор Степаненко]] * [[Алексей Пархоменко]] * [[Миргородский Дмитрий Николаевич|Дмитрий Миргородский]] — ''эпизод'' * [[Анатолий Переверзев]] * [[Олег Мокшанцев]] * [[Вячеслав Воронин]] * [[Александр Агеенков]] — ''тыткăна лекнĕ нимĕç офицерĕ'' * [[Виктор Сарайкин]] * [[Степан Старчиков]] * [[Сморчков Николай Гаврилович|Николай Сморчков]] — ''генерал-лейтенант'' * [[Реутов Леонид Алексеевич|Леонид Реутов]] * [[Алексей Костылев]] * [[Виктор Щеглов]] * [[Станислав Коренев]] * [[Леонид Бакштаев]] — ''генерал-лейтенант'' * [[Николай Дупак]] — ''вăрçă тухтăрĕ'' * [[Песков Александр Васильевич|Александр Песков]] * [[Борис Литвин]] * [[Алексей Дронников]] * [[Бродский Владимир Аркадьевич|Владимир Бродский]] * [[Галина Долгозвяга]] * [[Анатолий Юрченко]] * [[Чернявский, Александр Григорьевич|Александр Чернявский]] * [[Алексей Довгань]] * [[Сергей Дворецкий]] * [[Евгений Шутов]] * [[Константин Шафоренко]] * [[Сергей Подгорный]] * [[Валерий Наконечный]] * [[Валентин Кобас]] * [[Ювеналий Каскевич]] * [[Пашнин Анатолий Иванович|Анатолий Пашнин]] * [[Юрий Мысенков]] * [[Виктор Суржа]] * [[Игорь Барсегян]] * [[Юрий Нездыменко]] * [[Наливайчук Дмитрий Михайлович|Дмитрий Наливайчук]] * [[Вероника Переверзева]] * [[Яков Уткин]] * [[Барчук Анатолий Трофимович|Анатолий Барчук]] * [[Николай Малашенко]] * [[Алла Усенко]] * [[Литвиненко Таисия Иосифовна|Таисия Литвиненко]] * [[Юрий Коваленко]] * [[Владимир Абазопуло]] * [[Анатолий Соколовский]] * [[Андрей Попков]] — ''Птицын ушкăнĕнчи нимĕç диверсанчĕ'' * [[Александр Милютин]] * [[Леонид Данчишин]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * http://dvd.com.ua/video_info.php?vid=2085 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304131615/http://dvd.com.ua/video_info.php?vid=2085 |date=2016-03-04 }} * https://web.archive.org/web/20091210125253/http://www.emultrix.com/forums/showthread.php?t=59628 {{USSR-film-stub}} [[Категори:1990 çулăн СССР фильмĕсем]] [[Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пирки фильмсем]] [[Категори:Фильмсем:Персонаж:маршал Жуков]] [[Категори:Тимофей Левчук фильмĕсем]] [[Категори:СССР телесериалĕсем]] 51ps0oj3f5awwqduenph6snhhvrg5iz 0 48962 878963 837010 2026-11-06T08:52:25Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878963 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Ефремов}} {{Кинематографист |ят = Михаил Ефремов |тăван ят = |ӳкерчĕк = Mikhail Yefremov.jpg |анлăшĕ = 250px |ӳкерчĕке ăнлантарни =Михаил Ефремов 2012 çулта |çуралнă чухнехи ят = Михаил Олегович Ефремов |çуралнă вăхăт = [[1963]] çулхи [[чӳк, 10|чӳкĕн 10-мĕшĕ]] |çуралнă вырăн = {{ÇуралнăВырăн|Мускав|Мускавра}}, [[СССР]] |професси = XX - XXI ĕмĕрсенчи СССР, Раççей актёрĕ, телеертӳç |гражданлăх = {{USSR}} → {{RUS}} |хастар çулсем = [[1976]] — [[2020]] |тĕлĕ = |киностуди = |чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ}}{{!!}}{{Раççей патшалăх парни|2001}} {{!}}} }} '''Михаи́л Оле́гович Ефре́мов''' ([[1963]] çулхи [[чӳк, 10|чӳкĕн 10-мĕшĕнче]] [[Мускав]]ра çур.) — совет тата раççей театрпа кино актёрĕ. [[Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ]] (1995)<ref name="284-1995">[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;1258019 Указ президента Российской Федерации от 17 марта 1995 года № 284 «О присвоении почётных званий Российской Федерации творческим работникам» // graph.document.kremlin.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103212448/http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1%3B1258019 |date=2012-01-03 }}</ref>. == Пайăр пурнăç == Михаил Олегович Ефремов — мухтавлă чăваш çуттатуртавçин [[Яковлев Иван Яковлевич|Иван Яковлевич Яковлевăн]] ([[1848]]-[[1930]]) тÿрĕ [[Тăхăм|тăхăмĕ]]. Ак çак йĕрпе пырать кăк тымарĕ: И.Я.Яковлев — Л.И.Некрасова — А.А.Некрасова — [[Покровская Алла Борисовна|А.Б.Покровская]] — М.О.Ефремов. Актёр пĕрре çеç мар авланнă. Улттă ача ашшĕ<ref>[http://www.1tv.ru/sprojects_edition/si5685/fi27379?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter Первый канал. Программа «Пусть говорят» «Михаил Ефремов: вечно молодой...». К 50-летнему юбилею актёра (Видео — эфир 21 ноября 2013 года) // 1tv.ru]</ref> (Паллах, улттăшĕ те И.Я.Яковлевăн тÿрĕ тăхăмĕсем пулаççĕ). * Пĕрремĕш арăм — [[Гольянова Елена Юрьевна|Елена Гольянова]] (1964 çулхи çурлан 20-мĕшĕнче çур.), актриса. * Иккĕмĕш арăм (çырăнмасăр пурăннă) — Ася (Асия) Воробьёва (Бикмухаметова), филолог, редактор. МПУ филологи факультетĕнче вĕренсе тухнă. «[[Мускаври «Современник» театрĕ|Современник]]» театрта литература редакторĕ пулса ĕçленĕ<ref>[http://www.vokrug.tv/person/show/Nikita_Efremov/ Вокруг ТВ. Люди за кадром. Никита Ефремов. // vokrug.tv]</ref>. Асияпа Михаил нихçан та мăшăрланман. Асия Никитăна çуратсан, Михаил хăй те, унăн чаплă ашшĕ [[Ефремов Олег Николаевич|Олег Ефремов]] та, [[Покровская Алла Борисовна|амăшĕ]] те тӳрех Никитăна пирĕн тесе йышăннă<ref name="kp.ru">[http://www.kp.ru/daily/23967.3/73055 Тайна внебрачного сына Михаила Ефремова. // kp.ru (2007 çулхи авăнăн 13-мĕшĕ)]</ref>. ** авланмасăр çуратнă ывăл — [[Ефремов Никита Михайлович|Никита Ефремов]] (1988 çулхи çăвăн 30-мĕшĕнче çур.), «Современник» театрĕн актёрĕ<ref name="kp.ru"></ref>. * Виççĕмĕш арăм — [[Добровольская Евгения Владимировна|Евгения Добровольская]] (1964 çулхи раштавăн 26-мĕшĕнче çур.), актриса, [[Раççей Федерацин халăх артисчĕ]] (2005). Михаилпа Евгения 1989 çулта мăшăрланнă<ref name="kp.ru"></ref>. ** Ывăл — [[Ефремов Николай Михайлович|Николай Ефремов]] (1991 çулта çур.), актёр, «[[Белая гвардия (телесериал)|Белая гвардия]]» телесериалта вылянă. * Тăваттăмĕш арăм — [[Качалина Ксения Михайловна|Ксения Качалина]] (1971 çулхи çăвăн 3-мĕшĕнче çур.), актриса. ** Хĕр — Анна-Мария (2000 çулхи юпан 14-мĕшĕнче çур.). * Пиллĕкĕмĕш арăм — [[Кругликова Софья Николаевна|Софья Кругликова]], сасă режиссёрĕ. 1996 çулта [[Гнесинсем ячĕллĕ Раççей мусăк академийĕ|Гнесинсем ячĕллĕ Раççей мусăк академинче]] (сасă режиссури кафедри) вĕренсе тухнă . 2005 çултанпа Мускаври Хальхи ӳнер институчĕн мусăк факультетĕнче вĕрентет<ref>[http://isi-vuz.ru/faculties/music/kruglikova.php Кругликова Софья Николаевна на сайте Института современного искусства // isi-vuz.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918125014/http://isi-vuz.ru/faculties/music/kruglikova.php |date=2010-09-18 }}</ref>. ** Хĕр — Вера. ** Хĕр — Надежда. ** Ывăл — Борис. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{imdb name|id=0947236|name=Михаил Ефремов}} * {{Rodovid|748492|Михаил Ефремов}} * [https://web.archive.org/web/20190507143406/https://sobesednik.ru/interview/mikhail-efremov-normalnye-pitertsy-v-moskvu-ne-pereezzhayut Интервью еженедельнику «Собеседник» (март 2011)] * [http://inforotor.ru/id/mentions/person/Mikhail_Efremov Последние упоминания о Михаиле Ефремове в СМИ — Инфоротор] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110214120254/http://inforotor.ru/id/mentions/person/Mikhail_Efremov |date=2011-02-14 }} * {{nashfilm|http://www.nashfilm.ru/kinostars/756.html| Интервью Михаила Ефремова}} * [http://www.sv-delo.ru/ Сайт кинокомедии «Святое дело» с участием Михаила Ефремова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518025003/http://www.sv-delo.ru/ |date=2008-05-18 }} * [http://www.rollingstone.ru/articles/210/27,5/ Интервью журналу Rolling Stone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029013327/http://www.rollingstone.ru/articles/210/27,5/ |date=2009-10-29 }} * [http://sobesednik.ru/archive/sb/25_2008/poslat_podalshe/ Интервью Дмитрию Быкову на сайте «Собеседника» (июль 2008)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090717005651/http://sobesednik.ru/archive/sb/25_2008/poslat_podalshe |date=2009-07-17 }} * [http://seance.ru/author/efremov О Михаиле Ефремове на сайте журнала «Сеанс»] * [http://www.youtube.com/watch?v=kN1MhzDBoP0 Михаил Ефремов в «Школе злословия»] {{«Ылтăн ăмăрткайăк» премийĕ/ Арçын рольне кинора питĕ лайăх сăнарланăшăн}} [[Категори:МПАТ шкул-студинче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Чехов ячĕллĕ МПТ]] [[Категори:СССР ача-актёрсем]] [[Категори:Ефремовсем|Михаил Олегович]] [[Категори:«Ника» парне лауреачĕсем]] [[Категори:Пĕрремĕш каналăн телеертӳçисем]] [[Категори:И. Я. Яковлев тăхăмĕсем]] lnft8pkdqbua7gq1g14nkui0dzk1j9u 0 50648 878943 850382 2026-11-06T07:37:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878943 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Доле Этьен |Тăван ят = {{lang-fr|Etienne Dolet}} | Ӳкерчĕк = EtienneDolet-BibliothequeToulouse.JPG | Анлăшĕ = 260px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = {{ÇуралнăВăхăт|3|08|1509}} |Çуралнă вырăн = {{ÇуралнăВырăн|Орлеан|Орлеанра}} |Вилнĕ вăхăт = {{ВилнĕВăхăт|3|08|1546}} |Вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Парис|Парисра}} |Гражданлăх = [[Франци]] |Ăслăх сфери = [[филологи]], [[богослови]] | Ĕçлев вырăнĕ = | Ăсчах степенĕ= | Ăсчах хисепĕ = |Альма-матер = [[Падуан университечĕ]] [[Тулуза университечĕ]] |Ăслăлăх ертӳçи = |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = [[Еретик]] тесе кăвайтра çунтарса янă | Чыславсемпе парнесем = {{!}} {{!}}} |Сайт = }} ''' Этьен Доле ''' – (3.08.1509, [[Орлеан]] - 3.08.1546, Парис) - [[филологи]], [[богословие]] енĕпе ĕçленĕ ăсчах. Франци çыравçиб сăвăçĕ. Еретик тесе кăвайтра çунтарса янă. [[Ӳкерчĕк:Étienne Dolet.jpg|200px|left|thumb|Этьен Доле. XVI ĕмерти гравюра.]] Парис парламĕнчĕ Долене еретик тесе айăпаласа вĕлерме йышăннă. 1546-мĕш çулхи çурла уйăхен 2-мĕшĕнче [[:fr:Place Maubert|Мобер лапамĕнче]], приговора пурнăçланă. Келне силпе салатса янă. 1889-мĕш çулта çав выранта Доле палăкне хăпартнă, анчах нимĕçсем окупаци вахăчĕнче палăка ирелтернĕ. ==Вуламалли== {{commonscat|Étienne Dolet|Этьен Доле}} * ''Étienne Dolet'' // Marie-Nicolas Bouillet et Alexis Chassang [sous la dir. de]. Dictionnaire universel d’histoire et de géographie, 1878. * ''Царькова Л.А.'' Доле, Этьенн //Культура Возрождения. Энциклопедия. Том 1. М., РОССПЭН, 2007. С. 585—586. ==Каçăсем== {{Commons|}} * [http://www.archive.org/details/tiennedoletmar00chriuoft ''Christie, Richard Copley''. Étienne Dolet, the Martyr of the Renaissance. London, 1889.] {{ref-en}} * ''Étienne Dolet'' //Dictionnaire des lettres francaises. Le XVIe siecle. P., Fayard, 2001. P. 362-367. * [http://www.paris-sorbonne.fr/fr/IMG/pdf/Pezeret.pdf{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Pezeret, Catherine. Etienne Dolet lecteur des ''Verrines'' dans l'''Article institutum'' des ''Commentaires de la langue lat''ine] {{Ĕçлемен каçă|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-fr}} * [https://web.archive.org/web/20090803184021/http://raphaele-mouren.enssib.fr/dolet Библиографическая база данных] {{ref-fr}} * [http://recherche.univ-lyon2.fr/grac/IMG/pdf/Etienne_Dolet_digressions.pdf Etienne Dolet. Digressions choisies, transcrites et présentées par Catherine Langlois-Pézeret]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-fr}} * [http://blog.institutpythagore.net/post/2009/03/25/L-Affaire-Dolet-par-Jean-Francois-Lecompte-%3A-un-temple-a-la-liberte-de-penser ''Jean-Francois Lecompte''. L'Affaire Dolet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107215647/http://blog.institutpythagore.net/post/2009/03/25/L-Affaire-Dolet-par-Jean-Francois-Lecompte-%3A-un-temple-a-la-liberte-de-penser |date=2011-01-07 }} {{ref-fr}} * [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k505680 La maniere de bien traduire d'une langue en autre] {{ref-fr}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Еретиксем]] [[Категори:Кăвайтра çунтарнисем]] 046m72oa4qzxmxz6jzz1k32uhsmtlop 0 50903 878829 841973 2026-11-05T22:04:43Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878829 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Аптекпуç |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =56.005268 |lon_deg =46.513157 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Етĕрне районĕ |район тапăлра = Етĕрне районĕ {{!}}Етĕрне районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Чирĕккасси ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Чирĕккасси ял тăрăхĕ{{!}} Чирĕккасси |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 115<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429078 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83547 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97253895002 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Аптекпуç''' ({{lang-ru|Аптякпось}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Етĕрне районĕ|Етĕрне районĕнчи]] [[ял]]. ==Тавралăхĕ== {{Çырмалла}} ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 115 çын, çав шутра 52 арçын, 63 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. ==Кун-çулĕ== {{Çырмалла}} ==Вуламалли== {{Çырмалла}} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/а.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20191023130131/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=312 Е.П. Дроздовская, З.А. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Етĕрне районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем]] gqabwg90ksz9ysg6x3t8hady9t61jx4 0 51064 878895 858682 2026-11-06T03:20:00Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878895 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Вавилов Николай Иванович |Тăван ят = |Ӳкерчĕк = Nikolai Vavilov NYWTS.jpg |Анлăшĕ = 260px |Ӳкерчĕке ăнлантарни = 1933-мĕш çулта |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = {{ÇуралнăВăхăт|25|10|1887}} |Çуралнă вырăн = {{ÇуралнăВырăн|Мускав|Мускавра}}, Раççей Империйĕ |Вилнĕ вăхăт = {{ВилнĕВăхăт|26|01|1943}} |Вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Сарăту|Сарăтура}}, [[ССРС]] |Гражданлăх = Раççей империйĕ, СССР |Ăслăх сфери = [[биологи]] |Ĕçлев вырăнĕ = ВАСХНИЛ, Вырăс географи пĕрлĕхĕ, ВИР, ССРС ĂА генетика институчĕ |Ăсчах степенĕ ={{Ăсчах степенĕ|2|биологи ăслăхĕсен}} (1934<ref name="sgau.ru">[http://www.sgau.ru/aoh/sgau/vavilov/vav_dat.htm Основные даты жизни и деятельности Н. И. Вавилова] // www.sgau.ru</ref>) |Ăсчах хисепĕ ={{Ăсчах хисепĕ|РĂА|0}}, {{Ăсчах хисепĕ|ВАСХНИЛ|0}}, {{Ăсчах хисепĕ|УССР ĂА|0}} |Альма-матер = Мускав коммерци училищи, Мускав ялхуçалăх институчĕ |Ăслăх ертӳçи = |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = тĕнчери культураллă ӳсентрансен пулса кайнă центăрсене тĕпченĕ | Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ленин парни|1926}} {{!}}{{!}} {{ХХÇК Ылтăн медалĕ|1940}} {{!}} {{!}}} |Сайт = }} '''Никола́й Ива́нович Вави́лов''' (25.11.1887, [[Мускав]], [[Раççей империйĕ]] — [26.1.1943, [[Сарăту]], [[СССР]]) — раççей тата совет [[Генетика|генетикĕ]], [[Ботаника|ботаникĕ]], [[селекци]]онерĕ, географĕ, ССРС ĂА [[академик]]ĕ, Украина наци академин тата ВАСХНИЛ академикĕ<ref name="НРЭ3">{{кĕнеке |пуçелĕк=Новая Российская энциклопедия: в 12 т. |яваплă =Редкол.: А. Д. Некипелов и др. |вырăн = М. |издательство=Энциклопедия |çул = 2007 |том=3: Бруней — Винча |страниц=480 }}</ref>. ВАСХНИЛ президенчĕ (1929—1935), вице-президенчĕ (1935—1940), [[Вырăс географи пĕрлĕхĕ]]н президенчĕ (1931—1940). == Н. И. Вавилов çинчен вуламалли == [[Ӳкерчĕк:Vavilov1977.jpg|thumb|upright|120px|СССР почта марки , 1977 ç.]] [[Ӳкерчĕк:1987 CPA 5890.jpg|thumb|upright|120px|СССР почта марки, 1987 ç.]] * Николай Иванович Вавилов // ''Люди русской науки''. — М., 1963. — С. 434—447. * Николай Иванович Вавилов // ''Выдающиеся советские генетики''. — М., 1980. — С. 8—23. * [https://web.archive.org/web/20160304113548/http://www.ihst.ru/projects/sohist/books/vavilov1.pdf Николай Иванович Вавилов: Очерки, воспоминания, материалы.] — М.: Наука, 1987. — 493 с. * Николай Иванович Вавилов // ''Вдохновение''. — М., 1988. — С. 1941. * [https://web.archive.org/web/20171118022820/http://www.ihst.ru/projects/sohist/books/vavilov.pdf Николай Иванович Вавилов и страницы истории советской генетики.] / Авт.-сост. — чл.-корр. РАН, проф. И. А. Захаров. — М.: ИОГен РАН, 2000. — 128 стр. * ''Бальдыш Г. М., Панизовская Г. И.'' Николай Вавилов в Петербурге — Петрограде — Ленинграде. — Л.: Лениздат, 1987. — 287 с. * {{кĕнеке|автор=Бахтеев Ф. Х.|пуçелĕк=Николай Иванович Вавилов: 1887—1943|яваплă=яв. ред. академик Д.&nbsp;К.&nbsp;Беляев, СССР ĂА пайташ-кор.&nbsp;А.&nbsp;Рапопорт, академик М.&nbsp;Х.&nbsp;Чайлахян|вырăн=Новосибирск|издательство=Наука|çул=1987|страниц=270|isbn=}} * ''Бойко В. В., Виленский Е. Р.'' Николай Иванович Вавилов: Страницы жизни и деятельности. — М.: Агропромиздат, 1987. — 187 с. * ''Брежнев Д. Д. и др.'' Н. И. Вавилов и сельскохозяйственная наука: Посвящается 80-летию со дня рождения академика Николая Ивановича Вавилова. — М.: Колос, 1969. — 423 с. * ''Вавилов Ю. Н.''. Рядом с Н. И. Вавиловым: Сб. воспоминаний. — 2-е изд., доп. — М.: Сов. Россия, 1973. — 252 с. * {{кĕнеке |автор=Вавилов Ю. Н. |пуçелĕк = В долгом поиске. Книга о братьях Николае и Сергее Вавиловых|оригинал= |каçă= http://www.ihst.ru/projects/sohist/books/vavilov2008.pdf|яваплă= Ю. Н. Вавилов|кăларăм= 2-мĕш кал., хуш. тата тӳрл.|вырăн=М. |издательство=ФИАН |çул=2008 |том= |страницы= |страниц=368 |сери= |isbn= |тираж=500}} * ''Голубев Г. Н.'' Великий сеятель Николай Вавилов: Страницы жизни учёного. — М.: Мол. гвардия, 1979. — 173 с. * ''Горячева Р. И., Жукова Л. М.''. Николай Иванович Вавилов. — М.: 1967. — 130 с. * ''Горячева Р. И., Жукова Л. М., Полякова Н. Б.''. Николай Иванович Вавилов: 1887—1943. — 3-е изд., доп. — М.: Наука, 1987. — 165 с. * ''Грумм-Гржимайло А. Г.'' В поисках растительных ресурсов мира: Некоторые научные итоги путешествий академика Н. И. Вавилова. — 2-е изд., доп. — Л.: Наука, 1986. — 149 с. * ''Гурьев Б. П. и др''. «…от убеждений своих не откажемся». Н. И. Вавилов и учёные Харьковщины. — Харьков: Прапор, 1989. — 123 с. * ''Дяченко С. С.'' Звезда Вавилова: Киносценарий. — М.: Искусство, 1988. — 83 с. * {{кĕнеке|автор=Есаков В. Д.|пуçелĕк=Николай Иванович Вавилов. Страницы биографии|вырăн=М.|издательство=Наука|çул=2008|сери=Российская Академия наук|страниц=288|isbn=978-5-02-035216-1|яваплă=РĂА, Ин-т рос. истории, Комиссия по сохранению и разработке науч. наследия акад. Н. И. Вавилова|ref=Есаков}} * ''Иванов В. И.''. Николай Иванович Вавилов: к 100-летию со дня рождения. — М.: Знание, 1987. — 63 с. * ''Ивин М. Е.'' Судьба Николая Вавилова: Документальная повесть, очерки. — Л.: Советский писатель, 1991. — 411 с. * ''Канторович А. В.''. Мир идей Вавилова. — М.: Знание, 1968. — 61 с. * ''Карпычева А. М., Соколова Т. М.''. Николай Иванович Вавилов: К столетию со дня рождения: 1887—1943. — М.: ВАСХНИЛ, 1987. — 157 с. * ''Конарев В. Г.'' Н. И. Вавилов и проблемы вида в прикладной ботанике, генетике и селекции. — М.: Агропромиздат, 1991. — 46 с. * ''Короткова Т. И.'' Н. И. Вавилов в Саратове: 1917—1921. Документальные очерки. — Саратов, 1978. — 118 с. * ''Короткова Т. И.'' Идти впереди жизни: Страницы саратовской биографии Н. И. Вавилова. — 2-е изд., доп. — Саратов, 1987. — 142 с. * ''Курлович Б. С. и др.'' [http://lupin-rus.blogspot.fi/search?updated-min=2013-01-01T00:00:00%2B03:00&updated-max=2014-01-01T00:00:00%2B03:00&max-results=1 Генофонд и селекция зерновых бобовых культур]. // Теоретические основы селекции бобовых растений. — Т. III. — СПб.: ВИР, 1995. — 430 с. * ''Левитес Е. В., Родина А. А.''. Вавиловское наследие в современной биологии. — М.: Наука, 1989. — 365 с. * {{кĕнеке|автор=Лоскутов И. Г.|пуçелĕк=История мировой коллекции генетических ресурсов растений в России|каçă=http://vir.nw.ru/avena/Loskutov_30.pdf|вырăн=СПб.|издательство=ГНЦ РФ ВИР|çул=2009|страниц=294}} * ''Медников Б. М.'' Закон гомологической изменчивости: К 60-летию со дня открытия Н. И. Вавиловым закона. — М.: Знание, 1980. — 63 с. * ''Мирзоян Э. Н.'' Николай Иванович Вавилов и его учение. — М.: Наука, 2007. — 178 c. * ''Надеждин Н.'' Николай Вавилов: «Убить гения» : биографические рассказы. — М.: Майор. Издатель А. И. Осипенко, 2011. — 186 с. — ISBN 978-5-98551-123-9. * ''Поповский М. А.'' Надо спешить! Путешествия академика Н. И. Вавилова. — М.: Дет. лит., 1968. — 221 с. * {{кĕнеке|автор=Поповский М. А.|пуçелĕк=Дело академика Вавилова|каçă=http://sgtnd.narod.ru/wts/rus/Vavilov.htm|яваплă=Вступ. ст. А.&nbsp;Д.&nbsp;Сахарова|вырăн=М.|издательство=Книга|çул=1990|страниц=303|isbn=5-212-00394-6}} * ''Ревенкова А. И.'' Николай Иванович Вавилов: 1887—1943. — М.: Сельхозиздат, 1962. — 271 с. * ''Резник С. Е.'' [http://www.belousenko.com/books/Reznik/reznik_vavilov.htm Николай Вавилов.] — М.: Мол. гвардия, 1968. — 332 с. — (ЖЗЛ). * ''Резник С. Е.'' Дорога на эшафот. Париж — Нью-Йорк: Третья волна, 1983. — 127 с. * ''Родин Л. Е.''. Вопросы географии культурных растений и Н. И. Вавилов. М. — Л.: Наука, 1966. — 132 с. * {{статья|автор=Ролл-Хансен Н.|пуçелĕк=Жизнь и труды Вавилова в западной литературе|кăларăм=Вопр. истории естествознания и техники|çул=1987|номер=4|страницы=}} * ''Синская Е. Н.'' Воспоминания о Н. И. Вавилове. — Киев: Наукова думка, 1991. — 203 с. * {{кĕнеке|автор=Сойфер В. Н.|пуçелĕк=Власть и наука. Разгром коммунистами генетики в СССР|вырăн=М.|издательство=ЧеРо|çул=2002|страниц=1024|isbn=5-88711-147-X|ref=Сойфер}} * Соратники Николая Ивановича Вавилова: Исследователи генофонда растений. — СПб., 1994. — 615 с. * ''Суд палача: Николай Вавилов в застенках НКВД. Биографический очерк. Документы''. / Сост.: Я. Г. Рокитянский, Ю. Н. Вавилов, В. А. Гончаров. — Изд. 2-е доп. и испр. — М.: Academia, 2000. — 552 с. * ''Трускинов Э. В.''. [http://www.vir.nw.ru/books/Tru2.pdf Н. И. Вавилов. Драма жизни и смерти]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ''Шайкин В. Г.'' Николай Вавилов. — М.: Мол. гвардия, 2006. — 256 с.: ил. — (ЖЗЛ). * ''Loskutov I. G.'' [https://web.archive.org/web/20110929194917/http://vir.nw.ru/books/Vavilov_and_his_institute.pdf Vavilov and his Institute. A history of the world collection of plant resources in Russia.] — IPGRI. Rome. Italy, 1999. — 190 pp. * ''Pringle P.'' The murder of Nikolai Vavilov. The story of Stalin’s persecution of one of the twentieth century’s greatest scientists. — London: JR Books, 2009. — 371 pp. * ''Vavilov Yu. N.'' [http://www.linnean.org/fileadmin/images/Linnean/Linnean_Archive/Linnean_10-3_1994.pdf The scientific relations of Nicolai Vavilov with British scientists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111019104823/http://www.linnean.org/fileadmin/images/Linnean/Linnean_Archive/Linnean_10-3_1994.pdf |date=2011-10-19 }}. // ''The Linnean''. — 1994. — Vol. 10—3. — P. 21—24. * ''Zakharov I. A.'' Nikolai I. Vavilov (1887—1943). // ''Journal of Biosciences''. — 2005. — Vol. 30. — P. 299—301. * {{статья |автор= Колчинский Э. И.|пуçелĕк=«У нас в ВАСХНИЛ происходят бои за марксистскую методологию»: Партийная организация ВАСХНИЛ в 1930–1931 гг. |каçă=http://ihst.nw.ru/images/IBI/2013/1/4-Kolchinsky-2013-1.pdf |кăларăм=Историко-биологические исследования |тĕс= |çул=2013 |том=5 |номер=1 |страницы=39-53 |doi= |issn=}} == Вавилов çинчен фильмсем == * «[[Человек для человечества]]» (документлă фильм, Саратовская студия телевидения, 1973, [[СССР]]) * «[[Николай Вавилов (фильм)|Николай Вавилов]]» (илемлĕ телефильм, 1990, [[СССР]], [[ФРГ]]) * «[[Дело № 1500]]» (документлă фильм, 1989, [[СССР]]) * «[[Академик Вавилов против академика Лысенко]]» (документально-публицистический фильм [[Сванидзе Николай Карлович|Николая Сванидзе]], [[Раççей]]) ==Каçăсем== {{Commons|}} * [http://www.ras.ru/FStorage/download.aspx?Id=42a40b2a-96de-4e1d-86df-01d5c34e9603 Голгофа. Архивные материалы о последних годах жизни академика Вавилова (1940—1943)] // Вестник Российской академии наук. — Т. 63. — № 9. — 1993 год. * {{cite web|url=http://www.ihst.ru/projects/sohist/document/vavilov/vavilov.htm|title=Дело Н. И. Вавилова — архивные документы|accessdate=2012-01-27|archiveurl=http://www.webcitation.org/658SsFDCh|archivedate=2012-02-01}} * {{cite web|url=http://www.ng.ru/science/2004-10-27/15_vavilov.html|title=Vavilov and Food of the future|accessdate=2012-01-27|archiveurl=http://www.webcitation.org/658Ssu65J|archivedate=2012-02-01}} * {{статья|автор=Kurlovich, B. S. et al.|пуçелĕк=The significance of Vavilov’s scientific expeditions and ideas for development and use of legume genetic resources|каçă=http://archive.is/D5KOy|кăларăм=PGR Newsletter|издательство=University of Birmingham|номер=124|pages=23—32}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Генетиксем]] [[Категори:Ботаниксем]] [[Категори:СССРта репресиленисем]] [[Категори:СССРта реабилитациленисем]] nnvw0lo7c0ufflbp6qwkdrhch6jjr1l 0 51232 878918 858233 2026-11-06T05:08:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878918 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Газа Сектор (пĕлтерĕшсем)}} {{Мусăк ушкăнĕ | Ячĕ = Газа Сектор | Лого = Логотип группы «Сектор Газа».png | Лого_анлăшĕ = 250px | Фото_анлăшĕ = 250px | Уçкăч = Газа сектор | Фото = Юрий Клинских и Вадим Глухов.jpg | Фото_ăнлантарни = ''Юрий Клинских тата Вадим Глухов''. | Çулсем = [[1987]]—[[2000]] | Хула = [[Воронеж]] | Чĕлхи = [[вырăс чĕлхи|вырăс]] | Патшалăхсем = {{Ялавлани|ССРП}}<br />{{Ялавлани|Раççей}} | Жанр = [[вырăс рокĕ]]<br />[[хард-рок]]<br />[[фолк-рок]]<br />[[панк-рок]]<br />[[хоррор-панк]]<br />[[рэп-рок]]<!--не путать с рэпкором (рэп + хардкор)--><br />[[альтернативный метал]]<br />[[рэп-метал]] | Лейбл = «<!--The -->Black Box<!-- Studio-->» <small>(1989—1990)</small> <br /> «S.B.A./GALA Records» <small>(1991—2000)</small> | Йыш = ''(юлашки)'':<br />[[Клинских Юрий Николаевич|Юрий Клинских]]<br />[[Жирнов Игорь Михайлович|Игорь Жирнов]]<br />[[Глухов Вадим Алексеевич|Вадим Глухов]]<br />Игорь Аникеев | Урăх проекта хутшăнакансем = «Ex-Сектор Газа»<br />«Сектор Газовой Атаки»<br />«С.Г.» | Сайт = http://sektorgaza.net/ }} '''«Га́за Сектор»''' — 1987 çулхи раштавăн 5-мĕшĕнче [[Воронеж]]ра [[Клинских Юрий Николаевич|Юрий Клинских]] мусăкçă, вокалçă тата юрăсен авторĕ, (ăна ытларах [[Хой (сăмах)|Хой]] [[псевдоним]]па пĕлнĕ) йĕркеленĕ совет тата раççей [[рок-ушкăн]]ĕ. 1988 çулхи çĕртмен 9-мĕшĕнче хăйĕн пултарулăхне ушкăн пĕрремĕш ăстрăм «электрика» йышĕпе [[Воронеж ТЭЦ-1|ТЭЦ]] çумĕнчи вырăнти рок-клубра кăтартнă.<ref>[http://m.mp3xa.fm/singer/сектор+газа/ Газ Секторӗн музыка трекӗсем]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://mufm.me/artist/sektor-gaza-bvvgq Сектор Газа юррисем пурте]</ref> == Кунçул == == [[Трибьют-альбом|Трибьютсем]] == === Официаллă трибьютсем === === Официаллă мар трибьютсем === {{hider hiding |title = <span style="font-weight: bold;"> ''' «Альтернативный трибьют»''' </span> (2005) | content = {{tracklist | collapsed = | headline = | total_length = | all_writing = | title1 = '''Здорова, пацаны!''' | note1 = DJ КОТ | length1 = | title2 = '''Сектор газа''' | note2 = PereZ | length2 = | title3 = '''Эстрадная песня''' | note3 = Данила Master | length3 = | title4 = '''Я — мразь''' | note4 = Пиип на Лиип | length4 = | title5 = '''Из чего же''' | note5 = A-WIND | length5 = | title6 = '''Ява''' | note6 = Игорь Кущев | length6 = | title7 = '''Мажор''' | note7 = Дефлораторы | length7 = | title8 = '''Колхозный панк''' | note8 = Сучий лесок | length8 = | title9 = '''Вальпургиева ночь''' | note9 = Ультиматум | length9 = | title10 = '''Л.Т.П.''' | note10 = Пятая Бригада | length10 = | title11 = '''Банка''' | note11 = Сексуальный горшок | length11 = | title12 = '''Не даёт''' | note12 = DisrtorШn | length12 = | title13 = '''Сельский кайф''' | note13 = DJ Kvas | length13 = | title14 = '''Спор''' | note14 = Игорь Кущев | length14 = | title15 = '''Подкуп''' | note15 = Азон | length15 = | title16 = '''Хорошо в деревне летом''' | note16 = DJ Stass | length16 = | title17 = '''Носки''' | note17 = DisrtorШn | length17 = | title18 = '''Песенка''' | note18 = Maxi-Boom | length18 = | title19 = '''Ночь перед Рождеством''' | note19 = DJ Stass | length19 = | title20 = '''Нажми на газ''' | note20 = P.A.D.L.O. | length20 = | title21 = '''Колхозный панк''' | note21 = [[Кувалда (группа)|Кувалда]] | length21 = | title22 = '''Смерть поэта (посвящается Юрию Хою)''' | note22 = Максим Перепилица | length22 = | title23 = ''' Ты где-то там далеко (памяти Ю. Клинских)''' | note23 = [[Чёрный кузнец]] | length23 = | title24 = '''Память о друге''' | note24 = [[Фатеева, Татьяна Евгеньевна|Татьяна Фатеева]] (ex-<!--в составе-->СГА) | length24 = }} }} {{hider hiding |title = <span style="font-weight: bold;"> ''' «Фанатский трибьют»''' </span> (2005) | content = {{tracklist | collapsed = | headline = | total_length = | all_writing = | title1 = '''Здорова, пацаны!''' | note1 = DJ КОТ | length1 = | title2 = '''Подкуп''' | note2 = Азон | length2 = | title3 = '''Дави на газ''' | note3 = P.A.D.L.O. | length3 = | title4 = '''Мастурбация''' | note4 = Группа Ё | length4 = | title5 = '''Кума''' | note5 = Светолир | length5 = | title6 = '''Возле дома твоего''' | note6 = Svoy | length6 = | title7 = '''Эстрадная песня''' | note7 = Mad Day | length7 = | title8 = '''Я - мразь ''' | note8 = Пиип на Лиип | length8 = | title9 = '''Колхозный панк''' | note9 = Сучий лесок | length9 = | title10 = '''Бомж''' | note10 = White Shadows | length10 = | title11 = '''Попец''' | note11 = P.A.D.L.O. | length11 = | title12 = '''Мажор''' | note12 = Дефлораторы | length12 = | title13 = '''Метаморфоза''' | note13 = Svoy & Mullo | length13 = | title14 = '''Дурак''' | note14 = Рефлектор | length14 = | title15 = '''Ку-ку''' | note15 = Shurik | length15 = | title16 = '''Свидание''' | note16 = DJ Stass | length16 = | title17 = '''Хорошо в деревне летом''' | note17 = DJ Stass | length17 = | title18 = '''Милая''' | note18 = ? | length18 = }} }} {{hider hiding |title = <span style="font-weight: bold;"> ''' «Народный трибьют памяти Юры Хоя» ''' </span> (2009) | content = }} == Клипографи == {| class="wikitable" |- !width="300" rowspan="1"| Ячĕ !!width="260" rowspan="1"| Кăларнă çул |- |align="center"| '''''«Колхозный панк»''''' ||align="center"| '''1992''' |- |align="center"| '''''«Лирика»''''' ||align="center"| '''1993''' |- |align="center"| '''''«Туман»''''' ||align="center"| '''1996''' |- |align="center"| '''''«Ария Ивана и Лягушки»''''' ||align="center"| '''1996 çулхи ĕçлев версийĕ''' <br /> <small>(официаллă кăларман)</small> |- |align="center"| '''''«Вторая ария Ивана»''''' ||align="center"| '''1996 çулхи ĕçлев версийĕ''' <br /> <small>(официаллă кăларман)</small> |- |align="center"| '''''«Третья ария Ивана»''''' ||align="center"| '''1996 çулхи ĕçлев версийĕ''' <br /> <small>(официаллă кăларман)</small> |- |align="center"| '''''«Пора домой»''''' ||align="center"| '''1999''' |- |align="center"| '''''«Ночь страха»''''' ||align="center"| '''2000 çулхи ĕçлев версийĕ''' <br /> <small>(официаллă кăларман)</small> |} == «Сектор Газа» пирки кĕнекесем== {| class="wikitable" |- !width="300" rowspan="1"| Ячĕ !!width="55" rowspan="1"| Тĕс !!width="200" rowspan="1"| Автор!!width="130" rowspan="1"| Кăларнă çул |- |align="center"| '''''«Похождения Юры Хоя в царстве зла»''''' ||align="center"| [[Комикс]] ||align="center"| '''Дмитрий Самборский''' ||align="center"| '''1999''' |- |align="center"| '''''«Хой!». Эпитафия рок-раздолбаю»''''' ||align="center"| Кĕнеке ||align="center"| '''Владимир Тихомиров''' ||align="center"| '''2001''' |- |align="center"| '''''«Сектор газа» глазами близких»''''' ||align="center"| Кĕнеке ||align="center"| '''Роман Гноевой''' ||align="center"| '''2004''' |- |} == Фильмсем тата телепаравсем == {| class="wikitable" |- !width="300" rowspan="1"| Ячĕ !!width="200" rowspan="1"|Телеканал!!width="195" rowspan="1"| Кăларнă çул |- |align="center"| '''''«Башня»''''' <br /> ''(Юрий Клинскихе асăнса)'' ||align="center"| '''[[РТР]]''' ||align="center"| '''2000''' |- |align="center"| '''''«Как уходили кумиры. Юрий Клинских»''''' ||align="center"| '''[[ДТВ]]''' ||align="center"| '''2006''' |- |align="center"| '''''«Чистосердечное признание. Звёздные вдовы»''''' ||align="center"| '''[[НТВ]]''' ||align="center"| '''2007''' |- |align="center"| '''''«Главный герой. Мат в три ноты»''''' ||align="center"| '''[[НТВ]]''' ||align="center"| '''2008''' |} == Саундтрексем == {| class="wikitable" |- !width="300" rowspan="1"| Фильм ячĕ !!width="55" rowspan="1"| Формат !!width="200" rowspan="1"|Режиссёр!!width="130" rowspan="1"| Кăларнă çул |- |align="center"| '''''«[[ДМБ]]: снова в бою…»''''' ||align="center"| [[Игровое кино|Х/ф]] ||align="center"| '''Александр Басов''' ||align="center"| '''2001''' |- |align="center"| '''''«[[Дети Ленинградского]]»''''' ||align="center"| [[Документлă кино|Д/ф]] ||align="center"| '''Ханна Полак''' ||align="center"| '''2004''' |- |align="center"| '''''«[[Гоп-стоп]]»''''' ||align="center"| [[Игровое кино|Х/ф]] ||align="center"| '''Павел Бардин''' ||align="center"| '''2011''' |} == Тĕрлĕ вăхăтри йышĕ == 1988 çулчен Юрий (Хой) Клинских пĕчченех ĕçлет, хăш чухне рок-клуб фестивалĕсене чĕннĕ мусăкçăсемпе хутшăнать. {| class="wikitable" |- || ''Пĕрремĕш йышĕ:'' || (1988—1991) || ''Иккĕмĕш йышĕ:'' || (1991—1993) || ''Виççĕмĕш йышĕ:'' || (1993—1995) || ''Тăваттăмĕш йышĕ:'' || (1995—1997) || ''Юлашки йышĕ:'' || (1997—2000) |} * † [[Клинских Юрий Николаевич|Юрий (Хой) Клинских]] (1964 çулхи утăн 27-мĕшĕ, [[Воронеж]] — 2000 çулхи утăн 4-мĕшĕ, Воронеж) — вокал, бэк-вокал, мусăкăпа текстсен авторĕ, аранжировкăсем, клавишăсем, акустика гитари, ритм-гитара (1987—2000) '''Гитарăçсем''': * [[Кущев, Игорь Геннадьевич|Игорь (Кущ) Кущев]] (1959 çулхи утăн 23-мĕшĕ, [[Новомосковск (Тулă облаçĕ)|Новомосковск]], Тулă облаçĕ) — лидер-гитара, студире тата концертсенче (1989—1991) * [[Жирнов Игорь Михайлович|Игорь (Егор) Жирнов]] (1964 çулхи авăнăн 21-мĕшĕ, [[Томск]]) — лидер-гитара, студире (1991—2000) * [[Лобанов Владимир Михайлович|Владимир Лобанов]] (1964 çулхи авăнăн 8-мĕшĕ, [[Королёв (хула)|Королёв]], Мускав облаçĕ) — лидер-гитара, концертсенче (1991—1993) * † [[Глухов, Вадим Алексеевич|Вадим Глухов]] (1965 çулхи çурлан 25-мĕшĕ, Воронеж — 2001 çулхи кăрлачăн 18-мĕшĕ, Воронеж) — лидер-гитара, концертсенче (1993—2000) * † [[Черных, Василий Иванович|Василий Черных]] (1965 çулхи раштавăн 3-мĕшĕ, Воронеж — 2008 çулхи акан 8-мĕшĕ, Воронеж) — иккĕмĕш гитара, концертсенче (1995—1998) '''Бас-гитарăçсем''': * Семён <!--Всеволодович--> Титиевский (род. 20 января 1968, Воронеж) — бас-гитара в студии и на концертах (1988—1991) * [[Тупикин, Сергей Иванович|Сергей Тупикин]] (род. 23 января 1965, Воронеж) — лидер-гитара в студии и на концертах (1989), бас-гитара в студии и на концертах (1989—1993) * Виталий (Питон) <!--Васильевич--> Сукочёв (род. 15 февраля 1965) — бас-гитара на концертах (1993) * Евгений Гаськов — бас-гитара в клипе на песню «Лирика» (1993) <!-- В видео должен был участвовать Виталий (Питон) Сукочёв, но он не попал на съёмки. Было решено экстренно заменить его знакомым Юрия Хоя.--> * Эльбрус (Брюс) <!--Джахангирович--> Черкезов (род. 7 сентября 1968, г. Макеевка, пос. [[Ханжёнково]], Донецкая область) — бас-гитара в студии (1997) * Валерий<!--Викторович--> Подзоров (род. 23 августа 1964) — бас-гитара на концертах (1997—1998) * Василий Дронов — бас-гитара, студире (2000) '''Клавишниксем''': * Алексей <!--Алексеевич--> Ушаков (род. 12<!--21--> мая 1963) — клавишные в студии и на концертах (1989—1996) * Игорь (Кот) <!--Алексеевич--> Аникеев (род. 15 августа 1961, Воронеж) — клавишные, секвенсорная ритм-секция в студии и на концертах (1996—2000) '''Параппанçăсем''': * † Олег (Крюк) <!--Олегович--> Крючков (8 января 1964 — 18 января 1997, Воронеж) — барабаны в студии и на концертах (1988—1990) * Александр <!--Васильевич--> Якушев (род. 21 июня 1965) — барабаны в студии и на концертах (1989—1998) '''Юрлакан хĕрсем''': * [[Фатеева Татьяна Евгеньевна|Татьяна Фатеева]] (1968 çулхи авăнăн 14-мĕшĕ, [[Эртиль (Воронеж облаçĕ)|Эртиль]], Воронеж облаçĕ) — вокал в студии и на концертах (1990—1993) * Ирина (Бухарина) Пухонина (19?? çулхи чӳкĕн 26-мĕшĕ<!--1972, Воронеж-->) — вокал, студире (1994—1996) * Вероника <!--Всеволодовна--> Никифорова (1976 çулхи çурлан 29-мĕшĕ<!--, Воронеж-->) — вокал, студире (1998) '''Сасă режиссёрĕсем''': * Андрей <!--Кимович--> Дельцов (1963 çулхи нарăсăн 23-мĕшĕ, Воронеж) — сасă режиссёрĕ, студире тата концертсенче (1989—2000) * Игорь Князев (1964 çулхи çăвăн 20-мĕшĕ) — сасă режиссёрĕ, концертсенче (1991) * Алексей Кривенко (1963 çулхи кăрлачăн 4-мĕшĕ, Воронеж) — сасă режиссёрĕ, студире тата концертсенче (1991—1992, 1994—1995) * Андрей (Бонифаций) Колтаков ([[Рождественское (Кострома облаçĕ)|Рождественское]] ялĕ<!-- (Ивановский район)-->, Кострома облаçĕ) — сасă режиссёрĕ, студире (1996) '''Ыттисем''': * Александр (Ухват) <!--Иванович--> Кочерга (1961 çулхи авăнăн 2-мешĕ) — концертсене йĕркелекенĕ (1989—1990) * Сергей <!--Николаевич--> Савин — концерт директорĕ (1991—1994) * Константин Ляхов — концерт директорĕ (1995—2000) * Алексей <!--Владимирович--> Привалов (1972 çулхи çăвăн 23-мĕшĕ, Мускав) — тур-менеджер (1996—2000) * Алексей <!--Иванович--> Брянцев (D.J. Kpoт) (1973 çулхи пушăн 13-мĕшĕ, Воронеж) — ремиксен продюсерĕ (1997—1999) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == *{{кĕнеке | автор = Тихомиров В. | пуçелĕк = «Хой!» Эпитафия рок-раздолбаю» | каçă = http://mykor.ru/materialy-proekta-virtualnyi-korenovsk/knigi/v-tihomirov-hoi-yepitafija-rok-razdolbay.html | вырăн = М. | издательство = ООО АНТАО | çул = 2001 | страницы = | страниц = 304 | isbn = 5-85929-091-8 | тираж = 1000 | ref = «Хой!» Эпитафия рок-раздолбаю» }} *{{кĕнеке | автор = Гноевой Р. | пуçелĕк = «Сектор Газа» глазами близких» | каçă = http://www.ozon.ru/context/detail/id/2199522/ | яваплă = | кăларăм = | вырăн = М. | издательство = ООО АНТАО | çул = 2004 | страницы = | страница = 424 | isbn = 5-94037-043-8 | тираж = 6000 | ref = «Сектор Газа» глазами близких» }} * {{КЕКРРМ|2009|437—440}} == Каçăсем == {{Çӳрев |Портал = Мусăк |Проект = Панк-рок }} # {{cite web|url=http://sektorgaza.net|title=СЕКТОР ГАЗА|publisher=Официаллă сайт}} # {{cite web|url=http://sektor-vrn.ru|title=СЕКТОР ГАЗА|publisher=Воронежри официаллă сайт}} # {{cite web|url=http://besedka.sektorgaza.ru|title=Форум, посвящённый группе|publisher=Беседка.ру}} # {{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=fxpZl0VT1Fk|date=17.06.1997|title=Интервью Юрия Клинских и Надежды Бабкиной в телепрограмме «Кафе «Обломов»|publisher=Портал [[YouTube]]}} # {{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=TRQMma2m3yU|date=14.04.1998|title=Интервью с Юрием Клинских|publisher=Портал [[YouTube]]}} # {{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=sgX90Asoe6w|date=21.06.2000|title= Последнее интервью с Юрием Клинских|publisher=Портал [[YouTube]]}} # [http://sanyamanya.org/music/sektor_gaza/ Полная дискография группы «Сектор газа» (демозаписи, номерные альбомы, бутлеги, сборники песен и ремиксов, трибьюты и многое другое).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904072632/http://sanyamanya.org/music/sektor_gaza/ |date=2014-09-04 }} # [http://tribute.sektor-gaza.su/ Трибьюты группе «Сектор Газа»] # [https://web.archive.org/web/20140703102152/http://mykor.ru/maps/zdes-stoit-pobyvat/voronezhskaja-oblast/sektor-gaza.html Панорамы могилы Юрия Клинских 2012 года в проекте «Виртуальный Кореновск»] # [http://downtown.ru/voronezh/heroes/3810 25 лет группе «Сектор Газа». Хронология от Downtown.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131016112830/http://downtown.ru/voronezh/heroes/3810 |date=2013-10-16 }} {{Сектор Газа}} [[Категори:Газа Сектор (ушкăн)| ]] [[Категори:СССР рок-ушкăнĕсем]] [[Категори:СССР рок-ушкăнĕсем]] [[Категори:СССР панк-рок-ушкăнĕсем]] [[Категори:Раççей панк-рок-ушкăнĕсем]] [[Категори:1987 çулта уçăлнă мусăк ушкăнĕсем]] [[Категори:2000 çулта саланнă мусăк ушкăнĕсем]] [[Категори:Воронеж мусăк ушкăнĕсем]] cwy8hxdrnhzf8p4e9aliytrlm6ouxig 0 52160 878938 860662 2026-11-06T06:57:07Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878938 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Михаил Делягин |Ӳкерчĕк = Mikhail Delyagin.jpg |Анлăшĕ = 240px |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă вăхăт = [[1968]], [[пуш, 18]] |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Мускав|Мускавра}}, [[СССР]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = СССР, Раççей |Ăслăх сфери = [[Глобализаци]], Раççейĕн тупăшлав пултарулăх факторĕсем, экономики |Ĕç вырăнĕ = [[Глобализаци проблемисен институчĕ]] |Ăсчах степене = {{Ăсчах степенĕ|тухтăр|экономика ăслăхĕсен}} |Ăсчах хисепĕ = |Альма-матер = {{МПУ экономфакĕ}} |Ăслăх ертӳçи = [[Нит Игорь Васильевич|Игорь Нит]] |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = глобализаци теорине тишкерекенскер |Чыславсемпе парнесем = |Алпусни = |Сайт = [http://delyagin.ru delyagin.ru] |Викивулавăш = }} '''Михаи́л Генна́дьевич Деля́гин''' (18.3.1968, [[Мускав]]) — раççей [[экономист|экономисчĕ]], [[публицист]] тата [[политик]]. Действительный член [[Çутçанталăк ăслăхĕсен Раççей академийĕ|ÇĂРА]] чăн пайташĕ, [[экономика ăслăхĕсен тухтăрĕ]] (1998). «[[Глобализаци проблемисен институчĕ]]н» коммерцисĕр йĕркелĕвĕн директорĕ<ref>[http://www.rusprofile.ru/id/4154344 АНО "ИПРОГ" // RusProfile]</ref>. «[[Свободная мысль (журнал)|Свободная мысль]]» журналăн тĕп редакторĕ, ФОРУМ.мск (forum-msk.org) электрон уçă хаçатăн редакци канашĕн председателĕ. Малтан «[[Родина (парти, Раççей)|Родина]]» партийĕн идеологи канашĕн председателĕ пулнă. == Пайăр пурнăç == Авланнă. Икĕ ача пур. Хобби: çулçӳрени, дайвинг, туçи йĕлтĕрĕ<ref name="bio">[http://rodina-zdraviy-smysl.ru/content/articles/346/ Биография на сайте партии «Родина: здравый смысл»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131027103021/http://rodina-zdraviy-smysl.ru/content/articles/346/ |date=2013-10-27 }}</ref>. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}}} == Каçăсем == [http://xn----7sbkdfobewddw8g1g.xn--p1ai михаил-делягин.рф] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224235240/http://xn----7sbkdfobewddw8g1g.xn--p1ai/ |date=2018-12-24 }} * {{official|http://deliagin.ru/|Михаила Делягина}} * [http://3dstars.ru/start.php?chel=1805&group=4 Стерео-портрет Михаила Делягина, позволяющий увидеть его «живьем»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130816000825/http://3dstars.ru/start.php?chel=1805&group=4 |date=2013-08-16 }} * [http://opec.ru/comment_doc.asp?d_no=55204 Интервью о «Родине» и антисемитизме] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928022813/http://opec.ru/comment_doc.asp?d_no=55204 |date=2007-09-28 }} * [http://echo.msk.ru/guests/2549/ Михаил Делягин] на радио [[Эхо Москвы]] * [http://finam.fm/guestinfo/240/ Все интервью Михаила Делягина на радиостанции] [[Финам FM]] * [http://www.kp.ru/radio/program/4461/ «Час Делягина» на радио «Комсомольская правда»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150117025602/http://www.kp.ru/radio/program/4461/ |date=2015-01-17 }} * [http://www.moskva.fm/user/reren/music Архив эфиров Михаила Делягина на радио «Комсомольская правда»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150102220714/http://www.moskva.fm/user/reren/music |date=2015-01-02 }} * [https://web.archive.org/web/20250429130251/https://newtimes.ru/talkshows/200810201224509942/ Интервью] журналу «New Times» (видео) * [http://www.narodsobor.ru/video/category/24 Михаил Делягин в телепередаче «Диалоги с Паршевым»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120041417/http://www.narodsobor.ru/video/category/24 |date=2012-01-20 }} * [http://opec.ru/expert.asp?ex_no=3 Делягин на сайте Opec.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150102211437/http://opec.ru/expert.asp?ex_no=3 |date=2015-01-02 }} * [http://www.kp.ru/daily/24379/559962/ «Бабло побеждает зло?» — интервью «Комсомольской правде»] * [http://www.kp.ru/daily/24386.3/564463/ «Преступник имеет национальность!»] [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] [[Категори:Раççей политологĕсем]] [[Категори:Раççей публицисчĕсем]] [[Категори:Экономика ăслăхĕсен тухтăрĕсем]] [[Категори:«Родина» партин пайташĕсем]] 6lt41gx26chsym7c1peeuk63brvridh 0 52522 878993 800416 2026-11-06T10:55:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878993 wikitext text/x-wiki {{Юханшыв|Ячĕ =Иркут (юханшыв) |Нацилле ячĕ = {{lang-bxr|Эрхүү}} {{lang-mn|Эрхүү}} |Ӳкерчĕк =Irkut river from train.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Ӳкерчĕк анлăшĕ = |Карттă = Angara.png |Карттăн алпусни = Ангара бассейнĕ |Карттăн анлăшĕ = |Тăршшĕ = 488 |Бассейн лаптăкĕ = 15780 |Бассейн = Ангара (юханшыв)/Енисей (юханшыв)/Кара тинĕсĕ |Шыв тăкакĕ =140 |Виçнĕ вырăн = |Шыв пуçламăшĕ = [[Ильчир]] кӳлĕ |Шыв пуçламăшĕн вырнаçăвĕ = |Шыв пуçламăшĕн çӳллĕшĕ = 1875 |s_lat_dir =N |s_lat_deg =51 |s_lat_min = 57|s_lat_sec =16 |s_lon_dir = E |s_lon_deg =100 |s_lon_min =57 |s_lon_sec =32.2 |Шыв вăрри = [[Ангара (юханшыв)|Ангара]] |Шыв вăррин вырнаçăвĕ = |Шыв вăррин çӳллĕшĕ = |m_lat_dir = N |m_lat_deg =52.297299 |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = E |m_lon_deg =104.275532 |m_lon_min = |m_lon_sec = |Юханшыв тайлăмĕ = |Патшалăх = Раççей |Регион= Иркутск облаçĕ/Буряти |Бассейн категорийĕ = |Commmons = }} '''Иркут (юханшыв) ''' ({{lang-bxr|Эрхүү}} тата {{lang-mn|Эрхүү}}) — Раççей территоринчи юханшыв. [[Иркутск облаçĕ]], [[Буряти]] <ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Центральный реестр России Государственного водного кадастра и Гидротехнических сооружений.}}</ref> территорипе юхать<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title= Государственный водный реестр РФ.}}</ref>. [[Ильчир]] кӳллинчен пуçланса [[Ангара (юханшыв)|Ангара]] юханшыва [[Иркутск]] хулинче юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 488 км. ==Юпписем== [[Ихэ-Ухгунь]], [[Мăн Зангисан]], [[Тунка (юханшыв)|Тунку]], [[Зун-Мурэн]], [[Мăн Быстрая]] тата ытти те. [[Ӳкерчĕк :Река Иркут.jpg|200px|left|thumb|Иркут Баклаши патĕнче]] == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == [[Раççей патшалăх шыв реестрĕ]]н хыпарĕпеАнгара-Байкал бассейн округне кĕрет. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.mnr.gov.ru/ РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} * {{Из БСЭ|http://slovari.yandex.ru/Иркут/БСЭ/Иркут/|Иркут}} * {{кĕнеке|автор=М. Н. Мельхеев.|часть=Иркут|пуçелĕк=Географические названия Восточной Сибири. Иркутская и Читинская области|ссылка=http://east_sibir_toponyms.academic.ru/105/Иркут|место=Иркутск|издательство=Восточно-Сибирское книжное издательство|год=1969}} * [https://web.archive.org/web/20150327001700/http://gaba.su/Pages/Cat_99.html Описание сплавных участков Иркута. Дневники туристов-водников] * [http://my-irk.ru/irkut-river.html Иркут] - Легенда, история {{hydro-stub}} {{Тĕрĕслемен юханшыв}} {{Раççей юханшывĕсем}} [[Категори:Иркутск облаçĕн юханшывĕсем]] [[Категори:Буряти юханшывĕсем]] [[Категори:Ангара юпписем]] g98u39whvxmd3v7rgt8992ccdjodomm 0 55680 878871 816741 2026-11-06T00:25:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878871 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{тĕс|Швейцари}} |Чăвашла ячĕ = Базель-Ланд |Тăван ячĕ = {{lang-de|Basel-Landschaft}}, {{lang-fr|Bâle-Campagne}}<br />{{lang-it|Basilea Campagna}}, {{lang-rm|Basilea-Champagna}} |Герб = Coat of arms of Kanton Basel-Landschaft.svg |Ялав = Flag of Canton of Basel Land.svg |Патшалăх = {{Швейцари ялавĕ}} [[Швейцари]] |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 07 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 07 |lon_min = 44 |lon_sec = |region = CH |уровень = 1 |Гимн = |Статус = Кантон |Кĕрет = |Ун шутĕнче = 5 тăрăх |Тĕп хула = [[Листаль]] |Чи шĕкĕр хула = |Шĕкĕр хуласем = |Вăхăт = 1501 |Пуçлăх = |Пуçлăх ячĕ = |Пуçлăх2 = |Пуçлăх ячĕ2 = |ШВП = |Çулт ВВП = |ШВП вырăнĕ = |Пĕр çын ШВП = |Пĕр çын ШВП вырăнĕ = |Чĕлхе = |Чĕлхесем = франс |Пурăнан халăх = 276 537 çын |Халăх çырав çулĕ = 2012 |Процент, пурăнан халăхран = |Вырăн, пурăнан халăхпа = 11 |Йышлăх = 534,37 |Йышлăх вырăнĕ = 4 |Наци йышĕ = |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 3212,1 |Процент, лаптăкран = |Вырăн, лаптăкпа = 18 |Максималлă çӳллĕш = 517,5 |Вăтам çӳллĕш = |Минималлă çӳллĕш = |Анлăшĕ = |Долгота = |Карттă = Swiss Canton Map BL.png |Карттă пысăкăшĕ = |Администрациллĕ виçе картти = |Вăхăт тăрăхĕ = {{CET}} |Аббревиатура = |ISO = CH-BL |FIPS = |Телефон кочĕ = |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕ = BL |Сайт = http://www.bl.ch/ }} '''Ба́зель-Ланд''', '''Ба́зель я́лĕ''' ({{lang-de|Basel-Landschaft}}, ''Baselland'' е ''Baselbiet''; {{lang-fr|Bâle-Campagne}}, {{lang-it|Basilea Campagna}}, {{lang-rm|Basilea-Champagna}}) — [[Швейцари]]н çурçĕр-анăçĕнче вырнаçнă нимĕçчĕлхиллĕ çуркантон. Администраци центрĕ — [[Листаль]] хула. == Кун-çулĕ == Кантона [[1833]] çулта Швейцари Конфедерацине [[1501]] çулта кĕнĕ тахçанхи Базель кантонĕн çĕрне хула ([[Базель-Штадт]] çуркантонĕ) тата ял (çак çуркантона) пайласа йĕркеленĕ. == Администрацилле пайланăвĕ == [[File:Karte Kanton Baselland Bezirke 2010.png|thumb|right|300px|Базель-Ланд кантонĕн тăрăхĕсем.]] Кантон 5 тăрăха пайланать: * [[Арлесхайм (тăрăх)|Арлесхайм]] * [[Лауфен (тăрăх)|Лауфен]] * [[Листаль (тăрăх)|Листаль]] * [[Зиссах (тăрăх)|Зиссах]] * [[Вальденбург (тăрăх)|Вальденбург]] == Пурăнан халăх == Пĕрмай пурăнакан халăх йышĕ 2012 çулхи ав авăнăн 30-мĕшĕ тĕлне 277 614 çын шутланать, <ref name="stat">[http://www.statistik.bl.ch/stabl_data/stabl_bv/index.php ''Wohnbevölkerung nach Nationalität und Konfession per 30. September 2012''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130608055118/http://www.statistik.bl.ch/stabl_data/stabl_bv/index.php |date=2013-06-08 }}. Statistisches Amt Kanton Basel-Landschaft. Zuletzt abgerufen am 3. Januar 2013.</ref> вĕсенчен 220 970 швейцар гражданĕ, 56 644 кантонра пурăнакан ютçĕр çынни. Ютçĕр çыннисен пайĕ — 20,4 %, вĕсенчен 19,5% [[Итали]]рен, 19,3 % [[Германи]]рен, 9,5 % [[Турци]]рен, 6,2 % Сербипе Черногорирен, 2,0 % [[Австри]]рен тата 1,6 % [[Франци]]рен килнĕ. <ref>[http://www.statistik.bl.ch/stabl_data/stabl_bv/index.php?titel_id=4&thema_id=2&unterthema_id=58 ''Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeit seit 2002 – Ganzer Kanton''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121120131026/http://www.statistik.bl.ch/stabl_data/stabl_bv/index.php?titel_id=4&thema_id=2&unterthema_id=58 |date=2012-11-20 }}, Statistisches Amt des Kantons Basel-Landschaft</ref> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.bl.ch Official Page] (German) * [https://web.archive.org/web/20080528170303/http://www.statistik.admin.ch/stat_ch/ber00/ekan_bl.htm Official Statistics] {{switzerland-geo-stub}} {{Швейцари кантонĕсем}} {{Базель-Ланд тăрăхĕсем}} [[Категори:Базель-Ланд]] famfjcfwl9hckgbplkn7e57yeq4snve 0 55734 878982 821115 2026-11-06T10:02:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878982 wikitext text/x-wiki '''Лаура Идальго''' ({{lang-es|Laura Hidalgo}}, паспортри ячĕпе хушамачĕ — '''Песя Фаерман'''; [[çу, 1]], [[1927]], [[Бессараби]], [[Румыни]] — [[чӳк, 18]], [[2005]], [[Ла-Хойя (Сан-Диего, Калифорни)|Ла-Хойя]], [[Калифорни]], [[АПШ]]) — [[аргентина|аргентин]] театрпа кино актриси, вăл [[Роковая женщина|femme fatale]] ролĕсемпе палăрнă. == Фильмографи == * [[1958]] — ''La mafia del crimen'' (режиссёр — [[:es:Julio Bracho|Julio Bracho]]) * [[1957]] — ''Las campanas de Teresa'' (режиссёр — [[:es:Carlos Schlieper|Carlos Schlieper]]) * [[1955]] — ''Más allá del olvido'' (режиссёр — [[:es:Hugo del Carril|Hugo del Carril]]) * [[1955]] — ''El tren expreso'' (режиссёр — [[:es:León Klimovsky|León Klimovsky]]) * [[1954]] — ''Caídos en el infierno'' (режиссёр — [[:es:Luis César Amadori|Luis César Amadori]]) * [[1954]] — ''María Magdalena'' (режиссёр — [[:es:Carlos Hugo Christensen|Carlos Hugo Christensen]]) * [[1953]] — ''Las tres perfectas casadas'' (режиссёр — [[:es:Roberto Gavaldón|Roberto Gavaldón]], [[Мексика]]) * [[1953]] — ''Armiño negro'' (режиссёр — [[:es:Carlos Hugo Christensen|Carlos Hugo Christensen]]) * [[1952]] — ''La bestia debe morir'' (также продюсер; режиссёр — Román Vignoly Barreto) * [[1952]] — ''El túnel'' (режиссёр — [[:es:León Klimovsky|León Klimovsky]]) * [[1951]] — ''La orquídea'' (режиссёр — [[:es:Ernesto Arancibia|Ernesto Arancibia]]) * [[1951]] — ''Derecho viejo'' (режиссёр — [[:es:Manuel Romero|Manuel Romero]]) * [[1950]] — ''Juan Mondiola'' (режиссёр — [[:es:Manuel Romero|Manuel Romero]]) * [[1950]] — ''El morocho del Abasto (La vida de Carlos Gardel)'' (режиссёр — Julio Rossi) * [[1950]] — ''Cinco grandes y una chica'' (режиссёр — [[:es:Augusto César Vatteone|Augusto César Vatteone]]) * [[1949]] — ''Súltima pelea'' (режиссёр — Jerry Gómez) == Вуламалли == * Laura Hidalgo. La casa a cuestas (стихи). Второе издание. Буэнос-Айрес: Ediciones La Campana, 1987. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.imdb.com/name/nm0383063/ Laura Hidalgo на imdb] * [http://www.leedor.com/notas/ver_nota.php?Idnota=1549 Обзор творчества Лауры Идальго]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.cinenacional.com/personas/index.php?persona=2531 Фильмография Лауры Идальго] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071119064114/http://www.cinenacional.com/personas/index.php?persona=2531 |date=2007-11-19 }} * [https://web.archive.org/web/20241127220946/https://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=757533 Некролог в La Nacion] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:1927 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çăвăн 1-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Бессарабире çуралнисем]] [[Категори:Румынире çуралнисем]] [[Категори:2005 çулта вилнисем]] [[Категори:Чӳкĕн 18-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Актрисăсем, алфавитпа]] [[Категори:Аргентина актрисисем]] jjppg79kfxgunrlk8y5x2m3pav1jpid 0 55941 878819 779560 2026-11-05T21:37:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878819 wikitext text/x-wiki {{Юханшыв |Ячĕ = Андийское Койсу |Нацилле ячĕ = {{lang-ka|ანდის ყოისუ}} |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Ӳкерчĕк анлăшĕ = |Карта = Sulak.png |Карта ăнлантарни = |Карта Ӳкерчĕк анлăшĕ = |Тăршшĕ = 144 |Бассейн лаптăкĕ = 4810 |Бассейн = Сулак/Каçпи тинĕсĕ |юханшыв бассейнĕ = |Шыв тăкакĕ = 69.6 |Виçнĕ вырăн = 9 км вăрринчен |Шыв пуçламăшĕ = Пирикетельская Алазани/Тушетская Алазани |Шыв пуçламăшĕн вырнаçăвĕ = [[Тушети]] ([[Грузи]]) |Шыв пуçламăшĕн çӳллĕшĕ = 1535 |s_lat_dir = N|s_lat_deg =42 |s_lat_min =21 |s_lat_sec =17 |s_lon_dir = E|s_lon_deg =45 |s_lon_min =39 |s_lon_sec =31 |Шыв вăрри = Сулак (юханшыв)|Сулак |Шыв вăррин вырнаçăвĕ = |Шыв вăррин çӳллĕшĕ = 300 |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 42|m_lat_min = 47|m_lat_sec = 27 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 46|m_lon_min = 47|m_lon_sec = 46 |Юханшыв тайлăмĕ = 13 |Патшалăх = Грузи |Регион = Дагестан |Commons = }} '''Андийское Койсу''' ({{lang-ka|ანდის ყოისუ}}) — Грузи территоринчи юханшыв. [[Дагестан]] территорипе юхать. Юханшыв [[Сулак (юханшыв)|Сулак]] юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 144 км, бассейн лаптăкĕ 4810 км². == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{Из БСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00035/67100.htm|title=Койсу}} * [http://video.mail.ru/inbox/ponomaryov/4680/ Водное путешествие клуба Новый Бродяга] * [http://www.skitalets.ru/books/rekisssras/and_koisu.htm/ Андийское Койсу — Водные маршруты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150318225057/http://skitalets.ru/books/rekisssras/and_koisu.htm |date=2015-03-18 }} * [http://turizm.lib.ru/t/turism/andkojsu.shtml/ река Андийское Койсу] * [http://www.svyato.info/respublika-dagestan/gumbetovskijj-rajjon-respublika-dagestan/4249-reka-andijjskoe-kojjsu.html/ Святой источник] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020195128/http://svyato.info/respublika-dagestan/gumbetovskijj-rajjon-respublika-dagestan/4249-reka-andijjskoe-kojjsu.html |date=2011-10-20 }} * [https://web.archive.org/web/20250412162229/https://dagestan.rushydro.ru/press/news-materials/smi/3840.html/ Дагестанская генкомпания представит на форуме «Кубань-2006» инвестпроекты новых ГЭС/Интерфакс-Юг] {{hydro-stub}} {{Тĕрĕслемен юханшыв}} [[Категори:Дагестан юханшывĕсем]] [[Категори:Грузи юханшывĕсем]] dkykapfl0et39fkuayivwcmdgj2l9dr 0 56700 878925 878266 2026-11-06T05:57:24Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878925 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Гилязов}} {{Çыравçă |Ят = Аяз Мирсаидович Гилязов |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни ăнлантарни = |Çуралнă вăхăт = [[1928]], [[кăрлач, 17]] |Çуралнă вырăн = [[Чукмарлă]] ял, {{ÇВ|Сарман районĕ|Сарман районĕнче}}, {{ÇВ|Тутар АССР|Тутарстанра}}, [[РСФСР]], [[СССР]] |Вилнĕ вăхăт = [[2002]], [[пуш, 13]] |Вилнĕ вăхăт = {{ВВ|Тутарстан|Тутарстанра}}, {{ВВ|Хусан|Хусанта}} |Гражданлăх = СССР, РФ |Ĕçлев тĕсĕ = XX ĕмĕрти СССР, Раççей прозăçи, драматургĕ |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = {{s|[[социаллă реализм]]}} |Жанр = [[повеç]], [[роман]], [[калав]], [[пьеса]] |Ĕçсен чĕлхи = [[тутар чĕлхи|тутар]] |Парнесем = {{РСФСР Горький ячĕллĕ парни|1987}} |Чыславсем = {{РСФСР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ|1985}} }} '''Ая́з Мирсаи́дович Гиля́зов''' ({{lang-tt|Аяз Гыйләҗев}}; [[1928]]—[[2002]]) — тутар, совет тата раççей çыравçи. Тутарстан Республикин халăх çыравçи ([[1993]]). == Биографи == Аяз Гилязов [[1928]] çулхи [[кăрлач, 17|кăрлачăн 17-мĕшĕнче]] Хусан кĕпернине кĕнĕ Сарман чиркӳ ялĕнче, (халĕ [[Тутарстан]]) вĕрентӳçĕ çемьинче çуралнă. Ачалăхĕ Зай районĕнчи [[Тури Багряж]] ялĕнче иртнĕ. Вырăнти шкулта тулли мар вăтам пĕлӳ илсен тăван района таврăннă та Сарманти вăтам шкулта вĕренсе тухнă. [[1948]] çулта [[Хусан патшалăх университечĕ|Хусан патшалăх университетне]] вĕренме кĕнĕ. [[1950]] çулта ăна аресленĕ те [[Карлаг|караганда лагерьне]] хупнă. Пиллĕк хĕн курнă хыççăн Аяз Гилязов Хусана таврăннă та вĕренĕве малалла тăснă. Тепĕр çул çурăран «[[Чаян]]» тата «[[Азат хатын]]» журналсенче ĕçе пикеннĕ. «Совет эдэбияты» (халĕ «[[Казан утлары]]») журналăн проза уйрăмĕн редакторĕ пулса ĕçленĕ. [[1955]] çулта ăна реабилициленĕ. [[1963]] çулта [[ССРС ÇП]] çумĕнчи Аслă литература курсĕсенче вĕренсе тухнă. Калавсем, очерксем, фельетонсем, статьясем çырнă. Каярах, повеç Гилязовăн юратнă жанрĕ пулса тăрать. Аяз Мирсаидович 2002 çулхи [[пуш, 13|пушăн 13-мĕшĕнче]] çут тĕнчерен уйрăлса кайна. === Пайăр пурнăçĕ === == Литература ĕçĕ == == Паллă ĕçĕсем == * [[Их было четверо (повесть)|«Их было четверо»]] ([[1958]]) * [[Три аршина земли (повесть)|«Три аршина земли»]] ([[1963]]) * «Жемчужина Зая» ([[1963]]) * «В середине» ([[1969]]) * [[За околицами луга зеленые (роман)|«За околицами луга зеленые»]] ([[1970]]) * «Весенние караваны» ([[1972]]) * «Диляра» ([[1973]]) * [[Любовь и ненависть (повесть)|«Любовь и ненависть»]] ([[1976]]) * [[В пятницу вечером (повесть)|«В пятницу вечером»]] ([[1980]]) * [[Взлетел петух на плетень (повесть)|«Взлетел петух на плетень»]] ([[1981]]) == Чыславсемпе парнесем == * ТАССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ ([[1978]] * [[Тутарстан Республикин Габдулла Тукай ячĕллĕ патшалăх парни]] ([[1983]] — «Эрнекун каçхине» тата «Автан çатан çине вĕçсе хăпарчĕ» повеçсемшĕн) * [[РСФСР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ]] ([[1985]]) * [[РСФСР М. Горький ячĕллĕ патшалăх парни]] ([[1987]] — «Шурăмпуç чухне» повеçсем пухмачĕшĕн) * [[Тутарстан Республикин халăх çыравçи]] ([[1993]] — тутар литератури аталанăвне питĕ пысăк ӳсĕм кӳнĕшĕн) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.tatar.ru/?DNSID=4fd75803312df0f69963b92747e50434&node_id=1175&id=1683 Гилязов Аяз Мирсаидович]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708163653/http://tatarstan.ru/?DNSID=fd151609a63de20a213c3eb8bf2aa026 |date=2011-07-08 }} * [http://shp.by.ru/spravka/encyclop/bes/4q/4g.shtm Аяз Гилязов. Большой энциклопедический словарь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100129225105/http://shp.by.ru/spravka/encyclop/bes/4q/4g.shtm |date=2010-01-29 }} * [http://kitap.net.ru/gilyazov3.php Аяз Гилязов Татарская электронная библиотека] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304121509/http://kitap.net.ru/gilyazov3.php |date=2016-03-04 }} * [http://kitap.net.ru/gilyazov.php Аяз Гилязов в Татарской электронной библиотеке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150831044003/http://kitap.net.ru/gilyazov.php |date=2015-08-31 }} * [http://www.megabook.ru/Article.asp?AID=624725 Аяз Гилязов Энциклопедия Кирилла и Мефодия]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/102914 Аяз Гилязов на Академик.ru] * [http://www.1000kzn.ru/article/ru/657/381/ Лента Казани — Аяз Гилязов] * [http://www.tatmir.ru/article.shtml?article=876&section=0&heading=0 «Татарский мир» Интервью Искандера Гилязова] * [http://www.grigoriyantipenko.narod.ru/news/777.html Татар-информ Интервью Мансура Гилязова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130905140159/http://www.grigoriyantipenko.narod.ru/news/777.html |date=2013-09-05 }} * [https://web.archive.org/web/20250415193437/https://www.evening-kazan.ru/article.asp?from=section&section_id=7&id=31810&artcount=3802&artoffset=0&limit=20 «Вечерняя Казань» Интервью Фатиха Кутлу] * [http://www.intertat.ru/clauses/?pid=8280/&lang=ru «Аяз Гилязов для меня — солнце»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618173825/http://www.intertat.ru/ru/ |date=2012-06-18 }} * [http://www.tatar-inform.ru/news/2008/09/17/132849/ Татар-информ «В Татарстане проходят съемки фильма „Три аршина земли“»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.chelny-week.ru/gazeta/articles/4546.html «Челнинская неделя» «Кино по Гилязову» ] {{Ĕçлемен каçă|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.e-vid.ru/index-m-192-p-63-article-5652.htm «Время и деньги» — Состоялась премьера инсценировки М.Гилязова по повести Аяза Гилязова «Яра»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Тутарстан çыравçисем]] [[Категори:Тутар çыравçисем]] [[Категори:Тутар драматургĕсем]] [[Категори:Тутарстан халăх çыравçисем]] ojm8kqipzrvlcplm7bg19cm1xgqjgdn 0 56967 878897 835637 2026-11-06T03:27:36Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878897 wikitext text/x-wiki [[File:Putin Valdaiclub.jpeg|thumb|[[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] «Валдайра калаçни»]] {{пĕлтерĕшсем|Валдай (пĕлтерĕшсем)}} '''Тĕнчери дискусси клубĕ «Валда́й»''' ({{lang-en|Valdai Discussion Club}}) — эксперт-аналитика центрĕ, 2004 çулта [[Аслă Новгород]]ра йĕркелесе янă. Хăйĕн ятне Клуб пĕрремĕш конференцине [[Валдай кӳлĕ|Валдай]] кӳлĕ çывăхĕнче иртернипе тивĕçнĕ. Клубăн тĕп тĕллевĕсене клуба йĕркелекенсем экспертсем, политиксем, пĕрлĕх ĕçченĕсем тата журналистсем хушшинче уçă диалог тума пулăшасси, тĕнчери хутшăнусенчи, политикăри, экономикăри, хăрушсăрлăхри, энергетикăри тата урăх облаçсенчи тĕнчери хальхи проблемăсене сӳтсе явасси, XXI ĕмĕрти тĕнче тытамлăхĕнчи паллă тенденцисемпе процессене маларах тĕпчесси. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20141002032850/http://valdaiclub.com/ ValdaiClub.Com] * [http://twitter.com/ValdaiClub Valdai Discussion Club on Twitter] * [http://www.facebook.com/ValdaiClub Valdai Discussion Club on Facebook] [[Категори:2004 çулта килнисем]] [[Категори:РФ политики]] [[Категори:Тĕнчери клубсем]] rtd4mougm057faouo5xcgbfi5xftmy6 0 57209 878787 875743 2026-11-05T19:35:40Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878787 wikitext text/x-wiki {{Норма акчĕ |ячĕ = АПШ конституцийĕ |тăван ячĕ = United States Constitution |ӳкерчĕк = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg |анлăшĕ = 220px |ӳкерчĕке алпусни = Конституцин тăван тексчĕн пĕрремĕш страници |право отраçлĕ = [[Конституци прави]] |тĕс = [[Конституция]] |йышăннă = [[Филадельфи конвенчĕ]], 1787 çул, авăн, 17 |кăмăлланă = 9 [[АПШ штачĕ]] |алпуснă = Филадельфи конвенчĕн 55 делегатĕнчен 39-шĕ |вăя кĕнĕ = 1787 çул, раштав, 7 — 1788 çул, çĕртме, 21 |публикациленĕ = |ĕçлекен редакци = |вăйран тухнă = |Lib = |Викивулавăш = }} '''АПШ конститу́цийĕ''' ({{lang-en|United States Constitution}}) — [[Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсем|АПШ]] аслă юридици вăйĕллĕ тĕп саккунĕ. АПШ конституцине 1787 çулхи авăнăн 17-мĕшĕнче Филадельфире Конституци Конвентĕнче йышăннă та каярах çав чухне пулнă вуннă виççĕ америка штачĕ ăна [[Ратификаци|ратифициленĕ]]. Хальхи ăнлавпа вăл тĕнчери пĕрремĕш[[конституци]] шутланать. Çиччĕ статьяран тытăнса тăрать, Конституци ĕçе кĕнĕ самантран пуçласа [[АПШ конституцин тӳрлетĕвĕсен ят-йышĕ|çирĕм çиччĕ тӳрлетӳ]] кĕртнĕ, вĕсем пурĕ те унăн уйрăлми пайĕсем шутланаççĕ. АПШ конституцин никĕсне саккун тăвакан ([[АПШ конгресĕ|конгрес]]), ĕç тăвакан ([[АПШ президенчĕ|президент]]) тата суд ([[АПШ аслă сучĕ|аслă суд]] тата кĕçĕн судсем) [[Влаçсене уйăрни|влаçсене уйăрас принципе]] хунă. [[АПШ администрацилле пайланăвĕ|АПШ штачĕсене]] саккун тăваслăх облаçĕнче анла правосем панă. == Каçăсем == {{wikisource|Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсен конституцийĕ}} * [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/cnstUS.htm Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсен конституцийĕ] О. А. Жидков куçарнă, изд. Московского Университета. Электронная библиотека [[Исторический факультет МГУ|Исторического факультета МГУ им. М. В. Ломоносова]]. * [https://web.archive.org/web/20080516054753/http://www.archives.gov/national-archives-experience/charters/constitution_transcript.html Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсен конституцин тулли тексчĕ {{ref-en}}. [[Национальное управление архивов и документации (США)|Национальные Архивы США]]. * [http://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Constitution.html АПШ конституцийĕ тат урăх документсем Конгресс библиотекинче (англ.)] * [https://web.archive.org/web/20080116160006/http://www.archives.gov/national-archives-experience/charters/constitution_q_and_a.html Вопросы и ответы о конституции США], Национальные Архивы США * [http://www.constitutionfacts.com/index.cfm?section=constitution&page=fascinatingFacts.cfm Интересные факты о конституции США] * [http://press-pubs.uchicago.edu/founders/tocs/toc.html Подборка работ отцов-основателей и их предшественников к каждому разделу конституции] * [http://www.constitutionfacts.com/content/constitution/files/USConstitution_Russian.pdf Текст Конституции США] в [[PDF]] {{АПШ конституцийĕ}} [[Категори:АПШ конституцийĕ]] [[Категори:АПШ патшалăх тытăмлавĕ]] 6o1ja8xng7mrjgzphxj4t6anyd49igw 0 57801 878937 715537 2026-11-06T06:55:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878937 wikitext text/x-wiki {{ПВ |статус=Коммуна |чăвашла çĕлĕк=Делликон |тăван çĕлĕк= |патшалăх=Швейцари |регион тĕсĕ=кантон (Швейцари) |регион=Цюрих (кантон) |регион тапăлра=Цюрих (кантон) |район тĕсĕ=тăрăх |район=Дильсдорф (тăрăх) |район тапăлра=Дильсдорф (тăрăх) |община тĕсĕ= |община= |община тапăлра= |пăхăну= |герб=Dällikon-blazon.svg |ялав= |герб анлăшĕ= |ялав анлăшĕ= |lat_dir=N|lat_deg=47|lat_min=26|lat_sec=26 |lon_dir=E|lon_deg=8|lon_min=26|lon_sec=20 |CoordAddon= |CoordScale= |ЯндексКартти= |патшалăх картти= |регион картти= |район картти= |патщалăх карттин пысăкăшĕ= |регион карттин пысăкăшĕ= |район карттин пысăкăшĕ= |шалти пайлану= |пуçлăх тĕсĕ=Бургомистр |пуçлăх= |никĕсленĕ вăхăт= |пĕрремĕш асăну= |малтанхи ятсем= |статус= |лаптăк=4.49 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ=440 |çӳллĕш тĕсĕ= |климат= |официаллă чĕлхе=нимĕç чĕлхи |официаллă чĕлхе-ref= |халăх йышĕ=3519 |çырав çулĕ=2006 |йышлăх= |агломераци= |наци йышĕ= |конфесси йышĕ= |этнохороним= |вăхăт тăрăхĕ=+1 |DST=пур |телефон кочĕ= |почтă индексĕ=8108 |почтă индексĕсем= |автомобиль кочĕ=ZH |идентификатор тĕсĕ=Субъект хăйтытăмлăхĕн идентификаци кочĕ{{!}}Официаллă код |цифрăллă идентификатор=0084 |категори Commons-ра=Dällikon |сайт=http://www.dällikon.ch |сайт чĕлхи=de |сайт чĕлхи 2= |сайт чĕлхи 3= }} '''Делликон''' ({{lang-de|Dällikon}}) — [[Швейцари|Швейцарири]] коммуна, [[Цюрих (кантон)|Цюрих]] [[Швейцарин администрациллĕ пайланăвĕ|кантонĕнче]] вырнаçнă. [[Дильсдорф (тăрăх)| Дильсдорф]] тăрăхне кĕрет. 3519 çын ( [[2007]], [[раштав, 31]]) пурăнать. [[Субъект хăйтытăмлăхĕн идентификаци кочĕ|Официаллă код]] — ''0084''. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20230328084851/http://xn--dllikon-5wa.ch/ Официаллă страница] {{Цюрих тăрăхĕсем}} {{Швейцари:Дильсдорф тăрăхĕ:Хуласем}} {{Switzerland-geo-stub}} <!-- Интервики теперь находятся в Викиданных. Не нужно их размещать на данной странице --> [[Категори:Цюрих кантонĕн хулисем]] 1linbhq6oi869c7rdpkcyv7o8tfr0kd 0 58312 878926 806843 2026-11-06T06:00:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878926 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Гипатия |Тăван ят = {{lang-grc2|Ὑπᾰτία ἡ Ἀλεξάνδρεῖα}} | Ӳкерчĕк = Hypatia portrait.png | Анлăшĕ = 250px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[370]] |Çуралнă вырăн = [[Александрия]] |Вилнĕ вăхăт = [[415]] |Вилнĕ вырăн = [[Александрия]] |Гражданлăх = |Ăслăх сфери = [[астрономи]], [[математика]], [[механика]], [[философи]] | Ĕçлев вырăнĕ = | Ăсчах степенĕ= | Ăсчах хисепĕ = |Альма-матер = |Ăслăлăх ертӳçи = |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = | Чыславсемпе парнесем = |Сайт = }} '''Александри Гипатийĕ (Ипати) ''' – ([[370]] , [[Александрия]]- 415, [[Александрия]]) - [[астрономи]], [[математика]], [[механика]], [[философи]] енĕпе ĕçленĕ ăсчах. Хăйĕн ашшĕ, Александри шкулĕн ăсчахĕсем шутне керекен Александри Теонĕнчен вĕреннĕ. 400-мĕш çул патнелле Александри шкулне лекци вулама чĕннĕ. Унта вăл философи кафедрине йышăннă. [[Платон|Платонпа]] [[Аристотель]] философине, математика вĕрентнĕ. Астрономи тапăлĕсене шутланă. Перг Апполони тата Александри Диофанчĕн ĕçесене комментариленĕ. Гипати хер ах хатĕрĕсене шутласа кăларнă е аталантарна тесе шутлаççĕ: [[Дистилляци|дистиллятор]], [[ареометр]] (шĕвексен тачăлăхне виçмелли хатĕр), [[Астроляби]] {{нет АИ|29|08|2014}}. Нумай ĕçĕсене ашшĕпе, Александри Теонĕпе, пĕрле çырнă тесе шутлаççĕ. == Вуламалли == * ''Еремеева А. И.'' Гипатия — дочь Теона: Земля и Вселенная, 1970, № 1. * ''[[Кингсли Чарльз|Кингсли Ч.]], Маутнер Ф.'' Ипатия // Вступ. ст. [[Преображенский, Пётр Фёдорович|П. Ф. Преображенского]]. * {{кĕнеке |автор=Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г |пуçелĕк=Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.|ответственный= |ссылка= |место=Киев |издательство=Наукова думка |год=1986 |том= |страниц=512|страницы= |isbn= |ref= }} * ''[[Лосев Алексей Фёдорович|Лосев А. Ф.]]'' История античной эстетики, т. VII. — {{М.}}, 1988. * ''[[Полисфен.]] '' Под звёздами Александрии. — Киев: Содружество «Сердце», 1990. — 40 с. [http://konca.net.ua/they/gipatiya-polisfen ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110915104826/http://konca.net.ua/they/gipatiya-polisfen |date=2011-09-15 }} {{недоступная ссылка|число=12|месяц=05|год=2013}} * ''[[Соловьёв Владимир Сергеевич|Соловьёв В. С.]]'' [https://web.archive.org/web/20090914141212/http://terme.ru/dictionary/194/word/%C3%E8%EF%E0%F2%E8%FF/ Гипатия:] Толковый словарь по философии. * ''Сорокина И.'' [http://www.odessapassage.com/passage/magazine_details.aspx?lang=eng&id=31627 Афина по уму, Гера по осанке, Афродита по красоте.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304122716/http://www.odessapassage.com/passage/magazine_details.aspx?lang=eng&id=31627 |date=2016-03-04 }} * ''Фили К.'' [http://vivovoco.astronet.ru/VV/PAPERS/HISTORY/HYPAT.HTM Гипатия: жертва конфликта между старым и новым миром:] / Вопросы истории естествознания и техники, 2002, № 2. * ''Штекли А.'' [http://vivovoco.astronet.ru/VV/PAPERS/HISTORY/HYPATIA.HTM Гипатия, дочь Теона]. — {{М.}}, 1971. * ''J. J. O’Connor, E. F. Robertson'' [http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Hypatia.html Hypatia of Alexandria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080325055843/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Hypatia.html |date=2008-03-25 }} {{ref-en}} ==Каçăсем== * {{ВТ-ЭСБЕ|Гипатия}} * [http://www.polyamory.org/~howard/Hypatia/ Hypatia of Alexandria, internet-resources; на англ. яз.] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120805091531/http://www.polyamory.org/~howard/Hypatia/ |date=2012-08-05 }} * [http://poletniy.livejournal.com/12579.html Источники о жизни Гипатии: «Суда» (перевод с древнегреческого)] * [http://faithljustice.wordpress.com/2010/06/01/agora-hypatia-part-i/ ''Agora'': the «Reel» vs. the «Real» Hypatia] * [http://abelcovarrubias.wordpress.com/2009/08/10/hypatia-the-flower-of-learning-in-ancient-alexandria/ Hypatia, the flower of learning in Ancient Alexandria] === Гипати тата астроляби === * [http://www.polyamory.org/~howard/Hypatia/primary-sources.html The Letters of Synesius] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515221637/http://www.polyamory.org/%7Ehoward/Hypatia/primary-sources.html |date=2008-05-15 }} * [http://ws320.wordpress.com/culture-site/did-hypatia-invent-the-astrolabe/ Did Hypatia invent the Astrolabe?] * [http://www.livius.org/su-sz/synesius/synesius_astrolabe_1.html Synesius, ''Catastasis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100214160559/http://www.livius.org/su-sz/synesius/synesius_astrolabe_1.html |date=2010-02-14 }} {{Commons|}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Хĕрарăм-математиксем]] [[Категори:Авалхи Греци философĕсем]] [[Категори:Авалхи Греци астрономĕсем]] bao89viw0f8nw6yc55cl1g7vhswpfj3 0 58598 878948 878567 2026-11-06T08:03:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878948 wikitext text/x-wiki {{Мусăкçă |Патшалăх = {{USSR}}<br />{{BLR}} {{RUS}} |Ят = Ярослав Евдокимов |Тăван_ят = Ярослав Олександрович Євдокимов (uk.) |Фото = Ярослав_Евдокимов_в_ЦКиОМ_Северодвинска.jpg |Ӳкерчĕке_ăнлантарни = Ярослав Евдокимов [[МАУ «Центр культуры и общественных мероприятий» Северодвинска|ЦКиОМ Северодвинска]] (2014 год) |Çуралнă_чухнехи_ят = Ярослав Олександрович Євдокимов |Тулли_ят = Ярослав Александрович Евдокимов |Çуралнă_вăхăт = [[1946]], [[чӳк, 22]] |Çуралнă_вырăн = Ровно, {{ялавлани|СССР}} |Вилнĕ_вăхăт = |Вилнĕ_вырăн = |Хастар_çулсем = 1975-па - |Профессисем = юрăç |Юрăç_сасси = лирика-драмăлла баритон, çутă тембрлă тĕслĕ;сасăн сайра тĕсĕ — баритон-мартин (тенор баритонĕ) |Жанр = эстрада |Лейблсем = Мелодия АЗГ [C60-27587-88 003]<br /> MTM Ltd.<br /> United Music<br /> CD Land<br /> Астра |Чыславсем = {{Беларуç ССР тава тивĕçлĕ артисчĕ}} {{Беларуç халăх артисчĕ}} {{РФ тава тивĕçлĕ артисчĕ}} |Сайт = http://www.yaevdokimov.com }} {{пĕр хушаматлисем|Евдокимов}} '''Ярослав Александрович Евдоки́мов''' ([[1946]], [[чӳк, 22]] çур.)<ref name=autogenerated31>[http://issuu.com/movazbor/docs/bielaruskaja_encyklapedyja.06-______4df61a3b872099/97] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151127040810/http://issuu.com/movazbor/docs/bielaruskaja_encyklapedyja.06-______4df61a3b872099/97 |date=2015-11-27 }} Беларуская энцыклапедыя. Т. 6.&nbsp;— Мн., 1998.с.397.</ref><ref name=autogenerated30>[Золотой фонд Энциклопедии. Музыка. Репринтное издание "Музыкального энциклопедического словаря 1990 года". — М.:Большая Российская энциклопедия, 2003. 674 с. ил. — С.189. ISBN5-82270-254-4. УДК-78(03), ББК 85.3я2 М89.]</ref> — юрăç (баритон). [[Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ]]. [[Беларуç халăх артисчĕ]]. == Биографи == === Ачалăхĕпе яшлăхĕ === Ярослав Александрович Евдокимов 1946 çулхи [[чӳк, 22|чӳкĕн 22-мĕшĕнче]]<ref name=autogenerated31 /><ref name=autogenerated30 />  в [[Ровно]], [[Украина]],<ref name=autogenerated1>[http://www.oblgazeta.ru/culture/13950/ Артист Ярослав Евдокимов рассказал «ОГ» о своих корнях] [[Областная газета]], 12 ноября 2013</ref> тĕрмере çуралнă — амăшне, Анастасия Харитоновна Очеретовича репрессиленĕ.<ref>[http://www.0362.ua/article/318405 У Рівному там, де катували людей, зараз грають в більярд. Сайт м.Рівне] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104208/http://www.0362.ua/article/318405 |date=2015-12-22 }}</ref> Вăрçă хыççăнхи çулсене Норильск хулинче иртернĕ. Игоррь Шадханăн «Снег — судьба моя» документлă фильмĕнче Ярослав амăшĕ ывăлне тĕрмере çуратнине каласа парать. Ашшĕ - Александр Игнатьевич Евдокимов [[Перĕм облаçĕ]]н Красновишер районĕнче çуралнăскерне, репрессиленĕ.<ref name=autogenerated1 /> Ярославăн ачалăхĕ [[Ровно облаçĕ]]н ([[Украина Совет Социаллă Республики|Украина ССР]]) [[Корецки районĕ]]нчи [[Корысть (Ровно облаçĕ)|Корысть]] ялĕнче иртнĕ<ref name=autogenerated1 />. == Пресса артист пултарулăхĕ пирки == === Раççей Федерацин периодики === * Агафонов А. Фантазер Евдокимов дал концерт в одной из зон Красноярска / Агафонов Андрей // Красноярский комсомолец. — 1992. — 15 августа. (Kaleda.ru.)[https://web.archive.org/web/20150615031140/http://kaleda.ru/articles/2073] * Кушанашвили О. Ярослав Евдокимов — жертва травли / Отар Кушанашвили // Новый взгляд. — 1993. — 14 августа.[http://www.newlookmedia.ru/?p=11849] * Снежинская А. Евдокимов уже обгоняет поезд / Алена Снежинская // Музыкальная правда. — 1995. — 29 сентября.[http://www.newlookmedia.ru/?p=13735] * Снежинская А. Ярослав Евдокимов: «Хочется остаться одному, но долго не протянешь» / Алена Снежинская // Моя газета. — 1995. — 4 октября.[http://www.newlookmedia.ru/?p=15573] * Гусейнова Ю. Ярослав Евдокимов: «Можете меня пощупать» / Юлия Гусейнова // Ежедневные новости. — 2000. — 16 марта.[http://daily.novostivl.ru/archive/index.php?f=ct&t=000316ct01] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150615225112/http://daily.novostivl.ru/archive/index.php?f=ct&t=000316ct01 |date=2015-06-15 }}, [http://ya.084vrn.ru/index2.php?mod=3], [http://daily.novostivl.ru/archive/?f=td&t=000316] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150615220027/http://daily.novostivl.ru/archive/?f=td&t=000316 |date=2015-06-15 }} * Вдовина Т. Горячий Хлопец! / Татьяна Вдовина // Столица Саранск.[http://ya.084vrn.ru/index2.php?mod=4] * Каледа Г. Ярослав Евдокимов: "Я удивился, когда узнал, что Киркоров вдруг запел мою песню «Роза красная»! / Геннадий Каледа // Kaleda.ru. — 2000. — 27 марта.[https://web.archive.org/web/20150615035244/http://kaleda.ru/articles/2074] * Сегал Л. Ярослав Евдокимов / Лариса Сегал // Relga. — 2000. — 23 сентября.[http://www.relga.ru/Environ/WebObjects/tgu-www.woa/wa/Main?textid=1417&level1=main&level2=articles] * Катанян Д. Ярослав Евдокимов: «Я не светский человек» / Дмитрий Катанян // ТРР-Телевидение и радио. — 2000. — № 13.[http://ya.084vrn.ru/index2.php?mod=9] * Муранова М. Батька расшугал певчих птах / Марина Муранова // Независимая газета. — 2002. — 25 января.[http://www.ng.ru/capacity/2002-01-25/10_bird.html] * Архипова Е., Белобрагин В. Ярослав Евдокимов: «Мне в детстве дарили в основном деревянные самодельные игрушечки» / Екатерина Архипова, Виталий Белобрагин // Люди и игрушки. — 2002. — 14 октября.[http://www.aprilclub.pro/content/toys/42-yaroslav-evdokimov-mne-v-detstve-darili-v-osnovnom-derevyannye-samodelnye-igrushechki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150702110758/http://www.aprilclub.pro/content/toys/42-yaroslav-evdokimov-mne-v-detstve-darili-v-osnovnom-derevyannye-samodelnye-igrushechki |date=2015-07-02 }} * Американская улыбка Ярослава Евдокимова // CITYOUT Санкт-Петербург. — 2002. — 25 ноября.[http://peterout.ru/articles/yarevdok] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610090954/http://peterout.ru/articles/yarevdok |date=2015-06-10 }} * Беляев А., Камтаринов М., Муранова М. Женюсь на одной, а остальные? / Александр Беляев, Марк Камтаринов, Марина Муранова // Российская газета. — 2004. — 4 марта.[http://www.rg.ru/2004/03/04/prazdnik.html] * Логвинов И. Душа раскрывается в песне / Игорь Логвинов // Гудок. — 2004. — 13 октября.[http://www.gudok.ru/newspaper/?ID=764256] * Безрук С. Ярослав Евдокимов: «Очарование доброты» / Сергей Безрук // Неделя в Подлипках. — 2005. — 6 октября. * Зацепина О. В Тюмени Ярослав Евдокимов бьет рекорды продаж / Ольга Зацепина // NewsProm.Ru. — 2006. — 14 февраля.[https://web.archive.org/web/20150610091043/http://newsprom.ru/news/1282.html] * Давлетшина Р. Красивый «Фантазер» / Рита Давлетшина // Магнитогорский металл. — 2006. — 27 февраля.[http://magmetall.ru/contribution/2483.htm] * Курпатина Ж. Ярослав Евдокимов: «Уважающим себя певцам — не место на телевидении!» / Жанна Курпатина // АиФ-Смоленск. — 2006. — 2 марта.[http://www.smolnews.ru/news/299] * Воеводин И. Ярослав Евдокимов: «Мое творчество от печки» / Игорь Воеводин // Московская правда. — 2006. — 11 марта.[http://www.pressmon.com/cgi-bin/press_view.cgi?id=110..] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610090610/http://www.pressmon.com/cgi-bin/press_view.cgi?id=110.. |date=2015-06-10 }} * Королев А. Поет, как дед / Арсений Корольев // Симбирский курьер. — 2006. — 6 апреля.[http://www.sm-k.narod.ru/archives/2006/apr/36/23.htm] * Ярослав Евдокимов: «Мой тур приурочен к моему 60-летию» // АС Байкал ТВ. Медиахолдинг. — 2006.[http://as.baikal.tv/gallery/gallery.php?gid=56] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610091336/http://as.baikal.tv/gallery/gallery.php?gid=56 |date=2015-06-10 }} * Гарипова Н. Ярослав Евдокимов: «Поверьте, скучно не будет» / Наталия Гарипова // Вечерние Челны. — 2006. — 26 апреля.[http://v-chelny.ru/release/20060427/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610105749/http://v-chelny.ru/release/20060427/ |date=2015-06-10 }} * Боровлева И. Секрет молодости Ярослава Евдокимова / Ирина Боровлева // Вечерний Ставрополь. — 2006. — 28 апреля.[http://www.vechorka.ru/gazeta/?b=view&articleID=4..]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * В Ставрополе Ярослав Евдокимов искал Полину // Комсомольская правда. — 2006. — 28 апреля.[http://www.stav.kp.ru/daily/23698.4/197586/] * Ярослав Евдокимов: «С Минском меня связывает только дочка» // Комсольская правда. — 2006. — 27 июля.[http://www.kp.by/daily/23746/142266/]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Заруцкая Н. Ярослав Евдокимов: говорил на русском, пел на белорусском / Наталья Заруцкая // Российская газета. Союз. — 2006. — 5 октября.[http://www.pressmon.com/cgi-bin/press_view.cgi?id=204..] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610090925/http://www.pressmon.com/cgi-bin/press_view.cgi?id=204.. |date=2015-06-10 }} * Покоева И. К нам едет Евдокимов / Ирина Покоева // Пятница. — 2006. — 3 ноября.[http://baikalpress.ru/friday/2006/43/003002.html] * Новинская К. Музыка под снегом / Ксения Новинская // Премьер. Вологодская областная газета. — 2006. — 16 ноября.[https://web.archive.org/web/20211018145728/https://premier.region35.ru/archive/2006/11/np478/s4.h..] * Покоева И. Ярослав Евдокимов выступил в Иркутске / Ирина Покоева // Пятница. — 2006. — 17 ноября.[http://baikalpress.ru/friday/2006/45/017001.html] * До концерта Ярослава Евдокимова в Южно-Сахалинске считали дни // Компания «Корпорация Событий». — 2006. — 26 ноября.[http://www.eventscorp.ru/press.php?entry=dokontsertay..]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Кокина-Славина Т. Ярослав Евдокимов: «Певцы самые плохие мужья» / Татьяна Кокина-Славина // Нижегородский рабочий. — 2006.[http://www.kokina.ru/art2006-11.htm] * Авдюшкина Н. Ярослав Евдокимов: «В Москве реализоваться гораздо легче» / Наталия Авдюшкина // Газета 35. — 2006. — 28 нояб. — С. 17. * Возвращение рядового Евдокимова // Вечерний Северодвинск. — 2006. — 7 декабря.[http://old.vdvsn.ru/papers/vs/2006/12/07/52582/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305022109/http://old.vdvsn.ru/papers/vs/2006/12/07/52582/ |date=2016-03-05 }} * Звездова В. Ярослав Евдокимов / Вера Звездова // Нижегородские новости. — 2006. — 18 декабря.[http://www.nnews.nnov.ru/news/2006/12/18/culture/evdokimov/] * Ивашечкина М. В Брянске Ярослав Евдокимов ходил по воде / Мария Ивашечкина // Комсомольская правда-Брянск. — 2007. — 1 марта.[http://mediacratia.ru/owa/mc/mc_publications.html?a_i..] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610130647/http://mediacratia.ru/owa/mc/mc_publications.html?a_i.. |date=2015-06-10 }} * Зиновьева С. Ярослав Евдокимов: «Пою душой и сердцем» / Светлана Зиновьева // Родник (Раменское). — 2007. — 7 марта. * Грошева И. Ярослав Евдокимов спел для тюменки Лидии и для Туры / Инна Грошева // Вслух.ru. — 2007. — 26 марта.[http://www.vsluh.ru/news/society/109588.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304213446/http://www.vsluh.ru/news/society/109588.html |date=2016-03-04 }} * Рыкусов В. После концерта / Вадим Рыкусов // Правда Севера. — 2007. — 27 октября.[http://www.arhpress.ru/ps/2007/10/27/11.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610131234/http://www.arhpress.ru/ps/2007/10/27/11.shtml |date=2015-06-10 }} * Ярослав Евдокимов: «На современной эстраде мне места нет!» // Новые рубежи. — 2007. * Воинский Т. Голос Ярослава / Тодор Воинский // Тюменская правда. — 2008. — 12 января. [http://tyum-pravda.ru] * Романов С. «Рай — в душе человека!» — интервью с Ярославом Евдокимовым / Сергей Романов // Вечный Зов. — 2008.[http://www.vzov.ru/arhiv_n.shtml] * Смирнова О. Ярослав Евдокимов спел вместе с туляками / Ольга Смирнова // MysloНовости. — 2008. — 3 марта.[http://myslo.ru/news/arhiv/news-15224] * Ермолина Л. Кумир остался прежним / Людмила Ермолина // Алтайская правда. — 2008. — 10 апреля.[http://www.ap.altairegion.ru/100-08/8.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610090801/http://www.ap.altairegion.ru/100-08/8.html |date=2015-06-10 }} * Щиголева Е. «Пою душой и сердцем» / Елена Щиголева // Вечерний Барнаул. — 2008. — 11 апреля.[http://www.marktreview.net/2008/poyu-dushoi-i-serdtsem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610091911/http://www.marktreview.net/2008/poyu-dushoi-i-serdtsem |date=2015-06-10 }} * Евдокимов устроил в цирке дискотеку // PenzaInform.ru. Культура. — 2008. — 29 апреля.[http://www.penzainform.ru/news/culture/2008/04/29/evd..]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Ярослав Евдокимов: «Я приехал в Саратов голодный и злой» // Комсомольская правда. — 2008. — 4 мая.[http://saratov.kp.ru/daily/24091/322146/] * Ярослав Евдокимов: «Благодаря «Майскому вальсу» я купил квартиру» // Теленеделя. — 2008. — 7 июня. * Звездова В. Звёздная быль / Вера Звездова // Online Газета. — 2008. — 25 сентября.[http://hhb.ru/gazeta/115.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610091735/http://hhb.ru/gazeta/115.html |date=2015-06-10 }} * Одним из самых удачных концертов назвал Ярослав Евдокимов гастроли в Вологде // Новости Вологды и Вологодской области. — 2008. — 27 октября.[http://newsvo.ru/rubrics/kultura/2008/10/27/14:03:10...]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Золотых О. Евдокимов споет о «Колодце» / Ольга Золотых // Вечерний Челябинск. — 2008. — 2 декабря.[http://vecherka.su/articles/society/43929/] * Евдокимов расцеловал волгоградок. Любимцы публики // Родной город. — 2008. — 17 декабря. * Киян М. Уфимцы помогли Ярославу Евдокимоу справиться с последствиями кризиса / Мила Киян // Комсомольская правда. — 2008. — 19 декабря.[http://www.ufa.kp.ru/daily/24217/420160/] * Кокина-Славина Т. Ярослав Евдокимов: На подлости реагирую мгновенно и с яростью / Татьяна Кокина-Славина // ЭКСПРЕСС газета. — 2009. — 5 ноября.[http://www.eg.ru/daily/stars/15385/] * Кокина-Славина Т. Пусть Киев с вас берет пример! / Татьяна Кокина-Славина // Нижегородские новости. — 2009. — 9 ноября.[http://www.nnews.nnov.ru/news/2009/11/09/culture/ewdokimof/] * Астафьев Н. Снова праздник на нашей улице / Николай Астафьев // Волго-Невский Проспект.— 2009.&nbsp;— 30 ноября.[http://vnpinfo.ru/arkhiv/item/2453-Snova_prazdnik_na_nashey_ulitce_2453.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304080913/http://vnpinfo.ru/arkhiv/item/2453-Snova_prazdnik_na_nashey_ulitce_2453.html |date=2016-03-04 }} * Кузьмина О. Евдокимов пел на заказ / Оксана Кузьмина // Открытая для Всех и Каждого. — 2010. — 2 февраля.[http://www.opengaz.ru/stat/evdokimov-pel-na-zakaz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610090620/http://www.opengaz.ru/stat/evdokimov-pel-na-zakaz |date=2015-06-10 }} * Мирошниченко М. Ярослав Евдокимов пустил самарцев в пляс / Мария Мирошниченко // Комсомольская правда. — 2010. — 3 ноября.[http://hab.kp.ru/daily/24585/755010/] * Штименко С. Брянских женщин восхитил все тот же Ярослав Евдокимов / Светлана Штименко // ИА Город_24. — 2010. — 21 ноября.[http://grigoriyantipenko.ru/news/647.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194722/http://grigoriyantipenko.ru/news/647. |date=2016-03-04 }} * Лапина Т. Ярослав Евдокимов: «Я благодарен пиратам!» / Татьяна Лапина // Телепульт. — 2010. — 23 ноября. * Баркова М., Мирошниченко М. Как встретят новый год звезды шоу-бизнеса / Марина Баркова, Мария Мирошниченко // Комсомольская правда. — 2010. — 27 декабря.[http://www.kp.ru/daily/24614.5/782833/] * Лычагин В. На сцене «Октября» / Владимир Лычагин // Общественно-политическая газета Климовского специализированного патронного завода имени Ю. В. Андропова. — 2011. — 15 апреля.[http://info-profile.ru/article.aspx?articleId=1528&issueId=236]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Седых Г. Ярослав Евдокимов / Галина Седых // Прогноз развития. — 2011. — 8 мая. * Чернова М. Неожиданное откровение / Марина Чернова // Премьер. Вологодская областная газета. — 2011. — 24 мая.[http://premier.region35.ru/gazeta/np712/s10.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610090817/http://premier.region35.ru/gazeta/np712/s10.html |date=2015-06-10 }} * Максименко Л. Ярослав Евдокимов, узнав про открытие музея ГУЛАГа в Кузбассе. признался, что тоже родился в тюрьме / Лариса Максименко // Комсомольская правда. — 2011. — 4 ноября.[http://www.kp.ru/daily/25782/2765872/] * Попова Т. Евдокимов вылечил омичку песнями / Татьяна Попова // Omsk GAZETA. — 2011. — 8 ноября.[http://omskgazeta.ru/kultura/evdokimov_vyilechil_omic..] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610091833/http://omskgazeta.ru/kultura/evdokimov_vyilechil_omic.. |date=2015-06-10 }} * Баркова М. Ярослав Евдокимов думал, что в Самаре живут одни украинцы / Марина Баркова // Комомольская правда. — 2012. — 17 февраля.[http://samara.kp.ru/daily/25836/2810197/] * Подъяблонская Т. Ветеранов Воронежа поздравит певец Ярослав Евдокимов / Татьяна Подъяблонская. — Комсомольская правда. — 2012. — 3 мая.[http://vrn.kp.ru/online/news/1144284/] * Воеводин И. «Фантазер» Ярослав Евдокимов в гостях у «Московской правды» / Игорь Воеводин // Московская правда. — 2012. — 28 мая.[http://maxpark.com/user/42415/content/1359810] * Евдан Ю. Ярослав Евдокимов пропел «Многая лета» саммиту АТЭС во Владивостоке / Юрий Евдан // PrimaMedia. — 2012. — 28 июня.[http://primamedia.ru/news/apec/28.06.2012/213571/vyacheslav-evdokimov-propel-quot-mnoguyu-letu-quot-sammitu-ates-vo-vladivostoke.html] * Павлюченко О. Ярослав Евдокимов: «Врать не умею, живу как все» / Олеся Павлюченко // Свеча. — 2012. — 25 июня.[http://www.svecha-news.ru/gazeta/issue/1225/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610091125/http://www.svecha-news.ru/gazeta/issue/1225/ |date=2015-06-10 }} * Кузьмин В. Евдокимов за Дунаем / Валерий Кузьмин // Коммунар. — 2012. — 10 июля.[http://www.kommunar.info/index.php?option=com_content&view=article&id=2993:2012-07-09-03-57-00&catid=82:2011-02-17-00-54-48&Itemid=105] * Карпач М. О концерте Ярослава Евдокимова в городском дворце культуры / Михаил Карпач // Приамурские Ведомости. Он-лайн газета Хабаровска. — 2012. — 13 июля. [http://www.lred.ru/index.php/smiarticles/7493-о-%D0%B..]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Воеводин И. В попутчиках бродяга ветер / Игорь Воеводин // Гудок. — 2012. — 24 августа.[http://www.gudok.ru/newspaper/?ID=682511&archive=]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Желтов П. В наше время такого не было / Павел Желтов // Приазовские степи. — 2012. — 10 октября.[http://eysk.bezformata.ru/listnews/nashe-vremya-takogo-ne-bilo/7197310/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610090720/http://eysk.bezformata.ru/listnews/nashe-vremya-takogo-ne-bilo/7197310/ |date=2015-06-10 }} * В Советском районе Воронежа провели праздничный концерт для ветеранов войны // Коммуна. Инфопортал Воронежа и Воронежской области. — 2013. — 25 января.[http://www.communa.ru/index.php?ELEMENT_ID=67846] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610095112/http://www.communa.ru/index.php?ELEMENT_ID=67846 |date=2015-06-10 }} * Бонд А. Концерт Ярослава Евдокимова в Зеленоградском ДК / Алекс Бонд // Мобильный репортёр. — 2013. — 24 февраля.[http://www.mreporter.ru/reports/24195] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712233505/http://www.mreporter.ru/reports/24195 |date=2015-07-12 }} * Юдина Д. Ярослав Евдокимов: «Ульяновск — очень чистый город» / Дарья Юдина // Аргументы и факты. — 2013. — 30 апреля.[http://www.ul.aif.ru/persona/details/165058] * Абумова Е. Помнит сердце, не забудет никогда / Елена Абумова // Хакасия. — 2013. — 17 мая.[http://gazeta19.ru/news/14794] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610090422/http://gazeta19.ru/news/14794 |date=2015-06-10 }} * Жителей Советского района Воронежа поздравили с 40-летием со дня его основания // Коммуна. — 2013. — 24 июня.[http://www.voronezh.ru/inform/news/2013/33483314.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610091601/http://www.voronezh.ru/inform/news/2013/33483314.html |date=2015-06-10 }} * Дурнова Т. С наступлением заката / Татьяна Дурнова // Наше время. — 2013. — 13 сентября.[http://нвремя.рф/news/culture/with_onset_of_sunset/] * С юбилеем, Россошь! Фото. Видео // Сайт города Россошь. — 2013. — 15 сентября.[http://rossoshru.ru/uspehi-goroda/s-yubileem-rossosh-..]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Салтыкова Е. Артист Ярослав Евдокимов рассказал «ОГ» о своих корнях / Елена Салтыкова // Областная газета (Свердловская обл.). — 2013. — 12 ноября.[http://www.oblgazeta.ru/culture/13950/] * Евдокимов нашёл украинцев в Уфе // Комсомольская правда. — 2013. — 4 декабря.[http://www.ufa.kp.ru/photo/gallery/10386/] * Зверева Н. Ярослав Евдокимов: «Когда я вспоминаю детство, мне хочется пойти перекусить / Наталья Зверева // Афиша. — 2013. — 16 декабря.[http://afisha.93.ru/text/afisha/737053.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610090014/http://afisha.93.ru/text/afisha/737053.html |date=2015-06-10 }} * Васильева В. Музыка, с которой так хочется жить / Валентина Васильева // Вести Стрельны. — 2013. — 26 декабря. — С. 2.[http://www.mo-strelna.ru/upload/userfiles/files/vs_24_end(1).pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610090944/http://www.mo-strelna.ru/upload/userfiles/files/vs_24_end(1).pdf |date=2015-06-10 }} * Зверева Н. Ярослав Евдокимов: „Мне нравятся женщины, которых есть за что жалеть“ / Наталья Зверева // Метро74. — 2014. — 14 января.[http://metro74.ru/content/14-01-2014/yaroslav-evdokim..]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Евполов Д. Известный певец Ярослав Евдокимов выступил в Барнауле / Дмитрий Евполов // Amic.ru. — 2014. — 15 апреля.[http://www.amic.ru/news/261119/] * Евполов Д. Известный певец Ярослав Евдокимов: „Теплее, чем в Барнауле, нигде не принимали“ / Дмитрий Евполов // Amic.ru. — 2014. — 16 апреля.[http://www.amic.ru/news/261322/] * В Пензенском драмтеатре выступил певец Ярослав Евдокимов // PenzaInform.ru. — 2014. — 3 июня.[http://www.penzainform.ru/news/culture/2014/06/03/v_penzenskom_dramteatre_vistupil_pevetc_yaroslav_evdokimov.html] * Ярослав Евдокимов в Волгограде пел по заявкам и говорил о смысле жизни // Родной город. — 2014. — 5 июня.[http://rodgor-vlg.ru/jaroslav-evdokimov-v-volgograde-pel-po-zajavkam-i-govoril-o-smysle-zhizni.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140610065744/http://rodgor-vlg.ru/jaroslav-evdokimov-v-volgograde-pel-po-zajavkam-i-govoril-o-smysle-zhizni.html |date=2014-06-10 }} * В Волгограде Ярослав Евдокимов раскрыл секрет счастья // Родной город. — 2014. — 11 июня.[http://rodgor-vlg.ru/v-volgograde-jaroslav-evdokimov-raskryl-sekret-schastja.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140613050241/http://rodgor-vlg.ru/v-volgograde-jaroslav-evdokimov-raskryl-sekret-schastja.html |date=2014-06-13 }} * Брюзгина В. На подтанцовках у Ярослав Евдокимова / Валентина Брюзгина // Куранты-Маяк. — 2014. — 20 июня.[http://www.kurant-mayak.ru/news-3-2655.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610090133/http://www.kurant-mayak.ru/news-3-2655.html |date=2015-06-10 }} * Карандюк К. Вопрос дня: Что вам особенно памятно? / Кирилл Карандюк // Российская Газета. — 2014. — 18 сентября.[http://www.rg.ru/2014/09/18/vopros.html] * Марченко И. Кто созидал, создавал и верил... / Инна Марченко // Газета «Наш выбор». — 2014.&nbsp;— 25 сентября.[http://www.energomash-stroy.ru/press/nv/156/kto-sozidal-sozdaval-i-veril] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160205093949/http://www.energomash-stroy.ru/press/nv/156/kto-sozidal-sozdaval-i-veril |date=2016-02-05 }} * Ручников П. С песней по жизни / Петр Ручников // Тверская жизнь. — 2014. — 21 октября.[http://www.tverlife.ru/news/82698.html]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Королькова И. „XXI век и война. Это страшно, не должно быть вражды!“: известный певец выступил на тагильской сцене» / Ирина Королькова // TagilCity.ru. — 2015. — 16 февраля.[http://tagilcity.ru/news/restnews/xxi-vek-i-voyna.-eto-strashno-ne-dolzhno-byt-vrazhdy-izvestnyy-pevec-vystupil-na-tagilskoy-scene-foto.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610090449/http://tagilcity.ru/news/restnews/xxi-vek-i-voyna.-eto-strashno-ne-dolzhno-byt-vrazhdy-izvestnyy-pevec-vystupil-na-tagilskoy-scene-foto.html |date=2015-06-10 }} * В Курске на торжественном собрании к 23 февраля споет Ярослав Евдокимов // Новости Курска от 46ТВ. — 2015. — 20 февраля.[http://www.46tv.ru/line/kursk/037586/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610091504/http://www.46tv.ru/line/kursk/037586/ |date=2015-06-10 }} * «Бокситогорский десант» в плену у музыки // Новый путь. — 2015. — 7 апреля.[http://adm.boksitogorsk.ru/smi/np-news/3434/] * Волкова А. Проникновенную встречу нескольких поколений подготовила к празднику Победы Управа Советского района г. Воронежа / Алина Волкова // Экономика и жизнь. Черноземье. — 2015. — 6 мая.[http://www.eizh.ru/articles/sotsiosfera/proniknovennuyu-vstrechu-neskolkikh-pokoleniy-podgotovila-k-prazdniku-pobedy-uprava-sovetskogo-rayon/] * Егоров С. Денис Глушаков: «Фантазера» ставлю. Но диджеем быть не планирую / Сергей Егоров // Sovsport.ru. — 2015. — 19 сентября.[http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/842192] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921003155/http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/842192 |date=2015-09-21 }}, [http://fanat1k.ru/news-136307-denis-glushakov-fantazera-stavlyu.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002120414/http://fanat1k.ru/news-136307-denis-glushakov-fantazera-stavlyu.php |date=2015-10-02 }} * Ильинский Д. Ярослав Евдокимов: Мама думала, что я женюсь на Ротару / Дмитрий Ильинский // Собеседник RU. — 2015. — 5 ноября.[http://so-l.ru/news/show/yaroslav_evdokimov_mama_dumala_chto_ya_zhenyus_na_ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117021221/http://so-l.ru/news/show/yaroslav_evdokimov_mama_dumala_chto_ya_zhenyus_na_ro |date=2015-11-17 }} * Гончаров М. Чествование тружеников и концерт / Михаил Гончаров // «Родина». Общественно-политическая газета Ивнянского района. — 2015. — 03 октября. Выпуск № 80-81 (9656-9657).[http://gazeta-rodina.ru/article/86709/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151125070013/http://gazeta-rodina.ru/article/86709/ |date=2015-11-25 }} * Вахитов А. Ярослав Евдокимов споет в Уфе свои лучшие песни / Азат Вахитов // МКRU Уфа. — 2015. — 26 ноября.[http://ufa.mk.ru/articles/2015/11/26/yaroslav-evdokimov-spoet-v-ufe-svoi-luchshie-pesni. Ярослав Евдокимов споет в Уфе свои лучшие песни]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Лучший голос Белоруссии выступит в Стерлитамаке // Cityopen.ru. — 2015. — 02 декабря. [http://cityopen.ru/?p=35187 Лучший голос Белоруссии выступит в Стерлитамаке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208104628/http://cityopen.ru/?p=35187 |date=2015-12-08 }} * Хлапова Н. В Ярославле выступит Ярослав Евдокимов / Наталья Хлапова // Комсомольская правда. — 2015. — 10 декабря.[http://www.kp.ru/online/news/2241656/ В Ярославле выступит Ярослав Евдокимов] === Ютçĕр пресси === ==== Беларуç Республикин периодики ==== * Астапенка А. Песня – гэта хваляванне / А. Астапенка // Маладосць. – 1987. – № 9. – С. 165–170. * Загородний Г. В поисках своей песни / Г. Загородний // Неман. – 1990. – № 1. – С. 171–173. * Ерохин Р. «Может, крепко любят меня?..» / Р.Ерохин // Беларуская думка. – 1991. − №11. – С. 50-55. * Сафронова И. Скорпион с чарующим голосом подарил Галине Лукашенко «розу красную» / И. Сафронова // Вечер. Могилев. – 1998. – 11 нояб. – С. 3. * Марадудина Н. Ярослав Евдокимов: «Слышу о себе много чепухи» / Нина Марадудина // Вечерний Минск.&nbsp;— 1999.&nbsp;— 12 марта. [http://www.vminsk.by/news/30/11744/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610105708/http://www.vminsk.by/news/30/11744/ |date=2015-06-10 }} * Евдокимов Я. «Роза красная» Ярослава Евдокимова / А. Клыга // Гомел. праўда. – 1999. – 18 сак. * Ядревский Г. Евдокимов пролетел над городом «фанерой» / Г. Ядревский // Вечер. Брест. – 1999. – 3 нояб. – С. 1–2. * Еўдакімаў Я. Не хачу быць рабом свайго голасу! / Т. Якушава // Культура. – 1999. – № 18/19. – С. 16. * Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. – 1999. – 3 крас. – С. 6. * Ярослав Евдокимов. Отречение // Хартия'97&nbsp;— Новости Беларуси.&nbsp;— 2001.&nbsp;— 11 июля.[http://www.charter97.org/rus/news/2001/08/24/07] * Эйсмант М. Бунтар Яраслаў Еўдакімаў: вядомы беларускі спявак Я. Еўдакімаў адмовіўся ад звання «Народны артыст Беларусі» / М. Эйсмант // Нар. воля. – 2001. – 25 кастр. * Улевич О. Композитор Лученок ищет киллера для певца Евдокимова? / Ольга Улевич // Комсомольская правда в Белоруссии. — 2000. − 4 октября.[http://www.voltaire.ru/press.php?article=kompozitor_luchenok_ishet_killera_dlja_pevca_evdokimova Комсомольская правда. — 2000. − 4 октября.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304142130/http://www.voltaire.ru/press.php?article=kompozitor_luchenok_ishet_killera_dlja_pevca_evdokimova |date=2016-03-04 }} * Калі Лукашэнка застанецца пры ўладзе, Яраслаў Еўдакімаў адмовіцца ад званьня народнага артыста // Хартия'97&nbsp;— Новости Беларуси.&nbsp;— 2001.&nbsp;— 23 жніўня.[https://charter97.org/bel/news/2001/08/23/17] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117035055/https://charter97.org/bel/news/2001/08/23/17 |date=2015-11-17 }}[http://charter97.org/bel/news/2001/08/24/07] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314201436/https://charter97.org/bel/news/2001/08/24/07 |date=2016-03-14 }} * Рымашэўская В. ВЯДОМЫ БЕЛАРУСКІ СЬПЯВАК ЯРАСЛАЎ ЕЎДАКІМАЎ АДМОВІЎСЯ АД ЗВАНЬНЯ "НАРОДНЫ АРТЫСТ БЕЛАРУСІ" / Вольша Рымашэўская // Радыё Свабода. — Менск. — 2001.&nbsp;— 8 лістапада.[http://www.svaboda.mobi/a/24839261.html] * Падбярэскі З. “Кветка шчасьця” / Зьміцер Падбярэскі // Радыё Свабода. — Менск. — 2002.&nbsp;— 28 красавіка.[https://web.archive.org/web/20150924112334/http://www.svaboda.org/content/article/24870502.html] * Шавыркін М. Лiст з 45-га. Анталогія беларускай песні / Мiхась Шавыркін // Звязда. Беларуская Газета. — 2005. — 28 красавiка [http://old2.zviazda.by/second.html?r=5&p=33&archiv=28042005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518080617/http://old2.zviazda.by/second.html?r=5&p=33&archiv=28042005 |date=2015-05-18 }} * Андриевич В., Хлыстун В. Белорусский вокзал встречает Победителей // Владимир Андриевич, Виктор Хлыстун // Звязда. Беларуская Газета. — 2005. — 12 мая. № 84 (25416).[http://old2.zviazda.by/second.html?r=39&p=42&archiv=12052005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151224052704/http://old2.zviazda.by/second.html?r=39&p=42&archiv=12052005 |date=2015-12-24 }} * Варабей М. Яраслаў ЕЎДАКIМАЎ: «Я не шукаю для сябе тытулаваных кампазiтараў&nbsp;— мне патрэбны таленавiтыя» / Марына Варабей // news. 21. BY.&nbsp;— 2005.&nbsp;— 24 лістапада.[http://news.21.by/2005/11/24/8903.html] * Ярослав Евдокимов: «Мне не нравится то, что в Беларуси происходит. Выборы прошли какие-то странные» // Хартия'97&nbsp;— Новости Беларуси.&nbsp;— 2006.&nbsp;— 27 июля.[http://charter97.org/bel/news/2006/07/27/evdokimov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610203447/http://charter97.org/bel/news/2006/07/27/evdokimov |date=2015-06-10 }} * Яраслаў Еўдакімаў: Мне не падабаецца атмасфэра у Беларусі // Наша Ніва.&nbsp;— 2006.&nbsp;— 27 ліпеня.[http://nn.by/?c=ar&i=2924] * Ярослав Евдокимов: в Беларуси я персона нон грата // Новости TUT.BY.&nbsp;— 2006.&nbsp;— 12 ноября.[http://news.tut.by/culture/77138.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610090408/http://news.tut.by/culture/77138.html |date=2015-06-10 }} * Шевчук И. Дело было в армии… / Игорь Шевчук // NAVINY.BY.&nbsp;— 2007.&nbsp;— 23 февраля.[http://naviny.by/rubrics/society/2007/2/23/ic_articles_116_149820/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150621123006/http://naviny.by/rubrics/society/2007/2/23/ic_articles_116_149820/ |date=2015-06-21 }} * Слуцкая А. Госконтроль обвиняет Ярослава Евдокимова в захвате земли / Александра Слуцкая // «КП» в Белоруссии. — 2007. — 31 июля.[http://www.belaruspartisan.org/life/114376/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308180501/http://www.belaruspartisan.org/life/114376/ |date=2016-03-08 }} * Миклошевский З. Передать незаконно возведенные дворцы детям / Зенон Миклошевский // Заўтра тваёй краіны. — 2007.&nbsp;— 28 сентября.[http://www.zautra.by/cont/print.php?sn_nid=994] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310192357/http://www.zautra.by/cont/print.php?sn_nid=994 |date=2016-03-10 }} * Андрэеў І. Ці адбяруць лецішча ў Яраслава Еўдакімава? / Ігар Андрэеў // Тут і цяпер. — 2009. — 15 студзеня.[http://news.tut.by/society/126566.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160127062454/http://news.tut.by/society/126566.html |date=2016-01-27 }} * Павловская Д. Ярослав Евдокимов ушел в религию / Даша Павловская // Народная воля.&nbsp;— 2009.&nbsp;— 12 ноября.[http://www.nv-online.info/by/22/300/3199/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610093806/http://www.nv-online.info/by/22/300/3199/ |date=2015-06-10 }} * Юрый Антонаў, Сафія Ратару і Яраслаў Еўдакімаў апошні тыдзень у Полацку. — Краязнаўчы музей, Полацк.— 2009.&nbsp;— 21 жніўня.[http://local.polotsk.museum.by/be/node/34193] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304091920/http://local.polotsk.museum.by/be/node/34193 |date=2016-03-04 }} * Гілевіч Н. У віры быцця і дум… Роздумы. Хто зацікаўлны? (10.11.2002) / Ніл Гілевіч // Верасень.&nbsp;— 2014.&nbsp;— №&nbsp;1.&nbsp;— С. 173–174.[http://tbm-mova.by/files/blocks/28579-1.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117024101/http://tbm-mova.by/files/blocks/28579-1.pdf |date=2015-11-17 }} * Бяласін Я. Казак выставіў партрэты вядомых літаратараў, артыстаў і спартоўцаў / Яўген Бяласін // Брестский курьер. — 2016. — 17 февраля.[http://www.bk-brest.by/2016/02/kazak-expozicia/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308180340/http://www.bk-brest.by/2016/02/kazak-expozicia/ |date=2016-03-08 }} ==== Украина периодики ==== * Кононенко А. В. В Славутиче поют романсы / Алексей Кононенко // Зеркало недели. Украина. — 1995. — 17 марта. — С. 6.[http://gazeta.zn.ua/CULTURE/v_slavutiche_poyut_romansy.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402182836/http://gazeta.zn.ua/CULTURE/v_slavutiche_poyut_romansy.html |date=2015-04-02 }} * Я. Евдокимов: «Хочу приехать ещё раз». Славутич К. В. — 1995. — № 3. — с. 7.[http://media.slavutich.org/view/divisions/romansislav.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610130709/http://media.slavutich.org/view/divisions/romansislav.html |date=2015-06-10 }} * Котлова Т. «Роза красная моя» / Татьяна Котлова // Академия. — 2002. — 6 декабря.[http://www.dgma.donetsk.ua/~np/2002/2002_22/evdok.htm], [http://subscribe.ru/archive/press.world.akademia/200301/20114852.text] * Стретта О. Ярослав Евдокимов: «Ныне россиянин» / Ольга Стретта // Донецкий кряж. — 2002. — 12 декабря.[http://media.ukr-info.net/smi/view_article.cgi?sid=3&nid=83&aid=877] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610091443/http://media.ukr-info.net/smi/view_article.cgi?sid=3&nid=83&aid=877 |date=2015-06-10 }} * Кручинин О. В Белоруссию я не вернусь / Олег Кручинин //[http://ya.084vrn.ru/index2.php?mod=1] * Марчук Л. Ярослав Євдокимов: «Я пишаюсь тим, що я українець»/ Людмила Марчук // Рівне Час. — 2007. — 11 жовтня. — С. 6. * Вальчук П. Ярослав Євдокимов — наш земляк. І син репресованої жінки / Поліна Вальчук // Сім днів. — 2007. — 12 жовтня. — С. 3. * Омелянчук І. Короткі миті материнського щастя: про незвичайну долю матері народного артиста Білорусі, заслуженого артиста Росії Я. Євдокимова Анастасії Очеретович / Інна Омелянчук // Урядовий кур'єр. — 2007. — 12 жовтня. — С. 7. * Новак С. Народний артист Білорусі Євдокимов мріє оселитися на Рівненщині / Сергій Новак // ВІСНИК+К. — 2007. — 21 листопада.[http://visnyk.lutsk.ua/2007/11/21/5061/]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Смик О. Ярослав Євдокимов / Олександр Смик // Своя музика. — 2007. — № 1. — 15 грудня. * Гранишевская Е. Ярослав Евдокимов: «У меня связи с Запорожьем прервались» / Елена Гранишевская // Суббота+. — 2008. — 10 января. * Жукова Т. «Вас так мало!» — писали Евдокимову восторженные поклонники / Татьяна Жукова // Акцент. — 2009. — 4 февраля.[http://south-sudan.ru/index2.php?mod=2]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Бородин С. Красивый «Фантазер» Ярослав Евдокимов / Сергей Бородин // Семейная газета. — 2009. — 21 мая.[http://www.liveinternet.ru/users/4843572/post285506358/] * Рівненське міжрайонне управління водного господарства // Сайт. — 2009. — 14 липня.[http://dimonedk.narod.ru/index6.htm] * Тубіна С. Мама зірки — співака Ярослава Євдокимова, уродженця Рівного — Анастасія Очеретович / Світлана Тубіна // Вісті Рівненщини. — 2009. — 23 липня. — С. 1,13. * Тубіна С. Мати зірки / Світлана Тубіна // Голос України. — 2009. — 5 серпня . — С. 6. [http://www.golos.com.ua/edition_archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150512194144/http://www.golos.com.ua/edition_archive |date=2015-05-12 }} * Омелянчук І. Ярослав Євдокимов: «Мені не вистачає мами й України» / Інна Омелянчук // Дивосвіт. — 2010. -­ № 3. — С. 33-­35. * Панченко С. Зелене купало в літо упало… / Світлана Панченко // Замкова гора. — 2011. — 9 липня.[http://ostroh.rv.ua/zamkova_gora/2011/862/zelene_kupalo_v] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402103626/http://ostroh.rv.ua/zamkova_gora/2011/862/zelene_kupalo_v |date=2015-04-02 }} * Пшебільська Л. На Рівненщині посвідку на постійне проживання отримала мати Ярослава євдокимова, Народного артиста Білорусі / Людмила Пшебільська // Міграція. — 2013. — 25 березня.[http://migraciya.com.ua/News/destiny-immigrants/ua-there-were-a-permanent-residence-permit-have-received-yaroslav-evdokimov-peoples-artist-of-belarus/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140717195010/http://migraciya.com.ua/News/destiny-immigrants/ua-there-were-a-permanent-residence-permit-have-received-yaroslav-evdokimov-peoples-artist-of-belarus/ |date=2014-07-17 }} * Пшебільська Л. There were a permanent residence permit have received Yaroslav Evdokimov, People’s Artist of Belarus / Людмила Пшебільська // Migration. Міграція. — 2013. — 25 березня.[http://en.migraciya.com.ua/News/destiny-immigrants/en-there-were-a-permanent-residence-permit-have-received-yaroslav-evdokimov-peoples-artist-of-belarus/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117014212/http://en.migraciya.com.ua/News/destiny-immigrants/en-there-were-a-permanent-residence-permit-have-received-yaroslav-evdokimov-peoples-artist-of-belarus/ |date=2015-11-17 }} * Залуговская М. Ярослав Евдокимов: «Стараюсь быть лучше, чем на самом деле» / Маша Залуговская // Деснянка вільна + Деснянская неделя. — 2013. — 15 августа. — С.7.[https://web.archive.org/web/20160810124504/https://issuu.com/desnjnka/docs/457/7], [http://issuu.com/desnjnka/docs/457/6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610111532/http://issuu.com/desnjnka/docs/457/6 |date=2015-06-10 }} == Каçăсем == * [http://www.uaestrada.org/spivaki/evdokymov-yaroslav Ярослав Евдокимов на сайте «Золотий Фонд української естради»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208065608/http://www.uaestrada.org/spivaki/evdokymov-yaroslav |date=2015-12-08 }}{{ref-uk}} * [https://en.wikipedia.org/wiki/Evdokimov_Yaroslav_Alexandrovich Yaroslav Alexandrovich Evdokimov] {{ref-en}} * [https://www.youtube.com/watch?v=BPTUk86PJUs Ярослав Евдокимов - Несе Галя воду]{{ref-uk}} * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.dic_tst_first?tu=r&l_siz=20&qstr=&name_view=va_all&a_001=BY-NLB-ar87248 Сводный электронный каталог системы корпоративной каталогизации] * [https://www.youtube.com/channel/UCuYsnBRWlRDKAPZegdy78NQ Канал на YouTube] * [http://sovetpesni.ru/86/ Ярослав Евдокимов на сайте «Песни советских композиторов»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927214629/http://sovetpesni.ru/86/ |date=2015-09-27 }} * [http://www.pisni.org.ua/persons/1225.html Ярослав Евдокимов на сайте «Украинские песни»]{{ref-uk}} * [http://donbass56.narod.ru/evdokimov.html Ярослав Евдокимов на сайте «Советская эстрада»] * [http://www.discogs.com/search/?q=Ярослав+евдокимов&type=all Ярослав Євдокимов на сайті «Discogs»] {{ref-ru}} * [https://itunes.apple.com/us/artist/yaroslav-evdokimov/id620565874 Ярослав Євдокимов на сайті «iTunes»] {{ref-en}} * [https://itunes.apple.com/kz/artist/yaroslav-evdokimov/id620565874 Ярослав Євдокимов на сайті «iTunes»] {{ref-kz}} * [https://itunes.apple.com/tr/artist/aroslav-evdokimov/id620565874?l=tr Ярослав Євдокимов на сайті «iTunes»] {{ref-tr}} * [http://new.1000plastinok.net/Yaroslav_Evdokimov/ Ярослав Евдокимов на сайте 1000 пластинок] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307172928/http://new.1000plastinok.net/Yaroslav_Evdokimov/ |date=2016-03-07 }} * [http://esu.com.ua/search_articles.php?id=17301 Евдокимов Ярослав Александрович. Энциклопедия Современной Украины]{{ref-uk}} * [http://ukrbizness.org/rovnenskaya-oblast Ярослав Евдокимов. Имиджевый сайт № 1. Ровенская область] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150912025149/http://ukrbizness.org/rovnenskaya-oblast |date=2015-09-12 }} * [http://ru.ogo.ua/news/solovey-sovetskoy-estradyi-rodilsya-v-tyurme-na-rovenschine Ярослав Евдокимов. РУМ — интерессные новости. Новости Ровно Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304232327/http://ru.ogo.ua/news/solovey-sovetskoy-estradyi-rodilsya-v-tyurme-na-rovenschine |date=2016-03-04 }} * [http://bibl.korets.in.ua/index.php?option=com_content&view=article&id=376:2015-05-28-09-02-28&catid=7:2010-09-11-17-54-40&Itemid=21 Ярослав Евдокимов. Корецкая центральная районна библиотека. Кореччина — Известные люди края] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117032202/http://bibl.korets.in.ua/index.php?option=com_content&view=article&id=376:2015-05-28-09-02-28&catid=7:2010-09-11-17-54-40&Itemid=21 |date=2015-11-17 }}{{ref-uk}} * [http://fenixclub.com/index.php?showtopic=150845 Ярослав Евдокимов. Киноклуб «Феникс»] * [http://music70-80.narod.ru/solist-1-1.htm Ярослав Евдокимов на сайте Моя любимая музыка ретро] * [http://muzperekrestok.ru/index.php?topic=13468.0 Ярослав Евдокимов на сайте Музыкальный перекресток] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304090401/http://muzperekrestok.ru/index.php?topic=13468.0 |date=2016-03-04 }} * [http://laminortv.ru/persons/2007/ Ярослав Евдокимов на сайте Ля минор. Первый российський телеканал душевных песен] * [http://sovetpesni.ru/86/ Ярослав Евдокимов на сайте Песни советских композиторов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927214629/http://sovetpesni.ru/86/ |date=2015-09-27 }} * [https://www.wizardfox.net/forum/index.php?search/3409053/&q=Ярослав+Евдокимов&o=relevance Ярослав Евдокимов на форуме общества WizardFox!]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.zvezdi.ru/artists/evdokimov_yaroslav Ярослав Евдокимов на сайте Звезды.ру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002071958/http://www.zvezdi.ru/artists/evdokimov_yaroslav |date=2015-10-02 }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} [[Категори:XX ĕмĕрти юрăçсем]] [[Категори:XXI ĕмĕрти юрăçсем]] [[Категори:ССРП юрăçисем]] [[Категори:Юрăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Баритонсем]] [[Категори:Беларуç юрăçĕсем]] [[Категори:Раççей юрăçĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Украина]] [[Категори:Украинăра çуралнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Ровно]] [[Категори:Украина юрăçĕсем]] mymd528vckw7g5zhm9dd8eum0e4p523 0 59045 878941 874785 2026-11-06T07:13:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878941 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Блэр}} {{Çыравçă | Ят = Джордж Оруэлл | Тăван ят = George Orwell | Ӳкерчĕк = George Orwell press photo.jpg | Ӳкерчĕке ăнлантарни = | Çуралнă чухнехи ят = Eric Arthur Blair | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Мотихари|Мотихарире}}, [[Британ Ĕнчи]] | Çуралнă вăхăт = [[1903]], [[çĕртме, 25]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Лондон|Лондонра}}, [[Аслă Британи]] | Вилнĕ вăхăт = [[1950]], [[кăрлач, 21]] | Ĕçлев тĕсĕ = [[çыравçă]], [[публицист]] | Хастар çулсем = [[1935]]—[[1950]] | Тĕлĕ = | Жанр = | Ĕçсен чĕлхи = | Парнесем = «[[Хьюго (парне)|Хьюго]]» | Алпусни = | Lib = http://www.lib.ru/ORWELL/ }} '''Джордж О́руэлл''' ({{lang-en|George Orwell}}, чăн ячĕ '''Эрик Артур Блэр''', {{lang-en|Eric Arthur Blair}}; [[çĕртме, 25]] [[1903]] — [[кăрлач, 21]] [[1950]]) — [[Аслă Британи|британ]] çыравçи тата публицисчĕ. Ытларах этеплĕ [[антиутопи]] «[[1984 (роман)|1984]]» романĕпе тата «[[Выльăх карти (повеç)|Выльăх карти]]» повеçĕпе паллăрах. Политика чĕлхине [[сивлек вăрçă]] термина кĕртнĕ<ref>[http://global.britannica.com/EBchecked/topic/125110/Cold-War Cold War] {{ref-en}} // [[Энциклопедия Британника|Encyclopædia Britannica]]</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/books/2001/may/05/artsandhumanities.highereducation Orwell for our time] {{ref-en}} [[The Guardian]]</ref>, каярах ӳнпа анлă усă курма пуçланă. == Биографи == == Асăрхавсем == === Çăлкуçсем === {{асăрхавсем|2}} === Комментарисем === <references group="Прим."/> == Каçăсем == * {{lib.ru|http://www.lib.ru/ORWELL/}} * [http://krotov.info/libr_min/15_o/orv/el_000.html Работы Оруэлл ĕçĕсем тата ун пирки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111116071613/http://krotov.info/libr_min/15_o/orv/el_000.html |date=2011-11-16 }} * [http://fantlab.ru/autor238 Библиографи, Фантастика лабораторийĕ сайтĕнче] * [https://web.archive.org/web/20160608132452/http://theorwellprize.co.uk/ Оруэлл парни] * [http://www.orwell.ru/index_ru Джордж Оруэлл пирки сайт] * [http://library.brown.edu/exhibits/archive/orwell/leab.html George Orwell An Exhibition from the Collection of Daniel J. Leab] * ''[[Фромм, Эрих|Эрих Фромм]].'' [http://www.avtonom.org/lib/theory/fromm/1984.html Комментарий к роману Дж. Оруэлла «1984»] * ''[[Арлен Блюм]].'' [http://magazines.russ.ru/zvezda/2003/6/blum-pr.html Английский писатель в стране большевиков]. * [http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=14556 Джордж Оруэлл, чыслă элекçĕ] * ''[[Быков, Дмитрий Львович|Дмитрий Быков]].'' [https://web.archive.org/web/20101009162035/http://izvestia.ru/bykov/article3129703/ Оруэллăн çитменлĕхĕ] {{1984}} {{Джордж Оруэлл}} {{DEFAULTSORT:Оруэлл, Джордж}} [[Категори:Джордж Оруэлл| ]] [[Категори:Çĕртмен 25-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1903 çулта çуралнисем]] [[Категори:Кăрлачăн 21-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1950 çулта вилнисем]] [[Категори:Туберкулёзпе вилнисем]] [[Категори:Аслă Британин çыравçисем]] [[Категори:Акăлчан çыравçисем]] [[Категори:Аслă Британин фантастика çыравçисем]] [[Категори:Аслă Британин социалисчĕсем]] [[Категори:Аслă Британин публичисчĕсем]] [[Категори:Аслă Британин эссейçисем]] [[Категори:Эссейçĕсем, алфавитпа]] [[Категори:Антикоммунистсем]] [[Категори:Итонра вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Суя ятпа паллă литераторсем]] [[Категори:Хьюго премин лауреачĕсем]] [[Категори:Испанири граждан вăрçине хутшăннисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Сивлек вăрçи]] myor9ovb45lcc8ae9ivmsvls4rpqi0n 0 59246 878781 857376 2026-11-05T18:54:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878781 wikitext text/x-wiki [[File:Wither - Emblem Wisdom.jpg|thumb|[[Джордж Уитер]]. Ăсхал эмблеми. [[1635]].]] '''Ăсхаллăх''' сăмахăн темиçе çывăх, анчах та уйрăмлă пĕлтерĕш термин: # [[пĕлӳ]]сене тата кĕçĕн ăсăн хăнăвне вĕренсе илес степенĕпе палăракан тата çавсене пĕрлĕхре, кашни ситуацире вырăнлă усă курма пултаракан çын ăс-хакалĕн уйрăмлăхĕ. == [[Халаплăх]]ра == * [[Мимир]] — ăсхаллăх, герман-скандинав халаплăхĕнче * [[Тюр]] — ăсхаллăх турри, герман-скандинав халаплăхĕнче * [[Сешат]] — богиня мудрости в древнеегипетской мифологии * [[Мнемозина]] — авалхи грек халаплăхĕнчи пайăр çын евĕр Астăвăм. Вăл пурне те курать, ăсхаллă. * [[Меродах]] — Вавилонри ăсхаллăх турри == Персоналисем == * [[Çич ăсхалçă]] * [[Соломон]] == Литература == * [https://web.archive.org/web/20200728225836/http://www.theosophy.ru/lib/apologia.htm Платон. Апология Сократа] * Аристотель «Метафизика» * [[wikisource:ru:БЭАН/Премудрость|Премудрость]] в [[wikisource:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора|Библейской энциклопедии архимандрита Никифора]] == Çавăн пекех == * [[Минерва]] * [[Хăнăху пĕлĕвĕ]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == [[Категори:Философи терминĕсем]] [[Категори:Ыртăвакансем]] [[Категори:Эпистемологи]] [[Категори:Пултарулăхсем]] [[Категори:Пайăрлăх уйрăмлăхĕсем]] terymfscmprzhdioz6f79trxqp12mpv 0 59320 878742 873683 2026-11-05T15:54:10Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878742 wikitext text/x-wiki {{Пĕрлĕх организацийĕ |ячĕ = Чăваш Респуликинчи наципе культура аталанăвĕн «Ирĕклĕх» халăх пĕрлешĕвĕ |аббревиатура = |тăван ячĕ = Ирĕклĕх |эмблема = |ӳкерчĕк = |оригинал = |йĕркеленĕ вăхăт = |центр = [[Ижевск]], [[Чăваш Республики]] |тип = Наципе культура аталанăвĕн «Ирĕклĕх» халăх пĕрлешĕвĕ |лидер = Дмитрий Степанов |официаллă сайт = }} '''Чăваш Респуликинчи наципе культура аталанăвĕн «Ирĕклĕх» халăх пĕрлешĕвĕ''' (кĕскен: «Ирĕклĕх» пĕрлешӳ) — 2014–2018 ҫулсенче ӗҫленӗ чăваш культурипе [[чăваш чĕлхи]]не упраса хăварса малашне аталантарас енĕпе тăрăшакан пĕрлешӳ<ref>[https://new.vk.com/topic-45648426_30641345 Чăваш Республикинчи наципе культура аталанăвĕн «Ирĕклĕх» халăх пĕрлешĕвĕ]</ref>. Пĕрлешĕвĕн тĕп тĕллевĕ — чăваш халăхĕн хăй ăнланулăхĕпе чăвашлăх туйăмне, культурипе чĕлхине мĕн вăй çитнĕ таран аталантарасси. Ертӳçи — Дмитрий Степанов. == Кулленхи ĕç-пуçĕ == «Ирĕклĕх» пĕрлешӳн хастарĕсем хистенипе Шупашкарта çул кăтартмăшĕсене, прокуратурăна çыру ярса, чăвашлатнă. Халĕ вара хулапа паллашма виççĕ чĕлхе - чăваш, вырăс тата вĕтĕрех шрифтпа — акăлчан — пулăшаççĕ<ref>[http://chuvash.org/news/10379.html Шупашкарта çул кăтартмăшĕсене чăвашлатнă]</ref>. Хулара халăх йышлă пуçтарăнакан вырăнсенче «эвакуаци планĕ» информаци хăмисем çинче чăвашла пулмалли пирки те «Ирĕклĕх» Шупашкарти тӳре-шара патне çыру шăрçаланă. Хула администрацин культура управленийĕ асăрхаттарупа килĕшнĕ, çывăх вăхăтра кăлтăка пĕтерме шантарнă. <ref>[http://chuvash.org/news/11091.html Эвакуаци планне те чăвашлатĕç]</ref> Пĕрлешӳ пайташĕсем тăрăшнипе хулари транспорт çинче те тăван чĕлхе хăйĕн вырăнне тупса пырать<ref>[http://chuvash.org/news/10813.html Троллейбуссенче чăваш чĕлхи анлăрах янрама пуçланă]</ref><ref>[http://chuvash.org/news/12879.html Аэропортра чăвашла пĕлтерме ыйтнă]</ref> [[2016]] çулхи çĕртме уйăхĕнче [[Чăваш Республики]]нче «Ирĕклĕх» халăх пĕрлешĕвĕ хамăр патра туса кăларакан апат-çимĕç этикеткисене чăвашла çырма пуçлаc ĕçе тапратнă<ref>[http://chuvash.org/news/13004.html Этикеткăна чăвашла çырма камăн тытăнмалла?]</ref><ref>[http://chuvash.org/news/13188.html Этикеткăна ЧНК хастарĕсем те чăвашла çырмасан камăн çырмалла?]</ref> Пирĕн республикăри Халăхăн сăнав комиссине «Ирĕклĕх» чăваш нацийĕпе культура пĕрлĕхĕн йĕркелемçисенчен пĕрри — Илья Алексеев — кĕрет <ref>[http://chuvash.org/news/13839.html Ирĕксĕррисене «Ирĕклĕх» пайташĕ хӳтĕлет]</ref>. «Ирĕклĕх» Шупашкарти аэропорт ертӳлĕхĕнчен пассажирсене рейссем пирки чăвашла та пĕлтерме ыйтнă. Вĕсен ыйтăвне тивĕçтернĕ. Халĕ пассажирсене чăвашла та хыпарлаççĕ<ref>[http://chuvash.org/news/14224.html Аэропортра пассажирсем валли чăвашла та калаççĕ]</ref>. «Ирĕклĕх» пĕрлешӳ «Раççей Федерацин чĕлхисем пирки» саккунĕнче чĕлхесене дискриминацилекен пайсене пăрахăçлама ыйтса Патшалăх Думин председетелĕ Вячеслав Володин патне çыру шăрçаланă<ref>[http://chuvash.org/news/13852.html «Ирĕклĕх» рекламăра чĕлхесен танмарлăхне пĕтерме ыйтнă]</ref>. «Ирĕклĕх» пĕрлĕхĕн хастарĕсем Чăваш Енĕн Конституцин кунне йышăнтарасшăн<ref>[http://chuvash.org/news/14275.html Чăваш Ен Конституцин кунне йышăнтарасшăн]</ref>. {{Цитата пуçламăшĕ}}«Çав вăхăтрах Чăваш Республикин Конституцине йышăннă кун та (2000 çулхи чӳк уйăхĕн 30-мĕшĕ), унччен те, маларах та Чăваш Республикин Элтеперĕн сайтĕнче те, Чăваш Енĕн влаç органĕсен официаллă порталĕнче те республикăн тĕп саккунĕпе Михаил Игнатьев саламлани пулмарĕ»{{Цитата вĕçĕ}} Чăваш Енри 455 шкултан çурринчен ытларахăшĕнче пуçламăш классенче чăвашла, 16-шĕнче тутарла, 3-шĕнче ирçелле вĕрентеççĕ, апла пулин те Пĕтĕм Раççейри тĕрĕслев ĕçне вырăсла кăна иртерме палăртнă. Хастарсен шухăшĕпе тĕрĕслеве наци чĕлхи çине куçармалла тесе Раççей Федерацин вĕренӳ министрĕ Ольга Васильева патне çыру янă<ref>[http://chuvash.org/news/15360.html «Ирĕклĕх» пайташĕсемпе тата ытти хастар çĕршыв министрĕ патне çыру янă]</ref>. «Ирĕклĕх» хастарĕсем ЧР Элтеперĕ Михаил Игнатьев, Иван Моторин, Владимир Филимонов ячĕпе сĕнӳсем янă. Вĕсем чĕлхе тытăмĕнчи ыйтусене уçăмлатма сĕннĕ<ref>[http://chuvash.org/news/15547.html «Ирĕклĕх» тӳре-шарана чăвашла диктант çыртарма сĕннĕ]</ref><ref>[http://moygorod-online.ru/society/society_29944.html «Ирĕклĕх» предложили Игнатьеву и его подчиненным написать диктант на чувашском языке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421053135/https://moygorod-online.ru/society/society_29944.html |date=2021-04-21 }}</ref>. 2017 çулта пĕрлешӳ хастарĕсем чăвашла-тутарла калаçма пулăшакан кĕнекене хатĕрлесе кăларнă. <ref>[https://chuvash.org/news/15983.html «Ирĕклĕх» хастарĕсем чăвашла-тутарла калаçу кĕнеки кăларнă]</ref> Чăваш Республикин Патшалăх паллисен кунне халалласа 2017 çулхи çĕртмен 24-мĕшĕнче тетелте «ХĂЮллă пул!» флешмоб-акцине ирттернĕ. «Ирĕклĕх» халăх пĕрлешĕвĕ Фейсбукри страницăра ХĂЮллă пулма чĕнсе каланă<ref>[https://chuvash.org/news/16151.html «Ирĕклĕх» халăх пĕрлешĕвĕ ХĂЮллă пулма сĕнет]</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1876928852561003&set=gm.1511734282218116&type=3&theater Дмитрий Степанов‎ в ЧРОО Ирĕклĕх]</ref>. «Ирĕклĕх» пĕрлешӳ Чăваш Енĕн Элтеперĕ патне чăваш чĕлхин латиница графикине çирĕплетме ыйтнă:<ref>[https://chuvash.org/news/16243.html Элтепере чăваш чĕлхин латинла саспаллийĕсене Çирĕплетме ыйтнă]</ref> 2019 ҫултанпа пӗрлӗх ӗҫӗ курӑнмасть, вӑл саланнӑ. == Çав. пекех == * [[Ирĕклĕ Сăмах]] * [[Хавал (йĕркеленӳ)]] * [[Аталану (ассоциаци)]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * [https://yandex.ru/video/search?filmId=GErUvrSPUXI&text=%C2%AB%D0%98%D1%80%C4%95%D0%BA%D0%BB%C4%95%D1%85%C2%BB%20%D0%BF%C4%95%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%88%D3%B3&path=wizard «Ирĕклĕх» пĕрлешӳ] * [https://yandex.ru/video/search?filmId=_aYK7NCyUXI&text=%C2%AB%D0%98%D1%80%C4%95%D0%BA%D0%BB%C4%95%D1%85%C2%BB%20%D0%BF%C4%95%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%88%D3%B3&path=wizard «Ирĕклĕх» пĕрлешӳн юрри] * [http://chuvash.org/news/11341.html Пĕр вырăнта — икĕ чĕлхепе, тепĕр çĕрте — урăхла] * [https://new.vk.com/topic-45648426_30641345 Чăваш Республикин Конституцийĕ] * [http://chuvash.org/news/8156.html Влаç ЧР Конституцине чăвашла та йышăнассине хирĕç] * [http://chuvash.org/news/12121.html Чĕлхе саккунне пăхăнманшăн явап тыттарасшăн] * [http://chuvash.org/news/11681.html Шупашкарта хĕрарăмсене чăвашла саламлаççĕ] * [http://chuvash.org/news/10947.html «Ирĕклĕхрен» хула администрацийĕ чăвашла куçарма пулăшу ыйтнă] * [http://chuvash.org/news/11012.html Чарăнусене чăвашла калассине канашлура хускатĕç] * [http://pravdapfo.ru/news/76963-za-neznanie-chuvashskogo-yazyka ЗА НЕЗНАНИЕ ЧУВАШСКОГО ЯЗЫКА ЧИНОВНИКОВ ПРЕДЛАГАЮТ НАКАЗЫВАТЬ] * [http://www.irekle.org/news/i1975.html ОБЩЕСТВО "ИРĔКЛĔХ" ИЗГОТОВИЛО ИНФОРМАЦИОННЫЕ ТАБЛИЧКИ НА ЧУВАШСКОМ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160829095134/http://www.irekle.org/news/i1975.html |date=2016-08-29 }} * [http://chuvash.org/news/12990.html Каччă Самар облаçĕнчи чăвашсем тăван чĕлхене пĕлнине тĕпчет] * [http://chuvash.org/news/15562.html «Ирĕклĕх» министра флешмоба хутшăнма йыхравлать] * [http://chuvash.org/news/15741.html Чĕлхе саккунне пăсакансене явап тыттарасшăн] * [https://web.archive.org/web/20181130122518/https://chuvash.org/content/3139-%D0%97%D0%B0%D1%8F%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%C2%AB%D0%98%D1%80%D3%97%D0%BA%D0%BB%D3%97%D1%85%C2%BB%20%D0%B2%20%D1%81%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%B8%20%D1%81%20%D0%B2%D1%8B%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%BC%20%D0%92.%D0%92.%20%D0%9F%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BE%20%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%B8%D0%B7%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2.html Заявление «Ирӗклӗх» в связи с высказыванием В.В. Путина о добровольности изучения национальных языков] * [https://chuvash.org/news/16224.html «Ирӗклӗх» хастарӗсем тӗнче тетелӗнче чӑвашсене туслаштармалли акци йӗркеленӗ] * [https://chuvash.org/news/23249.html Сантӑр Савкилта BBC радиовӗнче вак чӗлхесем пирки калаҫнӑ] {{Чăваш халăхĕн пĕрлĕх организацисем}} [[Категори:Чăвашсем]] [[Категори:Политика]] [[Категори:Пĕрлĕх]] nelj8cy65i2vldzz2h6cfdvdj5179z7 0 59411 878741 792979 2026-11-05T15:52:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878741 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Chuvash Anthology (1908).jpg|thumb|right|200px|Чăваш литературин антологийĕ: Сказки и предания чуваш. Чăваш халлапĕсем ([[1908]]) — [[Кĕнеке]]н пĕрремĕш страници]] :''Чăваш литератури пирки пĕтĕмĕшле çырнине '''[[Чăваш литератури]]''' статьяра пăхмалла.'' '''XX ĕмĕрти чăваш литератури''' — [[XX ĕмĕр]]те [[чăваш чĕлхи|чăвашла]] çырнă [[хайлав]]сен тата [[автор]]сен йышĕ. Калăпăшне кура тата ытти сăлтавсене те пула чăваш литературин чи пысăк тата чи пĕлтерĕшлĕ пайĕ теме пулать. [[Станьял Виталий Петрович|Виталий Станьял]] асăннă [[вăхăт]]а "чăваш литературин талпăнуллă ĕмĕрĕ" тет. == Умĕн калани == В.Г.Родионов çапла çырать<ref name="Родионов">Родионов В.Г. [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001000.pdf <Чăваш литератури.>] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619190148/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001000.pdf |date=2018-06-19 }}</ref>: {{цитата|Паянхи тĕпчевçĕсенчен пĕр пайĕ илемлĕ литературăна аталануллăн, пĕчĕкрен пысăкланса, вăйланса пынине кăтартни кирлех мар тесе шутлать, ăна политика лару-тăрăвĕпе çыхăнтарнине сивлет. Çапах та илемлĕ сăмах тĕнчи халăх пурнăçĕнчен пачах уйрăм йĕркеленет тени тĕрĕсех мар пулнă пулĕччĕ. Илемлĕ сăмахлăха чăмăртаса, кĕлте çыхнăн çыхса пыракан тĕп шухăш кирек хăш вăхăтра та пулнă. XX ĕмĕрĕн малтанхи икĕ-виçĕ вунă çуллăхĕнче вăл наци чăмăртанăвĕн, çĕкленĕвĕн идейипе пĕр килнĕ...}} == Поэзи == [[File:K.Ivanov.jpg|thumb|left|150px|Kонстантин Иванов]] [[XX ĕмĕр]]ĕн пуçламăшĕнчех темелле пĕтĕм [[чăвашсем|чăваш]] [[культура|культуришĕн]] çав тери пысăк пĕлтерĕшлĕ [[хайлав]] — генилле [[Нарспи (поэма)|"Нарспи" поэма]] ([[1907]]-[[1908]]) çуралать. Унăн авторĕ — [[Иванов Константин Васильевич|Константин Иванов]] ([[1890]]-[[1915]]). Лирикăлла-эпикăлла [[поэма|поэмăра]] [[Халаплăх|мифологилле]]<ref>[[Мифологи|"Мифологилле"]] тени кунта пурнăçăн хăшпĕр саманчĕсене юмахлатса-халаплатса кăтартнине пĕлтерет: сăмахран, патшалăх тытăмĕн палăрăмĕсем поэмăра пачах та çук.</ref><ref>[http://ru.chuvash.org/blogs/comments/2416.html Константин Иванов.] Сăвă.</ref><ref>Александров, С. А. Поэтика Константина Иванова: вопросы метода, жанра, стиля / С. А. Александров. – Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 1990.</ref> реализм майĕсемпе çав вăхăтри чăваш пурнăçне сăнланă. Çав вăхăтрах "Нарспире" романтизм палăрăмĕсене шыракансем те пулнă<ref>Артемьев Ю. Пурнăç чăнлăхĕ е романтизм : [К. В. Ивановăн "Нарспи" поэминче романтизм искусствин уйрăмлăхĕсем вăйлăн палăрни пирки] / Ю. Артемьев // Тăван Атăл. - 1970. - № 5. - C. 66-69.</ref>. Константин Ивановăн ытти поэмисем те мифологилле реализма çывăх тăраççĕ. "Хальхи самана" [[сăвă]] çеç ку енĕпе уйрăм. Константин Иванов пултарулахĕ тем пек пĕлтерĕшлĕ пулсан та, ку [[автор]] пĕр-пĕчченĕн курăнмасть. "Нарспи" пичетленнĕ кĕнекерех, ав, ытти [[сăвăç|поэтсен]] хайлавĕсем те пур. Калăпăр, [[Шупуççынни Николай Васильевич|Николай Шупуççыннин]] ([[1889]]-[[1942]]) çырнисем. [[Кириллов Тарас Кириллович|Тарас Кирилловăн]] ([[1880]]-[[1920]]) [[поэзи]]ри тухăçлă пултарулăхĕ паллă<ref>[[Юмарт Геннадий Фёдорович|Геннадий Юмарт]] каласа панă тăрăх, [[Тимĕрçенсем Ваççа Аниççи]] хăй çамрăх чухне паллашнă Тарас Кирилловăн "Тырă пулнă çул" [[поэма|поэмин]] сăввисене ватă чухне те пăхмасăр вулама пултарнă.</ref>. [[Кореньков Гаврил Алексеевич|Гаврил Кореньков]] ([[1884]]-[[1949]]) хăйнеевĕрлĕхпе палăрса тăрать. Çакă тата ытти авторсене, [[Çеçпĕл Мишши]] ([[1899]]-[[1922]]) [[ят|ячĕпе]] çыхăннă тапхăрчченех, "поэзири кивĕ шкул" пайташĕсем теме пулать. Çеçпĕл Мишши (Михаил Кузьмич, çуралнă чухнехи [[хушамат]] Кузьмин) — чăваш сăвăçи. 1899 çулхи раштавăн 16-мĕшĕнче Канаш районĕнчи Касаккасси Шĕкĕр (халĕ Çеçпĕл) ялĕнче çуралнă. Революциллĕ хĕрӳлĕхпе вырăсла, чăвашла çырнă малтанхи сăввисем [[1919]]-мĕш çулта «Знамя революции», «Тетюшские известия», «Канаш» хаçатсенче пичетленнĕ. Пĕрремĕш кĕнеки [[1927]]-мĕш çулта «Хурçă шанчăк» ятпа çапăнса тухнă. 1928 çулта Шупашкарта «Сăвăсем» кĕнеке пичетленсе тухать. [[1959]]-мĕш çулта — «Çырнисен пуххи». [[File:Sespel.jpg |thumb|150px|Çеçпĕл Мишши]] Чăваш поэзийĕн хĕрӳллĕ ĕçченĕ [[1922]]-мĕш çулхи çĕртмен 15-мĕшĕнче [[Украина|Украинăри]] Старогородка ялĕнче вилнĕ. В.Г.Родионов çырнинчен<ref name="Родионов" />: {{цитата|1920 çулта Чĕмпĕрте А. Милли «Атăл юрри» ятлă журнал кăларма пуçăнать. Унăн чи малтанхи номернех тиркесе йышăнаççĕ канашçăсем<ref>Чăваш çыравçисен "Канаш" ушкăнĕн пайташĕсем.</ref>. «Милли стихĕсене стихсем тесе шутламастпăр... Ивановăн «Стихсем» ятлă статйи хăй ĕмĕрне ирттерсе янă статья, вăл статья вилни чылай вăхăт пулать ĕнтĕ, хирĕлет Лукка Эрхипĕ, унтан çапла пĕтĕмлетӳ тăвать: «Атăл юррин» малтанхи номерĕ чăвашла çыракан юлташсене йăнăш çул çинелле туртать, ăна тӳрлетме редакци коллегине çĕнетмесĕр пулмасть пулĕ» (Канаш. 1921. 2№). Çавăнтах Ютăн (Н. Золотовăн хушма ячĕ) А. Миллие ятласа çырнă статйи те («Чăваш чĕлхин паттăрĕсем») пур.}} Ку сыпăкра каланине XX ĕмĕрти чăваш литературин уйрăм саманчĕ тейĕпĕр. Малалла — [[Петĕр Хусанкай]] сăвăç пирки. Петĕр Хусанкай (Хусанкай, çуралнă чухнехи хушамат ''Казанков'', Пётр Петрович) — чăваш сăвăçи, литература тĕпчевçи, публицист, тăлмач. 1907 çулхи кăрлачăн 22-мĕшĕнче Тутарстанăн Элькей районĕнчи Сиктĕрме (халĕ [[Сиктĕрме-Хусанкай]]) [[ял]]ĕнче çуралнă<ref>[https://chuvash.org/lib/author/1.html Петĕр Хусанкай.]</ref>. [[1970]]-мĕш çулхи пуш уйăхĕн 4-мĕшĕнче [[Шупашкар]]та вилнĕ. [[Ӳкерчĕк:Peter Husankay.jpg|thumb|250px|left|Петĕр Хусанкай]] [[1950]]-мĕш çулта Чăваш АССРан халăх сăвăçи ятне тивĕçнĕ. [[1967]]-мĕш çулта К.В.Иванов ячĕпе хисепленекен Чăваш АССРăн патшалăх премиĕн, [[1969]]-мĕш çулта Çеçпĕл Мишши ячĕпе хисепленекен Чăваш Ен Комсомолăн преми лауриачĕ пулнă. Чăваш АССРĕн тата РСФСРăн Аслă Канашлăвĕсен депутачĕ пулнă. Петĕр Хусанкай пĕтĕмпе 50 кĕнеке ытла пичĕтлесе кăларнă. Вĕсенчен 15-ĕшĕ вырăсла тухнă. Чикĕ леш енче те чылай кĕнеке пичетленнĕ. Чи паллисен шутне «Аптраман тавраш» сăвăллă роман кĕрет. Унăн сăввисемпе поэмисем вырăс, украина, болгар, акăлчан, франци, нимĕç, итали, чех, араб, грузи, тутар тата ытти чĕлхесем çине куçарнă. Петĕр Хусанкайăн поэзири тата пурнăçри яланхи юлташĕ — [[Митта Ваçлейĕ]]. Василий Егорович Митта /Митта Ваçлейĕ/ 1908 çулхи нарăс уйăхĕн 2-мĕшĕнче /çĕнĕ стильпе пуш уйăхĕн 5-мĕшĕнче/ Чĕмпĕр кĕпĕрнин Пăва уесĕнчи /халĕ Патăрьел районĕ/ Аслă Арапуçĕнче çуралнă<ref>[http://hypar.ru/cv/mitta-vacleye 24 Aug, 2015 | Чăваш литературин классикĕсем.] — "Хыпар" хаçатран.</ref>. Ялти шкулта, Чĕмпĕрти педагогика техникумĕнче вĕреннĕ. Пĕр хушă Патăрьел районĕнчи «Октябрь ялавĕ» хаçат редакцийĕнче ĕçленĕ7 1930 çулта учитель ĕçне куçнă: икĕ çул Çĕмĕрле районĕнче Хутарти колхоз çамрăкĕсен шкулне ертсе пынă. 1932 çулта Шупашкара пурăнма куçнă, Чăваш АССР халăх комиссарĕсен канашĕ çумĕнчи радиохыпар комитетĕнче литературăпа драма передачисен редакторĕ пулнă. 1937 çулта сăвăçа националист тесе айăпланă, тĕрмене тытса хупнă, тĕрлĕ лагерьте асаплантарнă. 1947 çулхи раштав уйăхĕнче вăл ирĕке тухнă, анчах 1949 çулхи ака уйăхĕнче ăна каллех арестленĕ, Красноярск крайне ссылкăна янă. 1954 çулхи юпа уйăхĕнче вăл тăван çĕршывне таврăннă, культурăпа литература ĕçне хастаррăн пуçăннă. 1956 çулта В.Миттан «Кăмăлтан» сăвă кĕнеки кун çути курнă, тепĕр çур çултан сăвăç чĕри тапма чарăннă. Поэтăн çырнисен тулли пуххи икĕ томпа 2004 тата 2005 çулсенче пичетленнĕ. == Проза == [[Ӳкерчĕк:Humma Semene.jpg|350px|thumb|Хумма Çеменĕ]] [[Ят]] — [[Хумма Çеменĕ]]. Вăл (Семен Фомич, çуралнă чухнехи тата кулленхи [[хушамат]] Фомин) [[Тăвай районĕ]]нчи Енĕш Нăрваш ялĕнче 1903 çулхи авăн уйăхĕн 10-мĕшĕнче çуралнă. Ялти пуçламăш, Шăхасанти икĕ класлă, унтан ялти икĕ сыпăклă шкулсенче вĕреннĕ. 1920 çулта Хусанта тухса тăракан «Канаш» хаçат редакцине тăлмачă ĕçне вырнаçнă, ĕçленĕ вăхăтрах çĕр йĕркелӳ техникумĕн каçхи уйрăмĕнче вĕреннĕ. Хаçатăн литература сотрудникĕ, пай заведующийĕ, ответлă секретарĕ тата редактор çумĕ пулса ĕçленĕ. 1926 çулта Вăтам Азипе Кавказри çĕршывсене çитсе курнă. Пĕр вăхăт Ашхабадра тухса тăракан «Туркменская искра» хаçат редакцийĕнче вăй хунă. 1927–1932 çулсенче Шупашкарти типографире корректор ĕçĕсене туса пынă. 1932–1936 çулсенче Чăваш кĕнеке издательствинче илемлĕ литература кĕнекисене редакциленĕ. Йывăр чирлесе пурăннă хыççăн вăл 1936 çулхи авăн уйăхĕн 25-мешĕнче вилнĕ. Хумма Çеменĕ калавсемпе сăвăсем, повеçсем, роман, очерксемпе статьясем çырнă, вырăсларан чăвашла Н.Некрасов, А.Кольцов, А.Фет, Ян Райнис, Г.Тукай, У.Уитмен, В.Гюго, Д.Рид тата ытти çыравçăсен хайлавĕсене куçарнă. «Выçлăх çул» ятлă пĕрремĕш калавĕ 1923 çулта пичетленсе тухнă. Хумма Çеменĕ [[1934]]-мĕш çултанпа СССР Писателĕсен союзĕн членĕ пулнă. Паллăрах кĕнекисем: «Юрă-сăвăсем» ([[1922]]), «Выçлăх çулсем» ([[1924]]), «Ача чухнехи» ([[1931]]), «Суйласа илнисем» ([[1960]]), «Штрум» ([[1975]]), «Пирĕн вăй» ([[1982]]); вырăсла — «Воскресение Орфея» ([[1987]]). В.Г.Родионов [[1923]]-[[1930]]-мĕш çулсенчи проза пирки сăмахне çапла пуçласа ярать<ref name="Родионов" />: {{цитата|Дмитрий Петрович Петров (Мĕтри Юман) (1885–1939) – чăваш прозипе драматургийĕнче чылаях палăрнă çыравçă. Хăй вăхăтĕнче вăл чăвашсен сулахай эсерĕсен партине йĕркеленĕ, 20–30-мĕш çулсенче повеçсем, «Укăлча касси» ятлă пьеса çырнă. «Пурлăх комиссарĕ» калавĕнче (1927) М.Юман Йăлăмри янкар (торф) заводне никĕсленĕ çĕрте вăй хуракан ĕçченсене сăнласа панă тени тĕрĕсех мар пулĕ. Хăшĕ-пĕри унти Хунар ятлă тĕп харкамçăн прототипĕ С.П. Петров (вăл 1926–1937 çулсенче Чăваш ВКП(б) обкомĕн яваплă секретарĕ пулнă) тесе калани те тӳрре килмест-тĕр. Калавра тĕпре пĕр чăваш çыннин пурнăçне конкретлă вăхăтпа çыхăнтарса кăтартни тата каласа пани тăрать. Вăл вăхăт – Чăваш облаçĕпе республикине ура çине тăратнă 20-мĕш çулсем, çăпаталлă чăпталлă тăрăха индустри çулĕ çине кăларнă тапхăр. Хунарăн кун-çулне никамах та ăмсанас тееймĕ: ӳпке чирĕпе асапланать, çумри мăшăрĕ ыттисемпе савăшать, çакна курса тăракан амăшĕ чĕрине çунтарса пурăнать... Çав хушăрах çак харкамçă тĕллевлĕ, вăл пысăк шухăш-ĕмĕтпе çунса çӳрет. Лача кăмрăкĕ кăларакансене Хунар çапла каласа хавхалантарать: «Ĕç йывăр тесе ан йӳçĕнкеленĕр. Мĕн вăй çитнĕ таран эпĕр сире пулăшăпăр. Мĕн çитмесси пулсан тӳрех хама калăр. Лачака кăмрăкĕ – пирĕн хисепсĕр пысăк пурлăх. Ăна пула эпир промышленность тума ĕмĕтленетпĕр...» Калавра Атăл, вăрман сăнарĕсене ăста кăтартса панă, çыравçă пейзаж ӳкерме пултарни кĕретĕн курăнать çак хайлавра.}} == Драматурги == Час-часах драматургие [[театр]] валли çырнă хайлавсем пек çеç кăтартма тăрăшни те сисĕнет. Анчах та [[пьеса|пьесăсене]] ахаллĕн вулама та пулать, вĕсене, эппин, çав тĕллевпе те çыраççĕ. Тепĕр енчен, "театр" тени те профессионалла тытăмсене çеç мар пĕлтерет. Спектакльсене юратавçăлла меслетсемпе те кăтартма пулать, вăл шутра пĕчĕк ушкăнсенче те. Эппин, [[XIX ĕмĕр]]ти [[Михайлов Спиридон Михайлович|Спиридон Михайлова]] чăваш драматургийĕн пуçламăшĕнче курни — тĕрĕсех. [[XX ĕмĕр]]е илес пулсан вара, кунта эпир чăн пуçламăшĕнче [[Комиссаров Гурий Иванович|Гурий Комиссаровăн]], урăх [[автор]]сен опычĕсене, [[Хыпар (хаçат)|"Хыпар" хаçатра]] пичетленнĕ [[Акимов Михаил Фёдорович|Михаил Акимов]]<ref>[http://www.gap.archives21.ru/memorials.aspx?id=6446&s_page=3 Известный прозаик-публицист (К 125-летию со дня рождения М.Ф. Акимова).]</ref> çырнă "Ялти пурнăç" ятлă вĕçленмен [[драма|драмăна]] тата ытти хайлавсене куратпăр. Çав вăхăтрах Константин Ивановăн "Шуйтан чури" хайлавне те манса каймалла мар. Анчах та шăпах ăна драматургипе çыхăнтарма йывăртарах. Мĕншĕн тесен вăл [[текст]]ăн "диалогла мар" пайĕ те [[сăвă]]лла, çавна пула тата ытти сăлтавсене кура çавна "ремаркăсем" теме те кансĕртерех. В.Г.Родионов çырнинчен<ref name="Родионов" />: [[File:Maximov-Koshkinsky.jpg|thumb|150px|Иоаким Максимов-Кошкинский]] {{цитата| Хальхи Чăваш академи театрĕн пĕрремĕш спектаклĕ Хусанта 1918 çулхи кăрлачăн 14(27)-мĕшĕнче иртет. Ун чухне И.Максимов-Кошкинский ертсе пыракан ушкăн сцена çинче А.Островскин «Не так живи, как хочется» пьесин чăвашла куçарăвне выляса кăтартнă. Хусанта уçăлнă чăваш театрĕ хĕлле «Ампир» ятлă кинотеатрта, çулла ятарласа тунă уçă театрта ĕçлет, кашни кун пекех спектакльсем кăтартать. Унта Хусанти чăваш студенчĕсен Т.Д.Алексеев ертсе пыракан хорĕ те хутшăнать. «Виçĕ уйăх хушшинче ултă пьеса лартрăмăр, – аса илет çав вăхăта И.Максимов-Кошкинский, – вĕсенчен пĕри – чăвашсен малтанхи пьеси, М.Ф.Акимовăн «Вăхăтсăр вилĕмĕ» пулчĕ».}} Кунта асăннă Иоаким Степанович Максимов-Кошкинский хăй, ахăртнех, чи вăйлă драматург пулман пуль. Анчах та Чăваш театрĕн тата "Чăвашкино" студийĕн никĕслевçи. Ун пек йĕркелĕмсем вара хăйсемех драматургие аталанма пулăшаççĕ. Сăмах май каласан, кунта М.Ф.Акимовăн (Аруйăн) "Вăхăтсăр вилĕмне" "чăвашсен малтанхи пьеси" тени те тĕрĕс мар ĕнтĕ. [[XX]] ĕмĕрти чи шултра чăваш драматургĕ тесе [[Терентьев Николай Терентьевич|Николай Терентьева]] ([[1925]]-[[2014]]) каламалла. [[File:Terentev_N_T.jpg |thumb|left|150px|Николай Терентьев]] Николай Терентьевич Терентьев [[1925]] çулхи ака уйăхĕн 17-мĕшĕнче [[Канаш районĕ]]нчи Кошноруй ялĕнче çуралнă. Чурачак ялĕнчи пуçламăш шкулта вĕреннĕ. Чăваш Республикин халăх çыравçи, Чăваш Республикин тава т ивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ, Чăваш Республикин К. Иванов ячĕллĕ паташалăх парнин лауреачĕ. Николай Терентьевăн пултарулăхĕ чăваш театр искусствипе драматургийĕн историйĕнче капашсăр пысăк вырăн йышăнать. Наци драматургийĕн жанрсен анлăшне ӳстерес тĕлĕшпе те чылай ĕçленĕ çыравçă. 50 ытла пьеса тата сценари хайланă вăл. Нумай актлă пур пьесине те республика театрĕсем хапăлланă. Вырăсла куçарнă пьесисем тăрăх лартнă спектакльсене Чĕмпĕр, Ворошиловград, Брянск, Барнаул тата ытти хулара та курнă. «Сансăр пурнăç çук» (вырăсла "Верность", "Сибирская дивизия" е урăхла ятпа, [[1971]]) пьеса вара аслă çĕр-шывăмăрăн 10 театрне çитнĕ. == Литература тишкерĕвĕ тата публицистика == Литература тишкерĕвĕ (критика) [[сăмах]] ӳнерне хак парас тĕлĕшпе "хĕсĕннĕ" пулин те, [[çыравçă]]семпе специалистсем еннелле çеç мар пичĕпе çаврăннă. Вăл вулакансен анлă массисемпе калаçать, [[литература]] тулашĕнчи ыйтусене те, кирлĕлĕхне кура, пырса перĕнет. Çапла вара [[публицистика|публицистикăпа]] таччăн пĕрлешет. Çавна май кунта [[Герцен Александр Иванович|Александр Герцен]] сăмахĕсене аса илни вырăнлă: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|У народа, лишенного общественной свободы, литература — единственная трибуна, с высоты которой он заставляет услышать крик своего возмущения и своей совести<ref>[http://anthropology.rchgi.spb.ru/gercen/gercen_b.html Герцен Александр Иванович (1812—1870)] — Собр. соч., т. 7, 1956. — С. 198.</ref>.}}<Куçару: Пĕрлĕхлĕхле ирĕклĕх çук халăхшăн литература çуллĕлĕхĕ ăна хăйĕн тарăхăвне тата çумхыпарне пĕлтерме май паракан пĕртен-пĕр трибуна пулса тăрать.> {{Цитата вĕçĕ}} Çак çӳлерех каланă сăмахсем [[XX ĕмĕр]]ти чăваш пĕрлехĕшĕн те хăйсен тулли пĕлтерешĕпе палăрса тăраççĕ. Уйрăмах ун чухне [[Интернет]] та, ытти çавăн пек хатĕрсем те пулманнине шута илсен. В.Г.Родионов çырнинчен<ref name="Родионов" />: {{цитата|Кĕçех Г.Комиссаров «Чăваш халăхĕ малалла кайĕ-ши, каймĕ-ши?» ятлă ĕç çырать, ăна «/пхӳри Чăваш Халăхĕн Ушкăнĕ» 1918 çулта пичетлесе кăларать. Чăннипех те сăвăлла сисĕнет, халăхăмăрăн мал ĕмĕчĕ палăрать. /пхӳре Г.Комиссаровпа пĕрле И.Ефимов (Тăхти) та чăваш ĕçĕшĕн çуннă, çар гарнизонĕнчи чăвашсене пухса патша тытăмĕ пĕтни, халăхăмăрăн чăмăртанма кирли çинчен ăнлантарса пысăк ĕç тунă. Çак шухăша каярах Çеçпĕл Мишши «Чăваш чĕлхи ячĕпе пурте пĕр пулар» тесе тепĕр хут каланă (1921 çулхи пуш уйăхĕн 22-мĕшĕнче Ваçанкка патне янă çырура). Çакăн пек çырни вара сăмахлăх, литература ячĕпе пĕрлешме йыхăрнинех пĕлтернĕ. Чăваш историйĕ ячĕпе пĕр пулма чĕнесси интеллигенци хушшинче Н.И.Ашмаринăн «Пăлхарсемпе чăвашсем» ятлă кĕнеки пичетленсе тухсан (Хусан, 1902) пуçланнă. Н.В. Никольский, Г.И.Комиссаров тата вĕсем хыççăн туртăнакан ытти чăваш яшĕсем халăхăмăр аваллăхне тĕпчеççĕ, унăн тымарĕсене шыраççĕ. Чăваш халăхĕн историне çырма Турхан Энтри 1915 çултах пуçăнать, ăна вăл тепĕр икĕ çултан «Хыпар» хаçатра пичетлесе кăларать}} == Вуламалли == * [[Артемьев Юрий Михайлович|Артемьев Ю.М.]] ХХ ĕмĕр пуçламăшĕнчи чăваш литератури. Шупашкар: 1992. 253 с. * Артемьевăн Ю.М. «Ĕмĕр пуçламăшĕ» (Шупашкар, 1996) * [[Шупуççынни Николай Васильевич|Васильев Н.]] Краткий очерк истории чувашской литературы. М., 1930. 80 с. * XX ĔМĔРТИ ЧĂВАШ ЛИТЕРАТУРИ, 1900—1950 ÇУЛСЕМ: ЛИТЕРАТУРА ИСТОРИЙĔН ТĔПЧЕВĔСЕМ / Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕ; В.В. Никифорова, В.П. Станьял, А.Н. Тимуков, Ю.В. Яковлев. — ШУПАШКАР, 2012. 392 С. * Ермакова Г.А. Рец. на.: История чувашской литературы ХХ века, 1900–1955 годы: коллективная монография. – Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 2015. – 431 с.// Чувашский гуманитарный вестник. Чебоксары, 2015, №10. — С.227. * [[Юмарт Геннадий Фёдорович|Геннадий Юмарт]]. К ИСТОРИИ ЧУВАШСКОЙ ЛИТЕРАТУРЫ НАЧАЛА XX ВЕКА: ПЕРВЫЕ РУКОПИСНЫЕ ЖУРНАЛЫ. //ЧГВ, 2007/2008 гг., № 3 * Родионов В.Г. История чувашской литературы ХХ в. (Концепция). // ЧГВ, 2010 г., № 5. — С. 104-121. * Чăваш совет литератури. Шупашкар, 1972. 510 с. * Хлебников Г.Я. Современная чувашская литература. Чебоксары, 1971. 182 с. * Хлебников Г.Я. Чёваш совет литературин поэтики. Малтанхи тапхёр. Шупашкар, 1990; он же. Чувашская литературная классика и ее наследники. Чебоксары, 2001. 302 с. * Сироткин М.Я. Очерки истории чувашской советской литературы. Чебоксары, 1956. 352 с * Фёдоров Г.И. К ПРОБЛЕМЕ СОЗДАНИЯ «ИСТОРИИ ЧУВАШСКОЙ ЛИТЕРАТУРЫ ВТОРОЙ ПОЛОВИНЫ ХХ ВЕКА»: НЕКОТОРЫЕ РАЗМЫШЛЕНИЯ. // ЧГВ, 2010 г., № 5. — С. 122-137. * Поляк Л.М., Тагер Е.Б. Литература XX века. Учебник для средней школы. М., Учпедгиз, 1940. * Лейдерман Н.Л. Периодизация русской литературы ХХ века и текущий литературный процесс // URL: http://oldwww.pspu.ru/sci{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} liter 2005 leiderman.shtml (дата обращения: 01.02.2010). * Луков Вл.А. Концепция теоретической истории литературы Д.С. Лихачева // URL: http://www.zpujournal.ru/e-zpu/2008/5/likachev/#{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (дата обращения: 01.02.2010). [[File:Kuri Vanter.png|thumb|left|Kури Вантер]] * [[Кури Вантер|Комиссаров Г. И.]] К вопросу о построении курса истории чувашской литературы (по поводу книжки Н. Васильева «Краткий очерк истории чувашской литературы»). — Казань: Татполиграф, [[1931]]. — 8 с. * [[Родионов Виталий Григорьевич|Виталий Родионов]]. [https://web.archive.org/web/20190519193238/http://www.chgign.ru/a/public/142-%C2%AB%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%98%D0%AF%20%D0%A7%D0%A3%D0%92%D0%90%D0%A8%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%99%20%D0%9B%D0%98%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A2%D0%A3%D0%A0%D0%AB%20XX%20%D0%92%D0%95%D0%9A%D0%90%C2%BB:%20%D0%98%D0%97%20%D0%9E%D0%9F%D0%AB%D0%A2%D0%90%20%D0%A1%D0%9E%D0%97%D0%94%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%AF%20%D0%9A%D0%9E%D0%9B%D0%9B%D0%95%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%92%D0%9D%D0%AB%D0%A5%20%D0%A2%D0%A0%D0%A3%D0%94%D0%9E%D0%92%20.html «ИСТОРИЯ ЧУВАШСКОЙ ЛИТЕРАТУРЫ XX ВЕКА»: ИЗ ОПЫТА СОЗДАНИЯ КОЛЛЕКТИВНЫХ ТРУДОВ] // Источник: АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ НАЦИОНАЛЬНЫХ ЛИТЕРАТУР РОССИИ: ХУДОЖЕСТВЕННЫЕ ПОИСКИ ХХ – НАЧАЛА XXI ВЕКА. Сборник материалов Международной научно-практической конференции, посвященной 110-летию со дня рождения народного писателя Башкортостана З.Биишевой и 100-летию со дня рождения народного поэта Башкортостана Н.Наджми, г.Уфа, 12 апреля 2018 года, стр. 205-210. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://i-sum.su/t/52666.html "Сум" электрон лавкка.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170410054353/http://i-sum.su/t/52666.html |date=2017-04-10 }} XX ĕмĕрти чăваш литератури (1900-1950 çулсем) * [http://www.countries.ru/library/twenty/lit20.htm Библиотека > Культура ХХ века > Литература 20 века] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160902102528/http://www.countries.ru/library/twenty/lit20.htm |date=2016-09-02 }} * [http://www.habit.ru/20/94.html Русская литература XX века: общая характеристика.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160715172904/http://www.habit.ru/20/94.html |date=2016-07-15 }} * [http://www.reader.vspu.ac.ru/part1.htm Зарубежная литература XX века. 1910-1940 годы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722011636/http://www.reader.vspu.ac.ru/part1.htm |date=2016-07-22 }} {{Stub-meta}} {{Чăваш Ен темăсенче}} {{Чăвашсем}} [[Категори:Чăваш чĕлхи]] [[Категори:Чăваш литератури]] [[Категори:Чăвашсем]] 68di2saxt7wi3qv9gwyhf9b1xyptmuh 0 59488 878877 869685 2026-11-06T01:49:53Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878877 wikitext text/x-wiki {{ПВ |статус=Коммуна |чăвашла çĕлĕк=Блайкен-бай-Обердисбах |тăван çĕлĕк=Bleiken bei Oberdiessbach |патшалăх=Швейцари |регион тĕсĕ=кантон (Швейцари) |регион=Берн (кантон) |регион тапăлра=Берн (кантон) |район тĕсĕ=тăрăх |район=Конольфинген (тăрăх) |район тапăлра=Конольфинген (тăрăх) |община тĕсĕ= |община= |община тапăлра= |пăхану= |герб=CHE Bleiken bei Oberdiessbach COA.svg |ялав= |герб анлăшĕ= |ялав анлăшĕ= |lat_dir=N|lat_deg=46|lat_min=48|lat_sec=47 |lon_dir=E|lon_deg=7|lon_min=38|lon_sec=25 |CoordAddon= |CoordScale= |ЯндексКартти= |патшалăх картти= |регион картти= |район картти= |патшалăх карттин пысăкăшĕ= |регион карттин пысăкăшĕ= |район карттин пысăкăшĕ= |шалти пайлану= |пуçлăх тĕсĕ=Бургомистр |пуçлăх= |никĕсленĕ вăхăт= |пĕрремĕш асăну= |малтанхи ятсем= |статус= |лаптăк=3.6 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ=874 |çӳллĕш тĕсĕ= |климат= |официаллă чĕлхе=нимĕç чĕлхи{{!}}нимĕç |официаллă чĕлхе-ref= |пурăнан халăх=374 |çырав çулĕ=2006 |йышлăх= |агломераци= |наци йышĕ= |конфесси йышĕ= |этнохороним= |вăхăт тăрăхĕ=+1 |DST=пур |телефон кочĕ= |почтă индексĕ=3674 |почтă индексĕсем= |автомобиль кочĕ=BE |идентификатор тĕсĕ=Субъект хăйтытăмлăхĕн идентификаци кочĕ{{!}}Официаллă код |цифрăллă идентификатор=0604 |категори Commons-ра=Bleiken bei Oberdiessbach |сайт=http://www.bleiken.ch |сайт чĕлхи=de |сайт чĕлхи 2= |сайт чĕлхи 3= |сайт чĕлхи 4= |сайт чĕлхи 5= |add2n= |add2= |add3n= |add3= }} '''Блайкен-бай-Обердисбах''' — ({{lang-de|Bleiken bei Oberdiessbach}}) — [[Швейцари|Швейцарири]] коммуна, [[Берн (кантон)|Берн]] [[Швейцарин администрациллĕ пайланăвĕ|кантонне]] кĕрет. [[Конольфинген (тăрăх)|Конольфинген]] тăрăхне кĕрет. 374 çын ([[2006]]) пурăнать. [[Субъект хăйтытăмлăхĕн идентификаци кочĕ|Официаллă код]] — ''0604''. == Каçăсем == * [http://www.bleiken.ch Официаллă страница] {{Берн тăрăхĕсем}} {{Швейцари:Конольфинген тăрăхĕ:Хуласем}} {{Switzerland-geo-stub}} [[Категори:Берн кантонĕн хулисем]] ormpmtymse18kyshdu8bok6vxvpdkai 0 59575 878957 851841 2026-11-06T08:31:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878957 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Прохор Емельянов |Çуралнă чухнехи ят = Емельянов Прохор Кононович |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă вăхăт = [[1913]], [[утă, 25]] |Çуралнă вырăн = [[Ураскилт]] ч. ялĕ, {{ÇВ|Кăрмăш уесĕ|Кăрмăш уесĕнче}} (халĕ [[Чăваш Республики]]н [[Элĕк районĕ]]), [[Чĕмпĕр кĕпĕрни]], [[Раççей империйĕ]] |Вилнĕ вăхăт = [[1991]], [[раштав, 27]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, [[Чăваш Республики]], РФ |Пăхăнулăх = {{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}} |Ĕçлев тĕсĕ = XX ĕмĕрти чăваш [[проза|прозăçи]], [[драма]]тургĕ, педагогĕ |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Жанр = [[повеç]], [[пьеса]], [[калав]] |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]] |Викиампар = |Викивулавăш = }} {{Пĕр хушаматлисем|Григорьев}} '''Емельянов Прохор Кононович''' 25.7.1913, [[Ураскилт]] ч. ялĕ, [[Кăрмăш уесĕ]], (халĕ [[Элĕк районĕ]], [[Чăваш Республики]]), [[Чĕмпĕр кĕпĕрни]] — 27.12.1991, Шупашкар, [[Чăваш Республики]]) – чăваш [[проза|прозăçи]], [[драма]]тургĕ, педагогĕ<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2357 Чувашская энциклопедия]</ref><ref>[http://gov.cap.ru/spec/SiteMap.aspx?gov_id=57&id=144918 Аликовский район Чувашской Республики]</ref><ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/emeljanov-prokhor-kononovich/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211113000754/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/emeljanov-prokhor-kononovich/ |date=2021-11-13 }}</ref>. ССРП ÇП пайташĕ (1978). == Биографи == 1913 çулхи утăн 25-мĕшĕнче Кăрмăш уесне кĕнĕ Ураскилт чиркӳ ялĕнче çуралнă. 1942-45 çулсенче [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]не хутшăннă. Чăваш патшалăх педагогика институчĕн историпе филологи факультетĕнче пĕлӳ илнĕ. Чăваш Енри тата Чулхула облаçĕнчи шкулсенче вăй хунă. Сĕнтĕрвăрринчи вăрман техникумĕнче вĕрентнĕ. 1991 çулхи раштавăн 27-мĕшĕнче çут тĕнчерен уйрăлса кайнă. == Пултарулăх ĕçĕсем == Прохор Кононович чылай пьесăсемпе пĕр актлă драма хайлавĕсен авторĕ. Ача-пăча валлии кĕнекесем çырса кăларнă: «Икĕ тĕлпулу» (1980), «Юратнă тусăмсем» (1982). === Кĕнекисем === * «Çумăр тумламĕ»; * «Икĕ тĕлпулу» (1980); * «Япаласем ăçтан килнĕ»; * «Софрон Иванч ывăлне авлантарать»; * «Калавсемпе повеçсем» (1983); == Литература == * Алексеев, А. Пултаруллă прозаик, драматург / А. Алексеев // Тăван Атăл. – 1995. – № 5. – С. 5. * Дедушкин, Н. С. Педагог, писатель // Дедушкин, Н. С. Пурнăç илемĕпе хавхаланса / Н. С. Дедушкин. – Шупашкар, 1988. – С. 145-147. * Eмельянов, П. Вăтăрмĕш çулсенчи асар-писер : [асаилÿ] / П. Емельянов // Тăван Атăл. – 1990. – № 5. – С. 48-56. * Прохор Eмельянов : кĕске биографи // Ялав. – 1993. – № 7. – С. 25. * Терентьев, Г. Пултарулăх çулĕпе / Г. Терентьев // Пурнăç çулĕпе (Элĕк районĕ). – 2008. – 26 утă. * Афанасьев, П. Емельянов Прохор Кононович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / Порфирий Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 131-132. * Кириллова, Т. И. Емельянов Прохор Кононович / Т. И. Кириллова // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 566. * Ялгир, П. Емельянов Прохор Кононович // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / Петр Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 35. == Чыслани == * Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 2-мĕш степеньлĕ орденĕ. * медальсем ==Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Драматургсем, алфавитпа]] [[Категори:ССРП çыравçисем]] [[Категори:ССРП драматургĕсем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Раççей драматургĕсем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш драматургĕсем]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:1913 çулта çуралнисем]] [[Категори:Утăн 25-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1991 çулта вилнисем]] [[Категори:Раштавăн 27-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ]] it2xep3rqzak7ywqltoyp3vyrbaneia 0 59836 878951 870311 2026-11-06T08:07:18Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878951 wikitext text/x-wiki {{Халăх | ячĕ = '''Еврейсем'''<br /> יהודים | тăван ячĕ = | йышĕ = 13,626<ref name="jppi1">[http://jppi.org.il/uploads/2013-2014%20Annual%20Assessment-%20Full.pdf ANNUAL ASSESSMENT 2013-2014]</ref>—13,855 млн<ref name="cbs"/> | вырнаçăвĕ = {{ISR}}: 6 000 000<ref name="cbs"/>—6 102 900<ref name="jppi1"/><br /> {{USA}}: 5 425 000<ref name="cbs"/>—6 814 000<ref name="jppi1"/><br /> {{FRA}}: 478 000<ref name="cbs"/><ref name="jppi1"/><br /> {{CAN}}: 380 000<ref name="cbs"/><ref name="jppi1"/><br /> {{GB}}: 290 000<ref name="cbs"/><ref name="jppi1"/><br /> {{RUS}}: 190 000<ref name="cbs"/><ref name="jppi1"/><br /> {{ARG}}: 181 500<ref name="jppi1"/><br /> {{GER}}: 108 000<ref name="jppi1"/><br /> {{AUS}}: 112 500<ref name="jppi1"/><br /> {{BRA}}: 85 200<ref name="jppi1"/> | çухалнă = | архкультура = | чĕлхе = [[иврит]], [[идиш]], [[Сефард чĕлхи|ладино]] тата урăх [[еврей чĕлхисем]] | расă = | тĕн = [[иудаизм]] (ытларах сарăлнă) | тăванла = | кĕрет = [[семитсем]] | ун шутĕнче = | пулса тухни = авалхи израильтянсем (авалхи еврейсем), [[арамейсем]], [[финикисем]] }} '''Евре́йсем''' (тăван ячĕ — ''йеhудим'' ('''יְהוּדִים''') е ''иврим'' ('''עִבְרִים''') [[иврит]]ре тата ''йидн'' ('''ייִדן''') [[идиш]]ре) — тĕнчери чылай çĕршывсенче пурăнакан ([[1948]] çултанпа еврейсен [[Израиль]] патшалăхĕ пур), [[семитсем|семит]] кăкĕнчен тухнă, авалхи [[Израиль патшалăхĕ|Израиль]] тата [[Иудей патшалăхĕ|Иудей]] патшалăхĕсенче пурăннă [[Малти Азири авалхи халăхсем|авалхи халăх]]{{sfn|Эттингер|2001|с=14}}<ref name="uchebnik">[http://gazeta.rjews.net/beeri_history.shtml История евреев]</ref>. Халăхĕн йышĕ (2012) 13,855 млн çын, вĕсенчен 43 % [[Израиль|Израильте]] тата 39 % — [[АПШ]]-ра<ref name="cbs">{{cite web |author= |authorlink= |datepublished=2013 |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_11&CYear=2013 |title=JEWISH POPULATION IN THE WORLD AND IN ISRAEL |format= |work= |publisher=cbs.gov.il |accessdate=2013-9-16 |lang=en |description=Statistical Abstract of Israel 2013 - No. 64 Subject 2 - Table No. 11 }}</ref>. == Çавăн пекех == * [[Сионизм]] * [[Антисионизм]] * [[Еврей ячĕ]] * [[Рахдонитсем]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Литература == * {{кĕнеке|пай = Евреи|пуçелĕк = Народы России. Атлас культур и религий|вырăн = М.|издательство = Дизайн. Информация. Картография|çул = 2010|страниц = 320|isbn = 978-5-287-00718-8}} * {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Евреи|каçă пайĕ=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas/0/etno_id/109|заглавие=Этноатлас Красноярского края |оригинал= |каçă=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas |яваплă=Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей ; гл. ред. [[Рафиков, Рашит Гиззатович|Р. Г. Рафиков]] ; редкол.: [[Кривоногов, Виктор Павлович|В. П. Кривоногов]], Р. Д. Цокаев |кăларăм=2-е изд., перераб. и доп |место=Красноярск |издательство=Платина (PLATINA) |çул=2008 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=224 |серия= |isbn=978-5-98624-092-3 |тираж= |ref=Этноатлас Красноярского края }} * [[Немировский, Александр Аркадьевич|''Немировский А. А.'']] У истоков древнееврейского этногенеза. Ветхозаветное предание о патриархах и этнополитическая история Ближнего Востока. — М., [[2001]]. — 268 c. — ISBN 5-85941-087-5 * {{кĕнеке|пуçелĕк=История еврейского народа|оригинал=History of the Jewish people|яваплăй=[[Эттингер Шмуэль|Ш. Эттингер]] ред.|издательство=Мосты культуры, Гешарим|çул=2001|страниц=688|isbn=5-93273-050-1|тираж=3000|ref=Эттингер}} * {{кĕнеке|автор=[[Дубнов, Семён Маркович|Дубнов С. М.]]|каçă=http://jhist.org/code/dubnov.htm|пуçелĕк=Краткая история евреев|вырăн=Ростов-Дон-çинчи|издательство=Феникс|çул=2000|isbn=5-222-01292-1|ref=Дубнов}} * {{кĕнеке|автор = [[Соболев, Денис Михайлович|Соболев Д. М.]]|пуçелĕк = Евреи и Европа|вырăн = М.|издательство = [[Текст (издательство)|Текст]]|çул = 2008|страниц = 477|isbn = 978-5-7516-0723-4}} * {{кĕнеке|автор =Кугел Д.|пуçелĕк = Как быть евреем|оригинал = |вырăн = М.|издательство = [[Текст (издательство)|Текст]] |çул = 2009|страниц = 224|isbn = 978-5-7516-0769-2}} * {{кĕнеке|автор =[[Хвольсон, Даниил Авраамович|Хвольсон Даниил]]|пуçелĕк = О некоторых средневековых обвинениях против евреев: Историческое исследование по источникам/ Предисл. Ю. Табака|оригинал = |вырăн = М.|издательство = [[Текст (издательство)|Текст]] |çул = 2010|страниц = 474|isbn = 978-5-7516-0893-4}} * {{кĕнеке|автор=Агапов М. Г.|пуçелĕк=Истоки советско-израильских отношений: «еврейский национальный очаг» в политике СССР в 1920-е — 1930-е годы|место=Тюмень|издательство=Вектор Бук|çул=2011|страниц=322|тираж=500|ref=Агапов}} * {{кĕнеке|пуçелĕк=A History of Israel|автор=Bregman A.|isbn=0333676319|издательство=Palgrave Macmillan|год=2002|ref=Bregman}} * {{кĕнеке|автор=Horowitz D., Lissak M.|пуçелĕк=Origins of the Israeli Polity: Palestine under the Mandate|вырăн=Chicago|издательство=University of Chicago Press|çул=1978|ссылка=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=78153933|ref=Horowitz}} == Каçăсем == * {{ВТ-ЭСБЕ|Евреи|[[Хвольсон, Даниил Авраамович|Хвольсон Д. А.]]}} * [[s:ЕЭБЕ/Еврей|Еврей]] — статья из [[Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона|Еврейской Энциклопедии Брокгауза и Ефрона]] * [[s:БЭАН/Еврей, евреи, еврейский|Еврей, евреи, еврейский]] из [[Библейская энциклопедия архимандрита Никифора|Библейской энциклопедии архимандрита Никифора]] * {{ЭЕЭ|11501|Еврей}} * [https://web.archive.org/web/20161005010729/http://www.runivers.ru/lib/book7069/206604/ Еврейская энциклопедия] на сайте [[Руниверс]] в форматах [[DjVu]] и [[PDF]] * [http://www.istok.ru/library/jewish-education/jews/ Евреи, еврей, еврейская религия и традиции ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110617154352/http://istok.ru/library/jewish-education/jews/ |date=2011-06-17 }} * Статья «[http://ec-dejavu.ru/j/Jew.html Евреи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171106230833/http://ec-dejavu.ru/j/Jew.html |date=2017-11-06 }}» ''С. И. Лучицкая''. // Словарь средневековой культуры. 23 илл. * [http://jew-fund.kiev.ua/ Еврейский Фонд Украины] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511000912/http://www.jew-fund.kiev.ua/ |date=2009-05-11 }}{{ref-en}} * [http://vaadua.org/news.htm Ваад Украины] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415074946/http://www.vaadua.org/news.htm |date=2009-04-15 }} * http://www.kngu.org/KongrUkr/Communit/ObzhJew.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110045843/http://www.kngu.org/KongrUkr/Communit/ObzhJew.htm |date=2010-01-10 }} * [http://www.polit.ru/research/2006/02/07/jew.html Еврейский век. Полемика вокруг книги Юрия Слёзкина «Эра Меркурия. Евреи в современном мире»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107131224/http://www.polit.ru/research/2006/02/07/jew.html |date=2010-01-07 }} * [http://www.echo.msk.ru/programs/netak/38266/ Передача «Не так» радиостанции «Эхо Москвы» с обсуждением книги Юрия Слёзкина «Эра Меркурия. Евреи в современном мире»] * [http://www.spiritualportal.ru/viewtopic.php?p=1842#p1810 Словарь терминов, используемых в текстах Иудаизма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121120125844/http://www.spiritualportal.ru/viewtopic.php?p=1842#p1810 |date=2012-11-20 }} * [http://www1.yadvashem.org/yv/ru Национальный мемориал Катастрофы (Холокоста) и Героизма] * [http://rian.ru/science/20100604/242365920.html Происхождение евреев выяснили учёные] * ''Мортон Вайнфелд.'' [http://gazeta.rjews.net/Lib/sozidanie/Vainfeld.shtml Между качеством и количеством: демографические тенденции и еврейская преемственность] {{Еврейсем}} [[Категори:Еврейсем| ]] [[Категори:Израильти халăхсем]] [[Категори:Палестинăри халăхсем]] [[Категори:АПШ-чи халăхсем]] [[Категори:Аргентинăри халăхсем]] [[Категори:Аслă Британири халăхсем]] [[Категори:Германири халăхсем]] [[Категори:Канадăри халăхсем]] [[Категори:Раççейри халăхсем]] [[Категори:Украинăри халăхсем]] [[Категори:Францири халăхсем]] [[Категори:Çывăх Тухăçри халăхсем]] [[Категори:Авалхи халăхсем]] ivvjxykmoraf9ynqx3z1t38j3q9hwkj 0 60709 878973 821764 2026-11-06T09:39:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878973 wikitext text/x-wiki [[File:La lecture du testament.jpg|thumb|[[Луи-Леопольд Буальи]] ([[1761]]–[[1845]]). [[Халал]]а вулани. [[XIX|19-мĕш ĕмĕрти]] шÿтлĕ ÿкерчĕк]] '''И.Я.Яковлев халалĕ''' — [[Чăвашсем|чăвашсен]] аслă çуттатуртавçи [[Яковлев Иван Яковлевич|Иван Яковлевич Яковлев]] ([[1848]]-[[1930]]) ватăлса çитсен, [[XX ĕмĕр]] пуçламăшĕнче, çырса хăварнă [[хайлав]]. "Политикăлла халал" тата "Ăс-хакăл халалĕ" пур. Вĕсене çырса хатĕрлес ĕçе Николай тата, уйрăмах, Алексей ывăлĕсем таччăн хутшăннă<ref>Димитриев В.Д. О завещании И.Я.Яковлева чувашскому народу. // Димитриев В.Д. [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0000160.pdf Просветитель чувашского народа И Я. Яковлев: Сб. ст.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302012631/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0000160.pdf |date=2021-03-02 }} Чебоксары: Изд-во Чуваш, ун-та, 2002. 140 с. ISBN 5-7677-0656-5 С.71-82.</ref>. Тата ытти [[çын]]сем те хутшăнма пултарнă. Юлашкинчен асăннă "Ăс-хакăл халалĕн" [[чăваш чĕлхи|чăвашла]] тата [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] версийĕсем пур<ref>[http://hypar.ru/cv/ivan-yakovlev-chavash-halahne-pana-halal ИВАН ЯКОВЛЕВ. ЧĂВАШ ХАЛĂХНЕ ПАНĂ ХАЛАЛ]</ref>. Кунсăр пуçне Иван Яковлевичăн ытти хăшпĕр [[текст|тексчĕсенче]] те халал е пехил евĕрлĕ самантсене асăрхама пулать. == И.Я.Яковлевăн политикăлла халалĕ == И.Я.Яковлевăн мемуарĕсен вĕçĕнчи çичĕ абзац пирки сăмах пырать. Вĕсене автор хăйех "политикăлла халал" тет<ref>Яковлев И.Я. Воспоминания. Чебоксары, [[1982]], С.234.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Каково моё политическое завещание родному мне чувашскому народу?}}<Куçару: Мĕнлерех-ха манăн тăван чăваш халăхне парас политикăлла халалăм?> {{Цитата вĕçĕ}} Хайхи ытти ултă абзац ак çапла курăнать<ref>И.Я.Яковлевăн "Моя жизнь" ятпа тухнă мемуарĕсенче пичетленнĕ ([[1997]]), анчах та кунта текста урăх çăлкуçран илнĕ (История чувашской литературы XX века. Часть 1 (1900 – 1955 годы): коллективная монография. Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 2015. С. 182 – 184.).</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Политику я всегда не любил, ею не занимался и советую будущим чувашам никогда в политику России не вмешиваться, помня прежде всего, что чуваши – слишком ничтожная величина по отношению ко всему великому русскому народу. <br> Завещаю чувашам, что бы ни случилось с Россией, жить с нею, разделяя ее радости и горе, какое бы государственное устройство в ней ни существовало. Если в России осуществится республика, пусть и чуваши будут верны республике. <br> Твердо верую, что не может погибнуть многомиллионный русский народ. Значит, если вера моя осуществится, не погибнет и чувашское племя – пока тесно будет слито с общей Родиною Россией. <br> Я всегда был монархистом. Я не думаю, чтобы вернулась самодержавная монархия. Но я признаю, что можно учредить такое монархическое правление, при котором хорошо будет житься всем подданным, всем народностям, всем вероисповеданиям – правление, при котором не будет преобладания узконациональных, узкоклассовых, узкорелигиозных интересов, как это было в России при самодержавном строе. <br> Нелепо отделять церковь от государства. Государственная жизнь должна быть проникнута вся духом истинного христианства и на этом пути прогрессировать. <br> Тот же прогресс в слиянии с Россией, в духе Евангельском, завещаю я и сердечно любимому мною чувашскому народу…}}<Куçару: Политикăна эп нихçан та юратман, унпа аппаланман тата ыранхи чăвашсене те Раççей политикине хутшăнма сĕнместĕп, [[чăвашсем]] аслă вырăс [[халăх]]ĕпе танлаштарсан чăтма çук пĕчĕк кап пулнине асра тытмалла. [[Раççей]]пе хуть те мĕн пулсан та, чăвашсене унпах, унăн хавасĕсемпе хуйхисене пайласа, пурăнма пехиллетĕп, — кирек мĕнле [[патшалăх]] тытăмĕ çиеле тухас пулсан та. Раççейре [[республика]] пулас-тăк, республикăна парăнса пурăнмалла. Нумай миллионлă [[вырăссем|вырăс халăхĕ]] пĕтмессе хытă шанатăп. Эппин, ку шанчăк тÿрре тухсан, чăваш [[йăх]]ĕ те пĕтес çук — енчен те пĕрлĕхлĕ Атилĕхпе [[Раççей]]пе тачă тăрсан. Эп яланах монархист пулнă. Ĕмпÿлĕхле монархи каялла таврăнĕ пулĕ теместĕп. Çав вăхăтрах монархилле тытăма мĕнпур çынсемшĕн аван пулмалла майлаштарма май пуррине ĕненетĕп: кашни [[çын]]на, кашни халăха, кашни [[тĕн]]е юрасан, вара нацилле хĕсĕк, класла хĕсĕк, тĕнле хĕсĕк интерессем, Раççей ĕмпÿлĕхĕнчи пек, çиеле тухмĕç пулĕ тетĕп. Чиркĕве патшалăхран уйăрни — тÿнтерле [[пулăм]]. Патшалăх пурнăçĕ чăн-чăн христианлăх [[сывлăш]]ĕпе варăнса тăмалла та çак [[çул-йĕр]]пе малалла каймалла. Çавăн пекех çаваншкал çул-йĕрпе, Раççейпе пĕрлешсе, [[Евангели]] хакăлĕпе пыма пехиллетĕп эпĕ хам чĕререн юратакан чăваш халăхне те...> {{Цитата вĕçĕ}} И.Я.Яковлевăн "Политикăлла халалĕн" тепĕр куçарăвĕпе (ăна А.Н.Николаев (Аслут) ăсталанă) "Хыпар" [[хаçат]]ра тупса паллашма пулать<ref>"Хыпар", 1998, апрель, 17</ref>. [[File:I Y Yakovlev.jpg|thumb|left|И. Я. Яковлев]] == И.Я.Яковлевăн ăс-хакăл халалĕ == И.Я.Яковлевăн халалĕ тесенех пурте чăн малтанах унăн '''ăс-хакăл халалне''' аса илеççĕ, çавна асра тытаççĕ. Тепĕр енчен, [[çуттатуртавçă]] хăй çапла [[ят]] панă [[текст]] çук. Ун пек ята ытти [[çын]]сем панă. Кам иккенĕ — паллă мар. Апла-и, капла-и, "Духовное завещание" тесе çырса хуни пур. [[Чăваш чĕлхи|Чăвашла]] вариантсем çинче вара — унашкалли те çук. Çитменнине тата, чăвашлисен хыçĕнче датăна, вырăна палăртса алă пусса çирĕплетни те çук. Ăс-хакăл халалĕ тени — вырăсла "Духовное завещание" тенине калькăласа куçарни шутланать. Эппин, мĕне пĕлтерет-ха ку [[ăнлав]], "Духовное завещание" ("Ăс-хакăл халалĕ") тени? Сăмах çавранăшĕсен словарĕнче çапла каланă<ref>[https://all_words.academic.ru/21474/духовное Словарь многих выражений. 2014.]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|В российском законодательстве до 1917 г.: официальный письменный документ, содержавший распоряжение какого-л. лица о своём имуществе на случай смерти.}}<Куçару:[[1917]]-мĕш çулхичченхи вырăс саккунĕсенче: кам та пулин хăйĕн пурлăхĕ тĕлĕшпе, вилĕмне асра тытса, палăртни> {{Цитата вĕçĕ}} Тепĕр сăмахсарта çапла каланă<ref>[https://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_synonims/44476 Словарь синонимов русского языка. Практический справочник. — М.: Русский язык. З. Е. Александрова. 2011..]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|завещание духовное завещание, духовная (устар.)}}<Куçару: Халал ăс-хакăл халалĕ, ăс-хакăллăх (кивелнĕ)> {{Цитата вĕçĕ}} Çапла вара, "ăс-хакăл халалĕ" тени "халал" тенине анлăлатса палăртнă [[синоним]] пулса тăрать. Çапах та мĕншĕн апла каланă-ха? [[Халал]]сене уйрăм харкамлăхăн шаннă çынни, "духовник" текенскер (чăвашла: ăс-хакăлçă), çырнă. И.Я.Яковлевăн унашкал "ăс-хакăлçă" пулман, анчах пурпĕрех, традицие кура, текста такам "духовное завещание" ят панă авă. === "Ăс-хакăл халалĕн" историйĕ === 1918 çултах шухăшласа хунă халала Иван Яковлевич 1921 çулхи çулла Чĕмпĕрте çырнă, çак ĕçе ывăлĕсем Алексейпе Николай та хутшăннă. 1955 çулччен халал И.Я.Яковлев архивĕнче упраннă. Çак архив 1922 çулччен СССР Ăслăлăх академийĕн член-корреспонденчĕн, истори ăслăлăхĕсен докторĕн А.И.Яковлев профессорăн хваттерĕнче пулнă. Иван Яковлевăн мăнукĕ истори ăслăлăхĕсен кандидачĕ Ольга Алексеевна Яковлева 1955 çулта аслашшĕн архивĕн тĕп пайне ССР Союзĕн В.И. Ленин ячĕллĕ Патшалăх библиотекин /халĕ Раççей патшалăх библиотеки/ Ал çырусен пайне панă<ref>Осипова, Надежда. [http://www.chuvbook.ru/index.php/smi-o-nas/198-pil-k-ch-lkhepe-pichetlese-k-larn Пилĕк чĕлхепе пичетлесе кăларнă.] — "Хыпар", 25.04.2013.</ref>. Халалăн чăвашла варианчĕ-версийĕ тĕлĕшпе уйрăммăн калаçас пулать. Вăл япалана Степанов (Шатаев) Иван Степанович (1876-?) çырса-куçарса хатĕрленĕ иккен<ref>[https://chuvash.org/content/5647-Выявлена%20ранняя%20рукописная%20редакция%20«Завещания%20чувашскому%20народу».html Виталий Эрдиван: Выявлена ранняя рукописная редакция «Завещания чувашскому народу»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714151401/https://chuvash.org/content/5647-%D0%92%D1%8B%D1%8F%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0%20%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%20%C2%AB%D0%97%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%C2%BB.html |date=2021-07-14 }} — Аçтахар сайчĕ.</ref>. {{Цитата|Так называемый «беловой» список ПРР переписал И.С. Степанов (до экстренной поездки Алексея Ивановича в Москву в начале августа 1921 г.), он же по данному списку перевел ЗЧН на чувашский язык.}} <Куçару: <big>«Тасалла» тунă ПРРна <алăпа çырнă юлашки алçырăва> И.С. Степанов çĕнĕрен çырса илнĕ (Алексей Иванович 1921 çулта Мускава тухса кайиччен). Вăлах çавăн çинче никĕслесе ЗЧНа <Чăвашсене панă Халала> чăвашла куçарнă</big>>. == Ытти тĕлте халал жанрĕпе майлаштарнă самантсем == [[Мĕтри Юман]] И.Я.Яковлевăн çакăн пек сăмахĕсене аса илсе çырса хунă<ref>Юман, Мĕтри. Суйласа илнисем. Шупашкар, [[1997]] — С.322, 325.</ref>: * Чее пулăр. Эпĕ çамрăк чухне иезуит Игнатий Лойола вĕрентнине тишкерсе пĕлтĕм. Чăваша чеелĕх кăна çăлать. * Чăвшсене ăсталăха вĕрентĕр. Сĕтелçĕсем, тимĕрçĕсем пулма тăрăшчăр чăвашсем. Ав Катăш мăкшисем Романовсем вăрманпа тир завочĕсем турĕç. * Пире мул кирлĕ. Суту-илÿ тума вĕренме кирлĕ. Пĕр букварь кăна пире тăрантараймĕ. Капитал пустарас пулать. Ав кенеке çапакансем Токаревпа Сысоев мужиксем пулнă, халĕ мĕнле ĕç çавăрса чăмăртарĕç.... * Мана Победоносцев шаккаса каларĕ: "Чĕрере те, пуçра та чăвашсен турă кăна, турăш келетки кăна пултăр" — терĕ. Çапах та пысăкрах шухăшлама тăрăшар эпир. Эпир начар мар вĕт... * Çырăва вĕрентессине ан чакарăр. Вырăс тĕнĕпе пупсем, ман шухăшпа, чăвашсене культура пусми çине хăпарма пулăшрĕç. Вĕсем халăха юмăç вĕрÿçĕсенчен пистерчĕç. Умра библи кĕнеки, чăвашла библи, вăл ĕненсен те, ĕненмесен те питĕ усăллă япала... == Чăваш культуринчи халал евĕрлĕ майлаштарнă ытти хайлавсем == * [[Çеçпĕл Мишши]]. [http://chuvash.org/lib/haylav/85.html Эп вилсен...] [[Сăвă]] ([[1920]]). * Овчинников Н.В. Çамрăксене каланă самахăм. // Ялав журнал, [[1989]], çу, 5№. — С.23. * [[Петĕр Хусанкай]]. "Нумай çĕре çитсе паратăп сасă..." [[Сăвă]] ("Хушка хумсем" ярăмран). * Петĕр Хусанкай. "Эп хамăр Атăл хĕрринче вилесшĕн..." Сăвă ("Хушка хумсем" ярăмран). * Петĕр Хусанкай. "Купăсăмçăм тăватă хĕлĕхрен..." Сăвă ("Тилли юррисем" ярăмран). * Анатолий Кипеч. [https://ru.chuvash.org/blogs/comments/5142/2.html Хаклӑ йӑхташӑмсене чӗнсе калани] — 5.05.2020 ҫ. (Вырăсла верси те пур: [https://chuvash.org/blogs/comments/5127/6.html Анатолий Кибеч: Обращение к дорогим соплеменникам] — 10.10.2010 г. – 20.05.2019 г. — Каярахпа татах: [https://chuvash.org/content/6425-Хаклӑ%20йӑхташӑмӑрсене%20чӗнсе%20калани.html Анатолий Кибеч: Хаклӑ йӑхташӑмӑрсене чӗнсе калани] — 30.11.2023 ç. 17:15. == Тĕнче историйĕнчи халал евĕрлĕ майлаштарнă çыравсем == * Вашингтон, Джордж. [http://www.grinchevskiy.ru/17-18/g-v-proschalnoe-poslanie.php Сывпуллашу çырăвĕ.] ([[1796]]). * [http://maxpark.com/user/3142840143/content/1637212 ЗАВЕЩАНИЕ ВЕЛИКОГО ИМАМА , ШЕЙХА , ГЕНЕРАЛИССИМУСА ШАМИЛЯ СВОИМ ПОТОМКАМ !] ([[1859]]). * [[Ленин Владимир Ильич|Ленин В.И.]] [http://www.1000dokumente.de/index.html/index.html?c=dokument_ru&dokument=0013_tes&object=translation&l=ru Письмо к съезду. [[Статья]].] ([[1922]] е [[1923]]). * [https://twishort.com/5rAlc завещание Китаю Дэн Сяопина.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813082724/https://twishort.com/5rAlc |date=2020-08-13 }} (вырăсла куçару). * [http://www.pravoslavie.ru/archiv/monomah.htm ПОУЧЕНИЕ ВЛАДИМИРА МОНОМАХА.] * Заболоцкий, Николай. [http://www.stihi-rus.ru/1/Zabolockiy/36.htm Завещание (вырăсла)]. [[Сăвă]]. * Державин, Гавриил. [https://rvb.ru/18vek/derzhavin/01text/163.htm Река времен в своем стремленьи... (вырăсла)]. [[Сăвă]] == Вуламалли == * [[Димитриев Василий Димитриевич|Димитриев В.Д.]] [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0000160.pdf Просветитель чувашского народа И Я. Яковлев: Сб. ст.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302012631/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0000160.pdf |date=2021-03-02 }} Чебоксары: Изд-во Чуваш, ун-та, 2002. 140 с. ISBN 5-7677-0656-5. * РОДИОНОВ, ВИТАЛИЙ . <"ПУСТЬ ДОКУМЕНТЫ ГОВОРЯТ САМИ ЗА СЕБЯ..."> // История чувашской литературы XX века. Часть 1 (1900 – 1955 годы): коллективная монография. Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 2015. С. 182 – 184. * Родионов В.Г. О редакциях и списках «Завещания чувашскому народу» / Язык и слово: сб. науч. тр. Чебоксары: Изд-во Чуваш. ун-та, 2021. 176 с. * Родионов В.Г. Об атрибуции «Завещания чувашскому народу» / Язык и слово: сб. науч. тр. Чебоксары: Изд-во Чуваш. ун-та, 2021. 176 с. * Родионов В.Г. Образ автора в «Политическом завещании» и «Завещании чувашскому народу». / Язык и слово: сб. науч. тр. Чебоксары: Изд-во Чуваш. ун-та, 2021. 176 с. * Хузангай А. И.Я.Яковлев и мы. Готовы ли мы понять его заветы?//Советская Чувашия. 1991, 15 июня. * Хузангай А. «Обрусение чуваш», или «чувашское - народное дело»? (Опыт деконструкции яковлевского дискурса) // Республика. 1998. №15, 17. * [[Хусанкай Атнер Петрович|Хузангай А.П.]] Мифологические концепции об И.Я. Яковлеве в контексте официальной идеологии, русского и чувашского национализмов (Опыт деконструкции яковлевского дискурса) / А.П. Хузангай // [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kyiy_0_0000139.pdf И.Я. Яковлев и проблемы яковлевоведения.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302004134/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kyiy_0_0000139.pdf |date=2021-03-02 }} Чебоксары: ЧГИГН, 2001. С. 13. * Герасимова Н.И. Истоки формирования чувашской национальной интеллигенции (культурологический аспект) / Н.И. Герасимова // [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kyiy_0_0000139.pdf Çавăнтах.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302004134/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kyiy_0_0000139.pdf |date=2021-03-02 }} С. 61. * Краснов, Михаил. [http://sovch.chuvashia.com/?p=193364 Перечитывая завещание просветителя.] — Советская Чувашия, Пичетленнĕ: 20, март, 2018 ç. * Коршунов, Олег. [http://cheb.mk.ru/articles/2015/08/04/zaveshhanie-yakovleva-budet-izuchatsya-na-urokakh-istorii-po-vsey-rossii.html «Завещание» Яковлева будет изучаться на уроках истории по всей России. Составитель учебника будет использовать несколько абзацев текста чувашского просветителя в следующем издании.] — МК-Чебоксары, 04.08.2015, 14:37, пăхнă: 1173 * Плечов Г. И.Я.Яковлев халалĕн чăвашла тексчĕ пирки. // Ялав журнал, 1989, 12№, раштав. — С.29. * Тихвинский С.Л. [https://www.ozon.ru/context/detail/id/31093806/ Завещание китайского революционера. Сунь Ятсен. Жизнь, борьба и эволюция политических взглядов]. — М.: Политиздат, [[1986]]. — 224 с. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://chuvash.org/content/4624-Политическое%20завещание%20Ивана%20Яковлева.html Agabazar: Политическое завещание Ивана Яковлева.] * [http://oldforum.chuvash.org/cgi-bin/ikonboard.cgi?act=ST;f=14;t=670;&#top Тема: Иван Яковлев халалĕ / Завещание Яковлева, Социальный проект «Чуваши в 20 веке»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.chgign.ru/a/news/571.html НОВОСТИ НАШЕГО САЙТА. НЕИЗВЕСТНОЕ ОБ ИЗВЕСТНОМ: «ДУХОВНОЕ ЗАВЕЩАНИЕ ЧУВАШСКОМУ НАРОДУ» ИВАНА ЯКОВЛЕВА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180421171342/http://www.chgign.ru/a/news/571.html |date=2018-04-21 }}. * [https://www.youtube.com/watch?v=dSh-wa2flpY Завещание Яковлева И.Я. чувашскому народу.] — Ютубри видео. [[Категори:Чăвашсем]] 8upufhl0d0ymt0jp1x6h616958d01b3 0 60767 878813 855686 2026-11-05T21:10:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878813 wikitext text/x-wiki {{Çар ĕçченĕ |Ят = Амет-Хан Султан |çуралнă вăхăт = {{ÇуралнăВăхăт|20|10|1920}} |вилнĕ вăхăт = {{ВилнĕВăхăт|1|2|1971}} |çуралнă_вырăн = [[Таврида кĕперни]] {{ÇуралнăВырăн|Алупка|Алупкăра}} |вилнĕ_вырăн = {{ВилнĕВырăн|Мускав облаçĕ|Мускав облаçĕнче}} |ӳкерчĕк = Amet-khan Sultan.jpg |ӳкерчĕке_ăнлантарни = |ӳкерчĕк_анлăшĕ = |витлев = |пăхăнулăх = СССР |хĕсмет_çулĕсем = |хисеп = {{СССР, майор}} |çар_ăрачĕ = |командăланă = |чаç = |çапăçусем = [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи|Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]] |чыславсем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ылтăн Çăлтăр медалĕ}} {{!!}} {{Ылтăн Çăлтăр медалĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Ленин орденĕ}}{{!!}}{{Ленин орденĕ}}{{!!}}{{Ленин орденĕ}}{{!!}}{{Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{!}}- {{!}}{{Хĕрлĕ Ялав орденĕ}}{{!!}}{{Хĕрлĕ Ялав орденĕ}}{{!!}}{{Хĕрлĕ Ялав орденĕ}}{{!!}}{{Александр Невский орденĕ (СССР)}} {{!}}- {{!}}{{Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 1 степеньлĕ орденĕ}}{{!!}}{{Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ}}{{!!}}{{Хисеп Палли орденĕ}}{{!!}}{{Владимир Ильич Ленин 100 çул тултарнин асăну медалĕ}} {{!}}- {{!}}{{Сталинграда хӳтĕленĕшĕн медаль}}{{!!}}{{Тăван Çĕршывăн 1941-1945 çç. Аслă вăрçинче Германие çĕнтернĕшĕн медаль}}{{!!}}{{«Тăван Çĕршывăн 1941-1945 çç. Аслă вăрçинче çĕнтерни çирĕм çул» медаль}}{{!!}}{{Кенигсберга илнĕшĕн медаль}} {{!}}- {{!}}{{Берлина илнĕшĕн медаль}}{{!!}}{{СССР Хĕçпăшаллă Вăйĕсем 50 çулта медаль}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Тава тивĕçлĕ СССР вĕçсе пăхакан}}{{!!}}{{Сталин парни}} {{!}}} |çыхăнусем = [[Анохин Сергей Николаевич|С. Н. Анохин]],<br />[[Борисов Иван Григорьевич|И. Г. Борисов]] |отставкăра = [[тĕрĕслекен вĕçевçĕ]] [[Жуковскири М. М. Громов ячĕллĕ вĕçеве тĕпчекен институт|Жуковскири вĕçеве тĕпчекен институт]] }} '''Амет-Хан Султан''' — ({{ÇуралнăВăхăт|20|10|1920}} – {{ВилнĕВăхăт|1|2|1971}}), гварди майорĕ, икĕ хут [[Совет Союзĕн Паттăрĕ]].<ref>{{cite web|url=http://www.az-libr.ru/Persons/000/Src/0006/e90b8d4b.shtml|title=Амет-Хан Султан|archiveurl=http://www.webcitation.org/67mm9ppQW|archivedate=2012-05-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=356|title=Амет-Хан Султан|archiveurl=http://www.webcitation.org/65BNU1XMD|archivedate=2012-02-03}}</ref><ref>Амет-Хан Султан. Наградные листы. Страницы: {{cite web|url=http://podvignaroda.mil.ru/filter/filterimage?path=VS/001/033-0793756-0060/00000033.jpg&id=150038568&id=150038568&id1=dd1e49523a1b444eb2a5b70dc0adc41f|title=1|archiveurl=http://www.webcitation.org/67mmAVQVV|archivedate=2012-05-20}} и {{cite web|url=http://podvignaroda.mil.ru/filter/filterimage?path=VS/001/033-0793756-0060/00000034.jpg&id=150038570&id=150038570&id1=c85a06cfbbca4deafa6f67f15f39ad03|title=1|archiveurl=http://www.webcitation.org/67mmB6WcM|archivedate=2012-05-20}} {{cite web|url=http://podvignaroda.mil.ru/filter/filterimage?path=VS/001/033-0793756-0060/00000035.jpg&id=150038572&id=150038572&id1=77744dc62bbee8d0b37ff6ff8bb8e87b|title=2|archiveurl=http://www.webcitation.org/67mmBguX2|archivedate=2012-05-20}} {{cite web|url=http://podvignaroda.mil.ru/filter/filterimage?path=VS/001/033-0793756-0060/00000036.jpg&id=150038573&id=150038573&id1=2ebdc3abb3a63deca2bd59f14f237e82|title=3|archiveurl=http://www.webcitation.org/67mmCMSUY|archivedate=2012-05-20}}</ref><ref>{{кĕнеке | автор = | пай = Амет-Хан Султан | пуçелĕк = Авиационная энциклопедия в лицах | оригинал = | каçă = | яваплă = [[Ефимов Александр Николаевич|А. Н. Ефимов]] | вырăн = Мускав | издательство = Барс | çул = 2007 | том = | страницы = 35 | страниц = 712 | isbn = 978-5-85914-075-6 | doi = | тираж = | ref = }}</ref> Указсен датисем - {{Date2|24|8|1943}}, {{Date2|29|6|1945}}. == Çентерӳсен ят-йышĕ == [[Симонов Андрей Анатольевич|Андрей Симоновпа]] тата Михаил Быков авиаци историкĕсем тунă ят-йышра Амет-Хан 603 хут çапăçма вĕçсе тухса 150 сывлăш хирĕçĕвĕнче пĕччен тăшманăн 30 самолётне тата ушкăнра 19 самол́тне персе антарнă.<ref>{{Cite web|url=http://www.milli-firka.org/content/31069129|title=Слово об Аметхане Султане {{!}} Милли Фирка. Крымские татары. Крым|publisher=www.milli-firka.org|accessdate=2016-06-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://soviet-aces-1936-53.ru/abc/a/amethan.htm|title=Амет-Хан Султан - Советские асы. Герои воздушных войн 1936-1953 гг.|publisher=soviet-aces-1936-53.ru|accessdate=2016-06-14}}</ref> {| class="wikitable" |'''Д а т а''' |'''Тăшман''' |'''Самолет ӳкнĕ е çапăçу иртнĕ вырăн''' |'''Хăйĕн самол́ёчĕ''' |- |31.05.1942 |1  Ю-88  ''(таран)'' |Ярославль | rowspan="10" |"Харрикейн" |- | rowspan="2" |06.07.1942 |1  Ме-109  (в гр. 1/10) |Большая Слепуха |- |1  Ме-109  (в гр. 1/11) |Ивановка |- |08.07.1942 |4  Ме-109  (в гр. 4/12) |Калабино - Долгуша - Архангельское |- |09.07.1942 |1  Ме-109  (в гр. 1/6) |Ольховка |- |10.07.1942 |1  Ме-109  (в гр. 1/8) |Замятино |- | rowspan="3" |21.07.1942 |1  Ме-109 | rowspan="3" |Большая Верейка |- |2  Ме-109  (ушкăнра 2/6) |- |1  "Хе-113"  (ушкăнра 1/6) |- |23.07.1942 |1  Ю-87  (в гр. 1/6) |Привалыран çурçĕререх |- |23.08.1942 |1  Ме-109 |Заплавное, кăнтăрарах | rowspan="12" |Як-7 |- |02.09.1942 |1  Ме-109 |Красноармейск |- |03.09.1942 |1  Ме-109 |Демидово |- |07.09.1942 |1  Ме-109 |Акатовка |- |08.09.1942 |1  Ме-109  (мăшăрта) |Грачи |- |09.09.1942 |1  Ю-88  (ушкăнра 1/6) |Садовая |- |11.09.1942 |1  Ю-88  (ушкăнра 1/7) |Сталинград |- | rowspan="3" |14.09.1942 |1  ФВ-189  (в паре) |Акатовка |- |1  Ю-88  (ушкăнра 1/9) |Сталинград, çурçĕр хĕрринче |- |1  Ме-109  (ушкăнра 1/9) |Сталинград, кăнтăр хĕрринче |- | rowspan="2" |15.09.1942 |1  Ме-109  (ушкăнра 1/6) |Рыбзавод (Сталинград) |- |1  Ме-109 |Пасар (Сталинград) |- |13.12.1942 |1  Хе-111 |Бузиновка - Петровский | rowspan="6" |Як-1 |- |21.03.1943 |1  Ме-109 |Батайск |- | rowspan="2" |25.03.1943 |1  Ю-87 |Койсуг, кăнăтрарах |- |1  Ме-109 |Батайск аэродромĕнчен кăнăтрарах |- |22.07.1943 |1  Хе-111 |Мариновкăран çурçĕрелле |- |24.07.1943 |1  Хе-111 |Куйбышево - Дмитриевка |- |20.08.1943 |2  Ю-87 |Калиновка | rowspan="10" |"Аэрокобра" |- | rowspan="2" |21.08.1943 |1  Ю-88 |Успенская |- |1  Хе-111 |Успенская, çурçĕр-тухăçрах |- |02.10.1943 |1  Ю-88 |Ворошиловка |- |06.10.1943 |1  Ме-109 |Большой Токмак |- |10.10.1943 |1  Ю-87 |Пришиб |- |08.02.1944 |1  Ю-88 |Берислав, анăçарах |- |13.03.1944 |1  Ме-109 | Очаков, çурçĕр-тухăçарах |- |22.03.1944 |1  Ю-52 |Александровка, тухăçарах |- |24.04.1944 |1  ФВ-190 |Херсонес сăмсахĕнчен кăнтăрарах |- |14.01.1945 |1  ФВ-190 |Гумбиннен, тухăçăрах | rowspan="5" |Ла-7 |- |16.01.1945 |2  ФВ-190 | rowspan="2" |Гумбиннен |- |18.01.1945 |1  ФВ-190 |- |13.04.1945 |1  Ме-109 |Гросс-Хюбникен |- |29.04.1945 |1  ФВ-190 |аэродром Темпельхоф (Берлин) |- | colspan="4" |Пĕтĕмпе персе антарнă - 30 + 19;  çапăçма вĕçнисем - 603;  сывлаш çăпăçусем - 150. |} == Чыславсем == * [[Совет Союзĕн Паттăрĕ]] (2) * [[Ленин орденĕ]] (3) * [[Хĕрлĕ Ялав орденĕ]] (4) * [[Александр Невский орденĕ (СССР)|Александр Невский орденĕ]] * [[Тăван Çĕршыв вăрçин орденĕ|Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 1 степеньлĕ орденĕ]] * [[Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ]] * [[«Хисеп палли» орденĕ]] * Тава тивĕçлĕ СССР тĕрĕслекен вĕçевçĕ * Сталин парни * Медальсем == Вуламалли == {{Кĕнеке:Иккĕ хутчен Совет Союзĕн Паттăрĕсем}} ;Энциклопедисемпе справочниксем * [http://www.az-libr.ru/index.htm?Persons&000/Src/0006/e90b8d4b Амет-Хан Султан] // {{кĕнеке:Герои Советского Союза|1|51}} * Авиация: Энциклопедия / Главный редактор: Г. П. Свищёв. — {{М.}}: [[Большая Российская энциклопедия]], 1994. — С. 55. — 766 с. — ISBN 5-85270-086-X * {{Кĕнеке:Заслуженные испытатели СССР|21—22}} * [http://testpilot.ru/review/isplii/pilot/40/ametkhan.htm Амет-Хан Султан 1920—1971] // {{кĕнеке:Испытатели ЛИИ|34}} * [http://testpilot.ru/review/ispmig/pilot/ametkhan.htm Амет-Хан Султан 1920—1971] // {{кĕнеке:Испытатели МиГов|38}} * Амет-Хан С. (1920—1971) // Кто был кто в Великой Отечественной войне. Люди События. Факты: краткий справочник / под ред. О. А. Ржешевского. — {{М.}}: Республика, 1995. — С. 25. * [http://geroykursk.narod.ru/index/0-678 Амет-Хан Султан] // {{кĕнеке:Зачислен навечно}} * {{Кĕнеке:Сталинградская битва: энциклопедия|38}} ; Тĕпчевсем * {{h|Бутаев|1990}} ''Бутаев Б. Б.'' Амет-Хан Султан. — {{М.}}: Политиздат, 1990. — 237 с. — 100 000 экз. ; Очерксем-мемуарсем * ''Ковалёв С.'' Меч Амет-Хана // {{Кĕнеке:Звёзды немеркнущей славы|14-19}} * {{кĕнеке:Герои и подвиги|1|114–115}} * {{h|Лавриненков|1982}} ''[[Лавриненков Владимир Дмитриевич|Лавриненков В. Д.]]'' Без войны. — {{К.}}: Политиздат Украины, 1982. — 272 с. * Люди бессмертного подвига. 4-е изд., испр. и доп. — Книга 1. — {{М.}}, 1975. — С. 28-39. * ''[[Путерброт Александра Терентьевна|Путерброт А. Т.]]'' Боевая слава Дагестана / предисл. [[Халилов, Салих Халилович|С. Х. Халилова]]. — Махачкала: Дагестанское кн. изд., 1988. — С. 6-11. — 365 с. ;Библиографи * [http://amethan.qirim.org/kitaphane/knp98t2_77-88.pdf В полёте, полном дерзновенья: К 80-летию со дня рождения Амет-Хана Султана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304211431/http://amethan.qirim.org/kitaphane/knp98t2_77-88.pdf |date=2016-03-04 }} / Сост. Р. И. Ушатая. — Симферополь: ЦГБ им. К. А. Тренева, 2000. — 20 с. <!-- 136 наименований --> == Документаллă фильсем == * Наш друг Амет-хан Султан. ''Сценарий Я. Аранович, И. Шелест.'' [[Лётно-исследовательский институт имени М. М. Громова]] (1971). * {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yKYQYk1ujzo|title=Герой Советского Союза Амет Хан Султан|date=2011|work=Автор сценария [[Симонов, Андрей Анатольевич|Андрей Симонов]], режиссёр Алексей Поляков|publisher=Студия «Крылья России»|description=Документальный фильм из сериала «Дороже золота»|accessdate=2015-05-15}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{warheroes|id=356|author=Мельников А. Е.}} * [http://novodevichye.com/sultan/ Могила А.Султана] * [http://ava.org.ru/iap/9g.htm Фото 9 ГИАП] * [http://testpilot.ru/memo//70/ametkhan.htm Мемориал испытателей] * [https://web.archive.org/web/20160322123435/http://mezhvodnoe.info/streets/amet_han_syltana/ Улица, названная его именем] в [[Крым]]ском селе Межводное [[Черноморский район|Черноморского района]]. * [http://alupka.ws/streets/amet_hana_syltana/ Улица, названная его именем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317053948/http://alupka.ws/streets/amet_hana_syltana/ |date=2016-03-17 }} в [[Крым]]ском городе [[Алупка]]. * [https://web.archive.org/web/20140819102950/http://amethan.qirim.org/rus/index.htm Сайт «Жизнь, отданная небу»] * [http://ndkt.org/yu.-osmanov-ob-amethane-sultane.html Три встречи] — Ю. Б. Османов об Аметхане Султане. {{Совет Союзĕн Паттăрĕсем}} 2ir5i5545eib8yeon1wzjj8izcmsfzl 0 61010 878881 874750 2026-11-06T02:16:35Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878881 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Брин Сергей Михайлович |Тăван ят = |Ӳкерчĕк = Sergey Brin cropped.jpg |Анлăшĕ = 260px |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1973]], [[çурла, 1]] |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Мускав|Мускавра}}, [[РСФСР]], [[ССРП]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = {{USSR}} → {{USA}} |Ăслăх сфери = [[шутлав техники]] тата [[информаци технологисем]]* [[Экономика]] |Ĕçлев вырăнĕ = [[Google Inc.]] (технологи шутласа кăларас енĕпе корпораци президенчĕ) |Ăсчах степенĕ = |Ăсчах хисепĕ = |Альма-матер = [[Мэриленд университечĕ, Колледж-Парк]] , [[Стэнфорд университечĕ]] |Ăслăх ертӳçи = |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = [[Google Inc.]] никĕслевçисенчен пĕри, технологие шутласа кăларас енĕпе корпорацин президенчĕ, [[Google]] шырав машини тата онлайн реклама технологине аталантараканĕ |Чыславсемпе парнесем = Marconi Foundation Prize, the «Highest Award in Engineering» |Сайт = {{URL|https://www.google.com/about/corporate/company/execs.html#sergey|Google.com – Sergey Brin}} }} ''' Сергей Брин ''' – (01.08.1973, [[Мускав]], [[ССРП]] çур.<ref>{{cite web|url=http://www.biography.com/people/sergey-brin-12103333|title=Sergey Brin biography|publisher=biography.com|archiveurl=http://www.webcitation.org/6GVrjmZjp|archivedate=2013-05-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bornrich.com/sergey-brin.html|title=Sergey Brin - bio|publisher=bornrich.com|archiveurl=http://www.webcitation.org/6GVrlTNsa|archivedate=2013-05-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/lib/14191274/|title=Брин, Сергей — президент по технологии компании Google Inc|publisher=''[[Лента.ру]]''|lang=ru|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HLyyQ0Va|archivedate=2013-06-14}}</ref> ) - [[шутлав техники]] тата [[информаци технологисем]] енĕпе ĕçлекен ăсчах тата бизнесмен,миллиардер <ref>{{cite web|url=http://ria.ru/photolents/20130517/937869739_441666644.html|title=Самые богатые люди планеты по версии Bloomberg|publisher=''[[РИА Новости]]''|date=2013-05-17|lang=ru|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HGPwAotS|archivedate=2013-06-10}}</ref> - [[Ларри Пейдж]]па пĕрле [[Google]] шырав системине никĕслекен. Калифорнири штатĕнчи [[Лос-Альтос (Калифорни)|Лос-Альтос]] хулинче пурăнать. [[Forbes]] журнал пĕлтернĕ тăрăх, 2016-мĕш çулта 34,4 миллиард долларпа планетари чи пуян çынсем хушшинче 13-мĕш вырăна йышанать<ref>{{cite news |url=http://www.forbes.com/profile/sergey-brin/?list=billionaires|title=The World's Billionaires: Sergey Brin|work=[[Forbes]] |accessdate=May 29, 2016}}</ref>. Мускаври еврей килйышĕнче çуралнă, 1979-мĕш çулта килйышĕпех Америкăна пуранма куçса кайнă. Ашшĕпе амăшĕ [[Мускав патшалăх университечĕ|Мускав патшалăх университечĕн]] механика-математика факультетĕнче вĕренсе тухнă. Мэриленд университетĕнче бакалавр дипломне илнĕ хыççăн [[Стэнфорд университечĕ|Стэнфорд университетĕнче]] магистр дипломне илнĕ. Информцин структурăламан пысăк массивĕсене тĕпченĕ. 1995-мĕш çулта Стэнфорд университетĕнче Брин тепĕр математик-аспирантпа - Лэрри Пейджпа паллашнă. Унпа пĕрле вĕсем 1998-мĕш çулта Google комапанине никĕсленĕ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== {{Commons|}} * {{Blogger-user|too}}{{ref-en}} * [http://www.google.com/about/corporate/company/execs.html#sergey Краткая биография в Google] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141003062529/http://www.google.com/about/corporate/company/execs.html#sergey |date=2014-10-03 }} * {{ВТ-ЛП|Брин, Сергей}} * [http://www.itogi.ru/Paper2007.nsf/Article/Itogi_2007_06_03_02_4852.html «Неправильный миллиардер»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081017100938/http://www.itogi.ru/Paper2007.nsf/Article/Itogi_2007_06_03_02_4852.html |date=2008-10-17 }}, «Итоги», No. 23 (573), 6 июня 2007 * [http://www.voanews.com/russian/news/a-33-a-2004-07-05-3-1.html Интервью родителей Сергея на «Голосе Америки»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20060502020306/http://www-db.stanford.edu/~sergey/ Sergey Brin’s Home Page, в бытность студентом в Стенфорде]{{ref-en}} * [http://www.forbes.com/lists/2006/54/biz_06rich400_Sergey-Brin_D664.html Данные от Forbes]{{ref-en}} * [http://www.k2kapital.com/analytics/investorgallery/127626.html Галерея инвесторов. Сергей Брин. К2Капитал 28.09.2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230090047/http://k2kapital.com/analytics/investorgallery/127626.html |date=2009-12-30 }} * [http://news.ntv.ru/132514/ Сергей Брин: я наслаждаюсь своей работой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080520223248/http://news.ntv.ru/132514/ |date=2008-05-20 }} * [https://web.archive.org/web/20101201150358/http://izvestia.ru/person/article3116458/ Сергей Брин нашел в интернете $180 миллиардов], «[[Известия]]», 21 мая 2008 * [http://www.inosmi.ru/translation/241465.html Соучредитель Google: Моя семья уехала из России из-за антисемитизма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521195517/http://www.inosmi.ru/translation/241465.html |date=2008-05-21 }}, «Haaretz», Израиль, 20 мая 2008 * [http://www.newsru.com/russia/22jun2010/medvedev_usa.html Медведев решил не встречаться с основателем Google — тот назвал Россию «снежной Нигерией»] * [http://habrahabr.ru/post/43195/ Победить Google? Это просто!] * [http://ria.ru/technology/20111119/492928202.html Сооснователь Google Сергей Брин пожертвовал $500 тыс. для «Википедии»] * [http://www.peremeny.ru/column/view/1411/ Сергей Брин: бунт и поиск], Peremeny.Ru, Глеб Давыдов {{Google}} {{Alphabet Inc.}} [[Категори:Колледж-Паркри Мэриленд университетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Стэнфорд университечĕн Инженери шкулĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Стэнфорд университетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Тетел уçламçисем]] [[Категори:Маркони премин лауреачĕсем]] [[Категори:АПШ миллиардерĕсем]] [[Категори:Мультимиллиардерсем]] [[Категори:АПШ программисчĕсем]] [[Категори:Google ĕçлевçисем]] [[Категори:Миллиардерсем]] 8ctcodjaj2jhim7jcbteh61mjt12fqs 0 61024 878907 861852 2026-11-06T04:10:19Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878907 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Queen Victoria 1887.jpg|мини|справа|Виктория]] '''Виктория тапхăрĕ''' ([[1837]]-[[1901]]) — [[Виктория (Аслă Британи арăм патши)|Виктория]], патша-арăм [[Аслă Британи]] империн астулĕнче ларнă тапхăр. Виктория тапхăрне Англи кун-çулĕнчи чи паха та пĕлтерĕшлĕ вăхăт теме юрать. Вăрăм тăсăкне пăхмасăр, ку тапхăра пĕрпек пулăмлă япала темелле мар, мĕншĕн тесен ку вăхăтра çын пурнăçĕнчи чылай енĕнче тĕрлĕрен те хăвăрт пулса иртекен улшăнусем пулса иртнĕ. Ку вĕсем — технологипе демографинчи, çынсен тĕнчекурăмĕнчи, политикапа социал системинчи улшăнусем пулнă. Акăлчан историкĕсенчен пĕри палăртнă тăрăх, «ку вăхăтра пысăк вăрçă пулманни, ют çĕртен килекен катастрофаран хăраманни, пур тапхăр тăршшипех тĕн ыйтувĕсемпе кăсăкланни, наука шухăшлавĕ хăвăрт аталанма тата çын хăйне хăй хытă тытни» «çав териех хăвăрт та çирĕп экономикапа пурнăç хавалĕнчи улшăнусем патне илсе çитерме» пулăшнă. [[Ӳкерчĕк:James Pollard - The Louth-London Royal Mail Travelling by Train from Peterborough East, Northamptonshire - Google Art Project.jpg|мини|Чукун çул тăрăх почта леçни. Джеймс Поллард ĕçĕ.]] Ку тапхăрăн палăрса тăракан палли вăл — пысăк, пĕлтерĕшлĕ вăрçăсем пулманни çăршыва вăйлăн аталанма май панă, уйрăмах инфраструктура аталанни, чукун çулсем сарни. Экономикăра ку тапхăрта промышленноçри революци тата капитализм аталаннине курма пулать. Тапхăрăн социаллă пурнăçĕнче хытă мораль кодексĕ (джентльмен пулни), йăла-ерке хаклăлăхне упранипе класс уйрăмлăхĕне хытарни палăрса тăрать. Тулаш политикара Британи Азире («Пысăк Вăйă») тата Африкара («Африкашăн çапăçни») çĕнĕ çĕрсене малалла ярса илет. == Вуламалли == *Тревельян Дж. М. История Англии от Чосера до королевы Виктории. – Смоленск: Русич, 2001. — С. 536. *Altick, Richard Daniel. Victorian People and Ideas: A Companion for the Modern Reader of Victorian Literature. W.W. Norton & Company: 1974. ISBN 0-393-09376-X. *Bourne, Kenneth. The foreign policy of Victorian England, 1830-1902 (Oxford UP, 1970.) pp 195–504 are 147 "Selected documents" *Boyd, Kelly and Rohan McWilliam, eds. The Victorian Studies Reader (2007) 467pp; articles and excerpts by scholars excepts and text search *Burton, Antoinette (editor). Politics and Empire in Victorian Britain: A Reader. Palgrave Macmillan: 2001. ISBN 0-312-29335-6. *Flanders, Judith. Inside the Victorian Home: A Portrait of Domestic Life in Victorian England. W.W. Norton & Company: 2004. ISBN 0-393-05209-5. *Gay, Peter, The Bourgeois Experience: Victoria to Freud, 5 volumes, Oxford University Press, 1984–1989 *Heilmann, Ann, and Mark Llewellyn, eds. Neo-Victorianism: The Victorians in the Twenty-First Century, 1999–2009 (Palgrave Macmillan; 2011) 323 pages; looks at recent literary & cinematic, interest in the Victorian era, including magic, sexuality, theme parks, and the postcolonial *Hoppen, K. Theodore. The Mid-Victorian Generation 1846-1886 (New Oxford History of England) (2000), comprehensive scholarly history excerpt and text search *Mitchell, Sally. Daily Life in Victorian England. Greenwood Press: 1996. ISBN 0-313-29467-4. *Steinbach, Susie L. Understanding the Victorians: Politics, Culture and Society in Nineteenth-Century Britain (2012) excerpt and text search *Wilson, A. N. The Victorians. Arrow Books: 2002. ISBN 0-09-945186-7 == Каçăсем == * [http://logicmgmt.com/1876/splash.htm 1876 Victorian England Revisited]{{ref-en}} * [http://www.mostly-victorian.com/ Периодика эпохи на Mostly-Victorian.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130717121513/http://www.mostly-victorian.com/ |date=2013-07-17 }} {{ref-en}} * [http://www.victorianlondon.org/ The Victorian Dictionary]{{ref-en}} * [http://www.victorianweb.org/ The Victorian Web]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20120124145449/http://www.historicaleye.com/Lost1.html The Twilight City]{{ref-en}} * [http://www.bl.uk/learning/histcitizen/victorians/victorianhome.html Victorians на сайте Британской библиотеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517020421/http://www.bl.uk/learning/histcitizen/victorians/victorianhome.html |date=2015-05-17 }}{{ref-en}} * [http://b-a-n-s-h-e-e.livejournal.com/tag/victorian Блог про викторианскую эпоху] * [http://svetozarchernov.livejournal.com/ Блог Светозара Чернова] [[Категори:Истори]] [[Категори:Истори тапхăрĕсем]] [[Категори:Виктория тапхăрĕ]] c7ej2ou2kld73qyrdjfcyeqiyp52krx 0 61135 878866 858020 2026-11-06T00:06:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878866 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Белла Ахмадулина |Ӳкерчĕк = Bella Akhmadulina.jpg |Анлăшĕ = 250px |Ӳкерчĕке ăнлантарни = [[Раççей Федерацин патшалăх парни]]не тивĕçтернĕ хыççăн, 2005 çул<br />(çĕртме, 12) |Çуралнă чухнехи ят = Изабелла Ахатовна Ахмадулина |Çуралнă вăхăт = [[1937]], [[ака, 10]] |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Мускав|Мускавра}}, [[РСФСР]], [[СССР]] |Вилнĕ вăхăт = [[2010]], [[чӳк, 28]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Переделкино|Переделкинăра}}, [[Ленин районĕ (Мускав облаçĕ)|Ленин районĕ]], [[Мускав облаçĕ]], [[Раççей]] |Гражданлăх = {{SUN}} →<br />{{RUS}} |Ĕçлев тĕсĕ = XX, XXI ĕм. совет, раççей потесси, тăлмачĕ |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Жанр = [[лирика]] |Ĕçсен чĕлхи = [[Вырăс чĕлхи|вырăс]] |Парнесем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Раççей патшалăх парни}}{{!!}}{{Раççей Федераци Президенчĕн парни}}{{!!}}{{СССР патшалăх парни}} {{!}}} |Чыславсем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Тăван Çĕршыв умĕнчи тивĕçлĕхшĕн 2 степеньлĕ орден}}{{!!}}{{Тăван Çĕршыв умĕнчи тивĕçлĕхшĕн 3 степеньлĕ орден}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Халăхсен туслăхĕн орденĕ}} {{!}}} |Викиампар = }} '''Бе́лла''' ('''Изабе́лла''') '''Аха́товна Ахмаду́лина''' ({{lang-tt|Белла Әхәт кызы Әхмәдуллина, Bella Əxət qızı Əxmədullina}}; [[ака, 10]], [[1937]], [[Мускав]] — [[чӳк, 29]], [[2010]], [[Переделкино]]) — [[СССР|совет]] тата [[раççей]] поэтесси, тăлмачĕ, [[XX ĕмĕр]]ĕн иккĕмĕш пайĕнчи вырăс лирика паллă сăвăçисенчен пĕрри. Раççей çыравçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ, Вырăс [[ПЕН-клуб|ПЕН-центрĕн]] ĕçтăвкомĕн пайташĕ. == Биографи == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * {{ЖЗ|http://magazines.russ.ru/authors/a/ahmadulina/|Белла Ахмадулина}} * [http://uionv.com/Bellarus.htm Белла Ахмадулина читает свои стихи] * [http://ahmadulina.ouc.ru/ Произведения Беллы Ахмадулиной в Библиотеке поэзии] * [http://www.abella.in www.abella.in — Белла Ахатовна Ахмадулина. Биография и стихотворения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200121055644/http://www.abella.in/ |date=2020-01-21 }} * [http://www.litera.ru/stixiya/authors/axmadulina.html Ахмадулина на Стихии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060412172902/http://www.litera.ru/stixiya/authors/axmadulina.html |date=2006-04-12 }} * [http://perelmuterverlag.de/page5.html Библиография переводов на немецкий язык]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129125411/http://www.perelmuterverlag.de/page5.html |date=2013-01-29 }} * [http://www.vtoraya-literatura.com/publ_121.html Белла Ахмадулина «Озноб» (1968), pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160325150355/http://www.vtoraya-literatura.com/publ_121.html |date=2016-03-25 }} * [http://stroki.net/content/blogcategory/13/13/ Стихи Ахмадулиной на stroki.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200531192409/http://stroki.net/content/blogcategory/13/13/ |date=2020-05-31 }} * [http://www.mberg.net/ona_bila_poet/ Михаил Берг. Она была поэт] * [http://www.rian.ru/analytics/20101129/302450565.html Анатолий Королев, писатель, член Русского Пен-Клуба. Белла Ахмадулина: свеча на ветру] * [[Диксон, Виталий Алексеевич|Виталий Диксон, писатель, член Русского Пен-Клуба.]] [http://newswe.com/index.php?go=Pages&in=print&id=2940 Иркутская история про двух дам с собачкой]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.runyweb.com/articles/culture/literature/bella-akhmadulina-in-new-york.html Белла Ахмадулина в Нью-Йорке. История одной фотографии. Автор Наташа Шарымова, RUNYweb.com — Русский Нью-Йорк онлайн] * [[Евтушенко, Евгений Александрович|Е. Евтушенко]], [[Берг, Михаил Юрьевич|М. Берг]] и [[Диксон, Виталий Алексеевич|В. Диксон]] [http://enc.vkarp.com/2011/02/20/а-ахмадулина-белла-изабелла-ахатовна/ о Белле Ахмадулиной на сайте режиссёра и драматурга В. Карпа «Зеркало сцены».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170514103030/http://enc.vkarp.com/2011/02/20/%D0%B0-%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0-%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0-%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0/ |date=2017-05-14 }} * [https://web.archive.org/web/20200920151757/http://poetarium.narod.ru/akhmadulina/september.htm Перевод стихотворения Б. Ахмадулиной на малайский язык] [[Категори:Вырăс сăвăçисем]] [[Категори:Булат Окуджава ячĕллĕ преми лауреачĕсем]] [[Категори:А. М. Горький ячĕллĕ литература институтĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Мессерер-Плисецкисем]] [[Категори:РӲА хисеплĕ пайташĕсем]] [[Категори:ПЕН-клуб пайташĕсем]] [[Категори:Чĕре чирĕпе вилнисем]] [[Категори:Вырăсланнă итальянсем]] [[Категори:Новодевичье çăвинче пытарнисем]] cb7ck8vldvm118hdb9qzfooyhdwoqaz 0 61548 878911 851820 2026-11-06T04:35:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878911 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Воробьёв}} {{Мусăкçă |Ят = Василий Воробьёв |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Фон = non_performing_personnel |Тулли_ят = Василий Петрович Воробьёв |Çуралнă_вăхăт = [[1887]], [[пуш, 23]] |Çуралнă_вырăн = [[Элпуç]] ялĕ, {{ÇВ|Çĕрпӳ уесĕ|Çĕрпӳ уесĕнче}}, Хусан кĕперни (халĕ [[Чăваш Ен]]ĕн {{ÇВ|Тăвай районĕ|Тăвай районĕнче}}), <br /> [[Раççей империйĕ]] |Вилнĕ_вăхăт = [[1954]], [[раштав, 10]] |Вилнĕ_вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, {{ВВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}}, [[РСФСР]], [[СССР]] |Патшалăх = {{Раççей империйĕ}} <br />{{USSR}} |Профессисем = XX ĕмĕрти совет, раççей, чăваш композиторĕ, дирижёрĕ, мусăк педагогĕ |Жанрсем = [[классика мусăкĕ]] |Парнесем = |Чыславсем = {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} }} '''Воробьёв Василий Петрович''' ([[Пуш, 23|пуш, 11 (23)]], [[1887]], [[Элпуç]] ялĕ, Çĕрпӳ уесĕ (халĕ [[Тăвай районĕ]]), Хусан кĕперни, Раççей империйĕ — раштав, 10, 1954, [[Шупашкар]], [[Чăваш АССР]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — чăваш композиторĕ, хор дирижёрĕ, педагог, Чăваш Енĕн профессилле мусăк культурине никĕслекенĕсенчен пĕрри<ref>[http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/4595 Государственный архив современной истории Чувашской Республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227062712/http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/4595 |date=2017-02-27 }}</ref>. Ывăлĕ — Г. В. Воробьёв. == Биографи == [[Шăхасан]]ти вĕретӳçĕсен шкулĕнче вĕренсе тухнă. 1912 çулчен ялти шкулта ĕçленĕ, чиркӳ хорĕн [[Регент (дирижёр)|регенчĕ]] пулса хĕсметре тăнă. 1912 çулта [[Шупашкар]]а куçнă, шкулсенче юрлама вĕрентнĕ, мусăк шкулĕнче, педтехникумрпа, мусăк-театр техникумĕнче тăрăшнă. Шупашкарти мусăк шкулĕнче Чăваш халăх хорне йĕркеленĕ, ăна кайран [[1924]] Ф. П. Павлов композитор хорĕпе пĕрлештернĕ. Тепĕртакран çак хор халĕ паллă «Чăваш патшалăх академи юрăпа ташă ансамблĕ» пулса тăнă. Василий Петрович [[Чăваш АССР|Чăваш Енре]] нумай ӳнер ĕçченне ӳстерсе хатĕрленĕ. 1940, юпа — [[СССР композиторĕсен пĕрлешĕвĕ]]н пайташĕ. 1945—1948 çç. — Чăваш АССР композиторĕсен пĕрлешĕвĕн оргкомитечĕн председателĕ. 1947—1948 гг. — Шупашкар мусăк вĕрентĕшĕн директорĕ. 1948—1952 гг. — Музфонда СССР мусфондĕн Чăваш АССР-ĕнчи тивĕçлĕ элчи. В. П. Воробьев 1954 çулхи раштавăн 10-мĕшĕнче [[Шупашкар]]та вилнĕ. Богдан Хмельницкий урамĕнчи кивĕ çăва çине пытарнă. == Пултарулăхĕ == 800 ытла чăваш халăх юррисен çырса илнĕ, вĕсене усă курса паллă юрăсене кĕвĕленĕ (200 яхăн): «Кай, кай Ивана», «Килмен те курман Шупашкарне», «Вăрман урлă каçрăмăр», «Колхоз хирĕнче» т.ыт. те. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи вăхăтĕнче чылай патриотика юррине çырнă. Унăн чи паха ĕçĕсем чăваш юррисен классика фондне кĕреççĕ. == Асăнмлăх == * [[Воробьёв композиторсен урамĕ]], [[Шупашкар]], [[Чăваш Ен]]. == Литература == * Л.И. Бушуева, Ю.А. Илюхин, «Чăваш Енĕн композиторĕсем», Шупашкар, 2014. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/4595 Государственный архив современной истории Чувашской Республики: Воробьёв Василий Петрович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227062712/http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/4595 |date=2017-02-27 }} * [http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=80&id=135542 Официальный сайт Янтиковского района Чувашской Республики → Воробьёв Василий Петрович] * [https://web.archive.org/web/20170315085035/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/vorobev-v/ Культурное наследие Чувашии] [[Категори:Чăваш Енĕн композиторĕсем]] [[Категори:Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕсем]] 5t94u15gpsf0j60zbjfqvmltdpcvtkz 0 61612 878844 873717 2026-11-05T22:39:39Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878844 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Аслă Аксу |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54|lat_min = 37|lat_sec = 35.544 |lon_deg = 47|lon_min = 29 |lon_sec = 58.4556 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Çĕпрел районĕ |район тапăлра = Çĕпрел районĕ{{!}}Çĕпрел |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Паснапуç ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Аслă Аксу ял тăрăхĕ{{!}}Аслă Аксу |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = Храмов Алексей Васильевич |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = 2002 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 422491 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = +7 843хх |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Аслă Аксу''' ([[Тутар чĕлхи|тутар.]] ''Зур Аксу'', [[Вырăс чĕлхи|вырăс.]] ''Большая Акса'') — [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Çĕпрел районĕ|Çĕпрел районĕнчи]] [[ял]]. Чиркӳ <ref>[http://sobory.ru/article/?object=21799 Большая Акса. Церковь Сергия Радонежского. Сергиевская церковь, Казанско-Богородицкая церковь]</ref> тата чассавай<ref>[http://drozhzhanoe-xram.cerkov.ru/neizvestnaya-chasovnya-s-bolshaya-aksa/ Неизвестная часовня, с. Большая Акса]</ref> пур. ==Тавралăхĕ== ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== == Кун-çулĕ == === ХХ ĕмĕрти сăлтавсăр репрессисем === Репрессиленисем пирки, сăмахран ак çакăн пек<ref>[http://lists.memo.ru/d21/f33.htm Сăлтавсăр репрессиленисене тӳрре кăларни.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629134712/http://lists.memo.ru/d21/f33.htm |date=2020-06-29 }}</ref> хыпар пур: {{Цитата пуçламăшĕ}} <poem> {{oq|ru|Магарин Алексей Григорьевич Родился в 1901 г., Дрожжановский р-н, с.Большая Акса; Проживал: Дрожжановский р-н, с.Большая Акса. Приговорен: Местные органы исполнительной власти Дрожжановского р-на в 1934 г., обв.: кулак. Реабилитирован 17 сентября 2003 г. Источник: МВД Республики Татарстан Магарин Григорий Петрович Родился 1876 (1870), Дрожжановский р-н, с.Большая Акса; Проживал: Дрожжановский р-н, с.Большая Акса. Приговорен: Дрожжановский РИК 14 июля 1931 г., обв.: кулак. Приговор: высылка - Челябинская обл.. Реабилитирован 3 июля 1997 г. Источник: МВД Республики Татарстан Магарин Дмитрий Григорьевич Родился в 1914 г. Проживал: Дрожжановский р-н, с.Большая Акса. Приговорен: Дрожжановский РИК 14 июля 1931 г. Приговор: высылка - Челябинская обл.. Реабилитирован 3 июля 1997 г. Источник: МВД Республики Татарстан Магарин Николай Семенович Родился в 1899 г., Дрожжановский р-н, с.Большая Акса; чуваш; колхозник, к-з им. Сталина.. Проживал: Дрожжановский р-н, с.Большая Акса. Арестован 8 августа 1941 г. Приговорен: , обв.: 58-14.. Приговор: Умер 8.3.42 в г.Казань, в ИТК-2. Реабилитирован 19 февраля 1997 г. Источник: Книга памяти Республики Татарстан Магарина Анна Григорьевна Родилась в 1911 г. Проживала: Дрожжановский р-н, с.Большая Акса. Приговорена: Дрожжановский РИК 14 июля 1931 г. Приговор: высылка - Челябинская обл.. Реабилитирована 3 июля 1997 г. Источник: МВД Республики Татарстан Магарина Евдокия Григорьевна Родилась в 1918 г. Проживала: Дрожжановский р-н, с.Большая Акса. Приговорена: Дрожжановский РИК 14 июля 1931 г. Приговор: высылка - Челябинская обл.. Реабилитирована 3 июля 1997 г. Источник: МВД Республики Татарстан Магарина София Васильевна Родилась 1876 (1874) Проживала: Дрожжановский р-н, с.Большая Акса. Приговорена: Дрожжановский РИК 14 июля 1931 г. Приговор: высылка - Челябинская обл.. Реабилитирована 3 июля 1997 г. Источник: МВД Республики Татарстан}} </poem> {{Цитата вĕçĕ}} ==Паллă çынсем== * [[Аксинский Фома Сергеевич]] — [[Яковлев Иван Яковлевич|И.Я.Яковлевăн]] чи малтанхи вĕренекенĕсенчен пĕри ([[XIX ĕмĕр]])<ref>Яковлев И.Я. Воспоминания. Чебоксары, 1982. — С.77, 263.</ref>. * [[Магарин Александр Николаевич]] ([[1970]] çур.) — паллă тележурналист ([[Шупашкар]]). * Квасов Владимир Григорьевич ([[1961]] çур.) — [[Тутарстан]] тава тивĕçлĕ механизаторĕ. * Карпов Николай Ильич ([[1938]] çур.) — "Байконур" комодромри ертсе пыракан инженер-технолог. * Михеева Елизавета Алексеевна ([[1947]] çур.) — [[физика]]-[[математика]] ăславĕсен кандидачĕ ([[Чĕмпĕр]]). * Шашкин Николай Владимирович ([[1936]] çур.) — техника [[ăслăх|ăславĕсен]] кандидачĕ ([[Хусан]]). * Ярмушов Николай Филиппович — [[Раççей|РСФСР]] çуттатуртаслăх отличникĕ ([[Шупашкар]]). == Вуламалли == *[http://www.lib.cap.ru/pdf/grant.pdf Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305005948/http://www.lib.cap.ru/pdf/grant.pdf |date=2016-03-05 }} * Макаров, Валентин Федорович (1941-). Прошлое нашего края и села Алёшкин-Саплык [Текст] : краткая история села Алёшкин-Саплык [Дрожжановского района Республики Татарстан] : историко-этнографические очерки : книги первая и вторая / Валентин Макаров. - Ульяновск : Печатный двор, 2012. - 527 с. : ил., портр., табл.; 22 см.; ISBN 978-5-7572-0317-1 (в пер.) * Гафаров, Иршад Ахметович. Городище [Текст] : [исследования по истории Юго-Западного региона РT и села Городище] / И. А. Гафаров, А. Н. Шихранов. - Казань : Идел-Пресс, 2012. - 167 с., [8] л. ил., портр., цв. ил., портр. : ил., табл., факс.; 25 см.; ISBN 978-5-85247-544-2 (в пер.) == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://web.archive.org/web/20170305062847/http://drogganoye.tatarstan.ru/o-selskom-poselenii-130102.htm О сельском поселении. Большеаксинское сельское поселение] * [http://www.komandirovka.ru/cities/bolshaya_aksa_tat._r./ Аслă Аксу çинчен кĕске информаци.] {{Çĕпрел районĕ}} {{Тутарстанри чăваш ялĕсем}} [[Категори:Тутарстан]] [[Категори:Тутарстанри Çĕпрел районĕн ялĕсем]] ahhj1ziz6i4ckk5v3sl28lmevduiwth 0 61809 878966 857405 2026-11-06T09:13:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878966 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Жуковский Николай Егорович |Тăван ят = |Ӳкерчĕк = Николай Егорович Жуковский.jpg |Анлăшĕ = 260px |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1847]], [[кăрлач, 7]] |Çуралнă вырăн = [[Орехово (Улатимĕр облаçĕ)|Орехово]] сали, {{ÇВ|Улатимĕр кĕперни|Улатимĕр кĕпернинче}}, [[Раççей империйĕ]] халь {{ÇВ|Улатимĕр облаçĕ|Улатимĕр облаçĕнче}} |Вилнĕ вăхăт = [[1921]], [[пуш, 7]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Мускав|Мускавра}} |Гражданлăх = Раççей империйĕ, РСФСР |Ăслăх сфери = [[аэродинамика]] |Ĕçлев вырăнĕ = [[Мускав асла техника училищи|МВТУ]],[[Московский патшалăх университечĕ|МГУ]] |Ăсчах степенĕ = |Ăсчах хисепĕ = {{Ăсчах хисепĕ|}} |Альма-матер = [[Мускав патшалăх университечĕ|МПУ]] |Ăслăх ертӳçи = |Паллă вĕренекенсем = [[Аккерман Янис Давыдович|Я. Д. Аккерман]], [[Архангельский Александр Александрович|А. А. Архангельский]], [[Ассур Леонид Владимирович|Л. В. Ассур]], [[Делоне Николай Борисович (асли)|Н. Б. Делоне]], [[Лейбензон Леонид Самуилович|Л. С. Лейбензон]] |Паллă = [[аэродинамика]] ăслăхне никĕслекен |Чыславсемпе парнесем = |Сайт = }} ''' Николай Егорович Жуковский ''' – (07.01.1847 (5), [[Орехово (Улатимĕр облаçĕ)|Орехово]] сали, Улатимĕр кĕперни, [[Раççей империйĕ]] халь Улатимĕр облаçĕ- 07.03.1921, Мускав) - аэродинамика ăслăхне никĕслекен. Раççей ăслăх академин член-корреспонденчĕ (1894 ). <gallery> File:Museum of Moscow Aviation Institute 2016-02-02 009 (cropped).JPG File:Nikolay Zhukovsky.jpg File:Zhukovskij marka SSSR 1963.jpg File:Airfoil geometry.svg </gallery> === Филателире === <center><gallery widths=160 heights=160> File:Stamp of USSR 0795.jpg|<small>СССР почта марки, [[1941-мĕш çул]]</small> File:Stamp_of_USSR_0796.jpg|<small> СССР почта марки, [[1941-мĕш çул]]</small> File:Stamp_of_USSR_0797.jpg|<small>СССР почта марки, [[1941-мĕш çул]]</small> File:Stamp of USSR 1105.jpg|<small>СССР почта марки, [[1941-мĕш çул]]</small> File:Stamp of USSR 1106.jpg|<small>СССР почта марки, [[1941-мĕш çул]]</small> File:Zhukovskij marka SSSR 1963.jpg|<small> Жуковский Н. Е. халаланă Авиаци ĕçченĕçем серинчи СССР почта, посвящённая Н. Е. Жуковскому, [[1963]], 16 [[пус|пус]] ([[Каталог ЦФА|ЦФА]] 2915, [[Скотт (маркăсен каталогĕ)|Скотт]] 2774)</small> File:The Soviet Union 1969 CPA 3835 sheet of 1 (Supersonic Transport Aircraft Tupolev Tu-144, 31.12.1968. Signs of the Zodiac).jpg|<small>[[СССР]] почта блокĕ [[1969]], 50 [[пус|пус]] ([[Каталог ЦФА|ЦФА]] 3835, [[Скотт (маркăсен каталогĕ)|Скотт]] 3681)</small> </gallery></center> ==Вуламалли== * {{кĕнеке|автор=Арлазоров М. С.&nbsp;|пуçелĕк=Жуковский|вырăн=М.|издательство=[[Молодая гвардия (издательство)|Молодая гвардия]]|çул=1959|страниц=302|серия=Жизнь замечательных людей}} * {{кĕнеке|пуçелĕк=История механики в России / Под ред. А. Н. Боголюбова, И. З. Штокало|вырăн=Киев|издательство=Наукова думка|çул=1987|страниц=392|ref=История механики в России}} ==Каçăсем== {{Commons|}} * {{РĂА ĕçтешĕ|50472|Николая Егоровича Жуковского}} * [http://vivovoco.astronet.ru/VV/PAPERS/BIO/KRYLOV/KRYLOV_20.HTM Академик А. Н. Крылов. ВОСПОМИНАНИЯ О Н. Е. ЖУКОВСКОМ] * [http://www.prometeus.nsc.ru/archives/exhibit2/jukovsk.ssi Библиография Н. Е. Жуковского] * [https://web.archive.org/web/20160304214452/http://www.tsagi.ru/rus/about/history/museum_ne/6.jpg Жуковский с дочерью и Н. Н. Бухгольц у аэродинамической трубы в МГУ (фото)] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:АВиаци пионерĕсем]] nyo3n9v3zw6gh7iaaif0lm7ybt09l62 0 62305 878789 803330 2026-11-05T19:50:00Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878789 wikitext text/x-wiki {{Чĕлхе |тĕс = алтай |ят = Авар чĕлхи |тăван ят = паллă мар |регион = [[Тĕп Европа]] |официаллă чĕлхе = [[Авар хаканлăхĕ]] |калаçакан йышĕ = |çухалнă = IX ĕмĕр |категори = [[Еврази чĕлхисем]] |классификаци = [[Алтай чĕлхисем|Алтай çемьи]] : [[Тĕрĕк чĕлхисем|Тĕрĕк турачĕ]] ::[[Огур чĕлхисем|Огур («пăлхар») группи]] |çыру = [[пăлхар рунисем|рунăсем]] }} {{ан арпаштарăр|Авар чĕлхи|хальхи авасен чĕлхипе}} '''Ава́р чĕлхи''' — [[Паннони]]ре VI—IX ĕмĕрсенче [[аварсем|авар]] халăхĕн çухалнă чĕлхи, [[Авар хаканлăхĕ]] пĕтсен çухалнă. [[Тĕрĕк чĕлхисем|Тĕрĕк чĕлхисен]] йышне кĕрет. Тăванла чĕлхесем - [[Огур чĕлхисем|огур («пăлхар») группи]]. == Çавăн пекех == * [[Пăлхар рунисем]] * [[Огур чĕлхисем]] * [[Пăлхар чĕлхи]] * [[Пăлхар ротацизмĕ]] * [[Пăлхар ламбдаизмĕ]] == Литература == * [https://web.archive.org/web/20260101185328/https://altaica.ru/LIBRARY/mudrak/buyla-zoapan.pdf ''Мудрак О. А.'' Аварская надпись на сосуде из клада Надь-Сент-Миклош // Orientalia et Classica, Аспекты компаративистики — М.: Изд. РГГУ, 2005. Вып. VI. — С.81-103] * [http://www.kumukia.ru/article-5005 ''Немет Ю.'' К вопросу об аварах.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304203335/http://kumukia.ru/article-5005 |date=2016-03-04 }} * [[Хелимский, Евгений Арнольдович|''Хелимский Е. А.'']] Тунгусоманьчжурский языковой компонент в Аварском каганате и славянская этимология // Материалы к докладу на XIII Международном съезде славистов. Любляна, 15­-21 августа 2003. {{Тĕрĕк чĕлхисем}} [[Категори:Авалхи чĕлхесем]] [[Категори:Тĕрĕк чĕлхисем]] [[Категори:Пăлхар чĕлхисем]] 9fz0v6fknkjwxfc4twoc4v6vaa1x9o6 0 62340 878740 857653 2026-11-05T15:47:18Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878740 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Transparency International Berlin.jpg|мини|Transparency International]] '''Transparency International''' — [[коррупци|коррупципе]] кĕрешекен тата пĕтĕм тĕнчипех коррупци шайне тĕgчекен [[правительствăн мар организаци|правительствăн мар тĕнчери организаци]]. Transparency International тĕнчери юхăма [[1993]] çулта [[Пĕтĕм тĕнче банкĕ]]н директорĕ пулнă [[:en:Peter Eigen|Петер Айген]] [[Берлин]]ре йĕркеленĕ. Хальхи саманта организацин тĕнчери 100 ытла çĕршывра филиалĕ пур<ref>{{cite web|url=http://transparency.org/whoweare/organisation|title=Transparency International - Our organisation|accessdate=2013-03-12|archiveurl=http://www.webcitation.org/6F9WINbv2|archivedate=2013-03-16}}</ref>. == Финансăлакан çăлкуçсем == Transparency International финансăлакан çăлкуçĕсене организаци сайтĕнче кăтартнă<ref>[http://transparency.org/whoweare/accountability Transparency International: Our accountability] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121217123212/http://transparency.org/whoweare/accountability |date=2012-12-17 }}</ref>. Вĕсем — патшалăх организацисем, патшалăхăн мар фондсем тата коммерци организацисем. Организацие çаплах волонтерсем пулăшаççĕ, пайăр çынсенчен укçа йышăнать. == Раççей Федерацинче == [[File:Transparency International Russia.png|280px|thumb|Трансперенси Интернешенл Раççей логотипĕ]] == Çавăн пекех == * [[ПНО коррупцие хирĕçле конвенци]] * [[Тĕнчери коррупципе кĕрешес кун]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.transparency.org/ Официальный сайт Transparency International] {{ref-en}} * [http://transparency.am/ Сайт Transparency International Armenia] {{ref-hy}} * [http://transparency.az/ Сайт Transparency International Azerbaijan Chapter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161210034948/http://transparency.az/ |date=2016-12-10 }} {{ref-az}} * [http://www.transparency.ge/en Сайт Тransparency International Грузия] {{ref-ka}} * [http://delna.lv/ Сайт Transparency International Latvia Delna] {{ref-lv}} * [https://web.archive.org/web/20200516121505/http://tikazakhstan.org/ Сайт Тransparency International Казахстан] * [http://www.transparency.lt/ Сайт Transparency International Lithuania] {{ref-lt}} * [http://www.transparency.md/ro/ Сайт Transparency International Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821025647/http://www.transparency.md/ro |date=2016-08-21 }} {{ref-mo}} * [http://www.transparency.org.ru/ Сайт Центра Трансперенси Интернешнл - Р] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130402172245/http://transparency.org.ru/ |date=2013-04-02 }} * [http://ti-ukraine.org/ Сайт Тransparency International Україна] {{ref-uk}} * [http://www.transparency.ee/ Сайт Тransparency International Эстония] {{ref-et}} {{Коррупци}} [[Категори:Тĕнчери организацисем]] [[Категори:Коррупципе кĕрешекен организацисем]] 12fk4aw1nxgt1k6xag2twzzedobnylx 0 62382 878743 857250 2026-11-05T16:01:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878743 wikitext text/x-wiki [[File:KazanKhanate1500.png|thumb|KazanKhanate1500|500px|Çăваçсем пурăннă тĕл-вырăн карттă çинче. Симĕс тĕспе паллă тунă. Ку çĕрсем 10-13-мĕш ĕмĕрсенче Атăлçи Пăлхар патшалахĕнче тăнă, 13-15-мĕш ĕмĕрсенче Улус Джучи (Ылттăн Урта) пайĕ шутланнă, 15-16-мĕш ĕмĕрсенче Хусан ханлăхне пăхăннă теме кирлĕ. Çăваçсем Сăрпа Сĕве хушшинче çеç мар, Хусан, Нухрат, Чепца, Шуратăл таврашĕнче те пулнă]] '''Çăваçсем''' — [[Вăтам ĕмĕрсем|Вăтам ĕмĕрсенче]] Вăтам Атăл тăрăхĕнче пурăннă пуль тесе шутлакан [[гипотеза|гипотезăлла]] авалхи [[халăх]] е социум. [[Чăвашсем|Чăваш халăхĕн]] çав [[ят]]па çӳренĕ тăрăмĕ-[[конфессионим]]ĕ (ку каллех гипотеза шайĕнче).Çавăнпа пĕрлех ку концепцие гипотеза шайĕнчен пĕтĕмĕшле йышăннă [[чăнлăх]] шайнелле хăпарать темешкĕн те май пур<ref>[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=49&id=1540367 Предпосылки мирного, по челобитью, присоединения Чувашии к Российскому государству.] — Чувашская республика. Официальный портал органов власти.</ref>. Çак [[сăмах]] [[ислам]] тĕнне куçмасăр авалхи йăласемпе пурнакан [[пăлхарсем|пăлхарсене]] пĕлтернĕ, [[бесермансем|бесерман]] текен [[ăнлав]]а хирĕçле (оппозицире) тăнă. == Çăлкуçсенче асăнни == [[Историлле çăлкуç|Çăлкуçсенче]] шăпах çак ятпа тата çак пĕлтерĕшпе ниçта та асăнман. Анчах та [[1927]]-мĕш çулччен ''Çĕтĕк Çăваç'' ятлă [[ял]] пулнă<ref>Игнатьева О.Е., Трифонова З.А. [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=303 АНЧИККАСЫ, Анчăккасси (Çĕтĕк Çăваç, 1927). Чăваш энциклопедийĕнчи статья.]</ref>. Кунсăр пуçне [[Ашмарин Николай Иванович|Н.И.Ашмарин]] сăмахсарĕнче ''çу чăваш'' тата ''çу çармăс'' [[ăнлав]]сем пуррине асăнмалла<ref>Ашмарин Н. И. Словарь чувашского языка. : В 17 т. Т. 11—12 / Н. И. Ашмарин. — Чебоксары: Чувашское государственное издательство, 1936. — С. 200</ref>. Çав тĕлтех ''Çу çырма'' текен топонима та асăннă. ''Çăв чăваш'' форма та пулнă иккен<ref>Ашмарин Н. И. Словарь чувашского языка. : В 17 т. Т. 11—12 / Н. И. Ашмарин. — Чебоксары: Чувашское государственное издательство, 1936. — С.313</ref>. Çакăн пек пĕлтерĕшлĕ "çу" сăмаха асăнни каярахри [[сăмахсар|словарьсенче]] те пур<ref>Чувашско-русский словарь: Ок. 40 000 слов / Андреев И. А., Горшков А. Е., Иванов А. И. и др.; Под ред. М. И. Скворцова. — 2-е изд., стереотип. — М.: Рус. яз., 1985. — 712 с., ил</ref>. Эппин, ку ăнлава пач çук тени те йăнăш пулнă пулĕччĕ. Пĕтĕм проблема та ку [[сăмах]] [[XIV ĕмĕр|XIV]] тата [[XV ĕмĕр|XV]] ĕмĕрсенчи документсенче тупăнманни çеç. Анчах та, — ун вырăнне тенешкел, — "Çĕтĕк Çăваç" майлашупа корреляциленекен "худые болгары" тени пур<ref>[http://www.chnmuseum.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=150:2011-09-06-02&catid=10:2011-02-10-09-47-29&Itemid=24 История чувашского народа и Чувашского края с IX до начала XX вв.]</ref>. [[Çармăс чĕлхи]]нче "суас" [[сăмах]] пурри те никамшăн та вăрттăнлăх мар. == Сăмах пулăвĕн никĕслевĕсем == [[Чăваш сăмахĕсен кĕнеки|"Тезаврус Лингве Чувашорум"]] словарьти "Çу" ("Çăв") сăмахăн малтанхи кăк пĕлтерĕшĕ [[глагол]] сĕмĕллĕ пулсан, унран [[аффикс]]сем пулăшнипе иккĕмĕшле-виççĕмĕшле сăмахсем çуралма пултараççĕ: Çăв > Çăва > Çăваç. Танлаштарса пăхар: '''Пăр-''' "крутить, бурить" > '''Пăра''' "бур, буравчик" ; '''Çыр-''' "писать" > '''Çыра''' "плотницкий инструмент, приспособление для выполнения для оставления меток на дереве"; '''Вĕр-''' "дуть" > '''Вĕре''' "страстный". Ку тĕслĕхсенче '''-а''' [[аффикс]] майĕпе глаголтан япала ячĕ пулнă ([[субстантиваци]] пулăмĕ урлă теме май пур). [[Совет Социализм Республикисен Пĕрлешĕвĕ|СССР]] [[Ăслăх|Ăслав]] академийĕн пайташ-корреспонденчĕ [[Ашмарин Николай Иванович|Н.И.Ашмарин]] профессор, "чăваш" сăмахăн маларахри пулма пултарас формисем пирки шута кайса, çапла каланă: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|[...]Всё это заставляет нас предположить, что слово «чăваш» в старину произносилось чувашами несколько иначе, чем теперь, и именно в одной из следующих форм: ćуаć, ćуаз, ćы̆ваć или ćы̆вас [çуаç, çуас, çăваç, çăвас]; в этом то более древнем виде оно и было взято черемисами в их богатый чувашизмами язык<ref>[[Ашмарин Николай Иванович|Ашмарин Н. И.]] Болгары и чуваши. — Казань, 1902. — С. 45</ref>.}} <Куçару: Мĕнпурĕ пире ак мĕн патне илсе пырать: "чăваш" сăмаха ĕлĕк чăвашсем хальхинчен урăхларах, — черетлесе тухакан формăсенчен пĕринпе, — каланă: ćуаć, ćуаз, ćы̆ваć или ćы̆вас [çуаç, çуас, çăваç, çăвас]; асăннă хапасенчен тахашĕнчен ăна çармăссем хăйсен чувашизмсемпе пуян чĕлхине йышăннă.> {{Цитата вĕçĕ}} Кун пиркиех Ашмарин [[1925]]-мĕш çулта М.П.Петров (Тинехпи) патне янă çырура та калать<ref>Петров М. П. О происхождении чуваш. — Чебоксары: Чуваш. гос. изд-во, 1925. 62 с. — 57 с. (Приложение 2).</ref>. Çапла вара, паллă тĕпчевçĕ "çăваç" сăмаха, фонетикăлла тĕшмĕртӳ çинче никĕсленсе, тавçăрса илнĕ. Çавăн пекех вăл, авă, [[çармăссем]] хăйсен халĕ тутарсене палăртакан "суас" сăмахне те çак "çăваç" формăранах илнине те палăртать. Юлашки тезиса (çармăссен "суас" сăмахĕ "çаваç" формăран тухнă пирки) филологи ăславĕсен докторĕ [[Егоров Николай Иванович|Н.И.Егоров]] профессор та çирĕплетет: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|В марийском языке этноним суас (сӳ'ӓ'с, ш'́'ӓ'ш'́', 'с'ӓ'с) является заимствованием из чувашского языка. Диалектные формы этого марийского этнонима явно показывают его старое звучание çăвăç «язычник» — из древнетюркского йагъычи «жертвоприноситель», от йагъ- «приносить жертву». Не следует путать это слово с древнетюрк. йогъчи «участник поминального обряда, плакальщик», от йогь «поминальный обряд», откуда современное чуваш. çăва «могила». В золотоордынский период на территории Среднего Поволжья появилось весьма пестрое в этническом и языковом отношении пришлое население (монголы, тюрки-кыпчаки, тюрки-огузы, ираноязычные персы и таджики, армяне, славяне, финно-угры и др.), основная масса которого была исламизирована. Местное сельское булгаро-чувашское население, придерживавшееся традиционных языческих верований, называло себя çăваç<ref>[[Егоров Николай Иванович|Егоров Н. И.]] Примечания. // Хрестоматия по культуре Чувашского края: дореволюционный период. — Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 2001. — С. 136.</ref>.}}<Куçару: Мари чĕлхинчи суас (сӳ'ӓ'с, ш'́'ӓ'ш'́', 'с'ӓ'с) этноним — чăваш чĕлхинчен илнĕскер. Çак мари этнонимĕн диалектла формисем куçкĕрет унăн кивĕ янравне кăтартаççĕ: çăваç "язычник" — авалхи тĕрĕк чĕлхинчи йагъычи «жертвоприноситель», йагъ- «приносить жертву». Ку сăмаха авалхи тĕрĕк чĕлхинчи йогъчи («участник поминального обряда, плакальщик», йогь «поминальный обряд») сăмахпа пăтраштарма кирлĕ мар, унтан чăваш чĕлхинчи çăва «могила» сăмах пырать. Ылтăн Урта тапхăрĕнче Вăтам Атăл тăрăхне этнос тата чĕлхе тĕлĕшĕнчен ула-чăла халăх килсе тулнă (монголсем, тĕрĕк-кыпчаксем, тĕрĕк-огузсем, иран чĕлхиллĕ перссем тата таджиксем, армянсем, славянсем, финн-угорсем ...), вĕсенчен ытларах пайĕ исламланнă. Вырăнти яллă тĕлсенчи пăлхар-чăваш халăхĕ, традицилле ыр-хаяр ĕненĕвĕсене тытса пыраканскер, хăйне çăваç тенĕ.> {{Цитата вĕçĕ}} Кунта ''çу (çăв)'' тенин чи авалхи тымарĕсене (праформисене) ăçта шырамаллине кăтартнă. Авалхи тĕрĕк чĕлхин сăмахсарне пăхсан татах та уçăмлăнрах курăнать: '''jaγ''' - III приносить жертву; '''jaγїљ''' (рел.) – жертвенное приношение у доисламских тюрок, '''jaγїљlїγ''' (рел.) – жертвенный, '''jaγїљlїq''' (рел.) – жертвенное место; '''jоγ''' – I поминальный обряд, '''jоγčї''' (парн.) – участники поминального обряда, '''jоγlа''' – устраивать поминки, оплакивать<ref>Древнетюркский словарь. Л., [[1969]]. — . С. 224 , С. 225 , С. 269 , С. 270.</ref>. Малалла вăл, Н.И.Егоров, çапла калать: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Таким образом, ко второй половине XIV в. основным признаком, различающим пришлое золотоордынское и местное булгаро-чувашское население на территории бывшей Волжской Булгарии, стала выступать религиозная принадлежность. По этому признаку местное булгаро-чувашское население называлось çăваç, и марийцы это восприняли как этническое название. А пришлое золотоордынское — бесермен (от арабского муслимин). Окончательно этноним чăваш складывается в период Казанского ханства. Переселившиеся во второй половине XV в. в Среднее Поволжье кыпчаки восприняли термин çăваç «жертвоприноситель» в качестве этнического названия и, согласно произношению кыпчакского (татарского) языка, переделали его в чăваш. В такой форме это попало в чувашский и другие языки<ref>Егоров Н. И. Примечания. // Хрестоматия по культуре Чувашского края: дореволюционный период. — Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 2001. — С. 137.</ref>.}}<Куçару: çапла вара, 14-мĕш ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурри тĕлне тĕн вырăнти пăлхар-чăвашсене тата килсе ернĕ Ылттăн Урта çыннисене уйăракан тĕп паллă пулса тăнă. Çак паллăпа килĕшӳллĕн вырăнти пăлхар-чăвашсене çăваç тенĕ те çармăссем çакна этноним пек йышăннă. Ылттăн Урта тымарĕллисем — бесермен (араб чĕлхинчи муслиман тенинчен). Чăваш этноним Хусан ханлахĕ вăхăтĕнче çирĕпленсе çитет.14-мĕш ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурринче Вăтам Атăлçие килнĕ кыпчаксем "çăваç" (чӳклевçĕ) термина каллех этноним пек йышăннă, вара кыпчак (тутар) фонетикин çеммипе "чăваш" теме пуçланă. Ĕнтĕ унтан чăвашсемпе ыттисем те çапла калама пуçланă.> {{Цитата вĕçĕ}} Икĕ ăславçă каланисече чăннипе пĕртен-пĕр уйрăмлăх çеç. [[Егоров Николай Иванович|Н.И. Егоров]] "çăваç"-ран "чăваш" пулса тăма кыпчаксен витĕмĕ кирлĕ пулнă тесе шутлать пулсан, [[Ашмарин Николай Иванович|Н.И.Ашмарин]] вара ку кирлех те пулман тет. Н.И.Егоров [[Хусанкай Атнер Петрович|А.П.Хусанкайпа]] пĕрле мĕн каланипе паллашар тата: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|На С<евере> Чувашии, в Предволжье, Заказанье и Предкамье вынужденные беженцы из централ. р-нов бывшей Волж. Болгарии консолидируются в новый этнос – чувашский народ. Материальные особенности строевых уровней булгаро-чуваш. языка свидетельствуют о том, что в золотоордын. эпоху происходило слияние булгар., кыпчак. и других компонентов при сохранении религиозных различий (ср. этнонимы чăваш «язычники-жертвоприносители» и бесермяне «мусульмане»)<ref>[[Егоров Николай Иванович|Егоров Н.И.]], [[Хусанкай Атнер Петрович|Хузангай А.П.]] [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=1540 БУЛГАРСКИЙ ЯЗЫК.] — Чăваш энциклопедийĕнчи статья.</ref>.}}<Куçару: Чăваш Енĕн çурçĕр енче, Атăл çумĕнче, Хусан таврашĕнче, Кама çумĕнче Атăлçи Пăлхар варринчен ирĕксĕр тарса килнисем çĕнĕ этноса — чăваш халăхне — консолидациленеççĕ. Пăлхар-чăваш чĕлхин тăвăмла шайĕсен материалла уйрăмлăхĕсем Ылттăн Урта тапхăрĕнче пăлхарсем, кыпчаксем тата ытти компонентсем пĕрлешнине, тĕн уйрăмлăхĕсем сыхланнине кăтартаççĕ (чăваш "чӳклевçĕ" тата бесермян "мăссăльман" этнонимсене танлаштарăр).> {{Цитата вĕçĕ}} "Çăваç" ыйтăвне малалла аталантаракансем хушшинче çавăн пекех — филологи [[ăслăх|ăславĕсен]] докторĕ [[Родионов Виталий Григорьевич|В.Г.Родионов]] профессор: {{Цитата пуçламăшĕ}} Пăлхарсен пĕр пайĕ Хусан еннелле, тепĕр пайĕ Сĕве тăрăх анаталла вăрмансене тарса хăтăлаççĕ. Çав тапхăртан пуçласа "пăлхар" сăмах ерипен манăçа тухать. Ислам тĕнне йышăннă пăлхарсем "пĕсĕрмен", йышăнманнисем "чăваш" ("çăваç") ятпа çӳреме пуçлаççĕ<ref>Революцичченхи чăваш литератури. (XX ĕмĕрччен). Шупашкар, [[1989]]. — 25 С.</ref>. {{Цитата вĕçĕ}} [[Вырăссем|Вырăс]] [[Историлле çăлкуç|çăлкуçĕсенче]] ([[çырсапырав]]ĕсенче) "худые болгары" тата "бесерман" [[ăнлав]]сем пурри, [[Анчăккасси]]н [[1927]]-мĕш çулчченхи ''Çĕтĕк Çăваç'' ячĕ те [[сăмах]] пулăвĕн никĕслевĕсен шутнех кĕреççĕ. === "Сăваç" сăмах пирки пирĕн ытти саманаташсем мĕн шавлани пирки === Чăваш кинематографисчĕсен ертӳçи [[Цыпленков Олег Михайлович|О.М.Цыпленков]]: {{Цитата пуçламăшĕ}} Истори ыйтăвĕсене çутатакан кĕнекесенче чăвашсем мĕнле пулса кайни пирки тĕрлĕрен вулама пулать. Эпир сăварсен‚ пăлхарсен‚ гунсен йăхĕсем. Мĕншĕн юлашки 300-400 çул çеç чăваш тенине тĕл пулатпăр? Хуравĕ‚ ман шутпа‚ çакăнта: чăваш тени хăй вăхăтĕнче халăх ячĕ пулман. Вăл – халăхăн тĕн палли. Авалхи асаттемĕрсен пĕр пайĕ ислам тĕнне йышăнсан йăла-йĕркесем те улшăннă. Вĕсене ĕлĕххи пек çăвана пытарма пултарайман. Çапла мусульман халăхĕн йĕркипе масарсем йĕркеленнĕ. Ĕлеххи тĕнпех пурăнакансене çăваçсем теме пуçланă. Кайран чăвашсем пулса кайнă. Çапла тĕн палли халăх ячĕ пулса тăнă<ref>[[Цыпленков Олег Михайлович|Цыпленков О.М.]] [http://сувары.рф/su/content/asla-palhar-cerepe-cyresche «Аслă Пăлхар çĕрĕпе çӳресчĕ!»] — Интервью. Т. НИКИТИНА калаçнă. Урал сасси. — 2010 ç. — Утă, 22</ref>. {{Цитата вĕçĕ}} [[Цыпленков Олег Михайлович|Ултияр (Олег Михайлович)]] каланинче пĕр саманта асăрхас пулать. Мĕншĕн тесен ([[Егоров Николай Иванович|Н.И.Егоров]] сăмахĕсене аса илĕр) "çăваç" тенине, тулаш енчен пĕр пек пулсан та, чăннипе "çăва" сăмахпах çыхăннă тесе çирĕплетмех май çук. "Çăва" тата "çăваç" авлхи тĕрĕк чĕлхинчи тĕрлĕ тымарсенчен йĕрленсе пыма пултараççĕ. ''"Экспедицисене тухса çӳресе çăваç пулса тăтăм",'' тет тата [[Дмитриев Иосиф Александрович|И.А.Дмитриев]] (Трер)<ref>[http://hypar.ru/cv/iosif-dmitriev-trer-syvlash-citmest-annecem-men-tavas Иосиф ДМИТРИЕВ-ТРЕР: «Сывлăш çитмест, аннеçĕм. Мĕн тăвас?»] — 16, Февраль, 2016, Хыпар.</ref> [[Çармăс чĕлхи]]нче мăн кĕрĕве палăртакан кăсăклă [[сăмах]] пур: савуш, çäӳç, çавуç, сагуш “дружка, шафер, распорядитель в свадебном обряде” < чăв. *çавăç (Расянен). Çавна май Лингофорумри пĕр сайтçă çапла ыйтать<ref>Karakurt. [http://lingvoforum.net/index.php/topic,80604.msg2835632.html#msg2835632 Сайтри комментари.] (Таврари комментарисене пăхса илсен пăсмасть).</ref>: çăваç тата çавăç тенисем омонимлах илтĕннине кура [[чăваш чĕлхи]]нчен çавăç сăмах тухса ӳкмен-ши? == "Çăваç" концепцине критиклеме хăтланни == [[Димитриев Василий Димитриевич|В.Д.Димитриев]] мĕн каланине итлесе пăхар: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Даже остепенённые чувашские филологи стали утверждать, что этноним чăваш произошёл от созвучного ему слова сăва «могила», означающего якобы язычника<ref>[[Димитриев Василий Димитриевич|Димитриев В.Д.]] Фальсификация истории [Электронный ресурс]. URL: http://chuvbolga-ri.ru/index.php/template/kultura-chuvashii/217-falsifikatsiya-istorii.</ref><ref>[[Салмин Антон Кириллович|Салмин А. К.]] История чувашей в их этнонимах. // Вестник Чувашского университета. — 2014. — Вып. 4. — С. 71—85. (Усă курнă [[литература]] йышĕнче 19-мĕш номерлине пăхмалла).</ref>.}}<Куçару: Ĕнтĕ каплă пулса тăнă чăваш филологĕсем те '''чăваш''' сăмах унпа пĕр янравлă тата чӳклевçĕне имĕш пĕлтерекен '''çăва''' "могила" сăмахран тухнă теме пуçларĕç.> {{Цитата вĕçĕ}} Кунта нихăш филолога та ятран асăнман. Енчен те филологи ăславĕсен докторне Н.И.Егорова илес пулсан, вăл, куртăмăр ĕнтĕ, "çăва" тата "çăваç" сăмахсене тӳррĕн çыхăнтармасть — хăяккăн çеç. "Çăва" сăмах хăй тĕллĕн чӳклевçĕне пĕлтерме пултараймасть, — вăл '''-ç''' [[аффикс]] хушăнсан çеç çав пĕлтерĕше йышăнать. Кунашкал калани пур пулин те, В. Д. Димитриев суварист пулман<ref>Димитриев В. Д. [https://сувары.рф/ru/content/ob-obosnovanii-n-i-ashmarinym-teorii-bolgaro-chuvashskoy-yazykovoy-i-etnicheskoy Об обосновании Н. И. Ашмариным теории болгаро-чувашской языковой и этнической преемственности] // Известия Национальной академии наук и искусств Чувашской Республики. — 1996. — № 1. — С. 183—200.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|необоснованная гипотеза А.П. Ковалевского, а также А. П. Смирнова оказала определенное влияние на чувашских исследователей В.Ф. Каховского, М.Р. Федотова, автора этих строк, который в разделе о происхождении чувашского народа в Iт. «История Чувашской АССР» (Чебоксары, 1966) допускал возможность участия болгар, наряду с кыпчаками, в формировании татарского народа. Современные авторы по вопросам этногенеза (В. П. Иванов, Л. А. Таймасов и др.) также испытывают влияние гипотезы А. П. Смирнова и А. П. Ковалевского. Эта гипотеза проникла и в чувашскую драматургию. В пьесе И. Петровой «Телейпе Илем» (сюжет Х в.), в новой трагедии Н. Сидорова «Хӳхӗм хӗрӗн хӳхлӗвӗ» (сюжет 1236 г.) болгары и чуваши противопоставляются как мусульманский и языческий народы. В действительности же все использованные Н.И. Ашмариным и его последователями факты свидетельствуют, что чуваши произошли от единой, сформировавшейся болгарской народности,}} {{Цитата вĕçĕ}} Чăваш Иван Хĕвечи калани<ref>Чӑваш Иван ХӖВЕЧИ, Чӑваш Ҫёпрел ачи. Сувар. - 2016.03.11. - 9 (1152) №.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} Теприсем (К. Малышев калашле, кулас килет), «чăваш» ята «çăваç» ятпа, виле пытармалли вырăнпа, çыхăнтарнине илтсен кулма мар, йĕрес килет {{Цитата вĕçĕ}} === Кăштах "альтернативлă" текен версисем пирки === Чăннипе каласан альтернативлă текен версисем валли [[вырăн]] сахаллансах пырать. Мĕншĕн тесен чараксем пур. Калăпăр, унашкал версисем [[çармăс чĕлхи]]нче "суас" сăмах тата унăн фонетикăлла варианчĕсем пуррине, ытти факторсене шута илмешкĕн тивĕç. "Çăваç" концепцийĕ авалхи тĕрĕк [[чĕлхе|чĕлхинчи]] '''йагъ-''' "чӳклес" тымартан шăтса тухать терĕмĕр. Çавна май халлĕхе асăннă тымарпа çывăх, анчах çапах та кăшт урăхларах праформăсемпе çыхăннă версисене (Г.В.Юсупов<ref>Г. В. Юсупов. Булгаро-татарская эпиграфика и топонимика как источник исследования этногенеза казанских татар. - Вопросы этногенеза Среднего Поволжья, Казань 1971, стр. 220-221</ref>, [[Федотов Михаил Романович|М.Р.Федотов]], М.Фасмер<ref>Фасмер М. Этимологический словарь русского языка. В 4 т. Т. 4 (Т—ящур) / Пер. с нем. и доп. О. Н. Трубачева. — 2-е изд., стер. — М.: Прогресс, 1987. — С. 376.</ref> каланисене) асра тытма пулать. Анчах вĕсенче те темĕн чухлĕ кăлтăк пур. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Чăвашсем]]. * [[Çĕтĕк пăлхарсем]]. * [[Бесермансем]] == Вуламалли == * [[Родионов Виталий Григорьевич|В.Г.Родионов]]. Чăвашсен вăтам ĕмĕрсенчи культури.// В.Г.Родионов.Чăваш литературию XVIII-XIX ĕмĕрсем. Чăв.кĕнеке кăларавăшĕ, Шупашкар, [[2006]]. — С.7-51. * [[Егоров Николай Иванович|Егоров Н.И.]] К этимологии этнонима чуваш // Актуальные вопросы чувашского языкознания: Тезисы докладов и сообщений на научной сессии, посвященной 100-летию со дня рождения В.Г. Егорова (12–13 февраля 1980 г.). Чебоксары, 1980. С. 34–36. * Егоров Н.И., Егоров Э.Н.. Бесермяне и чуваши – этнонимы от конфессионимного происхождения // Диалекты и история тюркских языков во взаимодействии с другими народами: Сб. ст. ЧГПУ, ЧГИГН. Чебоксары, 2004. С. 146–158. * Егоров Н.И. Избранные труды. Этимология. Этноглоттогенез. Этнолингвокультурология. Чебоксары: Новое время, 2009. 854 с. * Егоров Н.И. [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001093.pdf Динамика формирования национальных концепций идентичности у татар и чувашей: от конфессионального к этнонациональному] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220517202855/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001093.pdf |date=2022-05-17 }} / науч. ред. Г.А.Николаев. – Чебоксары, 2012. – 52 с. – (Научные доклады / ЧГИГН; вып. 10). * Родионов В.Г. К ПРОБЛЕМЕ РЕКОНСТРУКЦИИ ЧУВАШСКОГО ОБРЯДОВОГО КОМПЛЕКСА ÇУ. // ЧГВ, 2007/2008 гг., № 3 — С. 53-62. * Родионов В.Г. Чăваш этноним ăçтан пуçланнă? // Тăван Атăл (Родная Волга), 1980. № 2. С. 79–80. ( Ку статья малтан çакăнта пичетленнĕ: Çĕнтерӳшĕн (За победу), газета Ибресинского района Чувашской Республики), 1979. 27 октября.) * Родионов В.Г. К истории возникновения и утверждения этнонимов бигер, бесермян и чуваш// Ашмаринские чтения – VI: материалы Всероссийской конференции, проходившей 17–18 октября 2008 г. Чебоксары: ЧГУ, 2008. С. 169–179; * Тепляшина Т.Н. Язык бесермян. М.: Наука, 1970. 288 с. * Родионов В.Г. [http://old.chgign.ru/1020-mezhdunarodnyy-kongress-strategicheskiy-vzglyad-na-islamskiy-mir-v-xxi-veke-doklad-vitalya-rodionova-rol-islama-v-formirovanii-etnicheskogo-soznaniya-tyurkskih-narodov-povolzhya.html РОЛЬ ИСЛАМА В ФОРМИРОВАНИИ ЭТНИЧЕСКОГО СОЗНАНИЯ ТЮРКСКИХ НАРОДОВ ПОВОЛЖЬЯ.] // Доклад на МЕЖДУНАРОДНЫЙ КОНГРЕССЕ «СТРАТЕГИЧЕСКИЙ ВЗГЛЯД НА ИСЛАМСКИЙ МИР В XXI ВЕКЕ" (Турция). — 15.05.2017, 11:37. * Родионов В.Г. [https://web.archive.org/web/20240712081620/http://www.chgign.ru/a/public/7-%D0%A0%D0%95%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%A0%D0%A3%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF%20%D0%AD%D0%A2%D0%9D%D0%9E%D0%9A%D0%A3%D0%9B%D0%AC%D0%A2%D0%A3%D0%A0%D0%9D%D0%9E%D0%99,%20%D0%A1%D0%9E%D0%A6%D0%98%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%9D%D0%9E%D0%99%20%D0%98%20%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A4%D0%95%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%9E%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%9D%D0%9E%D0%99%20%D0%98%D0%94%D0%95%D0%9D%D0%A2%D0%98%D0%A4%D0%98%D0%9A%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%98%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%AF%20%D0%92%D0%9E%D0%9B%D0%96%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%99%20%D0%91%D0%A3%D0%9B%D0%93%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%98.html#_ednref26 Реконструкция этнокультурной, социальной и конфессиональной идентификации населения Волжской Булгарии.] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://lingvoforum.net/index.php/topic,39486.0.html Тема: сопоставление этнонимов чуваш - табгач.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140910102642/http://lingvoforum.net/index.php/topic,39486.0.html |date=2014-09-10 }} * [http://lingvoforum.net/index.php/topic,80604.0.html Лингвофорум. Тема: Ещё раз об этнониме "чăваш" (чуваш, чуаш, чюваш и т. д.).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171116230201/http://lingvoforum.net/index.php/topic,80604.0.html |date=2017-11-16 }} [[Категори:Чăвашсем]] [[Категори:Авалхи халăхсем]] [[Категори:Истори]] [[Категори:Чăваш Енĕн историйĕ]] kzm5jb42tvz9lyfxh3tdaic45imf2nk 0 62531 878748 841955 2026-11-05T16:37:41Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878748 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Пикшик |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.001317 |lon_deg =47.978054 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Лаш Таяпа ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Лаш Таяпа ял тăрăхĕ{{!}} Лаш Таяпа |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = 1924 |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 48<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = тутарсем |конфесси йышĕ = мăссăльмансем |этнохороним = çĕнĕпикшиксем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 429240 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 429393 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255820007 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Çĕнĕ Пикшик''', — [[Чăваш Ен|Чăваш Республикин]] [[Елчĕк районĕ]]нчи [[ял]]. == Истори == [[Хирти Пикшик]] çыннисем никĕсленĕ. [[1929]]-мĕш çулта ялта мичĕт хăпартнă. == Халăх == [[2004]]-мĕш çулта 58 çын пурăннă. Наци йышĕпе — [[тутарсем]]. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 48 çын, çав шутра 26 арçын, 22 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/н.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016014230/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%BD.htm |date=2017-10-16 }} * [https://web.archive.org/web/20191023043419/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=2323 С.И. Выйкин, М.М. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] *[http://wikimapia.org/11840336/ru/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5-%D0%91%D0%B8%D0%BA%D1%88%D0%B8%D0%BA%D0%B8 Викимапиа сайчĕ.] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] jmk3v5dx6znkcqbtuglenm8y5el5q2v 0 63161 878735 874020 2026-11-05T15:28:56Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878735 wikitext text/x-wiki {{Мусăк ушкăнĕ |Ячĕ = Dschinghis Khan |Фото = Dschinghis Khan-4.jpg |Фото_ăнлантарни = Dschinghis Khan [[Хемниц]]ре концертра. [[2009]]. |Патшалăх = Германи |Çулсем = [[1979]] — [[2015]], [[2016]] — х.в. |Жанр = [[диско]] |Сайт = [http://www.dschinghis-khan.de/ www.dschinghis-khan.de] |Хутшăнакансем = Вольфганг Хайхель Хенриетт Полин Штробель Эдина Поп Стив Бендер Луис Хендрик Потгитер Лесли Мандоки}} [[File:Dk Moskau live42.jpg|thumb|2005: Wolfgang Heichel, Henriette Strobel, Stefan Track, Edina Pop, Steve Bender, Daniel Käsling, Ebru Kaya]] '''Dschinghis Khan''' ({{lang-ru|Чингисха́н}}) — 1979 çулта Еврокурав юрă конкурсĕнче тупăшма ятарласа йĕркеленĕ [[Германи|нимĕç]] мусăк коллективĕ. [[Еврокурав]]ра 4-мĕш вырăна йышăннă хыççăн [[Германи|Германире]] çеç мар, [[Тухăç Европа|Тухăç Европăра]] та, çав шутра Совет Союзĕнче, çаплах [[Австрали|Австралире]] тата [[Япони|Японире]] палла тухнă. 2015 çултанпа группа Dschinghis Khan Revue, 2016-па — Dschinghis Khan World ятпа сцена çине тухать. == Хальхи йышĕ == * Хенриетт Полин Штробель (1953 çулта çур., нимĕç хĕрĕ) * [[Эдина Поп]] (1941 ç. çур., венгр хĕрĕ) * Клаус Купрейт == Малтанхи йышĕ == * Вольфганг Хайхель (1950; нимĕç мусăкçи). 2014 çулта уйрăлса кайнă. * Стив Бендер (1942 — 07.05.2006; вокалист) * [[Потгитер Луис Хендрик|Луис Хендрик Потгитер]] (1951—1996, ташăç, Кăнтăр Африкăран) * Лесли Мандоки (1953; вокалист, Венгри) == Истори == == Дискографи == * [[1979]] — [[Dschinghis Khan (альбом)|Dschinghis Khan]] * [[1980]] — Rom * [[1981]] — Wir Sitzen Alle Im Selben Boot * [[1982]] — Helden, Schurken Und Der Dudelmoser * [[1983]] — Corrida * [[1993]] — Huh Hah Dschinghis Khan * [[1998]] — Die Großen Erfolge [CD 3] * [[1999]] — The History Of Dschinghis Khan * [[1999]] — Forever Gold * [[2004]] — The Jubilee Album * [[2007]] — 7 Leben == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20240311002047/https://siegelring.eu/dschinghis-khan/ Официальный сайт] {{Ref-de}} {{ref-en}} * [http://www.steppenwind.com/ Фан-сайт группы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150315233946/http://www.steppenwind.com/ |date=2015-03-15 }} {{Ref-de}} * {{youtube|3g2ZTLJiKSA|Интервью группы Чингисхан в рамках программы "Настроение" на ТВЦ}} [[Категори:Диско стилĕн групписем]] jc334ta92sncot3tq3vuku7yueswbdc 0 63575 878962 851844 2026-11-06T08:43:35Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878962 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Георгий Тусли |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă чухнехи ят = Ефимов Георгий Леонидович |Çуралнă вăхăт = [[1947]], [[утă, 17]] |Çуралнă вырăн = [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg|25px]] [[Турхан Упи]] ялĕ, [[Красноармейски районĕ]] {{ÇВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}} |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Пăхăнулăх = {{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}} |Ĕçлев тĕсĕ = [[чăвашсем|чăваш]] [[проза|прозăçи]] тата [[сăвăç]]ĕ |Хастар çулсем = [[1975]] - [[2014]] |Тĕлĕ = |Жанр = [[поэзи]] |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] |Викиампар = |Викивулавăш = }} {{Пĕр хушаматлисем|Ефимов}} '''Георгий Леонидович Ефимов''' ([[1947]], [[утă, 17]], [[Турхан Упи]] ялĕ, [[Красноармейски районĕ]] [[Чăваш АССР]] çур.}) — чăваш сăвăçи, прозăçи, публицист, Нестер Янкас парнин лауреачӗ, Раҫҫей Федерацин журналистсен пĕрлешĕвĕн пайташĕ<ref>[http://www.edu21.cap.ru/?t=news&eduid=6177&news=436499 ЕДИНАЯ ОБРАЗОВАТЕЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИОННАЯ СРЕДА Чувашской Республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240914125729/https://edu21.cap.ru/?t=news&eduid=6177&news=436499 |date=2024-09-14 }}</ref>. == Биографи == 955-1958 ҫулсенче Георгий ялти тӑватӑ класлӑ пуҫламӑш шкула ҫӳренӗ. Унӑн пӗрремӗш вӗрентекенӗ Таисия Николаевна Николаева пулнӑ. 1959–1964 ҫулсенче Упири вӑтам шкулта пӗлӳ пухнӑ. Шкулта вӗреннӗ чухнех район хаҫачӗпе ҫыхӑну тытнӑ. Сӑва-калав ҫырас туртӑм 5-мӗш класра вӗреннӗ чухне аталаннӑ. 1959-мӗш ҫулта, 12 ҫулхи ача, «Лум» ятлӑ пӗрремӗш сӑввине ҫырать. 1969-1971-мӗш ҫулсенче шкулта вĕренсе тухсан Георгий Леонидович Пайсупин ялӗнчи клубра ӗҫленĕ. 1973-мӗш ҫулхи пуш уйӑхӗн 21-мӗшӗнче Георгий Леонидовича райхаҫат редакцине ӗҫлеме чӗнсе илнӗ. 1976-1980 ҫулсенче Чулхулари партин аслă шкулĕнче вĕреннĕ. Вĕренсе пĕтерсен те тăван тăрăха таврăнать Георгий Ефимов. == Паллă ĕçĕсем == «Ултутти» (1993), «Ватлӑхри чир» (1994), «Ҫатракассинелле утатпӑр» (1997), «Вӗсем райхаҫатра ҫунат сарнӑ», «Пӗчӗккӗн-пӗчӗккӗн тӑвалла» (2000). == Вуламалли == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://www.chuvash.org/news/tags/%D0%A2%D1%83%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%20%D0%A3%D0%BF%D0%B8/1 Георгий Леонидович Ефимов (Тусли) — паллӑ ҫыравҫӑ] * [http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=603&id=835838 Награды отдельных журналистов] * [http://5literatura.net/Lirika/CHuvashskie-poety/016-Publitsist.html Прозаик-публицист] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:СССР сăвăçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:СССР çыравçисем]] ct7g9n6s5zkyx65f405mhunr6rooucn 0 63744 878770 877914 2026-11-05T18:17:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878770 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Çурçĕр фрончĕ}} {{Çар йĕркелĕвĕ |ячĕ = Çурçĕр фрончĕ<br />Ç.Ф |ӳкерчĕк = [[File:Red Army badge.gif|200px]] |алпусни = [[Хĕçпăшаллă Вăйсем|ХВ]] [[Эмблема|эмблеми]] |çулсем = [[çĕртме, 24]] - [[çурла, 23]], [[1941]] ç. |патшалăх = {{СССР ялавĕ}} [[СССР]] |пăхăну = фронт çарпуçне |йышĕнче = [[СССР Хĕçпăшаллă Вăйсем|СССР Хĕçпăшаллă вăйĕсенче]] |тĕс = фронт |унăн_шутĕнче = управлени (штаб), [[Пĕрлешӳ (вăрçă ĕçĕ)|пĕрлешӳсем]], [[вăрçă чаçĕ]]сем тата йĕркеленӳсем |роль = хӳтĕленӳ |пысăкăш = [[Йĕркелев (вăрçă ĕçĕ)|йĕркелев]] |команда_структури = |вырнаçăвĕ = |витлев = |пулăшакан = |йыхрав = |сăрсем = |марш = |талисман = |хĕçпăшаланăвĕ = |çапăçусем = [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]нче |уйăру_паллисем = |хальхи_командир = |паллă_командирсем = [[Попов Маркиан Михайлович|М М. Попов]], [[генерал-лейтенант]]. }} '''Çурçĕр фро́нчĕ''' — [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]] тапхăрĕнчи [[Хĕрлĕ Çар]]ăн операци пĕрлешĕвĕ. == Ĕçĕ-хĕлĕ == == Çарпуçлăхĕ == * [[Попов Маркиан Михайлович|М М. Попов]], [[генерал-лейтенант]]. == Каçăсем == * [http://bse.sci-lib.com/article117707.html Фронт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224135614/http://bse.sci-lib.com/article117707.html |date=2012-02-24 }} * [https://web.archive.org/web/20121215110522/http://www.victory.mil.ru/rkka/ Все фронты Великой Отечественной войны]* https://web.archive.org/web/20121215110522/http://www.victory.mil.ru/rkka/ * http://bdsa.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=2011&Itemid=30 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101214014709/http://bdsa.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=2011&Itemid=30 |date=2010-12-14 }} {{RKKA-stub}} {{ТÇАВ фрончĕсем}} [[Категори:Совет фрончĕсем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче]] clgkd9j9h2nm7lljk0pv31x7pi7bk0q 0 63822 878940 767279 2026-11-06T07:10:18Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878940 wikitext text/x-wiki [[File:Gerald R. Ford, Official White House photograph 1974 (2).jpg|мини|справа|Джеральд Рудольф Форд]] '''Джеральд Рудольф Форд кĕçĕнни''' ({{lang-en|Gerald Rudolph Ford Jr.}}, [[утă, 14]] [[1913]] Омаха, Небраска штачĕ, - [[раштав, 26]] [[2006]] Миридж, Калифорни штачĕ — американ патшалăх ĕçченĕ, [[АПШ]] Республикан партин 38-мĕш президенчĕ (1974-1977). == Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == == Вуламалли == * Ford, Gerald R. A Time To Heal: The Autobiography of Gerald R. Ford. — N. Y.: Harper & Row Publishers, 1979. == Çавăн пекех пăхăр == * [[АПШ президенчĕсен ят-йышĕ]] == Каçăсем == * [http://www.whitehouse.gov/history/presidents/gf38.html О Джеральде Форде на сайте Белого дома] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070411050922/http://www.whitehouse.gov/history/presidents/gf38.html |date=2007-04-11 }} * [https://web.archive.org/web/20260822214800/http://pokazuha.ru/view/topic.cfm?key_or=1166276&nblock=1&nc=98692 Два дня из жизни Приморья: Встреча Л. И. Брежнева и Дж. Форда] * [http://www.americanpresident.org/history/geraldford/ Краткая биография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516003956/http://www.americanpresident.org/history/geraldford/ |date=2008-05-16 }}{{ref-en}} * [http://lenta.ru/articles/2006/12/27/ford/ Несчастливый президент. Умер 38-й президент США Джеральд Форд]{{ref-ru}} [[Lenta.ru]]-[[2006]] * {{АПШ президенчĕсем}} [[Категори:АПШ президенчĕсем]] [[Категори:Президентсен шучĕсем]] [[Категори:Америка ертӳçисен шучĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Истори]] oezvg8dzi9ia6j09s5ui6p4sr9zeac0 0 65960 878980 871054 2026-11-06T09:52:52Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878980 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Иванова}} {{Мусăкçă |Ят = Татьяна Иванова |Çуралнă чухнехи ят = Иванова Татьяна Геннадьевна |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке_ăнлантарни= |Фон = |Çуралнă_вăхăт = [[1971]], [[çурла, 25]] |Çуралнă_вырăн = {{ÇВ|Сарăту|Сарăтура}}, [[РСФСР]], [[СССР]] |Вилнĕ_вăхăт = |Вилнĕ_вырăн = |Патшалăх = {{USSR}} [[Совет Социализм Республикисен Пĕрлешĕвĕ|СССР]] {{RUS}} |Профессисем = юрăç |Инструментсем = паллă мар |Жанрсем = [[эстрада]] }} '''Иванова Татьяна Геннадьевна''' ([[1971]], çурла, 25 çур.) — эстрада юрăçи, хĕрарăмсенчен тăракан "Комбинация" ушкăнăн улшăнми вокалистки. Паянхи кунчченех юрлать. Чăн та, унăн мусăк енĕпе профессилле пĕлÿ çук. ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ Анчах та<ref name="ВР">Некезова, Кристина. [https://moyaokruga.ru/vestnik/Articles.aspx?articleId=129442 Певица Татьяна Иванова: "Я до сих пор чудно хожу с коромыслом". Интервью.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230508093004/https://moyaokruga.ru/vestnik/Articles.aspx?articleId=129442 |date=2023-05-08 }} // Вестник района. Официальное издание Базарно-Карабулакского муниципального района (Саратовская область) — 09.11.[[2017]]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|у меня есть божий дар, от родителей и откуда-то сверху у меня очень хороший слух. Я на слух с любым музыкантом поспорить вполне себе компетентна. Мне это никогда не мешало и я думаю, что коллегам моим общаться со мной отсутствие у меня этих знаний не мешало и не мешает.}}<Куçару: тур пани пур, атте-анне панă тата таçтан çÿлтен килнĕ итлев туйăмĕ. Итлевлĕхпе хуть те мĕнле мусăкçапа тава е кĕме комепетенциллĕ. Мана ку [ятарлă мусăк пĕлĕвĕ çукки] нихçан чăрмантарман тата халĕ те чăрмантармасть.> {{Цитата вĕçĕ}} 1994-мĕш çул хыççăн «Комбинация» ушкăна та Татьяна Геннадьевна Иванова хăй ертсе пынă. Ахăртнех, паянхи кунчченех çапла. {{toc-left}} {{External media | align = right | topic = Татьяна Геннадьевна Иванова |image1=[https://uznayvse.ru/person/tatyana-ivanova-kombinaciya/tatyana-ivanova-kombinaciya07.jpg Фото.] |image2=[https://uznayvse.ru/images/stories/uzn_1388257912.jpeg Татьяна Иванова тата Алёна Апина. Фото.] |image3=[https://avatars.yandex.net/get-music-content/143117/88c83db8.a.4864855-1/400x400 «Давай поболтаем» альбом.] |subtopic=|audio1 =|video1=|audio2=|video2=}} ==Биографи == Сарăту хулинче çуралса ÿснĕ (ашшĕ — хăтлавçă, амăшĕ савутра ĕçленĕ<ref name="ПЖ"/>). Унăн [[тымар]]ĕсем — [[Саратов облаçĕ]]нчи [[Пасарлă Карабулак районĕ]]нчи [[Ĕшнеуй|Шнейÿ]] [[ял]]ĕнчен ([[Сăмах]] май каласан, Т. Г. Иванова çав ял [[ят]]не «Шăна Йăви» пек ăнлантаракансенчен пĕри; анчах та вара кунашкал ăнлантару «суя» шутланать, чăннипе ял ячĕ «Ĕшне Уй» тенинчен тухнă). Амăшĕ Саратов облăçĕнчи Турковски районĕнчи Студёно-Ивановка ялĕнчен. Унта вăл, качча кайса Саратовра пурăнма пуçличчен, ялти кулубăн ертÿçи пулса ĕçленĕ. Вырăс. Хăй каланă тăрăх, икĕ çула çитиччен чăвашла çеç калаçнă, мĕншĕн тесен ун чухне Шнейÿри асламăшĕ патĕнче сипленсе пурăннă. Саратов хуличи элитлă мар районта пурăннă. Пурăна-киле хăтлавçă пулса ĕçлекен ашшĕне ĕçрен тăватă пÿлĕмлĕ хваттерпе тивĕçтернĕ. "Комбинация" ушкăна епле лекни пирки Татьяна Иванова хăй пайтах, нумай хутчен каласа кăтартнă. Ак вĕсенчен пĕри<ref>[https://www.youtube.com/watрch?v=eU3JXkF0MwM Таня Иванова о себе 1993.]</ref>. Урампа уçăлса çурĕттĕмĕрччĕ, тет, чи лайăх хĕр-тусĕпе, Наташа Слепова текенскерпе. Сасартăк... Çапла вара вăл «Комбинация» ушкăна пырса лекнĕ. Урамра «тупса» чĕнсе илекенĕ — [[Шишинин Александр Владимирович]]. Пултарулăхне тĕрĕслес ĕçе (кастинг?) [[Окороков, Виталий Алексеевич]] та хутшăннă. Ун чухне Т. Иванова тин кăна вăтам [[шкул]] ăнăçлă пĕтернĕ, вăл вара, çавăнта вĕреннĕ аппăшĕ сĕннипе, [[экзамен]]сем парса Политехника институчĕн студентки пулса тăнă (электроника техники тата приборсем тăвасси, АСУ). Институтра икĕ [[эрне]] вĕренме те ĕлкĕрнĕ. Анчах та вăл, [[аслă шкул]]а пăрахсах, ушкăнăн солистки пулса тăма килĕшет. Çапах та унăн аслă пĕлÿ пур: куçумсăр майпа вĕренсе шултра йĕркелĕмсен менеджерĕн квалификацине илнĕ<ref>Брагина, Лика. [http://www.tele.ru/stars/interview/tatjana-ivanova-muzh-shutit-tolko-tvoi-gastroli-ne-dajut-nam-nadoest-drug-drugu/ Татьяна Иванова: муж шутит «Только твои гастроли не дают нам надоесть друг другу»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230520153615/http://www.tele.ru/stars/interview/tatjana-ivanova-muzh-shutit-tolko-tvoi-gastroli-ne-dajut-nam-nadoest-drug-drugu/ |date=2023-05-20 }} — tele.ru</ref>. 1989-мĕш çулта, Алёна Апина пуçарăвĕпе, Курск хулинче тĕне кĕрет, лешĕ вара, пуçаруçи, унăн хреснамăшĕ те пулса тăрать<ref name="ПЖ">[https://www.youtube.com/watch?v=hdjmxtWytY0 Татьяна Иванова: Алёна Апина уговорила меня принять православие и стала моей крестной мамой] — PROжизнь</ref>. [[File:Kombinaciya (Tatiana Ivanova).jpg|thumb|Татьяна Иванова [[2009]]-мĕш çулта]] [[File:Kombinaciya (Apina and Ivanova)-2.jpg|thumb|Татьяна Иванова (сылтăмри) тата [[Алёна Апина]]. 2009-мĕш çул.]] [[1994]]-мĕш çул хыççăн «Комбинация» ушкăна Татьяна Геннадьевна хăй ертсе пынă. Çавăнтанпа вăл, тĕпрен илсен, ун çинче тытăнса тăрать теме май пур. Тилхепене тытас кăмăл В. А. Окороковăн та пулнă, анчах та Т. Г. Иванова яхăнне те яман. === Татьяна Иванова — чăваш === Юрăç хăй пирки "вырăс хушаматлă вырăс хĕрарăмĕ" тет пулин те<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=dQwZqiBCBTM ОЙ, МАМОЧКИ! Татьяна Иванова: «Два кусочека колбаски» – мой крест!] — 16:20 хыççăн пăхмалла. Чăн та, унта кашни "кашни совет çынни пекех" тени те пур.</ref>, вăл чăннипе чăваш теме пулать. Ку факт ăçтан сиксе тухнине ăнланма ак çак [[хыпар]] аван пулăшать<ref>Прокопьева, Римма. [http://chuvash.org/chat#chat Чăвашорг сайтăн "Хурал кĕтесĕнче" пĕлтерни.] ( 09.03.2017 14:43 )</ref>. : {{Цитата пуçламăшĕ}} Сывлӑх сунатӑп пурне те. "Комбинаци" ушкӑнра юрланӑ Таня Ивановӑран интервью илме мана тӳр килнӗччӗ. Иртнӗ ӗмӗрӗн 90-мӗш ҫулӗсен варринче пулнӑччӗ ку. Ун чухне хӑй чӑваш пулнине пачах та хирӗҫлеменччӗ вӑл. Калаҫма, шел пулин те, чӑвашла мар, вырӑсла калаҫнӑччӗ. Интервью "Хыпарта" пичетленнӗ хыҫҫӑн ӑна "Советская Чувашия" хаҫатра та вырӑсла куҫарса кӑштах кӗскетсе пичетленӗччӗ. Материала хатӗрлекенӗ интервью вӗҫне Г. РИМОВА тесе лартнӑ пек ас тӑватӑп. ("Хыпарта" интервью вӗҫне Римма Гурьянова тесе пичетленӗччӗ.) Интересленекенсем халь эп мӗн ҫырнине, паллах, ун чухнехи подшивкӑсене "тӗпчесе-вуласа" тӗрӗслеме пултараҫҫӗ. {{Цитата вĕçĕ}} Асăннă интервью пулмасан, ахăртнех, Татаьяна Иванова чăваш иккенне паянхи кунчченех пĕлместчĕç пуль Чăваш Енре. Ку ыйтупа çавăн пеккех "Чăваш халăх канашлавĕнче" (Кивĕ форум) вуласа пĕлме пулать<ref>"Каçăсем" пая пăхăр.</ref>. 2017-мĕш çулта вара Татьяна Иванова тÿрремĕнех çапла каланă<ref name="ВР"/>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|я этническая чувашка}}<Куçару: <big><big>этнос енчен эп чăваш</big></big>> {{Цитата вĕçĕ}} Çав çулхинех, анчах кăшт маларах, Татьяна Иванова Шнейÿ яленче ирттернĕ Акатуя хутшăннă, «Комбинация» ушкăнăн юррисене те юрласа кăтартнă<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=8m0dV44Ke4U "Саратовский АКАТУЙ-2017" 29.07.17 Татьяна Иванова (группа Комбинация)- "Бухгалтер"] — Ютуб</ref>. == Кинофилмсенче ÿкерĕнни<ref>[https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/star/395830/bio/ Главная / Знаменитости в кино / актрисы / И / Татьяна Иванова (VII) / биография] — КИНО-ТЕАТР.РУ</ref> == Роль — Мордашка фильм, 1990, «Комбинация» ушкăн. Çав кинорах — вокал. Кунсăр пуçне «Алёна Апина. А любовь она и есть...» документлă фильмра ([[2014]]) хутшăнни. == Хисеп == Саратоври 90-мĕш шкулăн хисеплĕ Юрпики<ref name="ПЖ"/>. == Килйыш == Татьяна Иванова хăй çапла аса илет: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Мой супруг - бизнесмен Эльчин Мусаев. Родом из Баку. По образованию - стоматолог. У нас чудесная дочка Маша. Ей 18. Алена - ее крестная. Недавно мы с Эльчином отметили 20-летие совместной жизни<ref>[http://www.eg.ru/daily/stars/55492/ Татьяна Иванова вышла замуж за отца своей 18-летней дочки.]</ref>.}}<Куçару: Ман упăшка - Эльчин Мусаев бизнесмен. Бакуран тухнă çын. Пĕлĕвĕпе вăл стоматолог. Пирĕн тĕлĕнмелле Маша хĕр пур. Вăл 18-та. Алёна<ref>Ахăртнех, кунта [[Алёна Апина]] пирки сăмах пырать пулмалла.</ref> — унăн хреснамăшĕ. Нумаях пулмасть эпир пĕрле 20 çул пурăннине паллă турăмăр.> {{Цитата вĕçĕ}} Татьяна Иванована Эльчин Мусаевпа паллаштараканни — каллех хайхи Алёна Апина<ref name="ПЖ"/>. === Çавăн пекех ытти тăванĕсем === Амăшĕ Саратов хулинче пурăнать, ашшĕ унтах 2020-мĕш çулта вилнĕ. Вăл хуларах — унăн аппăшĕ (Людмила Геннадьевна<ref name="ПЖ"/>) тата шăллĕ; Татьяна Иванова хăй пĕлтернĕ тăрăх, шăллĕ [[гитара]] калама юратать (шел, вăл, Рома ятлăскер, 2018-мĕш çулта сарăмсăр вилнĕ), аппăшĕ, Татьянăран 7 çул аслăскер, — [[мусăк]] [[шкул]]не пĕтернĕ<ref>[https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-pevica-tatyana-ivanova.html Татьяна Иванова] — Узнай всё!</ref>. Тата ытти хыпар<ref name="ВР"/>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Мой отец, Геннадий Иванович Иванов, родом из этого села. В Шняеве и Белой Горе у меня много родных и знакомых. В Базарном Карабулаке, например, живет его брат и мой дядя Владимир Иванович Иванов со своей семьей. Бываю [в гостях] не часто, но всегда с большим удовольствием. Обязательно каждый раз езжу на могилу своей бабушки – Ксении Николаевны Романовой. Ивановы и Романовы – это две наши фамилии шняевских, с которых все пошло.}}<Куçару: Манăн [[атте]], Геннадий Иванович Иванов, çав ялтан. Шнейÿнче тата [[Шурту]]ра манăн тăвансем тата пĕлĕшсем нумай. Пасарлă Карапулакра, сăмахран, аттепе пĕртăван ман [[пичче]] Владимир Иванович Иванов килйышĕпе пурăнать. [Хăнара] час-час пулаймастăп, анчах кашнинчех — пысăк киленÿпе. Кашни хутĕнчех, пăркаланмисĕр, [[асанне]]н, Ксения Николаевна Романован, [[вилтăпри]] патне çитетĕп. Ивановсем тата Романовсем — Шнейÿри пирĕн тăван [[хушамат]]сем, çавсенчен пурте пуçланнă.> {{Цитата вĕçĕ}} == Асăнмалăх == == Вуламалли == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [https://www.youtube.com/watch?v=Ue9-_-uSKHA Интервью с Татьяной Ивановой. О группе «Комбинация», про Алену Апину, 60 концертов в месяц и моду] — Центральное телевидение. * [https://web.archive.org/web/20190716181602/http://oldforum.chuvash.org/cgi-bin/ikonboard.cgi?act=ST;f=3;t=2622;st=80 Кивĕ "чăваш халăх канашлавĕнче Шнейÿ ялĕ пирки калаçни (вăл шутра — Татьяна Иванова ячĕпе çыхăнтарса та).] * [https://www.youtube.com/watch?v=XBTP5w8pxPc Алена Апина в программе "Привет, Андрей!" - 2018] (вырăсла. Кунта Татьяна Иванова та пур (12:00 хыççăн). * [https://www.youtube.com/watch?v=aPxzhwkrIgg Татьяна Иванова (экс-"Комбинация") в программе "Рождённые в СССР"] — 142 просмотра 24 апр. 2022 г. Эфир телеканала "Ностальгия", 2008 год. Ведущий - Владимир Глазунов * [https://www.youtube.com/watch?v=Y08mvj1q4XA Несменяемая солистка группы «Комбинация» Татьяна Иванова и ее роман с Вадимом Казаченко] — Эхо ХХ века 1 856 просмотров 28 окт. 2021 г. * [https://tokyostreet.ru/o-detyah/tatyana-ivanova-aktrisa-vikipediya.html Татьяна Иванова: фильмография, биография и интересные факты] — Ледистрит. {{Чăвашсем}} [[Категори:Чăвашсем]] [[Категори:СССР юрăçисем]] [[Категори:Раççей юрăçисем]] [[Категори:Чăвашран тухнă кинематографистсем]] kcbw3z5855aa33v2flh89c3m3ndznqf 0 66872 878986 836767 2026-11-06T10:08:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878986 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Изотов Александр Александрович |Тăван ят = Изотов Александр Александрович |Ӳкерчĕк = |Анлăшĕ = 260px |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1907]], [[авăн, 14]] |Çуралнă вырăн = [[Ĕнекасси]], [[Чистай уесĕ]], [[Хусан кĕперни]], [[Раççей Патшалăхĕ]] |Вилнĕ вăхăт = [[1988]], [[авăн, 10]] |Вилнĕ вырăн = [[Мускав]] |Гражданлăх = [[Раççей Патшалăхĕ|Раççей Федерацийĕ]] |Ăслăх сфери = [[геодези]], [[маякилтерĕш математика]] |Ӗç вырăнĕ = [[Мускав]]ра ĕçленĕ |Альма-матер = Мускаври геодези, аэроÿкерев тата картографи институчĕ |Ăслăх ертӳçи = Ф.Н.Красовский |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = |Чыславсемпе парнесем = {{{!}} {{!}}{{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}}{{!!}}{{Хисеп Палли орденĕ}}{{!!}}{{«Тăван Çĕршывăн 1941—1945 çç. Аслă вăрçинче хастар ĕçленĕшĕн» медаль}}{{!!}}{{ Мускав 800 çул тултарнине асăнмалăх медаль}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Сталин парни|1952}} {{!!}}{{РСФСР тава тивĕçлĕ ăслăх тата техника ĕçченĕ}} {{!}}} }} '''Изотов Александр Александрович''' ([[1907]]-[[1988]]) — совет гедезисчĕ, РСФСР тава тивĕçлĕ ăслав тата техника ĕçлевçи, СССР Ăслав академийĕ çумĕнчи геодезипе астрономи пĕрлĕхĕн хисеплĕ пайташĕ, техника ăславĕсен докторĕ, «СССР Хисеплĕ геодезисчĕ». профессор, Сталинăн иккĕмĕш степеньлĕ преми лауреачĕ ([[1952]]). [[1944]]-мĕш çултанпа ВКП(б) пайташĕ<ref>[http://www.people.su/44642 АЛЕКСАНДР АЛЕКСАНДРОВИЧ ИЗОТОВ: БИОГРАФИЯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251015003646/http://people.su/44642 |date=2025-10-15 }}</ref>. == Кунçулĕ пирки кĕскен == Хальхи [[Тутарстан]]ти Нурлат районне кĕрекен [[Ĕнекасси]] ялĕнчи чухăн чăваш килйышĕнче çуралса ÿснĕ. [[Хусан]] чăваш педагогика техникумне пĕтернĕ. [[1928]]-мĕш çултанпа Мускаври геодези, аэроÿкерев тата картографи институтĕнче вĕреннĕ. [[1936]]-мĕш çулта кандидат диссертацине хÿтĕленĕ. Унăн формулисемпе палăртавĕсем мĕнпур вĕрентĕшсене кĕнĕ. Малалла аслă геодези талккăшĕнче ĕçленĕ, доктор диссертацине хÿтĕленĕ, çулерех асăннă геодези, аэроÿкерев тата картографи институчĕн профессорĕ пулса тăнă. [[1988]]-мĕш çулта [[Мускав]]ра вилнĕ. == Чи пысăк та пĕлтерешлĕ ĕç == А.А.Изотов — [[Красовский Феодосий Николаевич|Ф. Н. Красовский]] вĕренекенĕ. Хăйĕн вĕрентÿçи ертсе пынипе Изотов А.А. [[Çĕр]] чăмăрĕн хапине тĕрĕсрех палăртнă, [[Красовский эллипсоичĕ]]н параметрĕсене шутласа тупнă; Ф.Н.Красовский вилсен унăн ĕçне малалла тăснă. [[Пысăк совет энциклопедийĕ|Пысăк совет энциклопедин]] 2-мĕш тата 3-мĕш кăларăмĕсене редакциленĕ. == Кăсăклă фактсем == Хусанти чăваш педтехникумĕнче А.А.Изотов [[Петĕр Хусанкай]]па пĕрле вĕреннĕ<ref>[http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page=./86/3743/7378/7419/7420 Об Изотове]</ref>. == Вуламалли == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == [[Категори:Геодези]] [[Категори:Астрономи]] [[Категори:Математика]] [[Категори:Культура]] [[Категори:Чăвашран тухнă математиксем]] lpwbmvrq9remm458m407f9152qqr0qf 0 70615 878744 861258 2026-11-05T16:15:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878744 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Çĕлен (пĕлтерĕшсем)}} [[Ӳкерчĕк:Snakes Diversity.jpg|мини]] [[Ӳкерчĕк:Contributions to the natural history of Labuan, and the adjacent coasts of Borneo (1855) (20502424068).jpg|мини|справа|350 px|]] '''Çĕленсем''' ({{lang-lat|Serpentes}}) — [[Шуса çӳрекенсем|шуса çӳрекенсен]] класне кĕрекен, хупăллă чĕрчунсем. Çĕленсем Антарктидапа Ирланди тата Çĕнĕ Зеланди пек темиçе мăн утравсемсĕр тата Атлантикаллă океанпа Лăпкă океанăн вăта пайĕн нумай пĕчĕк утравĕсемсĕр пуçне, пур континентсем çинче те пурăнаççĕ. Хăшпĕр çĕленсем наркăмăшлă, наркăмăшсăррисен шучĕ нумайрах тĕслĕ. Наркăмăшлă çĕленсем наркăмăшĕпе ытларах хăйне сыхлама мар, пулас апатне вĕлерсе çиме усă кураççĕ. Хăшпĕр çĕленсем наркăмăшĕ питĕ вăйлă,— çынна вĕлерме те пултарать. Наркăмăшсăр çĕленсем тытнă апатне е чĕрĕллех ([[хурăн пуçлă çĕлен]]), е малтан пăвса вĕлерсе (пăвакан çĕлен) çăтаççĕ. Çĕр çинчи чи паллă хальхи çĕленсем — сĕрекеллĕ питон тата пăвакан шыв çĕленĕ — анаконда. Халь пурăнакансен чи вĕтĕ çĕленсен — Leptotyphlops carlae тăршшĕ — 10 сантиметртан та иртместь. Çĕленсен тăршшĕ ытларах чух пĕр метртан иртмест. Çĕленсене тĕпчекен ăслăлăха серпентологи теççĕ. == Вуламалли == * == Каçăсем == * [http://ec-dejavu.ru/s/Snake.html Вяч. Вс. Иванов. Змей // Мифы народов мира] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141105220355/http://ec-dejavu.ru/s/Snake.html |date=2014-11-05 }} * [http://www.reptile-database.org/db-info/taxa.html#Ser Higher Taxa in Extant Reptiles] — База рептилий.{{ref-en}} * [http://izrus.co.il/article.php?article=932#rules Правила поведения со змеями] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180404073716/http://izrus.co.il/article.php?article=932#rules |date=2018-04-04 }} * [http://rutube.ru/tracks/357701.html?v=fc0f86b06f95d7610834da3133f38138 Видео: Половое поведение змей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090801095056/http://rutube.ru/tracks/357701.html?v=fc0f86b06f95d7610834da3133f38138 |date=2009-08-01 }} * [https://web.archive.org/web/20170601142458/http://www.symbolarium.ru/index.php/%D0%97%D0%BC%D0%B5%D0%B9 Змей и змея в символике] * [http://zoowka.com/article/80090767 Самые ядовитые змеи Африки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141013065950/http://zoowka.com/article/80090767 |date=2014-10-13 }} [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Çĕленсем]] 2yrqndjr0xm1ib8ge7iran2oucq68m5 0 70662 878759 766579 2026-11-05T17:55:42Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878759 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Our reptiles and batrachians; a plain and easy account of the lizards, snakes, newts, toads, frogs and tortoises indigenous to Great Britain (1893) (14598493867).jpg|мини|справа|250px|Çиме юрăхлă шапа]] '''Çиме юрăхлă шапа''' ({{lang-la|Pelophylax esculentus}}) — [[чăн шапасем|чăн шапасен]] çемьин тĕс е ранг таксонĕ (клептон), [[пĕве шапи]]пе (Pelophylax lessonae) [[кӳлĕ шапи]] (Pelophylax ridibundus) сахалтан та 5000 пин çул каялла хутшăннипе гибридизаци пулса тухнă. == Татах пăхăр == *[[Пĕве шапи]] *[[Кӳлĕ шапи]] == Вуламалли == * Frost, D. R., T. Grant, J. Faivovich, R. H. Bain, A. Haas, C. F. B. Haddad, R. O. de Sá, A. Channing, M. Wilkinson, S. C. Donnellan, C. J. Raxworthy, J. A. Campbell, B. L. Blotto, P. E. Moler, R. C. Drewes, R. A. Nussbaum, J. D. Lynch, D. M. Green, and W. C. Wheeler. 2006. The amphibian tree of life. Bulletin of the American Museum of Natural History, 297: 1—370. Аннотация Полный текст * Кузьмин С. Л. Земноводные бывшего СССР. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2012. — 2-е изд. — С. 239. — 370 с. — ISBN 978-5-87317-871-1 * Ананьева Н. Б., Боркин Л. Я., Даревский И. С., Орлов Н. Л. Пятиязычный словарь названий животных. Амфибии и рептилии. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз., 1988. — С. 122. — 10 500 экз. — ISBN 5-200-00232-X. * Съедобная лягушка — Rana esculenta * Шабанов Д. А., Литвинчук С. Н. Зелёные лягушки: жизнь без правил или особый способ эволюции? (рус.) // Природа : журнал. — 2010. — № 3. — С. 29-36. * Kuzmin, S. L. Rana esculenta (10 ноября 1999). Проверено 15 июня 2012. Архивировано 17 октября 2012 года. * Перейти к: 1 2 3 4 5 6 Plötner J. Die westpaläarktischen Wasserfrösche: von Märtyren der Wissenschaft zur biologischen Sensation. — Bielefeld: Laurenti-Verlag, 2005. — 160 с. * Перейти к: 1 2 3 Ананьева Н.Б., Боркин Л.Я., Даревский И.С., Орлов Н.Л. Земноводные и пресмыкающиеся. Энциклопедия России.. — Москва: ABF, 1998. — 576 с. — ISBN 5-87484-066-4. * Перейти к: 1 2 Бергер Л. Является ли прудовая лягушка Rana esculenta L. обыкновенным гибридом? // Экология. — 1976. — № 2. — С. 37 - 43. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20220120015941/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Amphibias/33.html Позвоночные животные России: Съедобная лягушка] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Çĕрти-шыврисем]] [[Категори:Чăн шапасем]] ll7u0fv5omhbbarwxo2tdtqfdgsyxlh 0 70866 878840 856569 2026-11-05T22:25:46Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878840 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Архангельски |тăван çĕлĕк = {{lang-ru|Архангельское}} |герб = Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png |ялав = Флаг Ульяновской области (2013).svg |lat_deg =54 |lat_min =31 |lat_sec =52 |lon_deg =47 |lon_min =18 |lon_sec =45 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чĕмпĕр облаçĕ |регион тапăлра = Чĕмпĕр облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Сăр районĕ |район тапăлра = Сăр районĕ{{!}}Сăр |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Чеботаевка ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Чеботаевка ял хутлăхĕ{{!}}Чеботаевка |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 261 |халăх çыравĕн çулĕ = [[2010]] |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = архангельскисем |вăхăт тăрăхĕ =+4 |почтă индексĕ = 433262 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 8(4242)39 |автомобиль кочĕ = 73 |цифрăллă идентификатор = 73 244 875 005 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Архангельски''' ({{lang-ru|Архангельское}}) — [[Чĕмпĕр облаçĕн Сăр районĕ]]нчи ял. [[Чĕмпĕр]] хулинчен 120 километрта. Ĕмĕрĕпех вырăс ялĕ шутланнă. Хальхи вăхăтра вара кунта чăвашсем те пур. ==Истори== == Архангельски ялĕн хальхи тăрăмĕ == Кунта чăваш культурин центрĕ пур<ref>[http://ulrgo.ru/region/wiki/Кезьминский+замок/ Вырăс Географи пĕрлĕхĕн Чĕмпĕрти уйрăмĕн порталĕ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170523035128/http://ulrgo.ru/region/wiki/%D0%9A%D0%B5%D0%B7%D1%8C%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%BA/ |date=2017-05-23 }}</ref>. {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|В селе Архангельском находится Центр чувашской культуры. Сейчас этот народ называется чуваши, но в древности у него было несколько имен, а предками - несколько народов с разными именами. Чуваши вместе с современными казанскими татарами являются наследниками населения и культуры Волжской Булгарии. Этноним «чуваш» по одной из основных гипотез происходит от названия племенной группы булгар — суваров-сувазов, которые, в свою очередь, являлись остатками объединения савиров. Название чуваш в русских летописях и в сочинениях европейских авторов впервые зафиксировано в начале XVI в. В источниках XVI — начала XVIII вв. чуваши назывались также «горными черемисами», «черемисскими татарами». Чувашский язык является единственным живым представителем булгарской группы тюркских языков. В Центре чувашской культуры села Архангельское, можно познакомиться с традиционной чувашской верой, увидеть одежду и украшения традиционного типа, причём некоторые элементы одежды насчитывают до 300 лет. Можно попробовать блюда чувашской кухни, услышать традиционные песни, и даже увидеть традиционные чувашские обряды, например, «сюморчук» - моление о дожде, или принять участие в празднике окончания весенних полевых работ «Акатуй». Центр базируется в библиотеке села Архангельское.}}<Куçару: Архангельски ялĕнче Чăваш культурин центрĕ пур. [...] Архангельски ялĕнчи чăваш культурин центрĕнче йăлана кĕнĕ чăваш тĕнĕпе паллашма пулать. Тум тата капăрлатав япалисене курма май пур. Хăшпĕр элементсем 300 çула яхăн упранаканнисем. Кăмăлĕ пур çын чăваш кухнин çимĕçĕсене астивме пултарĕ, юрăсене киленсе итлĕ. Йăласене те курма пулать, сăмахрна çумăр чӳкне. Акатуйра, ĕççи хыççăнхи уявра хутшăнма пулать. Центр Архангельски ялĕн кĕнекесарĕнче вырнаçнă.> {{Цитата вĕçĕ}} Çак Чăваш культурин центрне пуçарса яраканĕсем — кĕнекесарта ĕçлекен Зинаида Петровна Портнова тата унăн мăшарĕ Сергей Терентьевич Портнов<ref name="К">АЛЕКСЕЕВА Елена, ЕГРАШКИНА Нина. [http://kanash.su/2431.html СĂР ТĂРĂХĔНЧЕ ЧĂВАШ ЮРРИ ЮХРĔ.]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Чĕмпĕрти "Канаш" хаçат, 1362-МĔШ (2016.04.01) КĂЛАРĂМ</ref>. Пĕр вăхăтра çак тĕлĕнмелле центр хуçине ĕçрен кăларса яма та тапратнă пулнă. Анчах та Чĕмпĕрти чăвашсен пĕрлĕхĕн (УОЧНКА теççĕ) пуçлăхĕн Олег Николаевич Мустаевăн тăрăшăвĕпе çак килпетсĕр пулăма пӳлсе лартнă<ref name="К" />. == Ял тытăмĕ, халăх йышĕ == Мĕнпурĕ пилĕк урам. Урамсен вырăсла ячĕсем: Нагорная улица, Новая улица, Садовая улица, Центральная улица, Центральный переулок. ==Вуламалли== * Портнова, Зинаида. [http://kanash.su/2656.html Тăван ен кунĕ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407201346/http://kanash.su/2656.html |date=2019-04-07 }} — Чĕмпĕрти "Канаш" хаçат, 1395-МĔШ (2016.11.18) КĂЛАРĂМ * Портнова, Зинаида. [http://kanash.su/1313.html ÇĂВАРНИ КИЛЕТ ÇИЧĔ КУН…] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407201344/http://kanash.su/1313.html |date=2019-04-07 }} — Чĕмпĕрти "Канаш" хаçат, 1208-МĔШ (2013.03.28) КĂЛАРĂМ * Портнов, С. Килсе курăр хăнана : [Чĕмпĕр облаçĕнчи Сурски районĕнчи чăвашсем çинчен] / С.Портнов // Чăваш хĕрарăмĕ. - 2004. - 3-9 утă (N 26). - С. 5. == Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем == ==Асăрхавсем== {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.komandirovka.ru/cities/Arkhangelskoe_Ulyan._obl./ Архангельски пирки кĕскен.] * [http://mapdata.ru/ulyanovskaya-oblast/surskiy-rayon/arhangelskoe-selo/ На этой странице находится подробная онлайн карта Архангельского села Сурского района Ульяновской области с районами, улицами и номерами домов.] * [https://www.youtube.com/watch?v=SZY2yTRfRRY Помаево село, которого нет.] * [https://web.archive.org/web/20190917093345/https://mapbase.ru/%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F/%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%A1%D1%83%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE-%D1%81_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE Подробная карта Паркино с улицами и номерами домов.] * [http://www.банкгородов.рф/place/parkino Паркино.]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ulyan-obl-geo-stub}} {{Сăр районĕ}} {{Чĕмпĕр облаçĕ}} <!--Categories--> [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕ]] [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕн Сăр районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 6et7j05eorjccl5hm9v7ynzqmuh294w 0 71098 878863 767062 2026-11-05T23:41:21Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878863 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Turtle dove.jpg|мини|справа|250px|Ахаль кулюкка]] '''Ахаль кулюкка''' ({{lang-la|Streptopelia turtur}}) — [[Кăвакарчăн йышшисем|кăвакарчăнсен]] {{lang-la|Columbidae}} йышĕн вĕçен кайăк [[Тĕс (биологи)|тĕсĕ]]. == Вуламалли == * Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз., «РУССО», 1994. — С. 108. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0. == Каçăсем == * {{the IBC|genus=Streptopelia |species=turtur}} * [https://web.archive.org/web/20190917230242/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds/367.html База данных «Позвоночные животные России»: обыкновенная горлица] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Кулюккасем]] [[Категори:Кулюккасем]] [[Категори:Европăри вĕçен кайăксем]] [[Категори:Африкăри вĕçен кайăксем]] [[Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем]] p78ya4knthrup2q3ze2c382gnui4853 0 71241 878786 876593 2026-11-05T19:27:49Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878786 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Ĕшнеуй |тăван çĕлĕк = [[File:С. Шняево.jpg|350px|left|Ĕшнеуй]] |герб = Coat of Arms of Saratov oblast.svg |ялав = Flag of Saratov Oblast.svg |lat_deg = 52|lat_min =34 |lat_sec =12 |lon_deg = 46|lon_min =10 |lon_sec =12 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Сарăту облаçĕ |регион тапăлра = Сарăту облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Пасарлă Карабулак районĕ |район тапăлра = Пасарлă Карабулак районĕ{{!}}Пасарлă Карабулак |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Ĕшнеуй ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра =Ĕшнеуй ял тăрăхĕ{{!}}Ĕшнеуй |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = ĕшнеуйсем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 412612 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84591 |автомобиль кочĕ = 64 |цифрăллă идентификатор = 63206890000 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Ĕшнеуй''' (кĕскенрех '''Шнеуй''', {{lang-ru|Шняево}}) — [[Сарăту облаçĕ]]н [[Пасарлă Карабулак районĕ]]нчи ял, нумайрах [[чăвашсем]] пурăнаççĕ. Ку [[пурăнакан вырăн]] — районти пĕртен-пĕр чăваш ялĕ темелле мар. [[Истори]] тĕлĕшпе пăхсан та, хальхи тăрăмпа та чăваш ялĕсем татах пур (пулнă). Тата ăна, Ĕшнеуйне, таврари ытти чăваш ялĕсенчен ватăрах пулнине кура, '''Кивьял''' та теççĕ. Чи çывăхри чăваш ялĕ ([[Шурту]]) икĕ [[çухрăм]]ра вырнаçнă. == Ял йышĕ тата тытăмĕ == [[2002]]-мĕш çулта 727, [[2010]]-мĕш çулта 563 [[çын]] пурăннă<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2002 тата 2010 çулсен çырсатуху кăтартăвĕсем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D |date=2018-06-15 }}</ref>. Ялта тăхăр урам. Вĕсен вырăсла ячĕсем çакăн пек: Соловьиная улица (Шăпчăк урамĕ), Улица Коммунаров (Коммунарсен урамĕ), Улица Победы (Çĕнтерӳ урамĕ), Улица Дружбы (Туслăх урамĕ), Октябрьская улица (Октябрь урамĕ), Заречная улица (Çырмаен урамĕ), Улица Мира (Тăнăç урамĕ), Молодежная улица (Çамрăксен урамĕ), Улица Жданова (Жданов урамĕ)<ref>[http://mapdata.ru/saratovskaya-oblast/bazarno-karabulakskiy-rayon/selo-shnyaevo/ Ĕшнеуй урамĕсем.]</ref>. [[Чăваш чĕлхи|Чăвашла]] ячĕсем паллă мар. ==Истори== Таврапĕлӳçĕсемпе ăславçăсем мĕн калани çине таянар<ref name="Э">Краткая чувашская региональная энциклопедия: Ульяновск, 2012, ISBN 978-5-7361-0144-39. — Том II. Стр. 323-324.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Основано в 1692 г. отбывавшими трудовую повинность чувашами, отличившимися при постройке кораблей у Нижнего Новгорода. Им была пожалована грамота на поселение и использование земель в урочище р. Узы в Саратовской губ. царем Алексеем Михайловичем Романовым. 12 чувашских семей из трех сел Среднего Поволжья, а именно: из с. Убей Убейской волости, из с. Акса Городищенской волости Буинского у. Симбирской губ. и из с. Малые Яльчики Алексеевской волости Тетюшского у. Казанской губ. — под предводительством Миксина Иштубаева поселились возле речки на правом притоке Узы. Они же несли и караульную службу по охране окраин русского государства. Кроме того, эти крестьяне принадлежали Адмиралтейству, поэтому в их обязанности входила поставка корабельного леса для флота и посылка плотников для строительства кораблей.}} <Куçару: 1692-мĕш çулта Чулхулара карапсем тăвассипе палăрнă чăвашсем никĕсленĕ. Алексей Михайлович Романов патша [[Сарăту кĕпĕрни]]нчи Уза шывĕ тĕлĕнчи вырăнпа усă курма грамота панă. [[Хусан кĕпĕрни]]нчи Теччĕ уесĕнчи Упи вулăсĕнчи Упи, Хулаçырми вулăсĕнчи Аксу, Алексеевка вулăсĕнчи [[Кĕçĕн Елчĕк]] ялĕсенчи 12 чăваш килйышĕ Миксин Иштубаев ертсе пынипе Уза шывĕн сылтăм юппи çине пырса вырнаçнă. Вырăс патшалăхне сыхлас тĕлĕшпе хурал хĕсметне тытса пыма пуçланă. Кунсăр пуçне ку хресченсемех Адмиралтействăн шутланнă, çавăнпа карап тума йывăçсем хатĕрленĕ, платниксемпе те вĕсен йышенченех тивĕçтернĕ.> {{Цитата вĕçĕ}} [[Ял]] ячĕ епле тухса кайни пирки халиччен темле верси те кăларса тăратнă<ref>[https://ru.chuvash.org/wiki/Шняево Шняево — Ĕшнеуй.]</ref>. Хăшĕсем, сăмахран, "Шăна Йăви" тенипе пĕр пек янрав пуррине асăрханă. Калăпăр, [[Шупашкар]]а [[Комбинация (ушкăн)|"Комбинация" поп-ушкăнпа]] гастроле килнĕ [[Иванова, Татьяна|Татьяна Иванова]] та çавăн пек версие пропогандăланă ([[1990]]-мĕш çулсенче). Теприсен шучĕпе вырăнти çынсем [[Таганрог]]ра "Шняв" ятлă [[карап]]а тума хутшăннă тесе шутлаççĕ, çапла вара хăйсен тăван ялне те çавăн пек [[ят]] панă имĕш. Çапах та кун пек версисене пурне те [[халăх этимологийĕ]] тесе хакламалла пуль. Урăхла каласан, вĕсем ăнсăртран, [[ăслăх]] çинче никĕсленмесĕр çуралнăскерсем. Чăннипе вара [[ят]] ''Ĕшне Уй'' тенинчен тухнă пулмалла. Урăхла каласан, кунта куçса килекенсем пĕр ĕшнере уй курнă та, унта хăйсен ялне никĕсленĕ. Кунтан аякрах та мар, [[Пенза облаçĕ]]нче, [[Шнаево]] [[ял]] пур. Унта та малтан чăвашсемех пурăннă, ял ятне те хайхи ''Ĕшне Уй'' [[ăнлав]]пах çыхăнтараççĕ<ref>[http://inpenza.ru/gorodische/shnayevo.php ШНАЕВО Городищенского района Пензенской области.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223174017/http://inpenza.ru/gorodische/shnayevo.php |date=2017-02-23 }}</ref><ref>Полубояров М.С. - [http://suslony.ru Авторский портал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412025824/http://suslony.ru/ |date=2022-04-12 }}. — 2007</ref>. {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Русская деревня Новозабалковского сельсовета, в 4 км к северу от него. На 1.1.2004 – 28 хозяйств, 65 жителей. В 1719 году – деревня Кашнаево, Шнаево. Основана в начале XVIII веке на одноименной речке. Среди первых землевладельцев были Фокин, Ховрин, Игошкин, Калошин, Ферлюдин, Гладков, Симонов. В 1745 году здесь значится Кашнаевский (Шнаевский) винокуренный завод московского купца первой гильдии Леонтия Ивановича Смирнова. В 1864 году в Шнаево 109 дворов. По другим сведениям, основано до 1725 года служилыми чувашами. В 1745-м упоминается как деревня Шнеево (Холмогоровы, 1891, с. 12). Гидроним Шнаево (правый приток Можаровки, бассейн Суры) впервые упоминается в писцовой книге под 1623 годом как речка Шкняева, на которой находились старинные мордовские бортные ухожаи, в 1635 году – Шная, в 1691 году – Шняе урочище. От чувашского шнауйе – «поляна-поле». Так именовались поляны, засеянные зерном на раскорчеванных участках. В 1864-77 годах имелась церковь, работал винокуренный завод, центр волости Городищенского уезда. В 1920-е годы в селе был образован плодосовхоз «Шнаевский». Численность населения: в 1864 – 910, 1877 – 784, 1926 – 828, 1959 – 303, 1979 – 130, 1989 – 87, 1996 – 82 жителя.}}<Кĕскен куçарса ăнлантарни: Пĕрисен шучĕпе яла çав ятлă юханшыв ятне кура панă. Теприсем яла [[1725]]-мĕш çулччен [[чăвашсем]] никĕсленĕ тесе шутлаççĕ. ''Ĕшне Уйĕ'' тенинчен пулса кайнă. Ку вăл вăрмантан тасатса тунă уй-хире пĕлтернĕ.> {{Цитата вĕçĕ}} Тепĕр енчен, халăх этимологийĕпе çуралнă версисене те халлĕхе тĕппипех катертме кирлĕ мар пуль. Ара, паллă вĕт-ха, сăмахран, ун чухнехи хресченсем чăнах та карап тăвассипе çыхăнни. Малалла каллех асăннă çăлкуçран<ref name="Э" />: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Чуваши сел Шняево и Белая Гора были за редким исключением язычниками, и их крещение в XVIII, XIX и даже в начале XX вв. связано с притеснением некрещеного населения и предоставлением разного рода льгот крещеному населению царским правительством. При крещении и переписи населения при царствовании Петра I языческие имена и фамилии были переделаны на русский лад. Церковь в селе была построена в 1909 г. В годы Великой Отечественной войны на фронтах воевали свыше 400 уроженцев сел Шняево и Белая Гора, из которых погибли около 150. Многие фронтовики были награждены орденами и медалями. В 1967 г. в центре села установлен обелиск с именами погибших во время войны.}}<Куçару: Ĕшнеуй тата Шурту чăвашĕсем, тĕпрен илсен, киреметçĕсем пулнă, вĕсене XVIII, XIX тата çавăн пекех XX ĕмĕрсенче те тĕне кĕртни пăрăнакансене хĕсĕрленипе, ыттисене çăмăллăхсем панипе çыхăннă. I Петĕр астулра чухне тĕне кĕртсе çырса тухсан киреметçĕлле ятсене вырăс ячĕсемпе улăштарнă. 1909-мĕш çулта ялта чиркÿ лартнă. Аслă Атилĕх вăрçинче 400 ытла Ĕшнеуй тата Шурту çынни çапăçнă, вĕсенчен 150-шĕ пуçне хунă. Чылай фронтовика орденсемпе, медальсемпе чысланă. Вăрçăра вилнисене асăнса 1967-мĕш çулта обелиск çĕкленнĕ.> {{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}}<Куçару: > {{Цитата вĕçĕ}} == Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем == * [[Мурзакова Мария Егоровна]] (06.10.[[1945]] çур.) — [[Шупашкар]]ти операпа балет театрĕнче ĕçлекен [[юрăç]]ă<ref>Заломнов, Пётр. [http://opera21.ru/page.php?id=2014 Мария Мурзакова.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816134916/http://opera21.ru/page.php?id=2014 |date=2016-08-16 }}</ref>. == Кăсăклă фактсем == * [[Саратов облаçĕ]]нчи Ĕшнеуй [[Чăвашсем|чăваш]] ялĕнче — [[Раççей]]ĕпех питĕ вăйлă палăрнă [[Комбинация (ушкăн)|"Комбинация" поп-ушкăнăн]] яланхи [[юрăç]]ин [[Иванова, Татьяна|Татьяна Иванован]] тымарĕсем. (Хăй вăл [[Сарăту]] хулинче çуралса ӳснĕ). ==Вуламалли== * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа", [[Шупашкар]], 2002. 192 с. * Матвеев Г.Б. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3203 Чуваши саратовские.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Акимова Т.М. Эволюция женского костюма у саратовских чуваш // Труды Нижневолжского областного научного общества краеведения. Саратов, 1928. Вып. 35. Ч. 5. * [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kich_0_0000138.pdf СИМБИРСКО-САРАТОВСКИЕ ЧУВАШИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210523172545/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kich_0_0000138.pdf |date=2021-05-23 }} / Монографическое исследование / Под общей редакцией проф. М.Г.Кондратьева. — Чебоксары: Чу­вашский государственный институт гуманитарных наук, 2004. — 274 с., илл. — (Чуваши в современном мире. История и культура). * Иванов В. П., «Этническая география чувашского народа», Чебоксары, 2003, ISBN 5-7670-1404-3. * Юрату, А. Килти яшка тутлă-ши е аякри тăванăн-ши? : [чăваш делегацийĕ Саратов облаçĕнче пурăнакан чăвашсем патĕнче хăнара пулнă хыççăн çуралнă шухăшсем] / А. Юрату // Чăваш хĕрарăмĕ, 2005. — 30 çĕртме-9 утă (№ 25-26). — С. 2. * Филиппова, Л. Саратовсем чăваш лавкки уçасшăн : [Чăваш Республикипе Саратов хушшинчи культурăпа экономика çыхăнăвĕсем çинчен] / Л. Филиппова // Хыпар. — 1999.- 23 ака. ==Асăрхавсем== {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190716181602/http://oldforum.chuvash.org/cgi-bin/ikonboard.cgi?act=ST;f=3;t=2622;st=80 Кивĕ "чăваш халăх канашлавĕнче Шнейÿ ялĕ пирки калаçни] * [http://www.komandirovka.ru/cities/shnyaevo_sar._obl./ Саратов облаçĕнчи Ĕшнеуй.] * [http://www.komandirovka.ru/cities/yermkinoyog/ Çеньял пирки кĕске информаци.] * [http://mapdata.ru/saratovskaya-oblast/hvalinskiy-rayon/selo-eremkino/ Россия, Саратовская область, Хвалынский район, село Еремкино.] {{Sarat-obl-geo-stub}} {{Пасарлă Карабулак районĕ}} [[Категори:Сарăту облаçĕ]] [[Категори:Пасарлӑ Карабулак районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]] [[Категори:Википеди:Суйласа илнĕ статьясем]] m1msthsw9gt0bb5jcrww2uvplwlwiuw 0 72236 878874 851803 2026-11-06T01:26:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878874 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Бережная}} {{Политик |Ят = Ирина Бережная |Тăван ят = {{lang-uk|Ірина Григоріївна Бережна}} |Ӳкерчĕк = Бережная, Ирина Григорьевна.jpg |Анлăшĕ = 250px |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă чухнехи ят = Ирина Григорьевна Чернило<ref name="skelet-info"><nowiki>http://skelet-info.org/irina-berezhnaya-istoriya-o-tom-kak-vyrosla-i-sdulas-glavnaya-grud-verxovnoj-rady/</nowiki></ref><ref>https://lb.ua/file/person/159_berezhnaya_irina_grigorevna.html</ref> |Псевдонимсем = |Çуралнă вăхăт = [[1980]], [[çурла, 13]] |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Ворошиловград|Луганскра}}, [[Украина ССР]], [[СССР]] |Вилнĕ вăхăт = [[2017]] [[çурла, 5]] |Вилнĕ вырăн = [[Задарска]], {{ВВ|Хорвати|Хорватире}} |Гражданлăх = {{ялавлани|Украина}} |Пĕлӳ илнĕ = [[Киеври Тарас Шеыченко ячĕллĕ наци университечĕ]] |Ăсчах степенĕ = юридици ăслăхĕсен кандидачĕ |Ăсчах хисепĕ = |Парти = [[Регионсен партийĕ]] |Тĕп идейĕсем = |Ĕçлев тĕсĕ = украин право пĕлӳçи, политикĕ, юрисчĕ, радиоертӳçи, услмçи |Ашшĕ = Григорий Иосифович Чернило (24.10.1947 çур.)<ref name="allukraina">http://nomer.today/allukraina/</ref><ref name="skelet-info" /> |Амăшĕ = Елена Петровна Бережная (17.10.1956 çур.)<ref name="allukraina" /><ref name="skelet-info" /> |Ачасем = Даниэлла (2009 çулхи утăн 5-мĕшĕнче çур.) |Чыславем = {{Украинăн тава тивĕçлĕ юрисчĕ}} |Автограф = |Автограф анлăшĕ = |Сайт = {{URL|berezhnaya.com.ua}} |Викиампар = }} '''Ирина Григорьевна Бережна́я''' ({{lang-uk|Ірина Григоріївна Бережна}}; [[çурла, 13]], [[1980]], [[Луганск|Ворошиловград]], [[УССР]], [[ССРП]] — [[çурла, 5]], [[2017]], [[Задарска]], [[Хорвати]]) — украин политикĕ тата [[пĕрлĕх ĕçченĕ]], Украинăн Аслă Радăн VI тата VII чĕнĕвĕсен депутачĕ (2007—2014), Украинăн Аслă Радăн Тĕнчери правосуди ыйтăвĕсен комитечĕн пайташĕ, хăшпĕр çĕршывсемпе парламентсем хушшинчи çыхăну тытакан группăн пайташĕ. == Биографи == [[1980]] çулхи [[çурла, 13|çурлан 13-мĕшĕнче]] [[Луганск|Ворошиловградра (халĕ Луганск)]] Елена Петровна Бережная юрист çемьинче çуралнă<ref>https://antikor.com.ua/articles/127451-irina_berehnaja_istorija_o_tom_kak_vyrosla_i_sdulasj_glavnaja_grudj_verhovnoj_rady {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106173617/https://antikor.com.ua/articles/127451-irina_berehnaja_istorija_o_tom_kak_vyrosla_i_sdulasj_glavnaja_grudj_verhovnoj_rady |date=2018-11-06 }}</ref>. 2002 çулта [[Киеври Тарас Шевченко ячĕллĕ наци университечĕ|Киеври Тарас Шевченко ячĕллĕ наци университетĕнче]] «Право пĕлĕвĕ» ăстаçăлăхпа вĕренсе тухнă. 19 çулта турфирмăна уçнă<ref name="replyua.net">http://replyua.net/izvestnye-lyudi/5422-pravoved-i-politik-irina-berezhnaya.html</ref>, тепĕр 2 çултан тупăшлă бизнес-проекта хăпартнă<ref name="replyua.net" />. == Чыславсем == * [[Украинăн тава тивĕçлĕ юрисчĕ]] (2011) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * [http://berezhnaya.com.ua/ Официаллă сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805181036/http://berezhnaya.com.ua/ |date=2017-08-05 }}{{ref-uk}} * [http://vashepravo.com.ua/ Ваше право с Ириной Бережной] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120505213408/http://www.vashepravo.com.ua/ |date=2012-05-05 }}{{ref-uk}} * [http://vybory2012.comments.ua/person/Berezhnaya-Irina-Grigorevna Ирина Григорьевна Бережная на сайте Comments.Ua в разделе «Парламентские выборы 2012»]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20170806063227/https://golospravdy.com/berezhnaya-shokirovala-vedushhix-radio-vesti-v-pryamom-efire/ Ирина Бережная шокировала ведущих радио «Вести» в прямом эфире]{{ref-ru}} [[Категори:Украинăн Аслă Радăн VI чĕнĕвĕн халăх депутачĕсем]] [[Категори:Украинăн Аслă Радăн VII чĕнĕвĕн халăх депутачĕсем]] [[Категори:Украинăн регионсен партийĕн пайташĕсем]] [[Категори:Украинăн хĕрарăм-политикĕсем]] [[Категори:Философи тухтăрĕсем]] [[Категори:«Мĕн? Ăçта? Хăçан?» вылявçисем]] [[Категори:Автомобиль катастрофисенче вилнисем]] [[Категори:Зверинецкое çăвинче пытарнисем]] j39b0laakixj0b3d61tes3as90obqol 0 72494 878833 832854 2026-11-05T22:12:10Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878833 wikitext text/x-wiki :''Ку яла '''[[Арбузовски]]''' тенипе ан пăтраштарăр'' {{ПВ-Раççей |статус = ял |чăвашла çĕлĕк = Арбузовка |тăван çĕлĕк = {{lang-ru|Арбузовка}} |герб = Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png |ялав = Флаг Ульяновской области (2013).svg |lat_deg = 54 |lat_min = 33 |lat_sec = 24 |lon_deg = 48 |lon_min = 14 |lon_sec = 7 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Чĕмпĕр облаçĕ |регион тапăлра = Чĕмпĕр облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Чăнлă районĕ |район тапăлра = Чăнлă районĕ{{!}}Чăнлă |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Хула тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Чăнлă хула хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Чăнлă хула хутлăхĕ{{!}}Чăнлă |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = паллă мар |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 491 |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[вырăссем]], [[чăвашсем]], |конфесси йышĕ = |этнохороним = арбузовкăсем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 433607 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = +7 842 45 |автомобиль кочĕ = 73 |цифрăллă идентификатор = 73254805001 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Арбузовка''' ({{lang-ru|Арбузовка}}), — [[Чĕмпĕр облаçĕ]]нчи [[Чĕмпĕр облаçĕн Чăнлă районĕ|Чăнлă районĕн]]чи [[ял]]. [[Сĕве (юханшыв)|Сĕве]] шывĕн сулахай çыранĕнче, [[Чăнлă]] [[паççулкă|поççолăкĕн]] çумĕнче вырнаçнă. == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == Истори енчен пăхсан, [[ял]] виçĕ пайран тăрать: Китовка, Волковка тата Арбузовка хăй. Урамсен вырăсла ячĕсем ак çакăн пек<ref>[https://mapbase.ru/Ульяновская/район-Цильнинский/место-с_Арбузовка Арбузовка ялĕн картти.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190824164728/https://mapbase.ru/%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F/%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%A6%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE-%D1%81_%D0%90%D1%80%D0%B1%D1%83%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B0 |date=2019-08-24 }}</ref>: улица Дачная, улица Дворянская, переулок Заречный, улица Китовка, улица Колхозная переулок Кооперативный, улица Луговая, улица Новая Линия, улица Полевая, улица Свияжная, улица Свияжская. Çапла вара, мĕнпурĕ 11 [[урам]]. Чăнлă районĕнчи ытти [[Вырăссем|вырăс]] ялĕсенчи пекех, Арбузовкăра та [[чăвашсем]] йышлăн пурăнаççĕ. == Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем == == Вуламалли == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем == * [http://www.bankgorodov.ru/place/selo_arbyzovka_cilninskii-raion_ Арбузовка.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170907015156/http://www.bankgorodov.ru/place/selo_arbyzovka_cilninskii-raion_ |date=2017-09-07 }} {{Ulyan-obl-geo-stub}} {{Чăнлă районĕ}} [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕн ялĕсем]] 4godb4kc8czv4m15k3fh46ejcumbb27 0 72680 878883 854983 2026-11-06T02:32:40Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878883 wikitext text/x-wiki [[File:Памятник Ибрагиму Первому.jpg|350px|thumb|[[Атăлçи Пăлхар]]ăн пĕр ертсе пыраканĕн (Пĕрремĕш Ибрагимăн) хальхи саманара лартнă [[палăк]]ĕ ([[Тутарстан]], [[Алапука|Елабуга]] хули).]] {{Пĕлтерĕшсем|Булгаризм (пĕлтерĕшсем)}} '''Булгаризм''' е '''пăлхаризм''' — вăтам ĕмĕрсенчи тата авалхи [[пăлхарсем|пăлхарсен]] [[истори]]не хальхи [[халăх]]семпе ([[чăвашсем]]пе, [[тутарсем]]пе е тата ыттисемпе) çыхăнтарса çавна паянхи пурнăçра та усă курас туртăмлă [[идеологи]]. Ытларах, паллах чăвашсем тата тутарсем хушшинче сарăлнă, анчах идеологие аталантарас текенсем урăх тĕлсенче те пайтах. Çак идеологие тытса пыракансене "булгарист" е "пăлхарçă" теме пулать. Хăйсене хăйсем вĕсем ытларах чухне апла та, капла та каламаççĕ; юхăмне те ятарлă ятпа палăртсах каймаççĕ, — ку вăл пĕтĕмпех сăнаса тăракансен (сăнавçăсен) терминĕсем. =Чăваш булгаризмĕ тата тутар булгаризмĕ= Фактсене пăхсан, ĕлĕк те, халĕ те чăваш булгаризмĕ тата тутар булгаризмĕ пулнине тата пуррине асăнас пулать. Анчах та çак икĕ пулăма ниепле те пĕр ретре тата пĕр шайра асăнма май çук. Чăваш булгаризмĕн [[истори]]лле тата [[ăслăх|ăславла]] никĕсĕсем пур. Тутар булгаризмĕн унашкал [[никĕс]]сем çук, — унта экзистенциаллă никĕссем пирки çеç калаçма май пур. ==Чăваш булгаризмĕ == Чăваш булгаризмĕ тени чăваш [[халăх]]ĕн [[истори]]йĕ çирĕппĕн Атăлçи пăлхарсемпе çыхăннине палăртса çак чăнлава хальхи пурнăçра усă курнине пĕлтерет. === Чăваш булгаризмĕн теорилле тата историлле никĕсĕсем === [[Ӳкерчĕк:Ashmarin_n_i.jpg |250px|thumb|[[Ашмарин Николай Иванович|Н.И.Ашмарин]] ([[1870]]-[[1933]])]] Чăваш булгаризмĕн чăннипех та теорилле тата историлле никĕсĕсем пур. Булгаризм идеологине туса хурасси [[Атăлçи Пăлхар]] патшалăхне никĕслекенсем тата кайран унта пурнакансем хушшинче [[пăлхар чĕлхисем|огур]] чĕлхиллĕ [[пăлхарсем]] тĕпре пулнипе тата вĕсем каярахпа чăваша çаврăннипе çыхăннă. [[Ашмарин Николай Иванович|Н.И.Ашмаринăн]]<ref>Ашмарин Н. И. Болгары и чуваши. Казань, 1902.</ref> тата ыттисен (А.Ф. Лихачёв<ref>Руденко К.А. [https://cyberleninka.ru/article/n/velikaya-bulgariya-a-f-lihacheva-pervyy-istoriko-arheologicheskiy-diskurs-po-kulture-volzhskih-bulgar ВЕЛИКАЯ БУЛГАРИЯ А. Ф. ЛИХАЧЕВА: ПЕРВЫЙ ИСТОРИКО-АРХЕОЛОГИЧЕСКИЙ ДИСКУРС ПО КУЛЬТУРЕ ВОЛЖСКИХ БУЛГАР.] — Ученые записки Казанского университета. Серия Гуманитарные науки.[[2015]], Том 157, книга 3.</ref>, В.В. Радлов, И.Н. Смирнов, А.А. Шахма­тов, В.Г. Егоров<ref>Егоров В.Г. Введение в изучение чувашского языка. М., 1930.</ref>, А.П. Смирнов, Н.А. Баскаков, Б.А. Серебренников<ref>Серебренников Б.А. К вопросу о действительных взаимоотношениях между чувашским, булгарским и татарским языками // Ученые записки Чувашского НИИЯЛИЭ. Чебоксары, 1956. Вып. 14. С. 6З-75.</ref>, В.Ф. Каховский, М.Р. Федотов<ref>Федотов М. Р. Чувашский язык: Истоки. Отношение к алтайским и финно-угорским языкам. Историческая грамматика. Ч., 1996.</ref>, П.В. Денисов, Б. Мункачи, Ю. Вихман, М. Рясянен, З. Гомбоц<ref>Gombocz Zoltan. Die bulgarisch-türkischen Lehnwörter in der ungarischen Sprache. Helsingfors, 1912.</ref>, Г.Й. Рамстед, Н.Н. Поппе<ref>Поппе Н.Н. О родственных отношениях чувашского и тюркско-татарских языков. Чебоксары, (1925);</ref>, Н.И.Егоров, — малалла та тăсма пулать) ĕçĕсем хыççăн çакă ăслав тĕнчинче тавлашу пулма пăрахнă<ref name="ВД" >Димитриев В.Д [http://сувары.рф/ru/content/ob-obosnovanii-n-i-ashmarinym-teorii-bolgaro-chuvashskoy-yazykovoy-i-etnicheskoy Об обосновании Н. И. Ашмариным теории болгаро-чувашской языковой и этнической преемственности] // Известия Национальной академии наук и искусств Чувашской Республики. — 1996. — № 1. — С. 183—200.</ref><ref name="Че">Чеченов А.А. [https://docviewer.yandex.ru/view/0/?*=3P%2BdFKxkhjOBIIlWVz4yfl4qnxV7InVybCI6InlhLWRpc2stcHVibGljOi8vcFowT20wd2tDTlpOSk51ZklwZ2d4bXl3ckdOQWZqTDk4UnhYenlrRUZ6Zz0iLCJ0aXRsZSI6IkVYUEVSSUVOQ0UucGRmIiwidWlkIjoiMCIsInl1IjoiMjEzMjcxMTU3MTUwMTgzNzYzMyIsIm5vaWZyYW1lIjpmYWxzZSwidHMiOjE1MDk2NTY5ODE0NzF9 ОПЫТ ИСТОРИКО-ГЕНЕТИЧЕСКОЙ ИНТЕРПРЕТАЦИИ ФЕНОМЕНА ПАРАЛЛЕЛЬНОГО ФУНКЦИОНИРОВАНИЯ ДЖОКАЮЩИХ И ЙОКАЮЩИХ ИДИОМОВ В СРЕДНЕМ ПОВОЛЖЬЕ (по материалам языков эпиграфических памятников ХIII—ХIV веков с территории Булгарского улуса Золотой Орды)] — Статья сотрудника Института языкознания РАН (г.Москва). // Чувашская письменность: история и современность : Материалы международной научно-практической конференции, 17 июня 2011 г., Чебоксары / Э. Е. Лебедев, Чувашский государственный институт гуманитарных наук .— Чебоксары : Чувашский государственный институт гуманитарных наук, 2012 .— 172 с. — На рус., чуваш. яз. — ISBN 978-5-87677-171-1 — С.12-37.</ref><ref>[[Егоров Николай Иванович|Егоров Н.И.]] [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=4492 ТЕОРИЯ БУЛГАРО-ЧУВАШ­СКОЙ ЭТНОЯЗЫКОВОЙ ОБЩНОСТИ.] — Электронла чăваш энциклопедири статья.</ref><ref>Erdal M. Die Sprache der Wolgabulgarische Inschriften. Wiesbaden, 1993</ref><ref>Clanson G. Turkish and Mongolian studies. [[Лондон|London]], 1962.</ref><ref>Benzing J. Das Hunnische, Donaubolgarishe und Wolgabol­garishe // Philologiae Turcicae Fundamenta. Wiesbaden, 1959.</ref><ref>Pritsak O. Die bulgarische Fürstenliste und die Sprache der Pro­tobulgaren. Wiesbaden, [[1955]].</ref><ref>Rуna-Tas A. Hungarians and Europe in the Early Middle Ages: An Introduction to Early Hungarian His­tory. Budapest, [[1999]].</ref><ref>Tekin T. Volga Bul­gar Kitabeleri ve Volga Bulgarcasi. Ankara, 1988.</ref><ref>Бешевлиев В. Първобългарите: Бит и култура. София. [[1981]].</ref>. Акă мĕн тет [[Мускав]]ри РАН тытăмĕнчи Чĕлхе пĕлевĕн институтĕнчи А.А.Чеченов<ref name="Че" />: {{Цитата|Что же касается проблемы булгаро-чувашской этноязыковой преемственности, то в настоящее время её можно считать решённой однозначно и положительно. По крайней мере, все тюркологи-компаративисты, вплотную занимавшиеся этой проблемой, в настоящее время признают чувашский язык единственным живым языком булгарской (или огурской) группы тюркских языков [Рritsak, 1955 Веnzing, 1959, I, 685—694; 695—751; Róna-Таs, Fodor, 1973; Ligeti, 1986; Теkin, 1988; Сеуlаn, 1997; Róna-Таs, 1999; 2011 и др.] C этим положением вынуждены считаться и казанcкие коллеги [Хакимзянов, 1978; 1987; 1987, 32—48 и др.], но всегда с различными оговорками.}} {{Цитата пуçламăшĕ}} <Куçару: Пăлхар-чăваш этнос тата чĕлхе вĕçевĕçлĕхĕн проблемине илес пулсан вара, вăл ыйту позитивлăн тата иккĕленÿсĕр татăлнă теме пулать. Кирек мĕнле пулсан та, асăннă ыйтупа таччăн ĕçленĕ тюрколог-компаративистсем чăваш чĕлхине пăлхар (огур) ушкăнĕнчи тĕрĕк чĕлхисен чĕрĕ юлнă пĕртен-пĕр пайташĕ тесе шутллаççĕ. [Рritsak, 1955 Веnzing, 1959, I, 685—694; 695—751; Róna-Таs, Fodor, 1973; Ligeti, 1986; Теkin, 1988; Сеуlаn, 1997; Róna-Таs, 1999; 2011 тата ыттисем.] Çакăнпа, ирĕксĕртен пулин те, Хусанти коллегăсем те килĕшеççĕ [Хакимзянов, 1978; 1987; 1987, 32—48 тата ыттисем.], анчах та яланах сăмах купи айне туса.> {{Цитата вĕçĕ}} В.Д.Димитриев каланинчен<ref name="ВД" />: {{Цитата|Теория болгаро-чувашской языковой и этнической преемственности, обоснованная Н. И. Ашмариным и поддержанная, развитая авторитетными учеными в ХХ в., прочна и не может быть опровергнута никакими фальсификаторами истории.}} {{Цитата пуçламăшĕ}} <Куçару: Н.И.Ашмарин никĕсленĕ тата ытти авторитетлă ăçлавçăсем 20-мĕш ĕмĕр тăршшĕнче хута кĕрсе çирĕплетнĕ пăлхар-чăваш этнос тата чĕлхе вĕçе-вĕçлĕхĕн теорийĕ тĕреклĕ тăрать, ăна нимле фальсификаторсем те аркатма пултараймаççĕ.> {{Цитата вĕçĕ}} [[File:Atner Huzangaj.jpg|thumb|left|Атнер Хусанкай (Atner Huzangaj), вăл тăрăшнипе 2012 мĕш çулта Н. И. Ашмаринăн «Пăлхарсем тата чăвашсем» кĕнеки иккĕмĕш хут тата репринтла мелпе тухнă]] Н.И. Егоров, А.П. Хузангай<ref>Егоров Н.И., Хузангай А.П. [https://www.enc.cap.ru/?t=publ&lnk=1540 Булгрский язык.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230429223702/http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=1540 |date=2023-04-29 }} — Статья в электронной чувашской энциклопедии.</ref>: {{Цитата|Теория булгаро-чуваш. этноязыковой преемственности, начиная с труда Н.И. Ашмарина «Болгары и чуваши» (Казань, 1902), является общепринятой в мировой тюркологии.}} {{Цитата пуçламăшĕ}} <Куçару:Пăлхар-чăваш этнос-чĕлхе вĕçе-вĕçлĕхĕн теорийĕ, Н.И. Ашмаринăн «Пăлхврсем тата чăвашсем» ĕçĕ хыççăн (Хусан, 1902), тĕнчери тюркологире пĕтĕмĕшле йышăннă шутланать.> {{Цитата вĕçĕ}} === Чăваш булгаризмĕ çуралса малалла аталанни === Чăваш булгаризмĕн пуçĕнче вырăс историкĕ тата патшалăх ĕçлевçи [[Татищев Василий Никитич|Василий Никитич Татищев]] ([[1686]]-[[1750]]) тăрать. [[Чăвашсем]] тымар тĕлĕшпе [[пăлхарсем]] пулни пирки [[XVIII ĕмĕр]]те [[Татищев Василий Никитич|В. Н. Татищев]] «История Российская» ĕçĕнче çапла каланă<ref>''Татищев В. Н.'' История Российская. — М.; Л., 1962. — Цитаталанă вырăнсем:Т. I. — С. 252.;Т. I. — С. 426.; Т. I. — С. 428.; Т. IV. — С. 411.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}}{{oq|ru|Вниз по реке Волге чуваши, древние болгары, наполняли весь уезд Казанской и Симбирской}}<Куçару: Атăл шывĕпе, анатра, Хусан тата Чĕмпĕр уесĕсенче, чăвашсем, авалхи пăлхарсем туллиех.>{{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}}{{oq|ru|Чуваши, народ болгарской, около Казани}}<Куçару: Чăвашсем, пăлхар йăхĕнчен, Хусан тĕлĕнче.>{{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}}{{oq|ru|Вниз по Каме жили биляры, или болгары, и чолматы… ныне остатки их чуваша, которых и вниз по Волге довольно}}<Куçару: Шур Атăл шывĕпе, анатра, пÿлерсем, е пăлхарсем, тата чолматсем... халĕ вĕсенчен юлнă чăвашсем, кусем Атăл шывĕпе анатра та пайтах.>{{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}}{{oq|ru|Оставшие болгарские народы чуваша}}<Куçару: Пăлхар йăхĕнчен юлнă чăвашсем.>{{Цитата вĕçĕ}} Тата çавăн пекех<ref>[http://www.bibliotekar.ru/rusTatishcev/26.htm ''Татищев В. Н.'' История Российская. Часть I. Глава 25.]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}}{{oq|ru|Закон у них [болгар] был брахманов, как выше сказано, что ещё в остатках их видимо, ибо о перехождении душ из одного в другое животное нечто чуваши верят}}<Куçару: Вĕсен [пăлхарсен] саккунĕ брахманла, çÿлерех каланă пек, çак вĕсенчен юлнă юлашкисенче те курăнать, мĕншĕн тесен чунсем пĕр янавартан тепĕр янавара куçнине чăвашсем те ĕненеççĕ.>{{Цитата вĕçĕ}} [[Ӳкерчĕк:Tatishchev.png|250px|thumb|[[Татищев Василий Никитич|Василий Никитич Татищев]] ([[1686]]-[[1750]]), чăваш [[булгаризм]]не никĕслекенсенчен пĕри]] Тĕрĕслĕхшĕн тата çакна каламалла. Василий Никитич хăйĕн шухăшĕсем патне мĕнле никĕссем çине таянса пырса тухни паллă мар. Анчах та чăвашла Википедири çак "Булгаризм (юхăм)" статья та [[истори]]пе мар, чăн малтанах [[идеологи]]пе çыхăннăскер. Çапла вара асăннă шухăшсем, вĕсен никĕслевĕсем пуррипе çуккине пăхмасăрах , чăваш булгаризмĕ патнелле туртнă. [[XIX ĕмĕр]]те чăвашсене пăлхарсемпе П.И.Шафарик çыхăнтарнă. Çавăн пекех И.Н. Березин ятне асăнас пулать. [[Михайлов Спиридон Михайлович|С.М.Михайлов]] мухтавлă чăвашăн та чăваш историне Атăлçи пăлхарсемпе çыхăнтарас туртăмсем пулнă<ref>[[Михайлов Спиридон Михайлович|Михайлов С.М.]]. Собрание сочинений. Чебоксары, [[2004]]. — С. 15.</ref>. Тата уйрăмах [[Фейзханов Хусейн|Хусейн Фейсханов]] тутара асăнмалла: вăл [[1863]]-мĕш çул тĕлне [[Ылттăн Урта]] тапхăрĕнчен юлнă чул юпасенче [[чăваш чĕлхи]]н паллисене тупса палăртнă. А.Н.Попов [[1866]]-мĕш çулта "Пăлхар ханĕсен ячĕсем" текен [[историлле çăлкуç]]а ăслава кĕртсен, А.А.Куник та, — [[1879]]-мĕш çулта, — чăвашсене пăлхарсемпе çыхăнтармаллине тавçăрса илнĕ. Булгаризм никĕсне чи пысăк чул хываканĕ, паллах, [[Ашмарин Николай Иванович|Н.И.Ашмарин]] ("Болгары и чуваши", [[Хусан]], [[1902]]), — унăн ăславри ĕçне чăвашсен вĕреннĕ [[çын]]нисем ([[Яковлев Иван Яковлевич|И.Я.Яковлев]], [[Юркин Иван Николаевич|И.Н.Юркин]], [[Кури Вантер]], [[Мĕтри Юман]] тата ыттисем) тÿрех асăрханă, ăша хывнă. === Совет тапхăрĕнчи булгаризм === [[1925]]-мĕш çулта М.Тинехпин "Происхождение чувашского народа" кĕнеки кун çути курать. Маларах, [[1921]]-мĕш çулта, [[Чăваш наци музейĕ]] çумĕнче, Чăваш Ене тĕпченекенсен пĕрлĕхне туса хунă. Вăл пĕрлĕх пайташĕсем, çавăн пекех ытти хăшпĕр çынсем те, чăвашсене — пăлхар, [[Чăваш республики]]не — Пăлхар республики [[ят]] парассине сÿтсе явнă<ref>[[Денисов Пётр Васильевич|Денисов П. В.]] Этнокультурные параллели дунайских болгар и чувашей / авт. предисл. И. Д. Кузнецов. — Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 1969. — 176 с.: рис</ref>. [[Чăваш литератури]]нче пăлхар теми анлăн палрма пуçлать. Чăваш театрĕ [[Юрьев Михаил Фёдорович|М.Ф.Юрьевăн]] "Пулхăр патшалăхĕн юлашки кунĕсем" [[трагеди]]йĕ тăрăх спектакль лартать. [[Ӳкерчĕк:Peter Husankay.jpg|thumb|250px|right|Петĕр Хусанкай]] Литературăра, культурăра Пăлхар темине аталантарса [[халăх]]ра сарас тĕлĕшпе уйрăмах [[Петĕр Хусанкай]] пысăк тата нумай ĕç тунă. Мĕн пурнăç тăршшĕпех! Унăн "Кăнтăр кĕввисем", [[Хура пĕркенчĕк (сăвă ярăмĕ)|"Хура пĕркенчĕк"]] ярăмсенчи сăввисем пĕтĕмпех Пăлхар темипе çыхăннă<ref>[[Петĕр Хусанкай]]. Çырнисен пуххи. 1-мĕш том. [[Шупашкар]]. [[1997]].</ref>. Ытти ярăмсенче те пур унашкал [[сăвă]]сем. [[Юлашки пăлхар (поэма)|"Юлашки пăлхар" поэма та]] пур Петĕр Хусанкайăн. Тата — [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] çырнă "Саркел" [[поэма]]<ref>[[Петĕр Хусанкай]]. Çырнисен пуххи. 3-мĕш том. [[Шупашкар]]. [[2002]].</ref>. Кун пек [[хайлав]]сене çуралма историксемпе публицистсен [[ĕç]]ĕсем пайтах пулăшнă. М.Тинехпи кĕнекине асăнтăмăр ĕнтĕ. Кунсăр пуçне [[Турхан Энтри]]н "Чăваш историне", [[Кури Вантер]]ĕн "Чăваш халăх историне" асăнмалла. [[Çеçпĕл Мишши]]н "Вăрман ачисем" [[калав]]ĕнчи Атăл паттăр сăнарĕ шăпах Турхан Энтрирен килекен япала тесе шутлаççĕ тĕпчевçĕсем. [[Ӳкерчĕк:Mitta Vaşlejĕ.jpg|thumb|220px|right|Митта Ваçлейĕ]] Акă мĕн тет тата [[Митта Ваçлейĕ]]н [[Сĕрĕмре (поэма)|"Сĕрĕмре" поэминчи]] лирикăлла геройĕ: {{Цитата пуçламăшĕ}} <poem> Эп юрласшăнччĕ савнăçлă çемĕ, Эп пуласшăнччĕ — Паттăр СЕТНЕР... Ĕмĕт сÿнчĕ, тăван, Сисетне?.. Чăн пĕтет-шим пулхăр этемĕ?<ref>Ялав, [[1988]], 10№ (юпа). — 14 С.</ref> </poem> {{Цитата вĕçĕ}} Калас пулать, совет саманинче Пăлхар теми "буржуалла национализмла" япала шутланнă. Кирек хаçан та влаç хыттăн айăплама пултарнă. Апла пулин те ун пирки çырас текенсем историксем, публицистсем, [[сăвăç]]сем, прозăçăсем, драматургсем хушшинче тупăнсах тăнă. Çавăн пеккисенчен пĕри — [[Сениэль Михаил Павлович|Михаил Сениэль]]. Е тата [[Юмарт Геннадий Фёдорович|Геннадий Юмарт]] хайлавĕсене илсе пăхар (чылайăшне [[XXI ĕмĕр]]е кĕрсен çырнă, эппин ку ĕнтĕ [[необулгаризм]] палли пулать). [[1950]]-мĕш çултанпа уйрăмах йывăр килнĕ чăваш булгаризмне. Шăпах çав çул [[Мускав]]ра чăваш [[этногенез]]ĕ тĕлĕшпе ăслав сессийĕ пулса иртет, "автохтонла теори" текеннине кăларса тăратать. Унтан маларах, [[1944]]-мĕш çулхи августăн 9-мĕшĕнче, КПСС Тĕпкомĕн [[Тутарстан]] тĕлĕшпе хурлăхпа паллă йышăнăвĕ тухнă, [[1946]]-мĕш çулта Мускаври ăслав сессийĕ тутар историне Атăлçи пăлхарсемпе çыхăнтарассине хăват панă<ref>Происхождение казанских татар: Материалы научной сессии. — Казань, 1948.</ref>. Чăваш булгаризмĕн кун пек лару-тăрура татăлса çеç анмалла пек ĕнтĕ. Телее, [[1956]]-мĕш çулта [[Шупашкар]]та тепĕр ăслав сессийĕ пулса иртет çав ыйтупах, вăл вара Н.И.Ашмарин теорине тĕппипех ребилитацилет<ref>О происхождении чувашского народа: Сб. статей. — Чебоксары,1957. — 132 с.</ref>. == Хальхи вăхăтри чăваш булгаризмĕ (необулгаризм) == {{main|Необулгаризм}} Тутар булгаризмĕн тата ытти вăйсен калама çук пысăк пусăмне пăхмасăрах, чăваш булгаризмĕ [[XXI ĕмĕр]]те те пур, — вăл пурăнать, вилмен. == Кăштах тутар булгаризмĕ пирки == {{main|Тутар булгаризмĕ}} [[Истори]]лле сăлтавсем çукрах пулин те, тутарсен те хăйсен историне, тĕпрен илсен, [[пăлхарсем]]пе çыхăнтарас туртăмсем пулнă. Вăл туртăм халĕ те сĕвĕрĕлмен-ха. == Кăштах вырăс булгаризмĕ пирки == {{main|Вырăс булгаризмĕ}} [[XIX ĕмĕр]]те хăшпĕр [[çын]]сем (Ю.И. Венелин, Д.И. Иловайский, В.М. Флоринский) Атăлçи пăлхарсене славянсенчен тухнă теме пăхнă. [[File:On Chuvash ethnogesesis.jpg|thumb|М. П. Петровăн (Тинехпин) «О происхождении чуваш» кĕнекин (1925) хуплашки]] == Çавăн пекех пăхăр == * [[Суваризм]]. * [[Неосуваризм]] * [[Сарматизм]] * [[Чăвашсем (этноним)]] * [[Чăвашсен этногенезĕ]] * [[Тутарсем (этноним)]] * [[Тутарсен этногенезĕ]] == Вуламалли == * Тафаев Г. И. [https://moluch.ru/archive/86/16461/ Болгаризм, суваризм и татаризм в произведениях краеведов и историков Урало-Поволжского региона] // Молодой ученый. — 2015. — №6. — С. 540-546. * Тафаев Г. И. [https://moluch.ru/conf/hist/archive/129/8120/ Чувашский суваризм (неосуваризм) – политический заказ казанских булгаристов &#91;Текст&#93;] // Исторические исследования: материалы III Междунар. науч. конф. (г. Казань, май 2015 г.). — Казань: Бук, 2015. — С. 104-111. * Измайлов И. Л. [http://tataroved.ru/publication/npop/9/ Незаконнорожденные дети господ журналистов или о навязчивом шумеро-булгаризаторстве истории татар]. * Политическая система Республики Татарстан. Казань, 1995. * [[Татарская энциклопедия]]: В 6 т. — Казань, 2002. — Т.1. * Терентьева И. В., Беляков Р. Ю., Сафаров М. Ф. Политические партии и движения Республики Татарстан. Казань, 1999. * Торопов Д. Татарстан: партии и общественные организации. Казань, 1993. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем|2}} ==Каçăсем== * [http://chuvbolgari.ru/ Сайт фонда «Волжская Болгария»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120629060051/http://chuvbolgari.ru/ |date=2012-06-29 }} * [https://web.archive.org/web/20171029051741/http://bulgars.ru/ Официальный сайт БНК] * [http://www.anco-rt.ru/index.php?i=4&k=42 Ассоциация национально-культурных объединений Республики Татарстан. Общественная организация «Булгарская община г. Казани»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070904032051/http://www.anco-rt.ru/index.php?i=4&k=42 |date=2007-09-04 }}. * [http://tataroved.ru/publication/npop/9/ Измайлов И. Л. Незаконнорожденные дети господ журналистов или о навязчивом шумеро-булгаризаторстве истории татар]. * [http://www.bulgarile.narod.ru/dvizsenie/bulgaraljadid.htm Краткая история клуба «Булгар аль-Джадид»]. * [https://ru.chuvash.org/blogs/comments/2562.html Неосуваризм] {{stub}} [[Категори:Пăлхаризм| ]] [[Категори:Чăвашсем|*]] [[Категори:Тутарсем|*]] [[Категори:Атăлçи Пăлхар]] [[Категори:Булгаризм тата суваризм]] [[Категори:Пĕрлĕхри юхăмсем]] 6ppxyk8ogr102wsbm0421qok4ki164z 0 73322 878731 872726 2026-11-05T15:09:42Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878731 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 18em;" |+ (55565) Ая |- | colspan="2" style="text-align:center; background: #E8AB79;" | [[Ӳкерчĕк:2002AW197-Spitzer.jpg|frameless|center]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | категори | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''Уçни''' |- | уçакан | [[Браун Майкл (астроном)|Майкл Браун]] |- | уçнă вырăн | |- | уçнă вăхăт | [[2002]] [[кăрлач, 10]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | style="vertical-align:top;"|[[Афели]] | 8,003 964 млрд км |- | [[Перигели]] | 6,143 329 млрд км |- | [[Мăн çуртĕнĕл]] | |- | [[Орбитăллă эксцентриситет]] | |- | [[Орбитăллă тапхăрĕ]] | |- | [[Сидери тапхăрĕ]] | |- | [[Орбитăллă хăвăртлăхĕ]] | 4,31 км/ç |- | [[Вăтам аномали]] | 281,945° |- | [[Тайăм (астрономи)|Тайăмĕ]] | 24,410° |- | [[Хăпаракан çыххин долготти]] | |- | [[Перицентрăн аргуменчĕ]] | |- | [[Планета спутникĕсем|Спутниксем]] | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2"| '''Физика пахалăхĕсем''' |- | Размер |795 км<ref name="Brown-dplist">{{cite web |title=How many dwarf planets are there in the outer solar system? (updates daily) |publisher=California Institute of Technology |author=[[Michael E. Brown]] |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dps.html |accessdate=}}</ref>. |- | Экваториаллă радиус | |- | Полярлă радиус | |- | style="vertical-align:top;" | [[Çаврăну эллипсоичĕ|Планета пичĕн лаптăкĕ]] | |- | Хĕсĕнни | |- | style="vertical-align:top;" | [[Калăпăшĕ]] | |- | style="vertical-align:top;" | [[Йывăрăшĕ]] | 4,1·10²⁰? кг |- | Вăтам [[тачăлăх]]ĕ | 2,0? г/см³ |- | Экватăрти йывăрăшăн вăйĕ | 0,2216? м/с |- | [[Иккĕмĕш космос хăвăртлăхĕ]] | |- | Сидерлĕ çаврăнăвăн тапхăрĕ | |- | [[Çаврăну хăвăртлăхĕ|Эквтăрти çаврăну йĕрлĕ хăвăртлăхĕ]] | |- | [[Планетăн çаврăну тĕнĕлĕн тайăмĕ|Çаврăну тĕнĕлĕ эклиптика тайăмĕ]] | |- | style="vertical-align:top;" | çурçĕр полюсĕнче [[Тӳррĕн хăпарни]] | |- | Тайăнни | |- | [[Альбедо]] | 0,117{{±|0,04|0,03}} |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" |'''Планета пичĕн температури''' |- | Чи сивĕ | |- | Вăтам | |- | Чи вĕри | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Атмосфера|атмосферăн]] йышĕ''' |- | Планета питĕнчи пусăмĕ | |} '''(55565) Ая''' ({{mp|2002 AW|197}}) — [[Хĕвел системи]]нчи карлик планета . [[кăрлач, 10]] [[2002]] [[Браун, Майкл (астроном)|Майкл Браун]] уçнă. Курăнакан çăлтăр виçи - 20, абсолютлă çăлтăр виçи 3,9. == Çавăн пекех пăхăр == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190922050222/http://filepie.us/?title=%2855565%29_2002_AW197 Параметры планеты] {{ref-en}} {{TNO-stub}} {{ТНО}} {{Хĕвел системи}} {{DEFAULTSORT:55565}} [[Категори:Планетăсемпе астероидсен ячĕсем]] [[Категори:Койпер таврашĕ]] [[Категори:Карлик планета кандидачĕсем]] hmyn5fmaiog0k1wpc2o4cy07u91yzki 0 74243 878954 837637 2026-11-06T08:25:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878954 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Елховка |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg =54.6641325|lat_min = |lat_sec = |lon_deg =52.622833 |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Пĕкĕлме районĕ |район тапăлра = Пĕкĕлме районĕ{{!}}Пĕкĕлме |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Большефёдоровски ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Большефёдоровски ял тăрăхĕ{{!}}Большефёдоровски |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 422453 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84374 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Елховка''' ({{lang-tt|Елховка}}, {{lang-ru|Победа}}) — [[Тутарстан]]ăн [[Пĕкĕлме районĕ]]нчи [[ял]]. [[Чăвашсем]] пурăнаççĕ. Тĕрĕссипе вырăнти чăвашсем яла епле асăнни паллă мар. Тĕплĕнрех пĕлсен тÿрлетÿсем кĕртме тивет. == Тавралăх == == Ял тытăмĕ, йышĕ == [[2002]]-мĕш çулта ялта 29 çын пурăннă, вĕсенчен 79% — чăвашсем<ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml База данных "Этно-языковой состав населённых пунктов России".]</ref>. ==Истори== <small>Тутарстанти Пĕкĕлме районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла: Елховка, Наратлӑ (Наратлы), Петровка, Победа</small><ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чăвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>. == Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем == ==Вуламалли== * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/bugulminsky_rayon/bugulminsky_rayon_elhovka.html История деревни Елховка.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031113413/https://nailtimler.com/rayony_pages/bugulminsky_rayon/bugulminsky_rayon_elhovka.html |date=2020-10-31 }} * [https://web.archive.org/web/20190915200625/http://toponym.antat.ru/ru/node/2549 Главная > Ойконимы > Победа] — Каталог топонимов Республики Татарстан. * [http://ta.2rus.org/pobeda_bugulminskiy_rayon/karta/ Карта посёлка Победа, Бугульминский район.] * [http://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_big_memi.html Аслă Мами ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161112003638/http://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_big_memi.html |date=2016-11-12 }}. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_kanash.html Канаш ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019235413/https://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_kanash.html |date=2020-10-19 }}. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_kozlovka_1.html Куславкка ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170115040006/http://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_kozlovka_1.html |date=2017-01-15 }}. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_old_burunduki.html Кивĕ Пăрăнтăк историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125161656/https://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_old_burunduki.html |date=2020-11-25 }}. {{Пĕкĕлме районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Тутарстан]] [[Категори:Пĕкĕлме районĕ]] 6wrkidd2v2ifqokksw3j1i1wzwsqrj1 0 74623 878788 851771 2026-11-05T19:40:04Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878788 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Абруков}} {{Ăсчах |Ят = Абруков Виктор Сергеевич |Çуралнă чухнехи ят = Абруков Виктор Сергеевич |Ӳкерчĕк = |Анлăшĕ = 200px |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1952]] çул, [[кăрлач, 11]] |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Хусан|Хусанта}}, [[РСФСР]], [[СССР]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = Раççей Федерацийĕ |Ăслăх сфери = теплофизика, |Ӗç вырăнĕ = И.Н. Ульянов яч. ЧПУ |Альма-матер = И.Н. Ульянов яч. ЧПУ |Ăсчах степенĕ = физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = |Чыславсемпе парнесем= {{{!}} Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ ăслăх ĕçченĕ (2013) {{!}}} }} '''Виктор Сергеевич Абруков''' (11.1.1952, [[Хусан]], [[Тутар АССР]] çур.) - раççей физикĕ, физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ, профессор (1998), Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ ăслăх ĕçченĕ (2013). <ref>[https://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=106 Чувашская энциклопедия]</ref><ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/uchenye/abrukov-viktor-sergeevich/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923175755/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/uchenye/abrukov-viktor-sergeevich/ |date=2017-09-23 }}</ref> Ашшĕ — [[Абруков Сергей Андреевич]], физик. == Биографи == 1952 çулхи кăрлачăн 11-мĕшĕнче Хусанта çуралнă. 1974 çулта Чăваш патшалăх университетĕнче вĕренсе тухнă. 1974–1986 çулсенче тăван университетĕнчех вăйне хунă, 1986–1994 çулсенче Шупашкарти вĕренӳ-консультаци пунктне ертсе пынă, Пĕтĕм Раççейри политехника институчĕн Шупашкарти филиалне (1992-па – Мускаври уçă патшалăх университечĕ) уçакансенчен пĕрри пулнă, 1994-па – ЧПУ доценчĕ, 1995 – профессорĕ, 1996-па – теплофизика кафедрин (2012-па хушма физика тата нанотехнологисен кафедри) ертӳçи , 2000–2003 – физика-техника факультечĕн деканĕ. Тухтăр диссертацине («Интерферометрия процессов горения») 1995 çулта хӳтĕленĕ. == Ăслăх ĕçĕсем == 180 ытла ăслăх ĕçне хатĕрлесе кăларнă. * Интерферометрия процессов горения // Известия НАНИ Чувашской Республики, 1996, №6; * Optical Diagnostics – Automatic Data Processing and Application in Fundamental Studies and Control Systems. In: Optical Methods and Data Processing in Heat and Fluid Flow/Professional Engineering Publishing, London, 2002. == Вуламалли == * Сергеев, Т. С. Абруков Виктор Сергеевич / Т. С. Сергеев // Чувашская энциклопедия. – Шупашкар, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 15. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Физиксем, алфавитпа]] [[Категори:XX ĕмĕрти физиксем]] [[Категори:СССР теори физикĕсем]] [[Категори:Раççей физикĕсем]] [[Категори:Раççей теори физикĕсем]] [[Категори:1952 çулта çуралнисем]] [[Категори:Кăрлачăн 11-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Чăвашран тухнă физиксем]] kdguedxt5vrjnquvkz587qd0iaqh6s9 0 74675 878902 851813 2026-11-06T03:54:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878902 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Вернадский}} {{Ăсчах |Ят = Вернадский Владимир Иванович |Тăван ят = {{oldrus|Владиміръ Ивановичъ Вернадскій}} |Фото = Vernadsky.jpg |Анлăшĕ = 260px |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = {{ÇуралнăВăхăт|2|3|1863}} |Çуралнă вырăн = Раççей Империйĕ {{ÇВ|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургра}} |Вилнĕ вăхăт= {{ВилнĕВăхăт|6|01|1945}} |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Мускав|Мускавра}} |Гражданлăх = Раççей империйĕ, [[ССРП]] |Ăслăх сфери = [[геологи]], [[кристаллография]], [[минералоги]], [[геохими]], [[радиогеологи]], [[биологи]], [[биогеохими]], [[философи]] | Ĕçлев вырăнĕ = | Ăсчах степенĕ={{Ăсчах степенĕ|Санкт-Петербург|геогнози тата минералогии|1897}} | Ăсчах хисепĕ ={{Ăсчах хисепĕ|СПбĂА|0}},<br>{{Ăсчах хисепĕ|ССРП ĂА |0}},<br>{{Ăсчах хисепĕ|УССР ĂА |0}} |Альма-матер = [[Петербург университечĕ]] |Ăслăлăх ертӳçи = [Докучаев Василий Васильевич|В. В. Докучаев]],<br>[[Арцруни Андрей Еремеевич|А. Е. Арцруни]] |Паллă вĕренекенсем =[[Ферсман Александр Евгеньевич|A. Е. Ферсман]] |Паллă= биогеохими никĕслекен |Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Сăваплă Аннăн 2 степеньлĕ орденĕ}}{{!!}}{{Сăваплă Станиславăн 2 степеньлĕ орденĕ}}{{!!}}{{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ|12.3.1943}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}}[[File:Band to Order St Alexander Nevsky.png|40px|border|link=«Александр III император патшаланнине асăнса» медаль|«Александр III император патшаланнине асăнса» медаль]]{{!!}}[[File:State colours ribbon.png|40px|border|link=«Романовсен çурчĕ 300 çул патшаланнине асăнса» медаль|«Романовсен çурчĕ 300 çул патшаланнине асăнса» медаль]] {{!}}} {{Сталин парни|1943}} |Сайт = |Алпуснм = Vernadsky Vladimir Ivanovich signature.png }} ''' Владимир Иванович Вернадский ''' – (02.03.1863 (08.2), Санкт-Петербург,- 06.01.1945, Мускав, [[СССР]]) - [[геологи]], [[кристаллография]], [[минералогия]], [[геохими]], [[радиогеологи]], [[биологи]], [[биогеохими]], [[философи]] енĕпе ĕçленĕ ăсчах. Санкт-Петербург ăслăх академин, Раççей ăслăх академин (1917—1925), СССР ăслăх академин академикĕ. Украина ăслăх академин пуçараканĕсенчен пĕри тата пĕрремĕш президенчĕ. === Вĕренни === [[Ӳкерчĕк:1889-VernadskyVI-Paris.jpg|thumb|left|В. И. Вернадский Парисри стажировка вăхăтĕнче, 1889]] 1876-1881-мĕш çулсенче Вернадский Санкт-Петербургри пĕрремĕш классика гимназинче вĕренет{{sfn|Шашуков|2007|с=199}}. 1876-1881-мĕш çулсенче Санкт-Петербург университечĕн физика-математика факультечен естество уйрăмĕнче вĕреннĕ. Вăл Докучаевăн почвоведени шкулне (экспедицисене) (1882, 1884) хутшаннă. В. И. Вернадский 473 ăслăх ĕçĕ пичетленĕ {{sfn|Бебих, Жидовинов, Матьева, Яншина|1992|с=}}. [[Биогеохими]] ăслăхне никĕсленĕ тата [[Геохими]]не нумай çĕнĕлĕх кĕртнĕ. [[1927 çул|1927]]-мĕш çултан виличченех СССР Ăслăх академин Биогеохими лабораторин директорĕ пулнă. Нумай совет геохимикне вĕрентнĕ. Философм тивлетлĕхенчен чи палли - [[ноосфера]] çинчен вĕрентӳ; [[вырăç космизмĕ]]н чи аслă вĕрентекенĕсен шутĕнче. [[1940]]-мĕш çулта Вернадский пуçарнипе [[Уран (элемент)|урантан]] атом хăватне илес енĕпе тишкерме тытăннă. Вăрçа пуçлансан вăл Казахстана эвакуацине лекнĕ, унта вăл «О состояниях пространства в геологических явлениях Земли. На фоне роста науки XX столетия» тата «Химическое строение биосферы Земли и её окружения» кĕнекесем çырнă. == Библиографи == * [http://www.sgm.ru/upload/files/Nauchnye_trudy_V.I._Vernadskogo.pdf Список научных трудов В. И. Вернадского]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * {{кĕнеке|автор=Вернадский В. И.|пуçелĕк=Собрание сочинений: в 24 т.|ответственный=Под ред. [[Галимов Эрик Михайлович|Э. М. Галимова]]|место=М.|издательство=Наука|год=2013|страниц=|isbn=978-5-02-038093-6|ref=Собрание сочинений}} * {{кĕнеке|автор=Вернадский В. И.|пуçелĕк=Философские мысли натуралиста|ссылка=http://runivers.ru/philosophy/lib/book6249/146742/|ответственный=АН СССР; Ред. колл. [[Яншин Александр Леонидович|А. Л. Яншин]], С. Р. Микулинский, И. И. Мочалов; сост. М. С. Бастракова и др|место=М.|издательство=Наука|год=1988|страниц=520|isbn=5-02-003325-1}} * {{кĕнеке|автор=Вернадский В. И.|пуçелĕк=Научная мысль как планетное явление|ссылка=http://vernadsky.name/wp-content/uploads/2013/01/thought.pdf|ответственный=Отв. ред. А. Л. Яншин|место=М.|издательство=Наука|год=1991|страниц=|isbn=|ref=}} * {{кĕнеке|автор=Вернадский В. И.|пуçелĕк=Биосфера и ноосфера|ответственный=|место=М.|издательство=Айрис-пресс|год=2012|страниц=576|серия=Библиотека истории и культуры|isbn=978-5-8112-4512-3|тираж=3000|ref=}} * ''Вернадский В. И.'' О науке. Том 1. Научное знание. Научное творчество. Научная мысль. — Дубна: Изд. центр «Феникс», 1997—576 с. == Тата пăхăр == * [[Космизм]] * [[Биосфера]] * [[Ноосфера]] * [[Геохими]] * [[Биогеохими]] * [[История геологии]] == Литература == * {{статья |автор=[[Агафонов, Валериан Константинович|Агафонов В. К.]] |пуçелĕк=Академик В. И. Вернадский |оригинал= |ссылка= |автор издания= |издание=Новоселье |тип= |место=Нью-Йорк |издательство= |год=1946 |выпуск= |том= |номер= |страницы=129—146 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= |ref=Агафонов |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор=Агафонов В. К. |пуçелĕк=Личные впечатления и воспоминания о Владимире Ивановиче Вернадском |оригинал= |ссылка= |автор издания= |издание=Очерки по истории геологии знаний |тип= |место=М. |издательство=[[Издательство АН СССР]] |год=1963 |выпуск=11 |том= |номер= |страницы=107—123 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= |ref=Агафонов |archiveurl= |archivedate=}} * {{кĕнеке|автор=Аксенов Г. П.|пуçелĕк=Вернадский|ссылка=|издание= 2-е изд.|место=М.|издательство=Молодая гвардия|год=2010|серия=ЖЗЛ|ref=}} * {{кĕнеке|автор=[[Бекман, Игорь Николаевич|Бекман И. Н.]]|пуçелĕк=Радий|ссылка=http://profbeckman.narod.ru/RadiumA.htm|место=М.|издательство=[[МГУ имени М. В. Ломоносова]]|год=2010|серия=Учебное пособие|ref=Бекман}} * {{статья |автор= |пуçелĕк=Бюллетень Комиссии по разработке научного наследия академика В. И. Вернадского|оригинал= |ссылка= |автор издания= |издание= |тип= |место= |издательство= |год=1988 |выпуск= |том= |номер=3 |страницы= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= |ref=Бюллетень Комиссии |archiveurl= |archivedate=}} * {{кĕнеке |автор= |часть=Вернадский, Владимир Иванович |ссылка часть=http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_philosophy/1924#ВЕРНАДСКИЙ0 |пуçелĕк=[[Философский энциклопедический словарь]] |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный=Гл. редакция: [[Ильичёв, Леонид Фёдорович|Л. Ф. Ильичёв]], [[Федосеев, Пётр Николаевич|П. Н. Федосеев]], [[Ковалёв, Сергей Митрофанович|С. М. Ковалёв]], В. Г. Панов |издание= |место=М. |издательство=[[Советская энциклопедия]] |год=1983 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=840 |серия= |isbn= |тираж=15000 |ref=ФЭС }} * {{кĕнеке |автор= |часть=Вернадский, Владимир Иванович |ссылка часть= |пуçелĕк=[[Новая российская энциклопедия]] |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=Энциклопедия |год=2007 |том=3 |страницы=375 |столбцы= |страниц= |серия= |isbn= |тираж= |ref=НРЭ }} * {{кĕнеке |автор=[[Виноградов Александр Павлович|Виноградов А. П.]] |часть=Краткая характеристика научной, педагогической и общественной деятельность |ссылка часть= |пуçелĕк=Владимир Иванович Вернадский: (1863-1945) |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М., Л. |издательство=Изд-во АН СССР |год=1947 |том= |страницы=6-16 |столбцы= |страниц= |серия= |isbn= |тираж= |ref=Виноградов }} * {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Владимир Вернадский: Жизнеописание. Избранные труды. Воспоминания современников. Суждения потомков |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный=Сост. Г. П. Аксёнов |издание= |место=М. |издательство=[[Современник (издательство)|Современник]] |год=1993 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=688 |серия= |isbn=5-270-01747-4 |тираж= |ref= }} * {{кĕнеке |автор=[[Галимов Эрик Михайлович|Галимов Э. М.]] |пуçелĕк=Об академике В. И. Вернадском : к 150-летию со дня рождения |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] |год=2013 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=230 |серия= |isbn=978-5-02-038489-7 |тираж= |ref=Галимов }} * {{публикация|автор=Гальцева, Р. А., Кузнецов, О. П. |часть=Вернадский, Владимир Иванович |ссылка часть=http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_philosophy/1924#ВЕРНАДСКИЙ0 |пуçелĕк=[[Философская энциклопедия]]|томов=5|оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный=под ред. [[Константинов, Фёдор Васильевич|Ф. В. Константинова]] |издание= |место=М. |издательство=[[Советская энциклопедия]] |год=1960|том=1 |страницы= |столбцы= |страниц= |серия= |isbn= |тираж= |ref=Гальцева, Кузнецов}} * {{статья |автор=[[Гирич Игорь Борисович|Гирич І. Б.]] |пуçелĕк=Між російським і українським берегами. Володимир Вернадський і національне питання (у світлі щоденника 1917-1921 років) |оригинал= |ссылка= http://litopys.org.ua/rizne/gyrych.htm|автор издания= |издание=Mappa mundi. Збірник наукових праць на пошану Ярослава Дашкевича з нагоди його 70-річчя|тип= |место=Львів |издательство= |год=1996 |выпуск= |том= |номер= |страницы=735-756 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= |ref=Гирич |archiveurl= |archivedate=}} * {{кĕнеке |автор=[[Гумилевский Лев Иванович|Гумилевский Л. И.]]|пуçелĕк=Вернадский |оригинал= |ссылка=http://www.trypillya.kiev.ua/vernadskiy/gumel.htm |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство= [[Молодая гвардия (издательство)|Молодая гвардия]] |год=1988 |том= |страницы= |столбцы= |страниц= |серия=[[ЖЗЛ]] |isbn= |тираж= |ref=Гумилевский }} * {{статья |автор=[[Добровольский Глеб Всеволодович|Добровольский Г. В.]] |пуçелĕк=Полузабытая, но очень важная для почвоведения и учения о биосфере работа В. И. Вернадского |оригинал= |ссылка=http://www.jbks.ru/assets/files/content/2013/issue2/article2.pdf |автор издания= |издание=Живые и биокосные системы |тип= |место=Ростов-н/Д |издательство=[[ЮФУ]] |год= 2013|выпуск= |том= |номер=2 |страницы= |isbn= |issn=2308-9709 |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= |ref=Добровольский |archiveurl= |archivedate=}} * {{кĕнеке |автор=[[Казначеев Влаиль Петрович|Казначеев, В. П.]]|пуçелĕк=Учение В. И. Вернадского о биосфере и ноосфере |оригинал= |ссылка=http://www.tnu.in.ua/study/books.php?do=file&id=3955 |викитека= |ответственный= |издание= |место=Новосибирск |издательство=Наука |год= |том= |страницы= |столбцы= |страниц=1989 |серия= |isbn=5-02-029200-1 |тираж= |ref=Казначеев }} * {{кĕнеке |автор= Карако П. С.|пуçелĕк=Философия и методология науки: В. И. Вернадский. Учение о биосфере |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=Минск |издательство=Экоперспектива |год=2007 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=208 |серия= |isbn=985-469-188-8 |тираж= |ref=Карако }} * {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Научное и социальное значение деятельности В. И. Вернадского : Сб. науч. тр |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный=[АН СССР, Ин-т истории естествознания и техники, Лен. отд., Комис. по разраб. науч. наследия акад. В. И. Вернадского]; Под общ. ред. А. Л. Яншина |издание= |место=Л. |издательство=Наука : Лен. отд-ние |год=1989 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=416 |серия= |isbn=5-02-025715-X |тираж= |ref=Яншин }} * {{кĕнеке |автор=[[Петросьянц Андраник Мелконович|Петросьянц А. М.]]|пуçелĕк=Атомная энергия в науке и промышленности |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= М.|издательство=[[Энергоатомиздат]] |год=1984 |том= |страницы= |столбцы= |страниц= |серия= |isbn= |тираж= |ref=Петросьянц}} * {{кĕнеке|автор=[[Росов, Владимир Андреевич|Росов, В. А.]]|пуçелĕк=В. И. Вернадский и русские востоковеды. Мысли — источники — письма|ссылка=http://www.aryavest.com/booklink/75.djvu|ответственный=|место=СПб.|издательство=Сердце|год=1993|страниц=144|isbn=5-88143-006-9|тираж=2000|ref=Росов}} * {{статья |автор=Рукшин С. Е.|пуçелĕк=Орден «Звезда Вернадского» |оригинал= |ссылка=http://cyberleninka.ru/article/n/orden-zvezda-vernadskogo |автор издания= |издание= Universum: Вестник Герценовского университета|тип= |место=СПб. |издательство=[[РГПУ имени А. И. Герцена]] |год=2007 |выпуск= |том= |номер=2 |страницы=80-81 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= |ref=Рукшин |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья|автор=Сорокин В.|пуçелĕк=«Роднее, милее Молчановки ничего нет»|ссылка=|издание=[[Наука и жизнь]]|тип=журнал|год=1986|номер=10|страницы=88|ref=Сорокин}} * {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Химико-биотические взаимодействия и новое в учении о биосфере В. И. Вернадского |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=МАКС-пресс |год=2009 |том= |страницы= |столбцы= |страниц= |серия=Наука. Образование. Инновации. Вып. 10 |isbn=978-5-317-03005-6 |тираж= |ref= }} * {{кĕнеке |автор= |часть=Хронологический указатель трудов: [Составители библиографии: ''Бебих И. Г., Жидовинов С. Н., Матьева Г. И., Яншина Ф. Т.''] |ссылка часть= |пуçелĕк=Владимир Иванович Вернадский |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] |год=1992 |том= |страницы=33-87 |столбцы= |страниц= |серия=Материалы к биобиблиографии учёных |isbn= |тираж= |ref=Бебих, Жидовинов, Матьева, Яншина}} * {{статья |автор=Шашуков Е. А. |пуçелĕк= В. И. Вернадский и В. Г. Хлопин: в едином духовном поле |оригинал= |ссылка=http://web.archive.org/web/20130925062335/http://www.khlopin.ru/proceedings/12-14.pdf |автор издания= |издание=Тр. Радиевого ин-та им. В. Г. Хлопина |тип= |место=М. |издательство=Радиевый институт имени В. Г. Хлопина |год=2007 |выпуск= |том=XII |номер= |страницы=198-206 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= |ref=Шашуков |archiveurl= |archivedate=}} * {{кĕнеке | автор= [[Щербак Николай Петрович|Щербак Н. П.]] | пуçелĕк= Владимир Иванович Вернадский | ссылка= | ответственный= | издание= 2-е изд., доп. и перераб | место= Киев | издательство= [[Наукова думка]] | год= 1988 | страниц= 108 | isbn= 5-12-000441-5 | doi= | тираж= 5000 | ref= }} * {{кĕнеке |автор=[[Яншин Александр Леонидович|Яншин А. Л.]], [[Яншина Фидан Тауфиковна|Яншина Ф. Т.]] |часть=Краткий очерк научной, педагогической и научно-организационной деятельности |ссылка часть= |пуçелĕк=Владимир Иванович Вернадский |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=Наука |год=1992 |том= |страницы=11-32 |столбцы= |страниц= |серия= |isbn= |тираж= |ref=Яншин, Яншина }} ==Каçăсем== {{Commons|}} * [http://vernadsky.lib.ru Электронный Архив В. И. Вернадского] — собрание книг и статей * [http://e-heritage.ru/ras/view/person/publications.html?id=42041332 Публикации В. И. Вернадского] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920081027/http://e-heritage.ru/ras/view/person/publications.html?id=42041332 |date=2017-09-20 }} — в Электронной библиотеке «Научное наследие России» * {{РĂА ĕçтешĕ|49856|Владимир Иванович Вернадский}} * [https://web.archive.org/web/20150908174224/http://uni-persona.srcc.msu.ru/site/authors/vernadsky/vernadsky.htm Дневники В. И. Вернадского] * [http://www.tstu.ru/win/kultur/nauka/vernad/vertitul.htm О В. И. Вернадском] — [[Тамбовский государственный технический университет|ТГТУ]] * [http://vernadsky.info Конкурс] имени В. И. Вернадского * [http://www.vernadsky.ru Фонд] имени В. И. Вернадского * [http://www.ras.ru/about/awards/awdlist.aspx?awdid=31 Золотая медаль] имени В. И. Вернадского [[РАН]] * [http://novodevichye.com/vernadsky/ Могила Вернадского] на [[Новодевичье кладбище|Новодевичьем кладбище]] * {{cite web|url=http://vernadsky.name/|date=2012|title=В. И. Вернадский – учёный, государственный и общественный деятель. Энциклопедия Вернадского|accessdate=2013-01-11|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DeuVbgeW?url=http://vernadsky.name/|archivedate=2013-01-14}} * [http://www.sgm.ru/61/ Сборник статей и презентаций] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161219064955/http://www.sgm.ru/61/ |date=2016-12-19 }} — [[Государственный геологический музей им. В. И. Вернадского РАН|ГГМ РАН]] им. В. И. Вернадского * {{cite web |url = http://letopis.msu.ru/peoples/899 |title = Вернадский Владимир Иванович |website = Летопись Московского университета |accessdate = 2017-11-10 |ref = Летопись Московского университета }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} {{Украина ăслăх академин президенчĕсем}} [[Категори:Раççей Империн минералогĕсем]] [[Категори:Украина минералогĕсем]] [[Категори:ССРП минералогĕсем]] [[Категори:Украина философĕсем]] [[Категори:Раççей Империн философĕсем]] [[Категори:ССРП философĕсем]] [[Категори:XX-мĕш ĕмĕр философĕсем]] [[Категори:Вырăс космизмĕ]] [[Категори:Кадетсем]] [[Категори:Раççей Империн геохимикĕсем]] [[Категори:ССРП геохимикĕсем]] [[Категори:Украина геохимикĕсем]] [[Категори:Раççей Империн химикĕсем]] [[Категори:ССРП химикĕсем]] [[Категори:Украина химикĕсем]] [[Категори:ССРП биологĕсем]] [[Категори:Раççей Империн Патшалăх Канашĕн пайташĕсем]] [[Категори:Брокгауз тата Ефрон энциклопеди сăмахсарĕн авторĕсем]] [[Категори:Император православи палестина пĕрлĕхен пайташĕсем]] [[Категори:Натурфилософсем]] [[Категори:Вăртăн канашлакансем]] [[Категори:Мускав Император университечĕн профессорĕсем]] [[Категори:Геологи историкĕсем]] [[Категори:Мускав хула халăх университечĕн вĕрентекенĕсем]] [[Категори:Леденцов фончĕн пайташĕсем]] 11cvoqgovh1mhrcia4vjr6fb3z4g2r7 0 74724 878987 855084 2026-11-06T10:20:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878987 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Илингино |тăван çĕлĕк = Илингино |герб = Coat of Arms of Samara oblast.png |ялав = Flag of Samara Oblast.svg |lat_deg =53.8821515 |lat_min = |lat_sec = |lon_deg =52.31927 |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Самар облаçĕ |регион тапăлра = Самар облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Похвиçнĕ районĕ |район тапăлра = Похвиçнĕ районĕ{{!}}Похвиçнĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Питтĕпаль ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Питтĕпаль ял тăрăхĕ{{!}}Питтĕпаль |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = 2007 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = авалхи тĕне тытса пурнакансем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 446496 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84656 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 36234846001 |категори Commons-ра = |сайт = }} {{Капăрлатмалла}} '''Илингино''' ([[Вырăс чĕлхи|вырăсла]] ''Илингино'') — [[Самар облаçĕ]]нчи [[Похвиçнĕ районĕ|Похвиçнĕ районĕн]] [[чăваш]] [[ял]]ĕ. В.Е.Симаков таврапĕлÿçĕ çавăн пекех '''Илекел''' тесе асăнать. Анчах та çакна чăн-чăн чăвашла ят теме çук пуль. Таврапĕлÿçĕ хăй "тавçăрса илме" тăрăшнă япала çеç. Мĕншĕн тесен Илингин — ялти [[хушамат]]сенчен пĕри. == Кунçул == 20-мĕш ĕмĕр пуçламăшĕнче никĕсленĕ. Тĕне кĕмен чăвашсем пусласа янă. "Илингин" тени ялта пурнакансен пĕр ратнен хушаматне пĕлтерет. 1998-мĕш çулта 85 çын пурăннă, 2010-мĕш çулта — 31 çын. ==Паллă çынсем== == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{кĕнеке|автор=Никифоров Ф.|пуçелĕк=Стюхинские чуваши|вырăн=Казань|çул=1905|страницăсем=5}} == Каçăсем == * [https://vk.com/ilingino Илингино социалла тетелте.] * [https://web.archive.org/web/20180329165207/http://stuhino1.ucoz.ru/ Çтюххаль вăтам шкулĕн сайчĕ] {{Samar-obl-geo-stub}} {{Похвиçнĕ районĕ}} [[Категори:Самар облаçĕнчи Похвиçнĕ районĕн ялĕсем]] [[Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем]] h75fdqfkde88moy9dy5ype8rvqste05 0 74829 878931 837634 2026-11-06T06:35:54Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878931 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Гулькино |тăван çĕлĕк = Гулькино |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg =55.080098 |lat_min = |lat_sec = |lon_deg =51.817139 |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Заински районĕ |район тапăлра = Заински районĕ{{!}}Заински |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх = Гулькино ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Гулькино ял хутлăхĕ{{!}}Гулькино |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = 1656 |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]], [[вырăссем]] |конфесси йышĕ = христиансем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 423031 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84344 |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Гулькино''' ({{lang-tt|Гулькин}}, {{lang-ru|Гулькино}}), — [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Заински районĕ|Заински районĕнчи]] [[ял]]. Ĕлĕкренпех чăвашсем тата вырăссем пурăнаççĕ. Вырăнти чăвашсем яла ĕлĕк тата халь епле асăнни паллă мар. Çапла вара "Гулькино" тенине халлĕхе вырăсла ят пек çеç шутламалла. Чăн-чăн чăвашла ята шыраса тупсан статья ятне улăштарма тивет. == Тавралăхĕ == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == ==Кунçулĕ== ==Демографи== [[2000]]-мĕш çулта çын пурăннă (чăвашсем). == Паллă çынсем == * [[Ларионов Григорий Федотович]] — Совет Союзĕн Геройĕ, чăваш. * Зимин Геннадий Николаевич, — НГДУ «Заинскнефть» пуçлăхĕ ==Çавăн пекех пăхăр== == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Вуламалли== * Гадельшина, Гамира. [https://web.archive.org/web/20250527215750/https://rt-online.ru/p-rubr-obsh-37567/ Гулькино — это вам не тмутаракань] — Дата:05.07.2003. Выпуск: № 135 (24951) Источник: https://web.archive.org/web/20250527215750/https://rt-online.ru/p-rubr-obsh-37567/ © Газета Республика Татарстан * Мадуров Е.В. Аксу тăрăхĕнчи ойконимсемпе микротопонимсем. Шупашкар, 2003 ==Каçăсем== * [http://nailtimler.com/rayony_pages/zainsky_rayon/zainsky_rayon_gulkino.html История села Гулькино (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203072824/https://nailtimler.com/rayony_pages/zainsky_rayon/zainsky_rayon_gulkino.html |date=2020-12-03 }} {{Зай районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} {{Тутарстанри чăваш ялĕсем}} c7a0l2ny9uuk9lzvsy23e5d84dwvnbr 0 76113 878929 877228 2026-11-06T06:23:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878929 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Вера Григорьева |тăван ят = Григорьева Вера Лукьяновна |портрет = |калăпăш = |ăнлантару = |çуралнă чухнехи ят = паллă мар |ĕçлев тĕсĕ = [[журналист]], [[педагог]], "Самар ен" хаçатăн иккĕмĕш редакторĕ |çуралнă вăхăт = |çуралнă вырăн = [[Ялпай]], [[Абдулино районĕ]], [[Оренбург облаçĕ]]) |гражданлăх = Раççей |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |ашшĕ = |амăшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |чыславсемпе парнесем = |сайт = |тĕрли = |Commons = |Rodovid = }} '''Григорьева Вера Лукьяновна''' — [[журналист]], "Самар ен" чăвашла хаçатăн иккĕмĕш редакторĕ == Пурнăçĕ == [[Оренбург облăçĕ]]нчи [[Абдулино районĕ]]нчи [[Ялпай]] ятлă чăваш ялĕнче çуралса ÿснĕ. === Ăçта вĕренни === Педагогика институчĕн филологи факультетне пĕтернĕ<ref name="К">Клименко, Владимир. [http://www.riasamara.ru/rus/news/region/municipal_news/article16261.shtml «Приволжскому вестнику» исполняется 77 лет!] — РИА Самара</ref>. (Ахăртнех, [[Оренбург]] хулинче пулĕ, анчах та ку халлĕхе паллă мар шутланать). === Ăçта ĕçлени === Пединститут хыççăн Оренбург облаçĕнчи Пономарёвка районĕнче çутĕç инспекторĕнче ĕçлеме пуçланă; РОНО пуçлăхĕ Величко Владимир Николаевич сĕннипе нумай тиражлă "Красный Октябрь" хаçатра вăй хума тытăннă; унтан — Вăтам Ази, Армени, Украина... Малалла — Самар облаçĕнчи Алексеевка районĕнчи хаçатра; ку тĕлтен ăна Самар облаçĕнчи Приволжье хаçатне (ун чухнехи редактор — Борунов [[хушамат]]лă пулнă) чĕнсе илеççĕ<ref name="К" />. Каярахпа вăл Приволжье ялĕнче вырăнти "Приволжский вестник" райхаçатпа пĕрлех мĕнпур Самар облаçĕнчи чăвашсен "Самар ен" хаçатне те ертсе пыма пуçлать ([[2001]]-мĕш [[çул]]ччен). == Чыславсем == == Вуламалли == * Жолудь, Роман. [https://web.archive.org/web/20191115190749/http://zhlob.info/?p=210 Самарская дурь.] — Жлоб. Журнал обывателя. Непечатное издание. 12.11.2012 < RSS 2.0. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.b2b-project.ru/profile/5502911 «ПРИВОЛЖСКИЙ ВЕСТНИК», РЕДАКЦИЯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191118035304/http://www.b2b-project.ru/profile/5502911 |date=2019-11-18 }} [[Категори:Журналистсем, алфавитпа]] [[Категори:Пайăр çынсем:Оребург облаçĕ]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:Раççей журналисчĕсем]] 9ek28lw743p10z84l9man5qponzpb1e 0 76569 878913 877878 2026-11-06T04:43:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878913 wikitext text/x-wiki {{урăх пĕлтерĕшсем|Восток (пĕлтерĕшсем)}} {{Антарктика станцийĕ |ячĕ=Восток |фото=Wostok-Station core32.jpg |статус=ĕçлекен |никĕсленĕ вăхăт= [[раштав, 16]], [[1957]] |патшалăх={{Раççей ялавĕ}} [[РФ]] |пурăнан халăх=13-25 |синоптика индексĕ=89606 |çӳллĕш=3488 м |lat_dir=S | lat_deg=78 | lat_min=27 | lat_sec=51.92 |lon_dir=E | lon_deg=106 | lon_min=50 | lon_sec=14.38 |карттă пысăкăшĕ=250 |пата позицийĕ=left }} [[File:USSR 30-year Annivesary of Soviet Antarctic Science Station Vostok, 1987-02-20.jpg|thumb|280px|« Восток совет антарктика ăслăх станцийĕ 30 çулта почтă карточки»]] '''«Восто́к» ста́нцийĕ ''' — [[Антарктида|антарктикăри]] [[РФ|раççей]] ăслăх станцийĕ. Çак станци Раççей Федерацийĕ халĕ усăк куракан пĕртен-пĕр ''континент варринчи'' антарктика ăслăх станцийĕ пулать<ref name="top.rbc.ru">[http://top.rbc.ru/spb_freenews/09/02/2012/827930.shtml На российской антарктической станции Восток пробурена скважина до реликтового подледникового озера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150104001423/http://top.rbc.ru/spb_freenews/09/02/2012/827930.shtml |date=2015-01-04 }}</ref><ref>[http://abcnews.go.com/blogs/technology/2012/02/lake-vostok-sealed-in-antarctic-ice-reached-by-russian-drillers/ Feb 7, 2012 12:06pm Lake Vostok, Sealed in Antarctic Ice, Reached by Russian Drillers]</ref><ref>[http://www.foxnews.com/scitech/2012/02/03/missing-scientists-mystery-deepens-in-frozen-antarctica/ Missing scientists mystery deepens in frozen Antarctica By Jeremy A. Kaplan Published February 03, 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924151644/http://www.foxnews.com/scitech/2012/02/03/missing-scientists-mystery-deepens-in-frozen-antarctica/ |date=September 24, 2015 }}</ref>. [[1819]]—[[1821]] çулсенче антарктика экспедицине тухнă карапсенчен пĕрне - «[[Восток (шлюп)|Восток]]» шлюпа - чысласа ят панă. == Климат == == Çав. пекех == * [[Восток-1 (антарктика станцийĕ)]] * [[Восток (кӳлĕ)]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * {{кĕнеке | автор = Саватюгин Л.М., Преображенская М.А. | пуçелĕк = Полюс холода | яваплă = Ред.: геогр. ăслăх. тухт., проф. И.Е. Фролова тата геогр. ăслах. канд. В.Я. Липенкова | вырăн = {{СПб.}} | издательство = [[Арктический и антарктический научно-исследовательский институт|ААНИИ]] | çул = 2008 | страниц = 508 | серия = Полярная библиотека | isbn = 978-5-98364-036-8 | тираж = 500 }} * {{кĕнеке|пай=4.4.3 Станция Восток|автор = Саватюгин Л. М., М. А. Преображенская|пуçелĕк = Российские исследования в Антарктике|том=1 : (Первая—Двадцатая советская антарктическая экспедиция)|вырăн=СПб.|издательство=[[Гидрометеоиздат]]|çул=1999| страницы=52—56|isbn=5-286-01265-5|ref=Саватюгин, Преображенская}} == Каçăсем == {{Commonscat|Vostok Station|Станция Восток}} * {{cite web |url = http://www.aari.ru/projects/Antarctic/stations/vostok/vostok_ru.html |title = Станция Восток |publisher = [[Арктический и антарктический научно-исследовательский институт|ААНИИ]] |accessdate = 2015-01-03 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070808061905/http://www.aari.ru/projects/Antarctic/stations/vostok/vostok_ru.html |archivedate = 2007-08-08 }} * {{cite web |url = http://www.aari.nw.ru/projects/Antarctic/stations/aaa_ru.html |title = Российские станции в Антарктике |publisher = [[Арктический и антарктический научно-исследовательский институт|ААНИИ]] |accessdate = 2015-01-03 |deadlink = yes |archiveurl = https://www.webcitation.org/6BgmtYca7?url=http://www.aari.nw.ru/projects/Antarctic/stations/aaa_ru.html |archivedate = 2012-10-25 }} * {{cite web |url = http://www.vokrugsveta.ru/telegraph/history/505/ |title = Полвека в глубине Антарктиды |author = Алексей Екайкин |date = 2007-12-15 |work = Телеграф |publisher = «[[Вокруг света]]» |accessdate = 2015-01-03 }} * {{cite web |url = http://www.vokrugsveta.ru/telegraph/globe/529/ |title = На «Востоке» без выходных |author = Алексей Екайкин |date = 2008-01-19 |work = Телеграф |publisher = «[[Вокруг света]]» |accessdate = 2015-01-03 }} * Интервью гляциолога 56-й РАЭ станции Восток А. Екайкина радио «Петербург» о глубоком бурении на станции Восток: [https://www.youtube.com/watch?v=L_Vy9Gj0ZK8 часть 1], [https://www.youtube.com/watch?v=7DqKTJFW3mU часть 2]. {{Antarctica-stub}} {{Раççей антарктика станцисем}} {{Антарктикăри поляр станцисем}} [[Категори:Антарктика станцийĕ]] [[Категори:Çĕр çинчи экстремаллă вырăнсем]] [[Категори:Раççей Антарктикăра]] e3yxt3qx80bdttjmzw65pmw8r3hn8at 0 76675 878753 854957 2026-11-05T17:14:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878753 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Çĕрĕçлевçĕ (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Çĕрĕçлевçĕ |тăван çĕлĕк = Çĕрĕçлевçĕ |герб = Coat of Arms of Samara oblast.png |ялав = Flag of Samara Oblast.svg |lat_deg =53.8108855 |lat_min = |lat_sec = |lon_deg =52.2662605 |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Самар облаçĕ |регион тапăлра = Самар облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Похвиçнĕ районĕ |район тапăлра = Похвиçнĕ районĕ{{!}}Похвиçнĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Кивĕ Похвиçнĕ ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Кивĕ Похвиçнĕ ял тăрăхĕ{{!}}Кивĕ Похвиçнĕ |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 548 |халăх çыравĕн çулĕ = 2007 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 446496 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84656 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 36234846001 |категори Commons-ра = |сайт = }} {{Капăрлатмалла}} '''Çĕрĕçлевçĕ''' ([[Вырăс чĕлхи|вырăсла]] ''Земледелец'') — [[Самар облаçĕ]]нчи [[Похвиçнĕ районĕ|Похвиçнĕ районĕн]] [[чăваш]] [[ял]]ĕ. == Кунçул == ==Паллă çынсем== *[[Погильдяков Вениамин Васильевич]] ([[1926]]-[[2001]]), — [[çыравçă]], кинодраматург. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{кĕнеке|автор=Никифоров Ф.|пуçелĕк=Стюхинские чуваши|вырăн=Казань|çул=1905|страницăсем=5}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20180329165207/http://stuhino1.ucoz.ru/ Çтюххаль вăтам шкулĕн сайчĕ] {{Samar-obl-geo-stub}} {{Похвиçнĕ районĕ}} [[Категори:Самар облаçĕнчи Похвиçнĕ районĕн ялĕсем]] [[Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем]] pamj5261albovu8jo38n8ob7qhqai1n 0 77756 878959 832407 2026-11-06T08:37:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878959 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Ерепьел (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Ерепьел |тăван çĕлĕк = Ерепьел |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54.7709465|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 50.956535|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ= |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Аксу районĕ |район тапăлра = Аксу районĕ{{!}}Аксу |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх = ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял хутлăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84344 |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Ерепьел''' ({{lang-ru|}}, {{lang-ru|Ерепкино}}), — [[Тутарстан]]ăн [[Аксу районĕ|Аксу районĕнчи]] [[ял]]. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == ==Кунçул== <small>Тутарстанти Аксу районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла: Аксу (Аксубаево),«МЮД», Алексеевка, Анат Паланлӑ (Нижняя Баланда), Аслӑ Сӗнчел (Сунчелеево), Ахматка, Беловка, Васильевка, Емелькино, Ерепьел (Ерепкино), Илешни (Ильяшкино), Кӗҫӗн Акташ (Малый Акташ), Кӗҫӗн Сӗнчел (Малое Сунчелеево), Кивӗ Илтрекьел (Старое Ильдеряково), Кивӗ Киремет (Старая Киреметь), Кивӗ Мӑкшел (Старое Мокшино), Кивӗ Саврӑш (Старые Савруши), Кивӗ Тимушкел (Старое Тимошкино), Кивӗ Ӳсел (Старое Узеево), Котловка, Культура, Кӳшӳ (Кисы), Медянка, Меречен (Новое Мокшино), Носовка, Октябрь, Паланлӑ (Калиновка), Пионер, Пономаревка, Савкаҫ(Савгачево), Саврӑш (Савруши), Саврӑшпуҫ (Урмандеево), Сергеевский, Ҫӗмӗртлӗ (Черемушка), Ҫӗнӗ Аксу (Новое Аксубаево), Ҫӗнӗ Паланлӑ (Новая Баланда), Ҫӗнӗ Тимушкел (Новое Тимошкино), Ҫӗнӗ Хӑяслӑ (Новые Киязлы), Ҫӗньял (Новый Чувашский Адам), Ҫирӗклӗ (Сидулово-Ерыклы), Таркӑн (Тараханка), Тукмаклӑ (Новое Ильдеряково), Унтакшӑ (Старый Чувашский Адам), Фёдоровка Хӗрлӗшур (Нижние Савруши), Хырӑшне (Сосновка), Фёдоровский, Чӑваш Енрусьел (Чувашское Енорускино), Шуҫӑм (Заря), Щербень</small><ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>. == Паллă çынсем, ытти харкамлăхсем == * Анатолий Петрович Молоствов — генерал-майор<ref>[http://aksubayevo.ru/news/lyudi-i-sudbyi/general-molostvov-iz-aksubaevskogo-rayona-nachinal Генерал Молоствов из Аксубаевского района начинал службу в Одессе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190708192323/http://aksubayevo.ru/news/lyudi-i-sudbyi/general-molostvov-iz-aksubaevskogo-rayona-nachinal |date=2019-07-08 }}</ref><ref>Вăл хальхи вăхăтра кунта пурăнать пулмалла, чăннипе вара [[Ерепьел (Аксу районĕ)]] ялĕнче çуралса ÿснĕ.</ref>. ==Вуламалли== * Мадуров Е.В. Аксу тăрăхĕнчи ойконимсемпе микротопонимсем. Шупашкар, 2003 == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [http://ta.2rus.org/alekseevka/karta/ Карта деревни Алексеевка, Аксубаевский район] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [http://ta.2rus.org/novaya_balanda/karta/ Карта деревни Новая Баланда, Аксубаевский район] {{Аксу районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} {{Тутарстанри чăваш ялĕсем}} [[Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем]] psrl9ssaxpv56i64yynz286v7dh7v0f 0 77791 878915 838474 2026-11-06T04:50:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878915 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Пухтел (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Вырăс Пухтел |тăван çĕлĕк = Вырăс Пухтел |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54.6053745|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 50.899591|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = пухтелсем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Вырăс Пухтел''' ({{lang-ru|Русское Богдашкино}}, {{lang-tt|}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. Пурнакансенчен ытларахăшĕ — [[чăвашсем]] ([[2002]]-мĕш çулта йышăн 72 проценчĕ). Тепĕр пĕчĕкрех пайĕ — [[вырăссем]]. == Тавралăх ==нчĕ == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [https://web.archive.org/web/20190921132837/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_russian_bogdashkino.html Вырăс Пухтел ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_krasnomaysky.html Красномайски ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126214804/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_krasnomaysky.html |date=2020-11-26 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005.] * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] g16bvit6bclykq6hmoy4xafl7md0twd 0 77842 878904 870672 2026-11-06T04:00:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878904 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Виççĕмĕш Съезд (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Виççĕмĕш Съезд |тăван çĕлĕк = 3 съезд исемендәге |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54|lat_min =37 |lat_sec =23.3796 |lon_deg = 51|lon_min = 2|lon_sec =42.5004 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Виççĕмĕш Съезд''' ({{lang-ru|Посёлок имени III Съезда}}, {{lang-tt|3 съезд исемендәге}}) — [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 0yspu5rqlj79zmk9nta1oyfdkgb5cia 0 77845 878868 837613 2026-11-06T00:10:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878868 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Ахметово Станцийĕ (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Ахметово Станцийĕ |тăван çĕлĕк = Ахметово Станцийĕ |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54|lat_min = 23|lat_sec =28.68 |lon_deg = 50|lon_min =39 |lon_sec =55 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Ахметово Станцийĕ''' ({{lang-ru|}}, {{lang-tt|Әхмәт тимер юл разъезды поселогы}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] fqup6qopk2io9pcx4ghnfcmvus0gzka 0 77847 878875 837615 2026-11-06T01:30:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878875 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Берёзовка (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Берёзовка |тăван çĕлĕк = Берёзовка |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54.420804|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 50.5977165|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кĕленчесем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Берёзовка''' ({{lang-ru|Берёзовка}}, {{lang-tt|Берёзовка}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. Чăн-чăн чăвашла [[ят]] паллă мар. Ăна шыраса тупас пулать. == Тавралăх == Чулман енчи чăвашсен вырнăçлăхне кĕрет. == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_beryozovka.html Берёзовка ялĕн историйĕ (вырасла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126190910/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_beryozovka.html |date=2020-11-26 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] crqvelxvcaof3dcqr6zmzdbpzhzt50c 0 77848 878884 837616 2026-11-06T02:34:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878884 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Бутаиха (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Бутаиха |тăван çĕлĕк = Бутаиха |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54.637267|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 50.458953|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = 1760 - 1770 çулсем хушшинче |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = вырăссем, тутарсем, чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем, мăссăльмансем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Путайка''' ({{lang-ru|Бутаиха}}, {{lang-tt|Бутаиха}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. Вырăссем, тутарсем, чăвашсем пурăнаççĕ. == Ял ячĕ == [[Чăваш Республики|Чăваш енти]] [[Будайка]] ятлă ялтан куçса килнĕ çынсем ятланă. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_butaiha.html Бутаиха ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210118042101/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_butaiha.html |date=2021-01-18 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 3p19eqwi41zousnq4akrp18fqme4mmv 0 77852 878891 837618 2026-11-06T02:58:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878891 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Вăтам Хăмăшлă (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Вăтам Хăмăшлă |тăван çĕлĕк = Вăтам Хăмăшлă |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54.49766|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 50.8030845|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Вăтам Хăмăшлă''' ({{lang-ru|Средняя Камышла}}, {{lang-tt|}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. [[2008]]-мĕш çул тĕлне 3 [[çын]] çеç пурăннă. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [https://web.archive.org/web/20191120152809/http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_srednayay_kamyshla.html Вăтам Хăмăшлă ялĕн историйĕ (вырăсла)] * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 8ej798w0mxo7719m62dxqnpcwepc209 0 77853 878952 837636 2026-11-06T08:17:22Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878952 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Единение (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Единение |тăван çĕлĕк = Единение |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54.546167|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 50.634668|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кĕленчесем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Единение''' ({{lang-ru|Единение}}, {{lang-tt|}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_edinenie.html Единение ялен историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220522015505/http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_edinenie.html |date=2022-05-22 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 2ajn2chk191iigql04r0reb15h2yfzi 0 77854 878960 870670 2026-11-06T08:37:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878960 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Ерепьел (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Ерепьел |тăван çĕлĕк = Ерепьел |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54.4400845|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 50.681192|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Ерепьел''' ({{lang-ru|Ерепкино}}, {{lang-tt|Ярәп}}) — [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. [[2008]]-мĕш çул тĕлне 3 [[çын]] çеç пурăннă. == Тăрăх == [[Уксăмлă]] ялĕнчен куçса кайнă Ереп çемьи çĕнĕ ял туса янă. Халĕ вара вĕсем Ереповсем пулаççĕ. == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_erepkino.html Ерепьел ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122070534/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_erepkino.html |date=2021-01-22 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] ms2rf5s6k2jgp9ra0lmem58pjn2iwgv 0 77859 878969 837643 2026-11-06T09:19:53Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878969 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Заречный (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Заречный |тăван çĕлĕк = Заречный |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54.501751|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 50.3828975|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = тутарсем, вырăссем, чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Заречный''' ({{lang-ru|Заречный}}, {{lang-tt|}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. Тутарсем, вырăссем, чăвашсем пурăнаççĕ. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_zarechny.html Заречный ялĕн историйĕ (вырăсла] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124151827/http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_zarechny.html |date=2020-11-24 }} * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_erepkino.html Ерепьел ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122070534/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_erepkino.html |date=2021-01-22 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] muyedtadwx3l224stp95coi24lxbuz9 0 78179 878817 846016 2026-11-05T21:30:10Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878817 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Анат Чаллă (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Анат Чаллă |тăван çĕлĕк = Анат Чаллă |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54.5004725|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 50.9705305|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кĕленчесем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Анат Чаллă''' ({{lang-ru|Нижние Челны}}, {{lang-tt|}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. Чăн-чăн чăвашла [[ят]] паллă мар. Ăна шыраса тупас пулать. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_beryozovka.html Берёзовка ялĕн историйĕ (вырасла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126190910/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_beryozovka.html |date=2020-11-26 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 23kzqw5td0whzbiyss5x9gn84m1yd8c 0 78183 878749 838469 2026-11-05T16:40:44Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878749 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Çĕнĕ Тăмпа (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Çĕнĕ Тăмпа |тăван çĕлĕк = Çĕнĕ Тăмпа |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54|lat_min =34 |lat_sec =17.85 |lon_deg = 50|lon_min =7 |lon_sec =3.0684 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кĕленчесем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Çĕнĕ Тăмпа''' ({{lang-ru|Новая Тумба}}, {{lang-tt|}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_beryozovka.html Берёзовка ялĕн историйĕ (вырасла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126190910/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_beryozovka.html |date=2020-11-26 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] qlgdnyeu7jttdcocsf1vx5ovmfvaq5p 0 78538 878808 854971 2026-11-05T20:53:22Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878808 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Алиел |тăван çĕлĕк = {{lang-tt|Гали, Гали авыл}} |герб = Coat of Arms of Samara oblast.png |ялав = Flag of Samara Oblast.svg |lat_deg =53.7287445|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 52.253437|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Самар облаçĕ |регион тапăлра = Самар облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Похвиçнĕ районĕ |район тапăлра = Похвиçнĕ районĕ{{!}}Похвиçнĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Алиел ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Алиел ял тăрăхĕ{{!}}Алиел |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = 2007 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = тутарсем |конфесси йышĕ = мăссăльмансем |этнохороним = алиелсем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 446496 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84656 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 36234846001 |категори Commons-ра = |сайт = }} {{Капăрлатмалла}} '''Алиел''' ({{lang-tt|Гали, Гали авыл}}, {{lang-ru|Алькино}}) — [[Самар облаçĕ]]нчи [[Похвиçнĕ районĕ|Похвиçнĕ районĕнчи]] [[тутарсем]] пурăнакан [[ял]]. [[Ăрсиел]]пе юнашар вырнаçнă. == Кунçул == ==Паллă çынсем== == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * Административно-территориальное деление Самарской области. Справочник. 1928 - 2005 гг. / отв. сост. О.В. Зубова: Самара, ООО "Книжное издательство", 2017. - 992 с., ил. * Средняя Волга: социально-экономический справочник / под общ. ред. С.Н. Крылова: М.-Самара: Средневолжское краевое изд-во, 1934. * {{кĕнеке|автор=Никифоров Ф.|пуçелĕк=Стюхинские чуваши|вырăн=Казань|çул=1905|страницăсем=5}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20180329165207/http://stuhino1.ucoz.ru/ Çтюххаль вăтам шкулĕн сайчĕ] {{Samar-obl-geo-stub}} {{Похвиçнĕ районĕ}} [[Категори:Самар облаçĕнчи Похвиçнĕ районĕн ялĕсем]] [[Категори:Самар облаçĕнчи ялсем]] 14d8y0sc4v0bfl8qwuyxkobmohk60yi 0 78622 878846 832857 2026-11-05T22:44:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878846 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Аслă Хăвай |тăван çĕлĕк = {{lang-ru|Большой Кувай}} |герб = Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png |ялав = Флаг Ульяновской области (2013).svg |lat_deg =54 |lat_min =37 |lat_sec =15.9456 |lon_deg =47 |lon_min =5 |lon_sec = 50.244 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чĕмпĕр облаçĕ |регион тапăлра = Чĕмпĕр облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Сăр районĕ |район тапăлра = Сăр районĕ{{!}}Сăр |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Сартунккă ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Сартунккă ял хутлăхĕ{{!}}Сартунккă |шалти пайлану = урамсем: 4 |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 164 |халăх çыравĕн çулĕ = [[2010]] |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = x |вăхăт тăрăхĕ =+4 |почтă индексĕ = 433265 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 8(4242)39 |автомобиль кочĕ = 73 |цифрăллă идентификатор = 73244810011 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Аслă Хăвай''' ({{lang-ru|Большой Кувай}}) — [[Чĕмпĕр облаçĕн Сăр районĕ]]нчи ял. [[Чĕмпĕр]] хулинчен 120 километрта. [[Тутарстан]], [[Чăваш Ен]] тата [[Чĕмпĕр облаçĕ]] пĕрлешнĕ тĕлте вырнаçнă. [[Вырăссем]] пурăнаççĕ. Ялăн чăвашла форми "Хăвай" иккенне çак районти [[Архангельски (Сăр районĕ)|Архангельски]] ялĕнче пурнакан З.Портнова çирĕплетет<ref>Портнова, З. [http://kanash.su/2036.html ГРАЖДАН ВĂРÇИН ПАТТĂРĔ – ПИРĔН ЕНТЕШ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190424042833/http://kanash.su/2036.html |date=2019-04-24 }} — Чĕмпĕрти "Канаш" хаçат, 1321-МĔШ (2015.06.18) КĂЛАРĂМ</ref>. ==Истори== [[Яковлев Иван Яковлевич|Яковлев И.Я.]] асаилевĕсенчен: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}}<Куçару: > {{Цитата вĕçĕ}} == Ял тытăмĕ, халăх йышĕ == ==Вуламалли== == Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем == * Волков Владимир Егорович ([[1935]] çур.) — хирург<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1196 Волков Владимир Егорович] — электронла чăваш энциклопедийĕ.</ref>. ==Асăрхавсем== {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190917093345/https://mapbase.ru/%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F/%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%A1%D1%83%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE-%D1%81_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE Подробная карта Паркино с улицами и номерами домов.] * [http://www.банкгородов.рф/place/parkino Паркино.]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ulyan-obl-geo-stub}} {{Сăр районĕ}} {{Чĕмпĕр облаçĕ}} <!--Categories--> [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕ]] [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕн Сăр районĕн ялĕсем]] isv9izp7ipyheeb62a0axwxcrsqt74l 0 78792 878841 797412 2026-11-05T22:25:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878841 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Heilmann fig23.jpg|мини|справа|250px|Археоптерикс. Герхард Хайльманн ӳкерчӗкĕ, 1916]] [[Ӳкерчĕк:SArchaeopteryxBerlin2.jpg|мини|справа|250px|Археоптерикс пичетленсе чулланни.]] '''Археоптерикс''' ({{lang-lat|Archaeopteryx}};, {{lang-grc|ἀρχαῖος}} — аваллӑ, {{lang-grc|πτέρυξ}} — ҫунат) — юра тапхăрĕнче (150—147 млн. ҫул каялла) — ула курак пысӑкӑш, морфологи тӑрӑх [[шуса çӳрекенсем]]пе тата [[вĕçен кайăксем]] хушинче ҫурма вырӑн йышанакан пачах вилсе пӗтнӗ ҫурӑм шӑммиллӗ чӗрчун. Археоптерикс тӗслӗхӗсене пурне те кӑнтӑр Германин Зольнхофен тӑрӑхӗнче тупнӑ. Чылай вӑхӑт хушши (ытти тӗслӗхсене тупасчен), вĕçен кайăксен реконструкцийӗ валли авалхи кайӑксем епле курӑннине кӑтартма усӑ курнӑ. == Кун-ҫулӗ == == Таксономи == == Пӗлтерӗшӗ == == Вуламалли == *Кэрролл Р. Палеонтология и эволюция позвоночных. Т. 3. — Пер. с англ. — М.: Мир, 1993. *Е. Н. Курочкин. Параллельная эволюция тероподных динозавров и птиц. Зоологический журнал, 2006, т. 85 (№ 3), с. 283—297 *Ostrom J. Archaeopteryx. Discovery, 1975, V. 11, p. 15-23. *de Beer, G.R. (1954). Archaeopteryx lithographica: a study based upon the British Museum specimen. Trustees of the British Museum, London. *Chambers, P. (2002). Bones of Contention: The Fossil that Shook Science. John Murray, London. ISBN 0-7195-6059-4. *Feduccia, A. (1996). The Origin and Evolution of Birds. Yale University Press, New Haven. ISBN 0-300-06460-8. *Heilmann, G. (1926). The Origin of Birds. Witherby, London. == Каҫӑсем == *[https://web.archive.org/web/20051225015418/http://macroevolution.narod.ru/paral/paral.htm А. В. Марков. Доклад, прочитанный в институте Общей Генетики 18 марта 2004 г.] * [http://nauka.relis.ru/08/9811/08811002.htm Е. Н. Курочкин. Новый взгляд на эволюцию птиц] * [http://www.membrana.ru/lenta/?3488 Доказано, что археоптерикс летал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523050657/http://www.membrana.ru/lenta/?3488 |date=2010-05-23 }} * [https://web.archive.org/web/20080106054151/http://www.stonecompany.com/fossils/casts/archaeopteryx/data.html Фотографии экземпляров археоптерикса] * [http://zoomet.ru/metod_paleo.html Кэрролл Р. Палеонтология и эволюция позвоночных. — Пер. с англ. — М.: Мир, 1993] * [https://web.archive.org/web/20231126173159/https://dinomillennium.blogspot.com/2009/06/blog-post.html Могла ли первоптица летать? на Dino-Millennium] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Çухалнă вĕçен кайăксем]] kn0nsqie8qpdodq0k4pkw46a4yw0oyk 0 80018 878999 851864 2026-11-06T11:24:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878999 wikitext text/x-wiki {{Фильм |ЧăвЯчĕ = Йăм-хĕрлĕ кăнтăрла |ТăвЯчĕ = Plein Soleil |Ӳкерчĕк = Plein-soleil-movie-poster.jpg |Жанр = [[триллер]]<br>[[драма (жанр)|драма]] |Режиссёр = [[Клеман Рене|Рене Клеман]] |Тĕп рольсем = [[Делон Ален|Ален Делон]],<br>[[Роне Морис|Морис Роне]],<br>[[Лафоре Мари|Мари Лафоре]] |Вăхăт = 115 мин. |Патшалăх = {{FRA}} <br>{{ITA}} |Продюсер = [[Аким Раймон|Раймон Аким]],<br>[[Аким Робер|Робер Аким]] |Сценарист = [[Клеман Рене|Рене Клеман]], Поль Жегоф <br>(романпа) |Композитор = [[Рота Нино|Нино Рота]] |Оператор = [[Декаэ Анри|Анри Декаэ]] |Компани = Robert et Raymond Hakim, Paris Films Production, Titanus, Paritalia |Бюджет = 618 090[[АПШ долларĕ|$]] |Чĕлхе = [[франс чĕлхи|франс]]<br>[[итал чĕлхи|итал]] |Çул = 1960 |imdb_id = 0054189 }} «'''Йăм-хĕрлĕ кăнтăрла'''» ({{lang-fr|Plein Soleil}}) — [[Франци]]пе [[Итали]] пĕрле тунă [[илемлĕ фильм]]. Фильма франс режиссёрĕ [[Клеман Рене|Рене Клеман]] [[1960]] çулта ӳнерленĕ. Çак [[Хайсмит Патриция|Патриция Хайсмитăн]] «[[Талантлă мистер Рипли (роман)|Талантлă мистер Рипли]]» романне пĕрремĕш экран çине кăларни пулать. «Америкăри детектив çыракансем» ассоциацин [[Эдгар Аллан По прмийĕ|Эдгар Алан По]] кинопремине [[1962]] çулта тивĕçнĕ. == Сюжет == Филипп Гринлиф, американ миллионерĕн ывăлĕ, хăйĕн Мардж тус-хĕрĕпе [[Итали]]ре вăхăт ирттерет. Унăн хыççăн [[Том Рипли]] çӳрет, ăна Филипп ашшĕ ывăлне Сан-Францискăна тавăрмашкăн пиллĕк пин доллар тӳленĕ. Марджа та, Тома та Филипп тетте тесе шутлать, киле кайма килĕшмест. Рипли çак пурнăçа хăнăхса пынă çем Филипа вĕлерсе унăн вырăнне йышăнма план тăвать. Çапла вăл тинĕсе яхтă çинче уçăлма тухсан Филиппа Марджа хирĕçтерсе ярать те кӳреннĕ Мардж вĕсене пăрахса каять. Том вара Филиппа вĕлерет, виллине якорьпе çыхса тинĕсе ывăтать те Филипп ячĕпе пурăнма тытăнать. Мардж патне Филипп машинки çинче урăх тĕл пулмăпăр тесе çыру ярать. Кĕçех Фредди Майлз, хăйĕн тусне Филиппа шыраса ăнсăртран Том махинацине уçать, вара Том ăна та вĕлерет. Фреддие, полици версипе, Филипп Гринлиф тĕп тунă, çакăн хыççăн Том хăйĕн чăн ятне тавăрать. Çаплах вăл Филипп хăйĕн çине алă хунă евĕр тăвать, пилление Мардж майлă тӳрлетет. Филипп ашшĕ ывăлĕн юлашки кăмăл туйăмне йышăнать. Том Рипли ĕнтĕ Филипп пурлăхне ярса илмешкĕн Марджа хăй майлă çавăрать. Унăн хура ĕçĕ питĕ ăнăçлă тухать, анчах та Филипп яхтине сутнă чухне карапăн винтĕ çине çакланнă хуçа вилли тупăнать. Рипли афери çиеле тухать. == Рольсем == === Актёрсем === {{col-begin}} {{col-3}} * [[Делон Ален|Ален Делон]] — ''[[Том Рипли]]'' * [[Роне Морис|Морис Роне]] — ''Филипп Гринлиф'' * [[Лафоре Мари|Мари Лафоре]] — ''Мардж Дюваль'' * [[Шнайдер Роми|Роми Шнайдер]] — ''эпизодри роль'' * Эрно Криза — ''Риккорди'' * Фрэнк Латимор — ''О`Брайен'' * Билли Кирнс — ''Фредди Майлз'' * Аве Минки — ''Синьора Джанна'' {{col-3}} * Вивьяна Шантель — ''бельги дами'' * Нерио Бернарди — ''агентство диреторĕ'' * Барбель Фанже — ''балерина'' * Лили Романелли — ''домработница'' * Николя Петров — ''Борис'' * Эльвира Попеско — ''госпожа Попова'' * Жан Гелис — ''хореограф'' {{col-3}} * [[Клеман Рене|Рене Клеман]] — ''çаврăçусăр официант'' (титрта çук) * Жаклин Декаэ — ''Ингрид'' (титрта çук) * Поль Мюллер — ''слепой человек'' (титрта çук) * Леонелло Дзанки — ''полици инспекторĕ''  (титрта çук) * Вальтер Грант (титрта çук) * Нино Винджели (титрта çук) {{col-end}} == Каçăсем == * [http://www.lefilmguide.com/review/plein-soleil-1960.html James Travers, Plein Soleil (1960)]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://inthemoodlemag.com/2013/07/17/critique-plein-soleil-de-rene-clement-sortie-dvdblu-ray-de-la-version-restauree Sandra Mézière? Critique – «Plein soleil» de René Clément] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191107063603/http://inthemoodlemag.com/2013/07/17/critique-plein-soleil-de-rene-clement-sortie-dvdblu-ray-de-la-version-restauree/ |date=2019-11-07 }} * [https://web.archive.org/web/20191107063601/https://www.lesinrocks.com/cinema/films-a-l-affiche/plein-soleil/ Nicolas Maille, «Plein soleil»] * [http://www.critikat.com/actualite-cine/critique/plein-soleil Nicolas Maille «Plein soleil» réalisé par René Clément] * [http://next.liberation.fr/cinema/2013/07/09/plein-soleil-delon-en-large_917170 Gérard Lefort, «Plein soleil» de René Clément avec Alain Delon, Maurice Ronet…] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160911085734/http://next.liberation.fr/cinema/2013/07/09/plein-soleil-delon-en-large_917170 |date=2016-09-11 }} * [http://www.avoir-alire.com/plein-soleil-la-critique Frédéric de Vençay, «Plein soleil» – la critique.Crime et châtiment] * [https://ruthlessculture.com/2013/09/18/review-plein-soleil-1960/ Jonathan McCalmont, «Plein soleil» (1960)] * [http://www.rueducine.com/2013/09/11/plein-soleil-1960 «Plein soleil»(1960)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160924062242/http://www.rueducine.com/2013/09/11/plein-soleil-1960/ |date=2016-09-24 }} * [http://www.slantmagazine.com/film/review/purple-noon Joseph Jon Lanthier, «Purple Noon»] * [http://maurice-ronet.narod.ru/index/0-31 Bernard Violet, «Les mysteres Delon»] {{Рене Клеман фильмĕсем|nocat=1}} [[Категори:Итали триллер-фильмĕсем]] [[Категори:Франци триллер-фильмĕсем]] [[Категори:Рене Клеман фильмĕсем]] [[Категори:Рим пирки фильмсем]] [[Категори:Патриция Хайсмит хайлавĕсене экранизацилени]] [[Категори:Неаполь пирки фильмсем]] [[Категори:Франци драма-фильмĕсем]] [[Категори:Итали драма-фильмĕсем]] [[Категори:Романсене экранизацилени]] tpajpwxfjn9r71ppiv4030m5m4nvq8d 0 80125 878831 714879 2026-11-05T22:11:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878831 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Арбенин}} {{Мусăкçă | Патшалăх = {{RUS}} | Ят = Диана Арбенина | Фото = Классика и Рок Диана Арбенина, Ночные снайперы, Юрий Башмет 30.jpg | Анлăшĕ = 300px | Ӳкерчĕке_ăнлантарни = | Çуралнă_чухнехи_ят = {{lang-be|Дзіяна Сяргееўна Кулачэнка}} | Тулли_ят = Диана Сергеевна Арбенина | Çуралнă_вăхăт = [[1974]], [[утă, 8]] | Çуралнă_вырăн = {{ÇВ|Воложин|Воложинра}}, [[Минск облаçĕ]], [[БССР]] | Хастар_çулсем = [[1991]]-па | Профессисем = [[мусăк]]çă, раççей сăвăçи, юрăçи | Инструментсем = [[гитара]], [[аккордеон]], [[фортепиано]] | Жанрсем = [[альтер-рок]], [[инди-рок]], [[автор юрри]], [[поп-рок]], [[поп]] | Коллективсем = [[Ночные Снайперы|«Ночные снайперы»]] | Пĕрĕçлĕх = [[Григорий Лепс]] тата ур. | Парнесем = {{Чечен Республикин халăх артисчĕ}} [[Ылтăн граммофон]], [[Ылтăн граммофон]] | Сайт = [http://www.snipers.net Официаллă сайт] | Викиампар = }} '''Диа́на Серге́евна Арбе́нина''' (хĕр чухне '''Кулаче́нко''', {{lang-be|Дыяна Сяргееўна Кулачэнка}}; [[утă, 8]], [[1974]], [[Воложин]], [[Минск облаçĕ]], [[Белорус Совет Социализм Республики|БССР]]) — раççей [[юрă]]çи, [[мусăк]]çи, [[сăвă]]çи, «[[Ночные снайперы]]» рок группа ертӳçи. Чечен Республикин халăх артисчĕ (2005)<ref>[http://www.vz.ru/culture/2005/11/14/12587.html Недавно в чеченском городе Гудермесе наконец состоялся рок-фестиваль под лозунгом «За мир на Кавказе»] / Взгляд, 14 ноября 2005</ref>. == Биографи == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.snipers.net Официаллă сайт] * [http://www.echo.msk.ru/guests/4723/ Интервью Дианы Арбениной на радио «Эхо Москвы»] * [http://www.mk.ru/editions/daily/article/2007/08/05/89065-redkaya-ptitsa-v-beloy-rubahe.html Интервью Дианы Арбениной для газеты «Московский Комсомолец»] * [https://web.archive.org/web/20160306135537/http://aprelpp.ru/catalog?autor=%c4%e8%e0%ed%e0%20%c0%f0%e1%e5%ed%e8%ed%e0&search=1&type=5 Тексты песен и стихов] * [http://aprelpp.ru/catalog?search=1&brand=2&type=1 Интервью] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170615221340/http://aprelpp.ru/catalog?search=1&brand=2&type=1 |date=2017-06-15 }} * [http://www.zvuki.ru/A/P/30490/review/ Диана Арбенина] на сайте «[[Звуки.ру]]» {{Ночные снайперы}} {{Телешоу «Çĕршыв сасси»}} [[Категори:Раççей рок-мусăкçисем]] [[Категори:Хĕрарăм вокалĕ рок-мусăкра]] [[Категори:Раççей рок-вокалисчĕсем]] [[Категори:Ночные Снайперы]] kvx8qoo24t14qjdtq2f9iag1jx31tr0 2 80544 878772 876862 2026-11-05T18:23:28Z Max Tenche 25572 /* Чӑваш Википедийӗ */ йӗркелерӗм 878772 wikitext text/x-wiki [[File:2024_Wikipedia_Asian_Month_Barnstar.png|100px|thumb|right|[[Википеди:Ази уйӑхӗ 2024|2024 Ази уйӑхӗн]] хутшӑнаканӗ]] '''Max Tenche''', '''Макс Тӗнче''', [[Чăваш Википедийĕ|Чӑваш Википедийӗн]] хутшӑнаканӗ. Тӳрӗ куҫару тумастӑп! <code> '''Ӑӑ Ӗӗ Ҫҫ Ӳӳ'''</code> — сас паллисемпе '''ҫырмалла'''!<br> <code>Ăă Ĕĕ Çç Ÿÿ</code> — сас паллисем '''йӑнӑшлӑ'''. {{babel|cv|ru|en-3|uk-2}} == Алфавит == РФ-н <small>''11.12.2002 № 165-ФЗ «О внесении дополнения в статью 3 Закона Российской Федерации „О языках народов Российской Федерации“»''<ref>{{Cite web|title=Федеральный закон "О внесении дополнения в статью 3 Закона Российской Федерации "О языках народов Российской Федерации" от 11.12.2002 N 165-ФЗ (принят ГД ФС РФ 15.11.2002)|url=https://duma.consultant.ru/documents/737567?items=100|website=duma.consultant.ru|access-date=2022-03-21|lang=ru}}</ref> (текен "Закон о единой графической основе")</small> тата <small>''25.10.1991 N 1807-1 "О языках народов Российской Федерации" ''<ref>{{Cite web|title=Статья 3. Правовое положение языков / КонсультантПлюс|url=https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_15524/87d691fc3a1a728928230fb7aa6bbab7e23342fc/|website=www.consultant.ru|access-date=2022-03-21|archive-date=2021-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814135915/http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_15524/87d691fc3a1a728928230fb7aa6bbab7e23342fc/|deadlink=no}}</ref></small> саккунӗсемпе тата <small>Юникодӑн официаллӑ хучӗпе<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U0400.pdf Юникодӑн официаллӑ хучӗ]</ref></small> [[Чӑваш чӗлхи]] '''[[кирилл ҫырулӑхӗ]]''' усӑ курать. '''{{Чӑваш алфавичӗ}}''' == Чӑваш Википедийӗ == [[Чӑваш Википедийӗ]]н [[Википеди:Тарăнăш|тарӑнӑшӗ]]: '''{{Depth|cv|6}}'''= {{#expr: {{NUMBEROF|EDITS|cv}}/{{NUMBEROF|PAGES|cv}} round 6}} × {{#expr: ({{NUMBEROF|PAGES|cv}}-{{NUMBEROF|ARTICLES|cv}})^2/{{NUMBEROF|ARTICLES|cv}}^2 round 6}}. * Тӳрлетӳсен йышӗ: '''{{NUMBEROF|EDITS|cv}}''' * Страницӑсен йышӗ: '''{{NUMBEROF|PAGES|cv}}''' * Статьясен йышӗ: '''{{NUMBEROF|ARTICLES|cv}}''' Ытти [[тӗрӗксем|тӗрӗк]] википедисенчи статьясен йышӗ тата вӗсен тарӑнӑшӗ:<br> {| class="wikitable" ! Википеди!!Статьясен йышӗ!!Тарӑнӑш |- |[[Турккӑ Википедийӗ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|tr}}''||{{Depth|tr|2}} |- |[[Тутар Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|tt}}''||{{Depth|tt|2}} |- |[[Узбек Википедийĕ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|uz}}''||{{Depth|uz|2}} |- |[[Казах Википедийĕ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|kk}}''||{{Depth|kk|2}} |- |[[Кӑнтӑр Азербайджан Википедийӗ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|azb}}''||{{Depth|azb|2}} |- |[[Азербайджан Википедийĕ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|az}}''||{{Depth|az|2}} |- |[[Кăркăс Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|ky}}''||{{Depth|ky|2}} |- |[[Пушкăрт Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|ba}}''||{{Depth|ba|2}} |- |[[Каракалпак Википедийӗ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|kaa}}''||{{Depth|kaa|2}} |- |[[Крым-тутар Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|crh}}''||{{Depth|crh|2}} |- |[[Саха Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|sah}}''||{{Depth|sah|2}} |- |[[Уйгур Википедийӗ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|ug}}''||{{Depth|ug|2}} |- |[[Туркмен Википедийӗ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|tk}}''||{{Depth|tk|2}} |- |[[Тыва Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|tyv}}''||{{Depth|tyv|2}} |- |[[Карачай-Балкар Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|krc}}''||{{Depth|krc|2}} |- |[[Гагауз Википедийĕ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|gag}}''||{{Depth|gag|2}} |- |[[Алтай Википедийӗ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|alt}}''||{{Depth|alt|2}} |} == Статьясем == {{main|Хутшăнакан:Max Tenche/ҪЫРНӐ СТАТЬЯСЕН ЯТ-ЙЫШӖ}} == Каҫӑсем == * [https://64.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/NXk1R9IJ/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%B8+%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5.pdf 2010ҫ Сарӑту облаҫӗ] * [https://sozdik.kz/ru/dictionary/translate/kk/ru/%D0%BA%D1%96%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B5/ Каз-Выр сӑмахсарӗ] *[http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kchy_0_0000067.pdf Чӑваш-Турккӑ-Вырӑс калаҫу кӗнеки] == Урӑхли == === Шаблонсем: === ==== Хатӗрсем ==== *[[Шаблон:Кӳршӗ хуласем]] *[[Шаблон:Автонумераци]] (+[[Шаблон:Автонумераци/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:Scriptsource]] *[[Шаблон:Ан пӑтраштарӑр2]] *[[Шаблон:Вырнаҫтару2]] (+[[Шаблон:Вырнаҫтару2/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:ЕІУ]] *[[Шаблон:Бсокр]] *[[Шаблон:Публикаци/место]] *[[Шаблон:ЕСУ]] *[[Шаблон:UKR-EnumPopEstimate2021]] *[[Шаблон:Кӗске дата]] *[[Шаблон:Украинӑри облаҫ]] (+[[Шаблон:Украинӑри облаҫ/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:УПУ]] *[[Шаблон:Узбекистанӑн администрациллӗ-территориллӗ картти]] *[[Шаблон:Lex.uz]] *[[Шаблон:Ref]] *[[Шаблон:Ref-uz]] *[[Шаблон:Ҫӳрев ярӑмӗ2]] *[[Шаблон:Каракалпакстан]] *[[Шаблон:Операциллӗ план]] (+[[Шаблон:Операциллӗ план/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:ПВ64]] (+[[Шаблон:ПВ64/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:Космослӑ вӗҫев экипажӗ]] (+[[Шаблон:Космослӑ вӗҫев экипажӗ/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:Суйлав карточки]] *[[Шаблон:Парти2]] (+[[Шаблон:Парти2/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:No2]] *[[Шаблон:Yes2]] *[[Шаблон:Category see also]] ==== Ят-йышсем ==== === Модульсем === *[[Модуль:Statistical/RUS-ALI]] *[[Модуль:Statistical/RUS-SAR]] (+[[Модуль:Statistical/RUS-SAR/doc|doc]]) *[[Модуль:Tables]] *[[Модуль:BaseConvert]] *[[Модуль:Statistical/RUS-BAS]] *[[Модуль:Statistical/RUS-KOS]] *[[Модуль:Statistical/RUS-LIP]] *[[Модуль:Check for conflicting parameters]] *[[Модуль:Hatnote]] === Кодировкӑсем === *[[Кирилл ҫырулӑхӗ]]н кодировки: '''[[Ӑ|Ӑӑ]] {{*}} [[Ӗ|Ӗӗ]] {{*}} [[Ҫ|Ҫҫ]] {{*}} [[Ӳ|Ӳӳ]]''' *[[Латин ҫырулӑхӗ]]н кодировки: '''[[Ă|Ăă]] {{*}} [[Ĕ|Ĕĕ]] {{*}} [[Ç|Çç]] {{*}} [[Ÿ|Ÿÿ]]''' === Чи вӑрӑм статьясем === * [[Ятарлă:Длинные страницы]] === Улшӑнусем === * [[Ятарлă:Свежие правки]] == Проектсем == * Доможаков (аал) == Асӑрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[crh:Qullanıcı:Max Tenche]] [[en:User:Max Tenche]] [[ru:Участник:Max Tenche]] [[uk:Користувач:Max Tenche]] [[uz:Foydalanuvchi:Max Tenche]] hxg4hda4egl62y4lcvrma7xdkqiyj5o 0 80737 878886 857399 2026-11-06T02:38:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878886 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Илья Бюргановский |тăван ят = Бюргановский Илья Савельевич |портрет = |калăпăш = |ăнлантару = |çуралнă чухнехи ят = паллă мар |ĕçлев тĕсĕ = [[вĕрентекен|вĕрентевçĕ]], [[сăвапçă|сăваплăхçă]] |çуралнă вăхăт = [[1881]] çулхи [[çĕртме, 29|çĕртмен 29-мĕшĕ]] |çуралнă вырăн = [[Пÿркел]], (хальхи [[Пăва районĕ]], [[Тутарстан]]) |гражданлăх = Раççей империйĕ |пăхăнулăх = {{Flagicon|RUS}} [[Раççей империйĕ]] |вилнĕ вăхăт = [[1896]] çулхи [[|]] |вилнĕ вырăн = [[Пухтел (Чăнлă районĕ)|Пухтел]] хули |ашшĕ = Савелий |амăшĕ = паллă мар |упăшка = |арăм = Анисия Игнатьевна Бюргановская |ачасем = Василий, Владимир, Виктор, Антонина, Мария, Александр |чыславсемпе парнесем = |сайт = |тĕрли = |Commons = |Rodovid = }} '''Бюргановский Илья Савельевич''' ([[1858]], Пÿркел, Чĕмпĕр кĕперни — [[1896]], [[Пухтел (Чăнлă районĕ)]], [[Чĕмпĕр кĕперни]]) — чăваш çуттатуртавçи, вĕрентевçĕ, сăваплăхçă. Чĕмпĕрти чăваш шкулĕн чи малтанхи вĕренекенĕсенчен пĕри. == Пурнăçĕ == === Ăçта вĕренни === *[[Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ]] ([[1870]]-?), асăннă шкулăн чи малтанхи вĕренекенĕсенчен пĕри (хăшпĕр çăлкуçсем тăрăх — пиллĕкмĕш, чăннипе вара иккĕмĕш теçеткере пулас) *Чĕмпĕрти кĕперне вĕрентĕшĕ (? —[[1874]]). Чĕмпĕрти чăваш шкулĕн малтан ăна пĕтерекенсене документсем пама ирĕк пулман, çавăнпа унти ачасем ытти вĕрентĕшсене вырнаçма тăрăшнă. *Хусанти ют йăхсен вĕрентевçисен семинарийĕ (? —[[1877]]) === Ăçта ĕçлени === * Семинари пĕтернĕ хыççăн — [[Хулаçырми]]ри шкулта. * [[Хусан кĕперни]]н Сăпас уесĕнчи Сиктĕрмери шкул, [[1878]]-мĕш çултанпа<ref>Мурзин О. Сихтерма — село родное: Алькеевский район Республики Татарстан / предисл. Ф. Давлетшина. — Чебоксары: Новое Время, 2010. — С. 64—66.</ref><ref>[http://culture.cap.ru/news/2007/02/03/poet-231277r-shiv277nche Министерство культуры, по делам национальностей и архивного дела Чувашской Республики. Главная Пресс-центр Публикации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191227060744/http://culture.cap.ru/news/2007/02/03/poet-231277r-shiv277nche |date=2019-12-27 }}</ref>. *Чĕмпĕрти чăваш шкулĕн вĕрентевçи, [[1982]]-мĕш çултанпа кĕçĕн çулхи ачасене вĕрентнĕ, вĕрентÿ кĕнекисене кăларма хутшăннă, [[1984]]-мĕш çулхи чăваш букварьне вăл П.В.Васильевпа пĕрле хатĕрленĕ<ref>[http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0000059.pdf Мефодьев А. И. Чувашская детская литература. Часть 1: истоки, возникновение, формирование / А. И. Мефодьев. — Чебоксары: Чуваш. гос. пед. ун-т, 2008, стр. 92] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329142033/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0000059.pdf |date=2017-03-29 }}</ref>, унти хăшпĕр каллавсен авторĕсем те хăйсемех пулнă (сăмахран, "Эп сăхсăхма вĕренни" калава И.С. Бюргановский çырнă<ref>[http://vestnik.chgpu.edu.ru/upload/docs/2012/1(73)_2012_1.pdf Историко-этнографический музей при Симбирском чувашском институте народного образования / Н. Г. Краснов, О. В. Кириллова // Вестник Чувашского государственного педагогического университета имени И. Я. Яковлева. — № 1, ч. 1. — С. 76-81]</ref>). [[1883]]-мĕш çулта [[Шупашкар уесĕ]]нчи вĕрентевçĕсен съездне методист пулса хутшăннă<ref>[http://cyberleninka.ru/article/n/podgotovka-i-povyshenie-kvalifikatsii-uchiteley-chuvashskogo-kraya-v-kontse-xix-nachale-xx-vekov Подготовка и повышение квалификации учителей Чувашского края в конце XIX-начале XX вв. / Л. Н. Тохтиева // Вестник Чувашского университета. Гуманитарные науки. — 2011. — No 1. — С. 120—124]</ref>. *Вăта Тимĕрçенти чиркÿре тияккăн. *Пухтелти чиркÿре тияккăн, кунта вырăнти шкула уçас ĕçе хутшăннă ([[1888]]) == Килйыш<ref>[https://yakovlev1848.livejournal.com/3117.html У ИСТОКОВ НАРОДНОГО ОБРАЗОВАНИЯ]</ref> == Илья Савельевич Бюргановский. Арăмĕ — Анисия Игнатьевна Бюргановская ([[1861]]-[[1930]]). Вĕсен ачисемпе ытти тăхăмĕсем: *Василий Ильич Бюргановский ([[1885]]-[[1924]]). Граждан вăрçи витĕр тухнă (хăш енче пулни паллă мар), [[Владивосток]] хулинче ветеринарин тĕп тухтăрĕ пулнă теççĕ. *Владимир Ильич Бюргановский ([[1887]]-[[1916]]) ([[университет]] студенчĕ, патша çарĕн офицерĕ, вăрçăра вилнĕ; унăн виçĕ ывăл пулнă) *Виктор Ильич Бюргановский ([[1890]]-[[1945]]) Граждан варçинче Будённый çарĕнче тăнă, Аслă Атилĕх вăрçине хутшăнса пуç хунă. **Владимр Викторович (?-[[1943]]) ВОВра пуç хунă, лейтенант, йĕлтĕрçĕсен ротин командирĕ шутланнă. **Вера Викторовна, [[Калининград]] хулинче пурăннă теççĕ *Антонина Ильинична Бюргановская, качча кайсан Эсливанова ([[1893]]-[[1957]]), [[Эсливанова Капитолина Никитична|Капитолина Никитична Эсливанова (Максимова)]] пиччĕшĕпе, Пётр Никитич Эсливановпа ([[1881]]-[[1929]]), мăшăрлă пулнă. *Мария Ильинична Бюргановская (27, июнь, [[1992]]-[[1971]]). Пухтелти пуçламăш шкула ([[1903]]) тата [[1909]]-мĕш çулта Чĕмпĕрти епархи вĕрентĕшне пĕтернĕ, 47 çул хушши тĕрлĕ шкулсенче чăваш ачисене вĕрентсе пурăннă. [[Ленин орденĕ]]н кавалерĕ **Вера Аркадьевна Бюргановская (Цыганцова) (?-[[1961]]), [[вăрçă]]ра медицина аслă лейтенанчĕ пулнă. **Зинаида Архиповна Бюргановская (Тимиркина) (?-[[1982]]) ***Борис Николаевич Тимиркин, юрист. Пухтелте И.С.Бюргановский ячĕпе хăй вăйĕпе чассавай ларттарнă. **Борис Архипович Бюргановский ([[1927]], Пухтел — [[2014]], [[Салават]]). Фронтовик, çар вĕçевçи, подполковник, СССР спорт маçтăрĕ. *Александр Ильич Бюргановский ([[1893]]-?). Корнет. Граждан вăрçинче вилнĕ. Колчак çарĕнче çапăçнă теççĕ. Ачисем пулман. == Кун çути курнă ĕçĕсем == *Эпĕ сăхсăхма вĕренни. [[Калав]]. == Чыслав== Нина Еграшкина журналист çырнинчен<ref>Еграшкина, Нина. [http://kanash.su/174.html БЮРГАНОВСКИЕ АСĂНСА — ЧАСсАВАЙ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513053256/http://kanash.su/174.html |date=2021-05-13 }} — Чĕмпĕрти "Канаш" [[хаçат]], 1131-МĔШ (2011.09.29) КĂЛАРĂМ</ref>: {{Цитата|Авăн уйăхĕн 23-мĕшĕнче Чăнлă районĕнчи Пухтелĕнче часавай уçăлчĕ. Ăна И.Я. Яковлевăн вĕренекенне, çак ялта чиркӳ тата шкул уçакана — Илья Савельевич Бюргановские — халалланă. Пысăках мар часавая Пухтел çыннисем — Зинаида Макаровна тата Борис Николаевич Тимиркинсем — хăйсен укçи-тенкипе туса лартрĕç. Илья Савельевич Бюргановский Борис Тимиркинăн мăн аслашшĕ пулать. Малтанах Кивĕ Улхашри чиркӳ настоятелĕ Сергий атте кĕлĕ вуларĕ, часавай çуртне çутатрĕ. Унтан пухăннисене çапла каларĕ: - Чиркӳ яланах халăхпа пĕрле пулнă - влаçсем темле уйăрма тăрăшсан та. Темле йывăр вăхăтра та пирĕн мăн асатте-асаннесем чиркӳсене, турăшсене сыхласа хăварма тăрăшнă. Паянхи пулăм килес ăрушăн тивĕçлĕ тĕслĕх. Иртнĕ ĕмĕрсенче пирĕн чунсемшĕн тăрăшакансен ячĕсене манмалла мар. Илья Бюргановский пухтелсене çутта кăларас ĕçре нумай вăй хунă. Тимиркинсем тăрăшнипе унăн ячĕ ĕмĕрлĕхех юлĕ. Турă пулăшсан ĕлĕкхи вырăнта чиркӳ те çĕкленсе ларĕ акă, - терĕ вăл пухăннисене таса шывпа пĕрĕхсе. Унтан чиркӳ тăвакансене: Г. А. Воронков каменщика, П.И. Салюкин сварщика, вĕсене пулăшакан И.Н. Пидиксеева, хĕреспе куполне тăвакан А.А. Еграшкина – тав сăмахĕсем каласа пиллерĕ. Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ Л.Л. Пидиксеева Пухтелĕнче часавай уçăлнишĕн савăнса çапла каларĕ: -Часавай лартас шухăш пирĕн 2000 çултах çуралнă. Тимиркинсем пирĕн ĕмĕте пурнăçа кĕртрĕç. Пысăк тав вĕсене уншăн. Ман шутпа, пухтелсене чиркӳ те кирлĕ. Турă пулăшнипе, хамăр тăрăшнипе çав ĕçе пуçăнасчĕ. Часавай тавра йĕрке туса ĕлкĕреймерĕмĕр. Шкул юбилейĕ тĕлне çулсем сарса, чечексем лартса илемлететпĕрех. Часавай уçăлнă ятпа саламлама УОЧНКА ертӳçи В.И. Сваев, И.Я. Яковлев ячĕллĕ çутĕç обществин председателĕ А.А. Мордовкин килсе çитнĕччĕ. Вĕсем те çак ял çыннисене çутта кăларакана, пачăшкăна асăнса часавай лартакансене чунран тав турĕç, Тав хучĕсем пачĕç. Часавай авторĕ Борис Тимиркин халăх умне çĕкленӳллĕ кăмăлпа тухрĕ: - Манăн мăн асатте çакăнта выртать. Унăн хĕрĕ Мария Бюргановская 47 çул çак ялта вĕрентнĕ. Вĕсен манăçми ĕçĕсем ĕмĕрлĕхех ентешĕмĕрсен асĕнче юлччăр тесе тăрăшрăмăр та ĕнтĕ эпир мăшăрпа. Çак часавай тăван ялăмăра пиртен парне пултăр,- терĕ вăл хăйне пулăшаканĕсене чĕререн тав туса. Тимиркинсене ял халăхĕ ăшă сăмахсем каларĕ. Халĕ çак таса вырăна кашни пырса çурта лартма, кĕлтума пултарать.}} == Вуламалли == *Комиссаров, Г. И. История чувашской письменности и литературы [Текст] / Г. И. Комиссаров // Комиссаров Г. И. О чувашах = Чӑвашсем ҫинчен : исследования, воспоминания, дневники, письма. - Чебоксары = Шупашкар, 2003. - С. 338 - 382 *Николай тата Светлана Костинсем. [https://ulpressa.ru/2015/02/21/selo-bogdashkino-chast-2/ Село Богдашкино. Часть 2 (Вĕçĕ. Пуçламăшĕ: 11, февраль, 2015.)Династия Бюргановских] — Улпресса. 21 февраля 2015 | listina73 * Разенкова, Зинаида. [http://www.cilna.ru/userfiles/file/CN/2016/47.pdf Память хранит героев давних лет]. «Цильнинские новости», № 47, 30 сентября 2016 *Пантелеймонов, Н. Çутта, ырлăха ăнтăлма пулăшнă / Н. Пантелеймонов // Хыпар. – 2001. – 3 çурла. *Юмарт, Г. Нимери пек пĕрлешсе : И. Д. Никитин (Юркки) çуралнăранпа 100 çул çитнĕ май / Г. Юмарт // Коммунизм ялавĕ. – 1981. – 1 июля. *Никитин Иван Дмитриевич // Моргаушский район : краткая энциклопедия – Чебоксары, 2002. – С. 99. *Трофимов, Г.Ф. Никитин Иван Дмитриевич (Юркки) / Г.Ф. Трофимов // Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2001. – С. 293. *Юмарт, Г.Ф. Никитин (Юркки) Иван Дмитриевич / Г.Ф. Юмарт // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2009. – Т. 3 : М-Се. – С. 228 и др. * Георгиева, Н. Халăх сăмахлăх управçи : [публицист, фольклорист этнограф Юркка Иванĕ (Иван Никитин) çуралнăранпа 130 çул çитни çинчен] / Н. Георгиева // Хыпар. – 2011. – 9 утă. – С. 5. – (Культура : хушма кăларăм / кăларăма Надежда Смирнова хатĕрленĕ ; № 11). *Кириллов, Г. «Тĕрĕссине çырма тăрăшрăм...» / Г. Кириллов // Чăваш хĕрарăмĕ. – 2010. – 19-25 çĕртме (№ 24). – С. 10. *Юркки Иванĕ // Революцичченхи чăваш литератури : [текстсем]. – Шупашкар, 1988. – II том, I кĕнеке. – С. 147. * Юркки Иванĕ (1881-1948) // Чăваш сăмахлăхĕ : 10-мĕш класăн вĕрентÿпе вулав кĕнеки. – Шупашкар, 1996. – II пайĕ. – С. 47. == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=842&id=3306081 Новости » Обзор книжной выставки «Халӑхра манӑҫми ячӗ», посвященная исследователю истории, культуры, и традиций чувашского народа Юркки Иванĕ] *Капитонова И.,[http://www.gap.archives21.ru/memorials.aspx?id=6688&s_page=9 Собиратель чувашского фольклора (К 130-летию со дня рождения Юркки Иванĕ)] *[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/issledovateli-jazyka/nikitin-ivan-dmitrievich-jurkki-ivane/ Исследователи чувашского языка : Никитин Иван Дмитриевич (Юркки Иванĕ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226001203/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/issledovateli-jazyka/nikitin-ivan-dmitrievich-jurkki-ivane/ |date=2019-12-26 }} — Культурное наследие Чувашии. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Публицистсем, алфавитпа]] [[Категори:Пайăр çынсем:Тутарстан]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:Раççей публицисчĕсем]] [[Категори:1858 çулта çуралнисем]] [[Категори:1896 çулта вилнисем]] [[Категори:Н.И.Ильминскийĕн педагогика системи]] bkspb3p0l6kllvbasuttyokmrvfa79m 0 80868 878876 767112 2026-11-06T01:47:56Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878876 wikitext text/x-wiki '''Бирскри ютйăхсен вĕрентевçисен шкулĕ''' — [[Бирск]] [[хула|хули]]нче (халĕ [[Пушкăртстан]]) [[Н.И.Ильминскийĕн педагогика системи]]не пурнăçа кĕртме вĕрентевçĕсем те хатĕрлес тĕллевпе [[1882]]-мĕш çултанпа ĕçленĕ [[шкул]]. Малтанхи вăхăтра вăл шкула вырăс маррисене çеç йышăннă, [[1888]]-мĕш çултанпа вара вырăçсене те илме пуçланă<ref>Аминов Т. М. [http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/info/2-statya/254-birskaya-inorodcheskaya-uchitelskaya-shkola БИРСКАЯ ИНОРОДЧЕСКАЯ УЧИТЕЛЬСКАЯ ШКОЛА.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Пушкăрт энциклопедийĕ.</ref>. Çапла вара вăл [[Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ]], [[Хусанти крешшĕн-тутар тĕп шкулĕ]], [[Хусанти ютйăхсен вĕрентевçисен семинарийĕ]] йышши вĕрентÿ йĕркелĕмĕсемпе юнашар тăрать темелле<ref>Исхаков Р. Р. [https://cyberleninka.ru/article/n/stranitsy-istorii-kazanskoy-uchitelskoy-inorodcheskoy-seminarii СТРАНИЦЫ ИСТОРИИ КАЗАНСКОЙ УЧИТЕЛЬСКОЙ (ИНОРОДЧЕСКОЙ) СЕМИНАРИИ] — ЖУРНАЛ Вестник Казанского государственного университета культуры и искусств 2015</ref>. [[1895]]-мĕш çулта вĕреннисен йышĕ: [[çармăссем]] — 23, [[вырăссем]] — 9, [[чăвашсем]] — 5, [[удмуртсем]] тата [[тутарсем]] — 4-шар, [[пушкăртсем]] тата [[коми-пермяксем]] — 1-шер. [[1920]]-мĕш çултан шкула '''Çармăс педагогика курсĕсем''' теме пуçланă, вара вăл [[Николо-Берёзовка]] ялне куçса кайнă (халĕ Пушкăртстанти Краснокамски районне кĕрет). [[1921]]-мĕш çултан Краснокаскинчи Çармăс педагогика вĕрентĕшĕ ятлă<ref>Нургалиев Д. С. [http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/2-statya/14167-krasnokamskoe-uchilishche КРАСНОКАМСКОЕ МАРИЙСКОЕ ПЕДАГОГИЧЕСКОЕ УЧИЛИЩЕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406123034/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/14167-krasnokamskoe-uchilishche |date=2016-04-06 }} — Пушкăрт энциклопедийĕ.</ref>. [[1924]]-[[1930]]-мĕш çулсенче Бирскри тутар педагогика вĕрентĕшĕпе пĕрлештернĕ, унтан каллех уйрăм. [[1934]]-мĕш çулта [[Николо-Берёзовка]] ялне таврăнать, техникум ята илет. [[1937]]-мĕш çултанпа çармăс педагогика вĕрентĕшĕ. Ăна [[1956]]-мĕш çулта хупнă. == Вуламалли== *Исеметов С.И. Незабываемый марпедтехникум. Николо-Берёзовка, 2006. * Материалы по истории образования и просвещения народов Волго-Уралья в рукописных фондах Н.И.Ильминского. Сборник документов и материалов / Авторы-составители: Р.Р.Исхаков, Х.З.Багаутдинова. – Казань: Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ; Изд-во «ЯЗ», 2015. – 620 с. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * Гареева Марианна Павловна. [https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-uchebnogo-protsessa-v-birskoy-inorodcheskoy-uchitelskoy-shkole-1882-1895 ОРГАНИЗАЦИЯ УЧЕБНОГО ПРОЦЕССА В БИРСКОЙ ИНОРОДЧЕСКОЙ УЧИТЕЛЬСКОЙ ШКОЛЕ (1882-1895)] // ЖУРНАЛ Вестник Чувашского государственного педагогического университета им. И.Я. Яковлева 2011 * [https://web.archive.org/web/20200114153052/http://komanda-k.ru/%25D0%259C%25D0%25B0%25D1%2580%25D0%25B8%25D0%25B9-%25D0%25AD%25D0%25BB/%25D0%25BA%25D0%25B0%25D1%2580%25D0%25BB%25D1%258B%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD-%25D1%2583%25D0%25B4%25D0%25BC%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2582%25D1%258B-%25D0%25B8%25D0%25B7-%25D0%25BC%25D0%25B0%25D1%2580%25D0%25B8%25D0%25B9-%25D1%258D%25D0%25BB Карлыган, удмурты из Марий Эл] * [http://www.tataroved.ru/publication/histkryash/7/ Публикации] — Сайт "Тюркско-татарский мир". [[Категори:Шкулсем]] [[Категори:Педагогика]] [[Категори:Мари Эл]] [[Категори:Удмурт республики]] [[Категори:Раççейре педагогика пĕлĕвне илни]] [[Категори:Удмуртсем]] [[Категори:Çармăссем]] [[Категори:Пушкăртстан]] [[Категори:Н.И.Ильминскийĕн педагогика системи]] fmhhm9if1quync1g6cs5a82by8w37ih 0 81122 878905 878306 2026-11-06T04:00:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878905 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Успенски (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Виççĕмĕш Успенски |тăван çĕлĕк = Виççĕмĕш Успенски |герб = Coat of arms of Irkutsk Oblast.svg |ялав = Flag of Irkutsk Oblast.svg |lat_deg =53 |lat_min =38 |lat_sec = 43 |lon_deg =101 |lon_min =41 |lon_sec = 19 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Иркутск облаçĕ |регион тапăлра = Иркутск облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Зима районĕ |район тапăлра = Зима районĕ{{!}}Зима |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Новолетники ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Новолетники ял тăрăхĕ{{!}}Новолетники |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = паллă мар |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |Пурăнан халăх = 497 |халăх çыравĕн çулĕ = 2012 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = Вырăссем, чăвашсем |конфесси йышĕ = христиансем |этнохороним = виççемĕш успенскисем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 653241 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = +7 83846 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 32222824005 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Виççĕмĕш Успенски''' ({{lang-ru|Успенский 3-й}}) — [[Иркутск облаçĕ]]нчи [[Зима районĕ]]нчи ял. == Кунçул == Интернетран<ref>Ташней, Таисия. [https://chuvash.org/news/24346.html Чӑваш чӗлхи: Иркутск тӑрӑхӗнчи ялта чӑваш чӗлхи урокӗ иртнӗ] — 10.02.2020 20:54 </ref>: {{Цитата|Иркутск облаҫӗнчи Зима районӗнчи Новолетники ялӗнчи вулавӑшра «Чӑваш чӗлхин» чӗрӗ урокӗ иртнӗ. Ӑна Иркутск тӑрӑхӗнчи чӑвашсен «Юлташ» наципе культура автономийӗн пайташӗ, «Юхтӑр юрӑ» ҫемье ансамблӗн ертӳҫи Валентина Ягшимурадова тата Зинаида Ковалева вулавӑш ӗҫченӗ йӗркеленӗ. «Юлташ» автономин ертӳҫи Вероника Тимофеева пӗлтернӗ тӑрӑх, ачасене чӑваш алфавичӗпе паллаштарнӑ. Пӗчӗкскерсем чӑваш сӑмахӗсене калама хӑнӑхнӑ. Йӑлара тӗл пулакан япала ячӗсемпе паллашнӑ. Чӑваш тумтирӗн тӗрри-эрешӗ ҫинчен те каласа кӑтартнӑ вӗсене. Вероника Тимофеева шухӑшланӑ тӑрӑх, ачасене мӗн пӗчӗкрен чӑвашла вӗрентмесен чӗлхе ҫухалӗ. Чӗлхене ҫемьере ҫеҫ мар, шкулта та вӗрентмелле. Унта ачасем ҫырулӑха, грамматикӑна, професси тата ӗҫ калаҫӑвне хӑнӑхаҫҫӗ тесе шухӑшлать вӑл. Новолетники ялӗнче чӑвашла калаҫаҫҫӗ. Тӑван халӑхӑмӑр йӑли-йӗркине те унтисем манса ӗлкӗрмен иккен-ха. Анчах вырӑнти шкулта чӑваш чӗлхине вӗрентмеҫӗ. Ашшӗ-амӑшӗ тата тӳре-шара кӑмӑл тусан чӑвашла вӗрентес ӗҫе йӗркелеме автономи пулӑшма хатӗррине пӗлтернӗ Вероника Тимофеева. '''Масляногорск ялӗнче''' [[чӑваш чӗлхи]]не пилӗк ҫул ӗнтӗ факультатив йӗркипе вӗрентеҫҫӗ.}} [[Виççĕмĕш Успенски]] те чăваш ялĕ иккенне ак çак тĕлтен пĕлме пулать<ref>Гергесова, Лидия. [http://baik-info.ru/novoletniki-selo-gde-rastet-hmel-i-varitsya-nastoyashchee-chuvashskoe-pivo Новолетники: село, где растет хмель и варится настоящее чувашское пиво] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203184836/http://baik-info.ru/novoletniki-selo-gde-rastet-hmel-i-varitsya-nastoyashchee-chuvashskoe-pivo |date=2024-12-03 }} — «СМ Номер один» валли. Фото авторăн, СМ Номер один , № 16, апрелĕн 28-мĕшĕ, 2016</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|— В детстве тетя Лиза с нами, ребятишками, только на чувашском разговаривала, а когда мы пошли в школу, перешла на русский. Нам было тяжело. Учителя, к примеру, указывали на какой-нибудь предмет, называли его на русском, а мы — на чувашском. Никак не могли усвоить. Но еще хуже приходилось учащимся из Третьеуспенского. Начальную школу у себя они оканчивали на чувашском, а здесь им приходилось сразу переходить на русский.}} {{Цитата вĕçĕ}} == Тавралăх == ==Паллă çынсем, ытти харкамлăхсем== * [[Тимофеева Вероника Васильевна]] (çуралнă чухнехи [[хушамат]] Белкова) — Ирткутск облаçĕнчи чăвашсен «Юлташ» наци-культура автономийĕн ертÿçи<ref>[http://rzima.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=10125:---3-----&catid=313:2014-05-15-00-55-30&Itemid=222 В поселке УСПЕНСКИЙ-3 СОСТОЯЛСЯ ОБЛАСТНОЙ ЧУВАШСКИЙ ПРАЗДНИК АКАТУЙ]</ref><ref>[https://chuvash.org/news/44920.html Чӑвашлӑх: Иркутскри чӑваш хӗрарӑмне преми панӑ.]</ref> == Вуламалли == *Максимов, Леонид Сергеевич. Чуваши Восточной Сибири / Л. С. Максимов; [предисл. А. И. Васильева, А. И. Иванова]. - [Иркутск, 2006] (Тип. "На Чехова"). - 234 с., [16] л. фот., цв. фот. : портр., фот., ил., табл. *"Юлташ" из далекого Иркутска : [об издании чуваш. газ.] // Совет. Чувашия. - 2004. - 7 авг. - С. 1. *Максимов, Л. [http://nasledie.nbchr.ru/upload/pdf/irkutsk.pdf Чувашская диаспора Приангарья] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216211615/http://nasledie.nbchr.ru/upload/pdf/irkutsk.pdf |date=2020-02-16 }} // Максимов, Л. Чуваши Восточной Сибири / Л. Макимов. – Иркутск, 2006. – С. 10. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [http://nasledie.nbchr.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/sibfo/jultash-irkutsk/ Национально-культурная автономия чувашей «Юлташ» Иркутской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201209003356/http://nasledie.nbchr.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/sibfo/jultash-irkutsk/ |date=2020-12-09 }} {{Irkut-obl-geo-stub}} {{Зима районĕ}} [[Категори:Зима районĕ]] [[Категори:Иркутск облаçĕнчи чăваш ялĕсем]] nekpfrnskwoxg7wbv5sou6162uz8fvj 0 82687 878779 873710 2026-11-05T18:51:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878779 wikitext text/x-wiki {{пĕлтерĕшсем|Ăс-тăн (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Lion.Reason.jpg|мини|300пкс|Ăс-хакăла аллегорилени. Лионри [[Нотр-Дам-де-Фурвьер]] базиликин тĕп ĕскерĕ.]] '''Ăс-тăн''' ({{lang-la|ratio}})<ref>{{Из БСЭ|пуçелĕк=Ум|кăларăм=3-мĕш}}</ref> ({{lang-el|νους}}) — [[Шухăшлани (философи)|шухăшлав ĕç-хĕлĕн]] чи çӳллĕ [[философи категорийĕ]]<ref>''[[Швырёв Владимир Сергеевич|Швырев В. С.]]'' [http://iph.ras.ru/elib/2524.html Разум] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923063608/http://iph.ras.ru/elib/2524.html |date=2013-09-23 }} // [[Новая философская энциклопедия]]: в 4 т. / [[Институт философии РАН|Ин-т философии РАН]]; Нац. обществ.-науч. фонд; Предс. научно-ред. совета [[Стёпин Вячеслав Семёнович|В. С. Стёпин]]. 2-е изд., испр. и допол. — М.: [[Мысль (издательство)|Мысль]], 2010. — ISBN 978-5-244-01115-9.</ref>, пĕтĕмĕшле [[Шухăшлани|шухăшлама]], [[Анализ (философи)|анализ тума]], [[Абстракци|абстракцилеме]] тата [[Ăнлавсене пĕтĕмлетни|пĕтĕмлетме]] пултарни<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Разум|[[Соловьёв Владимир Сергеевич|Соловьёв В. С.]]}}</ref>. == Этимологи тата çывăх ăнлавсем == == Чĕрчунсен ăс-тăнĕ == {{main|Чĕрчунсен интеллекчĕ}} == Çав. пекех == * [[Интеллект]] * [[Шухăшлав]] * [[Космосри ăс-хакăл]] * [[Логикăпа шухăшлав]] * [[Ăс-тăн]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * ''Васильев В. В.'' Трудная проблема сознания. — М.: Прогресс-Традиция, 2009. — 272 с. — ISBN 5-89826-316-0. * ''Прист С.'' Теории сознания / пер. с англ. А. Ф. Грязнова. — М. : Идея-Пресс: Дом интеллектуал. кн., 2000. — 287 с. * ''Андреева Л.'' Экстатические обряды в практиках некоторых российских конфессий или изменённые формы сознания // Общественные науки и современность. — 2005. — № 3. * {{кĕнеке|автор=Дели М. М.|каçă пайĕ = http://anthropology.ru/ru/texts/deli/sergeev_20.html|пай = Онтология сознания: историко-философский аспект|пуçелĕк=Homo philosophans. Сборник к 60-летию профессора К. А. Сергеева|сери=«Мыслители», выпуск 12|вырăн=СПб.|издательство=Санкт-Петербургское философское общество|çул=2002|страницы=312—315}} * ''Ильясов Ф. Н.'' [http://www.iliassov.info/article/kommunik_soznan.htm Коммуникативный подход к идентификации сознания] // Вестник Академии Наук СССР. — 1991. — № 2. — С. 62-67. * ''[http://www.humanities.edu.ru/db/msg/8904 Книгин А. Н.]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Ноябрь 2018 |bot=InternetArchiveBot }}'' [http://tvfi.narod.ru/knigin/index.htm Философские проблемы сознания] — Томск: Изд-во Томского ун-та, 1999. — 338 с. * ''[[Леонтьев, Алексей Николаевич|Леонтьев А. Н.]]'' [http://www.psy.msu.ru/people/leontiev/dsl/index.html Деятельность. Сознание. Личность.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161222090140/http://www.psy.msu.ru/people/leontiev/dsl/index.html |date=2016-12-22 }} — М., 1975. * ''Молчанов В. И.'' [http://filosof.historic.ru/books/item/f00/s00/z0000893/st000.shtml Время и сознание. Критика феноменологической философии] : монография — М.: Высш. шк., 1998. — 144 с. * ''Морозов Е. В.'' Эволюция сознания. Современная наука и древние учения. — М.: Новый Акрополь, 2013. — 370 с. — ISBN 978-5-91896-048-6. * ''[[Налимов, Василий Васильевич|Налимов В. В.]]'' Спонтанность сознания. — М., 1989. * ''Пенроуз Р.'' Тени разума. В поисках науки о сознании. — М.: Ижевск, 2005. * ''Рубинштейн С. Л.'' Бытие и сознание. — М., 1957 * ''Спиркин А. Г.'' Сознание и самосознание. — М., 1972 * {{статья| автор = Спирова Э. М.| пуçелĕк = Идолы сознания на пути к пониманию | каçă = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2006_1/Spirova/7.pdf | кăларăм = [[Знание. Понимание. Умение]]| çул = 2006| номер = 1 | страницы = 48—53}} * ''Шенцев М. В.'' Информационная модель памяти. — СПб., 2005. * ''Tart Ch. T.'' States of Consciousness. — New York, 1975. == Каçăсем == * [http://postnauka.ru/video/11626 Проблема сознания] : видеолекция / к. ф. н. Дмитрий Иванов // [[ПостНаука|Проект «ПостНаука»]]. — 16.04.2013. * [http://psi.webzone.ru/intro/intro02.htm Сознание] // [http://psi.webzone.ru/ Психологический словарь]. * [https://web.archive.org/web/20210506175945/https://vocabulary.ru/search?view=search&look=phrase&query=%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5&Submit=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B8+%C2%BB Сознание] // [http://www.vocabulary.ru/?stxt=&select=%C4%F0%F3%E3%E8%E5+%EF%F0%EE%E5%EA%F2%FB+%CD%DD%D1%3A&Submit=%C8%F1%EA%E0%F2%FC%21 Национальная психологическая энциклопедия]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://scepsis.ru/library/id_858.html Проблема определения понятия «сознание»] // Естествознание, философия и науки о человеческом поведении в Советском Союзе / [[Грэхэм, Лорен|Лорен Грэхэм]]. — Гл. V. * Новости и статьи по проблеме сознания на [http://consmind.ru/ русскоязычном портале Conscious Mind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124152044/http://www.consmind.ru/ |date=2020-01-24 }} * Аудио тата видеоматериалсем: [http://hardproblem.ru/ сайте Московского центра исследований сознания] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027232752/https://hardproblem.ru/ |date=2020-10-27 }} [[Категори:Шухăшлав]] [[Категори:Философи терминĕсем]] [[Категори:Эпистемологи]] r4kzs53yc8624uahfxowbk81ssp3z0c 0 83195 878946 858144 2026-11-06T07:53:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878946 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Дягилев Сергей Павлович |тăван ят = |портрет = Dyagilev SP.jpg |анлăшĕ = |портрета ăнлантарни = Дягилев Сергей Павлович |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлев тĕсĕ = |çуралнă вăхăт = |çуралнă вырăн = |гражданлăх = |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |амăшĕ = |ашшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |парнесемпе чыславсем = |сайт = |викиампар = }} '''Сергей Павлович Дягилев''' (31 пуш 1872, Селищи, Новгород кӗперни — 19 ҫурла 1929, Венеци ҫывӑхӗнчи Сан-Микеле утравӗ) — вырӑс театр тата ӳнер ӗҫченӗ, «[[Илемлĕх тĕнчи]]» ушкӑна никӗслекенӗсенчен пӗри, Парижри «Вырӑс сезонӗсен» еркелекӗнӗ тата «Дягилевӑн вырӑс балечӗ» ушкӑна никӗслекенӗ, антрепренёр. == Кун-ҫулӗ == == Вуламалли == *Бенуа А. Н. Мои воспоминания. В пяти книгах. Т. 1-2. Изд. второе, доп. М.: Наука, 1990. *Валентин Серов в воспоминаниях, дневниках и переписке современников, т. 1-2, Л., 1971. *Волконский С. М. Мои воспоминания. Лавры. Странствия. Родина. — Берлин: Медный всадник, 1923, М.: «Искусство», 1992, в 2 т. *Волконский С. М. Рецензии в газете «Последние Новости» — см. полное собрание в: Revue des études slaves, Paris, LXIV/4, 1992, pp. 735—772. *Гарафола Л. Русский балет Дягилева. Пер. с англ. Пермь: Книжный мир, 2009. 480 c. ISBN 978-5-903861-06-4 *Грабарь И., Моя жизнь, М.-Л., 1937. *Лифарь, Серж. Дягилев, С Дягилевым. М.: Вагриус, 2005. 592 с. 5000 экз. ISBN 5-9697-0022-3. *Луначарский А. В. В мире музыки. М., 1958. *Мокроусов А. Б. Деньги и искусство между Востоком и Западом. С. П. Дягилев. Материалы к биографии. 1902—1926 // Теория моды, 2010, № 15. С. 167—204. == Каҫӑсем == * [http://www.mamatov.ru/djagilev1.html Сборник семейных фотографий «Дягилевы в Перми»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190922050909/http://www.mamatov.ru/djagilev1.html |date=2019-09-22 }} * [https://project1917.ru/heroes/sergey-dyagilev Сергей Дягилев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928182039/https://project1917.ru/heroes/sergey-dyagilev |date=2020-09-28 }} на [[1917. Свободная история|Проекте1917]] * [http://magazines.russ.ru/vestnik/2003/9/chaik-pr.html Ирина Чайковская «Загадки Дягилева»] * [https://web.archive.org/web/20200221185821/http://br00.narod.ru/10660322.htm Фотографии могил Дягилева и Стравинского] * [http://maps.google.ru/?ie=UTF8&ll=45.446963,12.348302&spn=0.000692,0.001715&t=k&z=20 Место захоронения в Google Maps] * [http://b52feriball.narod.ru/photo20.jpg Макет памятника Дягилеву в Париже] * [https://web.archive.org/web/20110823101847/http://pro-piter.org/?p=74 Биография С. П. Дягилева в Виртуальной энциклопедии Pro Питер] * [https://www.youtube.com/watch?v=4p-FUKyzBFo «Париж Сергея Дягилева»] * [https://web.archive.org/web/20120529055301/http://www.vmdpni.ru/news/nochmuzeev.htm Выставка «Сокровища „Русских сезонов“ Дягилева» 20 мая-20 июля] * [http://mirolub.ru/node/142 Дягилевы в истории Чернушинского района] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190128172951/http://www.mirolub.ru/node/142 |date=2019-01-28 }} * [http://www.rm-daily.com/?cmd=main.news&id=1374 Монте-Карло и Русские балеты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715191029/http://www.rm-daily.com/?cmd=main.news&id=1374 |date=2011-07-15 }} * [http://snob.ru/selected/entry/8363 Мария Семендяева. Владимир Семенихин организовал выставку о балетах Дягилева // [[Сноб (журнал)|Сноб]]. 2009. 30 октября] l5twfiqb3qygttsy99tw7dwsrohx85l 0 83317 878855 878556 2026-11-05T23:10:53Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878855 wikitext text/x-wiki [[File:Надгробный камень. Датированный 1349годом.jpg|thumb|1349-мĕш çулхи чул юпа. Тутарстанти Аксу районĕнчи [[Кивĕ Саврăш]]]] [[File:Bolgar gravestone.JPG|thumb|Çыруллă чул юпа катăкĕ. Пăлхар хулинчен.]] [[File:Селеще1.jpg|thumb|Аксу районĕнчи Кивĕ Саврăш патĕнчи тепĕр чул юпа (1347)]] '''Атăлçи Пăлхар эпиграфика палăкĕсем''' — вăтам ĕмĕрсенчи Атăлçи Пăлхар патшалăхĕн тата Ылттăн Уртари çав ятпах паллă тăрăхăн [[эпиграфика|эпиграфика палăкĕсем]]. Чăннипе илсен, монголсемчченхи Атăлçи Пăлхартан çак ятпа асăнмалли япаласем çукпа пĕрех темелле (е пачах та çук), çавăнпа та кунта ытларах 13-14 ĕмĕрсенчи чул палăксем çинчи эпитафисем пирки сăмах пырать. Вилтăприсем çине çыруллă чул юпасем лартас йăлана, Ылттăн Урта тапхăрĕнче, Вăтам Азирен (Хорезмран) тата Кавказран миграциленĕ çынсем илсе килнĕ. == Палăксен йышĕ == 13-14-мĕш ĕмĕрсенчи Атăлçи Пăлхар эпиграфика палăкĕсен тупса палăртнă йышне уйрăм регионсем тăрăх пăхса палăртма аван. #Пăлхар хулашĕн территорийĕнче тупса палăрнисем — 158 штук #Саккам территорийĕнче тупса палăрнисем (Пăлхар хулашĕсĕр пуçне) — 128 штук #Хусан хулин таврашĕнче тупса палăртнисем — 26 штук #Атăлăн сылтăм çыранĕнче тупса палăрнисем — 50 штук Çапла вара, пурне те пĕрле хушсан 362 штук. Ку цифрăсене пурне те Д. Г. Мухаметшин кĕнекинчен илнĕ<ref>Мухаметшин Д. Г. [http://archtat.ru/content/uploads/2017/12/aes_6-1.pdf Татарские эпиграфические памятники. Региональные особенности и этнокультурные варианты]. Серия «Археология евразийских степей». – Выпуск 6. – Казань: Институт истории АН РТ, 2008. – 132 с. илл. — С. 85-99.</ref>. Мĕнпур кунашкал палăксен йышĕ, чăнах та, 400 патнелле çывхарса пырать<ref>Кун пирки А. П. Хусанкайăн Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статйинче те каланă.</ref>. Хальхи тĕпчевçĕсем шута илнĕ мĕнпур 362 палăка пăхса тухма тăрăшаççĕ. Гарун Юсупов пăхса тухнă палăксен шучĕ 200 таврашнелле теме пулать (палăксен 90% р,л-чĕлхепе тенĕ вăл). Марсель Ахметзянов 161 палăка пăхса тухнă, ятарлă таблица тунă. Р,Л-чĕлхеллĕ палăксен йышĕ 90 процентран чылай каярах тесе палăртнă. Анчах та Д. Г. Мухаметшин кĕнекинчен з,ш-чĕлхеллисем 4 штук çеç пулни курăнать. Ю. Юменальев тата С. Ювенальев та, каллех хайхии Г. Мухаметшин çине таянса, <big><big>анчах тĕп çăлкуçа кăтартмасăр</big></big>, тупса палăртнă палăксен шучĕн ыйтăвне хускатаççĕ<ref>Ювенальев Ю. Ю., Ювенальев С. Ю. [http://библиотека.сувары.рф/books/etnichyeskaya_ryeligiya_i_mifologichyeskiye_pryedstavlyeniya.pdf Культура суваро-булгар. Этническая религия и мифологические представления.] — Чебоксары, 2013. — 128 с., илл. ISBN-978-5-7361-0154-2</ref>{{rp|17}}. Çапла пулса тухать: мĕнпурĕ 274 палăк, вĕсенчен 43-шĕ арабла, 4-шĕ тĕрĕкле (стандартлă тĕрĕкле тесе ăнланмалла). Ытти 227 палăк «сăварпăлахарла» (пăлхарла тесе ăнланмалла) (78 палăка Пăлхар хулашĕнче, 84 штукне Саккамра, 22 штукне Хусан таврашĕнче, 43 штукне Атăлăн сылтăм енче тупнă). Ахăртнех, ку авторсем кивелнĕ информаципе усă курнă. Н. И. Ашмарин хăйĕн «Болгары и чуваши» кĕнекинче Атăлçи пăлхарсен 12 эпитафине илсе кăтартнă теççĕ, анчах та вăл чăннипе 93 палăка пăхса тухнă. Кĕнеки компактлă пултăр тесе, пурне те унта асăнман. == Икĕ чĕлхеллĕ мăссăльманла чул юпасем == Атăлçи Пăлхар чул юписенчен ытларах пайĕ мăссăльман тĕнĕпе çыхăннă. Чĕлхе тĕлĕшпе пăхсан вара — ытларахăшĕ икĕ чĕлхеллĕ: арабла тата тĕрĕкле ротацизмлă е арабла тата тĕрĕкле зетацизмлă. Çав вăхăтрах юлашкинчен асăннă икĕ ушкăн калăпăшĕсемпе тан маррине те ятарласах палăртас пулать. ===Трнскрипци тата транслитераци === Атăлçи Пăлхар эпиграфика палăкĕсене, эрменлисене шутламасан, пĕтĕмпех араб графикипе çырнă. Çапла вара, вĕсене вулас тесен, араб çырулăхне пĕлмелле. Кайран вара, мĕн вуласа пĕлнине, урăх çырулăх çине те куçарма пулать. Урăх чĕлхене тÿрех куçарма вара <big><big>васкамалла мар</big></big>. Саспаллишерĕн, сăмахшерĕн, мĕнле пур, çавăн пек, çырса тухмалла чăн малтан. Çак процеса транскрипци тата транслитераци теççĕ. Çак ĕçе тĕрĕс, пысăк ăсталăхпа тăвас тесен, араб çырулăхĕн вăтам ĕмĕрсенчи (13-14-мĕш çĕрçуллăхсем) уйрăмлăхĕсене те пĕлмелле, [[палеогафи]]лле тĕпчевсем тумалла. Çапла палăртса тухнине кирек хăçан та тытса куçарма май пур. Мĕн çырнинчен ытларах мĕнле чĕлхепе çырни пысăкрах пĕлтерĕшлĕ теме пулать. Акă пĕр тĕслĕх, [[1307]]-мĕш çулхи палăк çинчи çыру (шупка тĕспе араблине, тĕксĕм тĕспе тĕрĕклине кăтартнă): {{Цитата пуçламăшĕ}} Äl-хökmü li-l-lahi-l-gäliji-l-käbiri. '''Jljаs аuli Jsmаgil аuli Мöхämmäd bälüкü.''' Räxmätü-l-lähi gäläjhi räхmätän vаsigätän. '''Таriха žеti zür аltуšу žаl zu-1-qagidä аjху išnа äči. Čаrimsän sуvnа bаrsа v(i)lti.''' {{Цитата вĕçĕ}} Ку тĕслĕхе М. Закиев кĕнекинчен<ref>Закиев М. З., Кузьмин-Юманади Я. Ф. [https://сувары.рф/ru/content/volzhskie-bulgary-i-ih-potomki-0 Волжские булгары и их потомки.] — М.: ИНСАН, Российский фонд культуры, 1993. —160 с. ISBN 5-85840-265-8 (1-мĕш сыпăка пăхмалла)</ref> илнĕ, — транскрипцине е хăй тунă, е урăх çыннăн транскрипцийĕпе усă курнă. Çак япаланах А. П. Хусанкай еплерех транскрипциленине пăхар тата<ref>Революцичченхи чăваш литератури. 1-мĕш том. Шупашкар, 1984. (Пăхмалла: с. 55-57, 413-414).</ref>. [[File:Atner Huzangaj.jpg|thumb|Atner Huzangaj</br><big>Атнер Хусанкай тăрăшнипе Н. И. Ашмаринăн «Болгары и чуваши» кĕнекин репринтла кăларăмĕ тухнă</big>]] :1)Тÿре ĕçĕ çулти аслă аллах аллинче :2)'''Ильяс ывăлĕ Исмаил''' :3)'''ывăлĕн Мухаммадăн палăкĕ''' :4)Тивлечĕ аллахăн уншăн чикĕсĕр :5)пултăр! '''Тарăхĕ: çичĕ''' :6)'''çĕр олттăшĕ çол, зилькади''' :7)'''ойăхĕшĕнчеччĕ. Çарăмсан''' :8)'''шывне пырса вилчĕ''' Ку автор текстăн арабла пайне транскрипцилесе тăман, тÿрех чăвашла куçарнă. Тĕрĕкле пайĕ вара — чăнах та транскрипци (тен, хăшпĕр кăлтăксем пур пулсан та), куçару мар. Кунта та текстăн тĕрĕкле пайĕ '''тĕксĕм''', арабла пайăн чăвашла куçарăвĕ — шупка. Енчен те камăн та пулин çак транскрипцисен-транслитерцисен-куçарусен тĕрĕслĕхне тишкерес килет пулсан, унăн хăйĕн мĕнпур ĕçе çĕнĕрен, малçăлкуç çине таянса, тума тивет. Е ытти авторсен транскрипцийĕсемпе танлаштарса пăхмалла. Халлĕхе вара акă мĕн палăртма пулать. Текста транскрипциленĕ чухне А. П. Хусанкай арабçă ăслăлăх тĕрĕслĕхне çеç мар, хальхи чăваш вулавçин кăмăлĕ-туйăмĕсене те шута хума тăрăшнă. Çавна кура оригиналтан кăштах пăрăннă вырăнсем те пур темелле. Анчах та вĕсем нумаях мар, çапла вара, транскрипци унта транскрипциех пулса юлать.Калăпăр, «Çарăмсан шывне пырса вилчĕ» тенине илер. Оригиналта «пырса» мар, «п'''а'''рса». Ку вăл çак сăмах темиçе çĕр çул каялла чăваш чĕлхинче кăшт урăхларах янранине пĕлтерет, мĕншĕн тесен фонетикăлла куçăм пулса иртнĕ. === Çынсем мĕнле чĕлхепе калаçнă? === [[File:Ashmarin.jpg|thumb|left|Н. И. Ашмарин]] Вилтăприсем çинчи чул юпасенчи эпитафисене мĕнле чĕлхесемпе çырнине кура, тĕрĕкле р-чĕлхепе тата тĕрĕкле з-чĕлхепе теме пулать. Çав вăхăтрах «Хусан шкулĕн» ăславçисем урăхларах карччынсем те кăлаарса тăратнă<ref>Юсупов, асăннă çăлкуç.</ref>{{rp|92}}<ref>Хакимзянов, 1978</ref>, халĕ те тăратаççĕ<ref>Измайлов, Искандер. [https://realnoevremya.ru/articles/289000-bulgarskiy-yazyk-i-yazyki-naseleniya-srednevekovoy-bulgarii «Булгарский язык» и языки населения средневековой Булгарии: моделирование этнолингвистической ситуации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203202255/https://realnoevremya.ru/articles/289000-bulgarskiy-yazyk-i-yazyki-naseleniya-srednevekovoy-bulgarii |date=2024-12-03 }} — Реальное время, 00:00, 31.08.2023</ref><ref>Бакиров, Марсель Хаернасович. [https://cyberleninka.ru/article/n/yazyk-naseleniya-volzhskoy-bulgarii-v-svete-novyh-issledovaniy ЯЗЫК НАСЕЛЕНИЯ ВОЛЖСКОЙ БУЛГАРИИ В СВЕТЕ НОВЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ] — ФИЛОЛОГИЯ И КУЛЬТУРА. PHILOLOGY AND CULTURE. 2022. №1(67)</ref>. Ылттăн Урта пуçлансан унчченхи Атăлçи Пăлхар территорине кăнтăртан (Хорезмран, Вăтам Азирен, Кавказран) урăх çынсем килсе вырнаçма пуçланă. Çакă эпитафисенче кăтартнă çынсен [[тахаллус]]ĕсенчен, титулĕсенчен, ячĕсенчен курăнать. Вĕсем, паллах, кунти пăлхар чĕлхине малтанласа пĕлмен темелле. Çапах та пурăна-киле ăна алла илме, вĕренме пуçланă. Кунашкал майпа вĕсем икĕ чĕлхеллĕ çынсем (билингвсем) пулса тăнă. Хăйсен малтанхи тĕрĕкле з-чĕлхине те, пăлхарсен тĕрĕкле р-чĕлхине те пĕлмешкĕн тытăннă. Çапла вара чул палăксем хушшинче икĕ чĕлхине те куратпăр. Анчах та пурпĕрех р-чĕлхеллисем чылай нумайрах. Мĕншĕн тесен вырăнти халăх çав чĕлхепе калаçнă, эппин, вăл чĕлхен управçи-усравçисем те ытларах. Ĕнтĕ килсе вырнаçакансен чĕлхи вырăнти çынсен чĕлхине ку вăхăтра хĕссе кăларса пынă тени ниепле те чăн пулма пултараймасть. Каярахпа, ахăртнех, урăхларах самана пуçланнă, лару-тару улшăнăннă. Вăл вара — пачах урăх ыйту. Илер-ха, акă, Иски-Рязвп ялĕн масарĕнче тупнă [[XIV]] ĕмĕрти икĕ палăка, ашшĕн тата ывăлĕн вилтăприйĕсем çинче лартнăскерсене. Ашшĕн палăкĕ çинче з-чĕлхеллĕ тĕрĕкле çыру, ывăлĕн палăкĕ çине р-чĕлхеллĕ терĕкле çыру. Ф. С. Хакимзянов çакна курать те, пире ашшĕпе ывăлĕ тĕрлĕ чĕлхепе калаçма пултарайман пек кăтартакан шухăш патнелле сĕтĕрме хăтланать<ref>Хакимзянов, 1987</ref>,. Анчах та ку тĕрĕс мар шухăш. Мĕншĕн тесен ашшĕпе ывăлĕн чĕлхисем тĕрлĕрен пуласси паянхи пурнăçра та питĕ анлăн сарăлнă. Калăпăр, çапла майпа, акă, паянхи тутарсем те, чăвашсем те вырăсланса пыраççĕ чылай чухне. Ара, сахал-им пирĕн хушăра ашшĕ-амăшĕн чĕлхине пачах та пĕлмен е начар пĕлекен ывăлĕ-хĕрĕсем? Пур кунашкал çынсем, пур. Эппин еплерех ăнлантарма пулать-ха палăксенче ÿкерĕннĕ çакнашкал ситуацие? З-чĕлхеллĕ ашшĕ кунта килсе вырнаçнă килйышĕпе, пурăна-киле вĕсем ытларах та ытларах р-чĕлхепе калаçма пуçланă. Çавна кура тĕрлĕ ăрури çынсен палакĕсенчи чĕлхесем те тĕрлĕрен. Вăхăт иртнĕçемĕн «çиеле тухакан» чĕлхе ку тĕслĕхре — р-чĕлхе. [[File:Bolghar Northern Mausoleum Interior 2024-07-12 1069.jpg|thumb|350px|Bolghar Northern Mausoleum Interior 2024-07-12 1069</br><big>Пăлхар хулашĕнчи Çурçĕр мавзолейĕнчи пăлхар эпиграфика палăкĕсем</big>]] Ашшĕпе ывăлĕ тĕрлĕ чĕлхеллĕ пулма пултарайман пек кăтартма хăтланни Ф. С. Хакимзянова мĕншĕн кирлĕ пулнă-ха? Пăхса тухакан икĕ чĕлхерен пĕри «вилĕ» пек кăтартма. Имĕш, р-чĕлхепе чăннипе никам та калаçман та, вăл ячĕшĕн çеç тахçан авалтан «функционаллă» майпа сыхланса юлнă иккен. Ĕненме е шута илме пулать-и-ха çакнашкал шухăша? Енчен те çакнашкаллăха чăна хурас пулсан та, р-чĕлхе факторне пурпĕрех айккинелле катертейместĕн. Ара, вăл мĕншĕн «фукционаллă» пулса тăнине ăнлантарма тивет вĕт-ха кун пек чухне. Çапла вара, ку çынсен несĕлĕсен чĕлхи р-чĕлхе пулни патне çитсе тухатăн. Р-чĕлхеллĕ пулнă та, анчах ăна темшĕн пăрахнă иккен. Ăнлантару çук. Апла-тăк, ку [[фантази]]пе тан япала<ref name= "ААЧ">''Чеченов А. А.'' [https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*=3P%2BdFKxkhjOBIIlWVz4yfl4qnxV7InVybCI6InlhLWRpc2stcHVibGljOi8vcFowT20wd2tDTlpOSk51ZklwZ2d4bXl3ckdOQWZqTDk4UnhYenlrRUZ6Zz0iLCJ0aXRsZSI6IkVYUEVSSUVOQ0UucGRmIiwidWlkIjoiMCIsInl1IjoiMjEzMjcxMTU3MTUwMTgzNzYzMyIsIm5vaWZyYW1lIjpmYWxzZSwidHMiOjE1MDk2NTY5ODE0NzF9 Опыт историко-генетической интерпретации феномена параллельного функционирования джокающих и йокающих идиомов в среднем Поволжье (по материалам языков эпиграфических памятников XIII—XIV веков с территории Булгарского улуса Золотой Орды)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231217113602/https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*=3P%2BdFKxkhjOBIIlWVz4yfl4qnxV7InVybCI6InlhLWRpc2stcHVibGljOi8vcFowT20wd2tDTlpOSk51ZklwZ2d4bXl3ckdOQWZqTDk4UnhYenlrRUZ6Zz0iLCJ0aXRsZSI6IkVYUEVSSUVOQ0UucGRmIiwidWlkIjoiMCIsInl1IjoiMjEzMjcxMTU3MTUwMTgzNzYzMyIsIm5vaWZyYW1lIjpmYWxzZSwidHMiOjE1MDk2NTY5ODE0NzF9 |date=2023-12-17 }} // Чувашская письменность: история и современность: Материалы международной научно-практической конференции, 17 июня 2011 г., Чебоксары / Отв. ред. Э. Е. Лебедев. Чебоксары: Чувашский государственный институт гуманитарных наук, 2012. (Каçăсенче страницăсене ал айĕнчи интернет-ресурса кура кăтартма тивет)</ref>. Енчен те 13-14-мĕш ĕмĕрсенчи çынсен чĕлхисене палăртрăмăр-тăк, маларахри саманасем пирки те калама пулать. Р-чĕлхе вăл вăхăтра тĕнчипе те урăх ниçта та пулман. Çавăнпа та вăл чĕлхепе калаçакансене таçтан урăх тĕлтен килсе ернĕ теейместĕн. Вĕсем çак тĕлте çеç, Атăлпа Шур Атăл тăршшĕнче, пурăннă. Эппин, маларахри ĕмĕрсенче те (монгол-тутарсем килсе тапăниччен) çаплах пулнă. З-чĕлхеллисем тĕлĕшпе вара апла калаймастăн. Мĕншĕн тесен з-чĕлхе вăл стандартлă тĕрĕк чĕлхи, ытти мĕпур тĕрĕксем, пăлхарсемсĕр пуçне, çав чĕлхепе калаçаççĕ. Вăл шутра Дешт-и-Кăпчакра та, Хорезмпа ытти Вăтам Азире те, Çĕперте те, Кавказра та. Монголсемчченхи Атăлçи Пăлхарта пулни тĕлĕшпе çеç çирĕплетсем калама çук. Çителĕлĕ таран пулман вĕсем унта ун чухне. [[Ашмарин, Николай Иванович|Н. И. Ашмарин]] 1902-мĕш çултах ак çапла каласа хăварнă<ref name="Ашмарин">Ашмарин Н. И. Болгары и чуваши. Казань, 1902</ref>{{rp|38}}: {{цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Язык волжских болгар тождественен с современным чувашским}}<Куçару: Атăлçи пăлхарсен чĕлхи хальхи чăваш чĕлхипе [[çавахлăх]]ла.> {{цитата вĕçĕ}} == Эпитафисем — литература палăкĕсем == С. М. Червонная ÿнер тĕпчевçи XIII-XIV емĕрсенчи Атăлçи Пăлхар эпитафийĕсем пирки мĕн çырнине илсе кăтартатпăр (унта вăл вĕсен литературăлла пĕлтерĕшне уçса парать)<ref>Червонная С. М. Искусство Татарии. История изобразительного искусства и архитектуры с древнейших времён до 1917 года. М., «Искусство», 1987. — с.108.</ref>. {{цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|...в [[XIII]]-[[XIV]] веках, сквозь жёсткий панцирь теологической схоластики в словах, начертанных на камне, прорывалась живая творческая мысль и как бы слышалась порой то обстоятельная размеренная речь стремящегося к исторической истине и фактичесой точности летописца, хронографа общебулгарских или локальных — городских, сельских, семейных событий, то взволнованная лирическая поэзия, окрашенная личным чувством боли и нежности. Во всех случаях, говоря о синтезе архитектуры, пластики, графики и слова, мы можем вести речь о высоком уровне, стилевой зрелости комплекса пластических искусств и одновременно '''зачатков художественной литературы''', включающей в себя и научное (историческое, географическое, теологическое), и вдохновенно-поэтическое, и фантастическое начало. Мастеру-резчику было небезразлично, как и что он должен начертать и выразить на камне, оставить на века. Этот повышенный интерес к слову, эта активная роль литературного начала придавала как бы усиленную рациональность, интеллектуальность, особую окраску «мусульманской учёности» булгарскому мемориальному искусству. Скульптор-резчик должен был быть высокообразованным человеком, не просто грамотным, но эрудированным, даже учёным, не только художником, но и немного поэтом. Именно поэтические достоинства булгарских эпитафий прежде всего были выявлены учёными.}}<Куçару: ... [[XIII]]-[[XIV]] ĕмĕрсенче, чул çинчи сăмахсен теологилле схоластикин нăкă панцирĕ витĕр, чĕрĕ креативлă шухăш сăрхăннă, çапла вара, е историлле чăнлăх тата фактсен тĕллĕхĕ патне туртăнакан çырсапыравçăн, пĕтĕм Пăлхарăн е хула, ял, килйыш шайĕнчи локаллĕ пулăмсен хронографĕн, тÿлек те тĕплĕ пуплевĕ, е харкамлăхăн ырату тата ачашлăх туйăмĕпе сăрланнă хумахануллă лирикăлла поэзи илтĕннĕ кас-кас. Кашнийĕнчех, архитектура, пластика, графика тата сăмах синтезĕ пирки каланă май, эпир пластикăлла ÿнерсен комплексĕн тата, çав вăхăтрах, ăславла та (историлле, географилле, географилле), хавхаланулла-позилле те, фантастикăлла та енсене пĕрлештерекен <big><big>илемлĕхлĕ литературăн тĕввисен</big></big> çÿллĕ шайĕ, стиль тĕлĕшĕнчи ÿсĕмлĕхĕ пирки сăмахлама пултаратпăр. Чулçă маçтăршăн хытă ĕскер çинче мĕн касса ĕмĕрлĕхе мĕн кăтартасси пушали пулман. Сăмах патнелли çак «мăкăрăлчăк» кăсăк, литературăлăхăн активлă çак ролĕ Пăлхар мемориаллă ÿнерне вăйлăлатнă рационаллăхпа, интеллектуаллăхпа, «мăссăльманла ăславлăхăн» уйрăм тĕсĕпе пуянлатса тăнă. Пăлхар эпитафийĕсен шăпах позилле пахалăхĕсем ĕнтĕ ăславçăсене чăн малтан витернĕ.> {{цитата вĕçĕ}} Ку сăамахсене автор мĕнпур палăксем пирки калать, анчах та, каларăмăр ĕнтĕ, вĕсенчен ытларахашĕ тĕрĕкле р,л-чĕлхеллĕ е, А. Рона-Ташăн чăваш чĕлхин периодизацийепе килешÿллĕн, ĕлĕкхи, вăтам ĕмĕрсенчи чăвашла. [[File:Bolghar Northern Mausoleum Interior 2024-07-12 1074.jpg|thumb|350px|Bolghar Northern Mausoleum Interior 2024-07-12 1074</br><big>Пăлхар хулашĕнчи Çурçĕр мавзолейĕнчи пăлхар эпиграфика палăкĕсем</big>]] == Вуламалли == * Хузангай А. П. [http://enc.cap.ru/?t=publ&hry=162&lnk=1807 Булгарские эпиграфические памятники] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Хузангай А. П. Диглоссия и типология языковой ситуации в Волжской Булгарии: функциональный и этнический аспекты. // Волжская Болгария (Булгария): этнокультурная ситуация и общественное развитие: материалы научного семинара (Чебоксары, 13 апреля 2011 г.) / сост. и науч. ред. Г. А. Николаев. — Чебоксары: ЧГИГН, 2012. — 132 с., ил. — (Тюркские племена и государства Евразии в древности и в Средние века; вып. 1). ISBN 978-5-87677-174-2 * Хакимзянов Ф.С. Язык эпитафий волжских булгар. М.: Наука. 1978 206 с. *Хакимзянов Ф.С. Эпиграфические памятники Волжской Булгарии и их язык. М., 1987; *Юсупов Г.В. Введение в булгаро-татарскую эпиграфику. М.–Л., 1960; *Pritsak O. Die bulgarische Fürstenliste und die Sprache der Protobulgaren. Wiesbaden, 1955; *Róna-Tas A., Fodor S. Epigraphica Bulgarica: A Volgai Bolgar – török feliratok. Szeged, 1973; *Ligeti L. A magyar nelv török kapcsolatai a honfoglalás etőtt és az Árpádkorban. Budapest: Akadémiai Kiadó, 1986 602 I. *Tekin T. Volga Bulgar kitabeleri ve Volga Bulgarcasi. Ankara, 1988; *Erdal M. Die Sprache der Wolgabulgarische Inschriften. Wiesbaden, 1993. === Чăваш республикин территорийĕнчи палăксем пирки === * Браславский Л. Ю. Мемориально-надгробные сооружения. // Браславский Л. Ю. Ислам в Чувашии. Чебоксары, 1997, с.160. — см. с.58-61. * Волков И.В., Мадуров Д. Ф. Белокаменные надгробия с эпитафиями с территории Чувашии<ref>Вырăсла çапла хушса çырнă: "Этот раздел подготовлен при содействии кандидата исторических наук, эпиграфиста И.В. Волкова (Институт культурного и природного наследия)."</ref> // Мадуров Д.Ф. [http://библиотека.сувары.рф/books/madurov_d._f._traditsionnoye_dyekorativnoye_iskusstvo_i_prazdniki_chuvashyey.pdfТрадиционное декоративное искусство и праздники чувашей]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. — Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 2004. — с. 287, ил. — С. 46-51. * Каховский В. Ф. Булгарские памятники на территории Чувашии // История исследования археологических памятников в Чувашском Поволжье и материалы по антропологии чувашей. Чебоксары, [[1995]]. * Киселев Михаил Юрьевич – кандидат исторических наук, руководитель Центра учета и обеспечения сохранности документов Архива РАН. [https://web.archive.org/web/20250708022928/https://pifk.magtu.ru/doc/2020/4/230-237.pdf АРХЕОЛОГИЧЕСКИЕ ПАМЯТНИКИ ЧУВАШСКОЙ РЕСПУБЛИКИ ПО ДАННЫМ ДРЕВНЕ-ЧУВАШСКИХ КЛАДБИЩ] // Проблемы истории, филологии, культуры. 4 (2020), 230–237 ©Автор(ы) 2020 DOI: 10.18503/1992-0431-2020-4-70-230–237 * Милли (Прокопьев) А Н. Отчёт о поездке с целью фотографирования древнечувашских надгробных надписей в пределах Чебоксарского и Цивильского уездов ([[1925]] г.) // НА ЧГИГН. Отд. I. Ед. хр. 20. Инв. № 990. Л. 248-278. * Михайлов Е. П. Фотоснимки надгробных камней, сделанные входе экспедиции [[1984]] г. в Комсомольском, Яльчикском, Батыревском, Шемуршинском районах Чувашской АССР // НА ЧГИГН. Отд. И. Ед. хр. 803. Инв. № 7021. *Мухаметшин Д. Г., Михайлов Е. П., Иванов В. Н. (Алмантай). [https://сувары.рф/ru/content/epigraficheskie-pamyatniki-chuvashii Эпиграфические памятники Чувашии]. // Волжская Болгария (Булгария): этнокультурная ситуация и общественное развитие: материалы научного семинара (Чебоксары, 13 апреля 2011 г.) / сост. и науч. ред. Г. А. Николаев. — Чебоксары: ЧГИГН, 2012. — 132 с., ил. — (Тюркские племена и государства Евразии в древности и в Средние века; вып. 1). ISBN 978-5-87677-174-2 * Усманов, Венер Мударисович. [https://books.google.ru/books?id=wHKVEAAAQBAJ&pg=PA6&lpg=PA6&dq=В.+А.+Иванов+(Алмантай)&source=bl&ots=xgO2Ii_3V-&sig=ACfU3U0yhZXRp2d40qOPMgueVk49PUdxrg&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiU3vOhloyCAxUYKRAIHa66DbI4PBDoAXoECAIQAw#v=onepage&q=В.%20А.%20Иванов%20(Алмантай)&f=false Чувашстан Республикасы татар эпиграфик һәйкәлләре] Казан, 2022. == Каçăсем == * [https://www.business-gazeta.ru/article/485836 Фарид Хакимзянов: «Чуваши написали жалобу в Академию наук СССР, мол, татары их давят»] * [https://сувары.рф/ru/content/epigraficheskie-pamyatniki-goroda-bulgara Эпиграфические памятники города Булгара] — Сувар.рф сайтран == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Эпиграфика]] [[Категори:Атăлçи Пăлхар]] [[Категори:Çырулăх]] [[Категори:Чăваш Енĕн историйĕ]] [[Категори:Тутарстан историйĕ]] aihvh9lv39afqdtraerfidzj7h8ubm3 0 83980 878842 719628 2026-11-05T22:25:57Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878842 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Архетип (пĕлтерĕшсем)}} {{wiktionary|архетип}} '''Архети́п''' ({{lang-grc|ἀρχέτυπον}} — «малсăнар») — [[Текстологи|текстологире]]: документăн (çырулăх палăкĕн) чи авалхи тексчĕ, вăл каярахри текстсемшĕн [[малçăлкуç]] пулса тăрать<ref>[https://www.efremova.info/word/arxetip.html#.WkzXW9-WbDc Значение слова архетип] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191016204521/https://www.efremova.info/word/arxetip.html#.WkzXW9-WbDc |date=2019-10-16 }} // ''[[Ефремова, Татьяна Фёдоровна|Ефремова Т. Ф.]]'' Новый словарь русского языка. Толково-словообразовательный. М.: Русский язык, 2000.</ref><ref name=autogenerated1>''[[Лихачёв, Дмитрий Сергеевич|Лихачев Д. С.]]'', при участии ''[[Алексеев, Анатолий Алексеевич (филолог)|Алексеева А. А.]]'' и ''Боброва А. Г.'' [https://archive.org/details/Likhachyov_Alekseyev_Bobrov_Textual_Criticism_2001 Текстология (на материале русской литературы X–XVII вв.). СПб., 2001]. С. 143—146.</ref>. == Çавăн пекех == * [[Протограф (текстологи)]] * [[Çырсаилĕм]] * [[Алçыру]] * [[Редакци (текстологи)]] * [[Сулăнăм]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Текстологи]] [[Категори:Филологи]] [[Категори:Алçырусем]] [[Категори:Кĕнекесем]] 7cz509etpo1al4kt7uf6kaxtgx9r0fv 0 84214 878828 793532 2026-11-05T21:58:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878828 wikitext text/x-wiki {{Мусăкçă |Ят = Григорий Анчиков |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Фон = non_performing_personnel-м |Çуралнă_чухнехи_ят= Анчиков Григорий Александрович |Çуралнă_вăхăт = 14.1.[[1914]] |Çуралнă_вырăн = [[Ирçел]] ялĕ, [[Чĕмпĕр уесĕ]], {{ÇВ|Чĕмпĕр кĕперни|Чĕмпĕр кĕпернинче}}, <br /> [[Раççей империйĕ]] |Вилнĕ вăхăт = [[2003]], [[çĕртме, 15]] |Вилнĕ_вырăн = {{ВВ|Минск|Минскра}}, {{ВВ|Беларуç|Беларуçре}} |Патшалăх = {{Flagicon|RUS}} [[Раççей империйĕ]] [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg|25px]] [[РСФСР]] <br />{{USSR}}<br />{{BLR}} |Профессисем = композитор, мусăк педагогĕ |Инструментсем = [[сĕрмекупăс]] |Жанрсем = [[юрă]] |Чыславсем = |Парнесем = |Викиампар = }} '''Григорий Александрович Анчиков''' (14.1.[[1914]] — 15.6.[[2003]], [[Минск]]) — мусăкçă, композитор. == Биографи == Григорий Александрович Анчиков 1914-мĕш çулта Чĕмпĕр кĕпернине кĕнĕ уесĕн (халĕ Чĕмпĕр облаçĕн Чăнлă районĕ) [[Ирçел]] ялĕнче çуралнă. == Пултарулăх ĕçĕсем == === Уйрăмах паллă юрăсем === == Чыслани == *Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ÿнер ĕçлевçи ([[1989]]) == Асăнмалăх == == Вуламалли == * Илюхин Ю. А. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=768 Анчиков Григорий Александрович] — Электронла чăваш энциклопедири статья. # Илюхин Ю. А. "Григорий Хирбю", Шупашкар, 1985. # Л.И. Бушуева, Ю.А. Илюхин, «Чăваш Енĕн композиторĕсем», Шупашкар, 2014. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/4404 Государственный архив современной истории Чувашской Республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030192348/http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/4404 |date=2020-10-30 }} * [https://web.archive.org/web/20230528015738/http://kanash.su/311.html Халăх композиторĕ] * [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1129 Чăваш энциклопедийĕ] * [http://chuvash.org/news/14236.html Патшалӑх истори архивӗ Хирпӳ куравне хатӗрленӗ] * [http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=12&type=news&id=3429473 Юные музыканты посетили выставку, посвящённую 105-летию композитора Григория Хирбю] {{composer-stub}} [[Категори:Чăваш Енĕн композиторĕсем]] [[Категори:Чăваш композиторĕсем]] ad20luquz22ztba977mpt2pfz9bjw4w 0 85063 878882 715138 2026-11-06T02:22:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878882 wikitext text/x-wiki [[File:Brownian motion large.gif|thumb|Броун куçăмĕ (кунта уйăрса пĕр Броун пĕрчине кăтартнă)]] '''Броун куçăмĕ''' == Вуламалли == *Зубарев Д. Н. Броуновское движение // Физическая энциклопедия : [в 5 т.] / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия, 1988. — Т. 1: Ааронова — Бома эффект — Длинные линии. — С. 229—230. — 707 с. — 100 000 экз. *Гезехус Н. А. Броуновское движение // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. *Хида Т. Броуновское движение. — М.: Наука, 1987. — 304 с. ==Каçăсем== {{Commons category|Brownian motion}} {{wikisource|A brief account of microscopical observations made on the particles contained in the pollen of plants}} * [https://web.archive.org/web/20010222031055/http://www.bun.kyoto-u.ac.jp/~suchii/einsteinBM.html Einstein on Brownian Motion] * [http://physerver.hamilton.edu/Research/Brownian/index.html Discusses history, botany and physics of Brown's original observations, with videos] * [http://www.gizmag.com/einsteins-prediction-finally-witnessed/16212/ "Einstein's prediction finally witnessed one century later"] : a test to observe the velocity of Brownian motion * [https://web.archive.org/web/20220331054344/https://demos.smu.ca/demos/thermo/90-brownian-motion Large-Scale Brownian Motion Demonstration] [[Категори:Молекла физика]] [[Категори:Статистикăлла механика]] [[Категори:Молекула-кинетика теорийĕ]] [[Категори:Альберт Эйнштейн]] [[Категори:Фракталсем]] [[Категори:Коллоид химийĕ]] oyqgwnh8mbnk6b4z1b8ljembx91p98n 0 85695 878935 873738 2026-11-06T06:46:48Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878935 wikitext text/x-wiki {{Литература хайлавĕ |Ячĕ = Дао дэ цзин |Тăван ячĕ = [[Китай чĕлхи|道德經]] |Ӳкерчĕк = Mawangdui LaoTsu Ms2.JPG |Ӳкерчĕке алпусни = Дао дэ цзин |Жанр = |Автор = [[Лао Цзы]] |Тăван чĕлхи = |Хайланă = |Публикаци = |Уйрăм кăларăм = |Издательство = |Куçару = |Викивулавăш-текст = }} '''Дао дэ цзин''' (кит. трад. 道德經, упр. 道德经, пиньинь Dào Dé Jīng, «Ҫул тата чыс кӗнеки») — Китай тата ытти тӗнче этеплӗхӗ ҫине вӑйлӑ витӗм хунӑ Китай шухӑшлавӗн вӗренӗвӗн ҫулкуҫӗ тата чи пӗлтерӗшлӗ палӑкӗсенчен пӗри. Ку ҫырав ӗҫӗн тӗп шухӑшӗ — дао пӗлтерӗшӗ. Кӗнеке авторӗ [[Лао Цзы]] шутланать (п. эрч. VI — V ӗмӗрсем), ҫавна пула хӑш чух кӗнеке унӑн ячӗпе ҫӳрет. == Вуламалли == *Головачёва Л. И. К текстологическому анализу 38-го чжана «Даодэцзина» // Теоретические проблемы изучения литератур Дальнего Востока: тез. 12-й науч. конф. М., 1986. Ч.1. С.73-81. *Головачёва Л. И. О реконструкции структуры «Даодэцзина» // Теоретические проблемы изучения литератур Дальнего Востока. М., 1988. Ч.1.- С.67-73. *Головачёва Л. И. «Позавчерашней ночью мне снилась беседа с Го Мо-жо …» : Размышления о переводах и изучении «Даодэцзин» // Материалы V Междунар. науч. конф. «Проблемы литератур Дальнего Востока». 27 июня — 1 июля 2012 г. СПб., 2012, Т.1. С.81-88. *Дёмин Р. Н. Свидетельство Александра Полигистора о пифагорейцах и 55 параграф «Дао дэ цзина» // Компаративистский анализ общечеловеческого и национального в философии: Материалы Всероссийской конференции. СПб., 2006. С.51-58. *Карапетянц А. М., Крушинский А. А. Современные достижения в формальном анализе «Дао дэ цзина» // От магической силы к моральному императиву: категория дэ в китайской культуре. М., 1998. *Кобзев А. И. «Дао дэ цзин» // Духовная культура Китая: энциклопедия. М., 2006. Т.1: Философия. С.227-232. == Каҫӑсем == * * [http://www.nhat-nam.ru/forum/viewtopic.php?p=541#p541 Текст Дао дэ цзин работы каллиграфа Чжао Мэнфу] (китайский) * [https://web.archive.org/web/20200127212604/http://ru.path-to-tao.info/tao_te_ching.html Дао Дэ Цзин] * [http://www.tao-te-king.org 老子 Lǎozĭ 道德經 Dàodéjīng — 拼音 Pīnyīn + 王弼 WángBì + 馬王堆 Mǎwángduī + 郭店 Guōdiàn] * [http://tao-te-ching.ru Сайт-книга «Дао Дэ Цзин» на русском языке (перевод Ян Хин-шуна)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190114210143/http://tao-te-ching.ru/ |date=2019-01-14 }} [[Категори:Кĕнекесем, алфавитпа]] [[Категори:Литература хайлавĕсем, алфавитпа]] [[Категори:Даос çăлкуçĕсем]] [[Категори:Китай философийĕ]] [[Категори:Кĕнекесем, алфавитпа]] [[Категори:Философипе хайланисем]] [[Категори:Тĕнче туни пирки текстсем]] 4pkv1oyuigansktqd5nwu6y1amamo65 0 85759 878851 853339 2026-11-05T22:54:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878851 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Аслӑ Константин I |тăван ят = |портрет = Rome-Capitole-StatueConstantin.jpg |анлăшĕ = |портрета ăнлантарни = |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлев тĕсĕ = |çуралнă вăхăт = |çуралнă вырăн = |гражданлăх = |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |амăшĕ = [[Елена Апостола-танскер|Елена]] |ашшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |парнесемпе чыславсем = |сайт = |викиампар = }} '''Константин I''' ({{lang-lat|Flavius Valerius Aurelius Constantinus}}; 27 нарӑс 272, Наисс, Мёзи — 22 ҫу 337, Никомеди) Флавий Валерий Аврелий Константин, Константин I, Аслӑ Константин — 306 - 337 ҫҫ. Рим императорӗ. == Биографи == [[Ӳкерчĕк:0 Gaius Flavius Valerius Constantinus, Palatino.jpg|мини|Аслӑ Константин I]] == Вуламалли == *Буркхард Я. Век Константина Великого. М., 2003. ISBN 5-9524-0395-6. *Гиббон Э. История упадка и разрушения Римской империи. Часть II. М., 1883. (Переиздание: СПб.: Наука, Ювента, 1997. Т. II. Серия «Историческая библиотека»; ISBN 5-02-026761-9), (Константину посвящены главы XVI—XXI). *Бейкер Дж. Константин Великий. Первый христианский император. М., 2004. ISBN 5-9524-0842-7. *Керенский В. А. Литература о св. Константине Великом. Казань, 1913. *Бриллиантов А. И. Император Константин Великий и Миланский эдикт 313 года. Пг., 1916. *Ведешкин М. А. Правовой статус язычников и языческих культов в Римской империи IV—VI вв.: законодательство и практика (рус.) // Император Юлиан. Полное собрание творений. Спб.: Квадривиум,. — 2016. — С. 751—754. *Каждан А. П. От Христа к Константину. М., 1965. *Евсевий Памфил. Жизнь блаженного василевса Константина. М., 1998. *Скворцов К. В. «Константин Великий». Драма, история христианства в Византии. В кн."Сим победиши", М., 2010. ISBN 978-5-8402-0206-7. *Джонатан Харрис. Византия. История исчезнувшей империи = JONATHAN HARRIS. The Lost World of Byzantium. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2017. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каҫӑсем == * [https://web.archive.org/web/20170411113519/http://pravoslavie.name/index.php?download%2Fsaints%2FMay%2F21%2Flife01.html Житие святого равноапостольного царя Константина и святой матери его Елены] * [https://web.archive.org/web/20130210222923/http://www.monsalvat.globalfolio.net/rus/dominator/constantine_great/index.php Собрание материалов о Константине Великом, а также тексты его посланий] * [https://web.archive.org/web/20090729034043/http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/605777-echo/ Константин Великий — римский император] (передача «Всё так» на Эхо Москвы, 18.07.2009) * ''К. А. Филатов''. [https://web.archive.org/web/20050204100615/http://www.econ.asu.ru/~filatov/constant.html Жизнь Константина Великого (биографический очерк)] * [http://thracebulgaria.blogspot.ru/2015/11/elementa-nova-pro-historia-macedono.html Езикът на Константин Велики, Г. Сотиров — The Language of Constantine The Great By G. Sotiroff]. {{Константин династийĕ}} {{Рим императорĕсем}} {{Рим консулĕсем: 306—336 çулсем}} [[Категори:Политиксем|*Патшалăхсем]] [[Категори:Политика, патшалăхсемпе|*Политиксем]] [[Категори:Рим императорĕсем]] 3ytg8ngsiagr4fbmyj5pm9yiogd95ae 0 86822 878934 853364 2026-11-06T06:43:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878934 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Далай-Лама XIV, Нгагванг Ловзанг Тэнцзин Гьямцхо |тăван ят = тиб. བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་ |портрет = Dalai Lama 1430 Luca Galuzzi 2007crop.jpg |портрета ăнлантарни = |ĕçлев тĕсĕ = |çуралнă вăхăт = |çуралнă вырăн = |гражданлăх = |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |амăшĕ = |ашшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |парнесемпе чыславсем = |сайт = |викиампар = }} '''Далай-лама XIV''' (Нгагва́нг Ловза́нг Тэнцзи́н Гьямцхо́, тиб. བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་; ҫур. 6 утӑ 1935, Такцер, Цинхай, Китай Республики; ҫуралнӑ чухнехи ячӗ — Лхамо Дхондруб) — тибет буддизмне ӗненекенсен чун ертӳҫи. Лауреат Нобель парнин лауреачӗ (1989). 2007 ҫулта [[АПШ]]-сен чи ҫӳллӗ парнине — Конгрессӑн Ылтӑн медалне илме тивӗҫнӗ. Тата 2011 ҫулхи 27 ака уйӑхӗччен тулашри Тибет правительствине ертсе пынӑ (унӑн вырӑнне Лобсанг Сангай йышӑннӑ). == Кун-ҫулӗ == == Вуламалли == *Гоулман Д. Сила добра: Далай-лама о том, как сделать свою жизнь и мир лучше = A Force for Good: The Dalai Lama's Vision for Our World. — М.: Альпина Паблишер, 2016. — 293 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-9614-5941-8. *Далай-лама XIV / Терентьев А. А. // Григорьев — Динамика. — М. : Большая российская энциклопедия, 2007. — С. 251. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 8). — ISBN 978-5-85270-338-5. == Каҫӑсем == * [http://www.savetibet.ru/dalaj-lama.php Раздел, посвящённый Далай-ламе XIV, на сайте Центра тибетской культуры и информации в России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309150819/http://www.savetibet.ru/dalaj-lama.php |date=2021-03-09 }} * [https://web.archive.org/web/20201129011241/http://savetibet.org.ua/ Сохраним Тибет — Культура, политика, традиция, буддизм.] * [https://web.archive.org/web/20040803033952/http://www.nobel.se/peace/laureates/1989/index.html Страница лауреатов Нобелевской премии мира 1989 года] * [https://web.archive.org/web/20151008183852/http://www.dalailamafoundation.org/ Фонд Далай-ламы] * [http://www.religare.ru/article44027.htm Далай-лама выступил против христианских миссионеров в Монголии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808195318/http://www.religare.ru/article44027.htm |date=2020-08-08 }} * [http://www.dharmawiki.ru/ Жизнеописание всех Далай-лам]{{Ĕçлемен каçă|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20090218142116/http://runewsweek.ru/globus/26488 Интервью с Далай-лама XIV, в «RuNewsweek», автор Леонид Рагозин] [[Категори:Утăн 6-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1935 çулта çуралнисем]] [[Категори:Далай-лама XIV]] [[Категори:Далай-ламăсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Тибет буддизмĕ]] [[Категори:Китай мемуарисчĕсем]] [[Категори:Эмори университечĕн вĕрентӳçисем]] [[Категори:Тĕн тата политика]] [[Категори:Буддизм тата пĕрлĕх]] djsi2ot4wl93gq3domogszy0uo3y0y4 0 87317 878807 858374 2026-11-05T20:53:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878807 wikitext text/x-wiki [[File:Mehriban Aliyeva on 2021 IDWGS (cropped).jpg|thumb|Мехрибан Алиф кызы Алиева]] '''Мехрибан Ариф кызы Алиева''' (çуралнă чухнехи [[хушамат]] '''Пашаева''', {{lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}); [[1964]], август, 26, [[Баку]]) — патшалăх, политика тата пĕрлĕх ĕçлевçи, [[Азербайджан]] патшалăхĕн пĕрремĕш<ref>Вăхăт тăрăх мар, хальхи тăрăма кура.</ref> вице-президенчĕ ([[2017]]-мĕш çултан пуçласа). Философи ăславĕсен кандидачĕ (2005). Азербайджанăн хальхи президенчĕн [[Ильхам Алиев]]ăн мăшăрĕ, унчченхи президентăн [[Гейдар Алиев]]ăн [[кин]]ĕ. == Каçăсем == * [http://www.mehriban-aliyeva.org Официальный веб-сайт Мехрибан Алиевой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919102858/http://www.mehriban-aliyeva.org/ |date=2015-09-19 }} * [https://web.archive.org/web/20080816204041/http://www.izvestia.ru/azerbaijan/article1807989/ Интервью Мехрибан Алиевой] * [http://www.washingtontimes.com/news/2008/jun/17/azerbaijans-first-lady/ Azerbaijans first lady. A role model for Muslim women. (The Washington Times)] * [https://web.archive.org/web/20110722145022/http://azerbaycan.li/foto/mehriban-aliyeva/ Фото Мехрибан Алиевой] * {{ref-az}}[https://web.archive.org/web/20120226060045/http://www.preslib.az/eres1.html?f4 Посол Доброй Воли] * [https://www.youtube.com/watch?v=tnkKM_kU2Q0 Владимир Путин встретился с первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой.] ==Асăрхавсем== {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.mehriban-aliyeva.org Официальный веб-сайт Мехрибан Алиевой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919102858/http://www.mehriban-aliyeva.org/ |date=2015-09-19 }} * [https://web.archive.org/web/20080816204041/http://www.izvestia.ru/azerbaijan/article1807989/ Интервью Мехрибан Алиевой] * [http://www.washingtontimes.com/news/2008/jun/17/azerbaijans-first-lady/ Azerbaijans first lady. A role model for Muslim women. (The Washington Times)] * [https://web.archive.org/web/20110722145022/http://azerbaycan.li/foto/mehriban-aliyeva/ Фото Мехрибан Алиевой] * {{ref-az}}[http://www.preslib.az/eres1.html?f4 Посол Доброй Воли]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226060045/http://www.preslib.az/eres1.html?f4 |date=2012-02-26 }} {{«Гейдар Алиев» орденĕн кавалерĕсем}} {{Гейдар Алиев ячĕллĕ премин лауреачĕсем}} [[Категори:Алиевсем (Азербайджан)|Мехрибан Ариф кызы]] [[Категори:Азербайджан вице-президенчĕсем]] [[Категори:ЮНЕСКО]] [[Категори:Азербайджан парламенчĕн депутачĕсем]] [[Категори:Азербайджанри хĕрарăм-политиксем]] [[Категори:Азербайджан медикĕсем]] [[Категори:«Çĕнĕ Азербайджан» партин пайташĕсем]] [[Категори:Азербайджанăн медицина ĕçлевçисем]] [[Категори:Азербайджан офтальмологĕсем]] [[Категори:Гейдар Алиев орденĕн кавалерĕсем]] [[Категори:1-мĕш МПМУра вĕренсе тухнисем]] 2eypbc7zfcw5zpxn6e2eltdjdrjpajp 0 87488 878755 778605 2026-11-05T17:21:52Z Ellodanis5 17302 878755 wikitext text/x-wiki [[File:Non-preload bolt assembly (EN 15048).png|thumb|[[Болт]], [[шайба]], [[шĕрĕп]]]] '''Çирĕплетмелли хатĕр''' (кĕскен: '''çирĕплетĕш''') — [[пăта]], [[болт]], [[шуруп]], [[шĕрĕп]], [[дюбель]], [[вĕлтĕр|винт]] йышши япаласем. == Вуламалли == * [http://protect.gost.ru/document.aspx?control=7&id=141726 ГОСТ 27017-86 Изделия крепёжные. Термины и определения.]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{detail-stub}} [[Категори:Çирĕплетмелли хатĕрсем| ]] 4ndwsd8f0ftlkoyjgc4ufwxm0zgo8v3 878760 878755 2026-11-05T17:59:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878760 wikitext text/x-wiki [[File:Non-preload bolt assembly (EN 15048).png|thumb|[[Болт]], [[шайба]], [[шĕрĕп]]]] '''Çирĕплетмелли хатĕр''' (кĕскен: '''çирĕплетĕш''') — [[пăта]], [[болт]], [[шуруп]], [[шĕрĕп]], [[дюбель]], [[вĕлтĕр|винт]] йышши япаласем. == Вуламалли == * [https://web.archive.org/web/20191113181929/http://protect.gost.ru/document.aspx?control=7&id=141726 ГОСТ 27017-86 Изделия крепёжные. Термины и определения.] {{detail-stub}} [[Категори:Çирĕплетмелли хатĕрсем| ]] 6l6iadyqrumlhsmv9bu7mo38zxx8b1l 0 87577 878928 769776 2026-11-06T06:23:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878928 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Григорьев}} {{Ăсчах |Ят = Григорьев Георгий Николаевич |Тăван ят = |Ӳкерчĕк = |Анлăшĕ = 200px |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1946]], [[кăрлач, 10]] |Çуралнă вырăн = Андрюшево ялĕ, [[Йĕпреç районĕ]] [[Чăваш АССР]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} |Ăслăх сфери = Хими |Ĕçлев вырăнĕ = |Альма-матер = И. Я. Яковлев ячĕллĕ ЧППУ |Ăсчах степенĕ = педагогика ăслăхĕсен тухтăрĕ |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = |Чыславсем тата парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!!}} {{!}}} {{!}}} |Сайт = }} '''Георгий Николаевич Григорьев''' ([[1946]] çулхи кăрлачăн 10-мĕшĕ, Андрюшево ялĕ, [[Йĕпреç районĕ]], [[Чăваш АССР]] çур.) — педагогика ăслăхĕсен тухтăрĕ, ЧППУ ректорĕ (2000-2011), профессор, Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ вĕрентӳçи, РФ аслă професси вĕренĕвĕн хисеплĕ ĕçлевçи. == Биографи == [[1946]] çулхи кăрлачăн 10-мĕшĕнче [[Чăваш АССР]] кĕрекен [[Йĕпреç районĕ]]нчи Андрюшево ялĕнче çуралнă. [[1969]] çулта И.Я. Яковлев ячĕллĕ ЧППИ биологи-хими факультетĕнче вĕренсе тухнă. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20220704123905/http://www.chgpu.edu.ru/90/print:page,1,9692-rektory-chgpu-im-iya-yakovleva.html Ректоры ЧГПУ им. И.Я. Яковлева] [[Категори:Чăваш патшалăх И. Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика университечĕ]] [[Категори:Химиксем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш патшалăх педагогика университечĕн ректорĕсем]] [[Категори:Раççей химикĕсем]] [[Категори:ССРП химикĕсем]] [[Категори:Чăваш патшалăх педагогика университечĕн вĕрентӳçисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Йĕпреç районĕ]] [[Категори:1946 çулта çуралнисем]] [[Категори:Кăрлачăн 10-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Патшалăх ĕçченĕсем]] dzbii9ld0uya3eokxcckzehikxbk7ii 0 88181 878864 767063 2026-11-05T23:41:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878864 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Ахаль майна | image file = Common Myna (Acridotheres tristis) on Kapok (Ceiba pentandra) in Kolkata W IMG 4297.jpg | phylum = | classis = [[Вĕçен кайăксем]] | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Acridotheres tristis | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Ахаль майна''' е саранча шӑнкӑрчӗ (лат. Acridotheres tristis) — [[Шăнкăрч йышшисем|шӑнкӑрч йышшисен]] (Sturnidae) вӗҫенкайӑк. 12 кӗҫӗн тӗс пур. == Тӗсӗсем == == Вуламалли == * Richard Grimmett, Carol Inskipp, Tim Inskipp: Birds of India, Pakistan, Nepal, Bangladesh, Bhutan, Sri Lanka and the Maldives. Christopher Helm, London 1998, ISBN 0-691-04910-6 * Colin Harrison, Alan Greensmith: Vögel. Dorling Kindersley, Starnberg 2005, ISBN 3-8310-0785-3 * Vögel. Parragon, Bath 2006, ISBN 1-4054-5506-3 == Каҫӑсем == *[https://web.archive.org/web/20220118040850/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds/483.html Позвоночные животные России: Обыкновенная майна] [[Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем]] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Килти вĕçен кайăксем]] [[Категори:Калаçакан вĕçен кайăксем]] [[Категори:Майнсем]] [[Категори:Çурçĕр Америкăри вĕçен кайăксем]] [[Категори:Евразири вĕçен кайăксем]] [[Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем]] d9t347wxhm9rhjpn4fhdjeruls9acev 0 88867 878995 851859 2026-11-06T10:59:41Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878995 wikitext text/x-wiki {{Ӳкерçĕ |фон= |ят=Исаев Геннадий Ильич |тăван ят= |çуралнă чухнехи ят= |ӳкерчĕк= |анлăш= |ӳкерчĕке ăнлантарни= |çуралнă вăхăт=[[1925]], [[раштав, 28]] |çуралнă вырăн= [[Аксарин]] ялĕ, {{ÇВ|Сĕнтĕрвăрри районĕ|Сĕнтĕрвăрри районĕнче}}, [[Чăваш АО]], [[РСФСР]], [[ССРП]] |вилнĕ вăхăт=[[2007]], [[чӳк, 15]] |вилнĕ вырăн= {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, [[Чăваш Республики]], [[РФ]] |пулса тухни= |гражданлăх= {{USSR}} {{RUS}} |жанр=истори тата жанрлă сăрă ӳнерĕ, çутçанталăк сăнарĕ |вĕренӳ= Шупашкарти ӳнер вĕрентĕвĕшĕ |стиль = Реализм, соцреализм |ĕçсем = |пулăшакансем = |сĕм = |сĕм янă = |чыславсем = Тăван Çĕршывăн вăрçин II степеньлĕ орденĕ, медальсем |хисепсем = |парнесем = Митта Ваçли ячĕллĕ преми |сайт= |викиампар= }} '''Геннадий Ильич Исаев''' 28.12.1925 [[Аксарин]], Сĕнтĕрвăрри районĕ, Чăваш АО — 15.11.2007, Шупашкар, [[Чăваш Республики]]) — чăваш ӳнерçи, педагог, Митта Ваçли ячĕллĕ преми лауреачĕ, ССРП ӲП пайташĕ (1980)<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/khudozhniki-i-arkhitektory/isaev-gennadijj-ilich/ Деятели культуры и искусства: Художники и архитекторы: Исаев Геннадий Ильич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210130031255/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/khudozhniki-i-arkhitektory/isaev-gennadijj-ilich/ |date=2021-01-30 }}</ref>. == Биографи == Сĕнтĕрвăрри районĕнчи Аксарино ялĕнче 1925 çулхи раштавăн 28-мĕшĕнче çуралнă. [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]нче Германипе сателичĕсен çарĕсене çĕнтернĕ хыççăн Инçет Тухăçра Японие хирĕç çапăçма кайнă. [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]] вĕçленсен, паттăр салтак 1950 çулта çартан демобилизациленсе Шупашкарти ӳнер вĕрентĕвĕшне ӳкерçĕ профессине алла илес тĕллевпе кĕрет. Геннадий Ильич 2007 çулта чӳкĕн 15-мĕшĕнче Шупашкарта çут тĕнчерен уйрăлнă. == Ĕçĕсем == «Анне сăнĕ», «Якур кукка – вăрçăра инвалид пулнă», «Çурхи çемĕ», «Волжские дали», «Родной мотив», «Ыйхă», «Çăлкуç умĕнчеа», «Пĕве патĕнчи пейзаж», «Ф.П. Павлова асăнса тунă натюрморт Хайĕн куравĕсене ӳнер ăсти Октябрьское салинче (1960), Кӳкеç поçолăкĕнче (1966,1967, 1972) тата Шупашкарта (1987, 1995, 2005) ирттернĕ. == Чыслани == * Митта Ваçли ячĕллĕ премийĕ. * Тăван Çĕршывăн вăрçин II степеньлĕ орденĕ, * медальсем == Вуламалли == * Мальцев, Г. Пултаруллă алăсем / Г. Мальцев // Коммунизм ялавĕ. – 1967. – 22 февр. * Мальцева, В. Митта Ваçлей премийĕн лауреачĕсене – кĕмĕл медальсем / В. Мальцева // Авангард (Патăрьел р-нĕ). – 2000. – 9 авăн. * Немцев, В. Юлташăмăр пултарулăхĕшĕн савăнатпăр / В. Немцев // Коммунизм ялавĕ. – 1976. – 17 дек. * Яковлев, Ю. «Кашни харпăр хăй çĕрĕ çинче туптăр телей, пуянлăх» / Ю. Яковлев // Хыпар. – 1996. – 5 пуш. * Яковлев, Ю. Сив ачи / Ю. Яковлев // Тăван Атăл. – 2006. – № 9. – С. 143-145. * Викторов, Ю. В полотнах – душа народа / Ю. Викторов // Совет. Чувашия. – 1995. – 28 дек. * Викторов, Ю. В. Исаев Геннадий Ильич / Ю. В. Викторов // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2008. – Т. 2 : Ж-Л. – С. 151. * Геннадий Исаев // Союз художников Чувашии : 1935–2005. – Чебоксары, 2005. – С. 87. * Григорьев, А. Призвание / А. Григорьев // Совет. Чувашия. – 1967. – 30 марта. * Егоров, А. Нашедший Будду / А. Егоров // Ведомости Чуваш. Респ. – 2005. – 10-16 янв. (№ 2). – С. 22. * Карачарскова, М. Образ родной земли/ М. Карачарскова // Совет. Чувашия. – 1987. – 23 июня. * Николаев, В. Лауреаты премии Василия Митты / В. Николаев // Совет Чувашия. – 2000. – 10 марта. * Резюкова, О. Поэзия родных пейзажей / О. Резюкова // Совет. Чувашия. – 1985. – 27 дек. * Хузангай, А. Чувашский дзэн / А. Хузангай // ЛИК. – 2007. – № 1. – С. 51-52. * Яковлев, Ю. Тайновидец чувашской природы / Ю. Яковлев // ЛИК. – 2007. – № 1. – С. 51-52. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://chuvash.org/news/27636.html «Айтӑр философи шайӗнче калаҫар»] * [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkst_0_0000451.pdf Человек, который не спешил] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210129091115/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkst_0_0000451.pdf |date=2021-01-29 }} * [http://www.artmuseum.ru/author/a70e729f-0d7a-4187-abcf-035cee364e0d Исаев Геннадий Ильич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210130013857/http://www.artmuseum.ru/author/a70e729f-0d7a-4187-abcf-035cee364e0d |date=2021-01-30 }} {{Митта Ваçлей ячĕллĕ преми}} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Чăваш ӳкерçисем]] [[Категори:Раççей ӳкерçисем]] [[Категори:ССРП ӳкерçисем]] [[Категори:Ӳнер]] [[Категори:1925 çулта çуралнисем]] [[Категори:Раштавăн 28-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2007 çулта вилнисем]] [[Категори:Чӳкĕн 15-мĕшĕнче вилнисем]] oaioj16kp10j6itbrwlgqddriq9i017 0 89052 878972 840356 2026-11-06T09:33:24Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878972 wikitext text/x-wiki [[File:Lauterbach Stadtkirche Türgriff 513.JPG|thumb|Пулă евĕр майлаштарса ăсталанă алăк хăлăпĕ]] '''Зооморфизм''' — [[ӳнер]]ти туртăм. Вăл, тĕпрен илсен, çакнашкал виçĕ япалана пĕлтерме пултарать<ref>[https://www.hisour.com/ru/zoomorphism-27526/ Зооморфизм]{{Ĕçлемен каçă|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> #Чĕрчунсене ÿкерни тата чĕрчунсен сăнĕсене явăçтарса эрешсем ÿкерни #Пĕр чĕрчунсене тепĕр чĕрчунсем евĕрлĕ ÿкерни #Çынсене чĕрчунсем манерлĕ ÿкерни Вырăс тĕпчевçисем кунашкал япалана «звериный стиль» теме хăнăхнă. == Вуламалли == * Зооморфизм // Железное дерево — Излучение. — М. : Большая российская энциклопедия, 2008. — С. 561-562. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 10). — ISBN 978-5-85270-341-5. * Полулюди / О. В. Белова // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 2009. — Т. 4: П (Переправа через воду) — С (Сито). — С. 156-159. — ISBN 5-7133-0703-4, 978-5-7133-1312-8. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20210918075259/https://ure-online.info/encyclopedia/zoomorfizm/ Зооморфізм] // Українська Релігієзнавча Енциклопедія ==Асăрхавсем== {{Асăрхавсем}} {{myth-stub}} [[Категори:Ӳнер]] [[Категори:Зооморфлă роботсем]] [[Категори:Халаплăх]] 1cwnf3pzoeln0ulm5msztga0d81fl69 0 89093 878826 772406 2026-11-05T21:57:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878826 wikitext text/x-wiki [[File:Laténium-poignard-anthropomorphe.jpg|thumb|Хĕç аврине çын кĕлетки пек майлаштарса ăсталани]] '''Антропоморфизм''' ({{lang-fr|anthropomorphisme}} от {{Lang-grc|ανθρωπος}} — этем, {{lang-grc2|μορφή}} — тĕс, сăнар, форма<ref>''[[Крысин, Леонид Петрович|Крысин Л. П.]]'' Антропоморфизм // Толковый словарь иноязычных слов. — М.: Эксмо, 2008. — 944 с. — (Библиотека словарей).</ref>) — [[ӳнер]]ти туртăм. Чи анлă пĕлтерĕшпе пăхсан, этем сăнне тата кĕлеткине ÿкернине пĕлтерет^{[[Ыйтусем|[''çăлкуç?'']]]}. Хĕсĕкрех пĕлтерĕшпе пӑхсан, антропоморфизм çутçанталăкри, пурнӑçри мĕнпур пулăмсене этем хаписемпе кăтартма ăнтăлни пулать<ref>Антропоморфизм // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.</ref>. == Вуламалли == * Бибихин В. Антропоморфизм // Язык философии. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: Языки славянской культуры, 2002. — 416 с. — С. 219—253. ISBN 5-457-48532-3, ISBN 978-5-457-48532-7 *Кулебякин Е. В. Антропоморфизм, его сущность и роль в становлении общественного сознания. — Владивосток: Изд-во Дальневосточного университета, 1985. — 178 с. — 500 экз. *Кулебякин Е. В. Антропоморфизм и генезис мышления (К проблеме выделения человека из природы. Методологические аспекты). — Владивосток: Изд-во Дальневосточного университета, 1987. *Морозов И. А.. Феномен куклы в традиционной и современной культуре: кросскультурное исследование идеологии антропоморфизма / Российская акад. наук, Ин-т этнологии и антропологии им. Н. Н. Миклухо-Маклая. — М.: Индрик, 2011. — 352 с. — 800 экз. ISBN 978-5-91674-114-8 *Титова Т. А. Антропоморфизм как способ освоения действительности: социально-философский анализ: автореферат дис. … кандидата философских наук / Казан. (Приволж.) федер. ун-т. — Казань, 2013. *Антропоморфизм // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * Зооморфизм // Железное дерево — Излучение. — М. : Большая российская энциклопедия, 2008. — С. 561-562. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 10). — ISBN 978-5-85270-341-5. * Полулюди / О. В. Белова // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 2009. — Т. 4: П (Переправа через воду) — С (Сито). — С. 156-159. — ISBN 5-7133-0703-4, 978-5-7133-1312-8. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20210918075259/https://ure-online.info/encyclopedia/zoomorfizm/ Зооморфізм] // Українська Релігієзнавча Енциклопедія ==Асăрхавсем== {{Асăрхавсем}} {{myth-stub}} [[Категори:Ӳнер]] [[Категори:Зооморфлă роботсем]] [[Категори:Халаплăх]] [[Категори:Антропоморфизм]] 3ioc4xyqgpgocxje7r1dyrbhf8d5t2k 0 89396 878791 857378 2026-11-05T19:54:50Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878791 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Аввакумов Илья Семенович |тăван ят = Аввакумов Илья Семенович |портрет = |анлăшĕ = 300px |портрета ăнлантарни = |çуралнă чухнехи ят = Аввакумов Илья Семенович |ĕçлев тĕсĕ = архитектор |çуралнă вăхăт = [[1900]] |çуралнă вырăн = Хальхи [[Чăваш Ен]]ĕн [[Вăрмар районĕ]]нчи [[Пăвакасси]] (ун чухне Хусан кĕперни) |гражданлăх = |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = [[1980]] |вилнĕ вырăн = |амăшĕ = |ашшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |парнесемпе чыславсем = |сайт = |викиампар = }} {{Пĕр хушаматлисем|Аввакумов}} '''Аввакумов Илья Семенович''' (Хусан кĕпернин Çĕрпÿ уесĕнчи Пăвакасси, [[1900]] — [[1980]], [[Йошкар-Ола]]) — [[архитектор]]. Шупашкар хулинче [[1930]]-[[1934]]-мĕш çулсенче ĕçленĕ, [[конструктивизм]] юхăмне кĕрсе вăй хунă. 1934-мĕш çул хыççăн Шупашкара ĕçлеме урăх килмен. == Биографи == [[1927]]-мĕш çулта [[Пăвакасси (Вăрмар районĕ)|Пăвакасси]]нче çуралса ÿснĕ. [[1917]]-мĕш çулччен килте хресчен [[ĕç]]ĕпе пурăннă. 1917-[[1920]]-мĕш çулсенче — [[Златоуст]] хулинче. 1920-мĕш [[çул]]тан пуçласа — Томск кĕпĕрнин социаллă тивĕçтерев уйрăмĕнче. Çав [[вăхăт]]рах илемлĕх (ÿнер) студийĕнче вĕреннĕ, кайран халăх вĕрентĕвĕн уйрăмĕн [[ӳнер]] палăкĕсене тата аваллăха сыхлас айурăмĕнче ÿкеревçĕ пулса тăрăшнă. [[1922]]-мĕш çулта ăна Томскри ÿнер ĕçлевçисен пофсоюзĕ Наркомпросăн [[Мускав]]ри илемлĕх-техника мастерскойĕсене (ВХУТЕМАС) вĕренме яма йышăнать. Анчах та И. С. Аввакумовăн, укçа-тенкĕ çитменнине кура, апла тума май килмест. Тепĕр çулхине ăна каллех яма йышанаççĕ, вăл каять, анчах çул çинче докуменчĕсене вăрлаççĕ те, хайхи ВХУТЕМАС сумĕнчи [[рабфак]]а çеç, [[сӳретле ӳнер]] енĕпе, кĕме май килет. Чăннипе унăн, документсем тăрăх, тÿрех [[аслă шкул]]а кĕме [[тивĕç-ирĕк]] пулнă. Рабфака [[1926]]-мĕш çулта пĕтерет, ВХУТЕМАСăн [[архитектура]] факультетне вĕрнме кĕрет. Мускаври аслă шкулта архитектура факультетĕнчен (1930)-мĕш çулта вĕренсе тухнă та Шупашкара çав енĕпе ĕçлеме килнĕ. 1934-мĕш çулччен ĕçленĕ. И. С. Аввакумовăн Шупашкартан тухса кайнă хыççăнхи [[пурнăç]]ĕ тата ĕçĕ-хĕлĕ питех паллă мар. [[1935]]-[[1936]]-мĕш çулсенче Оренбург (ун чухне ăна Чкалов тенĕ) хулин тĕп архитекторĕ. [[1954]]-[[1957]]-мĕш çулсенче — [[Новороссийск]] хулин тĕп архитекторĕ. [[File:Здание республиканского трахомотозного диспансера.JPG|thumb|285px|Çеçпĕл Мишши урамĕнчи И. Я. Аввакумов архитектор проектланă çурт]] == Шупашкарти вăл проектланă хапавсем == *Яков Ухсай ячĕллĕ Культура керменĕн çурчĕ *Кардиологи центрĕ (ытти хыпарсемпе — тухтăрсен квалификацине ÿстерекен вĕрентĕшĕн çурчĕ, Çеçпĕл Мишши урамĕ) *ЧЭАЗ корпусĕ (малтан пединститут корпусĕ пулнă) === Пурнăçа кĕмен проектсем === *Канашсен çурчĕн проекчĕ == Вуламалли == * Долгов-Кавалсем, В. E. Архитектор / В. E. Долгов-Кавалсем // Хĕрлĕ ялав (Вăрмар. р-нĕ). – 1994. – 7 апр. * Рахимов, Р. К. Аввакумов Илья Семенович / Р. К. Рахимов // Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2001. – С. 48. * Рахимов, Р. К. Аввакумов Илья Семенович / Р. К. Рахимов // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 17. * Рахимов, Р. К. Аввакумов Илья Семенович // Рахимов, Р. К. Архитекторы Чувашии / Р. К. Рахимов. – Чебоксары, 2000. – С. 9-10. * Терентьев, А. И. Зодчие // Терентьев, А. И. Чебоксары и чебоксарцы / А. И. Терентьев. – Чебоксары, 2000. – С. 246-251. * Терентьев, А. И. Зодчие Чебоксар / А. И. Терентьев // Чебоксар. новости. – 1994. – 9 февр. * Ухналев А. Е. Невская ограда Летнего сада. Очерк истории строительства. СПб.: Левша, 2006. ISBN 5-93356-043-X * Коренцвит В. А. [http://www.d-c.spb.ru/archiv/31/68-70/68-70.htm Автор невской ограды Иван Фок?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210107220845/http://www.d-c.spb.ru/archiv/31/68-70/68-70.htm |date=2021-01-07 }} // АРДИС, № 3(31) 2006 * [[Юхма Мишши]], «Авалхи чăвашсем, [[Шупашкар]], [[1996]]. == Каçăсем == *[http://www.archives21.ru/home/989/files/kalen_2010/kal_2010/Kalend/0714avvakumov_full.htm 110 лет со дня рождения Аввакумова Ильи Семеновича (1900-1980)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211205144545/http://www.archives21.ru/home/989/files/kalen_2010/kal_2010/Kalend/0714avvakumov_full.htm |date=2021-12-05 }} *[https://web.archive.org/web/20200615035601/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/khudozhniki-i-arkhitektory/avvakumov/ Деятели культуры и искусства : Художники и архитекторы : Аввакумов Илья Семенович] *[http://yaltch.cap.ru/news/2007/03/13/nikolaj-yatmanov-ch259vashsen-p277rrem277sh Николай Ятманов – ч&#259;вашсен п&#277;ррем&#277;ш архитектор&#277;сенчен п&#277;ри] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125162004/http://yaltch.cap.ru/news/2007/03/13/nikolaj-yatmanov-ch259vashsen-p277rrem277sh |date=2020-11-25 }} [[Категори:Архитекторсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Раççей архитекторĕсем]] [[Категори:Чăвашран тухнă архитекторсем]] [[Категори:Чăваш Ен архитекторĕсем]] [[Категори:Архитектура]] [[Категори:Шупашкар архитекторĕсем]] cltpj5ny0yuyttjgby5r0xr3s7a0l1t 0 89444 878950 870310 2026-11-06T08:05:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878950 wikitext text/x-wiki [[File:Eurasia and eurasianism.png|thumb|300px|Еврази]] '''Еврази́лĕх''' — 1920-1930-мĕш çулсенче вырăс эмиграци хушшинче пуçарăннă [[философи]]ллĕ-[[Политика|политикăллă]] юхăм, унăн варти идейи — вырăс тĕнчи европа е ази цивилизацийĕ йышне кĕмест, пĕтĕмĕшле Еврази геополитика концепцийĕ йышĕнче пулать. Чи малтанах, 1920-мĕш çулсенче юхăм большевиксен революцине майлă тăнă. == Çăлкуçсем == {{main|Славянофиллĕх}} Евразилĕхе [[Славянофиллĕх|славянофилсен]] йăли-йĕркисенчен тухнă теççĕ. Евразисем хăйсем вара малтанхи славянофилсене ([[Хомяков Алексей Степанович|Алексей Хомяков]], [[Аксаков Сергей Тимофеевич#Aksakov Brothers Slavophile|братья Аксаковы]]), кайранхи славянофилсене ([[Константин Леонтьев]], [[Страхов Николай Николаевич|Николай Страхов]] тата [[Николай Данилевский]], çаплах [[Гоголь Николай Васильевич|Гоголя]] тата [[Достоевский, Фёдор Михайлович|Достоевский]]<ref>''Лесевицкий А. В.'' [https://library.by/portalus/modules/philosophy/readme.php?subaction=showfull&id=1334844140&archive=&start_from=&ucat=& Ф. М. Достоевский как предшественник евразийства: монография.] — 2-е изд., испр. и доп. — Пермь: ОТ и ДО, 2013. — 156 с.</ref> публицистсене йышăнаççĕ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == ; вырăсла {{refbegin|2}} # {{кĕнеке | автор = [[Алексеев Николай Николаевич (философ)|Алексеев Н. Н.]] | пай = | каçă пайĕ = http://filosof10.narod.ru/Evrazia/alex.rar | пуçелĕк = Русский народ и государство | вырăн = | издательство = М. | çул = 2000 | том = | страницы = | столбцы = | страниц = | серия = | isbn = | тираж = | ref = }} # ''Анатолий Берштейн, Дмитрий Карцев'' [http://www.vremya.ru/2007/231/13/194290.html Третий мир. Единое наследие Чингисхана] // «[[Время новостей]]» № 231 17 декабря 2007 # ''Вахитов Р. Р.'' [http://nevmenandr.net/eurasia/situacia.php Труды классиков евразийства и ситуация с их републикацией] [http://nevmenandr.net/eurasia/index.php Nevmenandr.net Библиотека первоисточников евразийцев: 20-30-е гг.] # ''Гутов Е. В.'' [http://www.terme.ru/dictionary/183/word/evraziistvo-evraziiskoe-dvizhenie Евразийство (Евразийское движение)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305091633/http://www.terme.ru/dictionary/183/word/evraziistvo-evraziiskoe-dvizhenie |date=2016-03-05 }} // В. Кемеров. Философская энциклопедия. — «Панпринт», 1998 г. # ''[[Данилевский Николай Яковлевич|Данилевский Н. Я.]]'' [http://gumilevica.kulichki.net/DNY/ Россия и Европа] // Классика [[геополитика|геополитики]], XIX век: Сб. — М.: ООО «Издательство АСТ», 2003. # ''Антощенко А. В.'' «Евразия» или «Святая Русь»? (Российские эмигранты на путях самосознания на путях истории). — Петрозаводск: Петрозаводский государственный университет. — 2003. — 392 С. # ''[[Дугин, Александр Гельевич|Дугин А.]]'' Основы евразийства # ''Жеребило Т. В.'' [http://voluntary.ru/dictionary/983/word/evraziistvo Евразийство] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305012935/http://voluntary.ru/dictionary/983/word/evraziistvo |date=2016-03-05 }} // Термины и понятия лингвистики. Общее языкознание. Социолингвистика Словарь-справочник, 2011 г. # ''Иванов А. В., Попков Ю. В., Тюгашев Е. А., Шишин М. Ю.'' [http://filosof10.narod.ru/Evrazia/evrazijstvo.doc Евразийство: Ключевые идеи, ценности, политические приоритеты]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2018 |bot=InternetArchiveBot }}. — Барнаул: [[Алтайский государственный аграрный университет|Изд-во АГАУ]], 2007. — 243 с. # [http://voluntary.ru/dictionary/981/word/evraziistvo Евразийство] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194356/http://voluntary.ru/dictionary/981/word/evraziistvo |date=2016-03-04 }} // ''Кожемякина В. А., Колесник Н. Г., Крючкова Т. Б.'' Словарь социолингвистических терминов. — М.: [[ИРЯ РАН]], 2006. — 312 с. # ''[[Косик Виктор Иванович|Косик В. И.]]'' Немного о «неизвестном» евразийстве // Славяноведение. — 2017. — № 4 — С. 41-51. # {{БРЭ|автор=[[Кошарный, Валерий Павлович|Кошарный В. П.]]|заглавие=Евразийство|id=1973841|том=9|год=2007|страницы=516—517|ref=Кошарный}} # ''Люкс Л.'' [https://web.archive.org/web/20090304211217/http://ec-dejavu.net/e/Eurasianism.html Заметки о «революционно-традиционалистской» культурной модели «евразийцев»] // [[Вопросы философии]]. — № 7. — 2003. — С. 23-34 # ''[[Макиндер, Хэлфорд|Макиндер Х.]]'' Географическая ось истории // Классика геополитики, XX век: Сб. — М.: ООО «Издательство АСТ», 2003. # ''Назмутдинов Б. В[https://www.academia.edu/39904025/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%8B_%D0%B8%D0%B7-%D0%B7%D0%B0_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5_%D0%B0%D1%81%D0%B .] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240604181242/https://www.academia.edu/39904025/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%8B_%D0%B8%D0%B7-%D0%B7%D0%B0_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5_%D0%B0%D1%81%D0%25B |date=2024-06-04 }}''[https://www.academia.edu/39904025/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%8B_%D0%B8%D0%B7-%D0%B7%D0%B0_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0 Законы из-за границы: политико-правовые аспекты классического евразийства.]М.: Норма, 2016. — 272 c. # ''Платонов. Ю.'' [http://voluntary.ru/dictionary/624/word/evraziistvo Социологический глоссарий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304212655/http://voluntary.ru/dictionary/624/word/evraziistvo |date=2016-03-04 }} // «Народы мира в зеркале геополитики» # ''[[Савицкий Пётр Николаевич|Савицкий П. Н.]]'' [http://gumilevica.kulichki.net/SPN/spn05.htm Географические и геополитические основы евразийства] // Классика геополитики, XX век: Сб. — М.: ООО «Издательство АСТ», 2003. # ''[[Савицкий Пётр Николаевич|Савицкий П. Н.]]'' [http://gumilevica.kulichki.net/SPN/spn09.htm Евразийство] // Классика геополитики, XX век: Сб. — М.: ООО «Издательство АСТ», 2003. # ''[[Савицкий Пётр Николаевич|Савицкий П. Н.]]'' [http://gumilevica.kulichki.net/SPN/spn03.htm Степь и оседлость щжб] // Классика геополитики, XX век: Сб. — М.: ООО «Издательство АСТ», 2003. # ''[[Савицкий, Пётр Николаевич|Савицкий П. Н.]]'' [http://gumilevica.kulichki.net/SPN/spn11.htm Евразийская концепция русской истории. Русские среди народов Евразии. Основы геополитики России]. // Классика геополитики, XX век: Сб. — М.: ООО «Издательство АСТ», 2003. # ''[[Соболев Альберт Васильевич|Соболев А. В.]]'' [http://iph.ras.ru/elib/1066.html Евразийство] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131026050915/http://iph.ras.ru/elib/1066.html |date=2013-10-26 }} // [[Новая философская энциклопедия]]: в 4 т. / [[Институт философии РАН|Ин-т философии РАН]]; Нац. обществ.-науч. фонд; Предс. научно-ред. совета [[Стёпин, Вячеслав Семёнович|В. С. Стёпин]]. — М.: [[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]], 2000—2001. — ISBN 5-244-00961-3. # {{Православная энциклопедия|187285|Евразийство|17|198-209|Соболев А. В., Смирнов Д. В. }} # ''[[Трубецкой Николай Сергеевич|Трубецкой Н. С.]]'' [http://gumilevica.kulichki.net/TNS/tns11.htm Взгляд на русскую историю не с Запада, а с Востока] // Классика геополитики, XX век: Сб. — М.: ООО «Издательство АСТ», 2003. # ''[[Трубецкой Николай Сергеевич|Трубецкой Н. С.]]'' [http://gumilevica.kulichki.net/TNS/tns03.htm Европа и человечество] // Классика геополитики, XX век: Сб. — М.: ООО «Издательство АСТ», 2003. # ''[[Трубецкой Николай Сергеевич|Трубецкой Н. С.]]'' [http://gumilevica.kulichki.net/TNS/tns01.htm Мы и другие] // Классика геополитики, XX век: Сб. — М.: ООО «Издательство АСТ», 2003. # ''[[Трубецкой Николай Сергеевич|Трубецкой Н.]]'' [http://gumilevica.kulichki.net/TNS/tns04.htm Русская проблема] // Классика геополитики, XX век: Сб. — М.: ООО «Издательство АСТ», 2003. # ''[[Хара-Даван Эренджен|Хара-Даван Э.]]'' Евразийство с точки зрения монгола // Хара-Даван Э. Русь монгольская: Чингис-хан и монголосфера. — М.: «Аграф», 2002. — 320 с. # ''Хачатурян В.'' [https://web.archive.org/web/20090319092346/http://ec-dejavu.net/e-2/Eurasianism-2.html Истоки и рождение евразийской идеи] // Искусство и цивилизационная идентичность. — М.: [[Наука (издательство)|Наука]], 2007. — С. 289—301 # ''[[Шнирельман Виктор Александрович|Шнирельман В. А.]]'' [http://www.scepsis.ru/library/print/id_952.html Евразийцы и евреи] // «Вестник Евразии», № 1, 2000. # [https://web.archive.org/web/20160304232736/http://www.fondaltai21.ru/news/news/864 Евразийский мир: ценности, константы, самоорганизация] / Под ред. Ю. В. Попкова. — Новосибирск: Параллель, 2010. — 449 с. # [http://www.runivers.ru/doc/d2.php?SECTION_ID=8483&PORTAL_ID=7779&CAT=Y&BRIEF=Y К истории евразийства. 1922—1924] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220128202245/https://runivers.ru/doc/d2.php?SECTION_ID=8483&PORTAL_ID=7779&CAT=Y&BRIEF=Y |date=2022-01-28 }} // Российский Архив: История Отечества в свидетельствах и документах XVIII—XX вв.: Альманах. — М.: [[Студия ТРИТЭ]]: Рос. Архив, 1994. — С. 494—497. — Т. V. # [[Назарбаев Нурсултан Абишевич|Назарбаев Н. А.]] [https://presidentlibrary.kz/ru/content/nazarbaev-n-evraziyskiy-soyuz-idei-praktika-perspektivy-1994-1997-g Евразийский Союз: идеи, практика, перспективы, 1994—1997 гг.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412161029/https://presidentlibrary.kz/ru/content/nazarbaev-n-evraziyskiy-soyuz-idei-praktika-perspektivy-1994-1997-g |date=2020-04-12 }} — Москва: Фонд содействия развитию социальных и политических наук, 1997. — 480 с. — <nowiki>ISBN 5-7556-0085-6</nowiki> # Винокуров Е. Ю. [https://globalaffairs.ru/articles/pragmaticheskoe-evrazijstvo/ Прагматическое евразийство] // Россия в глобальной политике : журнал. — 2013. — 30 апреля (№ 2). — ISSN 1810-6439 # [[Винокуров Евгений Юрьевич|Винокуров Е. Ю.]], Коршунов Д. А., Перебоев В. С., Цукарев Т. В. [https://eabr.org/upload/iblock/107/EDB-Centre_2017_Monograph_EAEU_RUS_1.pdf Евразийский экономический союз] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028225439/https://eabr.org/upload/iblock/107/EDB-Centre_2017_Monograph_EAEU_RUS_1.pdf |date=2020-10-28 }} / под ред. Е. Ю. Винокурова. — Санкт-Петербург: ЦИИ ЕАБР, 2017. — 296 с. — ISBN 978-5-906157-37-9 # [[Фроянов Игорь Яковлевич|Фроянов И. Я.]] О зарождении евразийства в изучении русского средневековья // Сборник в честь В. К. Зиборова. (Опыты по источниковедению. Вып. 5). — СПб.: Скрипториум, 2017. С. 300—342. — ISBN 978-5-905011-15-3. # [[Фроянов Игорь Яковлевич|Фроянов И. Я.]] Нашествие на русскую историю. — СПб. : Русская коллекция, 2020. — 1088 с. — 300 экз.— ISBN 978-5-00067-019-4. {{refend}} ; урăх чĕлхесемпе # ''Stefan Wiederkehr.'' Die eurasische Bewegung. Wissenschaft und Politik in der russischen Emigration der Zwischenkriegszeit und im postsowjetischen Russland (Köln u.a., Böhlau 2007) (Beiträge zur Geschichte Osteuropas, 39). == Каçăсем == * [http://evrazia.info/ Международное Евразийское движение] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130526073545/http://evrazia.info/ |date=2013-05-26 }} * [http://rossia3.ru/ Евразийский союз молодёжи] * [http://redeurasia.narod.ru/ «Красная Евразия» — портал о левом евразийстве] * [https://vk.com/severnaya_eurasia «Северная Евразия». Общественное Движение] {{Ирредентизм}} [[Категори:Евразилĕх]] [[Категори:Вырăс философийĕ]] [[Категори:Раççей философийĕ]] [[Категори:Казахстан философийĕ]] [[Категори:Узбекистан философийĕ]] [[Категори:Консерватизм]] [[Категори:Паннационализм]] 4j3eriu8dizfcyoel524fhie5f64w2f 0 90080 878811 793333 2026-11-05T21:00:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878811 wikitext text/x-wiki {{Чир-амак | Name = Альцгеймер чирӗ | Image = Alzheimer's_disease_brain_comparison.jpg | Caption = Ватӑ ҫынӑн нормӑри пуҫ мими (сулахайри) тата Альцгеймер чирӗ пирки пулакан патологийӗнчи пуҫ мими (сылтӑмри), уйрӑмлӑхӗсене палӑртнӑ. | DiseasesDB = 490 | ICD10 = {{ICD10|G|30}}, {{ICD10|F|00}} | ICD9 = {{ICD9|331.0}}, {{ICD9|290.1}} | ICDO = | OMIM = 104300 | MedlinePlus = 000760 | eMedicineSubj = neuro | eMedicineTopic = 13 | MeshID = D000544 |}} '''Альцгеймер чирӗ''' (тата альцгеймер тӗсӗнчи сениль деменцийӗ) — анлӑрах сарӑлнӑ деменци калӑпӑшӗ, нейродегенеративлӑ чир, ун ҫинчен пӗрремӗш хут 1907 ҫулта нимӗҫ психиатрӗ Алоис Альцгеймер ҫырса пӗлтернӗ. Яланхи пекех, ку чир 65 ҫултан иртнӗ ҫынсен палӑрать, анчах та ирхи Альцгеймер чирӗ — чирӗн сайра тӗсӗ те тӗл пулать. Тӗнчипе илсен 2006 ҫулта 26,6 млн ҫын чирленӗ пулнӑ, 2050 ҫул тӗлне вара чирлекенсен шучӗ тӑватӑ хут ытла ӳсме пултарать. Паллӑ ҫынсенчен ку чирпе асапланнисем - АПШ президенчӗ [[Рональд Рейган]], ирланд ҫыравҫи [[Айрис Мёрдок]] тата ыттисем те. == Вуламалли== *Ю. Г. Каминский, Е. А. Косенко «Популярно и не очень о болезни Альцгеймера» Либроком, 2009 г., 136 стр. ISBN 978-5-397-00194-6 *Билл Грант «Старческое слабоумие. Болезнь Альцгеймера и другие формы.» Alzheimer’s Disease. A Carer’s Guide Серия: Советы врача Норинт, 2003 г., 80 стр. ISBN 5-7711-0161-3 *Cummings J.L., Frank J.C., Cherry D., Kohatsu N.D., Kemp B., Hewett L., Mittman B. Guidelines for managing Alzheimer's disease: Part I. Assessment (англ.) // American Family Physician (англ.)русск. : journal. — 2002. — Vol. 65, no. 11. — P. 2263—2272. — PMID 12074525. *Cummings J.L., Frank J.C., Cherry D., Kohatsu N.D., Kemp B., Hewett L., Mittman B. Guidelines for managing Alzheimer's disease: Part II. Treatment (англ.) // American Family Physician (англ.)русск. : journal. — 2002. — Vol. 65, no. 12. — P. 2525—2534. — PMID 12086242. *Genes, lifestyles, and crossword puzzles: Can Alzheimer's disease be prevented? (PDF). US Department of Health and Human Services, National Institute on Aging. Дата обращения: 29 февраля 2008. Архивировано 25 августа 2011 года. *Russell D, Barston S, White M. Alzheimer’s Behavior Management: Learn to manage common behavior problems. helpguide.org (19 декабря 2007). Дата обращения: 29 февраля 2008. Архивировано 25 августа 2011 года. *Rodgers A. B. Alzheimer's Disease: Unraveling the Mystery (англ.). — National Institute on Aging, 2003. Архивная копия от 1 октября 2008 на Wayback Machine == Каçăсем== * [[n:В Барселоне изобретена вакцина против болезни Альцгеймера|В Барселоне изобретена вакцина против болезни Альцгеймера]] — материал из Викиновостей. * [https://web.archive.org/web/20130225062844/http://sir35.ru/Karla/Al_702.htm «Современные представления о болезни Альцгеймера»] * [http://elementy.ru/news?newsid=431319 «Нейрофибриллярные клубки при болезни Альцгеймера — не убийцы, а защитники клеток?»] * {{cite web|last=Козловский|first=Борислав|title=Настоящий Макондо: 375 лет Альцгеймера|url=http://www.colta.ru/articles/science/9379|date=2015-11-26|publisher=Colta.ru|accessdate=2015-11-29|archiveurl=https://archive.is/20151129024403/http://www.colta.ru/articles/science/9379|archivedate=2015-11-29|website=Colta.ru|quote=Жители колумбийского города, где старческим слабоумием заболевают в 35, оказались потомками больного испанского конкистадора}} {{Болезни ЦНС}} [[Категори:Чир-амаксем, алфавитпа]] [[Категори:Нерв системин чирĕсем]] [[Категори:Альцгеймер чирĕ]] [[Категори:Ватă çынсен чирĕсем]] namqqndlokfkfz7uzwbgfgt591zpza8 0 90201 878927 701612 2026-11-06T06:17:36Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878927 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Градус (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Degree-Radian Conversion.svg|thumb|праворуч|200px|Тулли кĕтесе 360 пая пайласан, кашни пайĕ пĕр градус пулать]] '''Градус''' ({{lang-la|gradus}}&nbsp;— утăм, картлашка)&nbsp;— [[лаптак]] [[кĕтес]]е виçмелли [[СИ]] тулашĕнчи пĕрчĕ, вăл турĕ кĕтесĕн 1/90 пайĕпе танлашать, ăна [[Градус символĕ|°]] символпа палла тăваççĕ. : <math>1^\circ = 60' = 3600'' ~ (</math> е <math>60' \cdot 60''),</math> кунта 1′&nbsp;— [[пĕкĕ минучĕ|минут]], 1″&nbsp;— [[градус (геометри)|çеккунт]]. Тÿрĕ кĕтес 90°, çурма тулли кĕтес 180°. Градуса çавăн пекех çавракăшăн пĕккине виçме те усă кураççĕ (тулли пĕкĕ 360°). Минутсемпе çеккунтсене кăтартма штрих паллăпа усă кураççĕ. Украинăра "минут" вырăнне "хвилина" теме те йышăннă<ref>[http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/z1022-15. Наказ Міністерства економічного розвитку та торгівлі України від 25.08.2015 № 914.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820095306/https://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/z1022-15. |date=2019-08-20 }} Про затвердження визначень основних одиниць SI, назв та визначень похідних одиниць SI, десяткових кратних і частинних від одиниць SI, дозволених позасистемних одиниць, а також їх позначень та Правил застосування одиниць вимірювання і написання назв та позначень одиниць вимірювання і символів величин.</ref>. == Çавăн пекех == * [[Радиан]] == Çăлкуçсем == * Градус // Большая советская энциклопедия : в 30 т. / главн. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : «Советская энциклопедия», 1969—1978. (выр.) == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{СИ виçисем}} [[Категори:Кĕтес виçевĕн пĕрчисем]] [[Категори:Кĕтессем]] [[Категори:Градус]] [[Категори:Кĕтес]] 3u4g072gxpsqultghwp4ihgtw0wyao9 0 90882 878903 857402 2026-11-06T03:56:13Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878903 wikitext text/x-wiki '''Ветера́н'''<ref>{{ВТ-ТСД2|Ветеран}}</ref><ref>{{ВТ-ВЭ|Ветеран}}</ref> (лат. veteranus, vetus, veteris — ''ватă'') — ватăлнă хĕсметçĕ, епле те пулин ĕç-пуçра пулнă [[сановник]], [[чиновник]], [[тăвамçă]], отставкăна тухнă вăрçăри ĕç-пуçа хутшăннă [[çар хĕсметçи]]; çак сăмахпа ытти сферăра тăрăшса ватăлнă [[ĕçчен]]е, [[ĕçлевçĕ]]не палăртаççĕ<ref>{{ВТ-БСЭ1|Ветераны}}</ref>. == Истори == === Авалхи Римри ветерансем === === Австро-Венгри=== === ССР Пĕрлешĕвĕнчи ветерансем === 1974 çулхи [[кăрлач, 18|кăрлачăн 18-мĕшĕнчи]] [[ССРП]] Аслă Канашĕн Президиумĕн Хутайĕпе «[[«Ĕç ветеранĕ»|Ĕç ветеранĕ]]» медалĕпе чыслама йышăннă. == Хальхи тĕнчери ветерансен статусĕ == === АПШ === АПШ правительстви ветеренсене те, пуçне хунă ветеран ачисене те пенси тӳлет<ref name="bbc">[http://www.bbc.co.uk/russian/uk/2013/03/130321_brit_press.shtml Би-Би-Си: «Пенсии американских ветеранов»]</ref>. * [[Коалици вăйĕсем Ирака тапăнни (2003)|Ирак]] тата [[Афганистанри вăрçа (2001-па)|Афганистан]]: 12 млрд [[АПШ долларĕ|долл]]. * [[Вьетнамри вăрçă|Вьетнам]]: 22 млрд долл.<ref group="к">[[Вьетнамри вăрçă|Вьетнам вăрçин]] ветеранĕсене [[ФБТ]] çулталăкри бюджетĕнче нумай тухать</ref>. * [[Корейăри вăрçă|Корея]]: 2,8 млрд долл. * [[Иккĕмеш Тĕнче вăрçи]]: 5 млрд долл.. * [[Пĕрремĕш Тенче вăрçи]]: пенсие 2 289 çын илет. * [[Испан-американ вăрçи|Испанипе АПШ 1898 çулхи вăрçи]]: 10 çын. * [[АПШ-ри граждан вăрçи|Граждан вăрçи]]: икĕ çын. == Çав. пекех == * [[Кавказри ветеран]] * [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин ветеранĕсем]] * [[Вăрçă инваличĕсем]] * [[Ĕç ветеранĕ (хисеп)]] == Комментарисем == {{асăрхавсем|group="к"}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.consultant.ru/popular/veteran/31_1.html Федеральный закон «О ветеранах» от 12.01.1995 N 5-ФЗ] * [http://mondvor.narod.ru Медали и ордена СССР] * [https://web.archive.org/web/20210414055348/http://za-otechestvo.ru/ Ленинградское объединение ветеранов «Защитники Отечества»] * [http://www.answers.com/topic/pensions-military-and-naval Military and Naval Pensions] * [http://www.economist.com/news/united-states/21573984-government-failing-keep-faith-ex-soldiers-waiting-wounded America’s combat veterans] [[Категори:Çарçăсем пирки]] hveayylji7oazcrtptgcrpj2elqfxn2 0 91966 879001 707706 2026-11-06T11:37:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879001 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Йӗтӗн | image file = Illustration from Medical Botany, digitally enhanced from rawpixel's own original plates 119.jpg | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Linaceae | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Йӗтӗн''' (лат. Línum) — Йӗтӗн йышшисен (Linaceae) пӗрҫуллӑ курӑклӑ ӳсентӑран йӑхӗ. == Вуламалли == * Лён (авт. Усачёва В.В.) // Славянские древности : Этнолингвистический словарь (в 5 т.) / Общ. ред. Н.И. Толстого. — М.: Международные отношения, 2004. — Т. 3 (Круг—Перепелка). — С. 91—96. — 704 с. * Лен // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. == Каҫӑсем == * [https://web.archive.org/web/20210630101948/https://russianflax.ru/ Русский лён — портал льняной промышленности] * [https://web.archive.org/web/20090710184820/http://www.vniilk.ru/ Всероссийский НИИ по переработке лубяных культур] * [https://web.archive.org/web/20070518154552/http://www.tplv.h1.ru/ Кафедра производства льняного волокна КГТУ] * [http://www.linenmuseum.ru/ Музей льна и бересты. Кострома] *[https://lnyanoye.ru/istoriya-lna-na-rusi/ История льна на Руси] {{Йĕтĕн тĕсĕсем}} [[Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа]] [[Категори:Евразири флора]] [[Категори:Йĕтĕн йышшисем]] [[Категори:Йĕтĕн| ]] [[Категори:Библири ӳсентăрансем]] [[Категори:Арла культурисем]] 8gs2jqx16hs4scn1f5scphtjtik01q4 0 91989 878832 877219 2026-11-05T22:11:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878832 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Арбуз | image file = Citrullus lanatus (Thunb.) Cucurbitaceae (7174523558).jpg | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin =Citrúllus lanátus | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Ахаль арбуз''' е '''Арбуз''' (лат. Citrúllus lanátus) — пӗр ҫулхи курӑклӑ ӳсентӑран, Кавӑн йышшисен (Cucurbitaceae) Арбуз (Citrullus) йӑхӗн тӗсӗ. == Усӑ курни == == Вуламалли == *Арбуз // Ангола — Барзас. — М. : Советская энциклопедия, 1970. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 2). *Арбуз // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. *Род 1424. Арбуз — Citrullus Forsk. // Флора СССР : в 30 т. / начато при рук. и под гл. ред. В. Л. Комарова. — М. ; Л. : Изд-во АН СССР, 1957. — Т. 24 / ред. тома Б. К. Шишкин, Е. Г. Бобров. — С. 111—114. — 501, XVII с. — 2500 экз. *Фурса Т. Б., Филов А. И. Культурная флора СССР. Тыквенные (арбуз, тыква) / Ред. тома к.б.н. О. Н. Коровина, Т. Б. Фурса. — М.: Колос, 1982. — Т. XXI. — С. 9—140. — 279 с. — 2000 экз. *Мазнев Н. И. Арбуз съедобный // Энциклопедия лекарственных растений. — 3-е изд., испр. и доп. — М.: Мартин, 2004. — С. 78—79. — 496 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-8475-0213-3. *Лавренов В. К., Лавренова Г. В. Современная энциклопедия лекарственных растений. — М.: ЗАО «ОЛМА Медиа Групп», 2009. — С. 30—31. — 272 с. — ISBN 978-5-373-02547-8. == Каҫӑсем== * [https://web.archive.org/web/20210626203907/http://www.watermelons.ru/ Арбузы.ру (все сорта, как выбрать, как нарезать)]. * [https://web.archive.org/web/20120428184841/http://ipob.org.ua/arbuzi.html Сорта арбузов украинской селекции]. * [http://kurdyumov.ru/knigi/bahcha/bahcha00.php Курдюмов Н. И. Умная бахча] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606021600/http://kurdyumov.ru/knigi/bahcha/bahcha00.php |date=2017-06-06 }}. * [http://www.mintorgmuseum.ru/vocabulary/113/ Арбузы СССР]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа]] [[Категори:Сиплев ӳсентăранĕсем]] [[Категори:Кавăн йышшисем]] [[Категори:Африкăри флора]] [[Категори:Пахча-çимĕç]] [[Категори:Ялхуçалăх культурисем]] [[Категори:Пахчари культурăсем]] r5dudlme0fe29050m0znj77hfx96y5y 0 92145 878774 814691 2026-11-05T18:28:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878774 wikitext text/x-wiki '''Çутçанталăк ресурсĕсем''' — этем тавралăхĕнчи тата вăл пĕрлĕхле [[тăвăмлăх]]ра кулленхи кирлĕлĕхсене тивĕçтерме усă куракан объектсен, чĕрĕ тата чĕрĕ мар [[çутçанталăк]]ăн тытăмĕсен, çутçанталăк талккăшĕн компоненчĕсен йышĕ. == Çавăн пекех == * [[Территори]] * [[Географи тата çутçанталăк ресурсĕсем (журнал)]] * [[Ресурссен ылханĕ]] * [[Геоэтика]] == Каçăсем == * ''Ондаш А. О.'' [https://web.archive.org/web/20140701003417/http://articlekz.com/node/3791 Проклятие природных ресурсов]{{Недоступная ссылка|date=июня 2021 |bot=InternetArchiveBot }} * [https://web.archive.org/web/20170822092649/http://pozdnyakov.tut.su/Seminar/art97/intro97.html Проблемы собственности на природные ресурсы]. — Новосибирск: Изд-во СО РАН, 1999. — 81 с. * [http://www.economicdemocracy.ru/rent/ Природная рента] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709184843/http://www.economicdemocracy.ru/rent/ |date=2021-07-09 }} // Сайт «Экономическая демократия» {{geo-term-stub}} [[Категори:Природные ресурсы|*]] [[Категори:Экологи]] [[Категори:Тăвăмлăх факторĕсем]] [[Категори:Экономикăлла географи]] [[Категори:Географи терминĕсем]] q7al03acppn3dtkqp0ne4eotthtu4tf 0 93274 878739 841747 2026-11-05T15:42:37Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878739 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Scopus logo.svg|мини|Лого]] '''Scopus''' е '''Cко́пус''' (нумаях пулмасть вӑхӑт каялла официаллӑ версин ячӗ: SciVerse Scopus) — библиографиллӗ тата реферативлӑ [[Панăлăхсем|панăлăхсен]] тӗплӗхӗ тата [[Ăслăх|ӑслӑх]] кӑларӑмӗсенчи статьясем ҫине янине йӗрлесе пӗлмелли хатӗрӗ. 24 пин техника, медицина ӑслӑх кӑларӑмӗсен ячӗсене тата гуманитари ӑслӑхӗсен 5 пин пичет кӑларӑмӗсене индекслет. == Вуламалли == * == Каҫӑсем== * [http://www.info.scopus.com/ Домашняя страница Scopus Info]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20171112091552/http://topcited.com/ Scopus TopCited]{{ref-en}} * [http://www.scopus.com/authoridentifier Author Preview]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20210810011816/https://elsevierscience.ru/products/scopus/ Реферативная база данных Scopus]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20181009092744/http://elsevierscience.ru/files/Scopus_rus_August2018(1).xlsx Список российских журналов, индексируемых в Scopus, по состоянию на август 2018 г.)]{{ref-ru}} * [http://www.spsl.nsc.ru/resursy-i-uslugi/informacionnyj-servis-ocenka-publikacionnoj-aktivnosti/metodiki-podscheta/ Методики определения наукометрических показателей с использованием базы данных «Scopus»] [[Категори:Библиотека ĕçĕ]] [[Категори:Сайтсем, алфавитпа]] [[Категори:Ăслăх виҫевӗ]] [[Категори:2004 çулта килнĕ сайтсем]] [[Категори:Ăслăх виҫевӗ]] [[Категори:Кăларăмăш ĕçĕ]] [[Категори:Elsevier]] eo2hlusj65h6rlkgvtntawljcc7q60i 0 93367 878930 855056 2026-11-06T06:24:57Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878930 wikitext text/x-wiki {{Театр ĕçченĕ | Ят = Нина Григорьева | Çуралнă чухнехи ят = Нина Ильинична Сорокина | Çуралнă вăхăт = [[1938]], [[раштав, 7]] | Çуралнă вырăн = [[Чиричкасси]] ялĕ, {{ÇВ|Çĕрпӳ районĕ|Çĕрпӳ районĕнче}}, [[Чăваш АССР]], [[РСФСР]], [[ССРП]] | Вилнĕ вăхăт = [[2025]], [[ака, 14]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, Чăваш Ен, РФ | Гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} | Професси = XX, XXI ĕмĕрсенчи совет раççей актриси | Театр = [[Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ|К. В. Иванов яч. ЧПАДТ]] | Чыславсем = {{(!}} {{!}}{{Чăваш Республики умĕнчи тава тивĕçлĕх орденĕн кавалерĕ|2013}}{{!!}}{{Чăваш Республики умĕнчи тава тивĕçлĕх орденĕн медалĕ|2008}} {{!)}} {{(!}} {{!}}{{РСФСР халăх артисчĕ|1986}}{{!!}}{{РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ|1979}}{{!!}}{{Раççей Федераци Президенчĕн хисеплĕ грамоти|2019}} {{!)}} }} '''Ни́на Ильи́нична Григо́рьева''' (7.12.1938, [[Чиричкасси]] ялĕ, [[Чăваш АССР]] — 14.4.2025, Шупашкар, Чăваш Ен, РФ) — совет/раççей/чăваш театр актриси. [[РСФСР халăх артисчĕ]] (1986). == Биографи == 1938 çулхи раштавăн 12-мĕшĕнче Чăваш АССР йышĕнчи Çĕрпӳ районĕн Чиричкасси ялĕнче çуралнă. 1961 çулта [[Тĕатр ӳнерĕн патшалăх институчĕ|ГИТИСре]] вĕренсе тухнă. [[Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ|Чăваш драма театрĕ]]нче хăйĕн диплом спектаклĕнче У. Шекспирăн «Ромеопа Джульетта» пьесинче ''Джульетта'' ролĕпе дебюта тухнă. 1986—1996 çулсенче [[Раççей Федерацин театр ĕçченĕсен пĕрлешĕвĕ|театр ĕçченĕсен пĕрлешĕвĕнче]] Чăваш уйрăмне ертсе пынă. 2000 çултанпа [[Чăваш культурипе ӳнерĕн патшалăх институчĕ]]н актёр ӳнерĕн кафедринче вĕрентет. [[2025]] çулхи [[ака, 14|акан 14-мĕшĕнче]] ĕмĕрĕн 87-мĕш çулĕнче пĕвер ракĕ чирĕпе асапланса Шупашкарта вилсе кайнă<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/life/news/67fcb7ab9a7947b95395beab|title=Умерла народная артистка РСФСР Нина Григорьева|website=РБК Life|access-date=2025-04-14}}</ref>. === Килйышĕ === Упăшка— [[Григорьев Николай Данилович]] (1939 çур.), РСФСР халăх артисчĕ (1989). * икĕ хĕр ** виçĕ мăнук<ref>{{статья|пуçелĕк=Нина Григорьева: Нам не разрешали сниматься|каçă=http://sovch.chuvashia.com/?p=98367|кăларăм=Советская Чувашия|çул=2014|номер=от 18 января|автор=Кириллова Р.}}</ref>. == Чыслани == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|refs= <ref name="кнч">{{cite web|url=http://www.nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/grigoreva/|title=Григорьева Нина Ильинична|publisher=Культурное наследие Чувашии|accessdate=2016-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308062248/http://www.nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/grigoreva/|archivedate=2016-03-08|deadlink=yes}}</ref> }} == Литература == * [http://www.proza.ru/avtor/vdovseva Вдовцева, Людмила Пахомовна.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427004151/http://www.proza.ru/avtor/vdovseva |date=2016-04-27 }} [https://web.archive.org/web/20250426060810/https://vdovseva.livejournal.com/8750.html Тайна актрисы Нины Григорьевой: очерк]/ Лауреаты премии комсомола Чувашии имени М. Сеспеля. — Чебоксары: Чуваш. книж. изд-во, 1979. — 192 С. с илл. — С. 31—42. * {{cite web|url=http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2043|title=Григорьева Нина Ильинична|author=Афанасьева Л. Ф.|publisher=Чувашская энциклопедия|accessdate=2016-03-08|ref=Л. Ф. Афанасьева}} == Каçăсем == * [http://teatr.culture21.ru/persons.aspx?LINK=678 Нина Григорьева на сайте Чувашского государственного академического драматического театра имени К. В. Иванова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305014936/http://teatr.culture21.ru/persons.aspx?link=678 |date=2016-03-05 }} * [http://www.gap.archives21.ru/memorials.aspx?id=6337&s_page=9 Ярчайший образ Нарспи (К 70-летию со дня рождения Н. И. Григорьевой)] * [http://www.proza.ru/avtor/vdovseva Вдовцева, Людмила Пахомовна.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427004151/http://www.proza.ru/avtor/vdovseva |date=2016-04-27 }} [http://www.cheboksary.ru/blogs/theme745.htm Красота спасет мир.] [[Категори:Чăваш артисчĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:К. В. Иванов ячĕллĕ ЧПАДТ]] [[Категори:1938 çулта çуралнисем]] [[Категори:Раштавăн 7-мĕшĕнче çурвалнисем]] [[Категори:2025 çулта вилнисем]] [[Категори:Акан 14-мĕшĕнче вилнисем]] lx9qm2k9ds3ejgwcuj5mjnte0ski5hd 0 93864 878778 719919 2026-11-05T18:48:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878778 wikitext text/x-wiki '''Ăнсăрт çырав''' — çырнă чухнехи [[йăнăш]], ăнсăртран пулнăскер, урăхла каласан, [[Юри|юри]] туманскер. Психологи енчен пăхсан [[парапраксис]] тĕсĕ шутланать. [[Рецензи]]ленĕ чухне е/тата [[корректура]] тунă чухне тупăнмасан, вăл [[ăнсăрт пичетлев]]е куçать. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Викисловарь|ăнсăрт çырав}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20060212182643/http://library.krasu.ru/ft/ft/_articles/0070265.pdf Н. Д. Голев ОШИБКА ИЛИ ОПИСКА — ЧТО ХУЖЕ?] * [https://web.archive.org/web/20191023074336/http://num-meth.srcc.msu.su/zhurnal/tom_2007/v8r106.html Альшина Е. А., Закс Е. М., Калиткин Н. Н. Описка в коэффициентах схемы Хаммуда.] (тытăнман каçă). * [https://web.archive.org/web/20070929120855/http://www.gramota.ru/forum/read.php?f=1&i=28308&t=28300 А. Ц. Борода. Описка в транскрипции слова «обыденщина». Грамота, 12-05-06 12:52] [[Категори:Çырав]] [[Категори:Йăнăшсем]] 9y8jmcsr6pixakc0bd75ku766q9s8sd 0 94459 878924 876951 2026-11-06T05:52:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878924 wikitext text/x-wiki [[File:Débitmètre à cylindre pitomètre.png|thumb|]] [[File:Capillaryaction.jpg|thumb|]] [[File:Contraction 2D, d'après Rouse.png|thumb|]] '''Гидродина́мика''' ({{lang-grc|[[wikt:ὕδωρ#Древнегреческий|ὕδωρ]]}} «шыв» + [[Динамика (физика)|динамика]]) — [[татти-сыпписĕр талккăшсен механики|татти-сыпписĕр талккăшсен физикин]] тата, çавăн пекех, [[Гидроаэродинамика|гидроаэродинамикăн]] уйрăмĕ. Вăл [[идеалла шĕвек|идеалла]] тата чăн шĕвексен куçăмне тата вĕсен [[хытă ĕскер]]пе пулса иртекен [[хире-хирĕç вăйăм]]не тишкерет. == Çавăн пекех == * [[Гидрофизика]] * [[Аэродинамика]] * [[Гидродинамикăлла тĕреклĕх теорийĕ]] * [[Дифференциаллă танлăх|Дифференциаллă танлăхсен теорийĕ]] * [[Математикăлла физика]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * ''Биркгоф Г.'' [http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Birkgof1963ru.djvu Гидродинамика. М.: Из-во иностранной литературы.— 1963] * ''Валландер С. В.'' [http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Vallander1978ru.djvu Лекции по гидроаэромеханике. Л.: Изд. ЛГУ.— 1978] * ''Иванов Б. Н.'' Мир физической гидродинамики: От проблем турбулентности до физики космоса. Изд.2,— М.: URSS, 2010.— 240 с. * {{citation | last=Falkovich | first=G | year=2011 | title=Fluid Mechanics (A short course for physicists)|url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/physics/nonlinear-science-and-fluid-dynamics/fluid-mechanics-short-course-physicists| publisher=Cambridge Univ Press | isbn=978-1-107-00575-4}} * {{citation |last=Фалькович Г.| year=2014 | title= Современная Гидродинамика|url=http://www.weizmann.ac.il/complex/falkovich/fluid-mechanics|lang=en| publisher=РХД}} == Каçăсем == * [http://www.weizmann.ac.il/complex/falkovich/fluid-mechanics Сайт, посвящённый гидродинамике с видео, вопросами и т. д.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120034443/http://www.weizmann.ac.il/complex/falkovich/fluid-mechanics |date=2012-01-20 }} * [https://web.archive.org/web/20060412150306/http://www.fluidmech.net/ Fluid Mechanics // Prof. M. S. Cramer’s (Virginia Tech)] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20070106095900/http://www.navier-stokes.net/ Navier-Stokes Equations: Foundations of Fluid Mechanics/ / Prof. M.S. Cramer’s (Virginia Tech)] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20060222025743/http://hydrodynamics-info.org/ Сайт, посвящённый магнитной гидродинамике] * [https://web.archive.org/web/20100421124615/http://iproc.ru/interesting/hydro-history/ История гидродинамики] {{Механика уйрăмĕсем}} [[Категори:Гидродинамика| ]] [[Категори:Классикăлла физика]] svsm86xxu057zq8htp82jbrxqvg2wy6 0 95360 878900 834817 2026-11-06T03:44:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878900 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем}} [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|Ватă хĕрарăмсем]] [[File:Old zacatecas lady.jpg|thumb|]] [[File:It's all about love.jpg|thumb|]] '''Ватлăх''' — çыннăн пурнăçĕнчи вăл ĕрчев (репродукци) функцийĕсене пурнăçлайман тапхăр. == Çав. пекех == * [[Трансгуманизм]] * [[Ватлăхри склероз]] * [[Çын ватăлăвĕ]] * [[Ватлăхри маразм]] * [[Ватлăхри деменци]] * [[Геронтоцид]] * [[Ватлăхри вăйсăрлăх]] * [[Ваттисен çурчĕ]] * [[Ватлăхри чирсем]] * [[Вăтам ÿсĕм]] * [[Ӳсĕм периодизацийĕ]] * [[Прогери]] * [[Ват ăшши]] * [[Ват ăшши (сăвăсем)]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20150320164710/http://mirf.ru/Articles/art2498.htm Технологии продления жизни] (связь между раком и старением, достижения учёных в поисках препаратов по излечению и того и другого) == Литература == * Рыбакова Н. А. Проблема старости в европейской философии: От античности до современности. СПб.: Алетейя, 2006.- 288 с. [[Категори:Ватлăх| ]] [[Категори:Çын онтогенезĕ]] [[Категори:Социаллă конструкционизм]] [[Категори:Геронтологи]] [[Категори:Чирсем]] [[Категори:Сусăрлăх]] [[Категори:Биологи]] etkb1dlumse74v36g5lcbqp6mb1pbac 0 95991 878894 768983 2026-11-06T03:12:25Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878894 wikitext text/x-wiki '''Вĕренÿ тĕревĕ''' — вĕренÿ программинче, стандартĕнче тата çавăн пекех [[вĕренткĕч]]сенче мĕн вĕренме пăлартнине алла илме, çирĕплетме, анлăлатма е тата кайран тепĕр хут аса илме ăсталанă кĕнеке е çавнашкал урăх хатĕр. == Çавăн пекех == * [[Вĕренткĕч]] == Вуламалли == * Учебные пособия // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20170706102746/ftp://ftp.math.tu-berlin.de/pub/Lehre Skripten- und Übungssammlung auf dem FTP-Server des '''Institutes für Mathematik der TU-Berlin'''] * [http://www.rrzn.uni-hannover.de/buecher.html RRZN-Handbücher für staatliche Hochschulen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150822112921/http://www.rrzn.uni-hannover.de/buecher.html |date=2015-08-22 }} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Вĕрентӳ литератури|*]] [[Категори:Вĕрентӳ]] 0rmeele8w7lga6h6ut4i4w8ihrqa18p 0 98579 878998 860088 2026-11-06T11:15:41Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878998 wikitext text/x-wiki {{Фильм |ЧăвЯчĕ = Иванов ачалӑхӗ |ТăвЯчĕ = Иваново детство |Ӳкерчĕк = |Жанр = [[драма]] |Режиссёр = [[Андрей Тарковский]] |Продюсер = |Сценарист = [[Богомолов Владимир Осипович|Владимир Богомолов]]<br>[[Папава Михаил Григорьевич|Михаил Папава]] |Актёрсем = [[Бурляев Николай Петрович|Николай Бурляев]]<br>[[Зубков Валентин Иванович|Валентин Зубков]]<br>[[Жариков Евгений Ильич|Евгений Жариков]]<br>[[Гринько Николай Григорьевич|Николай Гринько]]<br>[[Малявина Валентина Александровна|Валентина Малявина]] |Оператор = [[Вадим Юсов]] |Композитор = [[Овчинников Вячеслав Александрович|Вячеслав Овчинников]] |Патшалăх = {{USSR}} |Çул = 1962 |Компани = [[Мосфильм]] |Вăхăт = |imdb_id = 0056111 }} '''Иванов ачалӑхӗ''' ({{lang-ru|Иваново детство}}) — [[Мосфильм]] киностудире [[Андрей Тарковский]] режиссёр 1962 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ. == Сюжет == {{Çырмалла}} == Рольсенче == * [[Бурляев Николай Петрович|Николай Бурляев]] — ''Иван Бондарев'' * [[Зубков Валентин Иванович|Валентин Зубков]] — ''капитан Холин'' * [[Жариков Евгений Ильич|Евгений Жариков]] — ''аслă лейтенант Гальцев'' * [[Крылов Степан Иванович|Степан Крылов]] — ''старшина Катасонов'' * [[Гринько Николай Григорьевич|Николай Гринько]] — ''кĕçĕн полковник Грязнов'' * [[Малявина Валентина Александровна|Валентина Малявина]] — ''Маша'' * [[Маренков Владимир Петрович|Владимир Маренков]] — ''Малышев'' * [[Милютенко Дмитрий Емельянович|Дмитрий Милютенко]] — ''тăн çухатнă мучи'' * [[Рауш Ирма Яковлевна|Ирина Тарковская (Ирма Рауш)]] — ''Йăван амăшĕ'' * [[Сморчков Николай Гаврилович|Николай Сморчков]] — ''старшина'' * [[Кончаловский Андрей Сергеевич|Андрей Михалков-Кончаловский]] — ''Маша паллакан салтак'' * [[Савкин Иван Иванович|Иван Савкин]] — ''салтак'', Йăванăн тусĕ. == Литература == * ''[[Фрейлих Семён Израилевич|Фрейлих С. И.]]'' Теория кино: От [[Эйзенштейн Сергей Михайлович|Эйзенштейна]] до [[Тарковский Андрей Арсеньевич|Тарковского]]. — {{М.}}: [[Академический проект]]; Фонд «Мир», [[2008]]. — 512 с. — (Gaudeamus). — ISBN 978-5-902358-03-9, ISBN 978-5-8291-0962-2, ISBN 5-8291-0780-5, ISBN 5-902357-58-6. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{imdb title | id=0056111 | title=«Иваново детство»}} * ''Тарковский А.'' [https://web.archive.org/web/20240622035909/https://chapaev.media/articles/8413 «Жизнь рождается из дисгармонии»: Беседу вёл Николай Гибу] // Киноведческие записки. — 2001. — № 50. * «Мосфильм». — Вып. IV: Когда фильм окончен. Говорят режиссёры «Мосфильма». — {{М.}}: Искусство, 1964. — С. 141. * [https://web.archive.org/web/20050517235733/http://www.postermandan.com/images/ivanschildhoodJAP.jpg Постер фильма «Иваново детство» на японском языке] * [http://cinema.mosfilm.ru/films/film/1960-1969/ivanovo-detstvo/ Художественный фильм «Иваново детство»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150826224739/http://cinema.mosfilm.ru/films/film/1960-1969/ivanovo-detstvo/ |date=2015-08-26 }} на официальном сайте киноконцерна «Мосфильм» * [https://web.archive.org/web/20190714215137/https://www.svoboda.org/a/30026919.html «Человек, который видел ангела. Андрей Тарковский»] — [[Бурляев, Николай Петрович|Николай Бурляев]] в передаче «Культ личности» на [[Радио «Свобода»]], 13 июля 2019 года. {{Андрей Тарковскин фильмĕсем}} [[Категори:ССРП драма-фильмĕсем]] [[Категори:ССРП хура-шурă фильмĕсем]] [[Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи пирки фильмсем]] [[Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пирки фильмсем]] [[Категори:Владимир Богомоловăн хайлавĕсене экранизациленисем]] [[Категори:ССРП 1962 çулхи фильмĕсем]] [[Категори:«Мосфильм» студин фильмĕсем]] [[Категори:Çамрăксен фильмĕсем]] qcy6r093tj5nbdo7ypd53d0nmglevxv 0 99322 878860 854980 2026-11-05T23:32:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878860 wikitext text/x-wiki '''Афган вăрçинчи ([[1979]]—[[1989]]) çухатусем''' — СССРăн Афганистанри хĕсĕк контингенчĕн, ДРА Хĕçпăшаллă вăйĕсен тата моджахедсен 1979-1989-мĕш çулсенчи [[тавăрайми çухатусем|тавăрайми çухатăвĕсем]]. == СССРти çарçăсен нацилĕхне кура палăртнă çухатусем<ref>[https://sites.google.com/site/demografiaafganskojvojny/demograficeskie-tablicy/po-nacionalnostam Демография Афганской войны. По национальностям.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220306193205/https://sites.google.com/site/demografiaafganskojvojny/demograficeskie-tablicy/po-nacionalnostam |date=2022-03-06 }}</ref> == {{columns-list|4| * Вырăссем — '''<big>7418</big>''' * Украинсем — '''<big>2572</big>''' * Узбексем — '''<big>1146</big>''' * Белоруссем — '''<big>667</big>''' * Тутарсем — '''<big>512</big>''' * Казахсем — '''<big>387</big>''' * Туркменсем — '''<big>291</big>''' * Таджиксем — '''<big>280</big>''' * Молдовансем — '''<big>207</big>''' * Азербайджансем — '''<big>203</big>''' * Армянсем — '''<big>125</big>''' * Корейсем — '''<big>15</big>''' * Ингушсем — '''<big>12</big>''' * Уйгурсем — '''<big>10</big>''' * Тывасем — '''<big>9</big>''' * Еврейсем — '''<big>8</big>''' * Бурятсем — '''<big>7</big>''' * Калмăксем — '''<big>8</big>''' * Балкарсем — '''<big>6</big>''' * Карелсем — '''<big>6</big>''' * Болгарсем — '''<big>6</big>''' * Чăвашсем — '''<big>136</big>''' * Абхазсем — '''<big>5</big>''' * Лаксем — '''<big>5</big>''' * Пушкăртсем — '''<big>124</big>''' * Кăркăссем — '''<big>122</big>''' * Мордвасем — '''<big>92</big>''' * Грузинсем — '''<big>69</big>''' * Литвасем — '''<big>58</big>''' * Çармăссем — '''<big>55</big>''' * Нимĕçсем — '''<big>50</big>''' * Чеченсем — '''<big>48</big>''' * Осетинсем — '''<big>38</big>''' * Аварсем — '''<big>34</big>''' * Удмуртсем — '''<big>33</big>''' * Кабардинсем — '''<big>31</big>''' * Даргинсем — '''<big>25</big>''' * Латышсем — '''<big>23</big>''' * Лезгинсем — '''<big>24</big>''' * Поляксем — '''<big>22</big>''' * Каракалпаксем — '''<big>19</big>''' * Кумыксем — '''<big>18</big>''' * Комисем — '''<big>18</big>''' * Эстонсем — '''<big>17</big>''' * Гагаузсем — '''<big>17</big>''' * Карачайсем — '''<big>15</big>''' * Черкессем — '''<big>5</big>''' * Абазинсем — '''<big>5</big>''' * Грексем — '''<big>5</big>''' * Румынсем — '''<big>5</big>''' * Коми-пермяксем — '''<big>4</big>''' * Ногайсем — '''<big>4</big>''' * Табасарансем — '''<big>3</big>''' * Шорсем — '''<big>3</big>''' * Адыгейсем — '''<big>2</big>''' * Алтайсем — '''<big>2</big>''' * Турккăсем — '''<big>2</big>''' * Белуджисем — '''<big>1</big>''' * Агулсем — '''<big>1</big>''' * Рутулсем — '''<big>1</big>''' * Цахурсем — '''<big>1</big>''' * Якутсем — '''<big>1</big>''' * Хакассем — '''<big>1</big>''' * Чикансем — '''<big>1</big>''' * Финсем — '''<big>1</big>''' * Венгрсем — '''<big>1</big>''' * Чехсем — '''<big>1</big>''' * Ыттисем — '''<big>8</big>''' }} Илсе кăртакан ят-йыш чи туллиреххи пулас. Интернетра урăхларах ят-йыш та пур<ref>[https://pomnirod.ru/materialy-k-statyam/vojna/afgan/книга-памяти/bezгvozvratnye-poteri-sovetskogo-soyuza-v-afganskoj-vojne.html Безвозвратные потери Советского Союза в Афганской войне.]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Мое Семейное Древо.</ref><ref>[https://samoljot.livejournal.com/39653.html Боевой вклад народов СССР в Афганскую войну]</ref>. {{columns-list|4| * Вырăссем — '''<big>6888</big>''' * Украинсем — '''<big>2376</big>''' * Узбексем — '''<big>1066</big>''' * Белоруссем — '''<big>613</big>''' * Тутарсем — '''<big>442</big>''' * Казахсем — '''<big>362</big>''' * Туркменсем — '''<big>263</big>''' * Таджиксем — '''<big>236</big>''' * Молдовансем — '''<big>194</big>''' * Азербайджансем — '''<big>195</big>''' * Армянсем — '''<big>95</big>''' * Корейсем — ят-йышра çук * Ингушсем — '''<big>12</big>''' * Уйгурсем — ят-йышра çук * Тывасем — '''<big>4</big>''' * Еврейсем — '''<big>7</big>''' * Бурятсем — '''<big>4</big>''' * Калмăксем — '''<big>22</big>''' * Балкарсем — '''<big>9</big>''' * Карелсем — '''<big>6</big>''' * Болгарсем — ят-йышра çук * Чăвашсем — '''<big>125</big>''' * Абхазсем — '''<big>6</big>''' * Лаксем — ят-йышра çук * Пушкăртсем — '''<big>98</big>''' * Кăркăссем — '''<big>102</big>''' * Мордвасем — '''<big>66</big>''' * Грузинсем — '''<big>81</big>''' * Литвасем — '''<big>57</big>''' * Çармăссем — '''<big>49</big>''' * Нимĕçсем — ят-йышра çук * Чеченсем — '''<big>35</big>''' * Осетинсем — '''<big>30</big>''' * Аварсем — ят-йышра çук * Удмуртсем — '''<big>22</big>''' * Кабардинсем — '''<big>25</big>''' * Даргинсем — ят-йышра çук * Латышсем — '''<big>23</big>''' * Лезгинсем — ят-йышра çук * Поляксем — ят-йышра çук * Каракалпаксем — '''<big>5</big>''' * Кумыксем — ят-йышра çук * Комисем — '''<big>16</big>''' * Эстонсем — '''<big>15</big>''' * Гагаузсем — ят-йышра çук * Карачайсем — ят-йышра çук * Черкессем — ят-йышра çук * Абазинсем — ят-йышра çук * Грексем — ят-йышра çук * Румынсем — ят-йышра çук * Коми-пермяксем — ят-йышра çук * Ногайсем — ят-йышра çук * Табасарансем — ят-йышра çук * Шорсем — ят-йышра çук * Адыгейсем — ят-йышра çук * Алтайсем — ят-йышра çук * Турккăсем — ят-йышра çук * Белуджисем — ят-йышра çук * Агулсем — ят-йышра çук * Рутулсем — ят-йышра çук * Цахурсем — ят-йышра çук * Якутсем — '''<big>1</big>''' * Хакассем — ят-йышра çук * Чикансем — ят-йышра çук * Финсем — ят-йышра çук * Венгрсем — ят-йышра çук * Чехсем — ят-йышра çук * Дагестан халахĕсем — '''<big>101</big>''' * Ыттисем — '''<big>168</big>''' }} Çавăн пекех Чăваш Енти военкоматсем урлă Совет çарне кайса, кайран Афганистана лексе унта вилнисен ят-йышĕ пур<ref>[https://pomnirod.ru/materialy-k-statyam/vojna/afgan/книга-памяти/bezvozvratnye-poteri-sovetskogo-soyuza-v-afganskoj-vojne/zhiteli-ne-vernuvshiesya-s-afganskoj-vojny-1979-1989-gg.html ЖИТЕЛИ ЧУВАШИИ, НЕ ВЕРНУВШИЕСЯ С АФГАНСКОЙ ВОЙНЫ 1979-1989 ГГ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220307015253/https://pomnirod.ru/materialy-k-statyam/vojna/afgan/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0-%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%B8/bezvozvratnye-poteri-sovetskogo-soyuza-v-afganskoj-vojne/zhiteli-ne-vernuvshiesya-s-afganskoj-vojny-1979-1989-gg.html |date=2022-03-07 }} — Мое Семейное Древо.</ref>. Унта асăннисем, паллах, пурте чăвашсем мар тата хăшĕсем çураласса та кунта çуралман. == Çавăн пекех == * [[СССР ВВСĕн Афган вăрçинчи çухатăвĕсем]] * [[СССР Афган вăрçинче çухатнă вĕлтĕрексен ят-йышĕ]] * [[200 çăк]] * [[Чĕмсĕр тост|Виççĕмĕш тост]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Кривошеев Г. Ф. и др. Россия и СССР в войнах XX века. Книга потерь / под общ. ред. Г. Ф. Кривошеева, предисл. Ю. А. Полякова. — М.: Вече, 2010. — 624 с. — ISBN 978-5-9533-4676-6. * [http://www.smallwars.quantico.usmc.mil/search/LessonsLearned/afghanistan/afgmed.aspL. W. Grau, W. A. Jorgensen Medical support in counter-guerrilla war: epidemiologic lesson learned in Soviet-Afghan war]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Декабрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.rsva.ru/biblio/prose_af/afgan_tragedy_and_glory/index.shtmlА. А. Ляховский Трагедия и доблесть Афгана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117234457/http://rsva.ru/biblio/prose_af/afgan_tragedy_and_glory/index.shtml%D0%90. |date=2019-11-17 }} * [http://unstats.un.org/unsd/default.htm United Nations Statistics Division J. B. Amstutz Afghanistan. The first five ears of soviet occupation]. Washington D. C., 1986. P. 155—156. * ''Крайл Д.'' Война Чарли Уилсона. Перевод с английского К. Савельев. М., 2008. С. 205. * D. C. Isby War in a Distant Country: Afghanistan, Invasion and Resistance. London, 1989. * ''Слинкин М. Ф.'' Афганистан: страницы истории (80—90-е гг. XX века). Симферополь, 2003. С. 119—120. == Каçăсем == * Сообщение профессора кафедры термических поражений Военно-медицинской академии Санкт-Петербурга Владимира Сидельникова // РИА «Новости», 15 февраля 2007. * [http://afghanistan.ru/doc/14905.html Потери в войне 1979—1989 годы]. Мендкович, эксперт Центра изучения современного Афганистана (ЦИСА) 12.06.2009. [[Категори:Афган вăрçи (1979—1989)| ]] [[Категори:1979-мĕш çулти конфликтсем]] [[Категори:Вăрçăсем]] 6oh9s57mlet81uxzwhxx1uipxaid2dp 0 99798 878822 840811 2026-11-05T21:44:52Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878822 wikitext text/x-wiki {{Фильм |ЧăвЯчĕ = Анне |ТăвЯчĕ = Мама |Ӳкерчĕк = |Жанр = [[камит]] |Режиссёр = [[Элизабета Бостан]] | Продюсер = | Сценарист = [[Энтин Юрий Сергеевич|Юрий Энтин]]<br>Василика Истрате | Актёрсем = [[Гурченко Людмила Марковна|Людмила Гурченко]]<br>[[Боярский Михаил Сергеевич|Михаил Боярский]]<br>[[Попов Олег Константинович|Олег Попов]] | Оператор = [[Петриченко Константин Никифорович|Константин Петриченко]]<br>Ион Маринеску | Композитор = Жерар Буржоа<br>[[Попа, Темистокле|Темистокле Попа]] |Патшалăх = {{USSR}} |Çул = 1976 |Компани = [[Мосфильм]] |Вăхăт = | imdb_id = 0076340 }} '''Анне''' ({{lang-ru|Мама}}) — [[Мосфильм]] киностудире [[Элизабета Бостан]] режиссёр 1976 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ. == Сюжет == {{Çырмалла}} == Рольсенче == * [[Гурченко Людмила Марковна|Людмила Гурченко]] — ''Маша аппа, мама-Качака'' (румын тата акăлчан версисенче — ''Рада'') * [[Боярский Михаил Сергеевич|Михаил Боярский]] — ''Кашкăр, Сăрăскер'' (румын тата акăлчан версисенче — ''Тити Суру'') * [[Крамаров Савелий Викторович|Савелий Крамаров]] — ''Кашкăр çури'' ([[Горохов Анатолий Сергеевич|Анатолий Горохов]]) * [[Манохин Валентин Александрович|Валентин Манохин]] — ''Çулевĕç'' ([[Качан Владимир Андреевич|Владимир Качан]] юрлать) * Джордже Михаица — ''Ашак'' (Анатолий Горохов юрлать, хăшпĕр çĕрте — [[Трофимов Геннадий Васильевич|Геннадий Трофимов]]) * [[Питиш Флориан|Флориан Питиш]] — ''Попугай, ярмăркă хуçи'' (Геннадий Трофимов юрлать) * [[Ивлева Вера Александровна|Вера Ивлева]] — ''Сурăх'' * [[Герчаков Евгений Аркадьевич|Евгений Герчаков]] — ''Така'' * [[Попов Олег Константинович|Олег Попов]] — ''Упа'' * [[Крачковская Наталья Леонидовна|Наталья Крачковская]] — ''Упа'' ([[Дасковская Татьяна Ивановна|Татьяна Дасковская]] юрлать) * [[Поляк Марина Александровна|Марина Поляк]] — ''Белка'' * [[Андрей Виолета|Виолета Андрей]] — ''Чĕкеç'' ([[Толкунова Валентина Васильевна|Валентина Толкунова]] юрлать) * Паула Радулеску — ''Мулкач'' * Василе Менцель — ''Мулкач'' * Лилиана Петреску — ''кокетливая Овечка'' * Лулу Михаеску — ''Качака путекĕ'' * Петя Дегтярёв — ''Митяй, качака путекĕ'' ([[Румянова Клара Михайловна|Клара Румянова]] юрлать, калаçать) * Тимур Асалиев — ''Качака путекĕ'' * Адриан Кристя — ''Качака путекĕ'' * Матей Оприш — ''Качака путекĕ'' == Ӳнерлекен ушкăн == * Сценаристсем: [[Энтин Юрий Сергеевич|Юрий Энтин]], Василика Истрате; * Режиссёр: [[Бостан Элизабета|Элизабета Бостан]]; * Операторсем: Константин Петриченко, Ион Маринеску; * Ӳкерçĕ: Давид Винницкий; * Композитор: Жерар Буржуа, Темистокле Попа; * Сасă режиссёрĕ: [[Бабушкин Виктор Борисович|Виктор Бабушкин]]; * Монтаж: Кристина Ионеску, Йоланда Минтулеску; == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{imdb title | id=0076340 | title=«Мама»}} * [http://www.rusmidi.com/song/1195/ Песня о маме (ознакомительная версия в midi)] * [https://web.archive.org/web/20220117165556/https://www.boyarskiy.su/1976-god-mama_3025/ О фильме «Мама» на официальном сайте Михаила Боярского] [[Категори:Элизабета Бостанăн фильмĕсем]] [[Категори:ССРП 1976 çулхи фильмĕсем]] [[Категори:«Мосфильм» студин фильмĕсем]] [[Категори:Румынин мусăк фильмĕсем]] [[Категори:ССРП мусăк фильмĕсем]] [[Категори:ССРП юмах фильмĕсем]] [[Категори:Халăх юмахĕсене экранизациленисем]] [[Категори:Францин мусăк фильмĕсем]] [[Категори:Румынин юмах фильмĕсем]] [[Категори:Румынин килйыш фильмĕсем]] [[Категори:Францин юмах фильмĕсем]] [[Категори:Францин килйыш фильмĕсем]] dwc2qa6tz79ikha83jlz9u8k9h8q2gr 0 100485 878756 841728 2026-11-05T17:44:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878756 wikitext text/x-wiki {{Раççей Хĕрлĕ кĕнеки|3|311}}[[File:Otis tarda, Hortobagy, Hungary 1.jpg|thumb|275px|Otis tarda, Hortobagy, Hungary]] :'''''[[Вăрман кăркки]]''', [[тискер кăркка]] тенисемпе тата ытти нихăш [[кăркка]]па та пăтраштармалла мар'' :{{ан арпаштарăр|Çеçенхир вĕçенкайăкĕ|Çеçенхир вĕçенкайăкĕпе}} '''Хир кайăкĕ''' е '''хир кăркки''' ('''Çеçенхир кăркки''', {{Lang-la|Otis tarda}}), — [[Çеçенхир кăркки йышшисем]] ямахатри пысăк [[вĕçенкайăк]]. Çав ятлах ретри (кăкри) уйрăм тĕс. <big><big>«Хир кăркки» (= Çеçенхир кăркки) вăл «Кăркка» текен рете кĕмест, хăй хăйне уйрăм рет тата тĕс (монотипи) пулса тăрать.</big></big> == Литература == * канд. биол. н. К. Филонов. Дрофа // журнал «Охота и охотничье хозяйство», № 5, 1973. стр.22-23 * {{кĕнеке|автор=Бёме, Р. Л.; Грачёв, Н. П.; Исаков, Ю. А.; Кошелев, А. И.; Курочкин, çен. Н.; Потапов, Р. Л.; Рустамов, А. К.; Флинт, В. Е.|пай=Курообразные, журавлеобразные|пуçелĕк=Птицы СССР|вырăн=М.|издательство=Наука|çул=1987|страницы=466—481}} * {{кĕнеке|автор=Гладков, Н. А., Дементьев, Г. П., Михеев, А. В., Иноземцев, А. А.|пуçелĕк=Жизнь животных|том=5. Птицы|çул=1970|вырăн=М.|издательство=Просвещение|страницы=266—268}} * {{кĕнеке|автор=Дементьев Г. П., Гладков Н. А.|пуçелĕк=Птицы Советского Союза|том=2|çул=1951|издательство=Советская наука}} * {{кĕнеке|автор=[[Коблик Евгений Александрович|Коблик Е. А.]]|пуçелĕк=Разнообразие птиц (по материалам экспозиции Зоологического музея МГУ|том=Ч. 2 (Отряды Курообразные, Трёхпёрсткообразные, Журавлеобразные, Ржанкообразные, Рябкообразные, Голубеобразные, Попугаеобразные, Кукушкообразные)|çул=2001|издательство=Изд. МГУ|страниц=358|isbn=5-211-04072-4}} * {{кĕнеке|автор=[[Рябицев Вадим Константинович|Рябицев В. К.]]|пуçелĕк=Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири: Справочник-определитель|вырăн=Екатеринбург|издательство=Изд-во Урал. ун-та|çул=2001|страниц=608|isbn=5-7525-0825-8}} * {{кĕнеке|автор=[[Степанян Лео Суренович|Степанян Л. С.]]|пуçелĕк=Конспект орнитологической фауны России и сопредельных территорий (в границах СССР как исторической области)|каçă=https://search.rsl.ru/ru/record/01002094434|вырăн=М.|издательство=Академкнига|çул=2003|страницы=166—167|isbn=5-94628-093-7}} * {{кĕнеке |автор=[[Винокуров Ардалион Алексеевич|Винокуров А. А.]] |пуçелĕк=Редкие и исчезающие животные. Птицы: Справ. пособие |яваплă=Под ред. акад. [[Соколов Владимир Евгеньевич|В. Е. Соколова]] |вырăн=М. |издательство=[[Высшая школа (издательство)|Высшая школа]] |çул=1992 |страницы= |страниц=448, [16] |серия= |isbn=5-06-002116-5 |тираж=100000 |ref=}} ---- * {{кĕнеке|автор=Cramp, S.; Simmons K. E. L.|пуçелĕк=The Birds of the Western Palearctic|часть=Vol. II - Hawks to Bustards|издательство=Oxford University Press|çул=1980|страниц=695|isbn=019857505X|чĕлхе=en}}{{ref-en}} * {{кĕнеке|автор=Mullarney, Killian; Lars Svensson; Dan Zetterström & Peter J. Grant|пуçелĕк=Птицы Европы|оригинал=Birds of Europe|вырăн=United States|издательство=Princeton University Press|çул=2000|страниц=400|isbn=978-0-691-05054-6}}{{ref-en}} == Каçăсем == * [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds/212.html Позвоночные животные России: Дрофа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130407070850/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds%2F212.html |date=2013-04-07 }} * [https://web.archive.org/web/20251225031303/http://www.sevin.ru/redbooksevin/index.html?content/309.html Дрофа (европейский подвид) на сайте «Красная книга России»] * [http://www.sevin.ru/redbooksevin/index.html?content/310.html Дрофа (восточно-сибирский подвид) на сайте «Красная книга России»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130407070842/http://www.sevin.ru/redbooksevin/index.html?content%2F310.html |date=2013-04-07 }} * [http://birds-altay.ru/2009/08/drofa-otis-tarda-l/ Дрофа на сайте «Птицы Алтая»] * [https://web.archive.org/web/20180302230250/http://www.arkive.org/great-bustard/otis-tarda/#src=portletV3api Видеозаписи, аудиозаписи и фотографии дрофы] на сайте ''arkive.org'' * [http://ibc.lynxeds.com/species/great-bustard-otis-tarda Видеозаписи, аудиозаписи и фотографии дрофы] на сайте ''ibc.lynxeds.com'' (The Internet Bird Collection){{ref-en}} {{v|02|3|2011}} {{ornitology-stub}} [[Категори:Хир кăркки йышшисем]] [[Категори:1758 çулта çырнисем]] [[Категори:Африкăри вĕçен кайăксем]] [[Категори:Евразири вĕçен кайăксем]] [[Категори:Ăренпур облаçĕн Хĕрлĕ кĕнеки]] epihdpc0sqxw57nnthrrm99qdgocxk9 0 102831 878765 867447 2026-11-05T18:07:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878765 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Витĕ (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Road resurfacing.jpg|thumb|Çул-йĕре [[асфальт]]па витни]] [[File:Tzama02.jpg|thumb|]] '''Çул-йĕр витти''' — [[Çул-йĕр тумĕ]]н чи çийелти пайĕ. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * ''Антонов А. М. и др.'', Дорожное строительство. Организация, планирование, управление. {{М.}}, 1981 * ''Кизима С. С.'', Технология строительства автомобильных дорог. [[Киев]], 1985 == Каçăсем == * [https://2proraba.com/other/vidy-dorozhnyx-pokrytij-i-ix-xarakteristiki.html Виды дорожных покрытий и их характеристики] // "Два прораба" * [https://rovnayadoroga.ru/dorogi/klassifikatsiya-dorozhnyh-pokrytij.html Классификация дорожных покрытий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220520110918/https://rovnayadoroga.ru/dorogi/klassifikatsiya-dorozhnyh-pokrytij.html |date=2022-05-20 }} // RovnayaDoroga.ru * [https://web.archive.org/web/20180331113541/http://transspot.ru/2013/09/18/normy-dlya-proektirovaniya-avtomobilnyx-dorog/ Перечень нормативной документации для проектирования автомобильных дорог в России] [[Категори:Автоçулсем]] [[Категори:Çул-йĕр]] [[Категори:Хăтлав]] [[Категори:Çул-йĕр хăтлавĕ]] 0zgq22vqs1zsghi6etjsb46lg4uao7z 0 102867 878909 875306 2026-11-06T04:26:47Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878909 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Возяков}} {{Ăсчах |Ят = Возяков Владимир Иванович |Çуралнă чухнехи ят = Возяков Владимир Иванович |Ӳкерчĕк = |Анлăшĕ = 200px |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1952]] çул, [[çу, 10]] |Çуралнă вырăн = [[Штанаш]] ялĕ, [[Хĕрлĕ Чутай районĕ]], [[Чăваш АССР]], [[РСФСР]], [[ССРП]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} |Ăслăх сфери = [[физика]] (теорилле тата математикăлла физика), [[математика]] |Ĕç вырăнĕ = Чăваш патшалăх университечĕ, Шупашкарти коопераци институчĕ |Альма-матер = Чăваш патшалăх университечĕ |Ăсчах степенĕ = физика-математика ăслăхĕсен докторĕ |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = |Чыславсемпе парнесем= Чăваш республикин Патшалăх Канашĕн Хисеп грамоти, РФ Центросозĕн Хисеп грамоти }} '''Возяков Владимир Иванович''' (10.5.[[1952]] çур., [[Штанаш]], Чăваш Енти Хĕрлĕ Чутай районĕ) – физик тата математик, физика-математика ăслăхĕсен докторĕ ([[1991]]), профессор ([[1993]]). 100 ытла ăслав тата вĕрентÿ-методика ĕçĕсен(53,5 п.л.) авторĕ. Чăваш республикин ăслав тава тивĕçлĕ ĕçлевçи. == Биографи == [[1952]] çулхи [[çу, 10|çăвăн 4-мĕшĕнче]] [[Чăваш Ен]]ри [[Хĕрлĕ Чутай районĕ]]нчи [[Штанаш]] ялĕнче çуралса ÿснĕ. Чăваш патшалăх унивеверситечĕн физика уйрăмне хĕрлĕ (шеплĕх) дипломпа пĕтернĕ ([[1974]]). [[1975]]-[[1978]]-мĕш çулсенче СССР Ăслав академийĕн В.А. Стеклов ячĕллĕ Математика институтĕнче аспирантурăра ăс пухнă. == Ĕçсем == === Диссертацисем === * Кандидат диссертацийĕ: «Дикке йышши модельсенчи квази-вăтаммисем» (СССР Ăслав академийĕн В.А. Стеклов ячĕллĕ Математика институчĕ, [[1980]], ăслав енĕ: 01.04.02. - Теорилле тата математикăлла физика; ăслав ертÿçи – физика-математика ăславĕсен докторĕ Н.Н. Боголюбов профессор). * Доктор диссертацийĕ: «Кристаллизациленекен квантла тытăмсенчи коллективлă эффектсем» (УССР Ăслав академийĕн Теорилле физика институчĕ, [[1991]], ăслав енĕ: 01.04.02. - Теорилле физика; ăслав консультанчĕ - физика-математика ăславĕсен докторĕ В.Н. Попов профессор). === Паллăрах публикацисем === * «Коллективные эффекты в квантовых кристаллизующихся системах». - М.: ТВП, 1995.; * Компьютерный анализ предельной задачи пересечения тонкого тела вращения границы раздела двух сред. - Чебоксары, 1998; * Информационные технологии: учебное пособие. - Чебоксары, 2007; * Информационные технологии в науке и образовании: учебное пособие. – Чебоксары, 2008; * Физика: лабораторный практикум в 2-х ч. - Чебоксары, 2009. == Вуламалли == * Возяков Владимир Иванович // Чувашская энциклопедия: В 4 т. Чебоксары: Чувашское кн. изд-во, 2006. – Т.1: А – Е, с. 335.; (Возяков Владимир Иванович // Чувашская энциклопедия: В 4 т. – Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 2011. – Т.1.). * Возяков Владимир Иванович // Ученые Чебоксарского кооперативного института Российского университета кооперации. - Чебоксары, 2012; * Харитонова В. Г. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1176 ВОЗЯКОВ Владимир Иванович] * [https://web.archive.org/web/20250124222225/https://cheb.ruc.su/faculties_and_departments/uchetno-finansovyy-fakultet/kafedra-matematicheskikh-i-instrumentalnykh-metodov-ekonomiki/prepodavaetli-kafedry-matematicheskikh-i-instrumentalnykh-metodov-ekonomiki/vozyakov-v-i.php Возяков Владимир Иванович] — Шупашкарти коопераци институчĕн сайчĕ. * Сергеев Т. С. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=4272 Телегин Геннадий Гаврилович] — электронлă чăваш энциклопедийĕ * [https://old.chuvsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=6553:2012-09-26-08-24-45&catid=190:2010-08-02-23-34-43&Itemid=537 Светлой памяти ТЕЛЕГИНА Геннадия Гавриловича] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127210550/https://old.chuvsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=6553:2012-09-26-08-24-45&catid=190:2010-08-02-23-34-43&Itemid=537 |date=2022-11-27 }}. Некролог. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.stihi.ru/2013/07/26/5285 В горниле века сăвă, Лев Коробов] * [https://search.rsl.ru/ru/record/01005746243 М-во культуры СССР. Казан. гос. ун-т им. В. И. Ульянова-Ленина. Кафедра молекулярных и тепловых явлений] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210728111146/https://search.rsl.ru/ru/record/01005746243 |date=2021-07-28 }} [[Категори:Физиксем, алфавитпа]] [[Категори:XX ĕмĕрти физиксем]] [[Категори:XXI ĕмĕрти физиксем]] [[Категори:ССРП физикĕсем]] [[Категори:Раççей физикĕсем]] [[Категори:1952 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çăвăн 10-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Чăвашран тухнă физиксем]] [[Категори:Чăвашран тухнă математиксем]] 2utas7e3qfy583s9cmfgrrs6tj71eot 0 102945 878873 876250 2026-11-06T00:57:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878873 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист |Ят = Алексей Баталов |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă чухнехи ят = Алексей Владимирович Баталов |Çуралнă вăхăт = [[1928]] [[чӳк, 20]] |Çуралнă вырăн = {{ÇуралнăВырăн|Улатимĕр (хула){{!}}Улатимĕр|Улатимĕрте}} |Вилнĕ вăхăт = [[2017]], [[çĕртме, 15]] |Вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Мускав|Мускавра}} |Професси = раççей актёрĕ |Хастар çулсем = |Амплуа = |Театр = |Рольсем = |Спектакльсем = |Чыславсемпе парнесем = {{(!}} style="background: transparent" {{!}} {{Çурлапа Мăлатук медаль|1989}} {{!)}} {{(!}} style="background: transparent" {{!}} {{«Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕхĕн» 2 степеньлĕ орденĕ|2008}}{{!!}}{{«Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕхĕн» 3 степеньлĕ орденĕ|1998}} {{!)}} {{(!}} style="background: transparent" {{!}} {{Орден Ленина|1967}}{{!!}}{{Орден Ленина|1989}}{{!!}}{{Кирилл тата Мефодий орденĕ}} {{!)}} {{(!}} style="background: transparent" {{!}} {{ССРП халăх артисчĕ|1976}} {{!!}} {{РСФСР халăх артисчĕ|1969}} {{!!}} {{РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ|1964}}{{!!}}{{ССРП патшалăх премийĕ|1981}}{{!!}}{{Васильев тăвансен ячĕллĕ РСФСР патшалăх премийĕ|1966}}{{!}}{{!}}{{Ленин комсомолĕн премийĕ|1967}} {{!)}} {{(!}} style="background: transparent" {{!}} {{Раççей Патшалăх парни|2005}} {{!!}} {{Раççей Федераци Президенчĕн парни|2000}} {{!!}} [[File:Знак_лауреата_премии_города_Москвы.png|25px|Премия города Москвы|link=Премия города Москвы]]{{!!}}{{!!}} {{!)}} }} '''Алексей Владимирович Баталов''' (20.11.1928, [[Улатимĕр (хула)|Улатимĕр]] — 15.6.2017, [[Мускав]]) — совет кино актёрĕ. [[ССРП халăх артисчĕ]] (1976). == Биографи == {{Çырмалла}} == Фильмографи == {{div col}} * {{Çул кинора|1944}} — [[Зоя (фильм, 1944)|Зоя]] — ''Алексей Баталов, школьник'' <small>(титрта ҫук)</small> * {{Çул кинора|1954}} — [[Большая семья]] — ''Алексей Ильич Журбин'' * {{Çул кинора|1955}} — [[Дело Румянцева]] — ''Саша Румянцев'' * 1955 — [[Михайло Ломоносов (фильм, 1955)|Михайло Ломоносов]] — ''рыжий мужик'' * 1955 — [[Мать (фильм, 1955)|Мать]] — ''Павел Власов'' * {{Çул кинора|1957}} — [[Летят журавли]] — ''Борис Фёдорович Бороздин'' * {{Çул кинора|1958}} — [[Дорогой мой человек]] — ''Владимир Афанасьевич Устименко'' * {{Çул кинора|1960}} — [[Дама с собачкой (фильм)|Дама с собачкой]] — ''Дмитрий Дмитриевич Гуров'' * {{Çул кинора|1961}} — [[Девять дней одного года]] — ''Дмитрий Гусев'' * {{Çул кинора|1963}} — [[День счастья]] — ''Александр Николаевич Берёзкин'' * {{Çул кинора|1964}} — [[Свет далёкой звезды]] — ''Пётр Степанович Лукашёв'' * {{Çул кинора|1966}} — [[Три толстяка (фильм)|Три толстяка]] — ''канатаходец Тибул'' * 1966 — [[В городе С.]] — ''Шергов'' * {{Çул кинора|1967}} — [[Седьмой спутник (фильм)|Седьмой спутник]] — ''комиссар'' * {{Çул кинора|1968}} — [[Живой труп (фильм, 1968)|Живой труп]] — ''Фёдор Васильевич Протасов'' * {{Çул кинора|1969}} — [[Внимание, черепаха!]] — ''дедушка Тани Самохиной'' * {{Çул кинора|1970}} — [[Бег (фильм, 1970)|Бег]] — ''Сергей Павлович Голубков'' * {{Çул кинора|1971}} — [[Красный дипломат. Страницы жизни Леонида Красина]] — ''эпизод'' * {{Çул кинора|1973}} — [[Возврата нет (фильм, 1973)|Возврата нет]] — ''Алексей Владимирович Егоров'' * {{Çул кинора|1974}} — [[Чисто английское убийство (фильм)|Чисто английское убийство]] — ''доктор Ботвинк'' * {{Çул кинора|1975}} — [[Звезда пленительного счастья]] — ''князь [[Трубецкой Сергей Петрович|Сергей Петрович Трубецкой]]'' * 1975 — [[Рикки-Тикки-Тави (фильм)|Рикки-Тикки-Тави]] — ''Роберт Лоусон'' * {{Çул кинора|1976}} — [[Гореть, чтобы светить]] — ''Савин'' * {{Çул кинора|1978}} — [[Поздняя встреча]] — ''Сергей Иванович Гущин'' * {{Çул кинора|1979}} — [[Москва слезам не верит]] — ''Георгий Иванович (Гоша)'' * {{Çул кинора|1983}} — [[Скорость (фильм, 1983)|Скорость]] — ''Игорь Владимирович Лагутин'' * {{Çул кинора|1984}} — [[Время отдыха с субботы до понедельника]] — ''Павел'' * {{Çул кинора|1986}} — [[Зонтик для новобрачных]] — ''Дмитрий Павлович Красков'' * 1986 — [[Досье человека в «Мерседесе»]] — ''Сергей Владимирович Григорьев'' * {{Çул кинора|1990}} — [[Похороны Сталина (фильм)|Похороны Сталина]] — ''отец Жени'' * {{Çул кинора|1991}} — [[Полтергейст-90]] — ''профессор Вильницкий'' * {{Çул кинора|1998}} — [[Чехов и Ко]] (9-я серия «Рассказ госпожи NN») — ''Пётр Сергеевич'' * {{Çул кинора|2006}} — [[Карнавальная ночь 2, или 50 лет спустя]] — ''[[камео]]'' {{div col end}} == Литература == * Кваснецкая М. Г. Алексей Баталов. — М.: ВБПК, 1983. == Каçăсем == * {{Imdb name|0060692}} * {{warheroes|id=10223}} * [http://www.animator.ru/db/?p=show_person&pid=1323 Баталов Алексей Владимирович на animator.ru] * [http://allpersons.name/index.php?option=com_content&task=view&id=381&Itemid=9 Алексей Баталов — биография и фильмография] * [https://web.archive.org/web/20080516060920/http://www.nashfilm.ru/kinostars/2199.html Алексей Баталов — киножурнал Наш Фильм] * [http://www.cinematheque.ru/post/138608 Интервью с актёром на сайте Синематеки]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20200716085542/https://cleverforever.ru/news/view/batalov-aleksey-vladimirovich-geroy-sovetskogo-kino-rodivshiysya-vo-vladimire Баталов Алексей Владимирович — краткая биография и цитаты] * {{cite episode |title=Алексей Баталов. "Шинель" |episodelink= |url=https://tvkultura.ru/video/show/brand_id/20678/episode_id/1896627/ |series=|serieslink=|credits=Документальный фильм из цикла «Библейский сюжет». ИП Менделеев Д. В. по заказу ВГТРК. 2018 г |network=Россия-Культура |station= |city= |airdate=29.07.2020 |began= |ended= |season= |seriesno= |number= |minutes=26 |transcript= |transcripturl=|language=ru}} * {{cite web |author=Юрий Машков |url=https://tass.ru/encyclopedia/person/batalov-aleksey-vladimirovich |title=Баталов Алексей Владимирович |lang=ru |website=tass.ru |publisher=ТАСС |date= |access-date=2021-10-15}} [[Категори:1928 çулта çуралнисем]] [[Категори:Чӳкĕн 20-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2017 çулта вилнисем]] [[Категори:Çĕртмен 15-мĕшĕнче вилнисем]] qz2t6ci8sjyhczm53asvrz9d1ltb9zt 0 103409 878815 857381 2026-11-05T21:19:57Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878815 wikitext text/x-wiki {{Юрă |Ячĕ = Ан хумхан, çăкалăх |Хуплашка = |Шăрантаракан = |Альбом = |Кăларнă = |Çырнă = |Жанр = лирикăллă [[юрă|юрри]] |Вăрăхлăх = паллă мар |Лейбл = |Автор = Константин Архипов (мусăк), Фёдор Тихонов (сăвă) |Продюсер = |Унченхи = |Номер1 = |Номер2 = |Çитесси = |Номер3 = }} {{toc-right}} '''Ан хумхан, çăкалăх''' — [[XX ĕмĕр]] варринче халăхра, çавăн пекех [[чăвашсем]] хушшинчи юрăçсен, пултарулăх ушкăнĕсен репертуарĕсенче анлă сарăлнă [[юрă|юрăсенчен]] пĕри. [[Архипов Константин Павлович|Константин Архипов]] композитор [[Тихонов|Фёдор Тихонов]] сăввипе çырнă. == Авторĕсем камсем-ха? == Авторĕсем кам иккенне пĕлмешкĕн пулăшма ак çак хыпарсем пултараççĕ. Чăваш халăх поэчĕ Юрий Сементер аса илнинчен<ref>Алина Изман. [http://hypar.ru/ru/node/31896 Чăваш поэзине салтак кутамккипе килнĕскер. 13 Дек, 2018] — Интервью, «Хыпар»</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} '''Хими учителĕ Константин Архипов — композиторччĕ''', чăваш чĕлхипе литературине вĕрентекенни Федор Тихонов сăвăсем хайлатчĕ /«Ан хумхан, çăкалăх, ан хумхан, сирень» юрă авторĕсем/. Вĕсем эпĕ сăвă çырнине пĕлсен пулăшма тытăнчĕç. 1956 çултан вара районти, республикăри хаçатсенче пичетленме тытăнтăм. Ун чухне эпĕ 8-мĕш класра вĕренеттĕм. {{Цитата вĕçĕ}} Авторсене асăннă, анчах ашшĕ ячĕсемпе пĕлтермен. Тепĕр çăлкуçран (Леонид Антонов сăвăç каланинчен)<ref>[http://chuv-krarm.3dn.ru/publ/1 Трак Ен]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} Сăвă çырас ĕçре мана ырă сĕнÿсем парса пулăшнăшăн Ф.Л.Тихонова ("Ан хумхан, çăкалăх" юррăн авторĕсенчен пĕрне) тата П.Архипова ырăпа асăнас килет {{Цитата вĕçĕ}} Красноармейски муниципаллă тăрахĕн сайтĕнчен<ref>[https://krarm.cap.ru/news/2012/06/16/shavlar277-k277rler277-aka-tuj Шавлар&#277;, к&#277;рлер&#277; Ака туй (Районти юбилейлă 60-мĕш ĕçпе юрă тата спорт уявĕнче хатерленĕ фоторепортаж)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220715102608/https://krarm.cap.ru/news/2012/06/16/shavlar277-k277rler277-aka-tuj |date=2022-07-15 }}</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} Кăçал вара, районти Ака туйсен историйĕпе интересленсе, район центрĕнче пурăнакан вăрçăпа педагогика ĕçĕн ветеранĕпе Михаил Прохорович Прохоровпа калаçрăм. Вăл 1956 çулта культура пайĕн заведующийĕнче ĕçлеме тытăннă. Малтанласа уява Красноармейскин Янкас енчи вăрманĕн илемлĕ пĕр уçланкинче йĕркелесе ирттернине палăртрĕ ветеран. Михаил Прохорович каланă тăрăх, çав çулсенче пĕрлештернĕ хорта 600—700 çын таранах пулнă. “1957 çултаччĕ пулас-ха, çак хор “Подмосковные вечера” юрра шăрантарнă чухне эпĕ дирижер пултăм. Ара, районта музыкантсем çукпа пĕрехчĕ те. Районти культура çурчĕн илемлĕх ертÿçинче Маргарита Кирилловна Репина вăй хуратчĕ”, — терĕ М. П. Прохоров. Дирижер вырăнне '''Константин Павлович Архипов композитор''' та, Михаил Ильич Ильин учитель те пĕрре мар йышăннă. {{Цитата вĕçĕ}} === Юррăн сăвви === {{Цитата пуçламăшĕ}} <big>Ан хумхан, çăкалăх</big> <poem> Ан хумхан, çăкалăх, Ан хумхан, сирень халь аçта-ши тусăм Эс иртсе çÿрен? Сад пахчи ем-ешĕл, Туллиех çеçке. Сан сăнна унта эп Тĕл пулмастăп-çке? Лăпкăн асилтернĕн Ырă кăмăлна Уçă çил юххи çеç Ачашлать чуна. Ан хумхан, çăкалăх, Ан хумхан, сирень, халь аçта-ши тусăм Эс иртсе çÿрен? </poem> {{Цитата вĕçĕ}} === Юррăн кĕвии === Александр Сергеев хăй тĕллĕн вĕреннĕ композитор. == Юррăн кунçулĕ == === Хайлав — юрăçсен, пултарулăх ушкăнĕсен репертуарĕнче === == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://www.youtube.com/watch?v=nGmIZ7xzwwc Концерт 03.11.2014г в Юмашево, Башкортостан, Евгений Николаев - "Ан хумхан, çăкалăх"] * [https://m.ok.ru/video/312405397906 Марта Зайцева : Ан хумхан çăкалăх] * [https://www.youtube.com/watch?v=3E_UufGMWnU "Пĕчĕк çеç путене" юрă, Комсомольски 3-мĕш ача садне çÿрекенсем юрлаççĕ] {{Song-stub}} [[Категори:Чăвашла юрăсем]] [[Категори:Чăваш юррисем]] [[Категори:Юрăсем, алфавитпа]] 78haj6ipg9m68aehdi6t4qojzgc4c6l 0 106067 878810 851784 2026-11-05T20:59:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878810 wikitext text/x-wiki {{Театр ĕçченĕ | Ят = Татьяна Альпидовская | Ӳкерчĕк = | Анлăшĕ = 200px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = | Çуралнă чухнехи ят = Альпидовская Татьяна Николаевна | Çуралнă вăхăт = [[1969]] çулхи [[утă, 5|утă уйăхĕн 5-мĕшĕ]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, [[Чăваш АССР]], [[РСФСР]], [[ССРП]] | Професси = балет артисчĕ | Гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} | Хастар çулсем = 1988 - х.в. | Суя ятсем = | Амплуа = | Театр = [[Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ]] | Рольсем = Амурчик, Джульетта, Китри, Маша, Золушка | Спектакльсем = «Дон Кихот» (Л. Минкус), «Ромео и Джульетта» (С. Прокофьев), «Щелкунчик» (П. Чайковский), «Золушка» (С. Прокофьев) | Чыславсем = Чăваш АССР халăх артисчĕ, Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ | Сайт = | imdb_id = }} '''Татьяна Николаевна Альпидовская''' (5.7.1969, Шупашкар, Чăваш АССР, РСФСР, ССРП çур.) — балет актриси, Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕ (2000), Чăваш Республикин халăх артисчĕ (2013)<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/alpidovskaja-tatjana-nikolaevna/ Культурное наследие Чувашии:Альпидовская Татьяна Николаевна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221211190734/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/alpidovskaja-tatjana-nikolaevna/ |date=2022-12-11 }}</ref><ref>[https://cv.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0&action=edit Чувашская энцилопедия:Альпидовская Татьяна Николаевна ]</ref>. == Биографи == 1969 çулхи утăн 5-мĕшĕнче Шупашкарта (Чăваш АССР) çуралнă. Татьяна Альпидовская Ленинградри А. Я. Ваганова ячĕллĕ хореографи академи училищинче (Н.М. Дидинская ССРП халăх артисчĕн класĕ) вĕренсе тухнă. 1988 çултанпа Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕнче ĕçлет. Пётр Чайковскин «Щелкунчик» балетĕнче Татьяна Николаевна Маша ролĕпе дебюта тухнă. Классика балечĕн тĕнчери «Браво» фестивальне (Саранск, 2011) хутшăннă. == Чыслани == * Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн Хисеплĕ грамоти (2010). * «Чĕнтĕрлĕ чаршав» театр премин лауреачĕ (Чăваш Ен, 2006). == Литература == * Альпидовская, Т. Татьяна Альпидовская: «Сцена – это моя душа» / Т. Альпидовская ; бесед. Н. Александрова // МК в Чебоксарах. – 2012. – 18-25 янв. (№ 4). – С. 13. * Говорова, Н. Д. Альпидовская Татьяна Николаевна / Н. Д. Говорова // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 92. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:1969 çулта çуралнисем]] [[Категори:Утăн 5-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕсем]] [[Категори:Чăваш Республикин халăх артисчĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ]] [[Категори:Пайăр çынсем:Шупашкар]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] lyka65983fv6vmipk0p6vc075o8f1ct 0 107233 878854 803675 2026-11-05T23:08:52Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878854 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Нухрат (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Volga Bulgaria dirhams Mikail ibn Jafar.jpg|thumb|300px|Volga Bulgaria dirhams Mikail ibn Jafar</br>Микаил ибн Джафар ертÿçĕре чухнехи (930-мĕш çç. вĕçĕ - 940-мĕш çç.) Атăлçи Пăлхар нухрачĕсем. Кĕмĕл. Станпа пустарнă. Эрмитаж фончĕсенчен]] [[File:Volga Bulgaria dirhams Mumin ibn al-Hassan.jpg|thumb|300px|Volga Bulgaria dirhams Mumin ibn al-Hassan </br> Мумин ибн аль-Хасан ертÿçĕре чухнехи ([[970]]-мĕш çç. вĕçĕ - [[980]]-мĕш çç.) Атăлçи Пăлхар нухрачĕсем. Кĕмĕл. Станпа пустарнă. Эрмитаж фончĕсенчен]] '''Атăлçи Пăлхар нухрачĕсем''' — вăтам ĕмĕрсенчи Атăлçи Пăлхарта тата, çавăн пекех, Ылттăн Уртан Пăлхар улусĕнче кăларнă манитсем, нухратсем. Кунсăр пуçне Атăлçи Пăлхарта ют çĕртен кÿрсе килнĕ (импортланă) укçасем те çÿренĕ. Археологи тĕпчевĕсенче е ăнсăртран вĕсем те тупăнаççĕ. <big><big>Паянхи куна мĕнпурĕ</big></big> <big><big><big>600 штук</big></big></big> <big><big>тĕлнелле монголсемчченхи, импортламан тата вырăнти [[тытăмçă]]семпе çыхăнтарнă нухратсене тупса палăртнă</big></big><ref>Вильданов Родион Фаясович. [https://cyberleninka.ru/article/n/dirhem-mumina-ben-ahmeda-s-rozhdestvenskogo-mogilnika Дирхем Мумина бен Ахмеда с Рождественского могильника] // Труды КАЭЭ, выпуск 5, Пермь, [[2009]]</ref>. Тупнă манитсенчен чи пысăк пайĕ [[Микаил ибн Джагфар]] тытăмçă ячĕпе çыхăннă. Шăпах çав нухртсем пулăшнипе ĕнтĕ, тĕпрен илсен, Атăлçи пăлхарсен монголсемчченхи тытăмçисен («патшисен») ячĕсене тупса палăртма май килнĕ<ref>Валеев Рафаэль Миргасимович, [https://realnoevremya.ru/articles/44841 Булгарские деньги: серебряный чекан, монетный кризис, подражательная валюта и богатый источник информации. О булгаро-татарской монетной системе IХ – начала ХV веков. Часть 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120165409/https://realnoevremya.ru/articles/44841 |date=2023-01-20 }}</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Во многом благодаря монетам стали известны имена 11 булгарских правителей Х века и два города, где осуществлялась чеканка монет — Булгар и Сувар. Причем, в ХIХ веке известны были три хана, в первой четверти ХХ века — четыре, к концу 80-х годов ХХ века — десять правителей. А. Г. Мухамадиев, известный татарский ученый-нумизмат, называет следующих правителей — Абдуллах ибн Тегин, Джафар ибн Абдуллах, Насир ибн Ахмед, Эмир Биляр (Барман), Мечектай ибн Джафар, Микаче ибн Джафар, Абдулла ибн Микаче, Мубин ибн ал-Хасан. Правда монеты от имени Насир ибн Ахмеда чеканились в городе Суваре, но А. Г. Мухамадиев считает их подражанием саманидскому эмиру Насиру ибн Ахмеду. В 1999 году, благодаря работам А. А. Молчанова и Д. Г. Мухаметшина, стало известно еще одно имя булгарского эмира Волжской Булгарии Абд-ар-Рахмана ибн Мумина. В последние годы при раскопках Болгар было найдено еще несколько серебряных булгарских дирхемов Х века, так что исследования и новые находки нас ждут еще впереди.}} <Куçару: Тĕпрен илсен, нухратсене пула эпир Х ĕмĕрти пăлхар тытăмçисен ячĕсене тата укçа çапнă икĕ хулана — Пăлхара тата Сăвара — пĕлетпĕр. ХIХ ĕмĕрте виçĕ, ХХ ĕмĕрĕн пĕрремĕш чĕрĕкĕнче тăватă, ХХ ĕмĕрĕн 80-мĕш çулĕсен тĕлнелле — вунă [[ят]] çийеле тухнă. Паллă тутар ăславçи-нмизмачĕ А. Г. Мухамадиев çак тытăмçăсене асăнать: Абдуллах ибн Тегин, Джафар ибн Абдуллах, Насир ибн Ахмед, Эмир Биляр (Барман), Мечектай ибн Джафар, Микаче ибн Джафар, Абдулла ибн Микаче, Мубин ибн ал-Хасан. Чăн та, Насир ибн Ахмед ячĕллĕ нухратсене Суварта çапнă, анчах та А. Г. Мухамадиев вĕсене саманидсен Насир ибн Ахмед эмирĕ майлă майлаштарни вырăнне хурать. 1999-мĕш çулта, А. А. Молчанов тата Д. Г. Мухаметшин ĕçĕсем хыççăн, тата тепĕр ят паллă пулса тăнă — Абд-ар-Рахман ибн Мумин. Юлашки çулсенче Пăлхарти чавусенче каллех Х ĕмĕрти темиçе кĕмĕл дирхеме тупнă. Çапла вара тĕпчевсем тата тупусем малашне те пулмалла.> {{Цитата вĕçĕ}} Асăннă ятсем пурте арабсенни майлă майлаштарнисем темелле (çавна кура вĕсене халĕ, кайри хисеппе, «чăвашлатма» кирлĕ мар). Çав тытăмсăсен, параллеллĕ майпа, вырăнти урăхла ятсем те пулнă-ши е пулман-ши — ку паллă мар. «Патшасен» титулĕсене «эмир» тесе кăтартнă, анчах [[Элтепер|«ялтавар»]] тени те пур. == Кĕмĕл кризисĕ<ref>[https://studfile.net/preview/7385522/page:7/ Серебряный кризис в XI-XII веках]</ref><ref>[http://vsemonetki.ru/books/item/f00/s00/z0000025/st019.shtml "Черные" дирхемы и серебряный кризис]</ref> == [[Х]] [[ĕмĕр]] вĕçнеллехи тата каярахри Атăлçи Пăлхар нухрачĕсем курăнмаççĕ, тупăнмаççĕ. Ăславçăсем çакна кĕмĕл металĕ тĕлĕшпе ун чухнехи тĕнчере сиксе тухнă кризиспа çыхăнтараççĕ. Çапла вара, çав вăхăтри Атăлçи Пăлхар тытăмçисен ячĕсене пĕлме те майсем çукрах. == Çавăн пекех == * [[Атăлçи Пăлхар эпиграфика палăкĕсем]] == Вуламалли == * Tornberg C.J. Numi Cufici Regii numophylacii Holmiensis quos omnes in terra Sueciae repertos digessitet interpreratus est Upsaliat. 1848. – 315 p.2. * Frahn C.M. Drei Munzen der Wolga-Bulgharen aus dem X. Jahrhunder n. Cht. В Mem.de I Acad. DesSc. 6 ser. – To. I. – Р. 171-204.3. * * Быков А.А., Фасмер Р.Р. // Советская археология. – М., 1968. №3. – С. 105-106.4. * Беговато Е.А. Две монеты Волжской Булгарии из Камского Устья. / Е.А. Беговатов // Проблемыхронологии волжских болгар. Тезисы научной конференции. – Казань, 1998. – С. 9-10.5. * Беговатов Е.А. Центральные города Волжской Булгарии по нумизматическим данным // Болгар ипроблемы изучения древностей Урало-Поволжья. – Болгар, 1999. – С. 75-76.6. * Губайдуллин К. О некоторых редких и неизданных монетах Волжских Булгар X века изнумизматической коллекции центрального музея ТССР. / К. Губайдуллин // МатериалыЦентрального музея ТССР. – Казань, 1927. – Вып. 1. – С. 1.7. * Кропоткин В.В. Булгарские монеты X века на территории Древней Руси и Прибалтики / В.В.Кропоткин // Волжская Булгария и Русь (к 1000-летию русско-булгарского договора). – Казань,1986. – С.38-62.8. * Молчанов А.А. О монетном чекане Волжской Болгарии конца X в. (дирхам Абд ар-Рахмана ибнМумина 387 г.х.) // Болгар и проблемы изучения древностей Урало-Поволжья. – Болгар, 1999. – С.73-75.9. * Мухамадиев А.Г. Древние монеты Поволжья. – Казань: Татарское кн. изд – во, 1990. – 157 с.10. * Мухаметшин Д.Г. Источниковедческая база к истории денежного обращения в Поволжье VI – XIвв. / Д.Г. Мухаметшин // Болгар и проблемы изучения древностей Урало-Поволжья. – Болгар,1999. – С. 71-73. * Мухаметшин Д.Г. Нумизматические находки из домонгольского слоя Казанского кремля //Международные связи, торговые пути и города Среднего Поволжья IX – XII вв. МатериалыМеждународного симпозиума. – Казань, 1999. – С. 235-237.12. [[File:Richard Vasmer 3.jpg|thumb|left|Richard Vasmer </br> [[:ru:Фасмер, Рихард Рихардович|Фасмер, Рихард Рихардович]] (1888-1938), нумизмат, ориенталист-арабист. Атăлçи Пăлхар нухрачĕсем тĕлĕшпе те нумай ĕçленĕскер]] * Фасмер Р.Р. О монетах Волжских Болгар X века / Р.Р. Фасмер // Известия общества археологии,истории и этнографии при КГУ им. В.И. Ленина. – Т. XXXIII. Вып. I. – Казань, 1925. – С. 29-60.13. * Фасмер Р.Р. Об издании новой топографии находок куфических монет в Восточной Европе //Известия Академии наук СССР. 1933. 4-я серия. – № 6-7. –С. 473-484.14. * Федоров-Давыдов Г.А. Новые находки монет домонгольского времени в Восточной Европе / Г.А.Федоров-Давыдов // Труды государственного исторического музея, нумизматика в историческоммузее. – Москва, 2001. – С. 89-99.15. * Янина С.А. Новые данные о монетном чекане Волжской Болгарии X в.//МИА, №111: Тр. КАЭ. Т.IV. М., 1962. – С. 179-204.16. * Янина С.А. Второй Неревский клад куфических монет X в. // МИА. –№ 177: Новые методы вархеологии. Тр. НАЭ. – Т. III. М., 1963. – С. 287-331.17. * Янина С.А. Куфические серебряные монеты с Болгарского городища (1957 год) // МИА, №80 Тр.КАЭ. –Т. III, М., 1960. – С. 224-225 * [https://web.archive.org/web/20210624203546/http://archtat.ru/content/uploads/2017/12/Bezl_klad_maket_Blok-V_web-1.pdf Безлюдовский клад Х в.: материалы и исследования. Сборник научных статей. Серия «Археология евразийских степей». Выпуск 18] / Гл. ред. П.Н. Петров. – Казань: Институт истории им. Ш.М == Каçăсем == * Салахов Динар Дамирович. [https://dspace.kpfu.ru/xmlui/viewer?file=102958;ITWPELLHR_66_68.pdf&sequence=-1&isAllowed=y ИСТОРИОГРАФИЯ ИЗУЧЕНИЯ МОНЕТНОЙ ЭМИССИИ ВОЛЖСКОЙ БОЛГАРИИ ИССЛЕДОВАТЕЛЯМИ XX ВЕКА] * [https://realnoevremya.ru/articles/46089 Булгарские деньги: туранские монеты, дирхемы династии Аббасидов и саманидское серебро] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120165408/https://realnoevremya.ru/articles/46089 |date=2023-01-20 }} * [https://www.monetnik.ru/monety/antichnye/drugie/t/volzhskaya-bulgariya/ Монеты Волжской Булгарии] * [https://vecherka-spb.ru/2022/12/21/v-ermitazhe-peterburzhcam-pokazhut-monety-carej-volzhskoj-bulgarii/ В Эрмитаже петербуржцам покажут монеты царей Волжской Булгарии] * [https://vbolgar.ru/?p=935 Нумизматика] * [https://www.mdregion.ru/o-kladoiskatelstve/27-nowosti-poiska/4830-dirkhem-volzhskoj-bulgarii-prodaetsya-za-1-2-mln-rublej.html Дирхем Волжской Булгарии продается за 1,2 млн рублей] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Çăлкуçсем == * Волжская Булгария и Русь. Казань, 1986. {{Атăлçи Пăлхарăн тытăмçисем}} {{Атăлçи Пăлхар}} [[Категори:Историлле патшалăхсен тытăмçисем]] [[Категори:Атăлçи Пăлхар]] [[Категори:Атăлçи Пăлхар патшисем]] [[Категори:Атăлçи Пăлхар]] [[Категори:Нумизматика]] pvokfuu8qzx0lsyf47fwshrnbsi1ra9 0 107720 878942 856171 2026-11-06T07:32:07Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878942 wikitext text/x-wiki {{Мультфильм |Ячĕ = Добрыня Никитич тата Змей Горыныч |Оригинал = Добрыня Никитич и Змей Горыныч |Ӳкерчĕк = |Жанр = [[юмах]] |Режиссёр = [[Илья Максимов]] | Продюсер = Дмитрий Рудовский<br>[[Сельянов Сергей Михайлович|Сергей Сельянов]]<br>[[Боярский Александр Ионович|Александр Боярский]] | Сценарист = [[Боярский Александр Ионович|Александр Боярский]]<br>[[Максимов Илья Михайлович|Илья Максимов]]<br>[[Свешников Максим Валентинович|Максим Свешников]] | Актёрсем = | Композитор = [[Васенков Валентин Васильевич|Валентин Васенков]] | Оператор = |Патшалăх = {{RUS}} |Çул = 2006 |Студи = [[Мельница]] |Вăхăт = | imdb_id = 0465967 }} '''Добрыня Никитич тата Змей Горыныч''' ({{lang-ru|Добрыня Никитич и Змей Горыныч}}) — [[Мельница]] киностудире [[Илья Максимов]] режиссёр 2006 çулта ӳкернĕ рус мусăк илемлĕ камичĕ. == Сюжет == {{Çырмалла}} == Рольсенче == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{imdb title | id=0465967 | title=«Добрыня Никитич тата Змей Горыныч»}} * [https://web.archive.org/web/20121228024116/http://3bogatirya.ru/multfilmyi/dobryinya-nikitich-i-zmey-goryinyich/ Сайт мультфильма] * [https://web.archive.org/web/20230406105516/http://melnitsa.com/project/dobrynya_nikinich_i_zmey_gorynych/ Добрыня Никитич и Змей Горыныч] на сайте студии «Мельница» * [https://anima.at.ua/publ/kompozicija_po_materialam_sozdanija_mf_dobrynja_nikitich_i_zmej_gorynych/1-1-0-28 «Добрыня Никитич и Змей Горыныч»] — на сайте «Фильмы про мультфильмы» * [https://web.archive.org/web/20160929071831/http://2011.russiancinema.ru/index.php?e_dept_id=2&e_movie_id=13600 «Добрыня Никитич и Змей Горыныч»] на сайте «Энциклопедия отечественного кино» * [http://ctb.ru/films/dobrynya-and-the-dragon/ Добрыня Никитич и Змей Горыныч на сайте СТВ] {{Виçĕ пăхатир мультфильмсен серийĕ}} {{«Мельница» студи}} [[Категори:Мультфильмсен сиквелĕсем]] [[Категори:Илья Максимовăн мультфильмĕсем]] [[Категори:Чăнлавсем пирки мультфильмсем]] [[Категори:«Мельница» студин мультфильмĕсем]] [[Категори:СТВ мультфильмĕсем]] [[Категори:2006 çулхи сăрланă Раççей мультфильмсем]] [[Категори:Драконсем пирки мультфильмсем]] [[Категори:Тухатмăшсем пирки мультфильмсем]] [[Категори:Виçĕ пăхатир]] ardrm75qvwp5vo8nicz9foqh6nodlto 0 108576 878933 871308 2026-11-06T06:39:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878933 wikitext text/x-wiki {{Ӳкерçĕ |фон = |ят = Гюдженов Димитр |тăван ят = |çуралнă чухнехи ят = Димитър Атанасов Гюдженов |ӳкерчĕк = Dimitar Gyudjenov.jpg |анлăш = |ӳкерчĕке ăнлантарни = |çуралнă вăхăт = [[1891]], [[кăрлач, 26]] |çуралнă вырăн = {{ÇВ|Стара Загора|Стара Загорăра}}, [[Пăлхари]] |вилнĕ вăхăт = [[1979]], [[çурла, 25]] |вилнĕ вырăн = {{ВВ|София|Софийăра}}, [[Пăлхари]] |гражданлăх = {{BGR}} |жанр = |вĕренӳ = [[Пăлхарин наци ӳнер академийĕ|Наци ӳнер академийĕ]] |стиль = |ĕçсем = |пулăшакансем = |сĕм илнĕ = Цено Тодоров проф. |сĕмленĕ = [[Стоян Венев]], [[Петко Задгорски]], [[Страхил Титиринов]] |чыславсем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} [[Димитров премийĕ]] (1951) {{Кирилпа Мефодий орденĕ|1963|}} {{Кирилпа Мефодий орденĕ|1972|}} {{!}}} |сайт = |викиампар = }} '''Димитр Гюдженов''' {{lang-bg|Димитър Атанасов Гюдженов}} — паллă пăлхар ӳкерçи. == Биографи == 1891 çулхи кăрлачăн 25-мĕшĕнче Стара Загорăра [[Атанас Гюдженов]] ӳкерçĕ килйышĕнче çуралнă. 1915 ҫулта вӑл Тодоров профессор класӗнче Ӳнер-промăçлăх вĕрентĕшĕвĕнче (халӗ ӳнер академийӗ) вӗренсе тухнӑ, ҫав вӑхӑтрах Парижри илемлӗ ӳнерсен наци шкулӗнче икӗ семестр вӗреннĕ (1913-1914). == Пултарулăхĕ == Димитр Гюдженовӑн ӳкерчĕкĕсене Наци ӳнер галерейинче тата Наци вăрçă историн музейӗнче кӑтартнӑ. Ӳнерçĕн "Аслă Симеон" (1927) чи чаплӑ хайлавĕсенчен пӗри шутланса Пăлхари Республикин Президенчӗ резиденцинче упранать. === Паллă ĕçĕсем === <div style="-moz-column-count: 2; column-count: 2;" class="plainlinks"> * „Превземане на крепост“ (1924) * "Цар Симеон – златният век на българската писменост“ * „Цар Симеон пред Цариград“ (1937) * „Български боляри получават данъци в натура“ (1957) * „Хан Тервел и Юстиниян“ (1960) * „Портрет на капитан Георги Мамарчев“ * „Хан Омуртаг пред Мадара“ * „Петър и Асен обявяват въстанието в Търново“ * [[Шипкăшăн çăпăçни]] „Бой за Шипка“ * „[[Аспарух хан Дунай урлӑ каҫать]]“ {Хан Аспарух преминава Дунав} * [http://art.domino.bg/works/starazagora/stz19.jpg „Бежанци“] (1922) * [http://bgrod.org/galeria/albums/Giudjenov/dyjdnafronta(DimGiudjenov).jpg „Дъжд на фронта“ (1916)]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://bgrod.org/galeria/albums/Giudjenov/obozprezMorava(DimGiudjenov).jpg „През Морава“ (1917)]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * „Телериг“ * „Боят при Мека Црев“ * [https://archive.is/20130628023525/www.militarymuseum.bg/Voenen_kalendar/image/Januari/10.png „Княз Александър I Батенберг с щаба си наблюдава боя при Драгоман, 10 ноември 1885 г.“] * „Крум взема главата на Никифор“ * „Хан Крум и победените авари“ * [https://archive.ph/20130630085719/http://paper.standartnews.com/archive/2004/12/27/pics/430318a.jpg „Хан Крум пред стените на Цариград“] * [http://www.segabg.com/online/IMG/2574/0105-large.jpg „[[Купрат хан хăйĕн ывăлĕсемпе]]“] (1926), [https://archive.is/20121231162103/www.mt.government.bg/upload/docs/RB/137_50.jpg пощенска марка] * [https://archive.ph/20130628004302/http://www.duma.bg/userfiles/2603_20120418.jpg „Ботевата чета слиза на българския бряг при Козлодуй“ (1949)] * [http://www.gallery-victoria.com/image.asp?image=981 „Цар Борис“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230401193108/https://gallery-victoria.com/image.asp?image=981 |date=2023-04-01 }} * [http://www.gallery-victoria.com/image.asp?image=1187 „Рилският манастир“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230401191609/https://gallery-victoria.com/image.asp?image=1187 |date=2023-04-01 }} * „Оборище“ * „Посрещането на генерал Гурко в София“ (1953) * [https://web.archive.org/web/20160304195923/http://www.gallery-victoria.com/image.asp?image=8496 „Коситба“] (1937) * [http://auction-victoria.com/image.asp?image=8496 „Жътва“ (1945)] * „Първият брой на Работнически вестник“ (1952) * „Боят при Драва-Соболч“ (1953) * „Димитър Благоев редактира в. „Работник“ (1892)“ * [https://archive.is/20130628013950/www.militarymuseum.bg/Kolektzii/photo/kartini03.jpg „Боят при Тутракан“] * „Из Преображенското въстание…“ * „През гробищата“ * „Вечер в Стара планина“ * „Черепишки манастир“ * „Борис в манастир“ * [http://www.bulgarica.com/wp-content/uploads/2010/04/Benkovski-cheta.jpg „Хвърковатата чета на Бенковски“] и др. </div> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20071226031713/http://www.gallery-victoria.com/author.asp?AuthorID=80 Картини на художника], Галерия „Виктория“ * [http://liternet.bg/publish19/s_vasileva/istoricheskite.htm Историческите стенописи в старозагорската църква „Свети Димитър“] [[Категори:София тĕп çăвинче пытарнисем]] [[Категори:1891 çулта çуралнисем]] [[Категори:Кăрлачăн 26-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1979 çулта вилнисем]] [[Категори:Çурлан 25-мĕшĕнче вилнисем]] hln8bqc7wdu3vv4ua50qk1ij10bv52u 0 109340 878975 790963 2026-11-06T09:44:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878975 wikitext text/x-wiki {{Мультфильм | Ячĕ = Иван Царевич тата Сăрă Кашкăр 4 | Тăван ячĕ = | Ӳкерчĕк = Постер к мультфильму «Иван Царевич и Серый Волк 4».jpg | Алпусни = | Тĕс = [[Компьютер графики|2D]] | Жанр = [[Кинокамит|камит]]<br>[[Фэнтези|фэнтези]]<br>[[Темкурни фильмĕ|темкурни]]<br>[[Мусăк фильмĕ|мюзикл]]<br>[[Килйыш фильмĕ|килйыш]] | Унченхи фильм = [[Иван Царевич тата Сăрă Кашкăр 3]] | Çитес фильм = [[Иван Царевич и Сăрă Кашкăр 5]] | Режиссёр = [[Шмидт Дарина Сергеевна|Дарина Шмидт]]<br>[[Феоктистов Константин Александрович|Константин Феоктистов]] | Продюсер = [[Сельянов Сергей Михайлович|Сергей Сельянов]]<br>[[Боярский Александр Ионович|Александр Боярский]] | Сценаристсем = [[Барац Леонид Григорьевич|Леонид Барац]]<br>[[Ростислав Хаит]]<br>Сергей Петрейков | Лартакансем = Дарья Иванова | Рольсем = ''[[Иван Царевич тата Сăрă Кашкăр 4#Рольсене сасă кĕртнĕ|статьяра вул.]]'' | Композиторсем = [[Жеряков Георгий Владимирович|Георгий Жеряков]]<br>[[Боярский Александр Ионович|Александр Боярский]]<br> | Монтажёр = [[Глезин Сергей Евгеньевич|Сергей Глезин]] | Студи = «[[Мельница (кинокомпани)|Мельница]]»<br>«[[СТВ (кинокомпани)|СТВ]]» | Патшалăх = {{RUS}} | Дистрибьютор = [http://nkino.ru/ «Наше кино»] | Челхе = [[Вырăс чĕлхи|вырăс]] | Вăхăт = 88 мин. | Премьера = [[2019 год в кино|2019]] | Бюджет = 300 000 000 [[Российский рубль|₽]] | Тупăш = 522 841 095 [[Российский рубль|₽]] | Унченхи мультфильм = [[Иван Царевич и Серый Волк 3]] | Çитес мультфильм = [[Иван Царевич и Серый Волк 5]] | imdb_id = 11496270 | bcdb_link = | anim_id = | Сайт = http://melnitsa.com/project/ivan_tcarevich_i_seriy_volk_4/ }} '''«Иван Царевич тата Сăрă Кашкăр 4»''' — «[[Мельница (кинокомпани)|Мельница]]» студипе [[СТВ (кинокомпани)|СТВ]] кинокомпани тунă раççей [[темкурни фильм|темкурни]] [[Мультфильм|анимациленĕ фильмĕ]]. == Сюжет == == Рольсене вуланă == {{ВРоляхВерх}} {{ВРолях|[[Ефремов Никита Михайлович|Никита Ефремов]]<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=aQ7hVpvIO50 |title=Иван Царевич тата Сăрă Кашкăр 4 - Никита Ефремов |access-date=2022-08-03 |archive-date=2022-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803072559/https://www.youtube.com/watch?v=aQ7hVpvIO50&gl=US&hl=en |deadlink=no }}</ref>||''[[Иван-царевич|Иван Царевич]]''}} {{ВРолях|[[Боярский Александр Ионович|Александр Боярский]]||''[[Căрă кашкăр (персонаж)|Сăрă Кашкăр]] / тăварланă хăярсем'' / ''светлячок Илларион''}} {{ВРолях|[[Бунина Татьяна|Татьяна Бунина]]||''[[Василиса Премудрая|Василиса]]''}} {{ВРолях|[[Охлобыстин Иван Иванович|Иван Охлобыстин]]<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=4jPSGmoqY6Y |title=Иван Царевич и Серый Волк 4 - Иван Охлобыстин |access-date=2022-08-03 |archive-date=2022-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803072559/https://www.youtube.com/watch?v=4jPSGmoqY6Y&gl=US&hl=en |deadlink=no }}</ref>||''[[Патша]]''}} {{ВРолях|[[Боярский Михаил Сергеевич|Михаил Боярский]]||''[[Ăсчах кушак аçи]]''}} {{ВРолях|[[Куркова Равшана Бахрамовна|Равшана Куркова]]<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=hBbEyS7XB48 |title=Иван Царевич и Серый Волк 4 - Равшана Куркова |access-date=2022-08-03 |archive-date=2022-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803072251/https://www.youtube.com/watch?v=hBbEyS7XB48&gl=US&hl=en |deadlink=no }}</ref>||''Аделаида Чарр''}} {{ВРолях|[[Высоцкий Дмитрий Юрьевич|Дмитрий Высоцкий]]||''Ферапонт''}} {{ВРолях|[[Куликович Олег Борисович|Олег Куликович]]||''Али''}} {{ВРолях|[[Дьячков Сергей Львович|Сергей Дьячков]]||''Суслик''}} {{ВРолях|[[Сергеев Максим Владимирович|Максим Сергеев]]|''павлин''|''Паоло''}} {{ВРолях|[[Цветкова-Овсянникова Мария Сергеевна|Мария Цветкова-Овсянникова]]|''кобра''|''Анак-Кракатау / тётя Дуня / Дуньяра акка''}} {{ВРолях|[[Сергеев Максим Владимирович|Максим Сергеев]]<br>[[Волчков Сергей Валерьевич|Сергей Волчков]]<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=mXMXdeuV4JY |title=Иван Царевич и Серый Волк 4 - Сергей Волчков |access-date=2022-08-03 |archive-date=2022-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803072559/https://www.youtube.com/watch?v=mXMXdeuV4JY&gl=US&hl=en |deadlink=no }}</ref> (вокал)||''Соловей''}} {{ВРолях|[[Хрусталёв Михаил Васильевич|Михаил Хрусталёв]]|''[[Репортёр|корреспондент]]''|}} {{ВРолях|[[Петров Анатолий Владимирович|Анатолий Петров]]||''Такам''}} {{ВРолях|[[Гороховская Екатерина Владимировна|Екатерина Гороховская]]||''Чарлан''}} {{ВРолях|[[Морозов Валентин Николаевич|Валентин Морозов]]||''[[Сфинкс]]''}} {{ВРолях|[[Георгий Гаглоев]]<br>[[Артем Шевелёв]]||''Шапасем''}} {{ВРоляхНиз}} == Саундтрек == * «Василиса юрри» (Мусăкĕ — [[Чертищев Михаил Викторович|Михаил Чертищев]]. Сăмахсем тата çĕнĕ аранжировка – [[Боярский Александр Ионович|Александр Боярский]]. Юрлакан — [[Кравец Марина Леонидовна|Марина Кравец]]<ref>{{cite web|url=https://ctb.ru/news/ivan-4-soundtrack/|title=Звезда Comedy Club Марина Кравец записала саундтрек к анимационной сказке «Иван Царевич и Серый Волк 4»|date=2019-12-19|accessdate=2022-02-18|archive-date=2022-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218123706/https://ctb.ru/news/ivan-4-soundtrack/|deadlink=no}}</ref>.) * «[[Фауст (опера)|Фауст]]» оперинчи Фауст арийĕ, [[Гуно Шарль Франсуа|Шарль Гуно]] (Юрлакан — Фёдор Атаскевич) * «[[Калинка|Калинка-Малинка]]» (Юрлакан — [[Боярский Михаил Сергеевич|Михаил Боярский]]) * [[Моцарт Вольфганг Амадей|Вольфганг Амадей Моцарт]] хайланă «[[Свадьба Фигаро|Свадьба Фигаро]]» оперинчи Фигаро арийĕ, (юрлакан — [[Боярский Михаил Сергеевич|Михаил Боярский]]) * [[Чайковский Пётр Ильич|Пётр Ильич Чайковский]] хайланă «[[Щелкунчик]]» балетĕнчи Драже фея ташши * [[Верди Джузеппе|Джузеппе Верди]] хайланă «[[Трубадур (опера)|Трубадур]]» оперинчи Манрико арийĕ (Юрлакан — Фёдор Атаскевич) * [[Россини Джоаккино|Джоаккино Россини]] хайланă «[[Вильгельм Телль (опера)|Вильгельм Телль]]» оперинчи увертюра * [[Чайковский Пётр Ильич|Пётр Ильич Чайковский]] хайланă «[[Евгений Онегин (опера)|Евгений Онегин]]» оперинчи Ленский арийĕ * [[Доницетти Гаэтано|Гаэтано Доницетти]] «[[Лючия ди Ламмермур|Лючия ди Ламмермур]]» Лючия арийĕ (Юрлакан — Светлана Арзуманова) * [[Римский-Корсаков Николай Андреевич|Николай Андреевич Римский-Корсаков]] хайланă «[[Сказка о царе Салтане (опера)|Сказка о царе Салтане]]» оперинчи «[[Тĕкĕлтура вĕçевĕ]]» * «Трубадур серенади» (Мусăкĕ — [[Гладков Геннадий Игоревич|Геннадий Гладков]]. Сăмахĕсем – [[Энтин Юрий Сергеевич|Юрий Энтин]]. Юрлакан — [[Волчков Сергей Валерьевич|Сергей Волчков]]). * «[[Чёрный кот (юрă)|Чёрный кот]]» (Мусăкĕ — [[Саульский Юрий Сергеевич|Юрий Саульский]], аранжировка Михаила Тебенькова. Слова – [[Танич, Михаил Исаевич|Михаил Танич]]. Юрлакан — [[Боярский Михаил Сергеевич|Михаил Боярский]].) * «Всё пройдет» (Мусăкĕ — [[Дунаевский Максим Исаакович|Максим Дунаевский]], аранжировка — [[Боярский Александр Ионович|Александр Боярский]]. Сăмахĕсем – [[Дербенёв Леонид Петрович|Леонид Дербенёв]]. Юрлакан — [[Боярский Михаил Сергеевич|Михаил Боярский]].) * «Улетаю» (Мусăкĕ тата сăмахĕсем — Байгали Серкебаев. Юрлакан — [[А’Студио|A’Studio]].) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * «[https://web.archive.org/web/20230423153306/http://melnitsa.com/project/ivan_tcarevich_i_seriy_volk_4/ Иван Царевич тата Сăрă Кашкăр 4]» «[[Мельница (кинокомпани)|Мельница]]» студин сайтĕнче {{Иван Царевич тата Сăрă Кашкăр мультфильмсен серийĕ}} {{«Мельница» студи}} [[Категори:Вырăсла мультфильмсем]] [[Категори:Кашкăрсем пирки мультфильмсем]] [[Категори:Калаçакан чĕрчунсем пирки мультфильмсем]] [[Категори:Юмах-мультфильмсем]] [[Категори:Мюзикл-мультфильмсем]] [[Категори:«Мельница» студин мультфильмĕсем]] [[Категори:СТВ мультфильмĕсем]] [[Категори:2019 çулхи сăрланă Раççей мультфильмĕсем]] [[Категори:Мультфильмсен сиквелĕсем]] erdqaif7aqum7thcnknn3hqxg6urmyy 0 109977 878976 874041 2026-11-06T09:44:46Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878976 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Иванов-Орков Геннадий Николаевич |тăван ят = Иванов Геннадий Николаевич |портрет = |калăпăш = |ăнлантару = |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлев тĕсĕ = ÿнер тĕпчевçи |çуралнă вăхăт = [[1953]]-мĕш çулхи [[ака, 20|акан 20-мĕшĕ]] |çуралнă вырăн = [[Çатракасси]], [[Шупашкар районĕ]], [[Чăваш Ен]] |гражданлăх = Раççей |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |ашшĕ = Иванов Николай Иванович, вĕрентевçĕ |амăшĕ = Иванова Зинаида Моисеевна, вĕрентевçĕ |упăшка = |арăм = |ачасем = |чыславсемпе парнесем = |сайт = |тĕрли = |Commons = |Rodovid = }} '''Иванов-Орков Геннадий Николаевич''' (чăн хушамат '''Иванов''', аслашшĕн хушамачĕ, псевдоним е псевдоним пайĕ пулса тăнăскер, '''Орков''' пулнă, 1953-мĕш çулхи апрелĕн 20-мĕшĕнче çур., [[Çатракасси]], [[Шупашкар районĕ]], [[Чăваш Ен]]) — ÿнер тĕпчевçи. Чăваш республикин литература тата ÿнер тĕлĕшĕнчи патшалăх преми лауреачĕ ([[2006]]), Раççей Федерацийĕн Культура министăрлăхĕн «Культурăри çитĕнÿсемшĕн» паллине тивĕçнĕскер ([[1999]]). == Кунçул тата пултарулăх == Иванов-Орков Геннадий Николаевич 1953-мĕш çулхи апрелĕн 20-мĕшĕнче Чăваш Енти Шупашкар районĕнчи Çатракассинче вĕрентевçĕсен килйышĕнче çуралса ÿснĕ. Шупашкар хулинчи 28-мĕш №-лĕ шкула тата И. Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика институчĕн илемлĕх тата графика факультетне пĕтернĕ. Пилĕк çул шкулсенче вĕрентевçĕ пулса ĕçленĕ. Институтчен токарь-револьверщик та пулса пăхнă. 1980-мĕш çултан пуçласа — ÿнер тĕпчевĕн каçалăкĕнче. == Кун çути курнă ĕçсем == === Коллективлă монографи === * Чӑваш тумӗ аваллӑхран паянлӑха = Чувашский костюм от древности до современности = The Chuvash costume from ancient to modern times / В. В. Николаев, Г. Н. Иванов-Орков, В. П. Иванов ; Историпе культурологи тӗпчевӗсен К. В. Иванов ячӗллӗ фончӗ. - Мускав ; Шупашкар ; Аремпур : Историпе культурологи тӗпчевӗсен К. В. Иванов ячӗллӗ фончӗ, 2002. - 400 с. : ил. ===Ытти кĕнекесем=== * Иванов-Орков, Г. Н. Узоры, цвет, символика. Народное искусство и художественные промыслы современной Чувашии : [кн.-альбом] / Г. Иванов-Орков ; [худож. И. Е. Калентьева, В. Н. Гончаров]. - Чебоксары : Чуваш. кн. изд-во, 2012. - 191 с. : цв. ил., портр. ; 26 см. - Список мастеров: с. 190-191. * Иванов-Орков, Г. Н. Чувашские вышивки и куклы Т. Шарковой = Т. Шарковӑн тӗррисемпе пуканисем : [книга-альбом] / Г. Иванов-Орков ; [худож. И. Е. Калентьева ; фото В. Г. Кириллова и др.]. - Чебоксары : Чуваш. кн. изд-во, 2013. - 223 с. : ил., цв. ил., портр. * Куклы Татьяны Шарковой (Изратовой) [изоматериал] / [авт.-сост. А. П. Хузангай, Г. Н. Иванов-Орков ; худож. Р. А. Назарова]. - Чебоксары : [б. и.], 2005. - 1 обл. (9 отд. л. фот.) с. ; 21х11 см. - На рус., англ., чуваш. яз. * Многоцветный мир Зинаиды Вороновой [Изоматериал] : нац. куклы-сувениры Чувашии / пер. с англ. В. Я. Платонова, худож. И. Е. Калентьева] ; [авт.-сост. и ред. Г. Н. Иванов-Орков. - Чебоксары : Новое время, 2005. - 18 с. ; 21х10,5 см. - На рус., чуваш., англ. яз. * Музей "Чудесная вышивка - Паха тӗрӗ" / [сост. Г. Н. Иванов-Орков]. - Чебоксары : СВ-Пресс, [20??]. - [6] с. : ил. * Народное искусство современной Чувашии [Изоматериал] : [комплект из 18 открыток / сост. Г. Н. Иванов-Орков ; фотографы М. А. Костарев, Г. С. Самсонова ; худож. И. П. Андреева]. - Чебоксары : Чуваш. кн. изд-во, 2008. - 1 обл. (18 отд. л. фот.) * Узоры земли чувашской : современные художественные промыслы и сувениры: [кн.-альбом] / сост. Г. Н. Иванов-Орков. - Чебоксары : Чуваш. кн. изд-во, 2007. - 111, [1] с. : ил, портр. == Вуламалли == * Иванов (Орков) Геннадий Николаевич // Ученые и сотрудники Чувашского государственного института гуманитарных наук : 1930-2005. – Чебоксары, 2005. – С. 69. * Мордвинова, А. И. Иванов (Орков) Геннадий Николаевич / А. И. Мордвинова // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2008. – Т. 2 : Ж-Л. – С. 89. * Об авторах // Чувашская резьба по дереву : творческие приемы и техника. – Чебоксары, 2007. – С. 175. == Ытти çăлкуçсем == * [https://ais-art.ru/2011-01-23-07-11-18/2011-01-31-18-49-11/2011-02-07-05-17-28/1523-2011-03-02-12-27-14.html Иванов-Орков Геннадий Николаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230610111451/https://ais-art.ru/2011-01-23-07-11-18/2011-01-31-18-49-11/2011-02-07-05-17-28/1523-2011-03-02-12-27-14.html |date=2023-06-10 }} — Сайт АИС (Ассоциация искусствоведов) * [http://www.museum.ru/P11197 Иванов-Орков Геннадий Николаевич. Визитная карточка] * [https://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=144&id=431358 Геннади Иванов-Орков, исследователь искусства] — Цех культурных проектов. Официальный сайт * [https://web.archive.org/web/20230610111451/https://tavanen.ru/70-%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%B5-%D0%BE%D1%82%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%81%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4-%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2/ Тăван Ен хаçатри материал] * [http://www.nbchr.ru/virt_vyshivka/disk/ivanov.html Иванов-Орков Геннадий Николаевич Искусствовед, исследователь народного и декоративно-прикладного искусства] [[Категори:Ӳнер пĕлевçисем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей ӳнерĕн пĕлевçисем]] [[Категори:XXI ĕмĕрти ӳнер пĕлевçисем]] [[Категори:XX ĕмĕрти ӳнер пĕлевçисем]] [[Категори:Ӳнер пĕлевçисем]] [[Категори:1953 çулта çуралнисем]] [[Категори:Акан 20-мĕшĕнче çуралнисем]] 4ei42a61qcmhn4drwelwt35tm3uy8lw 0 110670 878967 877610 2026-11-06T09:14:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878967 wikitext text/x-wiki '''Вале́рия Гаврии́ловна Заклу́нная-Мироненко''' ({{lang-uk| Валерія Гавриїлівна Заклунна-Мироненко}}; 5.8.1942, [[Волгоград|Сталинград]] — 22.10.2016, [[Киев]])<ref>[http://ukrainians.today/pomerla-vidoma-ukrayinska-aktrysa-teatru-ta-kino/ Померла відома українська актриса театру і кіно] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161025042027/http://ukrainians.today/pomerla-vidoma-ukrayinska-aktrysa-teatru-ta-kino/ |date=2016-10-25 }}{{ref-uk}}</ref> — совет/украин кино/[[театр]] актриси. [[Украина Паттăрĕ]] ([[2012]]). [[Украина ССР халăх артисчĕ]] ([[1979]]). [[Раççей Федерацин халăх артисчĕ]] ([[2004]]). [[ССРП патшалăх премийĕ|ССРП патшалăх премин]] лауреачĕ ([[1979]]). == Биографи == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * {{cite web|url=http://esu.com.ua/search_articles.php?id=14655 |title=Заклунна-Мироненко Валерія Гавриїлівна |author=Куріцин Б. О., Моцар Т. В. |date=2016|work=Енциклопедія сучасної України|publisher=|accessdate=2016-11-01|lang=uk}} * [http://www.rusdram.com.ua/actors/valeriya_zaklunnaya Валерия Гаврииловна Заклунная] на сайте Киевского академического русского драматического театра им. Леси Украинки * [https://web.archive.org/web/20180809043230/http://kyiv.changeua.com/5-samyih-zapomnivshihsya-kinoobrazov-valerii-zaklunnoy/ 5 самых ярких кинообразов Валерии Заклунной] * [https://biographe.ru/znamenitosti/valeriya-zaklunnaya/ Валерия Заклунная] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230710221919/https://biographe.ru/znamenitosti/valeriya-zaklunnaya/ |date=2023-07-10 }} на портале «Биограф» [[Категори:Çурлан 15-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1942 çулта çуралнисем]] [[Категори:Юпан 22-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:2016 çулта вилнисем]] [[Категори:Украинăри политик-хĕрарăмсем]] [[Категори:Политик-актёрсем]] [[Категори:Байково çăвинче пытарнисем]] [[Категори:Чернобыль аварин ликвидаторĕсем]] 9rbek2lvtgsg1x79lwixbcj4lguzgtk 0 111299 878958 873499 2026-11-06T08:35:54Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878958 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Енлĕх (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Grigorij Grigorjewitsch Mjassojedow 001.jpg|thumb|Григорий Мясоедов. Енлĕх апатланать. 1872]] '''Енлĕх''' — Раçсей империйĕнчи кĕпĕрне, уес шайĕсенчи суйласа лартнă органсем (1864-1919, 1917 хыççăн вулăс шайĕнче те). == Çавăн пекех == * [[Раççейри хула реформи (1870)]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * * ''Логвинова И. Л.'' Взаимное страхование в России: особенности эволюции. — М.: Финансы и статистика, 2009. — ISBN 978-5-279-03459-8. * Земство // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. {{V|15|10|2009}} * {{ВТ-ЭСБЕ+|Земские учреждения|[[Скалон, Василий Юрьевич|Скалон В. Ю.]]}} * {{ВТ-ЭСБЕ+|Земские финансы|[[Скалон, Василий Юрьевич|Скалон В. Ю.]]}} * О земстве в Тобольской губернии // Сибирская торговая газета. № 2. 3 января 1910 года. Тюмень. * ''[[Шидловский, Сергей Илиодорович|Шидловский С. И.]]'' [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/16402-shidlovskiy-s-i-zemstvo-spb-1904#page/1/mode/grid/zoom/1 Земство]. — СПб., 1904. — 126 с. * Из истории земства в России (1864—1918): Каталог кн. выставки / Сост.: А. Б. Плотников, Л. Е. Цыганкова. — М.: Гос. публ. ист. б-ка, 1993. — 84 с. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20230816131711/https://nvsu.ru/ru/Intellekt/1357/1640_Ugryumova%20M.V.%20Dokumentalnoe%20nasledie%20rossiyskih%20zemstv%20-%20monografiya%20-%202014.pdf Угрюмова М. В. Документальное наследие российских земств] * * [http://zemstvo.com Земство — портал филателистов] {{Ĕçлемен каçă|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ''[[Воронин В. Е.]]'' [http://www.portal-slovo.ru/history/39994.php Земство в годы Первой мировой войны и революций 1917 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309205255/http://www.portal-slovo.ru/history/39994.php |date=2013-03-09 }} * ''Жукова Л. А.'' [http://rikmosgu.ru/students/informatization/Zhukova/ Влияние института земского самоуправления на процесс формирования гражданского общества в Российской империи на рубеже XIX—XX вв.] // Электронный информационный портал «Русский интеллектуальный клуб» [[Категори:Раççей патшалăх аппарачĕ]] [[Категори:Патшалăх историйĕ]] [[Категори:Раççей империнчи вырăнти хăйтытăмлăх]] a1ghh0nzpkgpl6hrnca7gnvv1e8gj6x 0 111439 878917 800411 2026-11-06T04:58:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878917 wikitext text/x-wiki '''Супернатураллă хисепсем''' (çавăн пекех '''вышкайсăр натураллă хисепсем''', '''пĕтĕмĕшле натураллă хисепсем''', '''анлăлатнă натураллă хисепсем''' е '''[[Штайниц, Эрнст|Штайниц]] хисепĕсем'''), вĕсем [[Натураллă хисеп|натураллă хисеп]]сен анлăлатăвĕ пулса тăраççĕ. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20120618205610/http://planetmath.org/encyclopedia/LcmOfSupernaturalNumbers.html Planet Math: Supernatural number] {{Хисепсем}} [[Категори:Хисепсен теорийĕ]] jo8nx57yg3va1f0gu0vkpg78jxf8xwo 0 111482 878945 800361 2026-11-06T07:50:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878945 wikitext text/x-wiki '''Дуаллĕ хисеп''' е '''параболăлла йышши''' (гипер)'''комплекслă хисеп''', вăл <math>a+\varepsilon b</math> евĕрлĕ [[гиперкомплекслă хисеп]], кунта <math>a</math> тата <math>b</math> — [[чăн хисеп]]сем, <math>\varepsilon</math> вара — иккĕмĕш капашĕ нульпе тан, анчах хăй нуль мар абстрактлă элемент. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * [https://web.archive.org/web/20240407184325/https://math.ru/lib/files/djvu/yaglom/compl_num.djvu ''И. М. Яглом'' Комплексные числа и их применение в геометрии. М.:Физматлит, 1963. 192 с.] * ''V.V. Kisil'' (2007) Inventing the Wheel, the Parabolic One [http://arxiv.org/abs/0707.4024 arXiv:0707.4024] {{ref-en}} {{Хисепсем}} [[Категори:Дифференциаллă алгебра]] [[Категори:Гиперкомплекслă хисепсем]] [[Категори:Хисепсем]] 96fuyfkyc5xtve5orcg41fd8xgq18j5 2 114376 878766 878707 2026-11-05T18:07:41Z Max Tenche 25572 /* Татищево районӗ */ 878766 wikitext text/x-wiki ; Тӗп страница [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] Кунта манӑн статьясен ят-йышӗ = Ӑслӑлӑх = == Вӑхӑтпа вырӑнлӑх == # [[2024]] # [[2026]] == Википеди уйрӑмӗсем == # [[Туркмен Википедийӗ]] == Космос == # [[Артемида-2]] == Физика пысӑкӑшӗсем == # [[Тӑваткал километр]] # [[Тӑваткал ҫухрӑм]] = Географи = == АПШ == === Гуам === # [[Орднанс Аннекс]] # [[Ороте ҫурутравӗ]] === Ялавсем === # [[Нью-Йорк ялавӗ]] == Израиль == === Чӗлхесем === # [[Еврей-таджик диалекчӗ]] == Корей (КР/КХДР) == === Чӗлхесем === # [[Корей чӗлхи]] == Патшалӑхсем == ;кунта ПНО пайташӗсем, ҫурма йышӑннӑ, йышӑнман патшалӑхсем # [[Корей Республики]] # [[Корей Халӑх Демократиллӗ Республики]] # [[Сомалиленд]] == РФ/ССРП == === Сехет тӑрӑхӗсем === # [[Владивосток вӑхӑчӗ]] # [[Екатеринбург вӑхӑчӗ]] # [[Иркутск вӑхӑчӗ]] # [[Калининград вӑхӑчӗ]] # [[Камчатка вӑхӑчӗ]] # [[Красноярск вӑхӑчӗ]] # [[Магадан вӑхӑчӗ]] # [[Мускав вӑхӑчӗ]] # [[Омск вӑхӑчӗ]] # [[Самар вӑхӑчӗ]] # [[Якутск вӑхӑчӗ]] === Раҫҫей географийӗ === # [[Алтай Республикин географийӗ]] === Районсем === ;аймаксем, кантонсем ==== Алтай Республики ==== # [[Кош-Агач аймакӗ]] # [[Онгудай аймакӗ]] ==== Сарӑту облаҫӗ ==== # [[Александров Гай районӗ]] # [[Гагарин районӗ (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Екатериновка районӗ]] # [[Петровск районӗ]] # [[Татищево районӗ]] ==== Камчатка крайӗ ==== # [[Быстрая районĕ]] # [[Елизово районĕ]] # [[Карага районĕ]] # [[Мильково районĕ]] # [[Олютор районĕ]] # [[Пенжина районĕ]] # [[Соболево районĕ]] # [[Тигиль районĕ]] # [[Усть-Большерецк районĕ]] # [[Усть-Камчатск районĕ]] ==== Атӑлҫи Нимӗҫӗсен АССР ==== # [[Каменка кантонӗ]] === Субъектсем === # [[Алтай Республики]] # [[Брянск облаҫӗ]] # [[Камчатка Ен]] # [[Карачай-Черкеси]] # [[Хакаси]] # [[Хустӑрма облаҫӗ]] === Тӑрӑхсем === # [[Инçет-Тухăç федераци тăрăхĕ]] # [[Коряк тăрăхĕ]] # [[Çурçĕр-Кавказ федераци тăрăхĕ]] === Чӗлхесем === # [[Абазин чӗлхи]] === Юханшывсем === # [[Оссора (юханшыв)]] === Ял-хула тӑрӑхӗсем === # [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Екатериновка районӗ)]] # [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)]] # [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)]] # [[Вязово ял канашӗ]] # [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)]] # [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)]] # [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Садовое муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)]] # [[Сторожёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Ягодная Поляна муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] === Ялавсем === # [[Раҫҫей Федерацийӗн патшалӑх геральдика регистрӗ]] # [[Сарӑту облаҫӗн ялавӗсем]] # [[Татищево районӗн ялавӗ]] == Ҫар == # [[Позициллӗ район]] == Ҫӗр == # [[Ҫурҫӗр Ази]] # [[Тухӑҫ Ази]] == Узбекистан == === Вилоятсем === # [[Андижан вилоячӗ]] # [[Джизак вилоячӗ]] # [[Навои вилоячӗ]] # [[Сырдарья вилоячӗ]] === Республика === # [[Каракалпакстан]] = Истори = # [[Алтай Республикин историйӗ]] = Мусӑк = # [[Глянец (ушкӑн)]] = Пайӑр ҫынсем = == Ӑсчахсем == === Биологсем === # [[Иваницкая Людмила Петровна]] # [[Тимирязев Климент Аркадьевич]] == Политикӑҫӑсем == === Аслӑ Британи политикӑҫисем === # [[Карл III (Аслӑ Британи королӗ)]] # [[Стармер Кир]] === Болгари политикӑҫисем === # [[Гюров Андрей]] # [[Йотова Илияна]] # [[Радев Румен]] === Венгри политикӑҫисем === # [[Мадьяр Петер]] # [[Орбан Виктор]] # [[Шуйок Тамаш]] === Польша политикӑҫисем === # [[Дуда Анджей]] # [[Навроцкий Кароль]] # [[Туск Дональд]] === Раҫҫей политикӑҫисем === ==== РФ политикӑҫисем ==== ; Чӑваш Республикин политикӑҫисем # [[Никандрова Надежда Валериановна]] # [[Шигильдеев Василий Викторович]] # [[Шпилевая Нина Ивановна]] ==== ССРП политикӑҫисем ==== ; Чӑваш АССР политикӑҫисем # [[Андреева Зоя Ананьевна]] === Словаки политикӑҫисем === # [[Фицо Роберт]] === Узбекистан политикӑҫисем === # [[Узбекистан президенчӗ]] # [[Мирзиёев Шавкат Миромонович]] === Финлянди политикӑҫисем === # [[Стубб Александр]] == Спортсменсем == # [[Биктимирова Алевтина Вениаминовна]] # [[Григорьева Лидия Николаевна (ҫӑмӑл атлет)]] # [[Иванова Алина Петровна]] # [[Захарова Светлана Владимировна]] # [[Майорова Альбина Геннадьевна]] # [[Моргунова Любовь Васильевна]] # [[Нагорная Дарья Сергеевна]] # [[Романова Ольга Владиславовна]] # [[Соколова Вера Александровна]] # [[Тимофеева Ирина Николаевна]] == Ҫыравҫӑсем == # [[Калитко Екатерина Александровна]] == Хула пуҫлӑхӗсем == # [[Барнаул пуçлăхĕсем]] == Юрӑҫӑсем == # [[Асламас Мария Васильевна]] # [[Денисова Зоя Фёдоровна]] # [[Уляндина Августа Васильевна]] = Паллӑ вырӑнсем = # [[Асамлакан сӑваплӑ Микулай чиркӗвӗ (Октябрьский Городок)]] # [[Вотлажма хулашӗ]] = Пӗлтерӗш хут енӗсем = {{Div col|cols=2}} # [[Агаревка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Беседка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Беседки (пӗлтерӗшсем)]] # [[Вязовка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Вязовка ял тӑрӑхӗ (пӗлтерӗшсем)]] # [[Вязовое ял тӑрӑхӗ (пӗлтерӗшсем)]] # [[Горный Ключ]] # [[Губаревка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Елшанка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Зеленкино (пӗлтерӗшсем)]] # [[Идолга (пӗлтерӗшсем)]] # [[Ильиновка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Каменский (пӗлтерӗшсем)]] # [[Карякино (пӗлтерӗшсем)]] # [[Колки (пӗлтерӗшсем)]] # [[Константиновка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Корсаковка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Македоновка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Мӑн Каменка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Нееловка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Новодубровка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Новополье (пӗлтерӗшсем)]] # [[Оркино (пӗлтерӗшсем)]] # [[Оссора]] # [[Первомайская (пӗлтерӗшсем)]] # [[Синенькие (пӗлтерӗшсем)]] # [[Сокур (пӗлтерӗшсем)]] # [[Сторожевка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Хлебновка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Широкое (пӗлтерӗшсем)]] # [[Шлыковка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Ягодная Поляна (пӗлтерӗшсем)]] {{Div col end}} = Политика = == Партисем == # [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] # [[Тиса (парти)]] # [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]] # [[Фидес — ХДХП]] == Патшалӑх тытӑмлӑхӗ == === Патшалӑх органӗсем === ==== Европа Пӗрлешӗвӗ ==== # [[Европа парламенчӗ]] === Патшалӑх тӗсӗсем === # [[Нумай нациллӗ патшалӑх]] == Пӗрлешӳсем == # [[Хĕвеланăç Африка патшалăхĕсен экономика пĕрлешĕвĕ]] == Пулӑмсем == # [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)]] # [[Чеченсен тата ингушсен депортацийӗ]] === Суйлавсем === # [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]] # [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]] == Чыславсем == === Аслӑ Британи чыславӗсем === # [[Мунча орденӗ]] === Польша чыславӗсем === # [[«Pro Bono Poloniae» медаль]] # [[«Pro Patria» медаль (Польша)]] # [[«Казахстанти поляксем умӗнчи тивӗҫлӗхшӗн» медаль]] # [[Польша Чӗрӗлӗвӗн орденӗ]] # [[Польша ЮӖМ-н «Bene Merito» хисеплӗ палли]] # [[Тивӗҫлӗх хӗресӗ (Польша)]] # [[Чикӗ хӗсмечӗн йӗркеленӗренпе вӑтӑр ҫул ҫитнӗ асӑну медалӗ]] # [[Шурӑ Ӑмӑрт орденӗ (Польша)]] == Урӑх == # [[Шалти колонизаци]] = Пурӑнан вырӑнсем = == Инди == # [[Лакхнау]] == Казахстан == # [[Атырау]] == РФ == === Алтай крайӗ === # [[Барнаул]] === Алтай Республики === # [[Горно-Алтайск]] === Брянск облаҫӗ === # [[Брянск]] === Ингуш Республики === # [[Магас]] === Камчатка крайӗ === # [[Анавгай]] # [[Горный Ключ (Камчатка Ен)]] # [[Елизово]] # [[Мильково (Камчатка Ен)]] # [[Никольское (Камчатка Ен)]] # [[Оссора (паççулкă)]] # [[Палана]] # [[Эссо]] === Карел Республики === # [[Петрозаводск]] === Карачай-Черкес Республики === # [[Черкесск]] === Калмӑк Республики === # [[Элиста]] === Сарӑту облаҫӗ === ==== Балаково районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Хлебновка (Балаково районӗ)]] {{Div col end}} ==== Воскресенское районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Елшанка (Воскресенское районӗ)]] {{Div col end}} ==== Гагарин районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Докторовка]] # [[Зеленкино (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Ильиновка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Каменский (Сарӑту хула округӗ)]] # [[Сторожёвка (Сарӑту облаҫӗ)]] {{Div col end}} ==== Красноармейск районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Елшанка (Красноармейск районӗ)]] # [[Каменский (Красноармейск районӗ)]] {{Div col end}} ==== Лысые Горы районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Мӑн Каменка (Лысые Горы районӗ)]] {{Div col end}} ==== Петровск районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Агарёвка (Петровск районӗ)]] # [[Колки (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Новодубровка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Оркино (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Синенькие (Петровск районӗ)]] # [[Ҫӗнӗ Ӑвӑс]] # [[Ҫӗнӗ Вершаут]] # [[Тутар Пакаевки]] {{Div col end}} ==== Ҫӗнӗ Бурасы районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Елшанка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)]] {{Div col end}} ==== Татищево районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Агарёвка (Татищево районӗ)]] # [[Беседка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Бурловино]] # [[Вязовка (Татищево районӗ)]] # [[Гартовка]] # [[Глядковка]] # [[Губарёвка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Елшанка (Татищево районӗ)]] # [[Идолга (сала)]] # [[Карамышка]] # [[Карякино (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Козий Лоб]] # [[Кологривовка (сала, Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Коминтерн (Татищево районӗ)]] # [[Константиновка (Татищево районӗ)]] # [[Корсаковка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Кривопавловка]] # [[Кувыка]] # [[Македоновка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Мӑн Каменка (Татищево районӗ)]] # [[Мизино-Лапшиновка]] # [[Неёловка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Новополье (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Октябрьский Городок]] # [[Первомайская (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Петров (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Слепцовка]] # [[Сокур (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Ҫӗнӗ Тёпловка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Татищево]] # [[Федуловка]] # [[Хлебновка (Татищево районӗ)]] # [[Ченыкаевка]] # [[Широкое (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Шлыковка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Ягодная Поляна (Сарӑту облаҫӗ)]] {{Div col end}} ==== Хӗрлӗ Кут районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Константиновка (Хӗрлӗ Кут районӗ)]] {{Div col end}} === Смулен облаҫӗ === # [[Беседка (Смулен облаҫӗ)]] === Ставрополь крайӗ === # [[Пятигорск]] === Чукотка автономиллӗ округӗ === # [[Анадырь]] == Украина == === Кейӳ облаҫӗ === # [[Беседка (Кейӳ облаҫӗ)]] = Халӑхсем = ===Албансем=== # [[Тава коси]] ===Бацбисем=== # [[Бацбисем]] === Еврейсем === # [[Бухара еврейӗсем]] ===Корейсем=== # [[Корейсем]] ===Чикансем=== # [[Чикан ялавĕ]] = Ӑмӑртусем = # [[Википеди:Вики-çуркунне 2024|Вики-ҫуркунне 2024]] # [[Википеди:Ази уйӑхӗ 2024|Ази уйӑхӗ 2024]] # [[Википеди:Конкурссем/Феминизмпа фольклор/2025|Феминизмпа фольклор 2025]] # [[Википеди:Вики-çуркунне 2025|Вики-ҫуркунне 2025]] # [[Википеди:Ази уйӑхӗ 2025|Ази уйӑхӗ 2025]] # [[Википеди:Конкурссем/Феминизмпа фольклор/2026|Феминизмпа фольклор 2026]] # [[Википеди:Вики-çуркунне 2026|Вики-ҫуркунне 2026]] = Ҫӗнетсе ҫырнӑ/нумай тӳрлетнӗ статьясем = # [[Атӑлҫи сӑртлӑхӗ]] # [[Кейӳ облаҫӗ]] # [[Турккӑ Википедийӗ]] # [[Халӑх ҫырса тухӑвӗ]] # [[Шурӑ Чиркӳ]] = Ҫавӑн пек пӑхӑр = * [[Хутшăнакан:Ellodanis5 /СУЙЛАСА ИЛНĔ СТАТЬЯСЕМ]] j4w1rjbg8r9edezmgfanacx0ciz9mjk 0 114831 878732 876226 2026-11-05T15:15:41Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878732 wikitext text/x-wiki {{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}} '''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ. [[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''<ref>[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240114174725/https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo |date=2024-01-14 }}</ref><ref>[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}</ref>. [[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}</ref>. [[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}</ref>. [[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}</ref>. == Пулса иртнӗ == === Кӑрлач === * [[Кӑрлач, 1]]: ** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}</ref>. ** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}</ref>. ** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}</ref>. ** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}</ref>. ** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 2]]: ** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ<ref>{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}</ref>. ** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ<ref>{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}</ref>. * [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}</ref><ref>{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}</ref>. * [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]]. * [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}</ref>. * [[Кӑрлач, 28]] ** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ<ref>[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]</ref>. ** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]<ref>[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}</ref>. === Нарӑс === * [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}</ref>. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 8]]  ** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}</ref>. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — "Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм" чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}</ref>. ** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ<ref>{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ<ref>{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}</ref>. * [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])<ref>{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}</ref>. * [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ. * [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]<ref>{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ<ref>{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}</ref>. * [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}</ref>. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă<ref>{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ<ref>{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}</ref>. === Пуш === * [[Пуш, 1]]: ** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}</ref>. ** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. ** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ<ref>[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]</ref>. ** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ<ref>{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет<ref>{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}</ref>. * [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]<ref>{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут<ref>{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ<ref>{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}</ref>. * [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри "Крокус Сити Холл"а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ<ref>{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче "пени чарма" тата "тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме" хутне йышӑннӑ<ref>{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 30]]: ** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ<ref>{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}</ref>. ** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ<ref>{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}</ref>. === Ака === * [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ<ref name="cghs2">{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ<ref>{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ<ref name="ajresult">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ<ref>{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ<ref>{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ<ref>{{citation |title=Where & When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ<ref>{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ<ref>{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]<ref>{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ<ref>{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 17]] ** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}</ref>. ** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]<ref>{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ<ref name="sworn in">{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 29]] ** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни<ref>{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}</ref>. ** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ<ref>{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ<ref>{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}</ref>. === Ҫу === * [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне<ref>{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}</ref>. * [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ<ref>{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}</ref>, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] "[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]" юрӑпа ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ<ref name="apwoman">{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}</ref>. * [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет<ref>{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 15]] ** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли<ref>{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}</ref>. ** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 19]] ** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}</ref>. ** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}</ref>. ** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ<ref>{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}</ref>. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ<ref>{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 24]] ** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла<ref>{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}</ref>. ** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}</ref>. * [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}</ref>. * [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}</ref>. * [[Ҫу, 29]] ** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ<ref>{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}</ref>. ** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ<ref>{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}</ref>. * [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут<ref>{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}</ref>. === Ҫӗртме === * [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 5]] – "Тинькофф Банк" хӑйӗн ятне "Т-Банк" ҫине улӑштарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ<ref>{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 23]]: ** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}</ref>. ** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ<ref>{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫӗртме, 28]]: ** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ<ref>[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]</ref><ref>[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]</ref><ref>[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]</ref>. ** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать<ref>{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫертме, 29]]: ** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ<ref>{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}</ref>. ** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ<ref>{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман<ref>{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}</ref>. === Утӑ === * [[Утӑ, 1]] — [[Тӑвӑл]]сене пӑхни историнчи 5-мӗш категориллӗ [[Берил тӑвӑлӗ|Берил]] чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл [[Гренада|Гренадӑн]] [[Карриаку]] утравне аркатнӑ<ref>{{Cite news|date=July 1, 2024|last=Cappucci|first=Matthew|title=Caribbean island of Carriacou 'flattened' after Hurricane Beryl makes landfall|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|newspaper=[[The Washington Post]]|url-access=subscription|access-date=July 1, 2024|archive-date=July 1, 2024|archive-url=https://archive.today/20240701172306/https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 3]] — [[Раҫҫей]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗн парламент ассамблейи|ПА-ран]] тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/21261785|title=СФ единогласно принял заявление о приостановке участия делегации РФ в ПА ОБСЕ|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-07-03|archive-date=2024-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703094233/https://tass.ru/politika/21261785|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 4]] — [[Аслӑ Британи]]ри [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: юлашки 14 ҫулсенчи [[Сэр]] [[Кир Стармер]] пуҫлӑхӗпе [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] влаҫа таврӑннӑ<ref>{{Cite web |date=2024-07-05 |title=Keir Starmer: Labour leader to become UK prime minister |url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |access-date=2024-07-05 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=July 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705211937/https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 5]] — [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ]]: [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкиан]] [[Иран президенчӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |last1=Cassini |first1=Farnaz |last2=Vinograd |first2=Cassandra |date=5 July 2024 |title=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=5 July 2024 |website=The New York Times |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706034614/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 8]] — [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[Украина|Украинӑна]] [[2024 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗнчи Украинӑна ракетӑллӑ ҫапу|массӑллӑ ракетӑллӑ атакӑна]] пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|title=Война в Украине: в результате ракетного удара погибли более 30 человек, в Киеве пострадала детская больница|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-08|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709235515/https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — [[НАТО]]-н [[НАТО-н Вашингтон саммичӗ (2024)|33-мӗш саммичӗ]] [[АПШ]]-ӑн тӗп хулинче [[Вашингтон]]та иртнӗ<ref>{{Cite web |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |title=Информация о саммитах на сайте НАТО |access-date=2024-12-04 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225065500/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here's what to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |date=2024-07-09 |access-date=2024-07-09 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008123242/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 9]] — [[Европа пӗрлешӗвӗ]]н ертсе пырӑвӗ [[Грузи]] [[Европа пӗрлешӗвне Грузи кӗни|кӗнин процесне чарнӑ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/969928|title=Евросоюз приостановил выделение помощи Минобороны Грузии в размере 30 млн евро|lang=ru|website=[[Интерфакс]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709122727/https://www.interfax.ru/world/969928|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 12]]: ** [[Мускав облаҫӗ]]нчи [[Коломна]] хули ҫумӗнче [[Коломна ҫумӗнчи SSJ 100 арканӑвӗ|SSJ 100 арканӑвӗ]]: экипажӑн пур виҫӗ пайташӗ вилнӗ. ** [[Литва]] [[Литва президенчӗ|президенчӗн]] [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|title=Galīgie rezultāti: Lietuvas prezidenta vēlēšanās pārliecinoši uzvar Nausēda|lang=lv|website=www.apollo.lv|date=2024-05-27|access-date=2024-05-27|archive-date=2024-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527042431/https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 13]]: ** [[АПШ]]-ри [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн кампанийӗ вӑхӑтӗнче]] [[Пенсильвани]] штачӗн [[Батлер (Пенсильвани)|Батлер]] хули ҫумӗнче [[Дональд Трамп]]а [[Дональд Трампа Пенсильванири вӗлерме тӑрӑшу|вӗлерме тӑрӑшу]] пулнӑран унӑн сылтӑм хӑлхине амантнӑ, перекен ҫынна вӗлернӗ, пӗр ҫынна (хӳтӗлевҫе) амантнӑ<ref>{{Cite web |title=Election 2024 live updates: Trump says he is 'fine' in statement after being escorted off stage during rally |url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |access-date=2024-07-13 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |url-status=live }}</ref>. ** [[Газа вӑрҫи|Израиль-ХАМАС хирӗҫӗвӗ]]: [[Газа|Газӑри]] [[Хан-Юнис]] ҫумӗнчи [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]н [[Аль-Мавашие ҫапу (2024)|ҫапӑвне]] пула [[ХАМАС]] лидерӗ [[Дейф Мухаммад|Мухаммад Дейф]] вӗлернӗ пулнӑ<ref>{{Cite news |last1=Bisset |first1=Victoria |last2=Chamaa |first2=Mohamad El |last3=Harb |first3=Hajar |last4=Baran |first4=Jonathan |last5=Loveluck |first5=Louisa |last6=Fahim |first6=Kareem |date=2024-07-13 |title=Israel targets Hamas military leader; 71 killed in Mawasi strike, officials say |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240803052518/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |archive-date=3 August 2024 |access-date=2024-07-13 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lieber |first=Dov |date=2024-07-14 |title=Israel Seeks Proof of Whether Strike Killed Hamas Military Chief |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240714122626/https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |archive-date=2024-07-14 |work=The Wall Street Journal}}</ref><ref>{{cite news |date=3 November 2024 |title=Hamas denies martyrdom of its military leader Mohammed Deif |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/11/03/hamas-denies-martyrdom-of-its-military-leader-mohammed-deif |work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-01-30 |title=Hamas confirms death of military chief Mohammed Deif |url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g9p33xd2go |access-date=2025-01-30 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. * [[Утӑ, 15]]: ** [[Сири]]ри [[Сирири паламент суйлавӗ (2024)|паламент суйлавӗ]]: [[Арап социалист баас партийӗ – Сири регионӗ|Баасист партийӗ]] хӑй нумайрахӑшӗ тепӗр хут (4 ҫуллӑ срок ҫине) ҫирӗплетнӗ<ref>{{cite web |last=Oweis |first=Khaled Yacoub |date=12 May 2024 |title=Syria to elect parliament in July after Assad makes changes in ruling Baath party |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |website=MENA |language=en |access-date=13 May 2024 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513041610/https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |url-status=live }}</ref>. Анчах, [[Башар Асад]]ӑн президетлӗхӗнчи ку юлашки суйлавӗ пулнӑ. Кӑҫалхи раштавра вӑл [[2024 ҫулхи Сири оппозицийӗн тапӑнӑвӗ|влаҫ ҫухатнӑ]]<ref>{{cite news |first1=Eyad |last1=Kourdi |first2= Mostafa |last2=Salem |first3=Christian |last3=Edwards |first4= Allegra |last4=Goodwin|first5= Christian |last5=Edwards |first6=Annoa |last6=Abekah-Mensah| first7=Lauren |last7=Kent |first8=Avery |last8=Schmitz |title=Syrian rebels enter Aleppo for first time in eight years during shock offensive |url= https://edition.cnn.com/2024/11/29/world/syria-rebels-aleppo-war-intl/index.html |access-date=29 November 2024 |work=CNN |date=29 November 2024 |language=en }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/czr7rkzz2gmo|title=Syrian troops withdraw from Aleppo as rebels advance|website=BBC News|date=December 2024 |quote=The latest offensive has been led by an Islamist militant group known at Hayat Tahrir al-Sham (HTS) and allied factions backed by Turkey.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/aleppo-airport-closed-sources-say-syrian-rebels-reach-heart-city-2024-11-29/|title=Syrian rebels sweep into Aleppo, Russia conducts strikes in support of Assad|quote=With Assad backed by Russia and Iran, and Turkey supporting some of the rebels in the northwest where it maintains troops, the offensive has brought into focus the conflict's knotted geopolitics.|website=Reuters|date=December 2024 |last1=Al-Khalidi |first1=Suleiman }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/aleppo-airport-and-major-roads-closed-as-syrian-rebel-fighters-step-up-attacks-reports-13263439|title=Aleppo: Rebels 'take control' of airport as thousands of fighters seize most of Syria's second-biggest city|quote=The insurgents, led by the Islamist militant group Hayat Tahrir al Sham and including Turkey-backed fighters, also claim to be in control of all of Idlib province after launching their offensive on Wednesday.|website=Sky}}</ref><ref>{{cite web | last1=Kourdi | first1=Eyad | last2=Edwards | first2=Christian | title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province | website=AOL.com | date=27 November 2024 | url=https://www.aol.com/syrian-rebels-launch-major-attack-183728627.html | access-date=3 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch surprise offensive in northwest as regime retaliates with airstrikes |url=https://www.newarab.com/news/syrian-rebels-launch-shock-offensive-against-regime-northwest |work=[[The New Arab]] }}</ref><ref>{{Cite web |last1=Kourdi |first1=Eyad |last2=Edwards |first2=Christian |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province |url=https://edition.cnn.com/2024/11/27/middleeast/syria-rebel-attack-aleppo-assad-intl-latam/index.html |access-date=27 November 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref>. ** [[Руанда|Руандӑри]] [[Руадӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Кагаме Поль|Поль Кагаме]] тепӗр 4 ҫул ҫине суйланнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18793045|title=Президент Руанды заявил о решении переизбираться в 2024 году|website=TACC|access-date=2024-02-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/rwanda-election-results-paul-kagame-b2580446.html|title=Paul Kagame set to win flawed Rwanda election with 99% of vote|lang=en|website=The Independent|date=2024-07-16|access-date=2024-07-28}}</ref>. * [[Утӑ, 15]]-[[Утӑ, 18|18]] — [[АПШ]]-н [[Висконсин]] штатӗнчи [[Милуоки]] хулинче [[Республикан партийӗ (АПШ)|Республикан партийӗ]]н [[Республикан партийӗн нациллӗ конвенцийӗ (2024)|конвенцийӗ]] иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/|title=Live updates: Trump picks JD Vance for VP as he clinches nomination |website=The Hill|date=July 15, 2024}}</ref><ref name="MIL approved">{{cite web |last=Hooper |first=Kelly |title=RNC approves Milwaukee as 2024 convention host |url=https://www.politico.com/news/2022/08/05/rnc-milwaukee-2024-convention-host-00050108 |website=Politico |date=August 5, 2022 |access-date=September 18, 2022}}</ref>. * [[Утӑ, 19]]: ** [[Windows]] ӗҫӗнчи [[CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ (2024)|CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ]]<ref>{{Cite web|title=Mass IT outage affects airlines, media and banks|url=https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|access-date=2024-07-19|work=BBC News|date=July 19, 2024 |language=en|archive-date=July 19, 2024|archive-url=https://archive.today/20240719073211/https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|url-status=live}}</ref>. ** [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|квотӑсене пӑрахӑҫлас тесе протестсен]] вӑхӑтӗнчи 75 ҫын вӗлернӗ<ref>{{Cite web |last1=Mahmud |first1=Faisal |last2=Khaliq |first2=Riyaz ul |date=19 July 2024 |title=Curfew imposed, military deployed as death toll in student protests climbs to 75 in Bangladesh |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |access-date=2024-07-25 |publisher=[[Anadolu Agency]] |archive-date=26 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240726091217/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 21]] — [[АПШ президенчӗ]] [[Джо Байден]] [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗллӗ ӑмӑртуран]] тухни ҫинчен пӗлтернӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clly80dr23po|title=Радость, благодарность и тревога: реакция на решение Джо Байдена выйти из президентской гонки|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-21|access-date=2025-01-13}}</ref>. * [[Утӑ, 21]]-[[Утӑ, 27|27]] — [[Испани]]н [[Мадрид]] хулинче XX [[Тӗнчери ботаника конгресӗ]] иртнӗ<ref>{{cite web|url=https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|title=International Botanical Congress Moving to Madrid in 2024|website=IAPT|date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107091012/https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|archive-date=2022-11-07|access-date=2022-11-07|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 22]] — [[Эфиопи]]ри [[Гофа зони|Гофа зонинче]] [[Гофа ҫӗр шуса анни (2024)|ҫӗр шуса аннинчен]] 257 ҫын вилнӗ<ref>{{cite news|title=Death toll from Ethiopia landslide hits 257, could reach 500: UN|url=https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|website=[[news.com.au]]|date=25 July 2024|access-date=31 July 2024|archive-date=August 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805223942/https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 23]] — [[Китай]] евчӗ пулнипе [[Пекин]]те 14 палестинӑсен политикӑллӑ ушкӑнӗсем пӗрлешес тесе [[Пекин декларацийӗ (2024)|килӗшӳ]] ҫырнӑ. Вӑл [[ФАТХ]]—[[ХАМАС]] [[ФАТХ—ХАМАС тӑнӑҫлӑнну процесӗ|тӑнӑҫлӑнну процесӗн]] пайӗ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=2024-07-23 |title=Hamas and Fatah agree to form a government. What does it mean and who are these Palestinian groups? |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |access-date=2024-07-25 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725202526/https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 26]] - [[Ҫурла, 11]] — [[Франци]]н [[Париж]] хулинче [[Ҫуллахи Олимп вӑййисем (2024)|ҫуллахи Олимп вӑййисем]] иртнӗ<ref>{{cite news|last1=Wharton|first1=David|title=Los Angeles makes deal to host 2028 Summer Olympics|url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=July 31, 2017|archive-date=September 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922160657/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|title=Открытая не для всех: как пройдет летняя Олимпиада — 2024|lang=ru|first=Мария|last=Шаипова|website=Известия|date=2023-12-08|access-date=2024-02-25|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225094706/https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|url-status=live}}</ref>. [[File:Majdal_Shams_attack,_July_2024,_II.jpeg|200px|right|thumb|{{тулли дата|2026|07|29}}[[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]]ри [[футбол уйӗ|футбол уйне]] ӳкнӗ [[Ливан]]тан янӑ [[иран]] ракетинчен юлнӑ шӑтӑк.]] * [[Утӑ, 27]] — [[Ливан]]ти [[Хезболла]] лидерӗн [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] хушӑвӗпе ку террорист йӗркелӗвӗ [[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]] хулине «[[Фатак-1]]» ятлӑ [[иран]] ракетипе сывлӑш ҫапӑвӗ тунӑ<ref name="Picheta">{{cite news |first1=Rob |last1=Picheta |first2=Michael |last2=Schwartz |first3=Catherine |last3=Nicholls |first4=Gianluca |last4=Mezzofiore |first5=Benjamin |last5=Brown |first6=Jeremy |last6=Diamond |first7=Abeer |last7=Salman |url=https://edition.cnn.com/2024/07/28/middleeast/israel-hezbollah-golan-heights-soccer-strikes-intl/index.html |title=Israel says Hezbollah will 'pay the price' after blaming it for attack on soccer field that killed 12 children |work=[[CNN News]] |date=29 July 2024 |quote=Most Druze there identify as Syrian and have rejected offers of Israeli citizenship. The Regional Council of Majdal Shams said Sunday that none of the 12 children killed had Israeli citizenship.}}</ref><ref name="Bulos" >{{cite news |first=Nabih |last=Bulos |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-07-30/israel-says-it-killed-hezbollah-commander-in-beirut-strike |title=Israel says it killed Hezbollah commander in Beirut strike |work=[[Los Angeles Times]] |date=30 July 2024 |quote=a rocket attack over the weekend . . that killed a dozen Syrian children and young adults in the Israeli-occupied Golan Heights.}}</ref><ref name="muddi" >{{cite news |last=Muaddi |first=Qassam |title=Who are the Syrian Druze of Majdal Shams? |url=https://mondoweiss.net/2024/07/who-are-the-syrian-druze-of-majdal-shams/ |access-date=4 August 2024 |work=[[Mondoweiss]] |date=30 July 2024 |quote=Netanyahu spoke to the media, condemning the attack that killed 'Israeli citizens,' referring to the deceased as 'our children.' But contrary to Netanyahu's attempt to portray the attack as an attack on Israel, he and Smotrich were met with indignation by hundreds of angry mourners who kicked the politicians out, calling them 'murderers' and other expletives on their way out. Across international mainstream media, the people of Majdal Shams have been referred to as everything from 'Druze Arabs,' to 'Druze Israelis,' and their town has been referenced both by the media and by Israeli politicians as just another 'Israeli' town. Similar to Netanyahu's reference to 'our children,' these titles and designations obscure the national identity of the Druze people who live in the occupied Golan Heights and their political reality. Saturday’s killing of the 12 Syrian children in the Golan . . .}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yavorsky |first=Erik |date=8 October 2025 |title=The Israeli, Lebanese, and Syrian Druze since October 7: An Analytical Framework |url=https://newlinesinstitute.org/global-security-mil-priorities/the-israeli-lebanese-and-syrian-druze-since-october-7-an-analytical-framework/ |access-date=6 April 2026 |website=newlinesinstitute.org |quote=a 2020 poll from the Jewish People Policy Institute found that 61 percent of Israeli Druze surveyed identified “very much” as “real Israelis” – and continue to serve in the IDF in high numbers. [...] Eighty percent of Druze residents feel part of the Israeli state and its problems, per a December 2023 Israel Democracy Institute poll.}}</ref>: 12 ача вилнӗ, 42 ҫын аманнӑ пулнӑ<ref>{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |date=27 July 2024 |title=12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field |url=https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams |access-date=27 July 2024 |work=[[The Times of Israel]] |archive-date=28 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728012314/https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |last2= |last3= |date=27 July 2024 |title=Missile hit in Majdal Shams kills nine, injures at least 34 including children |url=https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |access-date=27 July 2024 |work=[[Ynetnews]] |language=en |archive-date=27 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727171807/https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 28]] — [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑн]] оппозици лидерне [[Гонсалес Эдмундо|Эдмундо Гонсалесе]] ҫӗнтерӗвне [[Кӑнтӑр Америка|Кӑнтӑр Америкӑри]] нумайрахӑш патшалӑхсем йышӑнмантан вӗсем [[Каракас]]па дипломатиллӗ ҫыхӑнусем чарнӑ<ref>{{Cite web |title=International Leaders React to Venezuela's Election Results |work=Reuters |date=July 29, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/americas/latin-american-leaders-react-venezuela-election-results-2024-07-29/ }}</ref>. * [[Утӑ, 29]]: ** [[Пакистан]]ти ӑрусем хушшинчи хирӗҫӗве пула 35 ҫын вилнӗ, 100 ҫын яхӑн аманнӑ<ref>{{Cite web |date=29 July 2024 |title=Pakistan army says protesters kill soldier, injure 16 |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-army-says-protesters-kill-soldier-injure-16-2024-07-29/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan arrests top leader of radical party on charge of ordering the killing of the chief justice |url=https://apnews.com/article/pakistan-arrest-chief-justice-threat-qazi-faez-esa-2d3e82a0b97a9bc104c3ceec326d7205 |access-date=2024-07-29 |website=Associated Press |date=29 July 2024}}</ref>. ** [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑна]] хирӗҫ [[Венесуэлӑри протестсем (2024)|пӗтӗм нациллӗ протестсем]] пуҫланнӑ<ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|title=Массовые протесты начались в Каракасе после переизбрания Мадуро|lang=ru|website=Известия|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30|archive-date=2024-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730014914/https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|url-status=live}}</ref>. ** [[Аслӑ Британи]]н [[Саутпорт]] хулинче [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|массӑллӑ вӗлерӳ]] пулнӑ: 3 хӗрача вилнӗ, 10 яхӑн ҫын аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://hronika.info/?p=799411|title=Трагедия в Саутпорте: нападение на детскую танцевальную мастерскую|lang=ru|website=hronika.info|date=2024-07-30|access-date=2024-08-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|title=Как резня привела к погромам. Что происходит в Британии|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-08-06|access-date=2024-08-07|archive-date=2024-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806233657/https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 30]]: ** [[Аслӑ Британи]]ри [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|Саутпорт вӗлерӗвӗсене]] пула мигрантсене хирӗҫхи [[Асла Британири пӑлхавӑрсем (2024)|пӑлхавӑрсем]] пуҫланнӑ<ref>{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |date=2024-08-05 |title=Violent, far-right riots overran some UK cities this weekend. What happened, and what comes next? |url=https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |access-date=2024-08-05 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806000942/https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-04 |title=Far-right riots erupt in U.K. in the wake of child murders |url=https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |access-date=2024-08-05 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=August 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805231616/https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |url-status=live }}</ref>. ** [[Инди]]н [[Керала]] штатӗнчи [[Ваянад ҫӗр шуса анни (2024)|пысӑк ҫӗр шуса аннинчен]] 334 ҫын вилнӗ, 200 ытла аманнӑ тата 281 пӗтнӗ<ref>{{Cite web |title=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 still missing |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |access-date=2024-07-30 |website=Onmanorama |quote=Death toll climbs to 334; reports say 281 people missing |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730073647/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Wayanad landslides: 240 still missing as rescue op enters third day, death tolll rises to 276 |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |access-date=2024-08-01 |website=Onmanorama |archive-date=August 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804083621/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |url-status=live }}</ref>. ** [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ|Израиль ҫарӗсен]] [[Ливан]]ӑн [[Бейрут]] хулин патӗнчи [[Дахия]] хулаҫумӗнче сывлӑш ҫапӑвне пула [[Хезболла]] лидерӗ [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] [[Фуад Шукра вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ<ref>{{cite web |title=Israel confirms it has carried out a 'targeted' strike |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cpv3107lv5et |access-date=30 July 2024 |work=[[BBC News]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 July 2024 |title=Blast reported in Lebanon's capital Beirut |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/30/israels-war-on-gaza-live-ceasefire-needed-to-stop-polio-who?update=3081955 |publisher=Al Jazeera}}</ref>. ** [[Иран]]та [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|суйланӑ президентӗн]] [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/973077|title=В Иране во вторник состоится инаугурация президента Пезешкиана|website=Interfax|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30}}</ref>. * [[Утӑ, 31]] — [[Израиль|Израилӗн]] сывлӑш ҫапӑвне пула [[Иран]]ӑн [[Тегеран]] хулинче хӑйӗн хваттерӗнче [[ХАМАС]] лидерӗ [[Хания Исмаил|Исмаил Хания]] [[Исмаил Ханийӑна вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |title=Iran Says Haniyeh, a Top Hamas Leader, Was Killed |date=31 July 2024 |last1=Fassihi |first1=Farnaz |last2=Bergman |first2=Ronen |work=[[The New York Times]] |access-date=31 July 2024 |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730115237/https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |url-status=live }}</ref>. === Ҫурла === [[Ӳкерчĕк:Exchange of prisoners between Russia and the West (2024) Russia.jpg|мини|[[Ҫурла, 1|Ҫурлан 1-мӗшӗнче]] [[Мускав]]ра [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] [[АПШ—Раҫҫей хушшинче айӑпланнисен ылмашӑвӗ (2024)|ылмашу]] хыҫҫӑн ирӗкленӗ Раҫҫей ҫыннисне тӗл пулать.]] * [[Ҫурла, 1]]: ** [[АПШ]]—[[Раҫҫей]] [[АПШ—Раҫҫей хушшинче айӑпланнисен ылмашӑвӗ (2024)|хушшинче айӑпланнисен ылмашӑвӗ]]: [[Сивӗ вӑрҫӑ]] вӑхӑтӗнчен [[Пӗрлешнӗ Штатсем]] тата [[Раҫҫей Федерацийӗ]] хушшинче пӗтӗмпе 26 ҫынсен ылмашӑвӗ чи пысӑк айӑпланнисен ылмашӑвӗ пулса тӑнӑ. Айӑпланнисен ирӗкленӗвӗ [[Турци]]н [[Анкара]] [[Анкара Эсенбога аэропорчӗ|Эсенбога аэропортӗнче]] пулнӑ<ref>{{cite news|title=Обмен заключёнными между Россией и Западом|url=https://meduza.io/live/2024/08/01/obmen-zaklyuchennymi-mezhdu-rossiey-i-zapadom|publisher=Meduza|date=2024-08-01|access-date=2024-08-01|archive-date=2024-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801135403/https://meduza.io/live/2024/08/01/obmen-zaklyuchennymi-mezhdu-rossiey-i-zapadom|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/08/01/world/russia-prisoner-swap-us |title=Russia Releases Evan Gershkovich in Sweeping Prisoner Swap, Turkish Officials Say |date=August 1, 2024 |last1=Troianovski |first1=Anton |last2=Mazzetti |first2=Mark |last3=Hubbard |first3=Ben |author-link1=Anton Troianovski |author-link2=Mark Mazzetti |work=[[The New York Times]] |access-date=August 1, 2024 |archive-date=October 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007203240/https://www.nytimes.com/live/2024/08/01/world/russia-prisoner-swap-us |url-status=live }}</ref>. ** [[РФ]]-н [[Свердловск облаҫӗ]]нчи [[Анатри Тагил]] хулинче пурӑнакан ҫуртра [[Анатри Тагилти ҫуртра сирпӗнӳ|газ-сывлӑшлӑ сирпӗнӗве]] пула 11 ҫын вилнӗ, 26 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6921602|title=Число погибших из-за обрушения многоэтажки в Нижнем Тагиле возросло до 11|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-08-30|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910125020/https://www.kommersant.ru/doc/6921602|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 3]] — [[Нгуен Фу Чонг]] (вӑл [[Утӑ, 19|утӑн 19-мӗшӗнче]] вилнӗ) вырӑнне [[Вьетнам коммунизм партийӗн Вӑтам коммитечӗ]] [[Вьетнам коммунизм партийӗ]]н [[Вьетнам коммунизм партийӗн Тӗп Секретарӗ|Тӗп Секретарӗ]] [[То Лам]] суйланӑ<ref>{{Cite news|url=https://www.channelnewsasia.com/asia/vietnam-president-lam-communist-party-chief-nguyen-phu-trong-4524261|title=Vietnam President To Lam takes top job as Communist Party chief|publisher=[[CNA (TV network)|CNA]]|date=2024-08-03|archive-date=May 12, 2025|access-date=May 5, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250512073943/https://www.channelnewsasia.com/asia/vietnam-president-lam-communist-party-chief-nguyen-phu-trong-4524261|url-status=dead}}</ref>. * [[Ҫурла, 4]] — [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|ертсе пырӑва хирӗҫхи протестсем]]: протестлекенсем полици хушшинче хирӗҫӗве пула виҫҫӗр ҫын вилнӗ, иҫмасса<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/21530287|title=Число погибших в антиправительственных протестах в Бангладеш достигло 300|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-08-05|archive-date=2024-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805072225/https://tass.ru/proisshestviya/21530287|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 5]] — [[Бангладеш]] [[Бангладеш премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Хасина Шейх|Шейх Хасина]] ӗҫрен тухнӑ тата [[Инди]]е чупса кайнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.m24.ru/news/za-rubezhom/05082024/714293|title=Reuters: в армии Бангладеш подтвердили отставку и выезд из страны премьера|lang=ru|website=m24.ru|access-date=2024-08-05}}</ref>. Ҫар командӑлавҫи [[Вакер-Уз-Заман]] вӑхӑтлӑха ертсе пыру туса хуни ҫинчен пӗлтернӗ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/21532217|title=Командующий армией Бангладеш встретится с президентом для формирования правительства|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-08-05|archive-date=2024-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805102729/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/21532217|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 6]]: ** [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[РФ]]-н [[Курск облаҫӗ|Курск облаҫне]] [[Украина хӗҫ-пӑшаллӑ вӑйӗсем|Украина ХВ]] тапӑннӑ, унта [[Курск облаҫӗнчи ҫапӑҫусем (2024 — 2025)|ҫапӑҫусем]] пуҫланнӑ, вӗсен географийӗ [[Суджа районӗ|Суджа]], [[Коренево районӗ|Коренево]], [[Мӑн Солдатское районӗ|Мӑн Солдатское]], [[Глушково районӗ|Глушково]], [[Белая районӗ|Белая]], [[Льгов районӗ]]сем таран сарӑлнӑ<ref>{{cite news |url=https://meduza.io/en/feature/2025/03/17/a-costly-gamble |title=A costly gamble |date=17 March 2025}}</ref><ref>{{cite news |url=https://meduza.io/en/feature/2025/08/08/kyiv-s-kursk-miscalculation |title=Kyiv’s Kursk miscalculation |date=8 August 2025}}</ref>. ** [[Синвар Яхья|Яхья Синвар]] [[Газа секторӗ|Газӑри]] [[ХАМАС]] лидерӗ ХАМАС-ӑн политикӑллӑ бюровӗн ертӳҫин ӗҫне ларнӑ<ref>{{Cite web |title=Hamas names Yahya Sinwar as new leader after Ismail Haniyeh's killing |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/6/hamas-names-yahya-sinwar-as-new-leader-after-ismail-haniyehs-killing |access-date=2024-10-22 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806181830/https://www.aljazeera.com/news/2024/8/6/hamas-names-yahya-sinwar-as-new-leader-after-ismail-haniyehs-killing |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫурла, 8]] — [[Нобель парни|Нобель лауреачӗ]] [[Юнус Мухаммад|Мухаммад Юнус]] [[Бангладеш]]ӗн [[Юнус министрлӗхӗ|министрсен кабинетне вӑхӑтлӑха ертсе пырӑвӗн]] [[Тӗп канашҫӑ (Бангладеш)|тӗп канашҫӑ]] пек пуҫлӑхӗ пулса тӑнӑ<ref>{{cite web|title=Muhammad Yunus takes oath as head of Bangladesh's interim government|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/8/muhammad-yunus-takes-oath-as-head-of-bangladeshs-interim-government|date=8 August 2024|access-date=14 August 2024|publisher=Al Jazeera|archive-date=September 23, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923210026/https://www.aljazeera.com/news/2024/8/8/muhammad-yunus-takes-oath-as-head-of-bangladeshs-interim-government|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 9]] — [[Брализи]]н [[Сан-Паулу]] [[Сан-Паулу патӗнче ATR 72 вӗҫетмӗш арканӑвӗ|патӗнче ATR 72 вӗҫетмӗш арканнӑ]]: экипажӑн пур 62 пайташӗ вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/09/acidente-aviao-vinhedo.ghtml|title=Avião com 62 pessoas a bordo cai em Vinhedo e não há sobreviventes|lang=pt-br|website=G1|date=2024-08-09|access-date=2024-08-10|archive-date=2024-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809170752/https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/09/acidente-aviao-vinhedo.ghtml|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 13]] — Кӑҫалхи [[ҫурла, 9|ҫурлан 9-мӗшӗнче]] [[Инди]]н [[Калькутта]] хулинче [[Калькуттӑри вӗлерӳ (2024)|31 ҫуллӑ тухтӑр-ординатора мӑшкӑлланӑ тата вӗлернӗ]] хыҫҫӑн тӗнчери тӗрлӗрен вырӑнсенче тухтӑрсен пинӗсем килти ирӗксӗрлӗве хирӗҫ протестсене тата митингсене пӗрлешнӗ<ref>{{Cite news |date=13 August 2024 |title=India: Doctors protest after medic raped and murdered. |url=https://www.dw.com/en/india-doctors-protest-after-medic-raped-and-murdered/a-69928932 |access-date=13 August 2024 |work=DW}}</ref>. * [[Ҫурла, 14]] — [[Таиланд]]ри конституциллӗ суд премьер-министре [[Тхависин Сеттха|Сеттха Тхависин]] ӗҫрен кӑларнӑ<ref>{{cite news |title=Paetongtarn Shinawatra becomes Thailand's youngest prime minister |url=https://www.cnbc.com/2024/08/16/paetongtarn-shinawatra-becomes-thailands-youngest-prime-minister.html |publisher=CNBC |date=16 August 2024 |language=en |access-date=16 August 2024 |archive-date=16 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240816071413/https://www.cnbc.com/2024/08/16/paetongtarn-shinawatra-becomes-thailands-youngest-prime-minister.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫурла, 14]]-[[Ҫурла, 19|19]] — [[Кирибати]]ри [[Кирибатири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/525031/kiribati-elections-2024-what-we-know|title=Kiribati elections 2024 - what we know|lang=en|website=RNZ|date=2024-08-13|access-date=2024-08-17|archive-date=2024-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813125606/https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/525031/kiribati-elections-2024-what-we-know|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 19]]-[[Ҫурла, 22|22]] — [[АПШ]]-н [[Иллинойс (штат)|Иллинойс]] штатӗнчи [[Чикаго]] хулинче [[Демократи партийӗ (АПШ)|Демократи партийӗн]] [[Демократи партийӗн нациллӗ конвенцийӗ (2024)|конвенцийӗ]] иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240722/kharris-1961172378.html|title=Более 500 делегатов съезда демократов поддержали Харрис, сообщил CNN|lang=ru|website=РИА Новости|date=2024-07-22|access-date=2024-07-28|archive-date=2024-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240728165935/https://ria.ru/20240722/kharris-1961172378.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 23]]: ** [[РФ]]-н [[Волгоград облаҫӗ]]н [[Суровикино]] хулинче 19 нумерлӗ юсантару колонинче [[Суровикинӑри ЮК 19-та тыткӑна илни|тыткӑна илни]]: 4 исламист айӑпланнисем колони ӗҫченӗсене тыткӑна илнӗ. 8 ҫын вилнӗ, 4 айӑпланни, 4 колони ӗҫченӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/society/articles/2024/08/23/1057698-chem-zakonchilsya-zahvat-zalozhnikov|title="Неизвестные захватили ИК 19 в Волгограде, 4 сотрудников ФСИН убили"|lang=ru|date=2024-08-23|access-date=2024-08-23|archive-date=2024-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240823174649/https://www.vedomosti.ru/society/articles/2024/08/23/1057698-chem-zakonchilsya-zahvat-zalozhnikov|url-status=live}}</ref>. ** [[Германи]]н [[Золинген]] хулинче [[Сири]] иммигранчӗ виҫӗ ҫынна чиксе вӗлернӗрен ГФР-ти иммиграци ыйтӑвӗ ҫивӗчленнӗ<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/article/germany-knife-attack-solingen-islamic-state-1095235a9dadf6e1005e8adff52d05b4 |title=The suspect in the Germany attack was motivated by Islamic State group ideology, prosecutors say |agency=[[Associated Press]] |date=25 August 2024 |first1=Daniel |last1=Niemann |first2=David |last2=McHugh |access-date=October 15, 2024 |archive-date=August 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826003954/https://apnews.com/article/germany-knife-attack-solingen-islamic-state-1095235a9dadf6e1005e8adff52d05b4 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫурла, 24]]: ** [[Буркина-Фасо]]ри [[Барсалого]] хулинче терроризм организацийӗпе [[Аль-Каида|Аль-Каидӑпа]] [[Джамаат Нусрат аль-Ислам валь-Муслимин|ҫыхӑннӑ пӑлхавҫӑсем]] [[Барсологори чикӗшӳ (2024)|чикӗшӳ]] тунӑ: 200-300 ҫын вилнӗ, 300 аманнӑ<ref>{{Cite web |title=Massacre in Burkina Faso left 600 dead, double previous estimates, according to French security assessment |url=https://edition.cnn.com/2024/10/04/africa/burkina-faso-massacre-600-dead-french-intel-intl/index.html |publisher=[[CNN]] |date=4 October 2024 |first1=Saskya |last1=Vandoorne |first2=Nick Paton |last2=Walsh |first3=Gianluca |last3=Mezzofiore |access-date=October 15, 2024 |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008181336/https://edition.cnn.com/2024/10/04/africa/burkina-faso-massacre-600-dead-french-intel-intl/index.html |url-status=live }}</ref>. ** [[Франци]]н тӗп хулинче [[Париж]]ре [[Контактра|ВК]] тата [[Телеграм]] [[Социаллӑ тетел|соцтетел]]сен хайлавҫи [[Павел Дуров]]а [[Павел Дурова уголовлӑ йӗрлени|арестленӗ]]<ref>{{Cite news|title=Павла Дурова задержали во Франции|url=https://www.interfax.ru/world/977998|website=Интерфакс|access-date=2024-08-25|archive-date=2024-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240825001759/https://www.interfax.ru/world/977998|url-status=live |lang=ru}}</ref>. * [[Ҫурла, 28]]-[[Авӑн, 8]] — [[Франци]]н [[Париж]] хулинче [[Ҫуллахи Паралимпи вӑййисем (2024)|ҫуллахи Паралимпи вӑййисем]] иртнӗ<ref>{{cite web|url=https://www.paralympic.org/paris-2024|title=Paris 2024 Paralympic Games|publisher=[[International Paralympic Committee]]|access-date=2021-12-31|archive-date=April 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426092304/https://www.paralympic.org/paris-2024|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 31]] — [[Раҫҫей]]ӗн [[Камчатка крайӗ]]нче [[Вертолёт|вертолёт]] [[Камчаткӑри Ми-8 арканӑвӗ (2024)|арканнине]] пула 22 экипаж пайташӗ вилнӗ<ref>{{Cite web |title=CFIT Accident Mil Mi-8T RA-25656, Saturday 31 August 2024 |url=https://asn.flightsafety.org/wikibase/419142 |access-date=2024-10-21 |website=asn.flightsafety.org |archive-date=September 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920135916/https://asn.flightsafety.org/wikibase/419142 |url-status=live }}</ref>. === Авӑн === === Юпа === === Чӳк === === Раштав === == Ҫавӑн пекех == {{Çӳрев |Тема = 2024 çул |Портал = |Викисăмахсар = |Викикĕнеке = |Викикаларăш = |Викивулавăш = |Викитĕссем = |Викихыпар = Категори:2024 |Викиампар = Category:2024 |Метавики = |Проект = |Родовод = }} * [[2024 çул мусăкра]] * [[2024 çул литературăра]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем|2}} {{year-stub}} [[Категори:2024 çул| ]] [[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]] [[Категори:Викиампар каçă статьисем]] [[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] [[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] [[Категори:2024 çул]] sezpl2nj09yyutb485ovwf9lhzqdz1e 0 115801 878878 873936 2026-11-06T01:55:53Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878878 wikitext text/x-wiki {{Патшалăх |ChNm = Болгари |NationName = Република България |FlagTitle = [[Пăлхари ялавĕ]] |PicFlag = [[Ӳкерчĕк:Flag of Bulgaria.svg|125px]] |LctCn = [[Ӳкерчĕк:Bulgaria (orthographic projection).svg|250px]] |CoA = [[Ӳкерчĕк:Coat of arms of Bulgaria.svg|125px]] |CoATitle = [[Пăлхари гербĕ]] |LNGs = [[пăлхар чĕлхи]] |CapCn = [[София]] |BigCity = [[София]] |TitleGl = [[Пăлхари президенчĕсем|Президент]] |PrezName = [[Илияна Йотова]] |MinList = [[Пăлхари премьер-министрĕсем|Премьер-министр]] |MName = [[Румен Радев]] |SqNumb = 102 |SqAll = 110&nbsp;910 |YearP = 2000 |NasPop = 7&nbsp;707&nbsp;495 |NasPlot = 69,5 |NasNum = 88 |Valuta = [[Евро]] |GTOt = +02 |GTDo = +02 |GimnName = [[Пăлхари Республикин гимнĕ]] |Domen = .bg |Tel = 359 }} '''Болгари''', '''Пăлхари''' е '''Тăнай Пăлхарĕ''' ({{lang-bg|Република България}}) — [[Европа|Европăн]] [[Балкан çурутравĕ|Балкан]] [[çурутрав]]ĕнче вырнаçнă [[патшалăх]]. Тăнайçи Пăлхарĕпе юнашар Греци, Турци, Сăрп, Хурату, Македони тата Румыни вырнаçнă. Хĕвелтухăç енче çыранĕсем [[Хура тинĕс]] еннелле тухаççĕ. Чикĕ тăрршĕ — 2 245 çухрăм. Вĕсенчен 1 181 çухрăмĕ çĕр тăрăх, 686 çухрăмĕ юханшывсем тăрăх, 378 çухрăмĕ тинĕс урлă иртет. == Истори == {{main|Пăлхари историйĕ|Пăлхари тытăмçисем}} === Пăлхар патшалăхлăхĕн пĕреинчен теприне куçăмлăхĕ === [[File:Sofia - Panagyurishte Thracian Gold Treasure.jpg|thumb|{{center|Панагю́риште вырăнĕнчи ылтăн пурлăх}}]] [[File:Roman Theatre Plovdiv.jpg|thumb|{{center|Рим театрĕ, [[Пловдив]]}}]] Пăлхари Республикин патшалăх историйĕ 681-мĕш çултанпа пырать. Çапах та, тĕрĕк чĕлхиллĕ [[Пăлхарсем|протопăлхарсем]] пĕрлехи [[этнос]] шутланаççĕ. Пăлхарсем пирки пĕрремĕш 354-мĕш çулта асăнни пур году<ref>Chronographus anni 354. Cap. XV. Liber generationis. Monumenta Germaniae Historia. Auctor. Antiquissimi, t. Х1, р. 105.</ref>. * '''[[Пĕрремĕш Пăлхар патшалăхĕ]]''' (681—1018 çулсем). ** Тĕп хула: [[Плиска]] (681—893 çулсем), [[Велики-Преслав|Преслав]] (893—968/972 çулсем), [[Скопье]] (972—992 çулсем), [[Охрид]] (992—1018 çулсем). * '''[[Висанти Пăлхарĕ]]''' (1018—1185 çулсем). * '''[[Иккĕмĕш Пăлхар патшалăхĕ]]''' (1185—1396 çулсем). ** Тĕп хула: [[Велико-Тырново|Тырново]] (1185—1393 годы), [[Видин]] и [[Никопол]] (1393—1396 годы). * '''[[Видин патшалăхĕ]]''' (1396—1422 çулсем). ** Тĕп хула: Видин. * '''[[Осман Пăлхари]]''' (1396—1878 çулсем). * '''[[Пăлхар кнеçлĕхĕ]]''' (1878—1908 çулсем). ** Тĕп хула: София. * '''[[Виççĕмĕш Пăлхар патшалăхĕ]]''' (1908—1946 годы). ** Тĕп хула: София. * '''[[Пăлхар Халăх Республики]]''' (1946—1990 годы). ** Тĕп хула: София. * '''Пăлхар Республики''' (1990-мĕш çултанпа). ** Тĕп хула: София. [[1230]] çулхи [[пуш, 9|пушăн 9-мĕшĕнче]] [[Клокотница çывăхĕнче çапăçни|Клокотница çывăхĕнче пăлхарсемпе эпирсем çапăçнă]], ун хыççăн [[Балкан çурутравĕ]]нче Пăлхари патшалăхĕ чи вăйлисен шутне кĕме пуçланă. [[1885]] çулхи [[чӳк, 14|чӳкĕн 14]]-[[чӳк, 28|28]] хушшинче [[Сербипе Пăлхари хушшинчи вăрçă|Пăлхари Сербипе вăрçăнса]] кайнă. Ку вăрçă хыççăн Пăлхари пĕрлешме май тупнине ытти патшалăхсем ĕнене пуçланă. [[Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи]] умĕн Пăлхарин икĕ [[Балкан вăрçисем|Балкан вăрçине]] хутшăнма тивнĕ. Çак икĕ вăрçă Балкан çурутравĕнчи турккăсен вăйĕ чакнипе, вĕсен витĕмĕ пĕчĕкленнипе вĕçленнĕ. === Чи авалхи истори === {{main|Славян Пăлхарĕ|Аслă Пăлхар|Атăлçи Пăлхар}} [[File:Ancient Thrace under Roman rule.png|thumb|Рим империнче пулнă фраки çĕрĕсем.]] Европăри пĕрмаях этем пурăннă чи авалхи хула — пăлхарсен 6-пинçулти Пловдив хули<ref name="Rodwell">{{кĕнеке | пуçелĕк = Conservation and Sustainability in Historic cities |каçă=https://archive.org/details/conservationsust00rodw_508 |издательство=[[Wiley-Blackwell|Blackwell Publishing]] |çул=2007 |isbn=1405126566 |страницы= [https://archive.org/details/conservationsust00rodw_508/page/n30 19] |чĕлхе=en |автор=Rodwell, Dennis}}</ref>. Хальхи Пăлхари территоринче чи авал вăхăтра пурăннă халăх (чăнлă хыпарсем пуррипе) индоевропа йăхĕсем йышĕнчи [[фракисем]] пулнă теççĕ, вĕсем çакăнта, сахалтан та п. эрч. 1-мĕш пинçуллăхĕнче пурăнма тытăннă. П. эрч. I ĕмĕр тĕлне Фраки çĕрĕсем [[Рим империйĕ]] йышне кĕнĕ, вĕсене [[Фраки]]пе [[Мёзи]] хушшинче пайланă. Темиçе ĕмĕр маларах тинĕс хĕрринче грексем колонисене никĕсленĕ, вĕсенчен фракисем [[авалхи грек чĕлхи]]не илнĕ. 395 çулта Рим империйĕ [[Анăç Рим империйĕ|Анăç]] тата [[Тухăç Рим империйĕ|Тухăç]] империсене пайланнă, икĕ провинцине те Тухăç Рим империне кĕртнĕ. VII ĕмĕртенпе, [[Халăхсен Аслă Хускалăвĕ]] вăхăтĕнче, Балкан çурутравĕнче [[кăнтăр славянсем]] вырнаçма тытăннă, майĕпен вĕсем юлашки фракисене ассимиляциленĕ. [[Пăлхарсем|Пăлхарсен]] пĕрремĕш патшалăхĕ — ун пирки историре тĕп-тĕрĕс çырнисем сыхланса юлнă — [[Аслă Пăлхар]] пулнă; çав патшалăх хуратинĕс тата азов çеçенхирĕсенче темиçе вунçул [[Пулхарсем|протопăлхарсене]] тата урăх йăхсене пĕрлештернĕ. Тĕп хули — [[Хăнакур]], ăна [[Купрат]] [[Хан (титул)|хан]] никĕсленĕ. === Пĕрремĕш Пăлхари патшалăхĕ === {{main|Пĕрремĕш Пăлхари патшалăхĕ}} [[File:Krum1.jpg|thumb|[[Крум]] хан хăйне валли [[Никифор I|Никифор I]] императорăн пуç купташкинчен пиала тунă.]] [[Купрат]] хан патшалăх арканса кайнă та йăхсем тĕрлĕ çĕрсене саланнă: [[Питпуян]] хан хăйĕн тăванĕсене хӳтелме вырăнтах юлнă; [[Кăтра]] Кама вăррипе [[Атăл]] çине çитсе Атăлçи Пăлхарне (66?—1237) нивĕсленĕ; [[Аспарух]] хан [[Кĕçĕн Скифи]] (Дунай вăрри) урлă Балкана çитнĕ те кунта Пăлхар ханлăхне туса хунă. Халапа ĕненсен, вилес умĕн Купрат хан хăйĕн ывăлĕсене, çĕмренсен çыххи пек пĕрле пулма халалланă, анчах та хасарсем Аса Пăлхара Хасар хаканлăхне кĕртме пултарнă. Пăлхарсем Балкана VI ĕм. — VII ĕм. пуçламăшĕнче темиçе хутчен харçăпа çӳренĕ, çавăнпа унти çĕрсене 491—498 çулсенче лайăх пĕлнĕ ([[Марцеллин Комит]], пĕрремĕш рейда Заберган 558 çулта тунă). Висанти территоринче, Балкан тăвĕсенчен çурçĕрелле славян йăхĕсем чылай йышлă пурăннă, анчах та сапаланса вырнаçнине пула аван йĕркеленнĕ висанти çарĕсене хирĕç тăма пултарайман. Славянсен юланут çарĕ пулман, халăх çарĕ пехотăран тытăнса тăнă, çавăнпа вĕсем юланутлă халăхпа тăмарлăх кирлĕ пулнă. Пăлхарсен вара çав вăхăтра чи лайăх юланут çарĕ шутланнă — арçын ачасем 3-4 çултах «джигитовка» тума вĕреннĕ. Хальхи Пăлхарин çурçĕр çĕрĕсенче (анăçра Тимок юханшывĕ, кăнтăрта Балкан тăвĕсем, тухăçра Хура тинĕс, çурçĕрте Дунай) Çичĕ славян йăхĕсен пĕрлешĕвĕ пулнă. Çак йăхсемпе ĕнтĕ пăлхарсен ханă Аспарух вăрçă килĕшĕвне тунă. Пĕрлешӳ икъенлĕ тупашлă пулнă, 863 çулта Пăлхарие Христос тĕнне кĕртичченех пăлхарсем аристократи шутланнă, çара ертсе пынă. Официаллă Пĕрремĕш Пăлхар ханлăхĕ [[Висанти]]е Дунай вăрринче 680—681 çулсенче çĕнтерсен çуралнă, çакăнтанпа Висанти пăлхарсене парăм тӳлеме тивĕç пулнă. Патшалăхăн тĕп хули [[Плиска]] хула пулать. Патшалăха тĕрĕкчĕлхиллĕ протопăлхарсем, славянсем, çаплах вырăнти нумаях мар [[фракисем]] кĕнĕ. Каярах çак этноссем [[пăлхарсем|пăлхар]]-славян халăхĕ пулса тăраççĕ, килнĕ халăхĕн ятне илеççĕ. IX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче пăлхарсем çĕршыв территорине çĕнсе илнĕ [[Авар хаканлăхĕ]]н çĕрĕпе пысăклатаççĕ. [[File:RizMap09.jpg|thumb|Симеон I чухнехи Пĕрремĕш Пăлхари патшалăхĕ<ref>{{cite book |last1=Матанов |first1=Христо |title=В търсене на средновековното време. Неравният път на българите (VII – XV в.|date=2014 |publisher=ИК Гутенберг|isbn=9786191760183}}</ref>]] === Иккĕмĕш Пăлхари патшалăхĕ === {{main|Иккĕмĕш Пăлхари патшалăхĕ}} Тырновăра пурăннă Асен йăхĕнчи пăлхарсем, 1185 çулта Исаак Анел висанти императорĕ патне хăйсен çĕрĕсене çирĕплетмешкĕн элчĕсене янă. Мăнкăмăллă пулса элчĕсене хĕненĕ, çак вара пăлхава çĕкленме сигнал пулнă. Кĕске вăхăтрах Балкан тăвĕсенчен Дуная çити территорире халăх пăлханма тытăнать. Çакăнтанпа пăлхарсем кăпчаксемпе, Пăлхарире вĕсене кумансем тенĕ — кăпчаксем темиçе хутчен те пăлхарсемпе пĕрмайлă висантисене хирĕç çапăçнă. == Пайланăвĕ == Пăлхари пурĕ 28 облаçе пайланать. # [[Бургас облаçĕ|Бургас]] # [[Благоевград облаçĕ|Благоевград]] # [[Добрич облаçĕ|Добрич]] # [[Габрово облаçĕ|Габрово]] # [[Хасково облаçĕ|Хасково]] # [[Кърджали облаçĕ|Кърджали]] # [[Кюстендил облаçĕ|Кюстендил]] # [[Ловеч облаçĕ|Ловеч]] # [[Монтана облаçĕ|Монтана]] # [[Пазарджик облаçĕ|Пазарджик]] # [[Перник облаçĕ|Перник]] # [[Плевен облаçĕ|Плевен]] # [[Пловдив облаçĕ|Пловдив]] # [[Разград облаçĕ|Разград]] # [[Русе облаçĕ|Русе]] # [[Шумен облаçĕ|Шумен]] # [[Силистра облаçĕ|Силистра]] # [[Сливен облаçĕ|Сливен]] # [[Смолян облаçĕ|Смолян]] # [[София|София хули]] # [[София облаçĕ]] # [[Кивĕ Загора облаçĕ|Кивĕ Загора]] # [[Търговище облаçĕ|Търговище]] # [[Варна облаçĕ|Варна]] # [[Аслă Търново облаçĕ|Велико Търново]] # [[Видин облаçĕ|Видин]] # [[Враца облаçĕ|Враца]] # [[Ямбол облаçĕ|Ямбол]] == Пăлхари уявĕсем == * [[Кăрлач, 1]] — [[Çĕнĕ çул]] уявĕ. * [[Нарăс, 14]] — [[Трифон Зарезан]] (иçĕм тăвакансен уявĕ) * [[Пуш, 1]] — [[Çуркунне уявĕ]] (Çуркунне çитнине паллă тăваççĕ) * [[Пуш, 3]] — [[Пăлхарине Осман пусмăрĕнчен кăларнă кун]]. * [[Пуш, 8]] — [[Пĕтĕм тĕнчери хĕрарăмсен кунĕ]]. * [[Çу, 6]] — [[Сăваплă Георгий кунĕ]] (Пăлхари çăрĕн кунĕ) * [[Çу, 24]] — [[Пăлхари культурипе славян çырулăхĕн кунĕ]] (Сăваплă Кириллпе Мефодий кунĕ) * [[Çĕртме, 2]] — [[Ботев кунĕ]]. * [[Авăн, 6]] — [[Пăлхарине пĕрлештернин кунĕ]]. * [[Авăн, 22]] — [[Пăхăнмалăх кунĕ]]. * [[Юпа, 8]] — [[Студентсен кунĕ]]. * [[Раштав, 6]] — [[Пăлхари конституциĕн кунĕ]]. == Пăлхари хулисем == {{main|Пăлхари хулисем}} Пăлхарире хальхи кун пурĕ 100 хула патнелле шутланать. Чи пысăк хула '''[[София]]''', унта пурăнакан халăх йышĕ пĕр миллионтан иртет. Ыттисем ун пекех пысăк мар. Сăмахран, халăх йышĕпе иккĕмĕш вырăн йышăнакан [[Пловдив]]ра пурĕпе 340 пин ытларах çын çеç. Çавăн пекех пысăк хуласен йышĕнче [[Варна]], [[Багрус]], [[Тусе]], [[Кивĕ Загора]], [[Плевен]], [[Добрич]], [[Сливен]], [[Шумен]] хуласене асăнма пулать. Патшалăх çĕрĕсем [[Хура тинĕс|тинĕс]] хĕррине тухнă май чылай хула курортлă шутланать. Хăш-пĕр курорт вара пачах та пурăнан вырăн шутланмасть, вĕсене кĕскен «к.к.» (курорт комплексĕ), «к.» (курорт) пек палăртаççĕ. == Çав. пекех == * [[Апас сали]] — Пăлхарири авалхи пурăнан вырăн. == Вуламалли == * Никифор, патриарх Константинопольский, "Краткая история со времени после царствования Маврикия". * "Краткая история Болгарии (С древнейших времен до наших дней)", "Наука" кĕнеке кăларăвĕ, [[Мускав]], [[1987]]. * {{кĕнеке |автор=[[Валев Эмиль Борисович|Валев Э. Б.]] |пуçелĕк=Болгария: Экономико-географическое описание |яваплă = Под ред. [[Витвер Иван Александрович|И. А. Витвер]] |вырăн = М. |издательство=[[Географгиз]] |çул =1949 |страницы= |страниц=408 |сери= |isbn= |тираж=40000 |ref= }} * ''Котов Б. С.'' Межсоюзническая война лета 1913 года в восприятии русского общества (по материалам прессы) // Новая и новейшая история. — 2015. — № 3. * ''[[Мурзаев Эдуард Макарович|Мурзаев Э. М.]]'' Словарь народных географических терминов. 1-е изд. — М., Мысль, 1984. * ''[[Мурзаев Эдуард Макарович|Мурзаев Э. М.]]'' Тюркские географические названия. — М., Вост. лит., 1996. * ''Божинова, М., П. Пейковска, К. Жекова''. Экономический потенциал Болгарии. Путеводитель инвестора — М., 2008, 160 с. * Болгария // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. * Болгария // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. == Курмалли == * "[[Аспарух]] хан", кинофильм, реж. (?), Евгени Константиновăн "Дрезговини" (Ӗнтрĕк) романĕ çийĕн, [[София]], Тăнайçи Пăлхарĕ. * Ашмарин, "Древние болгары", Казань, 1903. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [[wikisource:en:Essential History of Bulgaria in Seven Pages|Essential History of Bulgaria in Seven Pages]] * [http://apc.mfa.government.bg Antarctic Place-names Commission of Bulgaria] {{Webarchive|url=https://archive.today/20060207095915/http://apc.mfa.government.bg/ |date=2006-02-07 }} * [https://www.president.bg/ Сайт президента] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170603221224/https://www.president.bg/ |date=2017-06-03 }} * [http://www.freeworldmaps.net/europe/bulgaria/map.html Карта Болгарии]{{ref-en}} * {{dmoz|Regional/Europe/Bulgaria}} * {{cite web |title = Bulgaria |url = http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/bulgaria.htm |archiveurl = https://web.archive.org/web/20081016001809/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/bulgaria.htm |archivedate = 2008-10-16 |deadlink = yes |lang = en }} at ''UCB Libraries GovPubs'' * {{Wikiatlas|Bulgaria}} * [https://web.archive.org/web/20240721160118/https://www.demoscope.ru/weekly/2014/0611/gazeta03.php Газеты пишут о демографических проблемах Болгарии] {{Тăнайçи Пăлхарĕн облаçĕсем}} {{Пăлхари президенчĕсем}} {{Европа патшалăхĕсем}} {{Европа Пĕрлешĕвĕ}} {{НАТО}} {{ЭПК}} {{Франкофони}} [[Категори:Пăлхари| ]] [[Категори:Европăри патшалăхсем]] [[Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа]] r88no9gnmwfgh486gl3vymav4ns3sxe 0 116062 878889 875025 2026-11-06T02:45:47Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878889 wikitext text/x-wiki [[File:John Deere harvester working Jyväskylä.jpg|thumb]] [[File:Abataedje d' ene hesse.jpg|thumb]] '''Вăрман касни''', '''вăрман ĕçлени''' — [[вăрман]]ти йывăçсене, тĕмĕсене е лианăсене касни, иртни. Çурт-йĕр тума йывăç кирлĕ материал валли чĕртавар илмешкĕн, çаплах ытла чăтăхланса кайнă вăрмана малашне çитĕнме сайралатма тата унăн продукциллĕхне ӳстермешкĕн касаççĕ. Çавăнпа та çак ĕçхĕле тăватă пая уйăраççĕ: тĕппипе усă курас тесе, [[тирпелесе касни]], [[Санитарилле касни|санитарли]] тата комплексли. Тĕпрен каснă хыççăн яланах [[вăрман лартасси|çамрăк вăрман лартаççĕ]]. == Истори == [[File:Felling tree using crosscut saw Ontario ca 1870-1930.jpg|thumb|Канад [[вăрман касакансем|вăрман касаканĕсем]].]] [[File:Horses hauling timber Ontario.jpg|thumb]] == Вăрман касас процесс == [[File:Bucker1.jpg|thumb|Турат иртекен.]] [[File:Holzstaemme.JPG|thumb|Харвестер ĕçĕ.]] Йывăçа пуртă-пăчқапа касса ӳкерекен çын ӳкерес енчен касса (касăк) илет те тепĕр енчен пĕтĕмпех касмать,йывăç хăйĕн тĕнĕле тавра çаврăнса ан кайтăр, тунката çинче шуçсас ан тухтăр тесе кăштах касманнине хăварать. Касса янă йывăç юнашарри çине таянчĕ пулсан, ăна тракторпа туртса илеççĕ. Вăрман касакана [[вăрман ĕçлекен]] пулăшать. Ӳкернĕ хыççăн, пĕр ушкăнра тăрмашакансем, тунана туратсенчен иртеççĕ, тăррине тăрри касса илеççĕ. Туратсене йывăç ӳкерекен вырăнтан 50 метрта иртме юрать. == Çав. пекех == * Лев Толстой, [[Вăрман касни (калав)]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * {{кĕнеке|пуçелĕк=Лесная энциклопедия: в 2-х т|яваплă = гл. ред. Воробьёв Г. И.; ред. кол.: Анучин Н. А. и др.| вырăн = М. | издательство=Сов. энциклопедия|çул=1986}} * {{cite web|url=https://givoyles.ru/articles/uhod/valka-derevev-effektivno-i-bezopasno/|title=Валка деревьев – эффективно и безопасно|author=Пальчиков И.|publisher=Интернет-журнал Живой лес|accessdate=2015-11-03}} == Каçăсем == * [http://www.rosleshoz.gov.ru/docs/federal/codex Лесной кодекс Российской Федерации на официальном сайте Рослесхоза] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220119112552/https://rosleshoz.gov.ru/docs/federal/codex |date=2022-01-19 }} {{v|18|02|2013}} * [http://www.rosleshoz.gov.ru/docs/leshoz/179/337.pdf Правила заготовки древесины на сайте Рослесхоза] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125044834/https://rosleshoz.gov.ru/docs/leshoz/179/337.pdf |date=2022-01-25 }} {{v|18|02|2013}} * [http://www.leskodeks.ru/ Лесной кодекс РФ на неофициальном сайте www.leskodeks.ru: постоянно обновляющаяся версия] {{v|18|02|2013}} * {{cite web|title=ГОСТ 18486-87 Лесоводство. Термины и определения|url=https://gosthelp.ru/gost/gost19759.html|website=gosthelp.ru|accessdate=2022-08-09}} * [https://web.archive.org/web/20160304234450/http://bse2.ru/book_view.jsp?format=html&idn=030290&page=19 Лесозаготовительные работы в БСЭ 2-го выпуска] * [http://www.drevesina.com/materials.htm/a21/b268/ Сортиментная заготовка древесины: харвестер и форвардер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240215090636/http://www.drevesina.com/materials.htm/a21/b268/ |date=2024-02-15 }} * {{cite web|url=http://www.forest.ru/rus/publications/taiga/09_a.html|title=Современная система лесопользования|publisher=www.forest.ru|description=Современная система лесопользования и последствия истощительных рубок|accessdate=2013-05-21|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120428015343/http://www.forest.ru/rus/publications/taiga/09_a.html|archivedate=2012-04-28}} * [http://www.booksite.ru/fulltext/rub/kiv/les/ah/index.htm ''Доктор с.-х. наук С. В. Алексеев''. Рубки в лесах севера. — Москва, Ленинград: Гослесбумиздат, 1948 г.] * [https://web.archive.org/web/20240215090639/https://gosthelp.ru/text/TOIR2182394Tipovayainstru.html ТОИ Р-07-012-98 Типовая инструкция по охране труда для вальщика леса] [[Категори:Вăрман ӳстерни]] [[Категори:Вăрман ĕçлени]] [[Категори:Вăрмансăрланни]] 5qdkkqd18uzvd01gqwk2toaeryw7ixn 0 116686 878936 821754 2026-11-06T06:50:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878936 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Чана (пĕлтерĕшсем)}} {{Taxobox | name = Даури чани | image file = Dwlhany.jpg | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Coloeus dauuricus | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Дау́ри чани''', е '''ула чана'''<ref name="а">Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 468. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0</ref> ({{lang-la|Coloeus dauuricus}}) — [[курак йышшисем]] (Corvidae) ямахатри чана (''[[Coloeus]]'') ретри вĕçенкайăк. Пирвайхи хут çăлкуçра [[1776]]-мĕш çулта асăннă<ref>Peter Simon von Pallas. Reise durch verschiedene Provinzen des russischen Reichs in einem ausfuehrlichen Auszuge. — Frankfurt und Leipzig, 1778</ref>. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[File:Corvus dauricus map.jpg|thumb|left|Даури чанин ареалĕ]] == Литература == * Hans-Günther Bauer, [[Einhard Bezzel]] und Wolfgang Fiedler (Hrsg): ''Das Kompendium der Vögel Mitteleuropas: Alles über Biologie, Gefährdung und Schutz. Band 2: Passeriformes — Sperlingsvögel'', Aula-Verlag Wiebelsheim, Wiesbaden 2005, ISBN 3-89104-648-0 == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20191113070351/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds/492.html Позвоночные животные России: Даурская галка] [[Категори:Кураксем]] [[Категори:Азири вĕçен кайăксем]] [[Категори:Инçет Тухăçри фауна]] [[Категори:1776 çулта çырнă чĕрчунсем]] [[Категори:Даури]] [[Категори:Петр Симон Паллас çырнă таксонсем]] rj1i4e4wpd2of9yzx714an37fnpuaxe 0 116918 878821 851411 2026-11-05T21:44:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878821 wikitext text/x-wiki [[File:Ionic bonding.svg|thumb|]] '''Анион''' — минуслă [[электро каплам]]лă [[ион]]. == Çавăн пекех == * [[Катион]] *[[Ион]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{ВТ-ЭСБЕ|Анион}} * [https://web.archive.org/web/20071023192121/http://www.chemistryenc.h11.ru/tables/tab002.html КИСЛОТЫ И ИХ КИСЛОТНЫЕ ОСТАТКИ] * [http://vanyo.ru/margo/acids.pdf Традиционные названия кислотных остатков] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211227144845/http://www.vanyo.ru/margo/acids.pdf |date=2021-12-27 }} * [https://web.archive.org/web/20181206135507/http://www.ngpedia.ru/id225039p1.html Кислотные остатки] * {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Физикăлла хими]] [[Категори:Анионсем]] [[Категори:Ионсем]] sel73dpfihkw4cg5sizje2cn8461oa0 0 116990 878837 855688 2026-11-05T22:22:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878837 wikitext text/x-wiki '''Эдуа́рд Никола́евич Арте́мьев''' (30.11.1937, [[Çĕнĕ Çĕпĕр]], [[ССРП]] — 29.12.2022, [[Мускав]], [[РФ]]) — совет/раççей композиторĕ. [[Раççей Федерацин Ĕç Паттăрĕ]] (2022), [[Раççей Федерацин халăх артисчĕ]] (1999)<ref name="36-1999">{{Cite web |url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/13379 |title=Награждён указом президента России № 36 от 8 января 1999 года |access-date=2017-06-15 |archive-date=2021-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815204858/http://www.kremlin.ru/acts/bank/13379 |deadlink=no }}</ref><ref name="bre2">Большая Российская энциклопедия: В 30 т. / Председатель науч.-ред. совета Ю. С. Осипов. Отв. ред С. Л. Кравец. Т. 2. Анкилоз — Банка. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2005. — 766 с.: ил.: карт.</ref>, тăвтă хутчен [[Раççей Федерацин патшалăх премийĕ|Раççей Федерацин патшалăх премин]] (1993, 1995, 1999, 2017)<ref>{{Cite web |url=https://www.novorosinform.org/news/70761 |title=Путин подписал указ о присуждении Госпремии {{!}} Новороссия |access-date=2017-06-08 |archive-date=2017-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170714170834/https://www.novorosinform.org/news/70761 |deadlink=no }}</ref>, [[РСФСР Васильев тăвансен ячĕллĕ патшалăх премийĕ|РСФСР Васильев тăвансен ячĕллĕ патшалăх премин]] (1988) тата «[[Ылтăн маска]]» премин (2017) лауреачĕ. == Биографи == == Литература == * ''Татьяна Егорова'' Звенящая нота (О творчестве композиора Э. Артемьева) // [[Советский экран]], № 4, 1990. — с. 10. * {{кĕнеке|автор = Т. Егорова|пуçелĕк= Вселенная Эдуарда Артемьева |каçă = http://www.ozon.ru/context/detail/id/2908846/ |вырăн = |издательство = Вагриус | çул = 2006|том = |страницы = |страниц = 296|isbn = 5-9697-0193-9}} === Интервью === * ''Леонтий Букштейн.'' [https://web.archive.org/web/20080329003256/http://www.bossmag.ru/view.php?id=3071 Эдуард Артемьев: как получается, так и случится] // «Босс». — 2007. — № 11. * ''Анна Кукушкина.'' [http://www.izvestia.ru/spb/article3134708/?print Песни — не мой жанр. Композитор Эдуард Артемьев.] «[[Известия]]», 27 октября 2009 г. * ''Наталья Черных.'' [http://mk-piter.ru/2009/11/26/006/ Раб любви. К музыке.] «[[Московский комсомолец|МК]] в [[Санкт-Петербург|Питере]]», 25 ноября 2009 г. * ''Игорь Киселёв'' [http://www.zvuki.ru/R/P/22401/ Эдуард Артемьев: Электронный композитор чувствует себя всемогущим] // «Звуки. Ру» — 31.03.2010 * ''Алина Циопа'' [https://web.archive.org/web/20170702082217/http://www.nvspb.ru/stories/eduard-artemev-ya-doljen-sushchestvovat-v-ramkah-kino-43833 Эдуард Артемьев: «Я должен существовать в рамках кино»] * ''Марина Мишина'' [http://avia-rt.ru/index.php?option=com_numbers&view=article&id_article=138 Эдуард Артемьев: «Творчество — это смысл жизни»]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // «АвиаРевю» — 01.02.2011 * ''Светлана Полякова'' [https://web.archive.org/web/20110529192559/http://www.mn.ru/newspaper_freetime/20110527/302102455.html Эдуард Артемьев: «Если композитор не слушает режиссёра — дальше Бердичева его музыка звучать не будет»] // «Московские Новости» 27.05.2011 * Эдуард Артемьев: За последние 40 лет в кино ничего не изменилось // [http://piter.tv/event/Kompozitor_Eduard_Artem_/ Питер. ТВ 13.07.2011] * Павел Красин. [http://www.sovsibir.ru/index.php?dn=news&to=art&id=5614 Соединяя пространства… и души] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818172711/http://www.sovsibir.ru/index.php?dn=news&to=art&id=5614 |date=2022-08-18 }} // Советская Сибирь № 199 (26574) от 22.10.11 * [https://web.archive.org/web/20130324174731/http://www.novdelo.ru/index.php?nav=znews&viewart=306 Как по нотам] // Новое Дело № 18 от 03.05.2012 * Любовь Берчанская. [http://www.vladnews.ru/3207/Kumiri/Vse__tolko_gorbom Всё — только горбом] // VladNews 19.09.2012 * Андрей Морозов. [http://dailytalking.ru/interview/artemev-eduard-nikolaevich/434/ В музыке важны эмоции] // Daily Talking, 2012.12.11 * Алексей Певчев. [http://izvestia.ru/news/540600 «Большой Голливуд никогда не скатывался в музыкальный ширпотреб»] // «Известия», 30 ноября 2012 г. * Аглая Смирнова. [http://www.rg.ru/2012/12/06/artemiev.html Повелитель звуков] // «РГ», 6 декабря 2012 г. * Алла Борисова. [http://www.baltinfo.ru/2012/12/12/Eduard-Artemev-Moi-lyubimyi-film-Tarkovskogo---Solyaris-323394 Эдуард Артемьев: Тарковский хотел снимать без музыки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406150341/https://baltinfo.ru/2012/12/12/Eduard-Artemev-Moi-lyubimyi-film-Tarkovskogo---Solyaris-323394 |date=2023-04-06 }} // «Балтинфо», 12 декабря 2012. * Игорь Киселёв. [http://www.zvuki.ru/R/P/30155/ Эдуард Артемьев: Искусство опять собирается в одну точку, в некий синтез — «мистерию»] // Звуки.ру, 03.04.2013 * Михаил Рябиков. [http://www.kp.ru/daily/26166.7/3053137/ Эдуард Артемьев: На современную музыку у меня нет времени. Нужно дописать свою] // «КП» 30.11.2013 * [[Ургант Иван Андреевич|Иван Ургант]]. {{YouTube|ujQMw-BW4n0|Вечерний Ургант. Эдуард Артемьев|logo=1}} // ТК «[[Первый канал (Россия)|Первый канал]]» 26.11.2015 * {{cite web |url = http://unikino.tv/%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B/%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8C%D1%8E-%D1%81-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BC-%D1%8D%D0%B4%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%BC-%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D1%8B%D0%BC |title = Интервью с народным артистом России композитором Эдуардом Артемьевым |website = Канал Союза кинематографистов России "Прямой эфир" |accessdate = 2019-03-11 |ref = Интервью с Эдуардом Артемьевым}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.edwardartemiev.ru/ «Картины-настроения»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605060431/http://www.edwardartemiev.ru/ |date=2016-06-05 }} — официальный сайт Эдуарда Артемьева * {{warheroes|id=33064}} * [http://www.solaris-room.org/ Solaris Room] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605060433/http://www.solaris-room.org/ |date=2016-06-05 }} — всё об Эдуарде Артемьеве {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Электронлă мусăк композиторĕсем]] [[Категори:Раççей клавишникĕсем]] [[Категори:«Кинотавр» призёрĕсем]] [[Категори:Мускав консерваторинче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Мускав консерваторин вĕрентӳçисем]] [[Категори:Пневмонипе вилнисем]] 38zmh77onae93z70okcxbbdnaccyfn7 0 117066 878812 873265 2026-11-05T21:06:22Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878812 wikitext text/x-wiki {{Урăх пĕлтерĕшсем|Аманат (фильм)}} {{Фильм | ЧăвЯчĕ = Аманат | ТăвЯчĕ = Аманат | Ӳкерчĕк = Постер фильма Аманат, 2022.jpg | Пысăкăш = | Жанр = [[биографи пирки фильм|биографи]], [[истори пирки фильм|истори]], [[вăрçă пирки фильм|вăрçă]], [[драматика фильмĕ|драма]] | Режиссёр = [[Антон Сиверс]]<br>[[Рауф Кубаев]] | Продюсер = [[Шамиль Джафаров]]<br>[[Вадим Горяинов]]<br>[[Дмитрий Домнин]] | Сценарист = [[Шамиль Джафаров]]<br>[[Амет Магомедов]]<br>[[Антон Сиверс]] | Рольсенче = [[Амин Хуратов]]<br>[[Варвара Комарова]]<br>[[Арслан Мурзабеков]] | Оператор = [[Антон Дроздов-Счастливцев]] | Композитор = Артем Васильев<br>[[Владимир Такинов]] | Хореограф = | Компани = | Вăхăт = | Бюджет = [[300 млн ₽]] | Сборы = [[50 млн ₽]] | Патшалăх = {{RUS}} | Чĕлхе = [[вырăс чĕлхи|вырăс]] | Çул = 2022 | imdb_id = | Сайт = }} '''«Аманат»''' — [[Кубаев Рауф|Рауф Кубаевпа]] [[Сиверс Антон|Антон Сиверс]] режиссёрсен раççей фильмĕ<ref>{{Cite web |url=https://smotrim.ru/article/2747799 |title=К выходу в прокат готовится историческая военная драма "Аманат" |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520030716/https://smotrim.ru/article/2747799 |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://rg.ru/2021/08/04/reg-skfo/v-dagestane-zavershaiutsia-semki-istoricheskogo-filma-amanat.html |title=В съемках фильма "Аманат" приняли участие сотни жителей Дагестана |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522071820/https://rg.ru/2021/08/04/reg-skfo/v-dagestane-zavershaiutsia-semki-istoricheskogo-filma-amanat.html |deadlink=no }}</ref>. Экран çине 2022 çулхи çăвăн 26-мĕшĕнче тухнă<ref>{{Cite web |url=https://www.vesti.ru/television/article/2754211 |title=Преданность, честь и любовь: фильм "Аманат" – с 26 мая в кино |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522102839/https://www.vesti.ru/television/article/2754211 |deadlink=no }}</ref>. == Сюжет == Публикациленĕ синопсис ăнлнтарнипе, фильм [[Джамалуддин (Шамиль ывăлĕ)|Джамалуддин]], [[Шамиль]] имам ывалĕ XIX ĕмĕрĕн пĕрремĕш çурринче — ун чухне Раççейре драмăлла процессем пулса иртнĕ — [https://web.archive.org/web/20250608033248/https://rgfond.ru/rod/30755?open=/person/30755 Елизавета Оленина] вырăс аристократкипе хутшăнни пирки каласа парать<ref>{{Cite web |url=https://www.kinoafisha.info/movies/8330312/ |title=Аманат, 2022 |access-date=2022-05-22 |archive-date=2021-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412222502/https://www.kinoafisha.info/movies/8330312/ |deadlink=no }}</ref>. == Рольсенче == {{ВРоляхВерх}} {{ВРолях|[[Амин Хуратов]]||[[Джамалуддин (Шамиль ывăлĕ)|Джамалуддин]]}} {{ВРолях|[[Варвара Комарова]]||[[Елизавета Петровна Оленина]]}} {{ВРолях|[[Арслан Мурзабеков]]||имам [[Шамиль]]}} {{ВРолях|[[Соколов, Андрей Алексеевич|Андрей Соколов]]||император [[Николай I]]}} {{ВРолях|[[Фомин, Андрей Александрович|Андрей Фомин]]||император [[Александр II]]}} {{ВРолях|[[Мичков, Александр Васильевич (актёр)|Александр Мичков]]||Алексей Петрович Оленин}} {{ВРолях|[[Екатерина Гусева]]||Мария Сергеевна Оленина, Елизаветăпа Алексей Оленинсен амăшĕ}} {{ВРолях|[[Коваленко, Виталий Владимирович|Виталий Коваленко]]||[[Оленин Пётр Алексеевич (1794)|Пётр Алексеевич Оленин]], Елизаветăпа Алексей Оленинсен ашшĕ}} {{ВРолях|[[Лавров, Фёдор Николаевич|Фёдор Лавров]]||Семен, помещик ăслайçи}} {{ВРолях|[[Фархад Махмудов]]||Мирза}} {{ВРолях|Андрей Малов-Гра||полк командирĕ, полковник Кубаровский}} {{ВРолях|[[Василий Мичков]]||[[Дубельт, Леонтий Васильевич|генерал Дубельт]], [[Виççĕмĕш уйрăм|III уйрăмăн]] тытăмлавçи}} {{ВРолях|[[Даниил Страхов]]||Мамонов}}{{ВРолях|[[Газимагомед Раджабов]]||Мюрид}} {{ВРоляхНиз}} == Ӳнерлекен ушкăн == * Режиссёр - [[Антон Сиверс]], [[Рауф Кубаев]] * Продюсер - [[Шамиль Джафаров]], [[Вадим Горяинов]], [[Дмитрий Домнин]] * Сценарист - [[Шамиль Джафаров]], [[Амет Магомедов]], [[Антон Сиверс]] * Оператор - [[Антон Дроздов-Счастливцев]] * Композитор - Артем Васильев, [[Владимир Такинов]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Антон Сиверсăн фильмĕсем}} [[Категори:Кавказ вăрçи пирки фильмсем]] [[Категори:Вырăсла фильмсем]] jlpmg0hd2q8dfdfue6rdm8p2w9eazqf 0 121590 878865 869249 2026-11-05T23:45:56Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878865 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Ахаль пакша | image file = Sciurus vulgaris in snow - Helsinki, Finland.jpg | regnum = Чĕрчунсем | phylum = [[Хордăллисем]] | classis = [[Сĕтпе ӳсекенсем]] | ordo = [[Кăшлавçăсем]] | familia = [[Пакша йышшисем]] | genus = [[пакша]]сем | species = ''' Ахаль пакша ''' | latin={{btname|Sciurus vulgaris|([[Линней Карл|Linnaeus]],[[1758]])}} | wikispecies = Sciurus vulgaris | range map = Sciurus vulgaris habitat.png }} {{Тĕнчери Хĕрлĕ кĕнеке|LC|20025}} [[File:Squirrel albinos.jpg|thumb|right|270px|Пакша-альбинос.]] '''Пакша''' ытларах чухне лăсăллă вăрмансенче, юманлăхра, шĕшкĕлĕхре пурăнать. Йывăç çинчен йывăçа çине 10 метр таран сикме пултарать. Çĕр çине апат шырама ансан та сиксе çÿрет. Хĕлле çывăрма выртмасть. Чăрăшпа хыр йĕкелĕсен вăрри, кăмпа, мăйăр тата юман йĕкелĕ унăн чи тутлă апачĕсем шутланаççĕ. Ку чĕр чун çырлана, хурт-кăпшанка та тиркемест. Пакша хăйĕн йăвине йывăç турачĕсемпе хупписенчен тăвать, май килсен йывăç хăвăлне те вырнаçать. Пĕр вырăнта пурăнма кăмăллать. Çулталăк хушшинче виçĕ хутчен çăвăрлама пултарать, апат сахал чухне пĕрре кăна çăвăрлать. Йăвара 10 çура таран пулать. Вĕсем эрнерен хăйсем тĕллĕн пурăнма пуçлаççĕ. Пакша ĕмĕрĕ 12 çула çитме пултарать, анчах та вĕсем вăтамран 6 çул пурнаççĕ. Тăшманĕсем - сăсарсем, пăсарасем, хурчкасем. Хурчкасем çурасем щине тапăнаççĕ, ытти тăшманĕсем пакшана çывăрнă чухне хăрушă. Пирĕн тăрăхра вăтамран 20 пине яхăн пакша пурăнать.[[Ӳкерчĕк:Kurre5.jpg|thumb|right|250px|Пакша]] [[Ӳкерчĕк:Харьковская белка 6. Портрет.jpg|thumb|right|250px|Пакша ӳкерчĕкĕ]] [[Ӳкерчĕк:Eichhörnchen Düsseldorf Hofgarten edit.jpg|thumb|right|250px|Дюссельдорф пакши, [[2007]]]] [[Ӳкерчĕк:Харьковская белка 1. Гранит Мемориала.jpg|thumb|right|250px|Харьков пакши, [[2007]]]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20220118032531/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Mammals/91.html Позвоночные животные России: Белка обыкновенная] * [http://deti.religiousbook.org.ua/an8.html Фотографии обыкновенной белки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302082539/http://www.deti.religiousbook.org.ua/an8.html |date=2009-03-02 }} * [http://dl.krc.karelia.ru/collect/index.html?collec=fauna&id=15 Sciurius vulgaris L. — Белка обыкновенная] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240826061022/http://dl.krc.karelia.ru/collect/index.html?collec=fauna&id=15 |date=2024-08-26 }} [http://deti.religiousbook.org.ua/an8.html Пакша сăнӳкерчĕкĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302082539/http://www.deti.religiousbook.org.ua/an8.html |date=2009-03-02 }} [[Категори:Пакша йышшисем]] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Чĕрчунсем]] {{Biology-stub}} h2022e56t2f0kfnq942l3xgvirtuoey 0 121624 878734 876791 2026-11-05T15:16:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878734 wikitext text/x-wiki '''25-мĕш гвари перевçĕ дивизийĕ''' (1964 çултанпа — «'''Чапаев ячĕллĕ'''») — [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]не хутшăннă, [[ССРП хĕçпăшаллă вăйĕсем|ССРП хĕçпăшаллă вăйĕсен]] [[РХХÇ]] [[Совет гвардийĕ|гварди]] перевçĕ [[пĕрлештерӳ (вăрçă ĕçĕ)|пĕрлештерĕвĕ]] ([[перевçĕ дивизийĕ]]). Тулли ячĕ — '''Суворов тата Богдан Хмельницкий орденĕсемлĕ Хĕрлĕ Ялавлă Синельников-Будапешт гварди перевçĕ 25-мĕш дивизийĕ'''. == Дивизи историйĕ == == Ытти йышсенче == == Хаçат == «Сталинская гвардия» хаçат тухнă. Редакторĕ — майор Астапов Михаил Иосифович (1913—1978) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * {{Кĕнеке:ВОВ. Энциклопедия|652||Синельниковско-Будапештская стрелковая дивизия}} * {{кĕнеке |автор = ''Шафаренко П. М.'' |пуçелĕк = На разных фронтах. Записки командира дивизии. |вырăн = Москва |издательство = |çул = 1978 |том = |страницы = |страниц = |сери = |isbn = |тираж = }} * [http://publ.lib.ru/ARCHIVES/D/DIKAN%27_Aleksey_Petrovich/_Dikan%27_A.P..html ''Дикань А. Г.'', Гвардейцы двадцать пятой, М., 1984.] * ''Калашников К. А., Додонов И. Ю.'' Высший командный состав Вооружённых сил СССР в послевоенный период. Справочные материалы (1945—1975). Том 4. Командный состав Сухопутных войск (армейское и дивизионное звенья). Часть первая. — Усть-Каменогорск: «Медиа-Альянс», 2019. — 428 с. — ISBN 978-601-7887-31-5. — С.133—135. * ''Горбачёв А. Н.'' Военные газеты периода 1900—2018 гг. из фондов Российской Государственной библиотеки и архивов РФ: Краткий справочник. М., Infogans, 2019 * Синельниковско-Будапештская стрелковая дивизии//Советская военная энциклопедия в 8 томах. — М.: Воениздат,1976-1980,том 7,С.349. == Каçăсем == * [http://www.victory.mil.ru/rkka/units/05/basebody.html{{Ĕçлемен каçă|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Справочник] {{Ĕçлемен каçă|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=2018-05|bot=InternetArchiveBot }} * [http://samsv.narod.ru/Div/Sd/gvsd025/default.html Справочник на сайте клуба «Память» Воронежского госуниверситета] * [https://pamyat-naroda.ru/warunit/25%20%D0%B3%D0%B2.%20%D1%81%D0%B4/?backurl=/warunit/?q%3D25%20%D0%B3%D0%B2%20%D1%81%D0%B4%26page%3D1 25 гвардейская стрелковая дивизия на сайте «Память народа 1941—1945»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901110645/https://pamyat-naroda.ru/warunit/25%20%D0%B3%D0%B2.%20%D1%81%D0%B4/?backurl=%2Fwarunit%2F%3Fq%3D25%20%D0%B3%D0%B2%20%D1%81%D0%B4%26page%3D1 |date=2020-09-01 }} * [https://pamyat-naroda.ru/documents/view/?id=10013303&backurl=q%5C%D0%B1%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%20%2025%20%D0%B3%D0%B2%20%D1%81%D0%B4::use_main_string%5Ctrue::group%5Call::types%5Copersvodki:rasporyajeniya:otcheti:peregovori:jbd:direktivi:prikazi:posnatovleniya:dokladi:raporti:doneseniya:svedeniya:plani:plani_operaciy:karti:shemi:spravki:drugie Боевая характеристика 25 гвардейской стрелковой дивизии на сайте «Память народа 1941—1945»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240829210254/https://pamyat-naroda.ru/documents/view/?id=10013303&backurl=q%5C%D0%B1%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%20%2025%20%D0%B3%D0%B2%20%D1%81%D0%B4::use_main_string%5Ctrue::group%5Call::types%5Copersvodki:rasporyajeniya:otcheti:peregovori:jbd:direktivi:prikazi:posnatovleniya:dokladi:raporti:doneseniya:svedeniya:plani:plani_operaciy:karti:shemi:spravki:drugie |date=2024-08-29 }} {{ТÇАВ çулĕсенчи РХХÇ гварди перевçĕ дивизисем}} [[Категори:Тăван Çĕһшывăн Аслă вăрçинчи ССРП перевçĕ дивизисем]] [[Категори:Совет гвардийĕ]] [[Категори:ССРП гварди дивизисем]] [[Категори:Тарановка]] q0tuzhfxdypq7zmtgpn0qawa6ltuqrq 0 122661 878852 862291 2026-11-05T22:55:10Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878852 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Астахова}} {{Ăсчах |Ят = Анна Михайловна Астахова |Ӳкерчĕк = АстаховаАннаМихайловна.jpg |Анлăшĕ = 180px |Çуралнă вăхăт = [[1886]], [[çĕртме, 22]] |Çуралнă вырăн = Кронштад, {{ÇВ|Петергоф уесĕ|Петергоф уесĕнче}}, [[Санкт-Петербург кĕпĕрни]], Раççей империйĕ |Вилнĕ вăхăт = [[1971]], [[ака, 30]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Ленинград|Ленинградра}}, РСФСР, ССРП |Ăслăх сфери = [[фольклористика]] |Ĕç вырăнĕ = [[Ӳнерсен историн патшалăх институчĕ|ГИИИ]], <br>[[ССРП ĂА ИАЭ]], <br>[[Пушкин Килĕ|ССРП ĂА ИРЛИ]] |Ăсчах степенĕ = филологи ăслăхĕсен тухтăрĕ |Ăсчах хисепĕ = профессор |Альма-матер = |Ăслăх ертӳçи = |Палă вĕренекенсем = [[Егоров Борис Фёдорович|Б. Ф. Егоров]], [[Путилов Борис Николаевич|Б. Н. Путилов]] |Паллă = [[чăнлав|чăнлав эпосне]] пуçтараканĕ, [[Вырăс фольклорĕ|вырăс халăхĕн поэзири пултарулăхре]] тĕпчекенĕ |Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!!}}{{Хисеп Палли орденĕ}}{{!!}}{{Ленинграда хӳтĕленĕшĕн медаль}}{{!!}}{{«Тăван Çĕршывăн 1941—1945 çç. Аслă вăрçинче хастар ĕçленĕшĕн» медаль}} {{!}}} }} '''А́нна Миха́йловна Аста́хова''' (22.6.1886, Кронштад, Петергоф уесĕ, Санкт-Петербург кĕпĕрни, Раççей империйĕ — 30.4.1971, Ленинград, ССРП, РСФСР, ССРП) — совет филологĕ/фольклорисчĕ, [[Вырăс Çурçĕрĕ]]н фольклорне тĕпчекенĕ<ref>''Мартынова А. Н.'' [https://ptzgovorit.ru/encyclopedia/aa/astakhova-anna Астахова Анна Михайловна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190708023555/https://ptzgovorit.ru/encyclopedia/aa/astakhova-anna |date=2019-07-08 }} // [[Карелия (энциклопеди)|Карели: энциклопеди: 3 т.]] / гл. ред. [[Титов Александр Фёдорович (биолог)|А. Ф. Титов]]. Т. 1: А — Й. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2007. — 400 с.: ил., карт. ISBN 978-5-8430-0123-0 (т. 1) — С. 139</ref>. Филологи ăслăхĕсен тухтăрĕ, профессор. == Биографи == 1886 çулхи çĕртмен 22-мĕшĕнче (утăн 4-мĕшĕнче) Кронштадтра тинĕс офицерĕ килйышĕнче çуралнă. Ултă çул тултарсан амăшĕ çĕре кĕнĕ, 1903 çулта ашшĕ те вилнĕ. 17 çулхи тăлах хĕрача харпăр уроксене ирттернĕ. Петербургри сăв. Екатерина училищинче питĕ лайăх паллăсемпе вĕренсе тухнă та 1903—1908 çулсенче Санкт-Петербургри хĕрарăмсен педагогика институчĕн сăмахлăх-истори уйрăмĕнче пĕлӳ илнĕ. == Хăшпĕр ĕçĕсем == {{refbegin|2}} * {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Былины Севера: Материалы рукописного хранилища Фольклорной комиссии |каçă= |яваплă=АН СССР. Фольклорная комиссия при институте этнографии; Ред. [[Азадовский Марк Константинович|М. К. Азадовский]] |вырăн=М.-Л. |издательство=Изд-во АН СССР |çул=1938 |том=1 : Мезень. Печора |страниц=656, [22] |тираж=5000 |ref= }} ** {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Былины Севера: Материалы рукописного хранилища Сектора фольклора |яваплă = АН СССР, Ин-т рус. лит. (Пушкинский Дом); подгот. текста и коммент. А. М. Астаховой; под. ред. [[Адрианова-Перетц Варвара Павловна|В. П. Андриановой-Перетц]]; сост. А. М. Астахова |вырăн=М., Л. |издательство=Изд-во АН СССР |çул=1951 |том=2 : Прионежье, Пинега, Поморье |страниц=848, [38] |тираж= |ref= }} * {{кĕнеке |автор=Астахова А. М., [[Колпакова Наталья Павловна|Колпакова Н. П.]] |пуçелĕк=Старая и новая Карелия в частушке |каçă=http://elibrary.karelia.ru/book.shtml?id=5270 |яваплă=Карел. науч.-исслед. ин-т культуры |вырăн=Петрозаводск |издательство=Кирья |çул=1937 |страниц=160 |тираж= |ref= }} * {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Народные песни Вологодской области: Сборник фонографических записей |каçă=https://search.rsl.ru/ru/record/01001961114 |яваплă=Под ред. [[Гиппиус Евгений Владимирович|Е. В. Гиппиуса]] и [[Эвальд Зинаида Викторовна|З. В. Эвальд]]; Записи текстов А. М. Астаховой и Н. П. Колпаковой; Муз. записи [[Великанов Василий Васильевич|В. В. Великанова]] и [[Рубцов Феодосий Антонович|Ф. А. Рубцова]] |вырăн= Л. |издательство=[[Музгиз]]. Ленингр. отд. |çул=1938 |страниц=136 |тираж= |ref= }} * {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Былины П. И. Рябинина-Андреева |яваплă=Подготовка текстов, статья и примеч. В. Г. Базанова; Предисл. и ред. А. М. Астаховой |вырăн=Петрозаводск |издательство=Каргосиздат |çул=1940 |страниц=144 |тираж= |ref= }} * {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Былины Пудожского края |каçă=https://search.rsl.ru/ru/record/01005236928 |яваплă=Подготовка текстов, статья и примеч. Г. Н. Париловой и А. Д. Соймонова; Предисл. и ред. А. М. Астаховой; Науч.-исслед. ин-т культуры Карело-Фин. ССР |вырăн=Петрозаводск |издательство=Гос. изд-во Карело-Фин. ССР |çул=1941 |страниц=512 |серия= |тираж= |ref= }} * {{кĕнеке |автор=Астахова А. М. |пуçелĕк=Русский былинный эпос на Севере |каçă=https://search.rsl.ru/ru/record/01005753008 |яваплă=Ин-т истории, языка и литературы Карело-Фин. базы АН СССР |вырăн=Петрозаводск |издательство=Гос. изд-во Карело-Фин. ССР |çул=1948 |страниц=396 |тираж= |ref= }} * {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Очерки русского народнопоэтического творчества советской эпохи |каçă=https://search.rsl.ru/ru/record/01005857443 |яваплă=Под. общ. ред. А. М. Астаховой ; АН СССР. Ин-т рус. литературы. (Пушкинский дом) |вырăн=М.; Л. |издательство=Изд-во АН СССР |çул=1952 |страницы= |страниц=544, [14] |тираж= |ref= }} [https://www.booksite.ru/fulltext/ocherki4/index.htm] * {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Илья Муромец |каçă=https://search.rsl.ru/ru/record/01006209822 |яваплă=Подготовка текстов, статья и коммент. А. М. Астаховой; Отв. ред. чл.-кор. АН СССР Д. С. Лихачев; АН СССР. Отд-ние литературы и языка |вырăн=М.; Л. |издательство=Изд-во АН СССР. Ленингр. отд-ние |çул=1958 |страниц=557 |сери=[[Литературăри палăксем]] |тираж=10000 |ref= }} * {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Былины в записях и пересказах XVII—XVIII веков |каçă= |яваплă=Изд. подгот.: А. М. Астахова, В. В. Митрофанова, М. О. Скрипиль; АН СССР, Ин-т русской литературы (Пушкин килĕ) |вырăн=М.; Л. |издательство=[[Наука (издательство)|Изд-во АН СССР]]. Ленингр. отделение |çул=1960 |страниц=320, [10] |сери=[[Вырăс фольклорĕн палакĕсем]] |тираж=3000 |ref= }} * {{кĕнеке |автор=Астахова А. М. |пуçелĕк=Народные сказки о богатырях русского эпоса |каçă=https://search.rsl.ru/ru/record/01008792494 |яваплă=АН СССР. Институт русской литературы (Пушкинский дом) |вырăн=М.; Л. |издательство=Изд-во АН СССР |çул=1962 |страниц=120 |серия= |тираж=5000 |ref= }} [https://www.booksite.ru/fulltext/astax/index.htm] * {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Народные баллады |каçă=https://search.rsl.ru/ru/record/01006415840 |яваплă=Вступ. статья, подготовка текста и примеч. Д. М. Балашова; Под общ. ред. А. М. Астаховой |вырăн=М.; Л. |издательство=[[Советский писатель]]. Ленингр. отд-ние |çул=1963 |страницы= |страниц=448 |сери=Библиотека поэта. Большая серия. 2-е изд. |тираж= |ref= }} * {{кĕнеке |автор=Астахова А. М. |пуçелĕк=Художественный образ и мировоззренческий элемент в заговорах |каçă=https://search.rsl.ru/ru/record/01005951510 |вырăн=М. |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] |çул=1964 |страниц=10 |сери=Доклады/ VII Междунар. конгресс антропол. и этногр. наук. (Москва, авг. 1964 г.); 179 |тираж= |ref= }} * {{кĕнеке |автор=Астахова А. М. |заглавие=Былины: Итоги и проблемы изучения |ссылка=https://www.booksite.ru/fulltext/astahova1/index.htm |ответственный=АН СССР. Ин-т рус. лит. (Пушкин. Дом) |вырăн=М.; Л. |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]. Ленингр. отд-ние |çул=1966 |страниц=292 |сери= |тираж=3700 |ref= }} {{refend}} == Библиографи == * [https://www.booksite.ru/folk/st-1076.html Список работ А. М. Астаховой : (1926—1953)] // [http://lib.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=hO2s6wcvBaI%3d&tabid=10331 Русский фольклор : материалы и исследования. Т. 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241126160006/http://lib.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=hO2s6wcvBaI=&tabid=10331 |date=2024-11-26 }} / Редкол. : А. М. Астахова, [[Базанов, Василий Григорьевич|В. Г. Базанов]], [[Скрипиль, Михаил Осипович|М. О. Скрипиль]] (отв. ред.). — М.; Л.: Изд-во АН СССР, 1956. — С. 305—310. * [https://www.booksite.ru/folk/st-1077.html Основные труды А. М. Астаховой] // [[Советская этнография]]. — 1971. — № 5. — С. 188—189. == Литература == {{refbegin|2}} * {{Из КЛЭ|http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke1/ke1-3472.htm}} * Астахова Анна Михайловна // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. * [https://www.booksite.ru/fulltext/mater2/text.pdf#page=298 А. М. Астахова : (К 70-летию со дня рождения)] // [http://lib.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=hO2s6wcvBaI%3d&tabid=10331 Русский фольклор : материалы и исследования. Т. 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241126160006/http://lib.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=hO2s6wcvBaI%3d&tabid=10331 |date=2024-11-26 }} / Редкол. : А. М. Астахова, [[Базанов Василий Григорьевич|В. Г. Базанов]], [[Скрипиль Михаил Осипович|М. О. Скрипиль]] (отв. ред.). — М.; Л.: Изд-во АН СССР, 1956. — С. 303—305. * ''[[Путилов Борис Николаевич|Путилов Б. Н.]]'' А. М. Астахова (к 80-летию со дня рождения) // [[Советская этнография]]. 1966. № 5. С. 156—157. * ''[[Чистов Кирилл Васильевич|Чистов К. В.]]'' Анна Михайловна Астахова (Некролог) // [[Советская этнография]]. 1971. № 5. С. 187—189. * ''[[Адрианова-Перетц Варвара Павловна|Адрианова-Перетц В. П.]]'' Памяти А. М. Астаховой (1886—1971) // [[Русская литература (журнал)|Русская литература]]. 1971. № 4. С. 237—239. * ''[[Мельц Микаэла Яковлевна|Мельц М. Я.]], [[Митрофанова, Вера Викторовна|Митрофанова В. В.]]'' Памяти А. М. Астаховой (1886—1971) // Народная проза. [[Русский фольклор (сборник)|Русский фольклор]]. Л., 1972. Т. 13. С. 260—265. * {{кĕнеке |автор=[[Лихачёв Дмитрий Сергеевич|Лихачёв Д. С.]] |пай=Слово об Анне Михайловне Астаховой |каçă пайĕ =https://www.booksite.ru/folk/st-1075.html |заглавие=Прошлое — будущему: Статьи и очерки |каçă=https://search.rsl.ru/ru/record/01001272671 |яваплă=Д. С. Лихачев; АН СССР |вырăн=Л. |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]. Ленингр. отд-ние |çул=1985 |страницы=466—469 |страниц=576 |серия=Наука. Мировоззрение. Жизнь |тираж= |ref= }} * ''[[Шаповалова Галина Григорьевна|Шаповалова Г. Г.]]'' Анна Михайловна Астахова (К 100-летию со дня рождения) // [http://lib.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=qOR3LEi73Zg%3d&tabid=10331 Этнографические истоки фольклорных явлений]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Русский фольклор. Л., 1987. Т. 24. С. 203—206. * ''[[Азбелев Сергей Николаевич|Азбелев С. Н.]]'' О переиздании былин в записях А. М. Астаховой // [http://lib.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=3K7GDe5ZRs8%3d&tabid=10331 Проблемы текстологии фольклора] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241126152855/http://lib.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=3K7GDe5ZRs8%3d&tabid=10331 |date=2024-11-26 }}. Русский фольклор. 1991. Т. 26. С. 39-53. * ''[[Иванова Татьяна Григорьевна|Иванова Т. Г.]]'' [http://www.trad-culture.ru/article/folkloristy-pushkinskogo-doma-v-gody-velikoy-otechestvennoy-voyny Фольклористы Пушкинского Дома в годы Великой Отечественной войны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240619074932/http://trad-culture.ru/article/folkloristy-pushkinskogo-doma-v-gody-velikoy-otechestvennoy-voyny |date=2024-06-19 }} // [[Традиционная культура (альманах)|Традиционная культура]]. — 2005. — Т. 6. № 2 (18). — С. 15-24.[https://www.elibrary.ru/item.asp?id=12292472] * ''[[Иванова Татьяна Григорьевна|Иванова Т. Г.]]'' [http://resources.krc.karelia.ru/transactions/doc/trudy2010/trudy_201004_115-122.pdf Роль ленинградских ученых в становлении фольклористики в Карельском научно-исследовательском институте] // Труды Карельского научного центра РАН. — 2010. — № 4. — С. 115—122.[https://www.elibrary.ru/item.asp?id=15507608][https://cyberleninka.ru/article/n/rol-leningradskih-uchenyh-v-stanovlenii-folkloristiki-v-karelskom-nauchno-issledovatelskom-institute] * {{кĕнеке |автор= |пай=Документы по защите докторской диссертации А. М. Астаховой. Публикация и комментарии Т. Г. Ивановой |пуçелĕк=Из истории русской фольклористики: Вып. 9 |яваплă=Институт русской литературы РАН; Редколлегия: [[Власов Андрей Николаевич|А. Н. Власов]] и др.; Отв. ред. М. Н. Власова |вырăн=СПб. |издательство=Наука |çул=2014 |страницы=150—194 |страниц=860, [1] |серия= |isbn=978-5-02-038225-1 |тираж=500 |ref= }} * ''[[Комелина Наталья Геннадьевна|Комелина Н. Г.]]'' [http://lib2.pushkinskijdom.ru/Media/Default/PDF/RusFolk/Rusfolk_34/05_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0.pdf Текстологические замечания к записям былин Зимнего берега Белого моря 1930-х гг.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240714070747/http://lib2.pushkinskijdom.ru/Media/Default/PDF/RusFolk/Rusfolk_34/05_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0.pdf |date=2024-07-14 }} // Русский фольклор : материалы и исследования. Т. 34 / редкол.: А. А. Горелов и др. — СПб., 2011. — С. 92-111.[https://www.booksite.ru/folk/st-996.html] * [https://www.academia.edu/9270451/%D0%9F%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0_%D0%90._%D0%9C._%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%BA_%D0%9C._%D0%9A._%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D1%8E%D0%BD%D1%8C-%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D1%80%D1%8C_1942_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%B2%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%9D._%D0%93._%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0._2013._4._%D0%A1._104-133 Письма А. М. Астаховой к М. К. Азадовскому (июнь-декабрь 1942 года)] / вступ. статья, подготовка текста и коммент. Н. Г. Комелиной // [[Русская литература (журнал)|Русская литература]]. 2013. № 4. С. 104—133. * Письма А. М. Астаховой к М. К. Азадовскому : (1943—1954) / вступ. ст., подготовка текста и коммент. Н. Г. Комелиной // Русская литература. 2014. № 4. С. 36-88. — (Из истории отечественной науки). — Окончание. Начало: № 4, 2013. {{refend}} == Çав. пекех == * [[Азбелев Сергей Николаевич]] * [[Вырăс фольклорĕн палăкĕсем]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://ethnographica.kunstkamera.ru/w/index.php?title=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0 Астахова Анна Михайловна | Отечественные этнографы и антропологи. XX век] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230218193150/http://ethnographica.kunstkamera.ru/w/index.php?title=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0 |date=2023-02-18 }} * [https://www.booksite.ru/folk/7-2-2.html Астахова Анна Михайловна (1886—1971) | Этнография и фольклор Русского Севера] * [https://lavkapisateley.spb.ru/enciklopediya/a/astahova- Астахова Анна Михайловна | Книжная Лавка Писателей] * [http://lib.pushkinskijdom.ru/Default.aspx?tabid=1331 Астахова Анна Михайловна (1886—1971), фольклорист, литературовед (Ф. 724; 443 ед. хр.) | Электронные публикации Института русской литературы (Пушкинского Дома) РАН — Личные фонды Рукописного отдела] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230218154652/http://lib.pushkinskijdom.ru/Default.aspx?tabid=1331 |date=2023-02-18 }} * [https://nekropol-spb.ru/kladbischa/severnoe-kladbische/astakhova_anna-mikhailovna Астахова Анна Михайловна (1886—1971) — Северное кладбище | Некрополь Санкт-Петербурга и окрестностей] {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Раççейри педагогика университечĕн вĕрентӳçисем]] [[Категори:РĂА Антропологи тата этнографи музейĕн ĕçлевçисем]] [[Категори:Пушкин Килĕн ĕçлевçисем]] [[Категори:Хĕрарăм-ăсчахсем]] [[Категори:Чăнлавсене пуçтаракансем]] [[Категори:ССРП редакторĕсем]] [[Категори:ССРП географи пĕрлĕхĕн пайташĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Ленинград блокади]] [[Категори:Çурçĕр çăвинче (Санкт-Петербург) пытарнисем]] orrfjciaez5zulpjd6odeb0bjmd1vtn 0 122900 878901 862415 2026-11-06T03:48:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878901 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Велихов}} {{Ăсчах | Ят = Евгений Павлович Велихов | Ӳкерчĕк = | Анлăшĕ = | Ӳкерчĕке ăнлантарни = | Çуралнă вăхăт = [[1935]], [[нарăс, 2]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Мускав|Мускавра}}, РСФСР, ССРП | Вилнĕ вăхăт = [[2024]], [[раштав, 5]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Мускав|Мускавра}}, РФ | Гражданлăх = {{URS}} →<br>{{RUS}} | Ăслăх сфери = [[атом физики]] | Ăсчах степенĕ = физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ ([[1966]]) | Ăсчах хисепĕ = профессор, ССРП ĂА академикĕ (1974), РĂА академикĕ (1991 | Ĕç вырăнĕ = [[Курчатов институчĕ]], [[МФТИ]] | Альма-матер = {{МПУ физфакĕ}} | Ăслăх ертӳçи = [[Леонтович Михаил Александрович|М. А. Леонтович]]{{sfn|Известия|2015|quote=После окончания МГУ я попал в аспирантуру в теоретический отдел ЛИПАН к Михаилу Александровичу Леонтовичу}}<br>[[Прохоров Александр Михайлович|А. М. Прохоров]] [[Прохоров Александр Михайлоович|А. М. Прохоров]] | Паллă вĕренекенсем = [[Панченко Владислав Яковлевич|В. Я. Панченко]] | Чыславсемпе парнесем = {{(!}} style="background: transparent" {{!}} {{Раççей Федерацин Ĕç Паттăрĕ|2020}} {{!!}} {{Çурла тата Мăлатук медалĕ|1985}} {{!)}} {{(!}} style="background: transparent" {{!}} {{«Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕхĕн» 1 степеньлĕ орденĕ}} {{!)}} {{(!}} style="background: transparent" {{!}} {{«Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕхĕн» 2 степеньлĕ орденĕ}}{{!}}{{!}}{{«Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕхĕн» 3 степеньлĕ орденĕ}}{{!}}{{!}}{{«Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕхĕн» 4 степеньлĕ орденĕ}} {{!)}} {{(!}} style="background: transparent" {{!}} {{Александр Невский орденĕ (Раççей Федерацийĕ)}}{{!}}{{!}}{{Хăюлăх орденĕ}}{{!}}{{!}}{{Туслăх орденĕ}}{{!}}{{!}}{{Ленин орденĕ}} {{!)}} {{(!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ленин орденĕ}}{{!}}{{!}}{{Ленин орденĕ}}{{!}}{{!}}{{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{!)}} {{(!}} style="background: transparent" {{!}} {{«Мускав 850 çул тултарнине асăнмалăх» медаль}}{{!}}{{!}}{{Ĕç ветеранĕ медаль}}{{!}}{{!}}{{«Владимир Ильич Ленин 100 çул тултарнине асăнмалăх» медалĕ}} {{!)}} {{(!}} style="background: transparent" {{!}} {{ІІІ степеньлĕ тава тивĕçлĕх орденĕ (Украина)}} {{!}}{{!}} {{Тухакан Хĕвел орденĕ|3}} {{!)}} {{(!}} style="background: transparent" {{!}}{{Ленин премийĕ}}{{!}}{{!}}{{ССРП патшалăх премийĕ}}{{!}}{{!}}{{РФ патшалăх премийĕ 1992-2003|2002}}{{!}}{{!}}{{ХХÇК Ылтăн медалĕ}} {{!)}} }} {{Listen | Файл_ячĕ = Evgenij Velihov voice.oga | Ячĕ = Е. П. Велихов сассине çырни | Ăнлантарни = «[[Эхо Москвы]]» интервью <br>2006 çулхи çĕртмен 1-мĕшĕ | float = }} '''Евге́ний Па́влович Ве́лихов''' ([[нарăс, 2]]<ref>Велихов хăй каланипе, вăл кăрлачăн 20-мĕшĕнче çуранă, анчах та милицире йăнăшпа нарăсăн 2-мĕшĕнче çырнă</ref> [[1935]], [[Мускав]], [[ССРП]] — [[раштав, 5]] [[2024]], [[Мускав]], [[РФ]]) — совет/раççей ăсчахĕ, плазма физики тата [[тытăмланă термойĕтре синтезĕ]] облаçĕнчи специалист, [[пĕрлĕх ĕçченĕ]]. [[Физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ]] (1964), [[профессор]]. [[ССРП ĂА]] [[Вице-президент|вице-президенчĕ]] (1978—1991) и [[РАН]] (1991—1996). ССРП ĂА академикĕ (1974; корреспондент-пайташĕ — 1968). Социализм Ĕçĕн Паттăрĕ (1985) тата Раççей Федерацин Ĕç Паттăрĕ (2020) (икĕ хисепе те тивĕçнĕ виçĕ çынран пĕри). Ленин премин (1984), ССРП патшалăх премин (1977) тата Раççей Федерацин патшалăх премин (2002) лауреачĕ. «Тăван Çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕх» орденĕн тулли кавалерĕ. ССРП Аслă Канашĕн 11 чĕнĕвĕн (1984—1989) депутачĕ. «Курчатов институчĕ» наци тĕпчев центрĕн президенчĕ (1992—2015), 2015 çулхи раштав уйăхĕнче — хисеплĕ президенчĕ. РФ Пĕрлĕх палатин секретарĕ (2005—2014), ИТЭР Канашĕн председателĕ (2010—2012). == Биографи == Павел Павлович Велихов инженер (1905—1952) тата унăн арăмĕ Наталия Всеволодовна Евреинова (1906—1940) килйышĕнче çуралнă. Маçаккăшĕ — Павел Аполлонович Велихов чукун çул инженерĕ тата политик (1875—1930). 2024 çулхи раштавăн 5-мĕшĕнче 89 çулта вилсе кайнă<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20241205/velikhov-1987622048.html|title=Умер академик Евгений Велихов|website=РИА Новости|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>. === Килйыш === * Арăмĕ — Наталья Алексеевна, геолог. ** Ывăлĕ — Василий Велихов, астрофизик, информатик. *** Мăнукĕ — Евгений<ref>{{Cite web |url=https://sci-hit.com/2015/02/o-geroe-yaderschike-akademike-velihove.html |title=О герое-ядерщике академике Велихове |access-date=2021-05-28 |archive-date=2022-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324184246/https://sci-hit.com/2015/02/o-geroe-yaderschike-akademike-velihove.html |deadlink=no }}</ref>. ** Хĕрĕ — Наталья, юрист<ref>{{Cite web |url=https://www.mk.ru/science/2015/02/01/akademik-velikhov-spas-dlya-rossii-zapasy-plutoniya-a-na-sebe-dokazyval-chto-atom-bezopasen.html |title=Академик Велихов спас для России запасы плутония, а на себе доказывал, что атом безопасен // МК. 2015. 2 февраля |access-date=2021-05-28 |archive-date=2019-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223233627/https://www.mk.ru/science/2015/02/01/akademik-velikhov-spas-dlya-rossii-zapasy-plutoniya-a-na-sebe-dokazyval-chto-atom-bezopasen.html |deadlink=no }}</ref>. ** Ывăлĕ — Павел Велихов, информатика облаçĕнчи специалист<ref>{{Cite web|url=https://www.mk.ru/science/2024/12/06/iskusstvennoe-solnce-akademika-velikhova-izvestnyy-uchenyy-ushel-iz-zhizni-na-90m-godu-zhizni.html|title=Искусственное Солнце академика Велихова: известный учёный ушёл из жизни на 90-м году жизни|lang=ru|website=Московский комсомолец|date=2024-12-06|access-date=2024-12-06}}</ref>. == Чыслани == * [[Раççей Федерацин Ĕç Паттăрĕсем]] (30.1.2020) — ''патшалăх тата халăх умĕнчи ĕçри уйрăмлах хастарлăхшăн''<ref>{{Cite web |url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202001300040 |title=Указ Президента Российской Федерации от 30 января 2020 года № 70 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» |access-date=2020-01-30 |archive-date=2020-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130154119/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202001300040 |deadlink=no }}</ref>. * [[Социализм Ĕçĕн Паттăрĕ]] ([[ССРП Аслă Канашĕн Президиумĕ]]н [[хутай]]ĕ, 1.2.1985, [[Ленин орденĕ]] тата [[«Çурлапа Мăлатук» медаль]]) == Асăнмалăх == * Пĕчĕк планета [[(3601) Велихов|3601 (Велихов)]] == Литература == * {{кĕнеке | автор = Богуненко Н. Н., Пелипенко А. Д., Соснин Г. А. | пай = Велихов Евгений Павлович | пуçелĕк = Герои атомного проекта | вырăн = Саров | издательство = Росатом | çул = 2005 | страницы = 86—87 | страниц = | isbn = 5-9515-0005-2 | doi = | тираж = | ref = }} * Е. П. Велихов (К 60-летию со дня рождения) // [[Успехи физических наук]]. 1995. Т. 165. № 1. * {{статья |автор= |пуçелĕк=«Надо пересмотреть базовые идеи ядерной энергетики» |каçă=https://iz.ru/news/582492 |кăларăм = Известия |тĕс=газета |çул=2015 |уйăх=февраль |кун=2|вырăн=Мускав |ref=Известия}} Интервью к 80-летию со дня рождения. * {{Кĕнеке:Храмов Ю. А.:Физики|пай = Велихов Евгений Павлович |с =59|каçă пайĕ = 303}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{РĂА ĕçтешĕ|977|Евгений Велихов}} * [https://oprf.ru/ru/chambermembers/members/user/9 Страница] на сайте [[Общественная палата Российской Федерации|ОП РФ]] * [https://web.archive.org/web/20060209233037/http://www.kiae.ru/rus/str/direct/vep.htm Персональная страничка о Велихове на сайте ФГУ РНЦ «Курчатовский институт»] * [https://web.archive.org/web/20090426053843/http://fpfe.mipt.ru/history/Velihov.html Велихов Евгений Павлович. Факультет проблем физики и энергетики. Интернет-портал «Легендарный Физтех», «Физтех-центр»] * [http://biograph.ru/index.php/whoiswho/1/1322-velikhov Биографическая справка] * [https://web.archive.org/web/20220118155859/https://www.sovross.ru/old/2005/68/68_5_3.htm Котлован от Евгения] * [http://www.itogi.ru/obsh-spetzproekt/2012/18/177282.html ''Атомщик'', «Итоги», № 18 (829), 30.04.2012.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019064603/https://itogi.ru/obsh-spetzproekt/2012/18/177282.html |date=2021-10-19 }} * [http://sputnikipogrom.com/politics/6515/velikhov/ ''Биография академика Велихова: термоядерный синтез, шельфовая нефтедобыча и борьба с экстремизмом'', «СиП»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202014329/http://sputnikipogrom.com/politics/6515/velikhov/ |date=2013-12-02 }} * [http://isir.ras.ru/hisfotoarchive/private/gallery/msu+scienticts+in+sergey+novikov+photos.aspx?interval=1&pi=28 Фотопортрет Е. П. Велихова] в галерее выдающихся учёных МГУ «Портрет интеллекта», созданной в 2005 г. к 250-летию университета (фото Сергея Новикова). * [http://isaran.ru/?q=ru/person&guid=6F81EFEC-E1A2-06D0-62AE-4B217652EE4B Историческая справка] на сайте [[Архив Российской академии наук|Архива РАН]] * {{warheroes|10689}} {{Тулаш каçăсем}} {{«Тăван Çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕх» орденĕн тулли кавалерĕсем}} [[Категори:ССРП теоретик-физикĕсем]] [[Категори:Раççей теоретик-физикĕсем]] [[Категори:РĂА вице-президенчĕсем]] [[Категори:Физика популяризаторĕсем]] [[Категори:Курчатов институчĕн ĕçтешĕсем]] [[Категори:ССКП ТК пайташĕсем]] [[Категори:ССКП XIX конференцин делегачĕсем]] [[Категори:ССКП XXVI съезчĕн делегачĕсем]] [[Категори:1935 çулта çуралнисем]] [[Категори:Нарăсăн 2-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2024 çулта вилнисем]] [[Категори:Раштавăн 5-мĕшĕнче вилнисем]] jg4on4b24yuajwj1y7y35kzvewxs4im 0 123128 878974 857113 2026-11-06T09:39:19Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878974 wikitext text/x-wiki {{Литература хайлавĕ | Ячĕ = Сăваплă та питĕ чаплă<br> Турă амăшĕн Мари раштавĕ. | Тăван ячĕ = Γέννησις Μαρίας τῆς ἁγίας Θεοτόκου καὶ ὑπερενδόξου μητρὸς Ἰησοῦ Χριστοῦ | Ӳкерчĕк = Евангелие иакова.png | Ӳкерчĕке алпусни = Иаков протоевангелийĕ,<br> XVI ĕмĕрти [[Ят-йыш (текстологи)|ят-йыш]], [[Британ библиотеки]] | Автор = паллă мар | Пуçелĕк = | Вырăн = | Çул = | Жанр = [[апокриф]] | Автор = | Хайланă = II ĕмĕр (160 çул хыççăн) | Пичетленĕ = | Тăван чĕлхи = ĕлĕкхи грек }} '''Иаков протоевангелийĕ''', çаплах '''Иаковран протоевангели''' тата '''Кĕçĕн Иаков пĕрремĕш ева́нгелийĕ''', вырăс йăлинче — {{lang-ru|«Иаковлева повесть»}}<ref> XII ĕмĕртенпе</ref>, — II ĕмĕрте, 160 çул хыççăн, пулас, çырнă [[апокриф]]семлĕ [[евангели]]. Кунта «протоевангелие» грек терминĕ [[Çĕнĕ Халал]]ри каноникăри тăватă [[евангелисенчи]] паллă пулса иртнисенчен [[Иисус Христос]] пурнăçĕнче пулнисен кĕнеки. Иаков евангелийĕ Мари хĕрĕн ачалăхĕпе яшлăхĕ тата Христом çĕр хăвăлĕнче [[Христос çурални|çуралнă]] пирки каласа парать. Çăплах кĕнекере гибель отца [[Иоанн Тĕне кĕртекен]]ĕн ашшĕ [[Захария (сăваплăхçă)|Захария]] пуçне хуни пирки каласа кăтартнă. == Авторлăхĕ == [[File:Ferrari Gaudenzio Nativity Roccapietra.JPG|мини|250пкс|слева|Фреска «Христоc Çурални» [[Феррари Гауденцио|Гауденцио Феррари]]; 1515 тĕлн.; [[Варалло|Вараллăри]] [[:it:Cappella della Madonna di Loreto (Roccapietra)|часавай]], Итали]] == Популярлăх тата ят-йышсем == Авалтанпах текст популярлă пулнă. Паянкуна 130 яхăн евангелие çырнă [[ят-йыш (текстологи)|ят-йыш]] упранса юлнă. Текста [[Сири чĕлхи|сири]], [[Геэз|эфиоп]], [[Копт чĕлхи|копт]], [[Грузин чĕлхи|грузин]], [[Ватă славян чĕлхи|ватă славян]], [[Эрмен чĕлхи|эрмен]], [[Араб чĕлхи|араб]], [[Айриш чĕлхи|айриш]] тата [[Латин чĕлхи|латин]] чĕлхисене куçарнă. == Текстсем == * [[File:Evangelia_apocrypha.pdf|100px|page=94]]<br>Иаков протоевангелийĕ — тăван тексчĕ. Илл. çинче{{ref-grc}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * Протоевангелие Иакова // ''[[Свенцицкая Ирина Сергеевна|Свенцицкая И. С.]], [[Трофимова Марианна Казимировна|Трофимова М. К.]]'' Апокрифы древних христиан: Исследование, тексты, комментарии / [[Российская академия государственной службы при Президенте Российской Федерации|Акад. обществ, наук при ЦК КПСС]]. [[Институт научного атеизма|Ин-т науч. атеизма]]; Редкол.: [[Окулов Александр Фёдорович|А. Ф. Окулов]] (пред.) и др. — М.: [[Мысль (московское издательство)|Мысль]], 1989. — 336 с. — (Научно-атеистическая библиотека). — ISBN 5-244-00269-4 * ''Мещерская Е. Н.'' [https://web.archive.org/web/20221007024837/http://www.spbiiran.nw.ru/wp-content/uploads/2015/04/merged-4.pdf Протоевангелие Иакова в сирийской традиции. Тексты. Издания. Версии] // Вспомогательные исторические дисциплины. Т. 30. — СПб.: Дмитрий Буланин, 2007. — С. 13-27. * {{Православи энциклопедийĕ|200365|Иакова Протоевангелие|20|567—576|[[Ткаченко Александр Анатольевич|Ткаченко А. А.]], [[Турилов Анатолий Аркадьевич|Турилов А. А.]], [[Квливидзе Нина Валериевна|Квливидзе Н. В.]]}} * [http://www.myriobiblos.gr/bible/apocrypha/iakovos.asp ΠΡΩΤΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΙΑΚΩΒΟΥ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130123052323/http://www.myriobiblos.gr/bible/apocrypha/iakovos.asp |date=2013-01-23 }}. {{Тулаш каçăсем}} {{Çĕнĕ Халал апокрифĕсем}} [[Категори:Апокрифсемлĕ Евангелисем]] [[Категори:II ĕмĕрти алçырусем]] 5iwr2rukq1iz24dl26ew6w8wy3qgq88 0 123170 878862 846489 2026-11-05T23:36:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878862 wikitext text/x-wiki {{пĕлтерĕшсем|тĕс=фильм|Ахаль истори}} {{Фильм |ЧăвЯчĕ = Ахаль истори / Кашнин хăйĕн шанăçĕ |ТăвЯчĕ = {{lang-fr|Une histoire simple}} |Ӳкерчĕк = Une histoire simple.jpg |Жанр = [[Драма (жанр)|драма]] |Режиссёр = [[Соте Клод|Клод Соте]] |Продюсер = [[Клод Берри]]<br>Клод Контамин<br>Жан-Шарль Эделин<br>[[Ален Сард]]<br>Хорст Вендландт |Сценарист = Клод Соте<br>[[Жан-Лу Дабади]] |Актёрсем = [[Шнайдер Роми|Роми Шнайдер]]<br>[[Бруно Кремер]]<br>[[Брассёр Клод|Клод Брассёр]] |Оператор = [[Боффети Жан|Жан Боффети]] |Композитор = [[Сард Филипп|Филипп Сард]] |Компани = [[Renn&nbsp;Productions]], [[Sara&nbsp;Films]], [[France&nbsp;3&nbsp;Cinema]], Rialto Film, Société Française de Production |Бюджет = |Патшалăх = {{FRA}}<br>{{DEU}} |Вăхăт = 107 мин. |Çул = 1978 |imdb_id = 0075975 }} '''«Ахаль истори»''' е '''«Кашнин хăйĕн шанăçĕ»''' ({{lang-fr|Une histoire simple}}) — [[Соте Клод|Клод Соте]] режиссёр 1978 çулта ӳнерленĕ илемлĕ кинофильм. == Сюжет == Мари, 39 çулти хĕрарăм, ӳнерçĕ, хăйĕн пурнăçĕнче йывăр тапхăра лекет. Чылай хушă Сержпе тĕлпулни нимĕнле те пĕр шухăшлă пурнасси патне туртманнине ăнланса илет. Арçын характерĕнчи эгоизмĕ [[суицид]] çине анчах каять, иккен. Мари вара [[аборт]] туса хăйĕн еркĕнĕнчен уйрăлма шутлать. == Рольсенче == * [[Шнайдер Роми|Роми Шнайдер]] — ''Мари'' * [[Кремер Бруно|Бруно Кремер]] — ''Жорж'' * [[Брассёр Клод|Клод Брассёр]] — ''Серж'' * Рожер Пижо — ''Жером'' * Арлетт Боннар — ''Габриель'' * Франсин Берже — ''Франсин'' * [[Софи Домье]] — ''Эстер'' * Эва Дарлан — ''Анна'' == Ӳнерлекен ушкăн == * Режиссёр — [[Соте Клод|Клод Соте]] * Продюсер — [[Клод Берри]], Клод Контамин, Жан-Шарль Эделин, [[Ален Сард]], Хорст Вендландт * Сценарист — Клод Соте, [[Жан-Лу Дабади]] * Оператор — [[Боффети Жан|Жан Боффети]] * Композитор — [[Сард Филипп|Филипп Сард]] == Чыслани == * 1979 — [[Сезар (кинопреми)|«Сезар»]] премийĕ, хĕрарăм рольне чи лайăх сăнарланăшăн — (Роми Шнайдер), çаплах 10 номинаци: чи лайăх фильм (Клод Соте), чи лайăх режиссёр (Клод Соте), чи лайăх сценарий (Клод Соте, Жан-Лу Дабади), чи лайăх актёр (Клод Брассёр), чи лайăх иккĕмĕш планри актёр (Клод Брассёр), чи лайăх иккĕмеш планри актриса (Арлетт Боннар и Эва Дарлан), чи лайăх мусăк (Филипп Сард), чи лайăх оператор ĕçĕ (Жан Боффети), чи лайăх сасă (Пьер Ленуар). * 1979 — «[[Давид ди Донателло]]» ятарлă премийĕ (Роми Шнайдер актриса ăсталăхĕшĕн). * 1980 — [[Оскар (кинопреми, 1980)|«Оскар»]] премине номинацилени: чи лайăх ютçĕр чĕлхиллĕ фильм. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20080510172340/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19800407/REVIEWS/4070301/1023 Обзор и рецензия на фильм] [[Эберт, Роджер|Роджера Эберта]]{{ref-en}} * [http://www.variety.com/review/VE1117791674/ Обзор и рецензия на фильм] еженедельника {{lang-en2|[[Variety]]}}{{ref-en}} {{тулаш каçăсем}} {{Клод Соте фильмĕсем}} [[Категори:1978 çулхи Франци фильмĕсем]] [[Категори:1978 çулхи Германи фильмĕсем]] [[Категори:France 3 фильмĕсем]] [[Категори:Renn Productions фильмĕсем]] [[Категори:SFP фильмĕсем]] [[Категори:Аборт пирки фильмсем]] nkonj62u61ryfzoquscob16pxnua5vt 0 124025 878764 856567 2026-11-05T18:05:37Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878764 wikitext text/x-wiki [[File:Truckdriver.jpg|thumb|Truckdriver]] [[File:Volvo FH12-Inger (F)-2003.jpg|thumb|Volvo FH12-Inger (F)-2003]] :::{{ан арпаштарăр|çулçă|Çулçăпа}} : {{Пĕлтерĕшсем|Çул'çă (пĕлтерĕшсем)}} '''Çул'çă''' — пысăк çăк тиенĕ тата пысăк инçĕше çÿрекен машшынсен шохвĕрĕ. == Çавăн пекех == * [[Çулçă]] * [[Ҫулҫӳрев|Ҫулҫӳревçĕ]] == Вуламалли == * Николаев, Владислав. Манăн атте — çул'çă<ref>[https://znamya-truda.ru/mainnews/chuvashia/31227-izdana-novaya-kniga-vladislava-nikolaeva/ Издана новая книга Владислава Николаева]</ref>. Шупашкар, 2020. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://h.ua/story/116583/ «Дальнобой»: романтика с горьким привкусом реальности] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518140625/http://h.ua/story/116583/ |date=2015-05-18 }} // ХайВей * [https://web.archive.org/web/20170901175153/http://prozahid.com/content-5461.html 20 лет в дороге: История о закарпатского дальнобойщика, который треть жизни ездит миром] * [http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/z0097-02 Положение о рабочем времени и времени отдыха водителей автотранспортных средств] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140107212419/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/z0097-02 |date=2014-01-07 }} // МИНТРАНС УКРАИНЫ, 2002 * [https://www.svoboda.org/a/29839751.html Профессия: дальнобойщик] // [[Радио «Свобода»]], апр 1998 * [https://www.youtube.com/results?search_query=the+death+roads The death roads — самые опасные пути] (видеоподборка на [[YouTube]]) [[File:Winterdienst mit Heimo, Salzstreuen im Jänner 2014 (12204459593).jpg|thumb|Çул'çă]] * [https://web.archive.org/web/20150322153052/http://www.trucking.org/News_and_Information_Reports_Driver_Shortage.aspx AMERICAN TRUCKING ASSOCIATIONS: Reports, Trends & Statistics]{{ref-en}} — Доклад Американской Ассоциации Водителей о ситуации на профессиональном рынке труда. {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Транспортри профессисем]] [[Категори:Шохвĕрсем]] [[Категори:Автомобилистсем]] [[Категори:Куçăм пайташĕсем]] iwxisyjkvo7lhhrf5b2r7fqpfka63ie 0 124179 878858 852139 2026-11-05T23:30:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878858 wikitext text/x-wiki {{Пӗлтерӗшсем|Атырау (пӗлтерӗшсем)}} {{Хула çинчен|Атырау <br> {{lang-kk|Атырау / Atyrau}}|Ӳкерчĕк=Акимат_Атырау_.jpg|[[File:Coat_of_arms_of_Atyrau.svg|125px]]|[[Казахстан]]|[[Атырау облаҫӗ]]|[[1125]]|[[1337]]|317 897|2023||47°07' ç.ш.|51°53′ х.т.д.}} '''Атырау''' ({{lang-kk|Атырау / Atyrau}}, 1992 ҫулччен — ''Гурьев'' ятлӑ) — [[Казахстан]]ӑн [[Европа]] пайӗнчи [[хула|хули]], [[Атырау облаҫӗ]]н администрациллӗ тӗпӗ. Патшалӑхӑн анӑҫ енче, [[Урал (юханшыв)|Урал]] юханшывӗн хӗрринче вырнаҫнӑ. Анӑҫ Казахстанти чи пысӑк хуласенчен пӗри. Регионӑн пысӑк [[промышленноҫ]]лӑ, [[Экономика (ĕçхĕл)|экономикӑллӑ]], ӑслӑлӑхлӑ-техникӑллӑ вырӑнӗ. == Кунҫул == [[1367]] ҫулхи итальян ҫулҫӳревҫисен Пициганисен картти ҫинчи кунта хула кӑтартнӑ. [[1640]] ҫулта вырӑс улпучӗ Гурий Назаров Яик юханшывӗн вӗҫӗнче (ӑҫта вӑл Каспий тинӗсне юхать) йывӑҫлӑ острогне тунӑ. Унтан, унӑн ывӑлӗсем кунта пулӑ суту-илӗвне аталаннӑ. Ҫав вӑхӑтра, политика енчен пӑхсан, ҫак ҫӗрсене Калмӑк ханлӑхӗ ертсе пынӑ. Гурьевсем ӑна куланай панӑ. Анчах, темле вӑхӑтран, вӗсен вӑйӗ ӳстернӗ тата вӗсем кунта Гурьев керменне тунӑ чух калмӑксене куланай пама чарнӑ. [[1649]] ҫулта кермене Кондырев атман, [[1667]] ҫулта Касимов хан ҫаратнӑ. [[1668]] ҫулта кунта [[Степан Разин]] килнӗ. [[1752]] ҫулта промышленниксен хули пек Гурьев пӑрахӑҫланӑ тата Яик касак ҫарӗн йышне кӗнӗ. [[1774]] ҫулхи [[кӑрлач, 25|кӑрлачӑн 25-мӗшӗнче]] [[Емельян Пугачёв]] ҫарӗсем хулана ҫапӑҫса илнӗ. [[1775]] ҫулхи [[кӑрлач, 15|кӑрлачӑн 15-мӗшӗнче]] "Пӑкачав вӑрҫи" ҫинчен ӑставӑмне катертес тесе [[Екатерина II]] Яик юханшывне "Урал" ят панӑ. [[XIX]] ӗмӗрте хулана Гурьев городком ятпа пулнӑ, унтан ҫӑмӑллатнӑ ятпа — Гурьев. [[1810]]—[[1815]] ҫулсенче хула керменӗ аркатнӑ. [[1850]] ҫулхи [[Юпа, 14|юпан 14-мӗшӗнче]] кунта украин ҫыравҫи Тарас Шевченко пулнӑ (кунта ӑна Мангышлака янӑ). [[1865]] ҫултан Уральск облаҫӗн Гурьев уесӗн тӗпӗ. Раҫҫейри элтеш вӑрҫин ҫулӗсенче кунта акӑлчансем пулнӑ. 1920 ҫулхи кӑрлачӑн 5-мӗшӗнчен кунта совет влаҫӗ тӑратнӑ. 1925 ҫулхи утӑ—раштав уйӑхӗсенче хула "Чапаев" ятпа пулнӑ. 1938 ҫулхи кӑрлачӑн 15-мӗшӗнчен Казах ССР-н Гурьев облаҫӗн тӗпӗ. Малалла вӑхӑтра хула промышленноҫ тата инфраструктура енчен питӗ ӳснӗ. Нумай савутсемпе ӑшӑэлекто станцийӗсем тунӑ. Хулан анӑҫпа тухӑҫ енчи пурӑнан комплекссемпе вӗрентӗшсем тунӑ. 1970—1974 ҫулсенче холера эпидемине пула хулана хупнӑ. 1973 ҫулччен тата 1988—1990 ҫулсенче Атырау облаҫӗн тӗпӗ. Мангышлак ҫурутравӗнче промышленноҫ аталаннипе Гурьев облаҫӗн йышӗнчен Мангышлак облаҫӗ уйӑрса хунӑ. 1991 ҫулхи юпан 4-мӗшӗнче Гурьев халӑх депутатӗсен хула канашӗ Казахстан парламентне хулана "Атырау" ят пама чӗннипе ыйтнӑ. 1992 ҫулхи нарӑсӑн 21-мӗшӗнче Казахстан Республикин Аслӑ Канашӗн хучӗпе Гурьев хулине "Атырау" ят панӑ. == Ят == * ''[[Мурзаев Эдуард Макарович|Мурзаев Э. М.]]'' '''Словарь народных географических терминов'''. 1984 ҫ. {{цитата|Разветвляющееся побережье большого озера или моря, на котором появились залив и острова, устья рек и мысы. Северо-восточное побережье Каспийского моря, включая его '''алып''', местные жители до сих пор называют Атырау.}} * ''А. Нурмаганбетов'' {{цитата|Слово '''атырау''', ранее означающее «остров», также ухватывается за понятие слова '''сага''' — «устье реки», и это закономерно. Какая бы ни была река. На месте впадения в океан или в море устье её разветвляется, и между каждым ответвлением появляются сухие места. Мы думаем, что именно это является основной причиной совместного употребления '''атырау''' совместно с «устьем реки».<ref>{{cite web |url = http://www.heritagenet.unesco.kz/kz/content/information/atyrau.htm |title = АТЫРАУ |publisher = www.heritagenet.unesco.kz |access-date = 2020-04-27 |archive-date = 2007-09-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070917122614/http://www.heritagenet.unesco.kz/kz/content/information/atyrau.htm |deadlink = no }}</ref>}} * '''Экологический казахско-русский словарь'''. 2001 ҫ. {{цитата|Атырау — урочище, камышовая отмель в устье Урала.}} == Тавралӑх == ;Климат * Ҫулталӑкри вӑтам температури: +10,4 C° * Ҫулталӑкри вӑтам ҫил хӑвӑртлӑхӗ: 4,1 м/с * Ҫулталӑкри вӑтам сывлӑш нӳрӗлӗхӗ: 64% == Халӑх == 2023 ҫул пуҫламӑшӗнче, хулан пурӑнан халӑхӗ 317 897 ҫын пулнӑ<ref name="Stat">{{cite web|url=https://search.app/5TG8EjBXAYmEQnY47|title=Численность населения Республики Казахстан в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на 1 апреля 2023 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527215506/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT354434|archive-date=2020-05-27|access-date=2020-05-13|deadlink=no}}</ref>. 2021 ҫул пуҫламӑшӗнче наци йышӗ<ref name="etno2021">{{cite web|url=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT414397|title=Численность населения Казахстана по отдельным этносам на начало 2021 года {{XLSlink}}|author=|website=[[Комитет по статистике МНЭ РК|Комитет по статистике Министерства национальной экономики Казахстана]]|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-05-01|archive-date=2021-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502165841/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT414397|deadlink=no}}</ref>: * [[казахсем]] — 357 555 ҫын. (89,02 %) * [[вырӑссем]] — 27 447 ҫын. (8,83 %) * [[корейсем]] — 3597 ҫын. (0,90 %) * [[тутарсем]] — 2755 ҫын. (0,69 %) * [[украинсем]] — 1505 ҫын. (0,37 %) * [[каракалпаксем]] — 1002 ҫын. (0,25 %) * [[узбексем]] — 982 ҫын. (0,24 %) * [[азербайджансем]] — 789 ҫын. (0,20 %) * [[нимӗҫсем]] — 711 ҫын. (0,18 %) * [[болгарсем]] — 444 ҫын. (0,11 %) * [[турккăсем]] — 448 ҫын. (0,11 %) * [[белоруссем]] — 426 ҫын. (0,11 %) * [[эрменсем]] — 409 ҫын. (0,10 %) * ыттисем— 3599 ҫын. (0,90 %) Пӗтӗмпех 401 669 ҫын. == Администрациллӗ пайлану == 2022 ҫулхи юпара 6 ял округӗ пулнӑ. # Алмалы ял округӗ (Алмалы, Береке) # Атырау ял округӗ (Кызык балык, Жанаталап, Курмангазы) # Дамба ял округӗ (Дамба, Амангельды) # Еркинкала ял округӗ (Еркинкала, Ракуша) # Каиршахта ял округӗ (Томарлы, Талкайран, Бесикты, Акжар, Аксай) # Кенузек ял округӗ (Таскала) == Тӑван хуласем == * {{Ялавлани|Казахстан}}, [[Актау]] * {{Ялавлани|Казахстан}}, [[Уральск]] * {{Ялавлани|Казахстан}}, [[Актобе]] * {{Ялавлани|РФ}}, [[Аҫтӑрхан (хула)|Аҫтӑрхан]] * {{Ялавлани|РФ}}, [[Сыктывкар]] * {{Ялавлани|Израиль}}, [[Ашдод]] * {{Ялавлани|Аслă Британи}}, [[Шотланди]]н [[Абердин]] * {{Ялавлани|Азербайджан}}, [[Ширван]] * {{Ялавлани|Грузи}}, [[Боржоми (хула)|Боржоми]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Каҫӑсем == * [http://www.atyrau-city.kz/ Информационно-познавательный сайт города Атырау] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111025035358/http://www.atyrau-city.kz/ |date=2011-10-25 }} * {{cite web |url = http://www.atyrau.gov.kz/ |title = Официальный сайт акимата Атырауской области |archive-url = https://web.archive.org/web/20120607170705/http://www.atyrau.gov.kz/ |archive-date = 2012-06-07 }} * {{cite web|author = |url = http://venividi.ru/node/11813/ |title = Виды Атырау |lang = ru |website = venividi.ru |date = |access-date = 2022-04-23 |deadlink = no}} * {{cite web |author = |url = http://kub.kz/atyrau/ |deadlink = yes |title = Атырау — новости, информация о городе |lang = |archive-url = https://web.archive.org/web/20140812212333/http://kub.kz/atyrau/ |archive-date = 2014-08-12}} * {{cite web|author = |url = https://azh.kz |title = Ак Жайык — газета города |lang = |website = azh.kz |date = |access-date = 2022-04-23 |deadlink = no}} * [https://web.archive.org/web/20231209175729/https://geo.eatyrau.kz/ Карта Атырау] {{Атырау хула админисрацинчи пурӑнан вырӑнсем}} {{Атырау облаҫӗ}} {{Урал юханшывӗн хӗрринчи пурӑнан вырӑнсем}} {{Шаблон:Каспи тинĕс порчĕсем}} [[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]] [[Категори:1125 ҫулта никӗсленӗ пурӑнан вырӑнсем]] [[Категори:Атырау]] [[Категори:Казахстанти ҫӗнӗ ят панӑ пурӑнан вырӑнсем]] [[Категори:Казахстанӑн облаҫ тӗпӗсем]] [[Категори:Каспий тинӗсӗнчи портсем]] [[Категори:Трансконтиненталлӑ хуласем]] 1v2cjbolcowlr1oobtrafs6mkkdrcmd 0 124368 878978 871866 2026-11-06T09:52:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878978 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Иванова}} {{Спортсмен |ят = Алина Иванова |портрет = Adidas_Dublin_Marathon_2007.jpg |пысăкăш = |алпусни = |арлăх = хӗрарӑм |тулли ят = Алина Петровна Иванова |тăван ят = |витлевсем = |нацилĕх = {{ССРП}}<br>{{Ялав|РФ}} |ăстаçăлăх = [[хӑвӑрт утасси]] |клуб = |çуралнă вăхăт = [[1969]].[[пуш, 16|03.16]] |çуралнă вырăн = [[ССРП]], [[РСФСР]], [[Чӑваш АССР|ЧАССР]], [[Етӗрне районӗ]], [[Килтӗш (Етӗрне районӗ)|Килтӗш]] |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |карьера çулĕсем = |ĕçлĕх ен = |тренерсем = [[Кузнецов Михаил Павлович (тренер)|Михаил Кузнецов]] |çӳллĕш = |йывăрăш = |медальсем = '''Патшалӑх парнисем:'''<br>[[File:Памятная медаль «100-летие образования Чувашской автономной области» (лента).png|40px|"Чӑваш атономлӑ облаҫӗн йӗркеленӗренпе ҫӗр ҫул" асӑнмалӑх медалӗ|link=Чăваш Республикин чыславĕсем]][[File:Знак_мсмк_СССР.jpg|40px|ССРП тӗнчери класӑн спорт ӑсти|link=ССРП тӗнчери класӑн спорт ӑсти]][[File:Honoured_Master_of_Sports_of_the_USSR.png|40px|ССРП тава тивӗҫлӗ спорт ӑсти|link=ССРП тава тивӗҫлӗ спорт ӑсти]] }} '''Алина Петровна Иванова''' ([[1969|1969 ҫулхи]] [[пуш, 16|пушӑн 16]], [[Килтӗш (Етӗрне районӗ)|Килтӗш]]<ref>[https://worldathletics.org/athletes/-/14297941 Alina Ivanova // World Athletics database]</ref><ref>[http://enc.cap.ru/ Чувашская энциклопедия — Чувашское книжное издательство, 2006. — 2567 с. — ISBN 978-5-7670-1471-2]</ref>) — [[чӑвашсем|чӑваш]] [[ССРП|совет]]/[[РФ|раҫҫей]] ҫӑмӑл атлечӗ, спортлӑ утассин тата марафонлӑ чупассин ӑсти. Шупашкар ҫӳллӗ спортлӑ ӑсталӑх шкулӗ. ССРП тӗнчери класӑн спорт ӑсти (1988), ССРП ҫӑмӑл атлетика тӑрӑх тава тивӗҫлӗ спорт ӑсти (1991). == Пурнӑҫ == [[1969|1969 ҫулхи]] [[Пуш, 16|пушӑн 16-мӗшӗнче]] [[Чӑваш Республики]]нчи [[Етӗрне районӗ]]н [[Килтӗш (Етӗрне районӗ)|Килтӗш]] ялӗнче ҫуралнӑ. [[1998|1998 ҫулта]] Чӑваш Республикин спортӑн тата физикӑллӑ культурӑн тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ. [[1999|1999 ҫулта]] Чӑваш патшалӑх педагогика университетне вӗренсе пӗтернӗ. == Тӗнчери ӑмӑртусем == {| class='standard' style='text-align: center;' |- !colspan="6"|{{Ялавлани|ССРП}}шӑн ӑмӑртса |--- class='white' | colspan=1 | '''Ҫул''' || colspan=1 | '''Ӑмӑрту''' || colspan=1 | '''Хула, патшалӑх''' || colspan=1 | '''Вырӑн''' || colspan=1 | '''Тӗс''' || colspan=1 | '''Пӗтӗмлетӳ''' |- |[[1988]] |[[1988 ҫулхи ҫӑмӑл атлетикӑн юниорсем хушшинче тӗнче чемпионачӗ|Юниорсем хушшинчи тӗнче чемпионачӗ]] |[[Грейтер-Садбери]], [[Канада]] | — |5000 м чупасси |дисквалификациленӗ |- |[[1991]] |[[1991 ҫулхи ҫӑмӑл атлетикӑн тӗнче чемпионачӗ|Тӗнче чемпионачӗ]] |[[Токио]], [[Япони]] |bgcolor="gold" | 1-мӗш |10 ҫм чупасси |42.57 |- !colspan="6"|{{Ялавлани|РФ}}шӗн ӑмӑртса |- |[[1995]] |[[Питтсбург марафонӗ]] |[[Питтсбург]], [[АПШ]] |bgcolor="gold" | 1-мӗш |марафон |2:35:30 |- |[[1997]] |[[1997 ҫулхи ҫӑмӑл атлетикӑн тӗнче чемпионачӗ|Тӗнче чемпионачӗ]] |[[Афины]], [[Греци]] |&mdash; |марафон |финишлемен |- |[[1998]] |[[Гонконг марафонӗ]] |[[Гонконг]], [[КХР]] |bgcolor="gold"| 1-мӗш |марафон |2:39:26 |- |rowspan=2|[[2000]] |[[Прага марафонӗ]] |[[Прага]], [[Чех Республики|Чехи]] |bgcolor="gold"| 1-мӗш |марафон |2:27:42 |- |[[Берлин марафонӗ]] |[[Берлин]], [[Германи]] |8-мӗш |марафон |2:31:26 |- |[[2001]] |[[Лондон марафонӗ]] |[[Лондон]], [[Аслӑ Британи]] |7-мӗш |марафон |2:25:34 |- |[[2002]] |[[2002 ҫулхи ҫӑмӑл атлетикӑн Европа чемпионачӗ|Европа чемпионачӗ]] |[[Мюнхен]], [[Германи]] | — |марафон |финишлемен |- |[[2006]] |[[Прага марафонӗ]] |[[Прага]], [[Чехи]] |bgcolor="gold" | 1-мӗш |марафон |2:29:20 |} == Ҫӗнтерӳсем == * Тӗнче чемпионӗ (1991) * Европа чемпионӗ (1992) * XXV Олимп вӑййисен спортлӑ утассинче хутшӑнакан (1992) * АПШри тӗнчери марафон турнирӗсен ҫӗнтерӳҫи * Европӑри тата Раҫҫейри тӗнчери марафон турнирӗсен ҫӗнтерӳҫи (1995 ҫулхи Ҫӗпӗр тӗнчери марафонӗ) * "Чӑваш атономлӑ облаҫӗн йӗркеленӗренпе ҫӗр ҫул" асӑнмалӑх медалӗ == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Каҫӑсем == * [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1823 Чувашская энциклопедия] * [https://web.archive.org/web/20250216182249/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/sportsmeny/ivanova-alina-petrovna/ Национальная библиотека Чувашской Республики] {{Тулаш каçăсем}} {{Хӗрарӑмсем хушшинче 10 тата 20 ҫм утассипе тӗнче чемпионӗсем}} [[Категори:Пушăн 16-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1969 çулта çуралнисем]] [[Категори:Чăваш Енре çуралнисем]] [[Категори:Раççейре çуралнисем]] [[Категори:ССРП тӗнчери класӑн спорт ӑстисем]] [[Категори:ССРП тава тивĕçлĕ спорт ăстисем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Ҫӑмӑл атлетсем, алфавитпе]] [[Категори:Тӗнче чемпионӗсем, ҫӑмӑл атлетикӑпа]] [[Категори:ССРПри спортлӑ утакансем]] [[Категори:Раҫҫейри спортлӑ утакансем]] [[Категори:ССРП марафон ҫыннисем]] [[Категори:Раҫҫейӗн марафон ҫыннисем]] [[Категори:1992 ҫулхи Хӗллехи Олимп вӑййисенчи ҫӑмӑл атлетсем]] [[Категори:ППП чемпионӗсем, ҫӑмӑл атлетикӑпа]] [[Категори:Олимп вăййисем]] [[Категори:Чăваш Енĕн спортсменĕсем]] h70vjlpknfgatcbpsmblckaakb9c1dv 0 124411 878964 851845 2026-11-06T09:09:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878964 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Сунтал Сарри Мишши |Ӳкерчĕк = Михаил Сунтал.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = Михаил Сунтал |Çуралнă чухнехи ят = Михаил Павлович Желтов |Çуралнă вăхăт = [[1945]], [[нарăс, 19]] |Çуралнă вырăн = [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg|25px]] [[Сăхатпуç]] ялĕ, {{ÇВ|Тăвай районĕ|Тăвай районĕнче}}, [[Чăваш АССР]], РСФСР |Вилнĕ вăхăт = [[2021]], [[нарăс, 19]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, [[Чăваш Ен]], РФ |Гражданлăх = {{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}} |Ĕçлев тĕсĕ = [[чăвашсем|чăваш]], драматургĕ^{[[Ыйтусем|[''çăлкуç кирлĕ'']]]} [[сăвăç]]ĕ, прозăçи |Хастар çулсем = [[1990]] - ? |Тĕлĕ = |Жанр = [[повеç]], [[роман]], [[калав]], [[поэзи]] |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]] |Викиампар = }} {{Пĕр хушаматлисем|Желтов}} '''Сунтал Сарри Мишши'''<ref name="С">[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/zheltov-suntalsarri-mishshi-mikhail-pavlovich/ Писатели : Желтов (Сунтал Сарри Мишши) Михаил Павлович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250220024037/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/zheltov-suntalsarri-mishshi-mikhail-pavlovich/ |date=2025-02-20 }} — Культурное наследие Чувашии.</ref>, е '''Михаил Сунтал''', е '''Сарри Мишши''' (чăн ят '''Желтов Михаил Павлович''', 19.02.1945, Сӑхӑтпуç ялĕ, [[Тăвай районĕ]], Чăваш АССР, РСФСР, ССРП — 19.11.2021, Шупашкар, Чăваш Республики, РФ) — философ тата çыравçă, тележурналист, инженер-электронçă. Чăваш драматургĕ^{[[Ыйтусем|[''çăлкуç кирлĕ'']]]}, [[Чăваш сăвăçисен ят-йыш|сăвăçи]], прозăçи. РФ Журналистсен пĕрлĕхĕн ([[1988]]) тата РФ ÇП ([[1992]]) пайташĕ, доцент ([[2001]]), философи ăславĕсен докторĕ ([[2006]])<ref name="С"/> <ref>[https://narodudm.unatlib.ru/chuvashi/poety-i-pisateli/mikhail-pavlovich-zheltov-suntal-sarri-mishshi Поэты и писатели Желтов (Сунтал Михаил, Сарри Мишши) Михаил Павлович]</ref> == Биографи == [[Тăвай районĕ|Тăвай районне]] кĕрекен [[Сăхăтпуç]] ялĕнче [[1945]] çулхи [[нарăс, 19|нарăсăн 19-мĕшĕнче]] çуралнă. [[1961]] çулта вăтам шкулта вĕренсе тухсан «Красный Октябрь» колхозра ĕçленĕ, унтан [[Совет çарĕ]]нче хĕсметре тăнă. [[1968]] çулта [[Чăваш патшалăх И. Н. Ульянов ячĕллĕ университечĕ|Чăваш патшалăх университетне]] вĕренме кĕнĕ. Автоматика тата телемеханика ăсти дипломне тивĕçне. Ăна университетре тĕпчев пайĕнче ĕçлеме хăварнă. [[1980]] çулта унăн сăввисемпе калавĕсем [[Хатĕр пул (журнал)|«Хатĕр пул»]] журналта тата [[Пионер сасси (хаçат)|«Пионер сасси»]] хаçатра пичетленсе тухнă. [[1984]] çултан пуçласа [[1988]] çулчен Чăваш телевиденипе радиора ĕçленĕ. Литературăра вăй хурса ĕçленĕ хушăрах ăслăх умĕнчи хăйĕн тивĕçне те манман. [[2001]] çулта [[философи]] ăслăхсен кандидачĕн диссертацине хӳтĕленĕ. 2006 çулта тухтăр диссертацине "Сущностные отношения "человек-земля" темăпа хӳтĕленĕ. Чăваш патшалăх университетĕнче философипе ăслăх методологин доценчĕ пулса ĕçленĕ, студенсене вĕрентнĕ. 2021 çулхи чӳкĕн 19-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ. === Ăслăх/пултарулăх ĕçĕсем === * Желтов, М. П. Пурăнăç философийĕ: [вĕренÿ пособийĕ] / Михаил Желтов. - Шупашкар, 2008. - 103 с. * Желтов, М. П. Чăваш халăх философийĕ: спецкурс / М. П. Желтов. - Шупашкар, 2009. - 111 с. * Желтов, М. П. Картина мира как основа этногенеза: (монографи) / М. П. Желтов. - Чебоксары, 2012. - 104 с. * Желтов, М. П. Практическая философия: учебное пособие [для студ. II-III курсов факультета чувашской филологии и культуры], Чебоксары, 2009. * Желтов, М. П. Отношение "человек-земля" : монография / М. П. Желтов. - Йошкар-Ола, 2005. - 210 с. * Желтов, М. П. Сущностные отношения "Человек - Земля" : автореф. дис. на соиск. учен. степ. д-ра филос. наук : Спец.(09.00.01) - Онтология и теория познания, 09.00.11 - Социальная философия / Желтов М. П. - Чебоксары : ЧГУ им. И.Н. Ульянова, 2005. - 42 с. - Библиогр.: с. 41-42. * Желтов М. П., Фрагменты этнической картины мира земледельцев Поволжья : [монография] / М. П. Желтов, В. П. Желтов. Чебоксары, 2015. - 127 с. * Сунтал Михаил. Асамлӑ алгоритм : фантастикӑлла-приключенилле повесть, калавсем / Михаил Сунтал. - Шупашкар, 1994. - 143 с. * Сунтал Михаил. Аҫа ҫапнӑ чун : повеҫсем, калавсем, юмахсем / М. П. Сунтал. - Шупашкар, 1997. - 188 с. * Сунтал Михаил. Икĕ тĕнче хушшинче [Текст] : фантастикăллă повеçсем / Михаил Сунтал. - Шупашкар, 2009. - 225 с. * Сунтал Михаил. Кун хыççăн кун [Текст] : [сăвăсем] / Михаил Сунтал - Шупашкар, 2010. - 99 с. * Сунтал Михаил. Малтанхи сăвăсем [Текст] / Михаил Сунтал - Шупашкар, 2009. - 92 с. * Сунтал Михаил. Мӑнту вӑрттӑнлӑхӗ: калавпа фантастикӑллӑ повесть: [вӑтам тата аслӑ ҫулхи шкул ачисем валли], Шупашкар, 2011. * Сунтал Михаил. Ҫул ҫинче ҫырнӑ сӑвӑсем / Михаил Сунтал. - Шупашкар, 2009. - 92 с. * Сунтал Михаил. Çул çинче çырнă сăвăсем [Текст] / Михаил Сунтал. - Шупашкар, 2009. - 92 с. * Сунтал Михаил. Тĕнче умĕнче [Текст] : сăвăсем, Шупашкар, 2009. * Сунтал Михаил. Хуп хушшинчи сăвăсем, Шупашкар, 2009. * Сунтал Михаил. Шурӑ чул: [сӑвӑсем], Шупашкар, 2011. == Литература == * Сачкова, Л. Философ çуратнă сăнсем, Хыпар, 2.3.2005. * Ефремова-Ильина, Н. Г. Михаил Сунталӑн пултарулӑх тӗнчи, Актуальные вопросы истории и культуры чувашского народа = Чӑваш халӑх историпе культурин ҫивӗч ыйтӑвӗсем, Чебоксары, 2011. - Вып. 1. - С. 228-238. * Яклашкин, Н. М. Желтов Михаил Павлович // Тӑвай енӗн сумлӑ ҫыннисем / Н. М. Яклашкин. - Шупашкар, 2000. - Пӗрремӗш кӗнеке. - С. 98. * Михаил Сунтал // Чӑваш литературин антологийӗ. - Шупашкар, 2003. - [Т. 1] : Проза. - С. 462. * Афанасьев, П. Сунтал (Желтов) Михаил Павлович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. - Чебксары, 2006. - С. 387. * Григорьев, В. С. Желтов Михаил Павлович (Сунтал Михаил, Сарри Мишши) / В. С. Григорьев // Чувашская энциклопедия. - Чебоксары, 2006. - Т. 2 : Ж-Л. - С. 10. * Желтов Михаил Павлович (Сунтал Михаил, Сарри Мишши) // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. - Чебоксары, 2014. - С. 141. * Ялгир, П. Сунтал (Желтов) Михаил Павлович // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. - Чебоксары, 2005. - С. 109. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Ike_tenche_hushinche.pdf «Икĕ тĕнче хушшинче»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111125335/http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Ike_tenche_hushinche.pdf |date=2012-01-11 }} ([[2009]]); * [http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Maltanhi_savasem.pdf «Малтанхи сăвăсем»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111124149/http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Maltanhi_savasem.pdf |date=2012-01-11 }} ([[2009]]); * [http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Salanas_utamesem.pdf «Çăлăнăç утăмĕсем»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111125613/http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Salanas_utamesem.pdf |date=2012-01-11 }} ([[2009]]); * [http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Syl_sinche_sirna_savasem.pdf «Çул çинче çырнă сăвăсем»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111125559/http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Syl_sinche_sirna_savasem.pdf |date=2012-01-11 }} ([[2009]]); * [http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Syrmari_satmah.pdf «Çырмари çăтмах»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111124216/http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Syrmari_satmah.pdf |date=2012-01-11 }} ([[2009]]); * [http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Tenche_umenche.pdf «Тĕнче умĕнче»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111124709/http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Tenche_umenche.pdf |date=2012-01-11 }} ([[2009]]); * [http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Hush_hushinche_savasem.pdf «Хуп хушшинчи сăвăсем»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111124058/http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Hush_hushinche_savasem.pdf |date=2012-01-11 }} ([[2009]]); * [http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Kun_hyggan_kun.pdf «Кун хыççăн кун»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111125424/http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Kun_hyggan_kun.pdf |date=2012-01-11 }} ([[2010]]); * [http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Pahat_ha_hevel_per_husha.pdf «Пăхать-ха хĕвел пĕр хушă»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111124905/http://lib.cap.ru/pdf/Suntal_M_Pahat_ha_hevel_per_husha.pdf |date=2012-01-11 }}. {{DEFAULTSORT:Желтов, Михаил, Павлович}} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:1945 çулта çуралнисем]] [[Категори:Нарăсăн 19-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2021 çулта вилнисем]] [[Категори:Чӳкĕн 19-мĕшĕнче вилнисем]] p7bc2512ymp6mkx4wz9skkmmdfjf5wl 0 124412 878814 851785 2026-11-05T21:15:07Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878814 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Амур шăлинкурăсĕ, е Яппун шăлинкурăсĕ | image file = Bombycilla japonica, Ikuta Ryokuchi, Kawasaki, Japan 1.jpg | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Bombycilla japonica | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Амур шăлинкурăсĕ''', е '''Яппун шăлинкурăсĕ'''<ref name="а">Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 293. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0.</ref> ({{lang-la|Bombycilla japonica}}), — [[Çерçи евĕрлисем]] уртари [[шăлинкурăс]] ретĕнчи юрлакан вĕçенкайăксен тĕсĕ<ref name="ioc"> Gill F., Donsker D. & Rasmussen P.[акăлч.] (Eds.): Waxwings and allies, tits, penduline tits (акăлч.). IOC World Bird List (v14.2) (14 август 2024). doi:10.14344/IOC.ML.14.2</ref>. {{Асăрхавсем}} == Литература == * Арлотт Н., Храбрый В. Птицы России: Справочник-определитель. — СПб.: Амфора, 2009. — С. 292. — 446 с. — ISBN 978-5-367-01026-8. * Mark A. Brazil (1991) ''The Birds of Japan'', Christopher Helm, London * John MacKinnon & Karen Phillipps (2000) ''A Field Guide to the Birds of China'', Oxford University Press, Oxford == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20251211151937/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Birds/499.html Список позвоночных России: Амурский свиристель] {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Азири вĕçенкайăксем]] [[Категори:Шăлинкурăсйышшисем]] [[Категори:1824-мĕш çулта çырса кăтартнă чĕрчунсем]] 8dw8fr63no4sxt3ohb85cva5kxzeg8f 0 124453 878780 875899 2026-11-05T18:54:22Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878780 wikitext text/x-wiki :{{ан арпаштарăр|Юрилле тăн|Юрилле тăнпа, Юрилле ăстăнăн (интеллектăн) пĕр пайĕ пулса тăма пултараканскерпе}} {{Пĕлтерĕшсем|Юрилле интеллект (пĕлтерĕшсем)}} '''Ăслайланă ăстăн''' ({{lang-en|artificial intelligence; AI}}) анлăрах каласан — [[машшын|машинăсен]], тĕслĕхрен [[Компьютер|компьютер системисен]], демонстрацилекен ăстăнĕ, интеллекчĕ. == Ӑс-хакӑл управленийӗн шайӗ == Ӑс-хакӑл управленийӗн аяларах шайӗсене уйӑрса илеҫҫӗ: * 0 шайӗ. Каялла ҫыхӑнтармалли робаст управленийӗ * Шай 1. Адаптаци управленийӗ-0 + параметр шайӗ * Шай 2. Оптимизм управленийӗ - 1 + минимизаци е пахалӑх ӗҫ-хӗлне максимизацилени * Шай 3. Планпа пӑхнӑ управлени - 2 плюс шайӗ паллӑ мар лару-тӑрӑва малтанах планламалли пултарулӑх, имитацилеме тата уҫӑмсӑрлӑха модель тума пултарни == Çавăн пекех == * [[Выляв юрилле интеллект]] * [[Интеллектлĕ килти техника]] * [[CleverBot]] * [[Siri]] * [[Вăйлă тата хавшак юрилле интеллект]] * [[Туслă юрилле интеллект]] * [[Юрилле геном]] * [[Робот]] == Литература == * {{кĕнеке |пай = Компьютер учится и рассуждает (ч. 1) |пуçелĕк = Компьютер обретает разум |оригинал = Artificial Intelligence Computer Images |яваплă = ред. В. Л. Стефанюк |вырăн = Мускав |издательство = [[Мир (издательство)|Мир]] |çул = 1990 |страниц = 240 |isbn = 5-03-001277-X (рус.); ISBN 0705409155 (англ.) |тираж = 100&nbsp;000 }} * {{кĕнеке |автор = Девятков В. В. |пуçелĕк = Системы искусственного интеллекта |яваплă = Тĕп ред. И. Б. Фёдоров |вырăн = М. |издательство = Изд-во МГТУ им. Н. Э. Баумана |çул = 2001 |страниц = 352 |серия = Информатика в техническом университете |isbn = 5-7038-1727-7 |тираж = 3000 }} * {{кĕнеке |автор = Корсаков С.Н. |пуçелĕк = Начертание нового способа исследования при помощи машин, сравнивающих идеи |яваплă = Под ред. А.С. Михайлова |вырăн = М. |издательство = МИФИ |çул = 2009 |страниц = 44 |isbn = 978-5-7262-1108-4 |тираж = 200 |каçă = http://docs.google.com/fileview?id=0B6YE9wdhGopGZWIxYjY4NDQtYTEzYS00ZmEyLWJhNDAtMThiNThjMGM1Njk0&hl=en }} * {{кĕнеке |автор = [[Жданов, Александр Аркадьевич|Жданов А.А.]] |пуçелĕк = Автономный искусственный интеллект |вырăн = М. |издательство = БИНОМ. Лаборатория знаний |çул = 2009 |страниц = 359 |isbn = |тираж = 20&nbsp;000 }} * {{кĕнеке |автор = Лорьер Ж.-Л. |пуçелĕк = Системы искусственного интеллекта |вырăн = М. |издательство = Мир |çул = 1991 |страниц = 568 |isbn = 5-03-001408-X |тираж = 20&nbsp;000 }} * {{кĕнеке |автор = [[Люгер, Джордж Ф.|Люгер Дж. Ф.]] |пуçелĕк = Искусственный интеллект: стратегии и методы решения сложных проблем |оригинал = Artificial Intelligence: Structures and Strategies for Complex Problem Solving |яваплă = Н. Н. Куссуль ред. |кăларăм = 4--мĕш кăл. |вырăн = М. |издательство = [[Вильямс (издательство)|Вильямс]] |çул = 2005 |страниц = 864 |isbn = 5-8459-0437-4 |тираж = 2000 }} * ''Нильсон Н.'' Искусственный интеллект. — М.: Мир, 1973. — 273 с. * ''Петрунин Ю. Ю., Рязанов М. А., Савельев А. В.'' Философия искусственного интеллекта в концепциях нейронаук. (Научная монография). — М.: МАКС Пресс, 2010. — ISBN 978-5-317-03251-7. * {{кĕнеке |автор = [[Рассел Стюарт|Рассел С.]], [[Норвиг Питер|Норвиг П.]] |пуçелĕк = Искусственный интеллект: современный подход |оригинал = Artificial Intelligence: a Modern Approach |яваплă = Пер. с англ. и ред. К. А. Птицына |кăларăм = 2-мĕш кăл. |вырăн = М. |издательство = [[Вильямс (издательство)|Вильямс]] |çул = 2006 |страниц = 1408 |isbn = 5-8459-0887-6 |тираж = 3000 }} * {{кĕнеке |автор = Смолин Д. В. |пуçелĕк = Введение в искусственный интеллект: конспект лекций |вырăн = М. |издательство = ФИЗМАТЛИТ |страниц = 208 |isbn = 5-9221-0513-2 }} * {{кĕнеке |автор = Хант Э. |пуçелĕк = Искусственный интеллект |оригинал = Artificial intelligence |яваплă = Под ред. В. Л. Стефанюка |вырăн = М. |издательство = Мир |çул = 1978 |страниц = 558 |тираж = 17&nbsp;700 |каçă = http://alt-future.narod.ru/Ai2/hunt.rar }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{cite web |url = https://ria.ru/20240313/zakon-1932729659.html |title = Европарламент одобрил первый в истории комплексный закон об ИИ |author = |date = 2024-03-13 |website = РИА Новости |access-date = 2024-03-14 |ref = Европарламент одобрил первый в истории комплексный закон об ИИ }} * {{cite web |url = https://www.kommersant.ru/doc/6563283 |title = Европарламент одобрил первый в мире закон о регулировании ИИ |author = |date = 2024-03-13 |website = Коммерсантъ |access-date = 2024-03-14 |ref = Европарламент одобрил первый в мире закон о регулировании ИИ }} * {{cite web |url = https://www.garant.ru/article/1605912/ |title = К вопросу о наличии авторских прав у искусственного интеллекта |author = Анастасия Васильева |date = 2023-02-01 |website = ГАРАНТ.РУ |access-date = 2024-03-13 |ref = К вопросу о наличии авторских прав у искусственного интеллекта }} * {{cite web |url = http://government.ru/docs/all/124098/ |title = Указ Президента Российской Федерации «О развитии искусственного интеллекта в Российской Федерации» |author = |date = 2019-10-10 |website = government.ru |access-date = 2024-03-13 |ref = Указ Президента Российской Федерации от 10 октября 2019 г. № 490 }} * {{cite web |url = http://www.kremlin.ru/acts/bank/45475 |title = Федеральный закон «О проведении эксперимента по установлению специального регулирования в целях создания необходимых условий для разработки и внедрения технологий искусственного интеллекта в субъекте Российской Федерации – городе федерального значения Москве» |author = |date = 2020-04-24 |website = kremlin.ru |access-date = 2024-03-13 |ref = Федеральный закон от 24 апреля 2020 г. № 123-ФЗ }} * {{cite web |url = https://www.economy.gov.ru/material/file/57ff642339b16c479b12030fb5f1b6e3/19082020_2129-p.pdf |title = Распоряжение Правительства Российской Федерации «Об утверждении Концепции развития регулирования отношений в сфере технологий искусственного интеллекта и робототехники на период до 2024 г.» |author = |date = 2020-08-19 |website = economy.gov.ru |access-date = 2024-03-13 |ref = Распоряжение Правительства Российской Федерации от 19 августа 2020 г. № 2120-р }} * {{cite web |url = https://www.vsrf.ru/documents/own/27773/ |title = Постановлении Пленума Верховного Суда Российской Федерации «О применении части <nowiki>четвертой</nowiki> Гражданского кодекса Российской Федерации» |author = |date = 2019-04-23 |website = vsrf.ru |access-date = 2024-03-13 |ref = Постановление Пленума Верховного Суда Российской Федерации от 23 апреля 2019 г. № 10 }} ; Статьясем тата тĕпченĕ ĕçсем * ''Савельев А. В.'' [http://www.sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/7759.html Internet и нейрокомпьютеры как социотехнологические стратегии искусственного мира]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://hi-news.ru/research-development/iskusstvennyj-intellekt-chast-pervaya-put-k-sverxintellektu.html Искусственный интеллект. Часть первая. Путь к сверхинтеллекту.] * {{Cite web|url=https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/ethics-guidelines-trustworthy-ai|title=Ethics guidelines for trustworthy AI|author=[[Европейская комиссия]]|website=|date=2019-04-08|publisher=|lang=en|access-date=2019-05-09}} * [http://www.raai.org/library/library.shtml?link Библиотека РАИИ. Статьи, книги, материалы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128052559/http://www.raai.org/library/library.shtml?link |date=2021-11-28 }} [http://www.raai.org/ РАИИ Российская ассоциация искусственного интеллекта] (1113 пунктов) ; Лекци курсĕсем * ''Р. В. Шамин''. [http://www.mathnet.ru/conf1243 Курс «Машинное обучение и искусственный интеллект в математике и приложениях»]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. НОЦ [[Математический институт имени В. А. Стеклова РАН|Математического института им. В. А. Стеклова РАН]] ; Сăнав статьйисем * {{cite web 2 |url = https://moskvichmag.ru/gorod/iskusstvennyj-intellekt-ne-byvaet-pyanym-mat-terminatorov-olga-uskova/ |author = Дмитрий Леонтьев |authorlink = |title = «Искусственный интеллект не бывает пьяным» — «мать терминаторов» [[Ольга Ускова]] |website = Москвич Mag |websiteurl = https://moskvichmag.ru |type = |date=2022-04-19 |access-date=2022-05-12 |quote = |quoteup = |description = |ref = Дмитрий Леонтьев, Москвич Mag // «Искусственный интеллект не бывает пьяным» — «мать терминаторов» Ольга Ускова, 19 апреля 2022 }} * {{cite web 2 |url = https://www.kommersant.ru/doc/4116776 |author = Александр Леви |title = «Искусственный интеллект — это ядерное топливо для нашего будущего» |subtitle = Первый зампред правления Сбербанка [[Александр Ведяхин]] — в интервью «Ъ FM» |website = «[[Коммерсантъ]]» |date=2019-10-04 |access-date=2022-05-12 |quote = |quoteup = |description = |ref = }} ; Критика * [https://web.archive.org/web/20250720200348/https://www.raai.org/resurs/interes/AISoloviev.htm А. Соловьёв. Ишкушштвенный интеллект] * [http://www.nevod.ru/nevod/staff/sae/2003/II.html А. Соловьёв. Ăслайланă ăстăн тахçанах пулса тухнă]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190907225254/http://www.nevod.ru/nevod/staff/sae/2003/II.html |date=2019-09-07 }} {{Тулаш каçăсем}} {{Ăслайланă ăстăн}} [[Категори:Ăслайланă ăстăн|*]] [[Категори:Юрилле интеллект]] 1esu74l683s47pxdh05snp5ppyerl0x 0 124669 878908 858684 2026-11-06T04:22:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878908 wikitext text/x-wiki '''Николай Николаевич Владимиров''' (18.11.1979, [[Шупашкар]], Чăваш АССР, ССРП çур.) — раççей/чăваш патшалăх, муниципалитет тата парти («Пĕрлехи Раççей») ĕçченĕ; юрист. [[Раççей Федерацин сенаторĕ]] — [[Чăваш Республикин патшалăх канашĕ]]н элчи (2021-па). 27.11.2024-па — [[Федераци Канашĕн конституци саккунтăваслăхĕ тата патшалăх тăвăмлăхĕн комитечĕ]]н председателĕн пĕрремĕш çумĕ. Юридици ăслăхĕсен каандидачĕ (2019). [[Чăваш Республикин патшалăх канашĕ]]н депутачĕ (2021). Шупашкар хулин пуçлăх çумĕ — [[Шупашкар хулин депутатсен пухăвĕ]]н председатель çумĕ (нарăс-2017 — авăн-2021); [[Шупашкар хулин пуçлăхĕсен ят-йышĕ|Шупашкар хулин пуçлăхĕн]] ĕçне вăхăтлăха тăваканĕ (2017, çĕртме — юпа). == Биографи == == Килйыш == Шăллĕ — Владимиров Юрий Николаевич<ref>[https://pravo.ru/news/view/137754/ Судья, отданный ВККС под уголовное преследование, предстанет перед судом] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210925092711/https://pravo.ru/news/view/137754/ |date=2021-09-25 }} // pravo.ru</ref>— 1983 çулта çуралнă. == Чыслани == == Асăрхавсем == '''Комментарисем''' {{асăрхавсем|2|group=~}} '''Çăлкуçсем''' {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20250503183024/https://chgsd.cap.ru/deputaty/spisok-deputatov-6-go-soziva/vladimirov-nikolaj-nikolaevich Владимиров Николай Николаевич] // chgsd.cap.ru * [https://tavanen.ru/николай-владимиров-мои-аргументы/ Николай Владимиров: «Мои аргументы — реальные дела!»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924205611/https://tavanen.ru/%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2-%D0%BC%D0%BE%D0%B8-%D0%B0%D1%80%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/ |date=2021-09-24 }} // tavanen.ru * [https://www.youtube.com/watch?v=Njr_SEMnYR4 А судьи кто? История одного задержания] // www.youtube.com {{Шупашкар пуçлăхĕсем}} {{Федераци Канашĕ}} {{Чăваш Республикин Федераци Пухăвĕнчи элчисем}} qrdnrqql8slrnc7ikqj6fiexrzentm2 0 124970 878848 859912 2026-11-05T22:49:57Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878848 wikitext text/x-wiki {{Пӗр хушаматлисем|Асламас}} {{Пӗр хушаматлисем|Васильева}} {{Мусăкçă |Ят = Васильева Мария Васильевна |Фото = Васильева_Мария_Васильевна.jpg |Тулли_ят = Васильева (Асламас) Мария Васильевна |Çуралнă_вăхăт = [[1926]] [[Ҫурла, 5|ҫурлан 5-мӗшӗ]] |Çуралнă_вырăн = [[ССРП]], [[РСФСР]], [[Чӑваш АССР]], [[Канаш районӗ]] (халӗ [[Тӑвай районӗ]]), [[Ҫӑлпуҫ (Тӑвай районӗ)|Ҫӑлпуҫ]] |Вилнĕ_вăхăт = [[2016]] [[Нарӑс, 3|нарӑсӑн 3-мӗшӗ]] (89 ҫул) |Вилнĕ_вырăн = [[РФ]], [[Чӑваш Ен]], [[Шупашкар]] |Патшалăх = {{USSR}}→{{Rus}} |Профессисем = [[Юрӑҫӑ (вокалист)|юрӑҫӑ]], сасӑ режиссёрӗ |Юрăç_сасси = |Жанрсем = |Ушкăнсем = |Парнесем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{«Тăван Çĕршывăн 1941—1945 çç. Аслă вăрçинче хастар ĕçленĕшĕн» медаль}}{{!!}}{{«Владимир Ильич Ленин 100 çул тултарнине асăнмалăх» медалĕ}}{{!!}}{{«Ĕç ветеранĕ» медаль}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Социалист ӑмӑртӑвӗн ҫӗнтерӳҫи}} {{!}}} |Сайт = |Викиампар = }} '''Мария Васильевна Асламас''' (мӑшӑрланничченхи хушамат — '''Васильева'''; [[1926]] [[Ҫурла, 5|ҫурлан 5]], [[ССРП]], [[Чӑваш АССР]], [[Ҫӑлпуҫ (Тӑвай районӗ)|Ҫӑлпуҫ]] — [[2016]] [[Нарӑс, 3|нарӑсӑн 3]], [[РФ]], [[Чӑваш Ен]], [[Шупашкар]]) — [[чӑвашсем|чӑваш]], [[ССРП|совет]] [[Юрӑҫӑ (вокалист)|юрӑҫи]] тата сасӑ режиссёрӗ. == Пурнӑҫ == [[1926]] ҫулхи [[Ҫурла, 5|ҫурлан 5-мӗшӗнче]] [[ССРП]]-н [[Чӑваш АССР]]ти [[Канаш районӗ]]нче (халӗ [[Тӑвай районӗ]]) [[Ҫӑлпуҫ (Тӑвай районӗ)|Ҫӑлпуҫ]] ялӗнче Семёновсен Василий Семёнович тата Пелагея Сергеевна кил-йышӗнче ҫуралнӑ. Унӑн ашшӗ Василий Семёнович, [[Раҫҫейри элтеш вӑрҫи]]н [[Фрунзе Михаил Васильевич|Фрунзе М. В.]] командӑлаканӑн ҫарӗнче (хӗрлисен йышӗнче) хутшӑннӑ<ref name="nbchr">[http://www.nbchr.ru/aslamas/marija.html Мария Васильевна Васильева (Асламас)]</ref>. Мария Васильевна [[1940]]—[[1943]] ҫулсенче Канаш медицина вӗрентӗшӗнче вӗреннӗ. [[Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи]]н вӗҫӗччен Тӑвай районӗн Тӑрмӑш ялӗнче медсестра ӗҫӗнче ӗҫленӗ. Вӑрҫӑ хыҫҫӑн, [[1946]]—[[1952]] ҫулсенче [[Л.В. Собинов ячĕллĕ Сарăту патшалăх консерваторийĕ|Сарӑту патшалӑх консерваторийӗн]] Чӑваш опера студинче вӗреннӗ. Студие вӗренсе пӗтернӗрен [[Чӑваш патшалӑх юрӑпа ташӑ академи ансамблӗ|Чӑваш АССР-н юрӑпа ташӑ ансамблӗн]] ушкӑнне кӗнӗ. [[1951]] ҫултан Чӑваш хӗрарӑм вокалӗн квартечӗн хутшӑнаканӗ<ref name=quartet>[http://www.enc.cap.ru/?t=publ&lnk=1778 Жен­ский вокальный квартет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241215065355/http://www.enc.cap.ru/?t=publ&lnk=1778 |date=2024-12-15 }}</ref> (М.В. Васильева, [[Денисова Зоя Фёдоровна|З.Ф. Денисова]], В.Н. Корнишина, [[Чумакова Тамара Ивановна|Т.И. Чумакова]]). Квартет Пӗтӗм Пӗрлешӗвӗн конкурсӗн лауреачӗ тата [[Мускав]]ри VI-мӗш Пӗтӗм Тӗнче ҫамрӑкпа студентсен фестивалӗн (1957)<ref name=enc.cap>[http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2227 ДЕНИСОВА Зоя Фёдоровна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241215065248/http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2227 |date=2024-12-15 }}</ref> хутшӑнаканӗ пулса тӑнӑ. Квартет чӑваш композиторӗн [[Асламас Анисим Васильевич|Анисим Асламас]] ҫырнӑ нумай чӑвашпа вырӑс юррине юрланӑ. Икӗ вуннӑ ҫулсем яхӑн ку юрӑ-кӗвӗ ушкӑнӗ Чӑваш Енче те, урӑх ҫӗрте те питӗ паллӑ пулнӑ. [[1962]] ҫулта Васильева анчахрах уҫнӑ Чӑваш Енӗн телекуравӗн Студинче сасӑ режиссёрӗ ӗҫӗнче ӗҫлеме пуҫланӑ. Ҫирӗм икӗ ӗҫ ҫулӗ хыҫҫӑн вӑл пенсие тухнӑ. [[1953]] ҫулта вӑл [[Асламас Анисим Васильевич]]пе мӑшӑрланнӑ. [[1954]] ҫулта вӗсен кил-йышӗнче хӗр ҫуралнӑ, ӑна Татьяна ят панӑ. [[1959]] ҫулта вӗсен ывӑлӗ — [[Асламас Алексей Анисимович|Алексей]] ҫуралнӑ. Асламас Алексей паллӑ чӑваш пианисчӗ тата дирижёрӗ пулса тӑнӑ. [[2016]] ҫулхи [[Нарӑс, 3|нарӑсӑн 3-мӗшӗнче]] Шупашкарта ҫут тӗнчерен уйрӑлса кайнӑ. Шел пулин те, унӑн ывӑлӗ, Алексей хӑй амӑшӗн пытарӑвне ҫитнӗ хыҫҫӑн ку ҫулӑн [[Нарӑс, 8|нарӑсӑн 8-мӗшӗнче]] Шупашкарта вилнӗ<ref>[http://www.nbchr.ru/aslamas/alexey_an.html Алексей Анисимович Асламас]</ref>. [[2017]] ҫулта [[Чӑваш Республикин Наци вулавӑшӗ]]нче Чӑваш Енӗн культура тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗн Асламас Мария Васильевӑн тата унӑн ывӑлӗн пианист тата "Камерата Брно" чех оркестрӗн дирижёрӗн Асламас Алексей Анисимовичӗн асӑну каҫӗ итрнӗ<ref>[http://www.lenin.cap.ru/news/2017/02/15/zhiteli-chuvashii-pochtili-pamyatj-marii-vasiljevni-i-a Жители Чувашии почтили память Марии Васильевны и Алексея Анисимовича Асламас] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711133145/http://www.lenin.cap.ru/news/2017/02/15/zhiteli-chuvashii-pochtili-pamyatj-marii-vasiljevni-i-a |date=2021-07-11 }}</ref>. "Мелодия" фирма Чӑваш хӗрарӑм вокалӗн квартечӗн пластинкисем кӑларнӑ<ref>[https://records.su/tag/%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%97%D0%BE%D1%8F Женский вокальный квартет: Т. Чумакова, М. Васильева, В. Корнишина, З. Денисова]</ref>. Чӑваш радиопа телекуравӗн фончӗсенче квартетӗн 100 ытла ҫырӑвӗсем сыхланаҫҫӗ<ref name=quartet />. ;Харпӑр пурнӑҫ * Упӑшки: [[Асламас Анисим Васильевич]] — чӑваш композиторӗ. ** Хӗрӗ: Асламас Татьяна Анисимовна ** Ывӑлӗ: [[Асламас Алексей Анисимович]] ([[1959]]—[[2016]]) — чӑваш, раҫҫей, чех пианисчӗ тата дирижёрӗ. == Чыславсем == * Чӑваш АССР-н культура тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ (1977), ССРП-н радиопа телекуравӗн малта пыраканӗ (1981). * Социалист ӑмӑртӑвӗн ҫӗнтерӳҫи (1973). * I-мӗш Чӑваш Енӗн ҫамрӑкпа студентсен фестивалӗ (1957), РСФСР-н Тури Атӑл конкурсӗн лауреачӗ (1957), Пӗтӗм Пӗрлешӳ Совет ҫамрӑкӗн конкурсӗн лауреачӗ (1957). * [[«1941—1945 ҫулсенчи Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче хастар ӗҫленӗшӗн» медаль|«1941—1945 ҫулсенчи Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче хастар ӗҫленӗшӗн»]], [[Владимир Ильич Ленинӗн ҫуралнӑран 100 ҫула палӑртса медаль|Владимир Ильич Ленинӗн ҫуралнӑран 100 ҫула палӑртса «Хастар ӗҫленӗшӗн»]], [[«Ӗҫ ветеранӗ» медаль|«Ӗҫ ветеранӗ»]] медальсемпе тата [[«1941—1945 ҫулсенчи Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче ҫӗнтерӗвӗн 50 ҫул» медаль|«1941—1945 ҫулсенчи Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче ҫӗнтерӗвӗн 50 ҫул»]], [[«1941—1945 ҫулсенчи Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче ҫӗнтерӗвӗн 60 ҫул» медаль|«1941—1945 ҫулсенчи Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче ҫӗнтерӗвӗн 60 ҫул»]] тата [[«1941—1945 ҫулсенчи Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче ҫӗнтерӗвӗн 65 ҫул» медаль|«1941—1945 ҫулсенчи Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче ҫӗнтерӗвӗн 65 ҫул»]] юбилейлӗ медальсемпе чысланӑ. == Асӑрхавсем == {{External media |image1=[https://sun9-19.userapi.com/impg/TwsAUuktE5_lKwAWZQdLSo2BdJqXgzjF9sYXkw/a-3R418Cjzg.jpg?size=368x256&quality=96&sign=87d03271bbf89b1389d82fc99224c993&type=album Вокальный квартет: Тамара Чумакова, Мария Васильева, Зоя Денисова и Вера Корнишина в студии Чувашского телевидения, 1968 год.] }} {{Асӑрхавсем}} == Каҫӑсем == * [http://www.nbchr.ru/aslamas/marija_foto.html Музыкальная династия Асламасов] [[Категори:Çурлан 5-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1926 çулта çуралнисем]] [[Категори:Тăвай районĕнче çуралнисем]] [[Категори:Нарăсăн 3-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:2016 çулта вилнисем]] [[Категори:Шупашкарта вилнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Мусăкçăсем, алфавитпа]] [[Категори:ССРП-н юрӑҫисем]] [[Категори:XX ӗмӗрӗн юрӑҫисем]] [[Категори:«Тăван Çĕршывăн 1941—1945 çç. Аслă вăрçинче хастар ĕçленĕшĕн» медальпе чысланисем]] [[Категори:«Владимир Ильич Ленинӗн ҫуралнӑран 100 ҫула палӑртса» медальпе чысланисем]] [[Категори:«Ĕç ветеранĕ» медалĕпе чысланисем]] [[Категори:«Социалист ӑмӑртӑвӗн ҫӗнтерӳҫи» паллипе чысланисем]] [[Категори:ССРП-н сасӑ режиссёрӗсем]] [[Категори:XX ӗмӗрӗн сасӑ режиссёрӗсем]] [[Категори:Медиксем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче]] [[Категори:Аслӑ Тӑваш Ҫӗршыв вӑрҫинчи хӗрарӑмсем]] [[Категори:Сарӑту консерваторинчен вӗренсе тухнисем]] [[Категори:Чӑваш АССР-н культура тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗсем]] [[Категори:ССКП пайташĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Телекурав]] m01eo2yp6xptpndd6natg8a6bqn81ce 0 125020 878939 871473 2026-11-06T07:02:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878939 wikitext text/x-wiki {{Пӗр хушаматлисем|Денисова}} {{Мусăкçă |Ят = Денисова Зоя Фёдоровна |Фото = Денисова_Зоя_Фёдоровна.jpg |Тулли_ят = Зоя Фёдоровна Денисова |Çуралнă_вăхăт = [[1928]] [[нарӑс, 3|нарӑсӑн 3]]<ref name=enc /> |Çуралнă_вырăн = [[Тури Кӑмаша]], [[Ҫӗмӗрле районӗ]], [[Чӑваш АССР]], [[ССРП]] |Вилнĕ_вăхăт = [[2017]] [[авӑн, 29|авӑнӑн 29]]<ref name=enc /> (89 ҫул) |Вилнĕ_вырăн = [[Шупашкар]], [[Чӑваш Ен]], [[РФ]] |Патшалăх = {{USSR}}→{{Rus}} |Профессисем = [[Юрӑҫӑ (вокалист)|юрӑҫӑ]], вӗрентӳҫӗ |Юрăç_сасси = |Жанрсем = |Ушкăнсем = |Парнесем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{«Владимир Ильич Ленин 100 çул тултарнине асăнмалăх» медалĕ}}{{!!}}{{РСФСР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ}} {{!}}} |Сайт = |Викиампар = }} '''Зоя Фёдоровна Денисова''' ([[1928]] [[нарӑс, 3|нарӑсӑн 3]]<ref name=enc>Чувашская энциклопедия — Чувашское книжное издательство, 2006. — 2567 с. — ISBN 978-5-7670-1471-2</ref>, [[Тури Кӑмаша]], [[Чӑваш АССР]], [[ССРП]] — [[2017]] [[авӑн, 29|авӑнӑн 29]]<ref name=enc />, [[Шупашкар]], [[Чӑваш Ен]], [[РФ]]) — [[чӑвашсем|чӑваш]] [[ССРП|совет]]/[[Раҫҫей|раҫҫей]] [[Юрӑҫӑ (вокалист)|юрӑҫи]] тата [[вӗрентӳҫӗ|вӗрентӳҫи]]. == Пурнӑҫ == [[1928]] ҫулхи [[нарӑс, 3|нарӑс уйӑхӗн 3-мӗшӗнче]] [[Чӑваш АССР]]-н [[Ҫӗмӗрле районӗ]]нчи [[Тури Кӑмаша]] ялӗнче ҫуралнӑ. [[1949]] ҫулта [[Л.В. Собинов ячĕллĕ Сарăту патшалăх консерваторийĕ|Сарӑту консерваторийӗ]] умӗнчи Чӑваш опера студине вӗренсе пӗтернӗ. [[1949]]—[[1957]] ҫулсенче [[Чӑваш патшалӑх юрӑпа ташӑ академи ансамблӗ]]н юрӑҫи ӗҫлесе пулнӑ. [[1950]] ҫутла Чӑваш хӗрарӑм вокал квартетне туса хунӑ<ref name=quartet>[http://www.enc.cap.ru/?t=publ&lnk=1778 Женский вокальный квартет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241215065355/http://www.enc.cap.ru/?t=publ&lnk=1778 |date=2024-12-15 }}</ref> ([[Асламас Мария Васильевна|М. В. Васильева]], З. Ф. Денисова, В. Н. Корнишина, [[Чумакова Тамара Ивановна|Т. И. Чумакова]]). Вӑл Пӗтӗм Пӗрлешӗвӗн конкурсӗн лауреачӗ пулса тӑнӑ. [[1957]] ҫулта Зоя Фёдоровна Мускаври Пӗтӗм Тӗнче ҫамрӑкпа студентсен фестивалӗнче хутшӑннӑ. [[Совет Пӗрлешӗвӗн Коммунист Партийӗ|СПКП-н]] пайташӗ пулса тӑнӑ. [[1960]]—[[1962]] ҫулсенче Денисова Шупашкар мусӑк ача шкулӗнче ӗҫленӗ. [[1957]]—[[1963]] ҫулсенче [[Ф. П. Павлов ячӗллӗ Шупашкар мусӑк вӗрентӗшӗ|Шупашкар мусӑк вӗрентӗшӗнче]] вӗрентӳҫӗ ӗҫне ӗҫленӗ. [[1963]]—[[1988]] ҫулсенче вӑл 1 нумерлӗ Шупашкар мусӑк шкулӗн директорӑн ҫумӗ, тата унтан директорӗ. Ҫав вӑхӑтра, [[1963]]—[[1974]] ҫулсенче вӑл Шупашкар мусӑк вӗрентӗшӗнче вӗрентнӗ. Зоя Фёдоровӑн инициативипе [[1965]] ҫулхи [[юпа, 5|юпан 5-мӗшӗнче]] [[Чӑваш АССР Министрсен Канашӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх 1 нумерлӗ Шупашкар мусӑк шкулне унӑн пӗрремӗш пуҫлӑхӗн ячӗ панӑ — [[Максимов Степан Максимович|Максимов С. М. ячӗллӗ]]<ref>{{Cite web |url=http://xn--1-gtby6bh.xn--p1ai/novosti/239-svetloy-pamyati-zoya-fedorovny-denisovoy.html |title=Светлой памяти Зои Фёдоровны Денисовой |access-date=2021-07-11 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711084201/http://xn--1-gtby6bh.xn--p1ai/novosti/239-svetloy-pamyati-zoya-fedorovny-denisovoy.html |deadlink=no }}</ref>. [[2017]] ҫулхи [[авӑн, 29|авӑнӑн 29-мӗшӗнче]] Шупашкарта ҫут тӗнчерен уйрӑлса кайнӑ<ref>{{Cite web |url=https://www.cheboksary.ru/culturen/79060_ushla_iz_zhizni_zasluzhennyj_rabotnik_kultury_rsfsr_denisova_zoja_fedorovna.htm |title=Ушла из жизни заслуженный работник культуры РСФСР Денисова Зоя Фёдоровна |access-date=2021-07-11 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711084206/https://www.cheboksary.ru/culturen/79060_ushla_iz_zhizni_zasluzhennyj_rabotnik_kultury_rsfsr_denisova_zoja_fedorovna.htm |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://culture.cap.ru/news/2017/09/29/ushla-iz-zhizni-zasluzhennij-rabotnik-kuljturi-rsf |title=Ушла из жизни заслуженный работник культуры РСФСР Денисова Зоя Фёдоровна |access-date=2021-07-11 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711090032/http://culture.cap.ru/news/2017/09/29/ushla-iz-zhizni-zasluzhennij-rabotnik-kuljturi-rsf |deadlink=no }}</ref>.. "Мелодия" фирма Чӑваш хӗрарӑм вокалӗн квартечӗн пластинкисем кӑларнӑ<ref>[https://records.su/tag/%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%97%D0%BE%D1%8F Женский вокальный квартет: Т. Чумакова, М. Васильева, В. Корнишина, З. Денисова]</ref>. Чӑваш радиопа телекуравӗн фондӗсенче квартетӗн 100 ытла ҫырӑвӗсем сыхланаҫҫӗ<ref name=quartet />. == Чыслани == Чӑваш АССР-н (1970) тата РСФСР-н (1978) тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ. Тури Кӑмаша ялӗн тава тивӗҫлӗ элтешӗ<ref>{{Cite web |url=http://www.kumashka.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=63&Itemid=125 |title=Почетные граждане деревни |access-date=2021-07-11 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711090028/http://www.kumashka.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=63&Itemid=125 |deadlink=no }}</ref>. == Асӑрхавсем == {{External media |image1=[https://sun9-19.userapi.com/impg/TwsAUuktE5_lKwAWZQdLSo2BdJqXgzjF9sYXkw/a-3R418Cjzg.jpg?size=368x256&quality=96&sign=87d03271bbf89b1389d82fc99224c993&type=album Вокальный квартет: Тамара Чумакова, Мария Васильева, Зоя Денисова и Вера Корнишина в студии Чувашского телевидения, 1968 год.] }} {{Асӑрхавсем}} == Вуламалли == * Сергеев Т. С. Денисова Зоя Федоровна // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2006. — Т. 1. == Каҫӑсем == * [http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/denisova-zoja-fedorovna/ Артисты и музыканты: Денисова Зоя Федоровна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711065748/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/denisova-zoja-fedorovna/ |date=2021-07-11 }} [[Категори:Нарăсăн 3-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1928 çулта çуралнисем]] [[Категори:Тăвай районĕнче çуралнисем]] [[Категори:Авăнăн 29-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:2017 çулта вилнисем]] [[Категори:Шупашкарта вилнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Мусăкçăсем, алфавитпа]] [[Категори:ССРП-н юрӑҫисем]] [[Категори:XX ӗмӗрӗн юрӑҫисем]] [[Категори:«Владимир Ильич Ленинӗн ҫуралнӑран 100 ҫула палӑртса» медальпе чысланисем]] [[Категори:Сарӑту консерваторинчен вӗренсе тухнисем]] [[Категори:Чӑваш АССР-н культура тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗсем]] [[Категори:ССКП пайташĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Телекурав]] [[Категори:РСФСР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕсем]] otk1y9y8f28dyk4tsnd0l3atz0gxjsk 0 125042 878794 876793 2026-11-05T20:00:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878794 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист |ят = Дарья Авратинская |ӳкерчĕк = Вручение премий города Москвы 2022 05 (cropped).jpg |çуралнă чухнехи ят = Дарья Валерьевна Николаева |çуралнă вăхăт = [[1994]], [[пуш, 14]] |çуралнă вырăн = {{ÇВ|Нью-Йорк|Нью-Йоркра}}, АПШ |професси = XXI ĕмĕрти раççей актриси |гражданлăх = {{USA}} * {{RUS}} |хастар çулсем = 2012—{{х. в.}} |тĕлĕ = [[мюзикл]], [[Драма фильмĕ|драма]] |чыславсем = }} '''Да́рья Ва́лерьевна Авратинская''' (14.3.1994, Нью-Йорк, АПШ çур.) — [[РФ|расçей]] [[театр]]па кино актриси, юрăçĕ, хореограф. [[Таганкăри театр]] актриси (2016-па), [[Мускаври Олег Табаков театрĕ|О. П. Табаков е/п студи-театрĕнче]] ĕçленĕ. «[[Ылтăн маска]]» преми номинанчĕ (2019)<ref>{{Cite web |url=https://goldenmask.ru/fest_26_198.html |title=Премия «золотая маска» |access-date=2021-12-06 |archive-date=2021-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816060211/https://goldenmask.ru/fest_26_198.html |deadlink=no }}</ref>. == Биографи == Дарья Авратинская (чăннипе Дарья Николаева) 1994 çулхи пушăн 14-мĕшĕнче [[Нью-Йорк]]ра [[Николаев Валерий Валерьевич|Валерий Николаев]] тата [[Апексимова Ирина Викторовна|Ирина Апексимова]] артистсен килйышĕнче çуралнă. Хĕрача 6 çул тултарсан уйрăлнă. Амăшĕпе пурăннă, Светлана Яковлевна Апексимова кукамăшĕ (2015 çулхи çурла уйăхĕнче çĕре кĕнĕ) мăнку хĕрне çитĕнтармашкĕн Одессăран Мускав куçса килнĕ. Хĕрачана ачаш çитĕнтернĕ. 12 çула çитиччен кукамăшĕпе пĕрле куккăшĕ патĕнче çуллахи вăхăта Нью-Йорк хулинче ирттернĕ. Хĕр чухнехи хушаматне - Авратинская - кукамăш амăшĕнне сцена çинчи псевдоним пулмашкăн илнĕ<ref>{{Cite web|url= https://www.starhit.ru/novosti/doch-apeksimovoy-i-nikolaeva-raskryila-obman-roditeley-129563/|title= Дочь Апексимовой и Николаева раскрыла обман родителей|author= |website= |date= 2017-04-21|publisher= СтарХит|access-date= 2021-12-06|archive-date= 2021-12-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20211206184613/https://www.starhit.ru/novosti/doch-apeksimovoy-i-nikolaeva-raskryila-obman-roditeley-129563/|deadlink= no}}</ref>. Икĕ гражданлăх — раççей/американ — пур. Вырăс империн балечĕ çумĕнчи [[Таранда Гедиминас Леонович|Гедиминас Таранда]] ертсе пынă хореографи студинче (2000—2004) <ref>{{Cite web|url= https://thecity.m24.ru/articles/1760|title= 5 вещей, которые меня изменили: актриса Дарья Авратинская|author= |website= |date= 2020-01-22|publisher= М24|access-date= 2021-12-06|archive-date= 2021-12-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20211206190119/https://thecity.m24.ru/articles/1760|deadlink= no}}</ref>, Мускаври [[Большой театр]] çумĕнчи патшалăхăн хореографи академинче [[МПХА]] (2004—2009), анчах та 15 çулта чĕркуççине амантсан ташлаçă карьерине пăрахма тивнĕ, школе при [[М. С. Щепкин ячĕллĕ Аслă театр училищи|Щепкин АТУ]] (2009—2011) çумĕнчи 232 №-лĕ шкулта вĕреннĕ<ref>{{Cite web |url=https://www.ucheba.ru/article/402 |title=Дарья Авратинская, выпускница школы |access-date=2021-12-06 |archive-date=2021-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206184616/https://www.ucheba.ru/article/402 |deadlink=no }}</ref>. 2014 çулта [[Театр тата кино Ли Страсберг институчĕ|Театр тата кино Ли Страсберг институтне]] (АПШ) вĕренсе тухнă. 2011—2012 çулсенче пĕрремĕш курсĕнче [[Богомолов Константин Юрьевич|Константин Богомоловăн]] «Год, когда я не родился» спектаклĕнче Зоя Губанова рольне сăнарланă. 2015 çулта [[МӲАТ студи-шкулĕ]]нче ([[Брусникин Дмитрий Владимирович|Дмитрий Брусникинăн]] курсĕ), актёр факультетĕнче «[[актёр ӳнерĕ|Актер ăсталăхĕ]]» специальноçĕпе вĕренсе тухнă<ref>{{Cite web|url= https://www.tatler.ru/heroes/rubrika-malyshka-na-million-darya-avratinskaya|title= «Малышка на миллион»: Дарья Авратинская|author= |website= |date= 2015-01-17|publisher= Tatler|access-date= 2021-12-06|archive-date= 2021-12-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20211209195348/https://www.tatler.ru/heroes/rubrika-malyshka-na-million-darya-avratinskaya|deadlink= no}}</ref>. === Пайăр пурнăçĕ === * Амăшĕ - [[Апексимова Ирина Викторовна|Ирина Апексимова]], актриса. * Ашшĕ - [[Николаев Валерий Валерьевич|Валерий Николаев]], актёр. * Упăшки - [[Корешков Егор Александрович|Егор Корешков]], актёр<ref>{{Cite web|url=https://www.starhit.ru/novosti/egor-koreshkov-jenilsya-na-docheri-irinyi-apeksimovoy-i-valeriya-nikolaeva-279558/|title=Егор Корешков женился на дочери Ирины Апексимовой и Валерия Николаева|website=Starhit|date=2022-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240920031134/https://www.starhit.ru/novosti/egor-koreshkov-jenilsya-na-docheri-irinyi-apeksimovoy-i-valeriya-nikolaeva-279558/|archive-date=2024-09-20|access-date=2024-09-20|deadlink=no|url-status=bot: unknown}}</ref>. == Театр == '''[[МӲАТ студи-театрĕ]]''' * «Выключатель» по мотивам пьес М.Курочкина (реж. Дмитрий Брусникин, Максим Курочкин Олег Тополянский, Михаил Мокеев) — ''Буся'' (2014) * «Конармия», И.Бабель калавĕсен мотивĕпе (реж. [[Диденко Максим Владимирович|Максим Диденко]]) — (2014) * «Переворот» Дмитрий Пригов (реж. Юрий Муравицкий, [[театр «Практика»]]) — (2015) '''[[Мускаври Олег Табаков театрĕ|О. П. Табакова е/п студи-еатрĕ]]''' * «Год, когда я не родился», [[Виктор Розов|Виктор Розовăн]] «Гнездо глухаря» пьесипе (реж. Константин Богомолов) — ''Зоя Губанова'' (2012) '''[[А. П. Чехов ячĕллĕ МӲАТ]]''' * «Гордость и предубеждение», [[Джейн Остин]] романĕпе (реж. А. Франдетти) — ''Элизабет Беннет'' (2016) '''[[Таганкăри театр]]''' * «Старая, старая сказка», Х. К. Андерсен (реж. Н. Скорик) — ''Принцесса'' ({{Год в театре|2016}}) * «Чайка 73458», [[Чехов Антон Павлович|А. П. Чехов]] (реж. [[Казлаускас Дайнюс|Д.Казлаускас]]) — ''Нина Заречная'' (2017) * «Суини Тодд, маньяк-цирюльник с Флит-стрит», С.Сондхайм, Х. Уиллер (реж. А.Франдетти) — ''Джоанна'' (2017) * «Старший сын», [[Александр Вампилов]] (реж. Денис Бокурадзе) — ''Нина'' (2017) * «Басня», [[Крылов Иван Андреевич|И. А. Крылов]] (реж. А.Кайдановский) — ''Собака'' (2018) * «Беги, Алиса, беги» [[Высоцкий Владимир Семёнович|В. С. Высоцкий]], [[Печейкин Валерий Валерьевич|В. В. Печейкин]] (реж. Максим Диденко) — ''Алиса 2, Алиса Ночи'' (2018) * «Теллурия», [[Сорокин Владимир Георгиевич|Владимир Сорокин]] (реж. Константин Богомолов) — ({{Год в театре|2019}}) * «Снегурочка», [[Островский Александр Николаевич|А. Островский]] (реж. [[Азаров Денис Николаевич|Денис Азаров]]) — ''Снегурочка'' (2020) * «Lё Тартюф. Комедия», [[Мольер|Жан-Батист Мольер]] (реж. Юрий Муравицкий) — ''Эльмира'' (2020) * «Земляничная поляна» (реж. Георгий Сурков) — ''Сара, Сара 2, Смерть'' (2022) '''[[Нацисен театрĕ]]''' * «Стиляги», [[Коротков Юрий Марксович|Ю. Коротковăн]] «Буги на костях» сценарипе (реж. А. Франдетти) — ''Польза'' (2019) '''[[Горький паркĕ (Мускав)|Горький паркĕ]]''' * «Москва! Я люблю тебя» (реж. А. Франдетти) — ''Лёля'' (2019) == Фильмографи == * 2012 — Топтуны (реж. Сергей Артимович, Сергей Векслер) — ''Маша, Ирина хĕрĕ'' (Фильм № 7 «Внеклассное чтение») * 2014 — [[Молодёжка|Молодёжка-2]] (реж. Сергей Арланов) — ''Екатерина Сафронова, Катя член оргкомитета «Кубка вызова»'' * 2016 — Журналюги (режиссёр Сергей Коротаев) — ''эпизод'' * 2017 — [[Оптимисты]] (реж. Алексей Попогребский) — ''Марика'' * 2020 — Естественный отбор (реж. Кирилл Алёхин) — ''Оля'' * 2020 — Незабытая (реж. А. Селиванов) — ''Анна'' * 2020 — В Изоляции (реж. А. Митс) — ''Даша'' * 2022 — Икария (реж. Явор Гырдев) — ''Мила'' * 2022 — [[Химера (сериал, 2022)|Химера]] (реж. Душан Глигоров) — ''Карина'' * 2022 — Багровый туман (реж. Валентина Власова) — ''Аглая'' * 2023 — [[Счастье моё (фильм, 2023)|Счастье моё]] (реж. Алексей Франдетти) — ''Лара Вишнеская'' == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{ruskino|http://ruskino.ru/art/12977|Дарья Авратинская}} * [https://www.vokrug.tv/person/show/16121017001/ Дарья Авратинская. Биография, фильмография.] Сайт «Вокруг ТВ» // vokrug.tv * [https://www.afisha.ru/people/402630/ Дарья Авратинская. Обзор фильмов и спектаклей с участием актрисы, фотографии.] // [[afisha.ru]] * [https://tagankateatr.ru/actors/truppa-teatra/Darya-Avratinskaya Дарья Авратинская. Биография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240301143353/https://tagankateatr.ru/actors/truppa-teatra/Darya-Avratinskaya |date=2024-03-01 }} Сайт «Театра на Таганке» * [https://web.archive.org/web/20211206210745/http://london-moscow.online/actors/darya-avratinskaya/ Дарья Авратинская: анкета] Театральное агентство «Лондон» * [http://www.child-star.ru/drugie/drugie4.php Дарья Авратинская] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250222045352/http://www.child-star.ru/drugie/drugie4.php |date=2025-02-22 }} Дети звёзд * [https://theatreofnations.ru/people/avratinskaya-darya Дарья Авратинская] Сайт «Театр Наций» * [https://worldpodium.ru/persona/avratinskaya-darya Авратинская Дарья Валерьевна] * [https://web.archive.org/web/20211206203845/https://ntvplus.tv/tv/review/3267907 Игорь Миркурбанов и Дарья Авратинская в передаче «2 Верник 2»] — Телеканал «[[НТВ]]» * {{Cite web|url= https://www.1tv.ru/news/2019-02-20/360754-teatr_natsiy_vypuskaet_myuzikl_stilyagi|title= Театр Наций выпускает мюзикл «Стиляги»|author= Кристина Левиева|website= |date= 2019-02-20|publisher= [[Первый канал (Россия)|Первый канал]]}} * {{Cite web|url= https://www.1tv.ru/shows/dobroe-utro/pro-kulturu/chayka-73458-dobroe-utro-fragment-vypuska-ot-19-04-2017|title= «Чайка 73458». Доброе утро. Фрагмент выпуска от 19.04.2017|author= |website= |date= 2017-04-19|publisher= [[Первый канал (Россия)|Первый канал]]}} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:МӲАТ студи-шкулĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Раççейри театр актрисисем]] [[Категори:1994 çулта çуралнисем]] [[Категори:Пушăн 14-мĕшĕнче çуралнисем]] 88arsufq3ogleblhpp9ddava5bi1hau 0 125093 878733 872870 2026-11-05T15:16:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878733 wikitext text/x-wiki {{Çулталăк çӳревĕ|2025}} {{Ĕмĕр çӳревĕ|21}} '''2025 (икӗ пин те ҫирӗм пиллӗкмӗш)''' ҫул, [[Кӗркури календарӗ|григориан календарӗпе]] — тӗкел мар, юн кунпа пуҫланакан ҫул. Ку пирӗн эрӑри 2025 ҫул, 3‑мӗш пин ҫуллӑхӑн XXI ӗмӗрти 3-мӗш вун ҫуллӑхри 5-мӗш ҫул, 2020‑мӗш ҫулсен 6-мӗш ҫулӗ. Пӗлтӗрхи ҫул. Кунччен ку ҫулта пысӑк ҫар конфликчӗсем малалла пыраҫҫӗ, вӗсенчен [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни]], [[Судан элтеш вӑрҫи (2023–хальлӗхе)|Судан элтеш вӑрҫи]], [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]. Шал кризисӗсем [[Бангладешри Шейх Хасина ӗҫлеме пӑрахни хыҫҫӑнхи пусмӑр (2024–хальлӗхе)|Бангладешре]], [[Эквадорти хӳтӗленӳ кризисӗ|Эквадорта]], [[Грузири политика кризисӗ (2024–2025)|Грузире]], [[Германири экономика кризисӗ (2022–халлӗхе)|Германире]], [[Гаити кризисӗ (2018–хальлӗхе)|Гаитире]], [[Сомалири конституциллӗ кризис|Сомалире]], [[Кӑнтӑр Корейри ҫар лару-тӑрӑвӗн кризисӗ|Кӑнтӑр Корейре]]. [[Корей Республики|Корей Республикинче]] президент импичменчӗ хыҫҫӑн [[Юн Сок Ёль|Юн Сок Ёле]] арестленӗ. Ку ҫул [[Чӑваш Республики|Чӑваш Республикинче]] [[Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи|Ҫӗнтерӳпе]] [[патриотизм]] ҫулталӑкӗ<ref name=ukaz>[http://publication.pravo.gov.ru/document/2100202410240001 Указ Главы Чувашской Республики от 24.10.2024 № 114 "Об объявлении в Чувашской Республике 2025 года Годом Победы и патриотизма"]</ref><ref name=MIH>[https://mintrud.cap.ru/action/activity/sobitiya/80-letie-pobedi-v-velikoj-otechestvennoj-vojne 2025 год – Год Победы и патриотизма в Чувашской Республике] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250522204854/https://mintrud.cap.ru/action/activity/sobitiya/80-letie-pobedi-v-velikoj-otechestvennoj-vojne |date=2025-05-22 }}</ref>. [[РФ|Раҫҫей Федерацинче]] [[Атилӗх]] хӳтӗленӳҫи ҫулталӑкӗ<ref>[https://www.ranepa.ru/news/2025-god-obyavlen-v-rossii-godom-zashchitnika-otechestva/?utm_source=google.com&utm_medium=organic&utm_campaign=google.com&utm_referrer=google.com 2025 год объявлен в России Годом защитника Отечества]</ref><ref>[http://publication.pravo.gov.ru/document/0001202501160039 Указ Президента Российской Федерации от 16.01.2025 № 28 "О проведении в Российской Федерации Года защитника Отечества"]</ref>. [[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ|Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗнче]] [[Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи|Тӑван Ҫӗр-шывӑн Аслӑ вӑрҫинче]] Ҫӗнтерӳ 80 ҫул ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.1tv.ru/publikacii/obzor-smi/lidery-stran-sng-prinyali-ideyu-putina-ob-obyavlenii-2025-goda-godom-80-letiya-pobedy-v-vov|title=Лидеры стран СНГ приняли идею Путина об объявлении 2025 года годом 80-летия Победы в ВОВ. Публикации. Первый канал|lang=ru|website=1tv.ru|access-date=2023-10-08|archive-date=2023-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126184856/https://www.1tv.ru/publikacii/obzor-smi/lidery-stran-sng-prinyali-ideyu-putina-ob-obyavlenii-2025-goda-godom-80-letiya-pobedy-v-vov|url-status=live}}</ref>. [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацинче]]: [[Квант|Квантлӑ]] пӗлӳ тата техника тӗнчери ҫулталӑкӗ<ref>[http://undocs.org/ru/A/RES/78/287 Международный год квантовой науки и техники]</ref>, [[Кооператив|Кооперативсен]] тӗнчери ҫулталӑкӗ<ref>[http://undocs.org/ru/A/RES/78/175 Международный год кооперативов]</ref>, [[Пӑрлӑх|Пӑрлӑхсене]] упрамалли тӗнчери ҫулталӑкӗ<ref>[http://undocs.org/ru/A/RES/77/158 Международный год сохранения ледников]</ref>, Тӑнӑҫпа шанӑҫ тӗнчери ҫулталӑкӗ<ref>[http://undocs.org/ru/A/RES/78/266 Международный год мира и доверия]</ref>. == Пулнисем == === Кӑрлач === * [[Кӑрлач, 1]] ** [[Европа Пӗрлешӗвӗ]]н [[Европа Пӗрлешӗвӗн Канашӗ|Канашӗнчи]] [[Венгри]] ертӳҫлӗхӗ хыҫҫӑн [[Польша]] лару пуҫӗ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite news |last=Sekmistrz |first=Paweł |date=3 January 2025 |title=Poland takes over the presidency. Prime Minister on "difficult 6 months"(Polska przejmuje prezydencję. Premier o "trudnych sześciu miesiącach".) |url=https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2025-01-03/inauguracja-polskiej-prezydencji-w-ue/ |access-date=3 January 2025 |work=Polsat News}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 January 2025 |title=PM Donald Tusk at the opening of the presidency: Europe is lucky(Donald Tusk na inauguracji prezydencji: Europa ma szczęście) |url=https://tvn24.pl/polska/polska-prezydencja-w-radzie-unii-europejskiej-oficjalna-inauguracja-przemowienie-premiera-donalda-tuska-st8245824 |access-date=3 January 2025 |website=TVN24}}</ref>. ** [[Румыни]]пе [[Болгари]] [[Шенген зони]]не кӗнӗ<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=Borders open: Bulgaria and Romania celebrate joining Schengen Area |url=https://www.euronews.com/video/2025/01/01/borders-open-bulgaria-and-romania-celebrate-joining-schengen-area |access-date=1 January 2025 |website=Euronews}}</ref>. ** [[Лихтенштейн]]те [[Лихтенштейнти элтеш партнёрлӑхӗ|элтеш партнёрлӑхне]] легализациленӗ. Вӑл 37-мӗш ҫӗр-шыв пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=17 May 2024 |title=Liechtenstein legalizes same-sex marriage in near-unanimous vote |url=https://www.politico.eu/article/liechtenstein-legalizes-same-sex-marriage-in-near-unanimous-vote/ |access-date=1 January 2025 |website=Politico |archive-date=January 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250101120554/https://www.politico.eu/article/liechtenstein-legalizes-same-sex-marriage-in-near-unanimous-vote/ |url-status=live }}</ref>. ** [[Украина]] пилӗк ҫуллӑ газ транзичӗ килӗшӗвӗ вӗҫленӗренпе хӑй территорийӗ урлӑ Раҫҫейӗн пур газне иртме чарнӑ. [[Тӗнчери криминал сучӗ]]н пайташӗ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite news |date=1 January 2025 |title=Russian gas supply to Europe via Ukraine halted after transit deal expires |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/1/russian-gas-supply-to-europe-via-ukraine-halted-after-transit-deal-expires |access-date=1 January 2025 |publisher=Al Jazeera English}}</ref><ref>{{Cite news |date=2025-01-01 |title=Ukraine becomes ICC member state |url=https://www.ukrinform.net/rubric-society/3943923-ukraine-becomes-icc-member-state.html |access-date=2025-01-01 |work=Ukrinform |archive-date=January 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250101102357/https://www.ukrinform.net/rubric-society/3943923-ukraine-becomes-icc-member-state.html |url-status=live }}</ref>. ** [[АПШ]]ри [[Луизиана]] штачӗн [[Нью-Орлеан]]та теракта пула 15 ҫын вилнӗ, 57 ҫын аманнӑ<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn4x88455qpt|title=Ten dead after vehicle drives into large crowd in New Orleans, authorities say|publisher=BBC News|date=1 January 2025|access-date=1 January 2025|archive-date=January 1, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250101122504/https://www.bbc.co.uk/news/live/cn4x88455qpt|url-status=live}}</ref>. ** [[Черногори]]н [[Цетине|Цетинӗри]] [[Цетинӗри массӑллӑ вӗлерӳ (2025)|массӑллӑ вӗлерӗве]] пула 14 ҫын вилнӗ, 3 ҫын ытла аманнӑ<ref>{{Cite news |agency=Associated Press |date=2025-01-01 |title=At least 10 killed and 4 more wounded in Montenegro shooting |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jan/01/at-least-four-killed-and-four-more-wounded-in-montenegro-shooting |access-date=2025-01-01 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref>. === Раштав === * [[Раштав, 26]] – [[Израиль]] [[Сомалиленд]]е йышӑннӑ пӗрремӗш патшалӑх пулса тӑнӑ<ref>{{cite web|date=26 December 2025|title=Israel becomes first country to formally recognise Somaliland as independent state|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-recognises-somaliland-somalias-breakway-region-independent-state-2025-12-26/|website=[[Reuters]]|access-date=26 December 2025 }}</ref>. == Вилнисем == {{catmain|2025 çулта вилнисен ят-йышĕ}} == Асӑрхавсем == {{асӑрхавсем|2}} l9lhntmfcxdraz7jyt3tx7ict1g3cpd 0 125108 878867 852596 2026-11-06T00:09:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878867 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Ахмаров}} {{Ăсчах |Ят = Ахмаров Гайнетдин Нежметдинович |Тăван ят = |Ӳкерчĕк = Ahmarov.jpg |Анлăшĕ = 200px |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1864]] |Çуралнă вырăн = Тутар Наратлă ялĕ, {{ÇВ|Сĕве уесĕ|Сĕве уесĕнче}}, [[Хусан кĕпĕрни]], Раççей империйĕ |Вилнĕ вăхăт = [[1911]], [[авăн, 20]] |Вилнĕ вырăн = [[Хусан кĕпĕрни]], Раççей империйĕ |Гражданлăх = Раççей империйĕ |Ăслăх сфери = истори, археологи, этнографи |Ĕçлев вырăнĕ = |Альма-матер = |Ăсчах степенĕ = |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = Сăвар хулашĕн вырăнне палăртнă }} '''Ахмаров Гайнетдин (Гайнутдин) Нежметдинович (Негимутдинович)''' ( ([[1864]]–[[1911]]) – историк, этнограф, педагог, пĕрлĕх ĕслевçи. 1889-мĕш çултанпа – Хусан кĕпĕрничи вĕрентевçĕсен пĕрлĕхĕн пайташĕ, 1893-мĕш çултаанпа – Хусан университечĕ çумĕнчи археологи, истори тата этнографи пĕрлĕхĕн пайташĕ. Хусанти Хĕвелтухăç клубен йĕркелÿçисенчен пĕри. Истори, этнографи тата чĕлхе тĕлĕшĕнчи хайлавсен авторĕ, коллекционер. Сăвар хулашĕн вырăнне палăртса, çав пĕлĕве ăслав талккăшне кĕртнĕ. == Биографи == Гайнетдин Нежметдинович Ахмаров 1864-мĕш çулта Хусан кĕпĕрнинчи Сĕве уесĕнчи Тутар Нартлă ялĕнче çуралса ÿснĕ. Халĕ ку ял Тутарстанти Хайпăç районне кĕрет. == Историлле Сувар хулин вырăнне палăртни == Чылай вăхăт хушши историлле Сувар хулин вырăнне пĕлмен. Çавна палăртас ĕçре Г. Ахмаров тата, çавăн пекех, Ш. Марджани пысăк вырăн йышăннă. Вĕсем вырăнти халăх кунти халăх (тутарсем, чăвашсем, вырăссем) ус куракан топонимсене тĕпе хунă. [[File:Покровская церковь в Кузнечихе8.jpg|thumb|left|Тутарстанти Сăпас районĕнчи Кузнечихăри Пукрав чиркĕвĕн ишĕлчĕкесем. Г. Н. Ахмаров тата ыттисем те палăртнă тăрăх, ку вырăс ялне ку тĕлĕлле пурăнакан чăвашсем тата тутарсем Сăвар (Кивĕ Сăвар) тесе асăннă, ял çывăхĕнче «Сăвар тăвĕ» пур]] == Ăслав статйисемпе ытти хайлавсем == ;Тутарла * Əхмəрев Г. Болгар тарихы. – Казан, 1909. 134 б. * Əхмəрев Г. Казан тарихы. – Казан, 1910. 116 б. * Əхмəрев Г. Хөсне хат нәмүнәсе. Казан,1911. * Əхмəрев Г. Кыйраәт төрки. Казан, 1911. * Гайнетдин Әхмәрев: тарихи-документаль җыентык. Казан, 2000. ;Вырăсла * Ахмаров Г. Заметки о происхождении нескольких кладбищ при татарских селениях Волжско-Камского края // ИОАИЭ. 1893. Т. XI. Вып. 3.С. 277-278. * Ахмаров Г. Экскурсия на место древнего Сувара // ИОАИЭ. 1893. Т. XI. Вып. 5. С. 478-481. * Ахмаров Г. Городище Япанчино на реке Кубне // ИОАИЭ. 1894. Т. XII. Вып. 2. * Ахмаров Г. О языке и народности мишарей // ИОАИЭ. 1903. Т. XIX. Вып. 2. * Ахмаров Г. Тептяри и их происхождение // ИОАИЭ. 1908. Т. XXIII. Вып. 5. * Гайнетдин Ахмеров. Избранные труды / Вступительная статья Хайрутдинова Р.Г. Историк Гайнетдин Ахмеров. Казань, [[1998]]. == Çăлкуçсем == * Ахметзянов М. Историк Ахмаров // Социалистик Татарстан. 1988. 10 июль. ГА КО. Ф. 574. Оп. 1. Ед. хр. 1841. * Хайрутдинов Р.Г. [https://tatarica.org/ru/razdely/nauka/personalii/ahmarov-gajnetdin-nezhmetdinovich Ахмаров Гайнетдин Нежметдинович] — Тутар энциклопедийĕ (Tatarica). * Шакуров Ф.Н. [https://cyberleninka.ru/article/n/etnogeneticheskie-kontseptsii-tatarskih-istorikov-kontsa-xix-nachala-xx-veka Этногенетические концепции татарских историков конца XIX – начала XX века]. Из истории и культуры народов Среднего Поволжья. 2016. № 6 == Каçăсем == * Искандер Измайлов. [https://web.archive.org/web/20250408114622/https://m.realnoevremya.ru/articles/286007-tatarskaya-istoricheskaya-nauka-stanovlenie-tradicii Татарская историческая наука: становление традиции] — Реальное время. [[Категори:Тутар историкĕсем]] [[Категори:1864 çулта çуралнисем]] [[Категори:1911 çулта вилнисем]] [[Категори:Авăнăн 20-мĕшĕнче вилнисем]] i4j1lei82b4ud4rojuqi2ugaaw8fa7v 0 125568 878777 855638 2026-11-05T18:43:16Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878777 wikitext text/x-wiki {{Хула çинчен|Çӗнӗ хула|—|[[Раççей]]|[[Чăваш Ен]]|[[2007]]|—|17 219 |2024|2,570 млн|56° 07' 30''|47° 23' 20''|Ӳкерчĕк=Novyj-gorod2023.jpg}} '''Çӗнӗ хула''' ({{lang-ru|Новый город}}) — [[Шупашкар|Шупашкар хулин]] [[Калинин районĕ (Шупашкар)|Калинин районӗн]] хӗвелтухӑç пайӗнче, Шупашкарпа [[Çĕнĕ Шупашкар|Çӗнӗ Шупашкар]] хулисен хушшинче, вырнаçнӑ микрорайон. == Кун-çулӗ == Малтан шутласа хунӑ тӑрӑх, Çӗнӗ хула 30 пине яхӑн çын пурӑнаякан уйрӑм [[Муниципаллă йĕркеленӳ|муниципалитет]] пулса тӑмалла пулнӑ. 2007 çулта унӑн ятлӑ проект пӗтӗм Раççейри [[Çурт-йĕр тăваслăх|çурт-йӗр тӑвас]] енӗпе территорисене комплексӑ аталантарма палӑртнӑ эксперименталлӑ инвестици проекчӗсем хушшинче çӗнтерӳçӗсенчен пӗри пулса тӑма та пултарнӑ. Проекта пурнӑçа кӗртмешкӗн вӑл вӑхӑтра ятарласа уçнӑ фирма — «Приволжская градостроительная компания» акционерлӑ уçӑ пӗрлешӳ. Акционерсен шутне Росстрой, Внешторгбанк (ВТБ), [[Чăваш Республикин Министрсен Кабинечĕ|Чӑваш Ен Правительстви]] кӗнӗ. Чи малтан 2008 çулта 100 пин м², 2009 тата хыççӑнхи çулсенче 250-шар пин м² çурт-йӗр туса пыма шут тытнӑ пулин те (тӗллевӗ — 221,4 гектар çинче вырнаçмалли 1,8 млн м² çурт çӗклесси пулнӑ)<ref>{{Cite web|title=На Волге построят новый город|url=http://www.klerk.ru/boss/news/59041/|date=2006-10-11|work=Klerk.ru|accessdate=2017-10-11}}</ref><ref>{{Cite web|title=Президент Чувашии Николай Федоров обсудил с представителями ВТБ вопросы строительства "Нового города".|url=http://r21.rosinv.ru/news/996422/|date=2010-18-01|work=Федеральное БТИ|accessdate=2017-10-11}}</ref><ref>{{Cite web|title=Николай Федоров готовится обсудить с Дмитрием Медведевым "Новый город"|url=https://regnum.ru/news/1065904.html|date=2008-10-07|work=[[Regnum]]|accessdate=2017-10-11}}</ref>, 2009 çул вӗçне 5 пин м² (2 çурт) çеç хута янӑ, тепӗр 10 çурчӗ (31 пин м² яхӑн) тӑвӑнса пынӑ пулнӑ. Вӑл самантра проект пурнӑçланасси иккӗленӳллӗ пулса тӑнӑ пирки [[Раççей Федерацийĕн федераци хăрушсăрлăх хĕсмечĕ|Чӑваш Енри ФСБ управленийӗ]] «Приволжская градостроительная компания» АУП тӗп директорӗ Владимир Филатов тӗлӗшпе, РФ УК 201 статьин 1-мӗш пайӗпе килӗшӳллӗн («Коммерци организацийӗн пуçлӑхӗ хӑй вырӑнӗпе усӑ курса пысӑк сарӑп кӳни»), [[Кĕтеслĕ ĕç|уголовлӑ ӗç]] пуçарнӑ пулнӑ. Усламçӑна ВТБ [[Банк|банкран]] кредит мелӗпе илнӗ 293,3 млн ытла укçапа хӑй пӗлнӗ пек усӑ курнӑшӑн айӑпланӑ<ref>{{Cite web|title="Новый город" в Чувашии будет строить третий директор ПГК|url=https://regnum.ru/news/polit/1206499.html|date=2009-09-17|work=Regnum|accessdate=2017-10-11}}</ref> . Анчах çакӑ, епле пулсан та, Çӗнӗ хулана тӑвас ӗçри синкерлӗ лару-тӑрӑва тӳрлетсе ярайман: 2010 çулхи çӗртме уйӑхӗнче халӑха «Приволжская градостроительная компания» АУП панкрута тухасси пирки пӗлтернӗ <ref name="NewTown">{{Cite web|title=Жильцам размороженное|url=https://www.kommersant.ru/doc/1924016|date=2012-04-26|work=[[Коммерсантъ]]|accessdate=2017-10-11}}</ref>. Çӗнӗ хулари ӗç шӑв-шавӗ çӗнӗрен 2012 çултан тин тытӑнайнӑ: виçӗ строительство [[Организаци|компанийӗ]] — «ИСКО-Ч», «Монолитстрой» тата «Инкост»<ref name="NewTown">{{Cite web|author=Марина Муллина, Татьяна Собко|title=Жильцам размороженное|url=https://www.kommersant.ru/doc/1924016|date=2012-04-26|work=[[Коммерсантъ]]|accessdate=2017-10-11}}</ref> — пуçарнипе ӗç малалла тӑсӑлнӑ, «Чувашгражданпроект» ятлӑ проект институтӗ микрорайона йӗркелес ӗçӗн çӗнӗ планне йышӑннӑ<ref name="Plan">{{Cite news|title=У "Нового города" в Чувашии - новая концепция застройки|url=https://regnum.ru/news/polit/1538672.html|accessdate=2017-10-11|date=2012-06-05}}</ref>. «ИСКО-Ч» тата «Монолитстрой» компанисем ӗçе малтанхи застройщик туса пӗтермен вунӑ пилӗк хутлӑ çуртран пуçланӑ. Çав вӑхӑтрах, транспорт çыхӑнӑвӗсене аталантарас тӗллевпе, вырӑнти [[Çул-йĕр витти|çул-йӗр системине]] те йӗркелеме тытӑннӑ<ref>{{Cite web|title=Дорогу к Новому городу откроют уже в конце этой недели|url=https://forum.na-svyazi.ru/?showtopic=1394068&st=0&p=10862848#entry10862848|date=2012-12-03|accessdate=2017-10-11}}</ref> . == Микрорайон планировки == Микрорайон планировкипе килӗшӳллӗн, «Шупашкар — Çӗнӗ Шупашкар» çул енчи пӗрремӗш линире 9, 16 тата 18 хутлӑ çуртсем вырнаçнӑ. Малалла вара, [[Атăл|Атӑла]] çывхарнӑçемӗн, çуртсен этажӗсен шутне чакарса пыма палӑртнӑ: 9 хутлӑ çуртсенчен пуçласа 5 е 7 хутлӑ çуртсемпе çыран хӗрринчи коттеджсем таран. Проект пысӑк [[Суту-илӳ комплексĕ|суту-илӳ центрӗсем]], суту-илӳ тата офис предприятийӗсем, пушар чаçӗ, нумай функциллӗ центрсем, хӑна çурчӗсем, çӳллӗ офис тата администраци çурчӗсем, шкулсемпе ача сачӗсем, апатлану учрежденийӗсем, аптекӑсем, почта уйрӑмӗсем, лавккасем, кафесем, тухтӑрсен офисӗсем тата сервис предприятийӗсем валли те вырӑн уйӑрнӑ. Кану вырӑнӗсене тивӗçлӗ тӑвассине пысӑк тимлӗх уйӑрма тӑрӑшаççӗ<ref name="Plan">{{Cite news|title=У "Нового города" в Чувашии - новая концепция застройки|url=https://regnum.ru/news/polit/1538672.html|accessdate=2017-10-11}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://regnum.ru/news/polit/1538672.html У "Нового города" в Чувашии - новая концепция застройки]. Regnum. 5 июня 2012. [https://web.archive.org/web/20171012043647/https://regnum.ru/news/polit/1538672.html Архивировано] 12 октября 2017<span class="reference-accessdate">. Дата обращения: 11 октября 2017</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|author=АО "ИСКО-Ч"|title=Объекты строительства|url=http://chestr-grupp.ru/objects/59|accessdate=2017-10-11}}</ref>. == Хальхи лару-тӑру == 2024 çулхи чӳк уйӑхӗн 1-мӗшӗ тӗлне Çӗнӗ хулара 17 219 çын пурӑнать. 2017 çулта «Новоград» ятлӑ [[Ача сачĕ|ача сачӗ]], 2019 çулта тата тепӗр виçӗ ача сачӗ, 2020 çулта 1 600 ача йышӑнма пулатаракан 65-мӗш номерлӗ шкул хута янӑ<ref>{{Cite news|title=Этим летом в Чебоксарах откроют четыре новых детских сада|url=https://forum.na-svyazi.ru/?showtopic=1086327&st=705&p=17176422#entry17176422|accessdate=2017-10-11|work=НА-СВЯЗИ.ru|date=2017-06-14}}</ref><ref>{{Cite news|title=С открытием детского сада жители Нового города поздравляли друг друга как с праздником|url=http://sovch.chuvashia.com/?p=184145|accessdate=2017-10-11|date=2017-06-28}}</ref><ref>{{Cite news|title=В Чебоксарах проинспектирован ход строительства детских садов|url=http://www.cheboksary.ru/education/90108_v_cheboksarah_proinspektirovan_hod_stroitelstva_detskih_sadov.htm|accessdate=2018-11-22|work=Чебоксары.ру|date=2018-11-22}}</ref> . Хальхи вӑхӑтра микрорайонта пурӑнакансем 26-мӗш тата 33-мӗш номерлӗ автобус маршручӗсемпе çӳрееççӗ, çавӑн пекех кунта 65-мӗш маршрутлӑ автобус çӳрет. 2018 çулта çул-йӗр сетьне çӗнетме пуçласа микрорайона тӳрех çитекен [[Шупашкар троллейбусĕ|троллейбус линийӗ]] хывнӑ<ref name="Construction">{{Cite news|title=В 2018 году планируют построить два садика и три дороги|url=https://forum.na-svyazi.ru/?showtopic=2566727&st=0&p=17349883#entry17349883|accessdate=2017-10-11|work=НА-СВЯЗИ.ru|date=2017-08-28}}</ref> . Çӗнӗ хулара почта уйрӑмӗ, пӗтӗмӗшле практика врачӗн уйрӑмӗ, ача-пӑча диспансерӗн филиалӗ, поликлиника пур<ref>{{Cite news|title=В Новом городе открывают поликлинику и аптеку|url=https://forum.na-svyazi.ru/?showtopic=2447443&st=30&p=17326997#entry17326997|accessdate=2017-10-11|work=НА-СВЯЗИ.ru|date=2017-08-17}}</ref> . Темиçе лавккапа кафе, барсемпе пиццерисем ӗçлеççӗ, фитнес центрӗ уçнӑ. 2017 çулхи çуркунне йывӑç [[чиркӳ]] уçса сӑвапланӑ<ref>{{Cite news|title=Построенный за три месяца храм в Новом городе освятили|url=https://forum.na-svyazi.ru/?showtopic=2500266&st=0&p=17015233#entry17015233|accessdate=2017-10-11|work=НА-СВЯЗИ.ru|date=2017-04-10}}</ref> . == Хронологи == 2008 çул — Çӗнӗ хулана тума пуçлани. 2009 çул — малтанхи икӗ çурта хута яни. 2010 çул — «Приволжская градостроительная компания» АУП панкрута тухни, строительствӑна «шӑнтса лартни». 2012 çул — «ИСКО-Ч» тата «Монолитстрой» строительство компанийӗсем пуçарнипе микрорайона çӗнӗрен тума тытӑнни. 2015 çул — ача сачӗ тума тытӑнни. 2016 çул — транспорт çавра çулне, çуран çӳрекенсен тӗп бульварне тата 6-мӗш бульвара туни, микрорайонӑн пӗрремӗш линине тума пуçлани. 2017 çул — ача сачӗ хута кайни, çуран çӳрекенсен 12-мӗш бульварне тата Шупашкарти пӗрремӗш инклюзивлӑ ача-пӑча лапамне туни, почта уйрӑмӗпе поликлиника уçӑлни<ref>{{Cite news|title=В Чебоксарах при поддержке Сбербанка открылась первая инклюзивная площадка «Изумрудный город»|url=https://cheb.ru/news/?shownews=222414|accessdate=2017-10-11|date=2017-08-21}}</ref>. 2018 çул — [[Атӑлҫи федераллӑ округӗ|Атӑлçи тӑрӑхӗнчи]] чи пысӑк бетон скейтпаркӗ уçни <ref>{{Cite news|title=В Чебоксарах открыли крупнейший в Приволжье бетонный скейт-парк|url=https://russia.travel/news/331787/|accessdate=2018-11-22|date=2018-07-24}}</ref> <ref>{{Cite news|title=В Новом городе откроется самый крупный в Поволжье скейт-парк|url=http://www.grani21.ru/news/v-novom-gorode-otkroetsja-samyj-krupnyj-v-povolzhe-skejt-park|accessdate=2018-11-22|date=2018-07-21}}</ref>, Чӑваш Енри пӗрремӗш «машинӑсӑр картиш» ӗçлеме тытӑнни<ref>{{Cite web|title=В Новом городе начался сбор подписей за проект «Двор без машин»|url=https://forum.na-svyazi.ru/?showtopic=2697928|date=2018-07-27|accessdate=2018-11-22}}</ref> . 2019 çул — виçӗ çӗнӗ ача сачӗ уçӑлни, 3-мӗш троллейбус çӳре пуçлани. 2020 çул — 20-мӗш троллейбус çӳре пуçлани, 65-мӗш шкул пӗрремӗш вӗренекенсене йышӑнни. 2023 çул — Çӗнӗ хуларан [[Атăл|Атӑла]] анмалли çула тума тытӑнни. 2024 çул — нарӑс уйӑхӗн 22-мӗшӗнче [[Çĕрпӳ (хула)|Çӗрпӳ хулинче]] иртнӗ Раççей Президенчӗ [[Владимир Путин|Владимир Путинпа]] Чӑваш Ен пуçлӑхӗ [[Олег Николаев]] тӗл пулӑвӗнче микрорайонта çӗнӗ шкул уçас ыйтӑва хускатни<ref>{{Статья|автор=Подслушано, Новый город - Чебоксары}}</ref>. == Урамӗсем == * Прокопьев урамӗ ''(патшалӑх тата парти ӗçченӗ, [[ССКП Чăваш облаçĕн комитечĕ|Чăваш обкомĕн]] пĕрремĕш секретарĕ [[Прокопьев Илья Павлович|И. П. Прокопьев]] (1926 — 2017) ячӗпе)''; * Шупашкар проспекчӗ ''(Чӑваш Республикин тӗп хулине хисеплесе ят панӑ)''; * Токарев урамӗ ''(чӑваш [[Композитор|композиторӗ]], [[Мусăк|мусӑкçи]], «Сарпике» [[балет]] тата ытти хайлавсен авторӗ [[Токарев Аверий Матвеевич|А. М. Токарев]] (1918 — 1997) ячӗпе)''; * Андреев профессор урамӗ ''([[чăваш чĕлхи]] тĕпчевçи тата [[филологи]] ăслăлӑхĕсен тухтăрĕ [[Андреев Иван Андреевич|И. А. Андреев]] (1928 — 2011) ячӗпе)''; * Çӗнӗ хула урамӗ ''(микрорайон ячӗпе)''; * Старт урамӗ ''(пуçласа тунӑ пӗрремӗш урам пулнишӗн çапла ят илнӗ)''; * Галкин урамӗ ''(Шупашкар хулинче çуралса ӳснӗ мусӑкçӑ (валторнист), Раççей Федерацийӗн халӑх артисчӗ [https://xn--80aafhebudawu3c5a9cs.xn--p1ai/russian/%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD-%D0%B2%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%81/ В. А. Галкин] (1947 — 2004) ячӗпе)''; * Игумнов урамӗ ''(патшалӑх тата муниципалитет ӗçченӗ, Шупашкар хулин администрацийӗн пуçлӑхӗ пулнӑ [https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B2,_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 А. А. Игумнов] (1946 — 2020) ячӗпе)''; * Ефимов поэт урамӗ ''([[Ефимов Георгий Андреевич|Г. А. Ефимов]] (1928 — 2005) чӑваш халӑх поэчӗ ячӗпе)''; * Павлов ӳнерçӗ урамӗ ''(чӑваш халӑх художникӗ [https://xn--80aafhebudawu3c5a9cs.xn--p1ai/russian/%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B2-%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80-%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%BD%D0%B8%D0%BA-09-01-1937-01-01-2010/ П. В. Павлов] (1937 — 2010) ячӗпе)''. == Транспорт == * 26 тата 33-мӗш автобуссем; * 3 тата 20-мӗш троллейбуссем; * 65-мӗш маршрут таксийӗ. == Асӑрхаттарусем == {{асăрхавсем}} == Каçӑсем == * [https://web.archive.org/web/20181108065326/http://chestr-grupp.ru/tour/ng.html Çӗнӗ хула тӑрӑх виртуаллӑ тур] . [[Категори:Шупашкар географийĕ]] 62h6u33c0x98otyteyxrklbzydgsw4d 0 126481 878919 860139 2026-11-06T05:28:36Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878919 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Харрисон}} {{пĕр хушаматлисем|Демпси}} {{пĕр хушаматлисем|Гаррисон}} {{Çыравçă | Ят = Гарри Гаррисон | Тăван ят = {{lang-en|Harry Harrison}} | Ӳкерчĕк = Harry Harrison in Moscow.jpg | Анлăшĕ = 260px | Ӳкерчĕке ăнлантврни = Гарри Гаррисон [[Мускав]]ра, çу, 2008. | Çуралнă чухнехи яи = Генри Максвелл Демпси | Суя ятсем = Феликс Бойд (Felix Boyd), <br>Хэнк Демпси (Hank Dempsey), <br>Уэйд Кемпферт (Wade Kaempfert) | Çуралнă вăхăт = [[1925]], [[пуш, 12]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Стамфорд|Стамфордра (Коннектикут)|Стамфорд (Коннектикут)}}, [[Коннектикут]], [[АПШ]] | Вилнĕ вăхăт = [[2012]], [[çурла, 15]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Брайтон|Брайтонра}}, [[Англи]], [[Аслă Британи]] | Гражданлăх = {{USA}} | Ĕçлев тĕсĕ = XX, XXI ĕмĕрсенчи американ прозăçи, [[редактор]] | Хастар çулсем = 1956—2012 | Тĕлĕ = | Жанр = [[Ăслăх фантастики]] | Ĕçсен чĕлхи = акăлчан | Дебют = «Чуллă сăрта шăтаракан» | Парнесем = [[Небьюла]] | Сайт = [http://www.harryharrison.com/ harryharrison.com] }} '''Га́рри Га́ррисон''' ({{lang-en|Harry Harrison}}), чăн ячĕ '''Ге́нри Ма́ксвелл Де́мпси''' ({{lang-en2|Henry Maxwell Dempsey}}; {{date|12|03|1925|1}}, [[Стамфорд (Коннектикут)|Стамфорд]], [[АПШ]] — {{date|15|08|2012|1}}<ref>{{Cite web |url=http://www.harryharrison.com/ |title=harryharrison.com |access-date=2005-07-16 |archive-date=2010-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100114152335/http://www.harryharrison.com/ |url-status=live }}</ref>, [[Брайтон]], [[Англи]], [[Аслă Британи]]) — американ<ref>Çыравçă хăйне кăкри ньюйоркçă тенĕ, 1956 çулта АПШ-ен тухса кайнă та каялла пачах таврăнман пулсан та</ref> {{фантаст-çыравçă|АПШ}} тата {{редактор|АПШ}}. == Биографи == == Библиографи == === Романсем === * ''Космосран мур (Jupiter Plague)''. Малтан ''Plague from Space'' ятпа тухнă ([[1965]]) * ''Вендетта для Святого (Vendetta for the Saint)'' ([[1965]]) * ''Подвиньтесь! Подвиньтесь! (Make Room! Make Room!)'' ([[1966]]). По его мотивам в 1973 году снят научно-фантастический фильм «[[Зелёный сойлент (фильм)|Зелёный сойлент]]». * ''[[Фантастическая сага]] (The Technicolor Time Machine)'' ([[1967]]) * ''[[Тыткăна лекнĕ Çут тĕнче]] (Captive Universe)'' ([[1969]]) * ''[[Космос карапĕн тухтăрĕ]] (Spaceship Medic)'' ([[1970]]) * ''[[Далет-эффект]] (The Daleth effect (In Our Hands, the Stars))'' ([[1970]]) * ''[[Стоунхендж (роман)|Стоунхендж]] (Stonehenge ([[1972]]) (Stonehenge: Where Atlantic Died ([[1983]])).'' Написано в соавторстве с Леоном Стовером (Leon Stover) * ''[[Да здравствует Трансатлантический туннель! Ура!]] (A Transatlantic Tunnel, Hurrah!)'' ([[1972]]) * ''Звездные похождения галактических рейнджеров (Star Smashers of the Galaxy Rangers)'' ([[1973]]) * ''Человек из <nowiki>С.В.И.H.</nowiki> и <nowiki>Р.О.Б.О.Т.</nowiki> (The Man from <nowiki>P.I.G.</nowiki> and <nowiki>R.O.B.O.T.</nowiki>)'' ([[1974]]) * ''Калифорни айсбергĕ (The California Iceberg)'' ([[1975]]) * ''Ӳкекен çăлтăр (Skyfall)'' ([[1976]]) * ''Çăлăну шлюпки (Lifeboat).''[[Диксон Гордон|Гордон Р. Диксонпа]] пĕрле çырнă ([[1977]]) * ''Планета историйĕ (Planet Story)'' ([[1978]]) * ''QE2 тĕле çитеймест (The QEII is Missing)'' ([[1982]]) * ''Тапăнса кĕмелли тĕл: Çĕр (Invasion: Earth)'' ([[1982]]) * ''Пăлхаçă вăхăчĕ (A Rebel in Time)'' ([[1983]]) * ''Выбор по Тьюрингу (The Turing Option).'' Написано в соавторстве с [[Мински, Марвин|Марвином Мински]] ([[1992]]) === «Вилĕм тĕнчи» серийĕ === {{main|Вилĕм тĕнчи}} * ''[[Неукротимая планета]] (Deathworld)'' (1960) * ''[[Этика специалисчĕ]] (The Ethical Engineer)'' (1964) * ''[[Утлă Варварсем]] (Horse Barbarians)'' (1968) * ''[[Нафталинри линкор]] (The Mothballed Spaceship)'' (рассказ, 1973) * ''[[Вилĕм тĕнчине таврăнни]] (Return to Deathworld).'' [[Ант Скаландис]] ячĕшĕн Гарри Гаррисонпа пĕрле хайланă, [[РФ|Раççейре]] тата [[Литва|Литвара]] çеç кăларнă (1998) * ''[[Вилĕм тĕнчи турăсен çулĕнче]].'' Написано Антом Скаландисом в формальном соавторстве с Гарри Гаррисоном, издано только в России (1997) * ''Вилĕм тĕнчи флибустьерсене хирĕç (Deathworld vs. Filibusters). '' [Состоит из 2-х книг: 1. Флибустьерский рай; 2. Ад для флибустьеров]. Написано в формальном соавторстве с Антом Скаландисом, издано только в России и Литве (1998) * ''Вилĕм тĕнчи тата твари из Преисподней (The Creatures from Hell).'' [Состоит из 2-х книг: 1. Люди страшнее монстров; 2. Парад феноменов]. Написано в формальном соавторстве с Антом Скаландисом, издано только в России (1999) * ''Вилĕм тĕнчи. Ăстăнĕпе тус маррисем (Deathworld 7: Foes in Intelligence).'' Написано в формальном соавторстве с [[Михаил Ахманов|Михаилом Ахмановым]], издано только в России (2001) === «Мăлатук тата хĕрес» серийĕ === === «Этем» серийĕ === {{main|Эдем (трилоги)|l1=Эдем}} * ''[[Запад Эдема]] (West of Eden)'' ([[1984]]) * ''[[Зима в Эдеме]] (Winter in Eden)'' ([[1986]]) * ''[[Возвращение в Эдем (роман)|Возвращение в Эдем]] (Return to Eden)'' ([[1989]]) * ''Заря бесконечной ночи (Dawn of the Endless Night)'' ([[рассказ]], [[1992]]) === «Тони Хокин» серийĕ === * ''Месть Монтесумы (Montezuma’s Revenge)'' ([[1972]]) * ''Месть Королевы Виктории (Queen Victoria’s Revenge)'' ([[1974]]) === «Çăлтăрсем тата ярăмсем» серийĕ === {{main|Çăлтăрсем тата ярăмсем (трилоги)|l1=Çăлтăрсем тата ярăмсем}} * ''Кольца анаконды (Stars and Stripes Forever)'' ([[1998]]) * ''Враг у порога (Stars and Stripes in Peril)'' ([[2000]]) * ''В логове льва (Stars and Stripes Triumphant)'' ([[2002]]) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * [http://www.harryharrison.com/ Официальный сайт]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100114152335/http://www.harryharrison.com/ |date=2010-01-14 }} * {{fantlab|http://www.fantlab.ru/autor13|title=Гарри Гаррисон}} * [https://books.google.com.ua/books?id=k32BAwAAQBAJ&pg=PA29&lpg=PA29&dq=Harry+Harrison+irish+Citizenship&source=bl&ots=_FCC8P6td-&sig=a-KtBV5XXWT4LRnKF9BfM7iYBDw&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjav47LhczSAhUmOJoKHbXcBzYQ6AEIKDAC#v=onepage&q=Harry%20Harrison%20irish%20Citizenship&f=false Гарри Гаррисон книга воспоминаний Harry Harrison: A memoir]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107004315/https://books.google.com.ua/books?id=k32BAwAAQBAJ&pg=PA29&lpg=PA29&dq=Harry+Harrison+irish+Citizenship&source=bl&ots=_FCC8P6td-&sig=a-KtBV5XXWT4LRnKF9BfM7iYBDw&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjav47LhczSAhUmOJoKHbXcBzYQ6AEIKDAC#v=onepage&q=Harry%20Harrison%20irish%20Citizenship&f=false |date=2017-11-07 }} '''Интервью''' * [https://web.archive.org/web/20191017062723/https://golubchikav.livejournal.com/457560.html Видеоинтервью Гаррисона] * [http://www.netslova.ru/kruchik/garrison.html Гарри Гаррисон: «Я бы изобрел оружие, поражающее только генералов»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105145704/http://www.netslova.ru/kruchik/garrison.html |date=2012-01-05 }} * [http://www.fantlab.ru/article12 «Хватит ненависти!» Интервью Гаррисона для Washington ProFile]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113013539/http://www.fantlab.ru/article12 |date=2011-11-13 }} * ''[[Мальский, Игорь Степанович|Мальский Игорь]]''. [http://fantlab.ru/article11 «Мои сахарные пилюли иногда трудно проглотить»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111112124347/http://fantlab.ru/article11 |date=2011-11-12 }} // Санкт-Петербургский университет. — [[1998]]. * [http://www.solidarnost.org/thems/znamenitost/znamenitost_5045.html «Укротитель стальных крыс». Интервью газете «Солидарность» (2008)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120819011248/http://www.solidarnost.org/thems/znamenitost/znamenitost_5045.html |date=2012-08-19 }} {{^}} {{Тулаш каçăсем}} {{Гарри Гаррисонăн хайлавĕсем}} [[Категори:1925 çулта çуралнисем]] [[Категори:Пушăн 12-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2012 çулта вилнисем]] [[Категори:Çурлан 15-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Гарри Гаррисон| ]] [[Категори:АПШ фантаст-çыравçисем]] [[Категори:«Небьюла» премин лауреачĕсем]] [[Категори:Акăлчан çыравçисем]] [[Категори:АПШ эсперантисчĕсем]] [[Категори:ESFS премин лауреачĕсем]] [[Категори:Ирланлири фэнтези çыравçисем]] [[Категори:Ăслăх фантастики тата фэнтези Мухтав залĕн пайташĕсем]] l5lmhe4zsvbo8ovs8t2g88o071a8jam 0 129000 878768 870638 2026-11-05T18:09:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878768 wikitext text/x-wiki {{Юрă |Ячĕ = Çул юхать, юхать |Хуплашка = |Шăрантаракан = [[Архипкин Николай Александрович]], Раççей культура тава тивĕçлĕ ĕçлевçи (2003) |Альбом = |Кăларнă = |Çырнă = [[1970]]-мĕш çулсен иккĕмĕш çурри |Жанр = лирикăлла [[юрă]] |Вăрăхлăх = |Лейбл = |Автор = сăввин авторĕ [[Ахрат Иван Васильевич]] , кĕввин авторĕ [[Степанов Илья Романович]] |Продюсер = |Унченхи = |Номер1 = |Номер2 = |Çитесси = |Номер3 = }} '''Çул юхать, юхать''', [[Степанов Илья Романович|Илья Степанов]] композитор кĕвĕленĕ чи паллă виçĕ<ref>«Шăнкрав курăкĕ», «Юрату сăмсахĕ» тата «Çул юхать, юхать».</ref> юрăран пĕри<ref>Таисия Ташней. [https://chuvash.org/news/42975.html Персона: Илья Степанов композитора сума суса пуҫтарӑннӑ]</ref>. Юрра дуэт (вокал ансамблĕ) валли аранжирлекенĕ [[Зимин Николай Александрович|Н. А. Зимин]] композитор («Акатуй юрри-ташши» кĕнекере пичетленнĕ, [[2014]]-мĕш çулта)<ref>[https://unioncomposers.ru/public/upload/1/76ee7d3d0c-.pdf Список композиторских работ Зимина Н. А.]</ref>. Сăвă авторĕ [[Ахрат Иван Васильевич]]. Чи паллă пушкаравçăсенчен пĕри — Раççей культура тава тивĕçлĕ ĕçлевçи (2003) [[Архипкин Николай Александрович]], вăл Пенза облаçĕнчен, чăваш<ref>[https://yandex.ru/video/preview/2792422702494380679 Архипкин Николай Александрович]</ref>. [[File:Blue sky, white-gray clouds.JPG|thumb|Янкăр кăвак пĕлĕт]] == Çавăн пекех пăхăр == * [http://music.chuvashi.info/shankarav-kurake.html Шăнкрав курăкĕ. Валентина Никанорова юрлать.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170216160708/http://music.chuvashi.info/shankarav-kurake.html |date=2017-02-16 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=LUcvEePa5X4 Юрий Сергеевпа Евгений Григорьев - Шăнкрав курăкĕ] * [https://www.youtube.com/watch?v=A1lSu_lWNUo "шанкрав кураке". чувашская песня Опубликовано: 27 окт. 2016 г. 27 10 2016, чебоксары, ансамбль "сявал"] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == *[https://web.archive.org/web/20251209215125/https://mp3cc.biz/m/5157696-olga-prokopeva/ все песни от: Ольга Прокопьева] [[Категори:Чăваш культури]] [[Категори:Чăваш мусăкĕ]] [[Категори:Чăваш юррисем]] die7m2u95fhbxg9pckixufib1qjd246 0 130208 878754 876941 2026-11-05T17:18:21Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878754 wikitext text/x-wiki [[File:Globespin-tilt-23.4.gif|thumb|]] '''Çĕрĕн талăкри хăй тĕнĕлĕ таври çаврăнăвĕ''' == Çавăн пекех == * [[Варринченле вăй]] * [[Кориолис вăйĕ]] * [[Гидроаэромеханикăри Кориолис вăйĕ]] * [[Фуко маятникĕ]] * [[Тĕнчен гелиоцентрла тытăмĕ]] * [[Гераклид Понтисем]] * [[Аристарх Самоссем]] * [[Ариабхата]] * [[Николай Коперник]] * [[Тӳпери сферăсен çаврăнăвĕ пирки]] * [[Галилео Галилей]] * [[Эфемеридла вăхăт]] * [[Тулăмла хăвăртлану]] * [[Дельта T]] * [[Талăк]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == {{refbegin|2}} * ''Л. Г. Асламазов, А. А. Варламов'', «Удивительная физика», М.: Наука, 1988. [https://web.archive.org/web/20091022093439/http://ilib.mirror1.mccme.ru/djvu/bib-kvant/kvant63.htm DJVU] * ''В. А. Бронштэн'', Трудная задача, Квант, 1989. № 8. С. 17. * ''A. В. Бялко'', «Наша планета — Земля», М.: Наука, 1983. [https://web.archive.org/web/20091022114617/http://ilib.mirror1.mccme.ru/djvu/bib-kvant/earth.htm DJVU] * ''И. Н. Веселовский'', «Аристарх Самосский — Коперник античного мира», Историко-астрономические исследования, Вып. VII, с.17-70, 1961. [http://naturalhistory.narod.ru/Person/Aristarch_1.htm Online]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Декабрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }} * Р. Граммель, «Механические доказательства движения Земли», УФН, том III, вып. 4, 1923. [https://ufn.ru/ru/articles/1923/4/c/ PDF] * Г. А. Гурев, «Учение Коперника и религия», М.: Изд-во АН СССР, 1961. * Г. Д. Джалалов, «Некоторые замечательные высказывания астрономов Самаркандской обсерватории», Историко-астрономические исследования, вып. IV, 1958, с. 381—386. * А. И. Еремеева, «Астрономическая картина мира и её творцы», М.: Наука, 1984. * С. В. Житомирский, «Античная астрономия и орфизм», М.: Янус-К, 2001. * И. А. Климишин, «Элементарная астрономия», М.: Наука, 1991. * А. Койре, «От замкнутого мира к бесконечной Вселенной», М.: Логос, 2001. * Г. Ю. Ланской, «Жан Буридан и Николай Орем о суточном вращении Земли», Исследования по истории физики и механики 1995—1997, с. 87-98, М.: Наука, 1999. * А. А. Михайлов, «Земля и её вращение», М.: Наука, 1984. [https://math.ru/lib/bmkvant/35 DJVU] {{Ĕçлемен каçă|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ''Г. К. Михайлов, С. Р. Филонович''. [https://www.studmed.ru/mihaylov-gk-filonovich-sr-k-istorii-zadachi-o-dvizhenii-svobodno-broshennyh-tel-na-vraschayuscheysya-zemle_7eea131bf2e.html К истории задачи о движении свободно брошенных тел на вращающейся Земле], Исследования по истории физики и механики 1990, с. 93-121, М.: Наука, 1990. * Е. Мищенко, Ещё раз о трудной задаче, Квант. 1990. № 11. С. 32. * А. Паннекук, «История астрономии», М.: Наука, 1966. [http://naturalhistory.narod.ru/Person/Lib/Pannekuk/Index.htm Online] * А. Пуанкаре, «О науке», М.: Наука, 1990. [http://ivanik3.narod.ru/linksPuankareOnauke.html DJVU] * Б. Е. Райков, «Очерки по истории гелиоцентрического мировоззрения в России», М.-Л.: АН СССР, 1937. * И. Д. Рожанский, «История естествознания в эпоху эллинизма и Римской империи», М.: Наука, 1988. * Д. В. Сивухин, «Общий курс физики. Т. 1. Механика», М.: Наука, 1989. * О. Струве, Б. Линдс, Г. Пилланс, «Элементарная астрономия», М.: Наука, 1964. * В. Г. Сурдин, «Ванна и закон Бэра», Квант, No 3, с. 12-14, 2003. [http://school-collection.edu.ru/catalog/res/ec4fdfcd-7910-2d48-99fc-5520257aab0a/?from=9023bcce-0ea5-7fd4-9591-275f2a04b301&interface=pupil DJVU] [https://web.archive.org/web/20090628075955/http://kvant.mirror1.mccme.ru/2003/03/index.htm PDF] * А. Фантоли, «Галилей: в защиту учения Коперника и достоинства Святой Церкви», М.: Мик, 1999. * P. Ariotti, «From the top to the foot of a mast on a moving ship», Annals of Science, Volume 28, Issue 2, pp. 191–203(13), 1972. * A. Armitage, «The deviation of falling bodies», Annals of Science, Volume 5, Issue 4, pp. 342–51, 1947. * {{статья |автор=Burstyn H. L. |заглавие=The deflecting force of the earth's rotation from Galileo to Newton |издание=Annals of Science |ссылка=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00033796500200041 |место= |volume=21 |год=1965 |ref = Burstyn |pages=47—80 }} * {{статья |автор=Burstyn H. L. |заглавие=Early explanations of the role of the Earth's rotation in the circulation of the atmosphere and the ocean |издание=Isis |ссылка=https://www.jstor.org/pss/227957 |место= |volume=57 |год=1966 |ref = Burstyn |pages=167—187 }} * J. W. Campbell, «The Deviations of Falling Bodies», Journal of the Royal Astronomical Society of Canada, Vol. 12, p. 202—209, 1918. [http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1918JRASC..12..202C/0000202.000.html Online] * B. Chatterjee, «A glimpse of Aryabhata’s theory of rotation of Earth», Indian J. History Sci., volume 9(1), pp. 51–55, 1974. * A. H. Compton, «A Determination of Latitude, Azimuth, and the Length of the Day Dependent of Astronomical Observations», Popular Astronomy, vol. 23, pp. 199–207, 1915. [http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1915PA.....23..199C/0000207.000.html Online] * J. L. E. Dreyer, «History of the planetary systems from Thales to Kepler», Cambridge University Press, 1906. [https://archive.org/details/historyofplaneta00dreyuoft PDF] * R. Dugas, «A history of mechanics», Editions du Griffon, Neuchatel, Switzerland, 1955. [https://archive.org/details/historyofmachani000518mbp PDF] * C. M. Graney, «Contra Galileo: Riccioli’s „Coriolis-Force“ Argument on the Earth’s Diurnal Rotation», Physics in Perspective, V. 13, No 4, 387—400, 2011. [http://www.springerlink.com/content/523x1t2735718302/ Online]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Февраль 2020 |bot=InternetArchiveBot }} * E. Grant, «Late Medieval Thought, Copernicus, and the Scientific Revolution», Journal of the History of Ideas, Vol. 23, No. 2, pp. 197–220, 1962. * E. Grant, «A Source Book in Medieval Science», Harvard University Press, 1974. * E. Grant, «In Defense of the Earth’s Centrality and Immobility: Scholastic Reaction to Copernicanism in the Seventeenth Century», Transactions of the American Philosophical Society, New Ser., Vol. 74, No. 4. (1984), pp. 1–69. * W. G. Guthrie, «The rotation of the Earth», Irish Astronomical Journal, Vol. 1, p. 213, 1951. [http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1951IrAJ....1..213G/0000213.000.html Online] * J. G. Hagen, «The free-pendulum experiment photographed», Popular Astronomy, Vol. 38, p. 381, 1930. [http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1930PA.....38..381H/0000381.000.html Online] * [[Хит, Томас Литтл|T. L. Heath]], «Aristarchus of Samos, the ancient Copernicus: a history of Greek astronomy to Aristarchus», Oxford: Clarendon, 1913; reprinted New York: Dover, 1981. [https://archive.org/details/aristarchusofsam00heatuoft PDF] * K. J. Howell, «The role of biblical interpretation in the cosmology of Tycho Brahe», Stud. Hist. Phil. Sci., Vol. 29, No. 4, pp. 515–537, 1998. * A. Koyre, «Galileo and the Scientific Revolution of the Seventeenth Century», The Philosophical Review, Vol. 52, No. 4, pp. 333–348, 1943. * A. Koyre, «A Documentary History of the Problem of Fall from Kepler to Newton», Transactions of the American Philosophical Society, New Ser., Vol. 45, No. 4., pp. 329–395, 1955. * T. S. Kuhn, «The Copernican Revolution: planetary astronomy in the development of Western thought», Cambridge: Harvard University Press, 1957. ISBN 0-674-17100-4. * D. Massa, «Giordano Bruno and the top-sail experiment», Annals of Science, Volume 30, Issue 2, pp. 201–211(11), 1973. * G. McColley, «The theory of diurnal rotation of the Earth», Isis, volume 26 (1937), pages 392—402. * F. J. Ragep, «Tusi and Copernicus: The Earth’s Motion in Context», Science in Context 14 (2001) (1-2), p. 145—163. * W. F. Rigge, «Experimental Proofs of the Earth’s Rotation», Popular Astronomy, vol. 21, pp. 208–216, 267—276, 1913. [http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1913PA.....21..208R/0000208.000.html Part 1] [http://articles.adsabs.harvard.edu/full/1913PA.....21..267R Part 2] * E. Rosen, «Kepler and the Lutheran attitude towards Copernicanism in the context of the struggle between science and religion», Vistas in Astronomy, vol. 18, Issue 1, pp. 317–338, 1975. * L. Russo, «The forgotten revolution: how science was born in 300 BC and why it had to be reborn», Berlin: Springer 2004. * C. Schiller, «Motion Mountain», [http://www.motionmountain.net/ Online edition] (Chapter 5. From the rotation of the Earth to the relativity of motion) * B. L. van der Waerden, «On the motion of the planets according to Heraclides of Pontus», Arch. Internat. Hist. Sci. 28 (103) (1978), 167—182. [http://naturalhistory.narod.ru/Person/Modern/Waerden/Waerden_Heraclides.htm Русский перевод] * B. L. van der Waerden, «The heliocentric system in Greek, Persian and Hindu astronomy», in «From deferent to equant: A Volume of Studies in the History of Science in the Ancient and Medieval Near East in Honor of E.S. Kennedy», Annals of the New York Academy of Sciences, Volume 500, June 1987, 525—545. [http://naturalhistory.narod.ru/Person/Waerden/Waerden_Gelio.htm Русский перевод]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Декабрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }} * R. S. Westman, «The Copernicans and the Churches», God and Nature: Historical Essays on the Encounter between Christianity and Science, ed. by D.C. Lindberg and R.L. Numbers, p. 76-113, Berkeley: University of California Press, 1986. * {{публикация|книга |автор=Пасынок |автор имя=Л. |ответственный=ФГУП «ВНИИФТРИ» |заглавие=Методы и средства определения параметров вращения Земли |тип=журн |издание=Альманах современной метрологии |issn=2313-8068 |том=3 |номер=8 |год=2016 |страницы=269–323 |удк=521.3, 521.92 |ссылка=http://pvz.vniiftri.ru/theory/StatyaSchool_v3.pdf |архив дата=2020-12-10 |архив=https://web.archive.org/web/20201210212819/http://pvz.vniiftri.ru/theory/StatyaSchool_v3.pdf |ref=Пасынок }} {{refend}} == Каçăсем == {{Навигаци}} * ''Ю. А. Кимелев, Т. Л. Полякова''. [http://gorgone.h10.ru/Files__/Books__/new/know/9.htm Наука и религия. Глава 3. Коперниканская революция] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071204073450/http://gorgone.h10.ru/Files__/Books__/new/know/9.htm |date=2007-12-04 }}. * ''И. В. Лупандин''. Лекции по истории натурфилософии: [http://www.krotov.info/lib_sec/12_l/lup/andin_10.html 10. Космология Николая Орема], [http://www.krotov.info/lib_sec/12_l/lup/andin_12.html 12. Космология Альберта Саксонского]. * ''В. Ф. Майоров''. [http://fiz.1september.ru/view_article.php?ID=201000217 Как узнать, что Земля вращается?] * ''Г. А. Гурьев''. [http://vzgljadnamir.narod.ru/biblioteka/GurevHTML/index.htm#ogl Системы мира от древнейших времён до наших дней] * [http://files.school-collection.edu.ru/dlrstore/6e77355b-0241-9e89-a75e-081e41059e04/00149188627219695/00149188627219695.htm Опыт Фуко: доказательство вращения Земли]{{ref|en}} * ''G. Hagen''. [http://www.newadvent.org/cathen/15183a.htm J. Systems of the Universe (The catholic encyclopedia)]{{ref|en}} * {{cite web | author = | url = http://www.astromyth.ru/Astronomy/Movement.htm | title = Куда мы движемся? | access-date = 2013-03-06 | lang = ru | archive-url = | archive-date = }} * {{книга|заглавие = Общая теория вращения Земли |автор= [[Ержанов, Жакан Сулейменович|Ержанов Ж. С.]], [[Калыбаев, Айсултан Абдуллович|Калыбаев А. А.]]|место= М |год = 1984 |страниц= 254 |ссылка=https://www.phantastike.com/science/obschaya_teoriya_vrascheniya_zemli/pdf/ }} {{Тулаш каçăсем}} {{Çĕр}} * bse.sci-lib.com/article082842.html * bse.sci-lib.com/article092586.html [[Категори:Çĕр (планета)]] [[Категори:Астрономи историйĕ]] 2uk49n49xhoy3ez6izeipl6gtq3wqyd 0 131069 878825 878621 2026-11-05T21:53:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878825 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Antibiotic sensitivity test.jpg|мини|Петри чăники çинче бактерисене антибиотиксемпе тĕрĕслесе пăхни. Дисксен таврашĕнче бактерисем ӳсмен — антибиотик вĕсене чарать]] '''Антибиотик''' (грекла {{lang-grc|ἀντί}} — «хирĕç» тата {{lang-grc|βίος}} — «пурнăç»; вырăсла „антибиотик“) — [[бактерисем|бактерисене]] пĕтерекен е вĕсен ӳсĕвне чаракан химилле япалалăхсем; вĕсене инфекцилле чирсене сиплемелли эмел пек анлăн усă кураççĕ<ref name="msd">[https://www.msdmanuals.com/ru/дома/инфекции/антибиотики/обзор-антибиотиков ''Обзор антибиотиков'' — Справочник MSD]</ref>. Антибиотиксем бактерисене вĕлереççĕ е вĕсен ĕрчевне чараççĕ; çакăн пек чухне çын организăмĕн хăйĕн хӳтĕлев вăйĕсем чирлĕ бактерисене туллиех пĕтерме пултарайсах кайраççĕ<ref name="msd"/>. [[XX ĕмĕр]]ĕн варринче антибиотиксем медицинăна питĕ кăнарлă улшăну кĕртнĕ: вĕсĕр пуçа çынлăх малтан вилĕмлĕ пулнă нумай инфекци чирĕ сиплеме май кĕрсе илнĕ. Тĕнче сывлăх сыхлав организацийӗ (ВОЗ) шухăшĕпе, çĕнĕ медицинăн нумай пахалăхĕ — операци тумалли анестези, орган трансплантацийĕ, онкологи сиплевӗ — эффективлă антибиотиксĕр ĕçлеместь<ref name="vozamr">[https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/antimicrobial-resistance ''Устойчивость к противомикробным препаратам'' — ВОЗ]</ref>. Халăх хушшинче антибиотиксен ĕçлевĕн никĕсне лайăх ăнланмаççĕ. Вĕсене вирусла чирсене — гриппа, сивĕреннине — сиплеме усă курма юрать тесе шутлаканнисем нумай. Чăннипе вара антибиотиксем [[вирус]]сем çине нимĕнле майпа та тивмеççĕ<ref name="msd"/>. Антибиотика лайăхмар усă курни — курсăн малтанлах пăрахни, дозăна пĕчĕклени, тухтăр сĕнмен çĕрте ĕçлени — бактерисен антибиотика çирĕплĕн тăракан тĕсĕсем (штаммĕсем) сарăлма параççĕ; çак проблема паянхи кун пĕтĕм тĕнчери сывлăх сыхлавĕшĕн чи пысăк хăрушлăхсенчен пĕри пулать<ref name="vozamr"/>. == Палăртавĕ == «Антибиотик» термина [[1942]] çулта американ микробиологĕ [[Зельман Ваксман]] кĕртнĕ<ref name="bentley">[https://archive.org/details/journal-of-industrial-microbiology-biotechnology_2009-06_36_6/page/775 R. Bentley, J. W. Bennett. ''What is an antibiotic? Revisited'' — Advances in Applied Microbiology, 2003]</ref>. Унăн классикăлла палăртăвĕпе, антибиотик — микроорганизмсен (кăмпасен, актиномицетсен, бактерисен) тăвакан, ытти микроорганизмсене пĕтерме е вĕсен ӳсĕвне чарма пултаракан химилле япалалăх. Унăн вăйĕ избирателлĕ: пĕр микроорганизмсене вăл сирпĕнет, теприсене çук; çавăнпа кашни антибиотик хăйĕн антимикроблă спектрпе палăрса тăрать<ref name="bentley"/>. [[1947]] çулта Р. Бенедикт тата Дж. Лэнглайк ытти палăртăвĕ те панă: антибиотик — чĕрĕ организмсем тăвакан, пĕчĕк концентрацире те микроорганизмсен чĕрĕ ĕçĕсене чаракан химилле пĕрлешÿ<ref name="bentley"/>. Авалхи палăртупа антибиотиксем çутçанталăкра микроорганизмсенчен çеç пулакан япалалăхсем пулнă. Çавăнпа çутçанталăкра аналогĕ çук синтетикăлла препаратсене (сульфаниламидсене, фторхинолонсене) уйрăммăн «антибактериллĕ хими препарат» тенĕ. Халĕ вара çак чикĕ пачахрах шăратăннă: синтетикăлла, анчах классикăлла антибиотиксемпе пĕр тан вăйлă препаратсене те калаçура антибиотик теме йышăннă; çапла вара «антибиотик» сăмах ытларах «антибактериллĕ препарат» тенине пĕлтерет<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/science/antibiotic ''Antibiotic'' — Encyclopædia Britannica]</ref><ref name="msd"/>. Тĕнче АТХ классификацийĕнче тата Раççей Минздравĕн документĕсенче «антибиотик» сăмах вырăнне «противомикроблă препарат» тенипе усă кураççĕ<ref name="ruwiki">[https://ru.wikipedia.org/wiki/Антибиотики ''Антибиотики'' — Вырăс Википедийĕ]</ref>. Антибиотиксене антисептикĕсенчен те уйăрмалла. Антисептикӗсем (спирт, йод, хлор препарачӗсем) микробсене тирĕ çинче, япала çинче пĕтереççĕ. Антибиотиксем вара организм шăтăкĕнче — юнра, клеткăсенче — ĕçлеççĕ, çавăнпа вĕсене çын организăмĕ кăна ĕçлеттерет. Ку уйрăмлăха пĕлни сиплевре пӗлтерӗшлӗ: çĕр-çурăма антисептикпа, организăмăн шалти инфекцине антибиотикпа сиплеççĕ<ref name="msd"/>. == Истори == === Авалхи самантсенчен === Авалхи [[Икĕпат]], [[Китай]] тата [[Инди]] сиплевçисем инфекциленнĕ çĕрсене кăмпаланнă çăкăр çыпăçтарса сипленĕ: çак çăкăр çинчи кăмпăра çинче антибиотиксем пурри вĕсене паллă пулман пулин те, сиплев эффектне вĕсем асăрханă. Авалхи грексем те плесеньпе тата ытти ÿсентăрансемпе усă курнă<ref name="britannica"/>. Çавăн пекех Балкан çӗршывӗсенче кӑмпаланӑ ҫӑкӑрпа ҫӗр-ҫура сипленӗ; ӑсчахсем авалхи ҫынсен шӑмӑшӗсенче те антибиотик йӗрӗсене тупнӑ<ref name="enwiki">[https://en.wikipedia.org/wiki/Antibiotic ''Antibiotic'' — Акӑлчан Википедийӗ]</ref>. Çĕнĕ самантран инфекцисене химилле эмелпе сиплессине ăслăлăх енĕпе никĕсленĕ пĕрремĕш ĕç [[Пауль Эрлих]] ячĕпе çыхăннă. [[1909]] çулта унăн ушкăнĕ сифилис çăкакан спирохетăна пĕтерекен пĕрремĕш синтетикăлла препарат — сальварсана — туса илнĕ. Эрлих шухăшĕпе, çакăн пек эмел чирле клеткăсене кăна персе пăрахмалла, çынăн сывлă клеткисене вара сиенлемелле мар («маги пули» принципӗ)<ref name="britannica"/>. [[1870]]-мĕш çулсенче ку ăнлава ăслăлăх енĕпе тĕпчеме тытăннă. Раççей тухтăрĕсем [[Вячеслав Манассеин]] тата [[Алексей Полотебнов]] симĕс кăмпана (''Penicillium glaucum'') тишкерсе, унăн бактерисен ӳсĕвне чаракан пулăмне ăнлантарнă; [[1873]] çулта Полотебнов çак кăмпапа тире чирĕсене сиплеме сĕннĕ. Анчах çак ĕçсене çĕнĕрен аталантарма никам та пуçламан<ref name="bmep">[https://бмэ.орг/index.php/ПОЛОТЕБНОВ_Алексей_Герасимович ''Полотебнов Алексей Герасимович'' — Большая медицинская энциклопедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127131917/https://xn--90aw5c.xn--c1avg/index.php/%D0%9F%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%A2%D0%95%D0%91%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2020-11-27 }}</ref><ref name="bmem">[https://бмэ.орг/index.php/МАНАССЕИН_Вячеслав_Авксентьевич ''Манассеин Вячеслав Авксентьевич'' — Большая медицинская энциклопедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029071417/https://xn--90aw5c.xn--c1avg/index.php/%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%95%D0%98%D0%9D_%D0%92%D1%8F%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2_%D0%90%D0%B2%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2020-10-29 }}</ref>. === Пенициллина уçни === [[Ӳкерчĕк:Alexander Fleming 1945b.jpg|мини|Александр Флеминг, пенициллина уçаканĕ]] [[1921]] çулта лондон микробиологĕ [[Александр Флеминг]] лизоцим ятлă антисептик ферментне уçнă: çак япалалăх çынăн çăвар шывĕнче, çăвăртăвĕнче те пур, бактерисене вĕлерет, çын организăмне вара сиенлеместь. Çак тупăш ăна çĕнĕрех шырава хистенĕ<ref name="flemingbio">[https://www.britannica.com/biography/Alexander-Fleming ''Alexander Fleming'' — Encyclopædia Britannica]</ref>. [[1928]] çулхи [[авăн, 3]] Флеминг хăйĕн лабораторинче [[стафилококк]] культурисем çине симĕс кăмпа (''Penicillium notatum'') лекнине асăрханă. Кăмпа колонийĕсем таврашĕнче бактерисем пачах ӳсмен. Флеминг çулла канма кайса лабораторирен таврӑннӑ пулнӑ; вӑл пинӗ-пинчи культура тӑпӑкӗсене тӗрӗслесе пӑхнӑ чухне пӗр тӑпӑкра ӳснӗ кӑмпана курнӑ. Флеминг çакна кăмпан уйăрса кăларнă япалалăхĕ бактерисене вĕлерет тесе ăнлантарнă та ăна «[[пенициллин]]» ят панă. [[1929]] çулта вăл хăйĕн тупăшĕ çинчен ăслăлăх статья пичетлесе кăларнă<ref name="fleming">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2048009/ A. Fleming. ''On the Antibacterial Action of Cultures of a Penicillium'' — British Journal of Experimental Pathology, 1929]</ref>, анчах пенициллин питĕ çăмăл арканаккипе ăна чĕрĕ ĕçе кĕртесси ăслăлăх пĕрлĕхĕн кăмăлне кĕреймен<ref name="tass">[https://tass.ru/info/2659525 ''История открытия пенициллина. Досье'' — ТАСС]</ref>. [[1939]]—[[1941]] çулсенче Оксфорд университечĕн ăсчахĕсем — [[Говард Флори]], [[Эрнст Чейн]] тата Норман Хитли — пенициллина тасатса илсе ăна эмел пек усă курма мел тупнă. [[1940]] çулхи çу уйăхĕнче вĕсем тĕрĕслев ирттернĕ: чирлеттернĕ 8 шăшинчен тваттăшне пенициллин панă — вĕсем чĕрĕ юлнă, сипленменнисем вара пĕтнĕ. Çакăнта пенициллин çынсемшĕн те усăллă иккенне палăртнă<ref name="pbs">[https://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/entries/dm28pe.html ''Fleming discovers penicillin. 1928—1945'' — PBS]</ref>. Пенициллин питӗ сахал тухнӑран ӑсчахсем ӑна ӗҫлемелли ҫӗнӗ мелпе ӳстерме тивнӗ: малтан Оксфордра госпитӑлти керамикӑ савӑт-сапипе усӑ курнӑ. Флори АПШ-на кайсассӑн ӗҫе Пеори (Иллинойс штачӗ) хулинчи лабораторие куҫарнӑ: кунта апат-çимĕç среддин никӗсӗпе ҫӗрулми сӗт-ҫупӑ (corn steep liquor) илнӗ, тарӑн резервуарсенче ферментацилеҫҫӗ. Пеори ӑсчахӗсем кӑмпан вӑйлӑрах та штаммӗне тупнӑ — ҫакӑнпа пенициллинӑн тухӑҫлӑхӗ нумай хут ӳснӗ<ref name="pbs"/>. [[1941]] çулхи нарăс уйăхĕнче пĕрремĕш çынна — юнри инфекципе вилĕмлĕн чирленĕ полици ĕçченне — пенициллин инъекцисемпе сиплеме пуçланă<ref name="tass"/>. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи çак эмеле чыясрах тума хистенĕ: [[1941]] çул вĕçĕнче Англире пенициллинăн пĕчĕк серине тума пуçланă, [[1943]] çулта АПШ-ра промăçлăх масштабĕпе тăвас ĕç йĕркеленĕ. Кунта тарăн резервуарсенче ферментацилес мелпе усă курнă, çакăнпа пенициллинăн тухăçлăхĕ чылай ÿснĕ; вăрçă вĕçленнĕ тĕлне америка фармпромăçлăхĕ çар валли çитĕн тăрă пенициллин хатĕрленĕ: [[1944]] çулхи çӗртме уйӑхӗнче Норманди ҫыранӗнче десантланиччен пӗтӗм союзникӗн ҫарӗ валли ҫитӗннӗ<ref name="pbs"/>. [[1945]] çулта Флеминга, Флорие тата Чейна пенициллинăн терапилле пĕлтерĕшне уçнăшăн [[Нобель парни|Нобель парнине]] тивĕçнĕ<ref name="nobel45">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1945/summary/ ''The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945'' — NobelPrize.org]</ref>. СССР-ра [[1942]] çулта микробиолог [[Зинаида Ермольева]] пĕрремĕш совет антибактериллĕ препарата — крустозина — туса илнĕ; унăн ушкăнĕ çар госпитăлĕсем валли хăйĕн пенициллинне те хатĕрленĕ. Каярах çак ăсчаха «совет пенициллинĕн амăшĕ» тенĕ<ref name="kasp">[https://www.elibrary.ru/item.asp?id=32626113 Л. И. Каспрук т. ыт. ''К юбилею Зинаиды Ермольевой'' — Бюллетень науки и практики, 2018]</ref>. === «Ылтăн ĕмĕр» === [[Ӳкерчĕк:Culture plate of penicillium mould, London, England Wellcome L0059175.jpg|мини|Петри чăники çинче ӳснĕ ''Penicillium'' кăмпи]] [[1940]]-мĕш — [[1960]]-мĕш çулсене антибиотиксен «ылтăн ĕмĕрĕ» теççĕ. Çак тапхăрта антибиотиксен çĕнĕ ушкăнĕсем çырăнса тухнă: [[1943]] çулта Ваксманăн ушкăнĕ (Альберт Шатцпа пĕрле) [[стрептомицин]]а уçнă — çак препарат [[туберкулёз]]а сиплеме пĕрремĕш пултаракан антибиотик пулнă; кайран хлортетрациклин ([[1945]]—[[1948]]), хлорамфеникол ([[1947]]), неомицин ([[1949]]), эритромицин ([[1952]]), ванкомицин ([[1958]]) тупăннă<ref name="britannica"/>. Стрептомицина уçнăшăн [[1952]] çулта Ваксмана Нобель парнине тивĕçнĕ<ref name="nobel52">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1952/summary/ ''The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1952'' — NobelPrize.org]</ref>. [[1962]] çулта налидикс йӳçекӗ тупӑннӑ — вӑл синтетикӑлла япалалӑх пулнӑран антибиотик шутланмасть, анчах унӑн несӗлӗсем, фторхинолонсем, каярахпа сиплевре питӗ анлӑ сарӑлнӑ<ref name="enwiki"/>. Анчах [[1960]]-мĕш çулсен вĕçĕнчен пуçласа [[2010]]-мĕш çулсене çитичченех грам-негативлă бактерисене вĕлерекен çĕнĕ ушкăнри антибиотик тупăшман — ăсчахсем малтан пулнă препаратсене кăна тĕрлĕленĕ<ref name="ruwiki"/>. Çĕнĕ ĕмĕрте шыравӑш каллех вăй илнĕ: [[2015]] çулта çĕр айĕнчи бактерисене лабораторире ÿстерекен iChip мелӗпе тейксобактинăна тупнă — вăл грам-позитивлă бактерисене вĕлерет, ун патӗнче вара лабораторире резистентлăх тупайман<ref name="teixo">[https://www.nature.com/articles/nature14098 L. Ling т. ыт. ''A new antibiotic kills pathogens without detectable resistance'' — Nature, 2015]</ref>; [[2017]] çулта грам-негативлă бактерисене хирĕç çĕнĕ классри G0775 препарата туса кăларнă хыпарĕ те пичетленнĕ<ref name="nplus">[https://nplus1.ru/news/2017/05/11/antibiotic-gramnegative ''Разработан новый антибиотик для борьбы с грамотрицательными бактериями'' — N+1, 2017]</ref>. == Ушкăнсем, классификацийĕ == Бактерисем çине мĕнле вăй хунине кура антибиотиксене икĕ ушкăна уйăраççĕ<ref name="msd"/>: * '''бактерицидлă''' — бактерисене вĕлерсе пăраççĕ (пенициллинсем, аминогликозидсем, фторхинолонсем); * '''бактериостатикăлла''' — бактерисене вĕлермеççĕ, вĕсен ĕрчевне кăна чараççĕ (тетрациклинсем, макролидсем). Химилле структурăпа тата сиплевре усă курассипе тĕп ушкăнсем ак çаксем<ref name="msd"/>: * '''бета-лактамсем''' — пенициллинсем (кăмпăран тăваканнисем), цефалоспоринсем, карбапенемсем, монобактамсем; вĕсем бактери клеткин стенкине тума чараççĕ; * '''макролидсем''' (эритромицин, азитромицин) тата '''линкозамидсем''' (клиндамицин) — клеткăри белок синтезне чараççĕ; * '''тетрациклинсем''' (доксициклин) — сывлăш çулĕсен тата урăх системăсен инфекцисене, çаплах сибир язви пек йывăр чирсене сиплеме усă кураççĕ; * '''аминогликозидсем''' (стрептомицин, гентамицин) — сепсис, перитонит пек йывăр инфекцисем валли; питĕ токсинлă пулнипе сихăнса усă кураççĕ; * '''амфениколсем''' (хлорамфеникол) — çак ушкăна ăна сахал усă кураççĕ, мĕншĕн тесен вăл организмăн юн тăвас ĕçне пăсма пултарать; * '''гликопептидсем''' (ванкомицин) — ытти антибиотиксене çирĕплĕн тăракан стафилококк инфекцисене хирĕç; * '''сульфаниламидсем''' тата '''фторхинолонсем''' (ципрофлоксацин, левофлоксацин) — çутçанталăкра аналогĕ çук синтетикăлла антибактериллĕ препаратсем; формаллĕн антибиотик мар пулин те, сиплевре вĕсене те анлăн усă кураççĕ. Цефалоспоринсене «поколенипе» (пĕрремĕшчен пиллĕккĕмĕшчен) уйăраççĕ: кайранхи поколенисен спектрĕ сарăлса каять<ref name="msd"/>. Ĕçмелли мелĕсем те тĕрлĕрен: таблетăпа, капсулăпа (тутăртан), инъекципе (вена е мышцă витĕр), тире çине сĕрмелли мазьсемпе, куçа тата хăлхана тумалли ирĕлтерÿсемпе<ref name="msd"/>. == Ĕçлев мелĕ == Антибиотиксем бактери клеткин чĕрĕ ĕçĕсене тĕрлĕрен чăрмаваççĕ<ref name="msd"/>: * клетка стенки синтезне пăсса — пенициллинсем, цефалоспоринсем, ванкомицин; вĕсем стенкăри пептидогликăна çыхăнма чараççĕ; * [[рибосома]]сенче белок синтезне чарса — аминогликозидсем тата тетрациклинсем 30S субчастицă çине, макролидсем, хлорамфеникол тата линкозамидсем 50S субчастицă çине çыпăçаççĕ; * [[ДНК]] тата [[РНК]] синтезне пăсăрса — фторхинолонсем ДНК уçăлтармалли ДНК-гираза ферментне, рифампицин РНК-полимеразăна чараççĕ; * клетка мембранин ĕçне пăсса — полимиксинсем; * фолат ылмăшне пусарса — сульфаниламидсем. Пĕрисем хĕсĕк спектăрлă — пĕр-пĕр бактери ушкăнне çеç пусараççĕ; теприсем сарлака спектăрлă — нумай ушкăна пĕрле пусараççĕ. Сиплевре спектра тухтăр чир тăвакан бактерие палăртса суйлать<ref name="msd"/>. Йывăр инфекцисенче, организăмăн хӳтĕлев вăйӗ чăсăк пулсан, бактерицидлă препарачĕсене суйлаççӗ<ref name="msd"/>. == Сиплевре усă курни == Антибиотиксем — рецептпе кăна сутмалли эмелсем; вĕсене тухтăр сĕннипе кăна ĕçмелле. Хăймайлă сиплени чире палласа тăрассине тĕксенет, ăна вăрахалла форма куçарать<ref name="dav">[https://journal.tinkoff.ru/guide/antibiotics/ Д. Давыдов. ''Врач назначил антибиотики: в чем различия и как принимать'' — Т—Ж, 2021]</ref>. Хирургире операциччен инфекци лекменшĕн профилактика пек те параççĕ, онкологи сиплевӗнче те усă кураççĕ<ref name="msd"/>. Сиплев вăхăтӗнче çак правилăсене тытса пымалла<ref name="dav"/>: * препарата пĕр-пĕрин хыççăн пĕр пек вăхăт ирттерсе ĕçмелле (кунне виççĕ хут сĕннĕ пулсан — кашни дозă хыççăн 8 сехет ирттерсе); * таблетăна пайламасăрах, шывпа ĕçмелле; * чир лăпланнă пек туйăнсан та курсăн малтанлах пăрахмалла мар: бактерисен пайĕ пурăнса юлать, чир каллех вăй илме пултарать; * икĕ-виçĕ кун иртсен лăпланма пуçламасан тухтăр патне каллех çӳремелле. Икĕ антибиотика пĕрле ĕçтерме тухтăр кăна сĕнмелле: препарат пӗр-пĕрин ĕçне вăйлатма е пӑрахӑçлама пултарать<ref name="msd"/>. Антибиотиксем вирусла чирсене сиплемеççĕ. ВОЗăн [[2015]] çулхи 12 çĕршывра ирттернĕ ыйтăвĕпе, халăхăн 64 %ӗ антибиотиксем гриппа та, сивĕреннине те сиплеме пултарать тесе шутланă — ку кăтарту тĕрĕс мар<ref name="voz2015">[https://www.who.int/news/item/16-11-2015-who-multi-country-survey-reveals-widespread-public-misunderstanding-about-antibiotic-resistance ''WHO multi-country survey reveals widespread public misunderstanding about antibiotic resistance'' — ВОЗ, 2015]</ref>. Хăш-пĕр антибиотиксене (метронидазол, тинидазол, хлорамфеникол) алкоголпа пĕрле усă курмалла мар: çак препаратсем алкоголь ылмăшне чарса лартса организăма лайăхмаррăн туйăнтараççĕ, сиплев эффектӗ те ӳкет<ref name="mayo">[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/infectious-diseases/expert-answers/antibiotics-and-alcohol/faq-20057945 ''Antibiotics and alcohol: What's the harm?'' — Mayo Clinic]</ref>. Выльăх-чĕрлĕх хуçалăхӗнче антибиотиксене выльăхсен чирне профилактика мелӗсемпе те усă кураççӗ. Европа Пĕрлешĕвӗнче [[2006]] çултанпа выльăхсене хăвăртрах ӳсме антибиотиксемпе парассине чарнă<ref name="eurlex">[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32003R1831 ''Regulation (EC) No 1831/2003 on additives for use in animal nutrition'' — EUR-Lex]</ref>; ВОЗ çĕршывсене выльăх-чĕрлĕх хуçалăхӗнчи антибиотик ĕçĕвне чăмăртанмалла чĕнет<ref name="voz17">[https://www.who.int/publications/i/item/9789241550130 ''WHO Guidelines on Use of Medically Important Antimicrobials in Food-producing Animals'' — ВОЗ, 2017]</ref>. == Нумай ыйтакан ыйтусем == * ''«Чир лăпланнă пек туйăнать — антибиотикĕне пăрахма пулать-и?»'' — Çук. Курсăн малтанлах пăрахсан бактерисен пайĕ пурăнса юлать, чир каллех вăй илет; юлнă бактерисен резистентлăхӗ те çуралать<ref name="dav"/>. * ''«Гриппа, сивĕреннине антибиотиксемпе сиплеççĕ-и?»'' — Çук: антибиотиксем вируссем çине тивмеççĕ; вĕсене вирусла чире бактери хушăннă чухне кăна çыпăçтараççĕ<ref name="msd"/>. * ''«Кивелнĕ, юлашки антибиотик ĕçме пулать-и?»'' — Çук: препарат, дозă тата курс тăрăх тухтăр палăртать; юлашки эмелсене кайранлăха сыхласа хăвармалла мар<ref name="dav"/>. * ''«Антибиотиксемпе пӗрле спирт ĕçми ĕçме пулать-и?»'' — Пӗтӗмӗшле ытлашши пулсан та, хăш-пĕр препаратпа çакна тумалла мар<ref name="mayo"/>. * ''«Ачасене, ватă çынсене дозăна пӗчӗклетсе парма пулать-и?»'' — Çук: дозăна çулӑша тата йывăрӑша шута илсе палăртаççӗ; ачасем валли урăх формӑсемпе усă кураççӗ<ref name="msd"/>. == Хирĕç пулăмсем == Чылай çын антибиотика лайăх тăрать; чи анлӑ хирӗç пулăмсем — хырăм-пĕрçе таврашӗнчи пăсăлусем (диарея) тата аллергиллӗ реакцисем<ref name="stets">[http://www.antibiotic.ru/cmac/pdf/cmac.2011.t13.n1.p067.pdf О. В. Стецюк т. ыт. ''Безопасность и переносимость антибиотиков в амбулаторной практике'' — Клиническая микробиология и антимикробная химиотерапия, 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120916131842/http://antibiotic.ru/cmac/pdf/cmac.2011.t13.n1.p067.pdf |date=2012-09-16 }}</ref>: * аллергилле реакцисем — ытларах пенициллинсемпе; пенициллинăн аллергиллӗ çынсене цефалоспоринсемпе те ытлашши сыхăнса усă кураççӗ; * дисбактериоз — кишĕçри микрофлора пусăрăнни; хăш-пĕр чухне вăл ''Clostridioides difficile'' бактерипе сиксе тухакан йывăр колитпа тискерленет; * аминогликозидсем хăлхана тата почкăсене сиен кӳме пултараççӗ; * тетрациклинсем ача-пăча шăлӗсене сиене кӳреççӗ; * хлорамфеникол юн тăвас ĕçе пăсать. Хирӗç пулӑм вӑйлӑ пулсан — сывлăш çитменни, сăнăра хĕрлӗ пăнчăсем тухни, хырăм чĕтренни — эмелĕн ĕçне чарса тухтăр патне каймалла<ref name="stets"/>. == Резистентлăх == Бактерисен антибиотика çирĕплĕн тăни (резистентлăх) — паянхи медицинăн чи йывăр ыйтăвӗсенчен пĕри<ref name="vozamr"/>. Резистентлăх çутçанталăкри те пулать (антибиотикăн тĕллевĕ клеткăра çуккипе е унта çитейменнипе), илнĕ те пулать. Илнĕ резистентлăх мутацисемпе çуралать те бактерисен популяцийӗнче плазмидăсем урлă хăвăрт сарăлать<ref name="msd"/>. Унăн механизăмĕсем тĕрлĕрен: * антибиотика аркакан ферментсем тăвасси (бета-лактамазăсем пенициллинăн бета-лактам ункине пăсаççӗ); * антибиотик вăй хуракан тĕллевӗн структурин улшăнăвӗ; * клетка мембрани витӗр препарат кӗме чӑрмавлани; * клеткăран препарата туртса яракан насоссем<ref name="msd"/>. Флеминг хăй те çак хăрушлăха пӗрремӗш асăннă: [[1945]] çулхи Нобель лекцинче вăл, çын дозăна çитӗнсех ĕçмесен, унăн организăмӗнче препарата тăракан бактерисем çуралса кайма пултаррине сирсе кăтартнă<ref name="fleminglect">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1945/fleming/lecture/ ''Penicillin'' — Nobel Lecture, 1945]</ref>. Резистентлă бактерисен сарăлăвне лайăхмар ĕç-пуç вăйлатать: тухтăр сĕнмен çĕрте антибиотик ĕçлени, курсăн малтанлах пăрахни, выльăх-чĕрлĕх хуçалăхӗнче ытлашши усă курни<ref name="vozamr"/>. Паян вăхăтра метициллине те, ванкомицина та тăракан золотистлă стафилококк (MRSA) пек «супербактерисем» пур. [[2019]] çулта бактерисен резистентлăхӗпе çыхăнса пĕтӗм тĕнчере 4,95 миллиона яхăн çын вилнĕ, вĕсенчен 1,27 миллионе çак сăлтавранах вилнĕ<ref name="lancet">[https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(21)02724-0/fulltext ''Global burden of bacterial antimicrobial resistance in 2019: a systematic analysis'' — The Lancet, 2022]</ref>. Çĕнĕ антибиотиксене тупасси вара çăмăл ĕç мар; çавăнпа ВОЗ çĕршывсене çӗнӗ препаратсене шырама тата усă курассине чăмăртанма чĕнет<ref name="vozamr"/>. ВОЗ шухăшӗпе, çак ыйтăва çынсен сывлăхӗпе, выльăх-чӗрлӗх хуçалăхӗпе, экологиипе пӗрле («One Health» принципӗ) ăсран татса памалла; çавăншăн нумай çӗршывра антибиотиксемпе тӗрӗс усӑ курассин наци программисем ӗçлеççӗ<ref name="vozamr"/>. == Урăх облаçсенче усă курни == Антибиотиксем медицинăран уйрăммах урăх облаçсенче те кирлӗ<ref name="ruwiki"/>: * гена инженерийӗнче плазмидсене антибиотика резистентлăх генӗсене хушса «суйлав маркерӗ» тӑваççӗ — çакăнпа ăсчахсем ӗçлеме пултарнă клеткăсене урăхлисенчен уйӑраççӗ; * доксициклин пек тетрациклинсен хӗрӳлӗхе салатакан вӑй та пур; ҫавӑнпа ӑна ревматизм пек чирсене сиплеме те тӗпчеççӗ; * доксорубицин пек антибиотиксене опухольсене хирӗç сиплевре усă кураççӗ; * апат-çимĕç промăçлăхӗнче ницин ятлă антибиотика консервант пек (E234) хушаççӗ<ref name="nisin">[https://en.wikipedia.org/wiki/Nisin ''Nisin'' — Акăлчан Википедийӗ]</ref>. == Промăçлăхра тăвасси == Антибиотиксене промăçлăх масштабӗпе микроорганизмсенчен тăваççĕ: ''Penicillium chrysogenum'' кăмпине тата ''Streptomyces'' йӑхӗн актиномицетсене пысăк биореакторсенче ӳстерсе, культурăсенчен препарата уйăраççĕ, тасатаççĕ<ref name="britannica"/>. Штаммсене мутациллӗ суйланипе тата гена инженерийӗпе аталантарса тухăçлăха чылай ÿстереççĕ<ref name="britannica"/>. Çутçанталăкри антибиотиксене малтанхи формăпа çеç усă кураççĕ-ха; ăсчахсем вĕсен молекулине улшăнласа çурма синтетикăлла тăварсем тăваççĕ — сăмахран, пенициллин никӗсӗ çинче амоксициллин пек эмелсем çуралаççĕ<ref name="britannica"/>. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Бактери]] * [[Вирус]] * [[Вакцинаци]] * [[Пенициллин]] * [[Дезоксирибонуклеин йӳҫекĕ|ДНК]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Медицина]] [[Категори:Фармакологи]] [[Категори:Микробиологи]] h5c3qb2kr3ck00uxhze720pat09ozba 0 131070 878896 878485 2026-11-06T03:27:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 878896 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Dr Jenner performing his first vaccination, 1796 Wellcome M0000144.jpg|мини|Эдвард Дженнер пĕрремĕш вакцинацие тунă, 1796 çул. Ӳнерçĕ Эрнест Борд]] '''Вакцина''' (латинла ''vaccinus'' — «ĕне» тенинчен пулнă; калаçура «прививка» теççĕ) — çын организăмĕнчен пĕр анлă чире хирĕç хÿтĕлев илме пултаракан биологилле медицин препарачĕ. Вакцина шутĕнче чире çуратакан микроорганизма аса илтерекен япалалăх пур: ăна вĕлернĕ е чĕрĕ, анчах вăйсăрлатнă микробсенчен е вĕсен çÿлти белокĕсенчен тăваççĕ. Кĕртнĕ хыççăн организмăн хӳтĕлев системи çак япалалăха туйса илет, ăна тавăрма вĕренет те каярахпа çавнашкал микробпа тĕл пулсан, нихçан та чирлемест е çăмăлрах чирлет<ref name="who-facts">[https://www.who.int/ru/news-room/q-a-detail/q-a-on-vaccines ''Часто задаваемые вопросы о вакцинах'' — ВОЗ]</ref>. Вакцинăна организмăна кĕртни '''вакцинаци''' ятлă. Тĕнче сывлăх сыхлав организацийĕ (ВОЗ) палăртнипе, «вакцинаци — чирпе çын тĕл пулличченах унран хÿтĕленмелли çăмăл, хăрушсăр тата эффективлă мел. Вакцинаци организмăн çутçанталăк хÿтĕлев механизăмĕсене ĕçе хурать, инфекцилле чирсене хирĕç тăнăçлăх пулать те хÿтĕлев системине вăйлатать»<ref name="who-facts"/>. Вакцинаци инфекцилле чирсене чаракан чи эффективлă мел шутланать: вăл тĕнчере [[чечак]] («натуральная оспа») чире пĕтернишĕн, полиомиелита, корь чирне, столбняка чылай çĕршывра пусăрлатнăшăн яваплă<ref name="who-bulletin">[https://www.who.int/bulletin/volumes/86/6/08-030608/ru/ Джейн Пэрри. ''От паникерства вакцины нет'' — Бюллетень ВОЗ, 2008]</ref>. ВОЗ хакланипе, иммунизаци çулсерен 2—3 миллиона вилĕм чаракать; ку сывлăх сыхлавне инвестицилесен чи тÿрĕ тÿлевли мелсенчен пĕри<ref name="who-week">[https://www.who.int/campaigns/immunization-week/2018/campaign-essentials/ru/ ''Всемирная неделя иммунизации'' — ВОЗ, 2018]</ref>. Техника енчен çулсерен тепĕр 4 миллион вилĕме чарма пулать<ref name="who-bulletin"/>. Сывлăха сыхлама усă куракан эмелсем хушшинче вакцинăна чи паха тесе хаклаççĕ: американ Центрсем чирсене контроль тăвассипе пĕрлешĕвĕ (CDC) шухăшĕпе, «вакцинăсем — чирсене чаракан чи эффективлă тата укçа сыхлакан хатĕрсем»<ref name="cdc">[https://www.cdc.gov/oid/docs/ID-Framework.pdf ''A CDC framework for preventing infectious diseases'' — CDC, 2011]</ref>. == Истори == [[Ӳкерчĕк:Alfred-Philippe Roll Milk.jpg|мини|Ӳнерçĕ Альфред Филипп Роллăн «Фермерша Манда Ламетри» ӳкерчĕкĕ (1887)]] [[XIX ĕмĕр]]чен Европăри тухтăрсем калăплах сарăлса çÿрекен эпидемисем умĕнче вăйсăр пулнă. Çав чирсенчен пĕри — чечак: вăл çулсерен миллион çынна пырса çапланă, чирлесен 20—30 % вилнĕ, сывалса юлнисенчен нумайĕ çарансем пирки пăсăлса юлнă. XVIII ĕмĕрте Европăри пур вилĕмрен 8—20 % çак чирпе çыхăннă. Çавăнпа чечакран малтанах хÿтĕленмелли мел шыранă<ref name="ruwiki">[https://ru.wikipedia.org/wiki/Вакцина ''Вакцина'' — Вырăс Википедийĕ]</ref>. Авалтахах чечакпа чирлени каялла чирлеместни асăрханă; çавăнпа çăмăл формăпа чирлентерсе каярах йывăр чиртен хÿтĕленме хăтланнă. Авалхи [[Инди]]ре тата [[Китай]]ра ''инокуляци'' (вариоляци) тунă: чирлĕ çыннăн çăкăрсемлĕ шывĕпе (пузырьки) сывă çынна «прививка» тунă. Çак мелпе чирлен чухне чечак вăраххăншăн мар, анчах ăнсăртран вилĕм те пулнă<ref name="ruwiki"/>. Грек тухтăрĕсем Эммануил Тимонис тата Яков Пиларинос XVIII ĕмĕр пуçламăшĕнче Константинопольре çак меслете усă курнă та хăйсен ĕçне 1714 çулта Лондонри Короллĕх пĕрлĕхĕн «Философиллĕ транзакцисенче» пичетлесе кăларнă. Çак инокуляцие Англие леди Мэри Уортли Монтегю кĕртнĕ — вăл Стамбулта акăлчан элчин арăмĕ пулнă, хăй те чечакпа чирлесе сывалса юлнă. Дженнерăн 1796 çулхи вакцинине çур ĕмĕр маларах усă курнă пулин те, çак меслетпе çынсен 2 % вилнĕ, çавăнпа ăна ытларах кутамла эпидемисенче çеç усă курнă<ref name="ruwiki"/>. [[1796]] çулхи [[çу, 14]] акăлчан тухтăрĕ [[Эдвард Дженнер]] хăйĕн гипотезине тĕрĕсленĕ. Ĕне чечакĕпе чирленнисем çын чечакĕнчен сывă юлни çинчен ăсчах малтанах Dorset çĕрĕнчи фермер Бенджамин Джести асăрханнă: вăл хăйĕн çемьине 1774 çултах çакăнпала прививкăланă<ref name="ruwiki"/>. Дженнер сакăр çулхи Джеймс Фиппс ятлă ачана ĕне чечакĕнчи шывăна кĕртнĕ; каярахпа ăна çын чечакĕпе чирлетме 20 ытла хутчен хăтланнă — пĕрре те чирлемен<ref name="kfu">[https://media.kpfu.ru/news/medicinskiy-bloger-aleksey-vodovozov-rasskazal-v-kfu-o-mifakh-vakcinacii-i-dezinformacii-na ''Медицинский блогер Алексей Водовозов рассказал в КФУ о мифах вакцинации'' — КФУ, 2019]</ref>. [[1798]] çулта Дженнер «An Inquiry Into the Causes and Effects of the Variolæ Vaccinæ» статья пичетлесе кăларнă, унта пĕрремĕш хут «вакцинаци» термина усă курнă. Медицинăри хирĕçÿсене, чиркÿри хирĕçлĕхсене пăхмасăрах, 1801 çулта унăн докладне улттă чĕлхе çине куçарнă, 100 000 çынна ытла вакцинациленĕ. Анчах массăлла вакцинаци 1840—1843 çулсенчи чечак эпидемийĕнчен кăна пуçланнă, вăл вăхăтраЕвропăра 500 пин çын пĕтнĕ<ref name="kfu"/><ref name="pmid9831677">[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9831677/ S. R. Palmer. ''Jenner and the vaccination enigma'' — Journal of the Royal Society of Medicine, 1998]</ref>. Иккĕмĕш ăстрăм 1880-мĕш çулсенче [[Луи Пастер]] вакцинăсен çĕнĕ тапхăрне пуçарса янă: вăл вăйсăрлатнă микроорганизмсенчен чăх холерине тата сибирская язва чирне хирĕç вакцинăсем тунă. Пастер хăйĕн меслетне «аттенуаци» («вăйсăрлатни») тенĕ. [[1885]] çулхи утă уйăхĕн 6-мĕшĕнче унăн лабораторине килнĕ 9 çулхи Йозеф Майстер ятлă ача йытăсенчен çапăннă пулнă; Пастер ăна хăйĕн çĕнĕ вакцинине кĕртнĕ — ача сывалнă, çакăнпа çĕршыври тухтăрсене ăнлантарнă. Çавăн хыççăн Пастер лабораторине пĕтĕм Европăран, Раççейрен те, йытăсенчен çапăннă çынсем килме пуçланă<ref name="yaprivit">[http://www.yaprivit.ru/vaccination-history/pervye-opyty-vaccinacii/ ''Первые опыты вакцинации'' — Специалисты о прививках]</ref>. Совет ăсчахĕсем те нумай вакцина тунă: П. Ф. Здродовский 1957—1959 çулсенче сыпăха тăкакан тифа хирĕç вакцина, А. А. Смородинцев, В. Д. Соловьёв тата В. М. Жданов 1960 çулта [[грипп]]а хирĕç вакцина, П. А. Вершилова 1947—1951 çулсенче бруцеллёза хирĕç чĕрĕ вакцина хатĕрленĕ<ref name="bse">[https://bigenc.ru/medicine/text/1894915 С. Н. Жаров. ''Вакцина'' — Большая российская энциклопедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103215525/https://bigenc.ru/medicine/text/1894915 |date=2023-01-03 }}</ref>. [[XX ĕмĕр]] вăтамĕнче вакцинăсен йышĕ хăвăрт ÿснĕ. [[1955]] çулта американ ăсчахĕ Джонас Солк полиомиелита хирĕç çĕнĕ вакцина туса илнĕ<ref name="salk">[https://www.who.int/ru/news-room/item/12-11-2019-world-summit-commitments-on-vaccines ''Всемирный день борьбы с полиомиелитом'' — ВОЗ]</ref>, 1963 çулта Морис Хиллеман корь чирне хирĕç вакцина тунă. Çакăн пек вакцинăсем çулсерен миллион вилĕме чараççĕ<ref name="washpost">[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A48244-2005Apr12.html P. Sullivan. ''Maurice R. Hilleman dies; created vaccines'' — The Washington Post, 2005]</ref>. Чечака пĕтĕм тĕнчере пĕтернĕ — ВОЗ 1980 çулта çакăн çинчен официаллă пĕлтернĕ: çак медицина историнчи чи пысăк ăнăçусенчен пĕри<ref name="who-smallpox">[https://www.who.int/ru/news-room/item/08-05-2020-smallpox ''Оспа' — ВОЗ]</ref>. == Вакцина мĕнле ĕçлет == Вакцина организмăн хÿтĕлев системине çутçанталăк чирпе çыхăннă япалалăхпа («антиген» теме пултараççĕ) тĕл пулнă пек тăвать. Хÿтĕлев системи çак антигена туйса илет те унпа кĕрешме хатĕрленет: юнра унăн пек тĕллевлĕ белоксем (антитела) пухаççĕ, «аса илекен» клеткăсем çуралаççĕ. Çавăнпа чирлĕ микропа каялла тĕл пулсан, организм ăна питĕ хăвăрт палăртать те пĕтерет — чир е пачах пуçламасть, е çăмăлрах иртет<ref name="who-facts"/>. Вакцинациленĕ çын чирлесе кайсан (çавăн пек пулăм пулсан), чире илсе çÿрекеннисем танлаштарсан, вăл ытларах çăмăл иртет те ыттисене сиен кÿме пултарать<ref name="preziosi">[https://academic.oup.com/cid/article/37/6/772/323596 M.-P. Préziosi, M. E. Halloran. ''Effects of pertussis vaccination on disease'' — Clinical Infectious Diseases, 2003]</ref>. Пуринчен те пĕрлĕхле (коллективлă) хÿтĕлев пысăк пĕлтерĕшлă: çынсенчен нумайăшĕ вакцинациленнĕ пулсан, чир тата аталанма пултараймасть. Чечак пĕтерессине çакăнпала çитнĕ; полиомиелита пĕтерес ĕç халĕ те тăсăлатать<ref name="who-polio">[http://www.searo.who.int/mediacentre/releases/2014/pr1569/en/ ''WHO South-East Asia Region certified polio-free'' — ВОЗ, 2014]</ref>. Анчах вакцина пур çынна та пĕрех пулăшмасть: хăш-пĕр çынăн организăмĕ вакцина çине çав тери лайăх хирĕç тăмасть. Кунта диабет, стероид эмелсем, ВИЧ-инфекци, çул енчи ватăлăх пек сăлтавсем пултарать. Çавăнпа адъювантсем — хÿтĕлев реакцийĕсене вăйлатакан хушăмсем — усă кураççĕ, ытларах ватă çынсенче<ref name="npr">[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=123406640 P. Neighmond. ''Adapting Vaccines For Our Aging Immune Systems'' — NPR, 2010]</ref>. == Классификацийĕ == Антиген материалĕн тĕсĕпе вакцинăсене çак ушкăнсене уйăраççĕ<ref name="yap">[http://www.yaprivit.ru/o-vaccinah/ ''Виды вакцин'' — Специалисты о прививках]</ref><ref name="vactypes">[https://www.vaccines.gov/basics/types/index.html ''Vaccine Types'' — vaccines.gov]</ref>: * '''чĕрĕ (аттенуациленĕ) вакцинăсем''' — микроорганизмсен вăйсăрлатнă штаммĕсенчен тăваççĕ; вĕсем организмра ĕрчеççĕ те тăнăç хÿтĕлев параççĕ (корь, краснуха, полиомиелит (ораллă), туберкулёз, чечак чирне кĕртекеннисем); * '''вĕлĕрнĕ (инактивациленĕ) вакцинăсем''' — лабораторире ӳстернĕ, кайран ăшшăпе е химилле япалалăхпа вĕлернĕ микробсенчен тăваççĕ; чир çуратма пултараймаççĕ, анчах нумай хутчен кĕртме тивет (грипп, гепатит A, клещ энцефалитĕ, бешенство); * '''анатоксинсем''' — микроорганизмсен токстерĕсем (токсинĕсем) вăйсăрлатнă тĕсĕсем (дифтерипе столбняка хирĕç); * '''субъединицăлла вакцинăсем''' — патогенăн çÿлти белокĕсенчен çеç тăваççĕ; вĕсене гена инженерийĕпе те тума пулать (гепатит B, папиллома вирусĕ, грипп); * '''векторлă вакцинăсем''' — патогенăн пĕр генне иллĕ (безопаснăй) вирус çине вырнаçтарса тăваççĕ; çак вирус организмра çак гена çуралтаракан белокне пухать; * '''РНК-вакцинăсем''' — мРНК молекулине кĕртеççĕ, вăл хăйех организмăн клеткисенче антиген тума парать; COVID-19 чирне хирĕç çаксемпе усă курнă; * '''поливалентлă вакцинăсем''' — икĕ е ытла антиген тытăннă; чылай чухне çĕршыври наци календарĕнче комбинацилленĕ вакцинăсемпе усă кураççĕ<ref name="yap"/>. Çаплах профилактика вакцинăсене (чир умĕнхинех кĕртмеллисем) тата терапиллĕ вакцинăсене (чирленĕ çынна сиплемеллисем — çавăн пек вакцинăсем тĕпчевре) уйăраççĕ<ref name="melief">[https://jci.me/80009 C. J. Melief et al. ''Therapeutic cancer vaccines'' — The Journal of Clinical Investigation, 2015]</ref>. == Тăвасси тата тĕрĕслени == Вакцина тăвасси вăрах тата укçаллă ĕç: препарат тĕнчере çÿреме тухиччен нумай этап иртет<ref name="ria">[https://ria.ru/20200707/1573859338.html ''Спасительное средство: как разрабатывают вакцины'' — РИА Новости, 2020]</ref>: # '''Тĕпчев лабораторийĕнче''' — чир тăваканăн биологийĕ тишкереççĕ, препаратăн малтанхи конструкцийĕ суйланать. # '''Доклиника тĕрĕслевĕсем''' — клеткă культурисем çинче тата чĕрчунсем çинче: хăрушсăрлăха тата эффективлăха хаклаççĕ. # '''Клиника тĕрĕслевĕсем''' — çынсем çине: пĕрремĕш фазăра (100 çынччен) хăрушсăрлăхпа çăмăллашăва, иккĕмĕш фазăра (100—1000 çын) дозăна тата эффективлăха, виççĕмĕш фазăра (1000 çын ытла) плацебопа танлаштарса эффективлăха тĕрĕслеççĕ. # '''Патшалăх контролĕ тата регистрацийĕ''' — патшалăх тĕрĕслевĕсем, препарат регистрацийĕ, производство сертификацийĕ. # '''Кайраххи тĕрĕслевсем''' — препарат çÿренĕ майăн унăн хăрушсăрлăхне тата эффективлăхне пăхса тăраççĕ, производство енчен те патшалăх тĕрĕслевĕсем иртеççĕ. [[Ӳкерчĕк:SalkatPitt.jpg|мини|Джонас Солк, полиомиелита хирĕç пĕрремĕш вакцина тăваканĕ]] Патентсем те хăйĕнчен чăрмав пултарĕç: препаратăн хăйне патентлани вăйсăррах сыхланать, çавăнпа ытларах производство меслетĕсене патентлаççĕ. ВОЗ шухăшĕпе, аталанман çĕршывсенче вакцина тăвас чăрмавсем — укçа, инфраструктура тата специалистсем çитменни, патентсем мар. Паянхи кун Эбола чирне хирĕç пĕрремĕш вакцинăна вăхăтлăх регистрациленĕ çĕршывсенче усă кураççĕ<ref name="who-ebola">[https://www.who.int/ru/news-room/detail/18-10-2019-major-milestone-for-who-supported-ebola-vaccine ''Пройдена важная веха в лицензировании вакцины против Эболы'' — ВОЗ, 2019]</ref>. == Эффективлăхĕ == ВОЗ хакланипе, вакцинăсем çулсерен 2—3 миллион çыннăн пурнăçне сыхлаççĕ<ref name="who-week"/>. АПШра 1958 çулта 763 094 çын корьпе чирленĕ, 552 çын вилнĕ; вакцинаци программисем ирттернĕ хыççăн çулсерен 150 çынччен чирлекен пулнă<ref name="mmwr">[https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5718a5.htm ''Measles — United States, January 1–April 25, 2008'' — MMWR, 2008]</ref>. Çĕнĕ Зеланди, Финлянди пек çĕршывсем корь чирне пĕтернĕ тесе йышăннă. Вакцинăсем антибиотикрисистентлăха чакарма пулăшсаççĕ: пневмококка хирĕç вакцинаци пенициллина тăракан инфекцисен сарăлăвне чăмăртанать<ref name="nature">[https://www.nature.com/articles/d41586-017-01711-6 ''Vaccines promoted as key to stamping out drug-resistant microbes'' — Nature, 2017]</ref>. Укçа енчен те вакцинаци питĕ тÿрĕ тÿлевлĕ: укçа сыхлас енĕпе медицинăри чи лайăх инвестицисенчен пĕри теме пулать<ref name="osterholm">М. Остерхолм, М. Олшейкер. ''Заклятый враг. Наша война со смертельными инфекциями'' — Альпина нон-фикшн, 2022.</ref>. == Хăрушсăрлăхĕ == Вакцинăсем хăрушсăррах эмелсем шутне кĕреççĕ: йывăр е вăраха кайакан хирĕç пулăмсем питĕ сайра пулаççĕ — миллион çыннан пĕри çеç çапла пулать<ref name="who-facts"/>. Çăмăл хирĕç пулăмсем — ăшă хăпарни, йĕп кĕртнĕ вырăнта ыратни — темиçе кун иртсех хăйсем тĕллĕн лăпкăланаççĕ<ref name="who-facts"/>. «Вакцина аутизма çуратать» тесе калани — тĕрĕс мар: ВОЗ пĕлтернипе, çакăн пек çыхăну пысăк ушкăнсенче ирттернĕ нумай тĕпчевпе çирĕплетĕнмен<ref name="who-facts"/>. 1998 çулта пичетленĕ статья, вăл çакăн пек çыхăну çинчен каланă, йăнăшлăхсемпе сасăртавласа çырнăшăн журналран каялла илнĕ; анчах вăл халăх хушшинче хăрату çуратнă, прививкăсене пăрахма хистенĕ, кайран вакцинăпа пусăрлатнă чирсем каллех тухма пуçланă<ref name="who-qa84">[https://www.who.int/features/qa/84/ru/ ''Вопросы и ответы об иммунизации и безопасности вакцин'' — ВОЗ, 2018]</ref>. Хăш-пĕр вакцинăсенче тиомерсал ятлă консервант пур. ВОЗ шухăшĕпе, çакăн пек ваклăрах дозăра вăл сывлăха сиен кÿме пултараймасть<ref name="who-qa84"/>. Йывăр хирĕç пулăмсемпе апăрханнисемшĕн нумай çĕршывра (19 çĕршывра ытла) тивĕç тÿлессине йĕркеленĕ; çавăн пекле Аслă Британире тата АПШра компенсаци программисем пур<ref name="looker">[https://www.who.int/bulletin/volumes/89/5/10-081901/en/ C. Looker, H. Kelly. ''No-fault compensation following adverse events attributed to vaccination'' — Bulletin of the WHO, 2011]</ref>. == Вакцинацие хирĕç тăнисем == Вакцинацие хирĕç тăни (антивакцинаторство) — прививкăсене хирĕç пулакан юхăм. ВОЗ экспертĕсен шухăшĕпе, антивакцинаторĕн чылай аргуменчĕ ăслăлăх данныйĕсемпе çирĕплетĕнмен, çавăн пек юхăма «хăратакан тата хăрушлă йăнăш» тесе хаклаççĕ; [[2019]] çулта çак шанманлăха ВОЗ сывлăх сыхлавĕн вунă пуç ыйтăвне кĕртнĕ<ref name="who-threats">[https://www.who.int/ru/emergencies/ten-threats-to-global-health-in-2019 ''Десять проблем здравоохранения, над которыми ВОЗ будет работать в 2019 году'' — ВОЗ]</ref><ref name="vozsix">[http://www.who.int/immunization_safety/aefi/immunization_misconceptions/en/ ''Six common misconceptions about immunization'' — ВОЗ]</ref>. Çавăн пек юхăма сăлтавлă конспирологи теорийĕ вырăнне те хураççĕ<ref name="faz">[http://www.faz.net/aktuell/gesellschaft/gesundheit/kritik-an-impfungen-die-schweinegrippe-verschwoerung-1840356.html P.-P. Schmitt. ''Die Schweinegrippe-Verschwörung'' — FAZ, 2009]</ref>. Антивакцинаторсем час-часрах дин мотивĕсене кăтартаççĕ, анчах тĕн организацийĕсем вакцинацие тăтаççĕ. Вырăс православи чиркĕвĕ антипрививка пропагандине хурланă тата общинăсенче антивакцинаци материалĕсем сарма чарнă<ref name="rpc">[http://www.patriarchia.ru/db/text/952723.html ''Борьба против прививок: позиция Церкви'' — Церковный вестник, 2009]</ref>; католици чиркĕвĕ альтернатив çук чухне аборт эмбрионĕсенчен хатĕрленĕ вакцинăсене те усă курма май парать<ref name="pal">[https://doi.org/10.1177/0024363919855896 ''Pontifical Academy for Life Statement'' — The Linacre Quarterly, 2019]</ref>; исламра фетва 20276 вакцинацие чиртен хÿтĕленмелли мел пек курать<ref name="islam">[https://www.vaccina.info/islam ''Ислам и вакцинация'' — vaccina.info]</ref>. == Кĕртес мелсем == Иммунизаци ăнăçлăхĕнче вакцинăна мĕнле мелпе кĕртни те пысăк пĕлтерĕшлĕ. Медицинăра çак мелсемпе усă кураççĕ<ref name="vst">[https://ru.vaccine-safety-training.org/route-of-administration.html ''Пути введения'' — vaccine-safety-training.org]</ref>: * ''ораллă'' — тутăр витĕр: ăна кĕртме çăмăл, йĕп те шприц кирлĕ мар; * ''интраназаллă'' — сăрăм витĕр, ытларах спрей пек; * ''мышцă витĕр'' — адъювантлă вакцинăсене çакăнпала кĕртеççĕ, вырăнти хирĕç пулăмсене чăмăртанмалла; * ''тир айне'' — тирĕн аялти çул-çурăмне кĕртеççĕ; * ''тирĕнчи'' — тирĕн чи çÿлти сийне; * ''скарификаципе'' — тир çине вакцина тамли, ăна çав вырăнта тире çураса кĕртни. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Анатоксин]] * [[Вакцинаци]] * [[Антибиотик]] * [[Бактери]] * [[Вирус]] * [[Иммунитет]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[ru:Вакцина]] [[en:Vaccine]] [[Категори:Медицина]] [[Категори:Эпидемиологи]] [[Категори:Вирусологи]] fq9oupyz07645jucxbeo99hjkynalub 0 131118 878727 878725 2026-11-05T12:50:27Z Ellodanis5 17302 878727 wikitext text/x-wiki :{{ан арпаштарăр|Шĕрĕп|Шĕрĕппе}} {{Пĕлтерĕшсем|Шуруп (пĕлтерĕшсем)}} [[Ӳкерчĕк:Screw for wood.JPG|thumb|250px|'Шуруп 3 — 4 х 40.016 ГОСТ 1145—80'']] [[Ӳкерчĕк:Tire-fond cropped.JPG|thumb|Шуруп]] '''Шуру́п''' ({{lang-de|Schraube}} — «винт, болт» < {{lang-la|scrobis}} — «шăтăк, вагина») — [[çирĕплетмелли хатĕр|çирĕплетĕш]] == Тулашран илнĕ текст<ref>[https://samlib.chuvash.org/article/6 Шурупсемпе саморезсем çинчен] — Хуплашка Автор: Аҫтахар Плотников ЮСАНӐ ИИ · Вырнаҫтарнӑ: 02.09.2026</ref> == Шуруп тата саморез — вĕсем иккĕшĕ те пăрапа çавăрса кĕртекен пăтасем, анчах вĕсен хушшинче пысăк уйрăмлăх пур. Шуруп вăл ĕлĕкренпех паллă крепёж, ăна яланах малтан шăтарнă шăтăка (е пластмасса дюбеле) вырнаҫтараҫҫӗ. Шурупăн резьби çивĕчех мар, ӑна яка та çемçерех металран тунă, çавăнпа хытă материалсене — бетона, кирпĕче е хулăм йывăçа — тӳрех пăрса кĕртме çук. Шурупсемпе чылай чухне йывăç ĕçĕсенче, сĕтел-пукан пуçтарнă чухне тата тĕрлĕ çирĕп мар çĕрте усă кураççĕ. Вĕсен пуçĕ те тĕрлĕрен пулать: çавра, тӳрĕ, пытарнӑ, çекĕл евĕрлĕ — кашни хăйне майлӑ ĕç валли. Саморез вара — çĕнĕрех тапхăрти шухăшласа кăларнă япала, унăн ячĕ хăех «хăй пăрăнса кĕрекен» тенине пĕлтерет. Ăна малтан шăтăк тумасăрах тӳрех материала пăрса кĕртме пулать, мĕншĕн тесен унăн вĕçĕ питĕ çивĕч, резьби те хытă хурçăран тунă тата ӑна тарăнрах каснӑ. Саморезсем те тĕрлĕрен пулаççĕ: йывăç валли (сарлака утăмлă резьбапа), металл валли (вĕтĕ утăмлă резьбапа), гипсокартон валли, тăрă витме юрăхли (резинӑллӑ шайбӑпа) тата ыттисем те. Тĕсĕ тăрăх та уйăрма пулать: хура саморезсем ытларах пӳлĕмре усă курма, шурă е сарă (цинкпа витнӗскер) саморезсем нӳрĕк вырăнта, урамра ĕçлеме юрăхлă. Вĕсене пăрса кĕртме шуруповерт е электричество дрелӗ кирлĕ, отвёрткăпа усӑ курса алăпа çаврасси йывăр ĕç. Хăш хатĕре хăçан суйламалла-ха? Енчен те эсĕ çирĕп конструкци тăвасшăн, вӑл пысăк йывӑрӑш чӑтмалла, унсӑр пуҫне хăçан та пулин салатса пуçтарма тивет пулсан — шуруп аванрах, мĕншĕн тесен вăл дюбельпе пĕрле вӑраха пыракан çирĕп çыхăну йӗркелет. Кĕске вăхăтра нумай ĕç тумалла пулсан, сăмахран, каркас хатӗрленӗ чухне е гипсокартон çыпӑҫтарнӑ чухне — саморезпа усӑ курмасӑр май çук, вĕсемпе ĕç виçĕ хут хăвăртрах пырать. Тепĕр пĕлмелли япала: саморез çирĕп пулин те, ăна пĕр вырăнтан кăларса тепĕр хут çав шăтăках пăрса кĕртсен, вăл малтанхи пек тытма пăрахать — резьби материала «çисе» ярать. Çавăнпа ҫурт-йӗр ӑсталакан ӑстасем яланах икĕ тĕслĕ крепёжа та хăйсен аллинче тытаççĕ: пĕри — тĕплĕ ĕç валли, тепри — хăвăрт ĕç валли. [[Категори:Çирĕплетĕшсем]] [[Категори:Шуруп]] ekmzakljm2kukjlv47wmj3j0so9yfam 0 131119 878726 2026-11-05T12:22:45Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «:{{ан арпаштарăр|Шĕрĕп|Шĕрĕппе}} {{Пĕлтерĕшсем|вĕлтĕр}} [[Ӳкерчĕк:Phillips screw.jpg|thumb|250px|]] [[Ӳкерчĕк:Резьба в древесине.JPG|thumb|]] '''Хăй касан вĕлтĕр''', е '''Хăйкасан''' — [[çирĕплетмелли хатĕр|çирĕплетĕш]] == Тулашран илнĕ текст<ref>[https://samlib.chuvash.org/article/6 Шурупсемпе саморезс...» 878726 wikitext text/x-wiki :{{ан арпаштарăр|Шĕрĕп|Шĕрĕппе}} {{Пĕлтерĕшсем|вĕлтĕр}} [[Ӳкерчĕк:Phillips screw.jpg|thumb|250px|]] [[Ӳкерчĕк:Резьба в древесине.JPG|thumb|]] '''Хăй касан вĕлтĕр''', е '''Хăйкасан''' — [[çирĕплетмелли хатĕр|çирĕплетĕш]] == Тулашран илнĕ текст<ref>[https://samlib.chuvash.org/article/6 Шурупсемпе саморезсем çинчен] — Хуплашка Автор: Аҫтахар Плотников ЮСАНӐ ИИ · Вырнаҫтарнӑ: 02.09.2026</ref> == Шуруп тата саморез — вĕсем иккĕшĕ те пăрапа çавăрса кĕртекен пăтасем, анчах вĕсен хушшинче пысăк уйрăмлăх пур. Шуруп вăл ĕлĕкренпех паллă крепёж, ăна яланах малтан шăтарнă шăтăка (е пластмасса дюбеле) вырнаҫтараҫҫӗ. Шурупăн резьби çивĕчех мар, ӑна яка та çемçерех металран тунă, çавăнпа хытă материалсене — бетона, кирпĕче е хулăм йывăçа — тӳрех пăрса кĕртме çук. Шурупсемпе чылай чухне йывăç ĕçĕсенче, сĕтел-пукан пуçтарнă чухне тата тĕрлĕ çирĕп мар çĕрте усă кураççĕ. Вĕсен пуçĕ те тĕрлĕрен пулать: çавра, тӳрĕ, пытарнӑ, çекĕл евĕрлĕ — кашни хăйне майлӑ ĕç валли. Саморез вара — çĕнĕрех тапхăрти шухăшласа кăларнă япала, унăн ячĕ хăех «хăй пăрăнса кĕрекен» тенине пĕлтерет. Ăна малтан шăтăк тумасăрах тӳрех материала пăрса кĕртме пулать, мĕншĕн тесен унăн вĕçĕ питĕ çивĕч, резьби те хытă хурçăран тунă тата ӑна тарăнрах каснӑ. Саморезсем те тĕрлĕрен пулаççĕ: йывăç валли (сарлака утăмлă резьбапа), металл валли (вĕтĕ утăмлă резьбапа), гипсокартон валли, тăрă витме юрăхли (резинӑллӑ шайбӑпа) тата ыттисем те. Тĕсĕ тăрăх та уйăрма пулать: хура саморезсем ытларах пӳлĕмре усă курма, шурă е сарă (цинкпа витнӗскер) саморезсем нӳрĕк вырăнта, урамра ĕçлеме юрăхлă. Вĕсене пăрса кĕртме шуруповерт е электричество дрелӗ кирлĕ, отвёрткăпа усӑ курса алăпа çаврасси йывăр ĕç. Хăш хатĕре хăçан суйламалла-ха? Енчен те эсĕ çирĕп конструкци тăвасшăн, вӑл пысăк йывӑрӑш чӑтмалла, унсӑр пуҫне хăçан та пулин салатса пуçтарма тивет пулсан — шуруп аванрах, мĕншĕн тесен вăл дюбельпе пĕрле вӑраха пыракан çирĕп çыхăну йӗркелет. Кĕске вăхăтра нумай ĕç тумалла пулсан, сăмахран, каркас хатӗрленӗ чухне е гипсокартон çыпӑҫтарнӑ чухне — саморезпа усӑ курмасӑр май çук, вĕсемпе ĕç виçĕ хут хăвăртрах пырать. Тепĕр пĕлмелли япала: саморез çирĕп пулин те, ăна пĕр вырăнтан кăларса тепĕр хут çав шăтăках пăрса кĕртсен, вăл малтанхи пек тытма пăрахать — резьби материала «çисе» ярать. Çавăнпа ҫурт-йӗр ӑсталакан ӑстасем яланах икĕ тĕслĕ крепёжа та хăйсен аллинче тытаççĕ: пĕри — тĕплĕ ĕç валли, тепри — хăвăрт ĕç валли. [[Категори:Çирĕплетĕшсем]] [[Категори:Шуруп]] mkc0q0xlkjugv1xhnp3007x5b1lv93v 0 131120 878728 2026-11-05T12:51:52Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «{{Пĕлтерĕшсем}} [[Ӳкерчĕк:Cordless drill.jpg|thumb|]] '''Шурупçаврăш''', электроинструмент. == Тулашран илнĕ текст<ref>[https://samlib.chuvash.org/article/6 Шурупсемпе саморезсем çинчен] — Хуплашка Автор: Аҫтахар Плотников ЮСАНӐ ИИ · Вырнаҫтарнӑ: 02.09.2026</ref> == Шуруп тата саморез — вĕсем икк...» 878728 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем}} [[Ӳкерчĕк:Cordless drill.jpg|thumb|]] '''Шурупçаврăш''', электроинструмент. == Тулашран илнĕ текст<ref>[https://samlib.chuvash.org/article/6 Шурупсемпе саморезсем çинчен] — Хуплашка Автор: Аҫтахар Плотников ЮСАНӐ ИИ · Вырнаҫтарнӑ: 02.09.2026</ref> == Шуруп тата саморез — вĕсем иккĕшĕ те пăрапа çавăрса кĕртекен пăтасем, анчах вĕсен хушшинче пысăк уйрăмлăх пур. Шуруп вăл ĕлĕкренпех паллă крепёж, ăна яланах малтан шăтарнă шăтăка (е пластмасса дюбеле) вырнаҫтараҫҫӗ. Шурупăн резьби çивĕчех мар, ӑна яка та çемçерех металран тунă, çавăнпа хытă материалсене — бетона, кирпĕче е хулăм йывăçа — тӳрех пăрса кĕртме çук. Шурупсемпе чылай чухне йывăç ĕçĕсенче, сĕтел-пукан пуçтарнă чухне тата тĕрлĕ çирĕп мар çĕрте усă кураççĕ. Вĕсен пуçĕ те тĕрлĕрен пулать: çавра, тӳрĕ, пытарнӑ, çекĕл евĕрлĕ — кашни хăйне майлӑ ĕç валли. Саморез вара — çĕнĕрех тапхăрти шухăшласа кăларнă япала, унăн ячĕ хăех «хăй пăрăнса кĕрекен» тенине пĕлтерет. Ăна малтан шăтăк тумасăрах тӳрех материала пăрса кĕртме пулать, мĕншĕн тесен унăн вĕçĕ питĕ çивĕч, резьби те хытă хурçăран тунă тата ӑна тарăнрах каснӑ. Саморезсем те тĕрлĕрен пулаççĕ: йывăç валли (сарлака утăмлă резьбапа), металл валли (вĕтĕ утăмлă резьбапа), гипсокартон валли, тăрă витме юрăхли (резинӑллӑ шайбӑпа) тата ыттисем те. Тĕсĕ тăрăх та уйăрма пулать: хура саморезсем ытларах пӳлĕмре усă курма, шурă е сарă (цинкпа витнӗскер) саморезсем нӳрĕк вырăнта, урамра ĕçлеме юрăхлă. Вĕсене пăрса кĕртме шуруповерт е электричество дрелӗ кирлĕ, отвёрткăпа усӑ курса алăпа çаврасси йывăр ĕç. Хăш хатĕре хăçан суйламалла-ха? Енчен те эсĕ çирĕп конструкци тăвасшăн, вӑл пысăк йывӑрӑш чӑтмалла, унсӑр пуҫне хăçан та пулин салатса пуçтарма тивет пулсан — шуруп аванрах, мĕншĕн тесен вăл дюбельпе пĕрле вӑраха пыракан çирĕп çыхăну йӗркелет. Кĕске вăхăтра нумай ĕç тумалла пулсан, сăмахран, каркас хатӗрленӗ чухне е гипсокартон çыпӑҫтарнӑ чухне — саморезпа усӑ курмасӑр май çук, вĕсемпе ĕç виçĕ хут хăвăртрах пырать. Тепĕр пĕлмелли япала: саморез çирĕп пулин те, ăна пĕр вырăнтан кăларса тепĕр хут çав шăтăках пăрса кĕртсен, вăл малтанхи пек тытма пăрахать — резьби материала «çисе» ярать. Çавăнпа ҫурт-йӗр ӑсталакан ӑстасем яланах икĕ тĕслĕ крепёжа та хăйсен аллинче тытаççĕ: пĕри — тĕплĕ ĕç валли, тепри — хăвăрт ĕç валли. [[Категори:Çирĕплетĕшсем]] [[Категори:Шуруп]] [[Категори:Электроинструменсем]] [[Категори:Инструменсем]] ijry6ce8tc243wt3a39jse34pb1os8l 0 131121 878729 2026-11-05T13:50:13Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[File:Old Ghanaian Lantern.jpg|thumb|Хунар]] '''Ҫӑмӑлттай сӑвӑ''', Аçтахар Плотников çырнă сăвă<ref>[https://samlib.chuvash.org/article/5 Ҫӑмӑлттай сӑвӑ] - Автор: Аҫтахар Плотников · Вырнаҫтарнӑ: 02.09.2026</ref> == Текст == Хунар тыттарчӗ ман алла Пӗр пысӑк алӑ. Ӑҫта каяс-ши малалла Утса хӑватлӑ? ==...» 878729 wikitext text/x-wiki [[File:Old Ghanaian Lantern.jpg|thumb|Хунар]] '''Ҫӑмӑлттай сӑвӑ''', Аçтахар Плотников çырнă сăвă<ref>[https://samlib.chuvash.org/article/5 Ҫӑмӑлттай сӑвӑ] - Автор: Аҫтахар Плотников · Вырнаҫтарнӑ: 02.09.2026</ref> == Текст == Хунар тыттарчӗ ман алла Пӗр пысӑк алӑ. Ӑҫта каяс-ши малалла Утса хӑватлӑ? == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Сăвăсем]] [[Категори:Аçтахар Плотников]] 285g99tmlagh9sn43fg105297wfq5sb 0 131122 878730 2026-11-05T14:54:47Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[File:Âne ariège.jpg|thumb|Ашак]][[File:Heinrich Zille In der Kaschemme.jpg|thumb|Heinrich Zille. «Хупахра». 1910]] {{Пĕлтерĕшсем|Ашак (пĕлтерĕшсем)}} '''Ашак''' (Владислав Николаев хайлавĕ<ref>[https://samlib.chuvash.org/article/27 Ашак] - Автор: Владислав Николаев · Вырнаҫтарнӑ: 26.10.2026</ref>) == Текст == Пырать Ашак танкӑлта...» 878730 wikitext text/x-wiki [[File:Âne ariège.jpg|thumb|Ашак]][[File:Heinrich Zille In der Kaschemme.jpg|thumb|Heinrich Zille. «Хупахра». 1910]] {{Пĕлтерĕшсем|Ашак (пĕлтерĕшсем)}} '''Ашак''' (Владислав Николаев хайлавĕ<ref>[https://samlib.chuvash.org/article/27 Ашак] - Автор: Владислав Николаев · Вырнаҫтарнӑ: 26.10.2026</ref>) == Текст == Пырать Ашак танкӑлтатса... Курать – Укҫа выртать. Каять хайхи анӑраса. Кӗрет пӗрремӗш хупаха, Илет ҫиме, Ӗҫме – Йӑлтах сутаҫҫӗ ухмаха. Ашак ӗҫет пӗр уямасӑр. Канать... Пурне те хӑналать... Юлать пачах укҫасӑр. ----------- Тепри, мӗн калӑн, чӑн Ашак, Укҫа пулсассӑн – аташать. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Сăвăсем]] [[Категори:Владислав Николаев]] [[Категори:Ашаксем]] 6slxfzgt14wnzihmdo8w9zetr9yrqbc 0 131123 878762 2026-11-05T18:05:15Z Max Tenche 25572 Ҫӗнӗ страница: «{{Пӗлтерӗшсем|Карякино}} {{ПВ64 |ят = Кувыка |ӳкерчӗк = Кувыка_(Татищевский_район).jpg |Статус = Сала |Муниципаллӑ район = Татищево районӗ |Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ){{!}}Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ |Ник...» 878762 wikitext text/x-wiki {{Пӗлтерӗшсем|Карякино}} {{ПВ64 |ят = Кувыка |ӳкерчӗк = Кувыка_(Татищевский_район).jpg |Статус = Сала |Муниципаллӑ район = Татищево районӗ |Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ){{!}}Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ |Никӗсленӳ вӑхӑчӗ = [[1745]] |Халӑх йышӗ = {{Пурӑнан халӑх| Кувыка | тс }} ({{Пурӑнан халӑх| Кувыка | г }}) |Малтанхи ятсем = |Почта индексӗ = 412165 |ОКАТО кочӗ = 63 246 170 001 |Сехет тӑрӑхӗ = Самар вӑхӑчӗ }} '''Кувыка''' — [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Татищево районӗ]]нчи [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗнче]] вырнаҫнӑ [[сала]]. == Географи == [[Татищево|Татищевӑран]] 7 [[километр]] кӑнтӑр-анӑҫалла тӳрӗ ҫулпа, [[Грязнуха (Идолга юппи)|Грязнухӑпа]] [[Идолга (юханшыв)|Идолга]] юханшывӗсен хӗрринче вырнаҫнӑ<ref name = "Kozinets">{{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}}</ref>. Кувыкӑпа юнашар вырнаҫнӑ пурӑнан вырӑнсем: [[Татищево]], [[Октябрьский Городок]], [[Тимирязевский (Сарӑту облаҫӗ)|Тимирязевский]]. == Истори == Официаллӑ мар версипе салана [[1599|1599 ҫулта]] туса хунӑ, анчах карттӑсенче вӑл [[XVIII ӗмӗр]] вӗҫӗнче ҫеҫ палӑртнӑ пулнӑ<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://1kommunist.ru/2020/12/10/kuvyka/|title=Кувыка|website=ГАЗЕТА «КОММУНИСТ»|date=2020-12-10|access-date=2023-06-07|archive-date=2023-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607062342/https://1kommunist.ru/2020/12/10/kuvyka/|url-status=live}}</ref>. [[1859|1859 ҫулта]] кунта 117 хуҫалӑх пулнӑ, вӗсенче 454 арҫын тата 467 хӗрарӑм пурӑннӑ. Салара арманпа пуштӑ станцийӗччӗ. [[XIX ӗмӗр]] вӗҫӗнче пӗр пӳртре чиркӳ-прихут шкулӗ ӗҫлеме пуҫланӑ, ӑна [[Татищево|Марииновкӑри]] Микулай чиркӗвӗпе ҫирӗплетсе ҫырнӑ<ref>{{Cite web|url=http://kuvykaschool.narod.ru/village.htm|title=История села Кувыка - Сайт МОУ "Основная общеобразовательная школа села Кувыка"|website=kuvykaschool.narod.ru|access-date=2023-06-07|archive-date=2023-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607062332/http://kuvykaschool.narod.ru/village.htm|url-status=live}}</ref>. [[1905|1905 ҫулхи]] [[1905—1907 ҫулсенчи Раҫҫейри революцийӗ|революцие]] кувыкӑсем килӗшнӗ тата халӑх юхӑмне хутшӑннӑ. [[1912|1912 ҫулта]] пӗр улпутӑн нимеллӗ укҫипе [[Идолга (юханшыв)|Идолга]] урлӑ кӗпер тунӑ пулнӑ. {{Тулли дата|1914|11|2}} (кивӗ стильпе [[Чӳк, 15|15-мӗшӗнче]]) чиркӳ-прихут шкулӗнче Михаил Архангел ячӗпе алтарь сӑвапланӑ пулнӑ<ref>{{Cite web|url=http://saratovregion.ucoz.ru/region/tatischevskiy/kuvyka.htm|title=БОЛЬШАЯ САРАТОВСКАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ : Татищевский район : Кувыка|website=saratovregion.ucoz.ru|access-date=2023-06-07|archive-date=2023-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607062332/http://saratovregion.ucoz.ru/region/tatischevskiy/kuvyka.htm|url-status=live}}</ref>. [[1920-мӗш ҫулсем|1920-мӗш ҫулсенче]] 7 ҫуллӑ шкул тунӑ. [[Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи|Тӑван ҫӗршывӑн аслӑ вӑрҫинче]] фронтран 107 Кувыка ҫынни таврӑнман. [[1960|1960 ҫулта]] ахаль шкула пуҫламӑш статусӗ панӑ, [[1976|1976 ҫулта]] ун валли ҫӗнӗ ҫурт тунӑ. [[ССРП|Совет]] тапхӑрӗ вӗҫӗнче Кувыка [[Октябрьский Городок|Октябрьский]] ялканашне кӗнӗ тата "Заречный" ятлӑ колхозӑн центрӗ пулнӑ<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://tatiskray.ru/kuvyka/|title=Кувыка Татищевского района Саратовской области|author=|website=Татищевский край|date=2021-07-20|access-date=2023-06-07|archive-date=2023-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607062332/http://tatiskray.ru/kuvyka/|url-status=live}}</ref>. == Халӑх == {{Пурӑнан халӑх| Кувыка }} === Халӑх йышӗ === [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗн]] паспорчӗ тӑрӑх {{тулли дата|2026|01|1}} Кувыкӑра 634 ҫын чӑн та пурӑннӑ<ref name="ОМЙпас">[https://oktyabrskoetatishhevskij-r64.gosweb.gosuslugi.ru/netcat_files/10/2183/Pasport_ONP.pdf Паспорт ОМО]</ref>. == Ӳкерчӗк галерейӗ == <center> <gallery mode="packed" heights="130" caption="Сала курӑмӗ"> Ӳкерчĕк:Школа (Кувыка).jpg|мини|Шкул Ӳкерчĕк:Храм 2 (Кувыка).jpg|мини|Чиркӳ Ӳкерчĕк:Улица Молодёжная (Кувыка).jpg|мини|Молодёжная урамӗ Ӳкерчĕк:Дом культуры (Кувыка).jpg|мини|Ял культура ҫурчӗ Ӳкерчĕк:Детская площадка (Кувыка).jpg|мини|Ача-пӑча лапамӗ </gallery> </center> <center> <gallery mode="packed" heights="130" caption="Сала ӑстӑвӑмӗ"> Ӳкерчĕк:Обелиск (Кувыка).jpg|мини|Обелиск Ӳкерчĕк:Списки ветеранов А-К (Кувыка).jpg|мини|Вилнӗ ветерансен ят-йышӗсем А-К Ӳкерчĕк:Списки ветеранов К-П (Кувыка).jpg|мини|Вилнӗ ветерансен ят-йышӗсем К-П Ӳкерчĕк:Списки ветеранов П-Я (Кувыка).jpg|мини|Вилнӗ ветерансен ят-йышӗсем П-Я Ӳкерчĕк:Парк у обелиска (Кувыка).jpg|мини|Обелиск патӗнчи парк </gallery> </center> == Паллӑ ҫынсем == * [[Григорьева Валентина Яковлевна|Валентина Григорьева]] — [[Ӳкерӳҫӗ]]; * [[Шигаев Григорий Фролович|Григорий Шигаев]] — [[Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ]]. == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Вуламалли == * {{Cite web|url=http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»|author=Коряков Ю.Б.|website=|date=|publisher=|access-date=2020-11-13|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116115903/http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|deadlink=no}} * {{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}} == Каҫӑсем == *[http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ Численность и размещение населения Саратовской области. Статистический сборник. 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908183629/http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ |date=2021-09-08 }} {{Татищево районӗ}} [[Категори:Татищево районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]] [[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]] 532ah929fib6qdg76t9v7ym7adv28a5 878763 878762 2026-11-05T18:05:36Z Max Tenche 25572 878763 wikitext text/x-wiki {{ПВ64 |ят = Кувыка |ӳкерчӗк = Кувыка_(Татищевский_район).jpg |Статус = Сала |Муниципаллӑ район = Татищево районӗ |Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ){{!}}Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ |Никӗсленӳ вӑхӑчӗ = [[1745]] |Халӑх йышӗ = {{Пурӑнан халӑх| Кувыка | тс }} ({{Пурӑнан халӑх| Кувыка | г }}) |Малтанхи ятсем = |Почта индексӗ = 412165 |ОКАТО кочӗ = 63 246 170 001 |Сехет тӑрӑхӗ = Самар вӑхӑчӗ }} '''Кувыка''' — [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Татищево районӗ]]нчи [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗнче]] вырнаҫнӑ [[сала]]. == Географи == [[Татищево|Татищевӑран]] 7 [[километр]] кӑнтӑр-анӑҫалла тӳрӗ ҫулпа, [[Грязнуха (Идолга юппи)|Грязнухӑпа]] [[Идолга (юханшыв)|Идолга]] юханшывӗсен хӗрринче вырнаҫнӑ<ref name = "Kozinets">{{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}}</ref>. Кувыкӑпа юнашар вырнаҫнӑ пурӑнан вырӑнсем: [[Татищево]], [[Октябрьский Городок]], [[Тимирязевский (Сарӑту облаҫӗ)|Тимирязевский]]. == Истори == Официаллӑ мар версипе салана [[1599|1599 ҫулта]] туса хунӑ, анчах карттӑсенче вӑл [[XVIII ӗмӗр]] вӗҫӗнче ҫеҫ палӑртнӑ пулнӑ<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://1kommunist.ru/2020/12/10/kuvyka/|title=Кувыка|website=ГАЗЕТА «КОММУНИСТ»|date=2020-12-10|access-date=2023-06-07|archive-date=2023-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607062342/https://1kommunist.ru/2020/12/10/kuvyka/|url-status=live}}</ref>. [[1859|1859 ҫулта]] кунта 117 хуҫалӑх пулнӑ, вӗсенче 454 арҫын тата 467 хӗрарӑм пурӑннӑ. Салара арманпа пуштӑ станцийӗччӗ. [[XIX ӗмӗр]] вӗҫӗнче пӗр пӳртре чиркӳ-прихут шкулӗ ӗҫлеме пуҫланӑ, ӑна [[Татищево|Марииновкӑри]] Микулай чиркӗвӗпе ҫирӗплетсе ҫырнӑ<ref>{{Cite web|url=http://kuvykaschool.narod.ru/village.htm|title=История села Кувыка - Сайт МОУ "Основная общеобразовательная школа села Кувыка"|website=kuvykaschool.narod.ru|access-date=2023-06-07|archive-date=2023-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607062332/http://kuvykaschool.narod.ru/village.htm|url-status=live}}</ref>. [[1905|1905 ҫулхи]] [[1905—1907 ҫулсенчи Раҫҫейри революцийӗ|революцие]] кувыкӑсем килӗшнӗ тата халӑх юхӑмне хутшӑннӑ. [[1912|1912 ҫулта]] пӗр улпутӑн нимеллӗ укҫипе [[Идолга (юханшыв)|Идолга]] урлӑ кӗпер тунӑ пулнӑ. {{Тулли дата|1914|11|2}} (кивӗ стильпе [[Чӳк, 15|15-мӗшӗнче]]) чиркӳ-прихут шкулӗнче Михаил Архангел ячӗпе алтарь сӑвапланӑ пулнӑ<ref>{{Cite web|url=http://saratovregion.ucoz.ru/region/tatischevskiy/kuvyka.htm|title=БОЛЬШАЯ САРАТОВСКАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ : Татищевский район : Кувыка|website=saratovregion.ucoz.ru|access-date=2023-06-07|archive-date=2023-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607062332/http://saratovregion.ucoz.ru/region/tatischevskiy/kuvyka.htm|url-status=live}}</ref>. [[1920-мӗш ҫулсем|1920-мӗш ҫулсенче]] 7 ҫуллӑ шкул тунӑ. [[Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи|Тӑван ҫӗршывӑн аслӑ вӑрҫинче]] фронтран 107 Кувыка ҫынни таврӑнман. [[1960|1960 ҫулта]] ахаль шкула пуҫламӑш статусӗ панӑ, [[1976|1976 ҫулта]] ун валли ҫӗнӗ ҫурт тунӑ. [[ССРП|Совет]] тапхӑрӗ вӗҫӗнче Кувыка [[Октябрьский Городок|Октябрьский]] ялканашне кӗнӗ тата "Заречный" ятлӑ колхозӑн центрӗ пулнӑ<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://tatiskray.ru/kuvyka/|title=Кувыка Татищевского района Саратовской области|author=|website=Татищевский край|date=2021-07-20|access-date=2023-06-07|archive-date=2023-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607062332/http://tatiskray.ru/kuvyka/|url-status=live}}</ref>. == Халӑх == {{Пурӑнан халӑх| Кувыка }} === Халӑх йышӗ === [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗн]] паспорчӗ тӑрӑх {{тулли дата|2026|01|1}} Кувыкӑра 634 ҫын чӑн та пурӑннӑ<ref name="ОМЙпас">[https://oktyabrskoetatishhevskij-r64.gosweb.gosuslugi.ru/netcat_files/10/2183/Pasport_ONP.pdf Паспорт ОМО]</ref>. == Ӳкерчӗк галерейӗ == <center> <gallery mode="packed" heights="130" caption="Сала курӑмӗ"> Ӳкерчĕк:Школа (Кувыка).jpg|мини|Шкул Ӳкерчĕк:Храм 2 (Кувыка).jpg|мини|Чиркӳ Ӳкерчĕк:Улица Молодёжная (Кувыка).jpg|мини|Молодёжная урамӗ Ӳкерчĕк:Дом культуры (Кувыка).jpg|мини|Ял культура ҫурчӗ Ӳкерчĕк:Детская площадка (Кувыка).jpg|мини|Ача-пӑча лапамӗ </gallery> </center> <center> <gallery mode="packed" heights="130" caption="Сала ӑстӑвӑмӗ"> Ӳкерчĕк:Обелиск (Кувыка).jpg|мини|Обелиск Ӳкерчĕк:Списки ветеранов А-К (Кувыка).jpg|мини|Вилнӗ ветерансен ят-йышӗсем А-К Ӳкерчĕк:Списки ветеранов К-П (Кувыка).jpg|мини|Вилнӗ ветерансен ят-йышӗсем К-П Ӳкерчĕк:Списки ветеранов П-Я (Кувыка).jpg|мини|Вилнӗ ветерансен ят-йышӗсем П-Я Ӳкерчĕк:Парк у обелиска (Кувыка).jpg|мини|Обелиск патӗнчи парк </gallery> </center> == Паллӑ ҫынсем == * [[Григорьева Валентина Яковлевна|Валентина Григорьева]] — [[Ӳкерӳҫӗ]]; * [[Шигаев Григорий Фролович|Григорий Шигаев]] — [[Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ]]. == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Вуламалли == * {{Cite web|url=http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»|author=Коряков Ю.Б.|website=|date=|publisher=|access-date=2020-11-13|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116115903/http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|deadlink=no}} * {{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}} == Каҫӑсем == *[http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ Численность и размещение населения Саратовской области. Статистический сборник. 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908183629/http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ |date=2021-09-08 }} {{Татищево районӗ}} [[Категори:Татищево районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]] [[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]] j3p8319k0yraq2j47dfi0ju5gnp6rpg 10 131124 878784 2026-11-05T19:22:43Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Панорама с горы Косцелец, Татранский национальный парк, Малопольское воеводство, Польша» 878784 wikitext text/x-wiki Панорама с горы Косцелец, Татранский национальный парк, Малопольское воеводство, Польша sgxzp66tlhwsnyd1n3vwcktjteynbyo 10 131125 878785 2026-11-05T19:23:00Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Kościelec view 2.jpg» 878785 wikitext text/x-wiki Kościelec view 2.jpg c3yx7hwsensc699k0chu69ehq3rwkao 0 131126 878985 2026-11-06T10:08:04Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «{{Пĕлтерĕшсем}} [[Ӳкерчĕк:Screw thread Závit M16.jpg|thumb|200px|Тулаш касă (болт çинче) тата шалти касă ([[шĕрĕп]] çинче)]] '''Касă''', е '''Резьба́''' техникăра — çаврăмлă ĕскерсен çийĕнчи путăк тата мăкăр йĕрсен черетленĕвĕ. == Çавăн пекех == * [[Пăрăх çинчи касăсем]] * Шăллă-вĕлте...» 878985 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем}} [[Ӳкерчĕк:Screw thread Závit M16.jpg|thumb|200px|Тулаш касă (болт çинче) тата шалти касă ([[шĕрĕп]] çинче)]] '''Касă''', е '''Резьба́''' техникăра — çаврăмлă ĕскерсен çийĕнчи путăк тата мăкăр йĕрсен черетленĕвĕ. == Çавăн пекех == * [[Пăрăх çинчи касăсем]] * [[Шăллă-вĕлтерлĕ куçару]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Гулиа Н. В., Клоков В. Г., Юрков С. А. Детали машин. — М.: Академия, 2004. — С. 416. — ISBN 5-7695-1384-5. * Анурьев В. И. Справочник конструктора-машиностроителя : в 3 т. / под ред. И. Н. Жестковой. — 8-е изд., перераб. и доп. — М. : Машиностроение, 2001. — Т. 2. — 912 с. — ББК 34.42я2. — УДК 621.001.66 (035)(G). — ISBN 5-217-02964-1. * Ред. Ишлинский А. Ю. Новый политехнический словарь. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2003. — С. 671. — ISBN 5-7107-7316-6. * Якухин В. Г., Ставров В. А. Изготовление резьб. Справочник. — М.: Машиностроение, 1989. — С. 192. == Каçăсем == {{Викисловарь|резьба}} * [http://www.gewinde-normen.de/en/download.html Программа по представлению резьб] * [http://php-gears.ru/acc.php?acc=8 Расчет резьбового соединения с оформлением расчета] [[Категори:Машшын тăвассин технологийĕ]] [[Категори:Машшынсен тата механизмсен пайрăмĕсем]] sg2mw4v08qp4bligblaf1dv5f23hslv