Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 959 879224 878604 2026-11-07T05:29:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879224 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Патшалăх |ChNm = Раҫҫей Федерацийӗ |NationName = Россия |FlagTitle = [[Раҫҫей ялавӗ]] |PicFlag = [[Ӳкерчĕк:Flag of Russia.svg|250px]] |LctCn = [[File:Russian Federation (orthographic projection) - 2014, 2022 Annexed Territories disputed.svg|400px]] |CoA = [[Ӳкерчĕк:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|125px]] |CoATitle = [[Раççей гербĕ]] |LNGs = [[вырăс чĕлхи|вырăс]] |CapCn = [[Мускав]] |BigCity = [[Мускав]] |TitleGl = Президент |PrezName = [[Путин Владимир Владимирович|Улатимӗр Путин]] |MinList = Премьер-министр |MName = [[Мишустин Михаил Владимирович|Михаил Мишустин]] |SqNumb = 1 |SqAll = 17 125 191 |YearP = 2023 |NasPop = 146 447 424 |NasPlot = 8,55 |NasNum = 7 |Valuta = (RUB) |GTOt = +02 |GTDo = +12 |GimnName = Раççей гимнĕ |Domen = .ru, .su, .рф |Tel = 7 }} '''Раççей''' ([[вырăс чĕлхи|выр.]] ''Россия'') е '''Раççей Федерацийĕ''', кĕске '''РФ''' ([[вырăс чĕлхи|выр.]] ''Российская Федерация'') — [[Тухăç Европа|Тухăç Европăри]] тата [[Çурçĕр Ази]]ри патшалăх. Раççей — [[Патшалăхсен лаптăка кура йĕркеленĕ ят-йышĕ|тĕнчери чи пысăк патшалăх]], унăн территорийĕ тĕнчери йышăннă чикĕсенче 17 098 246 км²<ref name="Area2011">[https://portal-new.rosreestr.ru/wps/PA_FCCLPGUMWPSPtalApp/ru.fccland.pgu.infoblock?ru.fccland.ibmportal.spring.portlet.handler.BeanNameParameterHandlerMapping-PATH=/FileDownloaderController&ru.fccland.ibmportal.spring.portlet.dispatcher.DispatcherServiceServlet.directRequest=x&param_infoblock_name=cc_ib_texts_of_documents&param_infoblock_file_path=doc/LandFundRF_2010.rar Федеральная служба государственной регистрации, кадастра и картографии (Росреестр). Земельный фонд Российской Федерации на 1 января 2011 года]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (стр. 223)</ref>. Раççей Федерацийĕ вунпĕр [[Пĕр сехетри зона|сехет тăрăхĕнчен]] тăрать, вăл вунтăватă çĕршывпа чикĕленет. [[Халăх йышĕпе йĕркеленĕ патшалăхсен ят-йышĕ|Пурăнан халăх йышĕпе тĕнчере]] тăххăрмĕш вырăн йышăнать. Чи пысăк тата тĕп хули — [[Мускав]]. Патшалăхри тĕп культура хули вырăнĕнче [[Санкт-Петербург]] шутланать, халăх йышĕпе вăл иккĕмĕш вырăн йышăнать. Ытти пысăк<ref>Миллион ытларах çын</ref> хуласем: [[Çĕнĕ Çĕпĕр]], [[Екатеринбург]], [[Хусан]], [[Красноярск]], [[Чулхула]], [[Челепи]], [[Ĕпхӳ]], [[Краснодар]], [[Самар]], [[Тан-çинчи-Ростов]], [[Омск]], [[Воронеж]], [[Перĕм]], [[Волгоград]]. Çĕршывăн мĕнпур çĕрĕсенчи [[Патшалăх чĕлхи|патшалăх чĕлхи]] — [[вырăс чĕлхи]], хăшпĕр регионсенче [[Раççей Федерацин патшалăх чĕлхисем|хăйсен патшалăх тата официаллă чĕлхесем]]. Укçа виçи — [[Раççей тенки|раççей рублĕ]]. РФ — тĕрлĕ этнос тата культура нумайлăхлĕ [[Нумай нациллĕ патшалăх]]<ref>{{cite web|url=http://www.national-mentalities.ru/diversity/|title=Этнокультурное многообразие России|publisher=www.national-mentalities.ru|access-date=2017-07-01|archive-date=2017-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702202830/http://www.national-mentalities.ru/diversity/|deadlink=no}}</ref>. 2010 çулта пурăнан халăх çырса тухнипе, çав шутрах Крым тата Севастополь (2014 çул хыççăн), çĕршывра 190 ытла национальнăç пуррине палăртнă, вĕсен хушшинче вырăссем — 80 %, вырăс чĕлхипе 99,4 % ытла [[Раççейсем|раççейсем]] калаçаççĕ<ref>[https://old.bigenc.ru/text/v/3040076 Раççей халăхĕ ПРЭ-нче]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Пурăнан халăхăн чылайрахăшĕ (75 % яхăн) [[православи]] тĕн йăлине тытса пурнать<ref>{{cite web |url = https://www.rbc.ru/rbcfreenews/20100330161117.shtml |title = ВЦИОМ: Православными себя считают 75 % россиян|archive-url = https://web.archive.org/web/20180724002708/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/20100330161117.shtml |archive-date = 2018-07-24|deadlink=yes}} // [[РБК]], 30.03.2010</ref>, çакна пула Раççей [[Раççейри православи|тĕнчери чи нумай йышлă православиллĕ çĕршыв]] шутланать. Раççей — [[Федерациллĕ патшалăх|федерациллĕ]] [[Хутăш республика|президент-парламент республики]]. 1999 çулхи раштавăн 31-мĕшĕнченпе (2008—2012 çулсенче [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Медведев]] президент пулнă) [[Раççей Федерацин президенчĕ|РФ президенчĕн]] вырăнне [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] йышăнать. 2020 çулхи кăрлачăн 16-мĕшĕнченпе [[Раççей Федерацин правительство председателĕ|правительство председателĕ]] — [[Мишустин Михаил Владимирович|Михаил Мишустин]]. Раççей 18 патшалăхсемпе чикĕленет (вунулттăшĕпе — çĕрпе, те иккĕшĕпе — тинĕспе). Раççей йышне унăн конституципе 89 субъектсем кĕреççĕ, вĕсенчен — 48 облаç, 24 республика, 9 край, 3 федераллă пĕлтерӳпе хула, 4 автономиллĕ округ тата 1 автономиллĕ облаç. Пĕтĕмпе çĕршывра 157 пин пурăнан вырăнсем<ref>{{cite web|url=https://xn--h1ari.xn--p1ai/Main/StatisticalInformation|title=Российская Федерация. Статистическая информация|author=|website=|publisher=Федеральная служба информации России|access-date=2019-12-06|archive-date=2019-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206163204/https://xn--h1ari.xn--p1ai/Main/StatisticalInformation|deadlink=no}}</ref>. Раççей — ядерлă патшалăх<ref>{{Cite web |url=http://russianforces.org/rus/ |title=Стратегическое ядерное вооружение России |access-date=2022-04-24 |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331221621/https://russianforces.org/rus/ |deadlink=no}}</ref><ref>Podvig P. Russian Strategic Nuclear Forces, ed. by Frank N. von Hippel, MIT Press, 2004</ref>. Космос патшалăхсенчен пĕрри<ref>Кошкин П. Г. [https://cyberleninka.ru/article/n/ekspertnyy-i-zhurnalistskiy-diskursy-vokrug-vtoroy-kosmicheskoy-gonki-mezhdu-rossiey-ssha-i-drugimi-stranami Экспертный и журналистский дискурс вокруг второй космической гонки между Россией, США и другими странами.]</ref><ref>{{cite web|url=https://ria.ru/20191204/1561960213.html|title=Россия останется космической державой, заявил эксперт|website=РИА Новости|date=2019-12-04|access-date=2022-07-30|archive-date=2022-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610104843/https://ria.ru/20191204/1561960213.html|deadlink=no}}</ref>. Раççей [[ПНО Хăрушсăрлăх Канашĕ|ПНО Хăрушсăрлăх Канашне]] ялах хутшăнакан, вето правипе кӗрет. Çавăнпа, Раççей нумай тĕнчери организацисенче пур: [[Пĕрлешӳллĕ Нацисен Организацийĕ|ПНО]], [[Мăн çирĕм|G20]], [[Еврази экономика пĕрлешĕвĕ|ЕАЭП]], [[Пăхăнман Патшалăхсен Пĕрлешĕвĕ|ППП]], [[Коллективлă хăрушсăрлăх килĕшĕвĕн организацийĕ|КХКО]], [[Тĕнчери суту-илӳ организацийĕ|ТСО]], [[Европăри хăрушсăрлăх тата килĕштерсе ĕçлени организацийĕ|OSCE]], [[Шанхай килĕштерсе ĕçлени организацийĕ|SCO]], [[Ази-Лăпкă океан экономика килĕштерсе ĕçлени|APEC]], [[БРИКС]], [[Тĕнчери олимпий комитечĕ|ТОК]] тата ыттисем. 1991 вĕçĕнче [[ССРП арканăвĕ]] хыççăн тĕнчери пĕрлешӳ Раççее ССРП-н тĕпкĕчĕ пекех йышăннă. 2021 çулхи [[Шалти пĕтĕм продукт|ШПП]]-н калăпăшĕ [[ШПП калăпăшĕпе (номинал) патшалăхсен ят-йышĕ|(номиналлă)]] — 1,8 трлн доллар, Раççей унта 11-мĕш вырăнта вырнаçнă (анчах [[Илекен пултăрулăх паритечĕпе патшалăхсен ят-йышĕ|ИПП]]-пе 6-мĕш вырăнта). == Географи == Раççей вунтăваттă ирĕклĕх ([[ПНО]]-çĕршывсен нумайрахăшĕ йышăннă) патшалăхĕсемпе чикĕленет. *çурçĕр-хĕвеланăç енче [[Норвеги]]пе [[Финлянди]]. *Хĕвеланăç енче [[Эстони]]пе, [[Латви]]пе, [[Беларуç]]па [[Украина]]. [[Литва|Литвапа]] [[Польша]] ([[Калининград облаçĕ|Калининград облаçĕ]]) çавăн пекех. *Кăнтăр-хĕвеланăç енче [[Грузи|Грузипе]] [[Азербайджан]]. Тата çурма йышăннă [[Кăнтăр Осети]]пе<ref name = george>[[ПНО]] шухăшĕпе ку [[Грузи]] пайĕ.</ref> [[Абхази]]<ref name = george></ref>. *Кăнтăр енче [[Казахстан|Касакстанпа]], [[Монголи|Монголипе]] [[Китай Халăх Республики|Китай]]. *Кăнтăр-хĕвелтухăç енче [[Корей Халăх Демократи Республики|Ҫурçĕр Корейпе]] çавăн пекех Раççейĕн тинĕс чиккисем пур. *Инçе хĕвелтухăç енче [[Япони|Японипе]] [[АПШ]]. === Чи пысăк хуласем === Миллион ытла çын çак хуласенче пурăнать: [[Мускав]], [[Санкт-Петербург]], [[Çĕнĕ Çĕпĕр]], [[Екатеринбург]], [[Хусан]], [[Красноярск]], [[Чулхула]], [[Челепи]], [[Ĕпхӳ]], [[Краснодар]], [[Самар]], [[Тан-çинчи-Ростов]], [[Омск]], [[Воронеж]], [[Перĕм]], [[Волгоград]]. == Халăх == === Халăх йышĕ === Раççейре 143,8 млн. çын, ытларахăшĕ, 4/5 пайĕ [[Европа]] енĕнче пурăнать: [[вырăссем]] (79,8 %), [[тутарсем]] (3,8 %), [[украинсем]] (3 %), [[чăвашсем]] (1,2 %), [[пушкăртсем]] (0,9 %), [[чеченсем]] (0,9 %), [[эрменсем]] (0,8 %)<ref name="census2010">[https://rg.ru/2011/12/16/stat.html 2010 çулхи Пĕтĕм Раççей халăх çырăвĕ çинчен] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412055611/https://rg.ru/2011/12/16/stat.html|date=2022-04-12}} // [[Российская газета]] — Федераллă выпуск № 5660 (284). 22.12.2011</ref>. Хула çыннисем 73%. === Чĕлхесем === :''Тĕплĕнрех '''[[Раççей халăхĕсен чĕлхисем]]''' статьяна вулăр''. Раççей Федерацийĕ — нумай нациллĕ çĕршыв. Тĕпчевçĕсем каланă тăрăх, Раççейри халăхсем 176 [[чĕлхе]]пе калаçаççĕ. Вĕсен кашнин хăйсен историйĕ, шăпи, аталану çул-йĕрĕ, пуласлăхĕ. Генеалоги енчен (пулса кайни, хурăнташлăх енчен) илсессĕн Раççей халăхĕсен чĕлхисем тĕрлĕ чĕлхе çемйине кĕреççĕ: [[инди-европа чĕлхисем|инди-европа]], [[алтай чĕлхисем|алтай]], [[ибери кавказ чĕлхисем|ибери-кавказ]], [[урал чĕлхисем|урал]], [[палеоази чĕлхисем|палеоази]]. Кашни чĕлхе çемйи каллех уйрăм ушкăнсене пайланать. == Кунçул == {{Раççей кун-çулĕ}} Раççей кунçулĕн тапхăрĕсем<ref>Раççей кунçулĕ. XX ĕмер. 11 класс: Вĕренӳ кĕнеки пĕтĕм-пĕлӳ шкулĕсемшĕн (выр. Учебник для общеобразовательных учебных заведений), ред. А. В. Рассказова</ref>: * '''[[Кейӳ Руçĕ]]''' ([[862]] çул — [[XIII ĕмĕр|XIII]]) — хĕвелтухăç [[Славянсем|славянсен]] пĕрремĕш патшалăхĕ<ref>{{Cite web|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\K\Y\KyivanRushDA.htm|title=Kyivan Rus’|website=www.encyclopediaofukraine.com|access-date=2023-06-07}}</ref>. ** Тĕп хули [[864]] çулччен — [[Кивĕ Ладога]], [[882]] çулччен — [[Аслă Новгород]], [[882]] çул хыççăн — [[Киев]]. * '''[[Вырăс кнеçлĕхĕсем]]''' ([[XII ĕмĕр|XII]] ĕмĕр варринчен — пуçламăш [[XVI ĕмĕр|XVI]] ĕмĕр). * '''[[Вырăс патшалăхĕ|Вырăс патшалăхĕ]]''' — [[XV ĕмĕр|XV]] ĕмĕр вĕçĕнчен — [[Юпа, 22]] [[1721]] çул ([[Кăрлач, 16|Кăрлач, 16]] [[1547]] çулччен — [[Аслă Мускав кнеçлĕхĕ|Аслă Мускав кнеçлĕхĕ]], унтан — [[Вырăс патшалăхĕ|Раççей патшалăхĕ]]). ** Тĕп хули — [[Мускав]], 1714 çултан<ref>[https://bigenc.ru/c/sankt-peterburg-168d03| БРЭ Санкт-Петербург] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250509132445/https://bigenc.ru/c/sankt-peterburg-168d03%7C |date=2025-05-09 }}</ref> — [[Санкт-Петербург]]. * '''[[Раççей империйĕ|Раççей империйĕ]]''' — Юпа, 22 1721 çултан — Кăрлач, 9 1917 çулччен. ** Тĕп хули — [[Санкт-Петербург]] ([[1728]] çулччен), 1728—1732 çулсенче — Мускав, [[1732]] çултан — Санкт-Петербург ([[Çурла, 18|çурла, 18]] [[1914]] çулта Петроград çĕнĕ ячĕ илчĕ). * '''[[Раççей Республики]]''' — [[Вăхăтлă ертӳлĕх]]ĕн хушăвĕпе Авăн, 1 1917 çулта йышăннă. ** Тĕп хули — Петроград. * '''[[Раççей патшалăхĕ (1918—1920)|Раççей патшалăхĕ]]''' — [[Ĕпхӳ]] патшалăх канашĕ акчĕпе [[Авăн, 23|Авăн, 23]] [[1918]] çулта йышăннă. [[Раççейри граждан вăрçи|Граждан вăрçи]] тăпхăрĕнче [[Кăрлач, 5|Кăрлач, 5]] [[1920]] çулччен пулнă. Пĕрлешĕннĕ патшалăхĕ шурă юхăмĕн ертӳлĕхĕ территоринче. ** Тĕп хули — Ĕпхӳ, [[Омск]] (де-факто). * '''[[Раççей Федерациллĕ Социализмлă Совет Республики|Раççей Совет Федерациллĕ Социалисăмлă Республики]]'''<ref>''Патшалăх ытти ячĕсем:'' Раççей Совет Республики ([[Юпа, 25]] 1917 çултан), Раççей Социалисăмлă Федерациллĕ Совет Республики ([[Çĕртме, 19|çĕртме, 19]] 1918 çултан), Раççей Совет Федерациллĕ Социалисăмлă Республики (Раштав, 5 1936 çулта)</ref> — Юпа, 25 1917 çулта II-мĕш Пĕтĕм Раççей Советсен съезчĕ хушăвĕпе йышăннă. [[1922]]-[[1991]] çулсенче — ССРПре пĕрлĕшӳллĕ республики пек. ** Тĕп хули — Петроград, [[Пуш, 12]] 1918 çултан — Мускав. * '''[[Совет Социализм Республикисен Пĕрлешĕвĕ|Совет Социалисăм Республикисен Пĕрлешĕвĕ]]''' (Раштав, 30 1922 çултан — Раштав, 26 1991 çулччен). ** Тĕп хули — Мускав. * '''Раççей Федерацийĕ''' — [[Раштав, 25]] [[1991]] çултан<ref>№ 2094-I РСФСР саккунĕ Раштав, 25 1991 çултан «Раççей Совет Федерациллĕ Социалисăмлă Республики патшалăхĕ ячĕн çĕнĕтни çинчен» (выр. ''«Об изменении наименования государства Российская Советская Федеративная Социалистическая Республика»'')</ref>. ** Тĕп хули — Мускав. == Федераци тытăмĕ == {{main|Раççейĕн федераци тытăмлăхĕ}} Раççей Федерацийĕ 89<ref>РФ конституцийĕ</ref> субъектсенче пайланă. РФра 6 субъект тĕсĕ пур. Ку 24 [[Раççей Федерацин республикисем|республика]], 9 [[ен]], 48 [[Облаç (администрациллĕ виçе)|облаç]], 4 [[автономи тăрăхĕ]], 1 [[Раççей Федерацин автономи облаçĕ|автономи облаç]]ĕ тата 3 [[Раççей Федерацин федераци шайĕнчи хуласем|федераллă пĕлтерĕшпе хула]]. [[File:Map of federal subjects of Russia (2022).svg|right|400px|thumb|РФ субъекчĕсен картти<ref>йышăнман РФ тытăмĕнче Запорожье, Херсон облаçĕсемпе, Донецк Халăх, Луганск Халăх, Крым Республикисемпе, Севастополь хулипе</ref>]] === Субъектсем === ==== Республикасем ==== * [[Адыгей|Адыгей Республики]] - [[Майкоп]] * [[Алтай|Алтай Республики]] - [[Горно-Алтайск]] * [[Буряти|Бурят Республики]] - [[Улан-Удэ]] * [[Дагестан Республики]] - [[Махачкала]] * [[Донецк Халăх Республики]] - [[Донецк]]<ref name = ukr>[[Пĕрлешӳллĕ Нацисен Организацийĕ|ПНО]] шухăшĕпе ку [[Украина]] пайĕ </ref> * [[Ингушети|Ингуш Республики]] - [[Магас]] * [[Кабарда-Балкар Республики]] - [[Нальчик]] * [[Калмăк Республики|Калмăк Республики]] - [[Элиста]] * [[Карачай-Черкес Республики]] - [[Черкесск]] * [[Карели Республики|Карел Республики]] - [[Петрозаводск]] * [[Коми Республики]] - [[Сыктывкар]] * [[Крым Республики]] - [[Симферополь]]<ref name = ukr></ref> * [[Луганщина Халăх Республики|Луганск Халăх Республики]] - [[Луганск]]<ref name = ukr></ref> * [[Мари Республики|Мари Эл Республики]] - [[Йошкар-Ола]] * [[Мордва Республики|Мăртва Республики]] - [[Саранск]] * [[Пушкăртăстан|Пушкăртăстан Республики]] - [[Ĕпхӳ]] * [[Якути|Саха (Якут) Республики]] - [[Якутск]] * [[Çурçĕр Осети|Çурçĕр Осети - Алани Республики]] - [[Владикавказ]] * [[Тутарстан|Тутарстан Республики]] - [[Хусан]] * [[Тыва|Тыва Республики]] - [[Кызыл]] * [[Удмурт Республики]] - [[Ижевск]] * [[Хакаси|Хакас Республики]] - [[Абакан]] * [[Чăваш Ен|Чăваш Республики - Чăваш Ен]] - [[Шупашкар]] * [[Чечен Республики]] - [[Грозный]] ==== Енсем ==== * [[Алтай Ен]] - [[Барнаул]] * [[Байкал лешьен|Байкал Лешьен]] - [[Чита]] * [[Камчатка Ен]] - [[Петропавловск-Камчаткăри]] * [[Краснодар Ен]] - [[Краснодар]] * [[Красноярск Ен]] - [[Красноярск]] * [[Перĕм Ен]] - [[Перĕм]] * [[Ставрополь Ен]] - [[Ставрополь]] * [[Тинĕсçум ен|Тинĕсçум Ен]] - [[Владивосток]] * [[Хабаровск Ен]] - [[Хабаровск]] ==== Облаçсем ==== * [[Амур облаçĕ]] - [[Благовещенск]] * [[Архангельск облаçĕ]] - [[Архангельск]] * [[Аçтăрхан облаçĕ]] - [[Аçтăрхан (хула)|Аçтăрхан]] * [[Оренбург облаçĕ|Ăренпур облаçĕ]] - [[Ăренпур]] * [[Белгород облаçĕ]] - [[Белгород]] * [[Брянск облаçĕ]] - [[Брянск]] * [[Волгоград облаçĕ]] - [[Волгоград]] * [[Вологда облаçĕ]] - [[Вологда]] * [[Воронеж облаçĕ]] - [[Воронеж]] * [[Иваново облаçĕ]] - [[Иваново]] * [[Иркутск облаçĕ]] - [[Иркутск]] * [[Запорожье облаçĕ]] - [[Запорожье]]<ref name = ukr></ref> * [[Калининград облаçĕ]] - [[Калининград]] * [[Калуга облаçĕ]] - [[Калуга]] * [[Кемерово облаçĕ|Кемĕр облаçĕ - Кузбасс]] - [[Кемерово|Кемĕр]] * [[Киров облаçĕ]] - [[Киров]] * [[Кострома облаçĕ]] - [[Кострома]] * [[Курган облаçĕ]] - [[Курган]] * [[Курск облаçĕ]] - [[Курск]] * [[Ленинград облаçĕ]] - [[Санкт-Петербург]] * [[Липецк облаçĕ]] - [[Липецк]] * [[Магадан облаçĕ]] - [[Магадан]] * [[Мускав облаçĕ]] - [[Мускав]] * [[Мурманск облаçĕ]] - [[Мурманск]] * [[Новгород облаçĕ]] - [[Новгород]] * [[Омск облаçĕ]] - [[Омск]] * [[Орёл облаçĕ]] - [[Орёл]] * [[Пенза облаçĕ]] - [[Пенза]] * [[Псков облаçĕ]] - [[Псков]] * [[Ростов облаçĕ]] - [[Тан-çинчи-Ростов]] * [[Рязань облаçĕ]] - [[Рязань|Кисан]] * [[Самар облаçĕ]] - [[Самар]] * [[Сарăту облаçĕ]] - [[Сарăту]] * [[Сахалин облаçĕ]] - [[Кăнтăр-Сахалинск]] * [[Свердловск облаçĕ]] - [[Екатеринбург]] * [[Смулен облаçĕ]] - [[Смулен]] * [[Çĕнĕ Çĕпĕр облаçĕ]] - [[Çĕнĕ Çĕпĕр]] * [[Тамбов облаçĕ]] - [[Тамбов]] * [[Тĕвер облаçĕ]] - [[Тĕвер]] * [[Тюмень облаçĕ]] - [[Тюмень]] * [[Томск облаçĕ]] - [[Томск]] * [[Тула облаçĕ]] - [[Тула]] * [[Владимер облаçĕ|Улатимĕр облаçĕ]] - [[Владимир (хула)|Улатимĕр]] * [[Херсон облаçĕ]] - [[Херсон]]<ref name = ukr></ref> * [[Челепи облаçĕ]] - [[Челепи]] * [[Чĕмпĕр облаçĕ]] - [[Чĕмпĕр]] * [[Чулхула облаçĕ]] - [[Чулхула]] * [[Ярославль облаçĕ]] - [[Ярославль]] ==== Автономи тăрăхĕсем ==== * [[Ненец автономи тăрăхĕ]] - [[Нарьян мар]] * [[Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра]] - [[Ханты-Мансийск]] * [[Чукотка автономлă тăрăхĕ|Чукотка автономи тăрăхĕ]] - [[Анадырь]] * [[Ямал-Ненец автономи тăрăхĕ]] - [[Салехард]] ==== Автономи облаçĕ ==== * [[Еврей автономи облаçĕ]] - [[Биробиджан]] ==== Федераллă пĕлтерĕшпе хуласем ==== * [[Мускав]] * [[Санкт-Петербург]] * [[Севастополь]]<ref name = ukr></ref> === Федераци тăрăхĕсем === [[File:Map of Russian districts (2014–2022, Crimea disputed).svg|right|400px|Федераци тăрăхĕсен картти]] РФре 8 федераци тăрăхĕсем пур. Кашни тăрăхра президент элчи пур. *[[Вăта федераци тăрăхĕ]] - [[Мускав]] *[[Çурçĕр-Анăç федераци тăрăхĕ]] - [[Санкт-Петербург ]] *[[Кăнтăр федераци тăрăхĕ]] - [[Тан-çинчи-Ростов]] *[[Çурçĕр-Кавказ федераци тăрăхĕ]] - [[Пятигорск]] *[[Атăл федераци тăрăхĕ]] - [[Чулхула]] *[[Урал федераци тăрăхĕ]] - [[Екатеринбург]] *[[Çĕпĕр федераци тăрăхĕ]] - [[Çĕн Çĕпĕр]] *[[Инçет-Тухăç федераци тăрăхĕ]] - [[Владивосток]] === Экономика районĕсем === [[Ӳкерчĕк:Map of Russia - Economic regions.svg|right|400px|Экономика районĕсен картти]] Раççей Федерацинче 12<ref>[http://www.ach-fci.ru/Legislation Федеральный центр информатизации Счётной палаты Российской Федерации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021002243/http://www.ach-fci.ru/Legislation |date=2011-10-21 }}</ref> [[экономика районĕ]] пур. [[Калининград облаçĕ|Калининград облаçĕ]] ку уйрăм экономика район, пĕр субъект унăн тытăмĕнче<ref>[https://www.tks.ru/news/law/2006/01/17/0004/ Федераци саккунĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240823014706/https://www.tks.ru/news/law/2006/01/17/0004/ |date=2024-08-23 }}</ref>. * [[Анăç-Çĕпĕр экономика районĕ]] * [[Атăлçи экономика районĕ]] * [[Атăл-Нухрат экономика районĕ]] * [[Вăта экономика районĕ]] * [[Вар хура тăпраллă экономика районĕ]] * [[Инçет Тухăç экономика районĕ]] * [[Калининград облаçĕ|Калининград экономика районĕ]] * [[Çурçĕр экономика районĕ]] * [[Çурçĕр-Анăç экономика районĕ]] * [[Çурçĕр-Кавказ экономика районĕ]] * [[Тухăç-Çĕпĕр экономика районĕ]] * [[Урал экономика районĕ]] == Вуламалли == * Kniivilä, Kalle. La strato de Tanja: Vivo en Rusio 1917-2017, Novjorko, eld. Mondial, 2017, 159 paĝoj. * География России: Энциклопедический словарь. [[Москва|М.]], 1998. * Геологическое строение СССР и закономерности размещения полезных ископаемых. В 10-ти тт. Л, 1984—1989. * Красная книга Российской Федерации: Животные. М, АСТ, 2001. ISBN 5-17-005792-X. * Новая Российская Энциклопедия, Природа России, т. 1, с. 11—157. М., Энциклопедия, 2003. ISBN 5-94802-003-7 * ''Волкова О. А., Борсук О. А., Бадюков Д. Д.'' География России. М., Энциклопедия. 2005. ISBN 5-94802-011-8). == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{commons|Category:Russia}} * [http://constitution.kremlin.ru/#article-65 Раççей Федерацийĕн конституцийĕ. 65мĕш статья ]- унта Раççей Федерацийĕн субъекчĕсен ят-йышĕ çырнă * [http://geostudy.ru/regions.html Картта — РФ субъекчĕсем те вĕсен тĕп хулисем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200724010024/http://geostudy.ru/regions.html |date=2020-07-24 }} {{Russia-geo-stub}} {{Европăри патшалăхсем}} {{Азири патшалăхсем}} {{Раççей Федерацийĕ}} {{G20}} [[Категори:Раççей| ]] [[Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа]] [[Категори:Патшалăхсем — ПНО пайташĕсем]] [[Категори:Федерациллĕ республикăсем]] [[Категори:Трансконтинентлă патшалăхсем]] [[Категори:Вырăс чĕлхиллĕ патшалăхсем тата территорисем]] [[Категори:Хура тинĕс таврашĕнчи патшалăхсем]] [[Категори:Коллектив хăрушсăрлăхĕн килĕшĕвĕ организацийĕн патшалăхĕсем]] [[Категори:Патшалăхсем — Ирĕклĕ Патшалăхсен Пĕртуслăхĕн пайташĕсем]] g0xfspfsby5pnzcf0wx2t6l6kdt0cld 0 1733 879104 851908 2026-11-06T20:13:43Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879104 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Василий Магницкий |портрет = Magnitskiy.jpg |çуралнă вăхăт = [[1839]] çулхи [[Пуш, 3|пушăн 3-мĕшĕ]] |çуралнă вырăн = {{ÇВ|Етĕрне|Етĕрнере}} хули, {{ÇВ|Хусан кĕперни|Хусан кĕпернинче}}, Раççей империйĕ |вилнĕ вăхăт = [[1901]] çулхи [[Пуш, 1|пуш уйăхĕн 1-мĕшĕ]] |вилнĕ вырăн = Шăмат ялĕ (халĕ [[Чăваш Ен]]ĕн [[Етĕрне районĕ]]ĕнчи [[Советски (Чăваш Енĕн ялĕ)|Советски]] ялĕ), {{ВВ|Хусан кĕперни|Хусан кĕпернинче}}, Раççей империйĕ |ĕçлев тĕсĕ = çутлăхçă, [[историк]], [[этнограф]] }} '''Магницкий Василий Константинович''' ([[1839]] çулхи [[Пуш, 3|пуш уйăхĕн 3-мĕшĕ]] Етĕрне ялӗ, [[Етĕрне]] уесчӗ, [[Хусан]] кĕперни, Раççей империйĕ — [[1901]] çулхи [[Пуш, 1|пуш уйăхĕн 1-мĕшĕ]], Шăмат ялĕ (халĕ [[Чăваш Ен]]ĕн [[Етĕрне районĕ]]нчи [[Советски (Чăваш Енĕн ялĕ)|Советски]] ялĕ), — чăвашсен çутлăхçи, [[историк]], [[этнограф]]<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/people/magnitskijj/ Выдающие люди Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140605050540/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/people/magnitskijj/ |date=2014-06-05 }}</ref>. == Кун-çулĕ == [[1839]] çулхи [[Пуш, 3|пуш уйăхĕн 3-мĕшĕнче]] [[Етĕрне]] уесри Етӗрне ялӗнче çуралнă. [[1901]] çулхи пуш уйăхĕн 1-мĕшĕнче Шăмат (халĕ [[Етĕрне районĕ]]нчи [[Советски (Чăваш Енĕн ялĕ)|Советски]]) [[ял]]ĕнче вилнĕ. Хусан университетне пĕтернĕ хыççăн пĕтĕм пурнăçĕ Атăл тăрăхĕнче пурăнакан халăхсен йăли йĕркине тĕпчессипе иртнĕ. == Ĕçĕсем == * "Материалы к объяснению старой чувашской веры" (1881) * "Нравы и обычаи в Чебоксарском уезде" (1888) * "Чувашские языческие имена" (1905 çулта кăларнă) == Вуламалли == * Василий Константинович Магницкий – исследователь культуры и быта чувашей: Сб. ст. – Чебоксары, 1989. – 104 с.: портр. * Никольский, Н. В. Биография В. Магницкого : [Микроформа] / Н.В. Никольский. – Чебоксары : ЦГА ЧР, 1994. – 2 мф. * Андреев, Н. В. К. Магницкин ал çырăвĕнчен / Н.Андреев // Хыпар. – 1999. – 30 пуш. * Иванов, В. П. “Чăваш тăванĕсемшĕн тăрăшса” / В. П. Иванов // Ялав. – 1989. – №3. – С. 18–19. * Михайлова, Р. В.К. Магницкипе унăн юратнă вĕренекенĕ / Р.Михайлова // Хыпар. – 1999. – 21 çу. * Пантелеймонов, Н. В.К. Магницкипе унăн вĕренекенĕсем / Н.Пантелеймонов // Хыпар. – 1999. – 20 ака. * Прокопьев, В. П. Магницкипе Степанов–Ваçик /В.П.Прокопьев // Чăваш ен. – 1995. – 20–27 мая (№ 21). – С. 13. * Прокопьев, В.П. В.К. Магницкипе унăн корреспонденчĕсем / В.П. Прокопьев // Халăх шкулĕ=Народная школа. – 1995. – №3. – С. 101–105. * Абашева, Д.В. Архивные работы В.К.Магницкого по чувашскому фольклору / Д.В. Абашева // Проблемы изучения русского устного народного творчества. – М., 1976. – Вып. 2. – С. 156–167. * Абашева, Д.В. Магницкий как фольклорист / Д.В. Абашева // Чувашский язык, литература и фольклор. – Чебоксары, 1974. – Вып. 4. – С. 369–375. * Абашева, Д.В. В.К. Магницкий – фольклорист и этнограф / Д.В. Абашева // Проблемы изучения русского устного народного творчества. – М., 1975. – Вып. 1. – С. 123–135. * Андреев, Н. Поклон тебе, фольклорист и этнограф / Н. Андреев // Совет. Чувашия. – 1999. – 17 марта. * Башкирова, А.Ф. Некоторые архивные материалы о педагогической деятельности В.К. Магницкого / А.Ф. Башкирова // О дореволюционной культуре чувашского народа: Учен. зап. / НИИ яз., лит., истории и экономике при Совете Министров Чуваш. АССР. – Чебоксары, 1957. – Вып. 15. – С. 237–245. * Владимиров, E.В. Верные призванию и долгу / E.В. Владимиров // Владимиров E.В. Голоса участия и дружбы. – Чебоксары, 1992. – С.88–102. * Магницкий, В.К. // Биобиблиографический словарь отечественных тюркологов. – 2–е изд., перераб. и доп. – М., 1989. – С. 148–149. * Петров, Н.А. Вопросы обычного права в трудах В.К. Магницкого и Н.В. Ильминского / Н.А.Петров // Вопросы археологии и этнографии Чувашии. – Чебоксары, 2000. – С. 129–134. * Романов, Н.Р. В.К. Магницкий – этнограф чувашского народа / Н.Р. Романов // Ученые записки / НИИ яз., лит., истории и искусства при Совете Министров Чуваш. АССР. – Чебоксары, 1962. – Вып. 21. – С.355–370. * Тенюшев, И.Я. Выступления в печати В.К. Магницкого в защиту чувашского и других народов Поволжья / И.Я. Тенюшев // Пресса: опыт и проблемы. – Чебоксары, 1998. – С. 7–10. * Фокин, П.П. Обычное право чувашей в трудах В.К. Магницкого / П.П. Фокин // Вопросы историографии историко–этнографического изучения Чувашии : Сб. ст. – Чебоксары, 1981. – С. 34–45. * Харитонов, А.П. Редкие юбилейные издания / А.П. Харитонов // Календарь года. 1998 г. / Нац. б–ка Чуваш. Респ. ; Сост. Г. Быкова, Г. Соловьева. – Чебоксары, 1997. – С. 103–111. * Юхма, М. Магницкий – друг чувашей / М. Юхма // Юхма М. Имена улиц, твоих, Чебоксары!. – Чебоксары, 2000. – С. 92. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=1&id=14397 Управление по делам архивов] {{Chuvashia-bio-stub}} [[Категори:Пайăр çынсем:Чăваш Ен]] [[Категори:Пушăн 3-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1839 çулта çуралнисем]] [[Категори:Пушăн 4-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1901 çулта вилнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей историкĕсем]] [[Категори:Раççей этнографĕсем]] [[Категори:Историксем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] d0dqodbxr4kbwgw792n8ubwpmoql6zj 0 2350 879136 835221 2026-11-06T22:24:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879136 wikitext text/x-wiki {{Ӳкерçĕ |фон = |ят = Анатолий Иванович Миттóв |тăван ят = |çуралнă чухнехи ят = |ӳкерчĕк = Портрет художника Миттова Анатолия Ивановича (1932-1971). Фотография..jpg |анлăш = 150px |ӳкерчĕке ăналнтарни = А.И. Миттов (1932-1971) |çуралнă вăхăт = 1932 çул, [[раштав, 13]] |çуралнă вырăн = {{ ÇуралнăВырăн|Чăваш АССР|Чăваш Енре}} |вилнĕ вăхăт = [[1971]] çул, [[юпа, 31]] |вилнĕ вырăн = [[Шупашкар]], [[Чăваш АССР]], СССР |пулсатухни = |пăхăнулăх = |гражданлăх = {{Flagicon|USSR}} |жанр = |вĕренӳ = [[Санкт-Петербургри патшалăх И. Е. Репин ячĕллĕ сăнар, скульптура тата архитектура академи институтĕ]] |стиль = |ĕçсем = |пулăшакансем = |сĕм = |сĕм янă = |чыславсем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}} |хисепсем = |парнесем = |сайт = |викиампар = }} '''Анатолий Иванович Миттов''' ([[1932]] çулхи [[раштав, 13|раштавăн 13-мĕшĕ]], [[Сиккасси]] ялĕ, [[Канаш районĕ]], [[Чăваш АССР]] — [[1971]] çулхи [[юпа, 31|юпан 31-мĕшĕ]], [[Шупашкар]], [[Чăваш АССР]]) — чăвашсен паллă ӳкерçи, [[сăнарçă]], [[график]], СССР ӳкерçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ ([[1970]]). == Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == Анатолий Миттов [[1932]] çулхи [[раштав, 13|раштав уйăхĕн 13]] - мĕшĕнче [[Канаш районĕ]]нчи [[Сиккасси]] ({{lang-ru|Тобурданово}}) ялĕнче çуралнă. [[1952]] çулта Шупашкарти ӳнер училищине пĕтернĕ, [[1961]] çулта — СССР ӳнер академин И. Е. Репин ячĕллĕ сăнарлав, скульптура тата архитектура институтĕнчен вĕренсе тухнă. [[1961]]-[[1964]] çулсенче [[Чăваш патшалăх И. Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика университечĕ|Чăваш патшалăх педагогика институтĕнче]] ӳнерпе графика факультетĕнче преподаватель пулса ĕçленĕ. [[1961]]-[[1971]] çулсенче [[Чăваш кĕнеке издательстви]]нче сăнарçă пулса ĕçленĕ. [[1971]] çулхи [[юпа, 31|юпа уйăхĕн 31- мĕшĕнче]] [[Шупашкар]]та вилнĕ. == Пултарулăх ĕçĕсем == * [[Иванов Константин Васильевич|Пăртта Кĕçтентинĕн]] "Нарспи" кĕнекине илемлетнĕ ярăм (1961); * «Чăваш вăрманĕ» (1963), — ӳкерчĕксен серийĕ. * «Алран кайми - ака-суха (1965), — ӳкерчĕксен серийĕ. * «Чăвашсен аваллăхĕ» (1968). * «Нарспи» тăрăх тунă ӳкерчĕксем. Унăн пултарулăх ĕçĕсем [[Чăваш патшалăхĕн ӳнер музейĕ]]нче, Раççейри тата Европăри темиçе музейре упранаççĕ. == Асăнмалăх == * Анатолий Миттов ячĕллĕ бульвар, [[Шупашкарăн Мускав районĕ|Мускав районĕ]], Шупашкар. * А. И. Миттов ячĕллĕ шкул, Сиккасси ялĕ, Канаш районĕ, Чăваш Ен. == Вуламалли == * Миттов Анатолий Иванович : каталог выставки. / вступ. ст. М. Карачарсковой. – Чебоксары, 1973. – 31 с. * А. И. Миттов. 1932–1971 : буклет / сост. М. Карачарскова. – Чебоксары : РИО Госкомиздата ЧАССР, 1983. – 10 с. * Анатолий Иванович Миттов : Воспоминания, стихотворения. Очерки, художественно–критические статьи. Дневниковые записи, рассказы, стихи художника / сост., прим. и коммент. О. В. Таллеровой–Миттовой ; вступ. ст. Н. В. Воронова. – Чебоксары : Чуваш. кн. изд–во, 1990. – 214 с. * Орков Г. Миттов и мы / Г. Орков // Лик Чувашии. – 1994. - № 4. – С. 137-138; * Хузангай А. Прославленный / А. Хузангай // Республика.- 1998. – 19 марта. – С. 9. == Каçăсем == * [http://www.lib.cap.ru/w_131207.asp Чăваш Республикин наци библиотеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111118025534/http://www.lib.cap.ru/w_131207.asp |date=2011-11-18 }} {{ref-ru}} * [http://artmus.culture21.ru/exbition.aspx?page=1064&type=9&auth=961 "А.И. Миттов тата Чăваш Ен - çăкăр тăвакансен çĕр-шывĕ" курав] {{ref-ru}} * [http://gov.cap.ru/list4/news/rec.aspx?gov_id=346&pos=28&id=605407 Миттов Анатолий Иванович – живописец, график] {{ref-ru}} * [http://cheboksary.unise.ru/news/5/6541Чӳкĕн 18-мĕшĕнче «А. Миттов тата Чăваш Ен - çăкăр тăвакансен çĕр-шывĕ» курав уçăлать]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}} * [http://artmus.culture21.ru/psearch.aspx?author=961&begindate=AD&enddate=AD Произведения А. И. Миттова в собрании Чувашского государственного художественного музея] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305070257/http://artmus.culture21.ru/psearch.aspx?author=961&begindate=AD&enddate=AD |date=2016-03-05 }} * [http://www.blueapple.ru/gallery/?author=mittov Произведения А. И. Миттова в галерее Компании «Blue Apple»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212205757/http://blueapple.ru/gallery/?author=mittov |date=2013-12-12 }}. * [http://www.lib.cap.ru/w_131207.asp Об А. И. Миттове на сайте Национальной библиотеки Чувашской Республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111118025534/http://www.lib.cap.ru/w_131207.asp |date=2011-11-18 }} * [http://gov.cap.ru/list4/news/rec.aspx?gov_id=346&pos=28&id=605407 Миттов Анатолий Иванович — живописец, график] * [http://cheboksary.unise.ru/news/5/6541 18 ноября откроется выставка «А. Миттов и Чувашия — край хлеборобный»]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20250120135316/http://www.chuvashia-tv.ru/archivetv/archivetv_46805.html?vote=1&Answer=5 Телефильм «Унер ăстисем. Анатолий Миттов художник — Мастер искусства. Художник Анатолий Миттов». Сценарий А. А. Осипова, реж. Л. П. Трифонов. Архив Интернет-вещания Чувашской Республики.] * [http://chgign.ru/147-31-oktyabrya-2011-goda-v-14-chasov-sostoitsya-prezentaciya-knigi-hudozhnik-anatoliy-mittov-doroga-v-goru-cheboksary-2011.html Презентация книги-альбома «Художник Анатолий Миттов. Дорога в гору». 30.10.2012.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131217211851/http://chgign.ru/147-31-oktyabrya-2011-goda-v-14-chasov-sostoitsya-prezentaciya-knigi-hudozhnik-anatoliy-mittov-doroga-v-goru-cheboksary-2011.html |date=2013-12-17 }} * [http://www.facebook.com/AnatMITTOV/events «Художник Анатолий Миттов. 80 лет». Творчество А. И. Миттова на Facebook.] * [http://gov.cap.ru/list4/news/rec.aspx?gov_id=12&pos=8&id=1503285 Репортаж об открытии выставки «Анатолий Миттов тата хальхи кун» («Анатолий Миттов и сегодняшний день») к 80-летию А. И. Миттова. 24.10.2012.] * [http://mkrf.ru/press-tsentr/novosti/region/volga/detail.php?id=260502%20 Репортаж об открытии выставки к 80-летию А. И. Миттова. Сайт Министерства культуры РФ.]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категори:1932 çулта çуралнисем]] [[Категори:Раштавăн 13-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Шупашкарта вилнисем]] [[Категори:Юпан 31-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1971 çулта вилнисем]] [[Категори:Чăваш ӳкерçисем]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Шупашкар ӳнер вĕрентĕшĕ]] 1l8ujwvbrwoprghtn5uymumslnnuawm 0 2623 879306 793681 2026-11-07T11:36:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879306 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист |ят = Тани Юн |тăван ят = Татьяна Степановна Максимова-Кошкинская |ӳкерчĕк = Tani Jun Carta Postale 1929.jpg |ӳкерчĕке ăнлантарни = Тани Юн почтă открытки сăнарĕ |анлăшĕ = |ӳкерчĕке ăнлантарни = <small>Тани Юн</small> |çуралнă чухнехи ят = Бурашникова Татьяна Степановна |çуралнă вăхăт = [[1903]], [[кăрлач, 28]] |çуралнă вырăн = [[Чурпай]] ялĕ, Етĕрне уесĕ, {{ÇВ|Етĕрне уесĕ|Чăваш Енре}}, [[Хусан кĕпĕрни]] (халĕ [[Етĕрне районĕ]], [[Чăваш Ен]]) |вилнĕ вăхăт = [[1977]], [[юпа, 6]] |вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, [[Чăваш АССР]] |професси = раççей чăваш актриси |гражданлăх = |хастар çулсем = [[1926]] — 1937 |тĕлĕ = |киностуди = |чыславсем = «[[ССКП Чăваш обкомĕпе Чăваш АССР Министрсен Канашĕн Хисеп хучĕ]]» ([[1973]]) |imdb_id = |сайт = }} [[Ӳкерчĕк:Tani Jun 5.jpg|thumb|Тани Юн сăнӳкерчĕкĕсем]] '''Тани Юн''' (''Татьяна Степановна Максимова-Кошкинская'', хĕр чухнехи хушамачĕ - ''Бурашникова'', [[1903]], [[кăрлач, 28]], [[Чурпай]] ялĕ, [[Етĕрне уесĕ]], [[Хусан кĕпĕрни]] (халĕ [[Чăваш Республики]]н [[Етĕрне районĕ]]) — [[1977]], [[юпа, 6]], [[Шупашкар]], [[Чăваш АССР]]) — чăваш çыравçи тата тăлмачĕ, чăваш театрĕпе кино актриси, чăваш халăх культурин паллă ĕçченĕ. ССРП ÇП пайташĕ (1957). == Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == [[Ӳкерчĕк:Tani Jun on Film und Volk.jpg|thumb|Тани Юн нимĕç «[[Film und Volk]]» журнал хуплашкинче]]Тани Юн [[Етĕрне районĕ]]нчи [[Чурпай]] ялĕнче [[1903]] çулхи [[кăрлач, 28|кăрлачăн 28-мĕшĕнче]] çуралнă. Революциччен вăл [[Пĕрçырлан]] пуçламăш шкулĕнче, кайран [[Мăн Сĕнтĕр]]ти иккĕ класлă шкулта вĕреннĕ. [[Етĕрне]]ре иккĕмĕш ступеньлĕ шкултан вĕренсе тухсан [[1921]] çулта [[Мăн Сĕнтĕр]]ти иккĕ класслă, В. И. Ленин ячĕллĕ Мускаври çарпа спорт шкулĕсенче пĕлӳ илнĕ. [[1922]] çулта ăна физкультура инструкторĕ пулма [[Шупашкар]]а яраççĕ. Кунта вăл тĕрлĕ ĕçре тăрăшнă. 1924-мĕш çулранпа Тани Юн хăйĕн пурнăçне яланлăхах театрпа çыхăнтарать. Чăваш драма театрĕнчи А. И. Слабодский ертсе пынă тата [[Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ|Чăваш патшалăх театрĕн студинче]] пĕлӳ пухнă. Чăваш тата вырăс драма театрĕсенче вылянă. Кунта ăна [[Максимов-Кошкинский Иоаким Степанович]], пулас мăшăрĕ, асăрханă. [[1937]]-[[1940]] çулсенче репрессине лекнĕ. [[1937]] çулхи [[авăн, 29|авăн уйăхĕн 29-мĕшĕнче]] Чăваш АССР прокурорĕ Таньăна ареслеме хушнă. [[Юпа, 1|Юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче]] вара ăна тĕрмене хупнă. Пĕр уйăх иртсен, [[1937]] çулхи [[чӳк, 3|чӳк уйăхĕн 3-мĕшĕнче]], ăна ыйтусем пама пуçланă. Иккĕмĕш хут ыйтма пуçласан, [[раштав, 1|раштавăн 1-мĕшĕнче]] ăна ют çĕршыври çынсемпе çыхăннăшĕн айăплама тытăннă. Хĕненĕ хыççăн вара ăна явапа йышăнма алă пустарнă. Çав çулах, [[раштав, 5|раштавăн 5-мĕшĕнче]] Таньăна, "япун контрразведкипе" ĕçленĕ тесе айăпланă, 8 çуллаха тĕрмене хупнă. Асап курма ăна Казахстан ССР-ĕн Караганда облаçĕнчи Долинка салине ăсатнă. [[1938]] çулхи [[кăрлач]]ра унăн хĕрĕ, Изида, [[Сталин]] патне амăшне ирĕке кăлармашкăн çыру çырнă, анчах та хурава кĕтсе илеймен. Лагерьтен Татьяна темиçе хутчен те хăйĕн ĕçне тепĕр хут пăхса тухма, ăна йăнăшпа хупса лартнă пирки çырнă. [[1940]] çулхи [[кăрлач]] уйăхĕнче Чăваш АССР ШĔХК Тани Юн ыйтăвне пăхса тухнă та ăна тĕрĕс мар тесе палăртнă, ирĕке кăларнă. Анчах та актриса ĕçне пикенме чарнă. Вăрçă хыççăн Мускаври А. М. Горький ячĕпе хисепленсе тăракан киностудире режиссер ассистенчĕ пулса ĕçленĕ. [[1950]] çулсенчен пуçласа литература ĕçне пикеннĕ. Вырăс çыравçисен ĕçĕсене чăвашла куçарнă. [[1977]] çулхи [[юпа, 6|юпа уйăхĕн 6-мĕшĕнче]] [[Шупашкар]]та вилнĕ. [[Ӳкерчĕк:Yun tani2.JPG|thumb|Тани Юн мĕн виличчен театра юратнă]] == Пултарулăх ĕçĕсем == [[Image:Yun tani1.jpg|200px|right]]Кĕлеткипе хитре пулнăран, тата выляма та лайăх вылянă пирки вăл «[[Чăвашкино]]» студи ӳкернĕ нумайăш чăваш фильмĕсенче ӳкерĕннĕ. Пĕрремĕш картини Волжские бунтари ятлă пулнă. Кунта вăл пĕчĕк роле кана вылянă: çĕтсе кайнă ачана шыракан амăшне. Ăна вăл питĕ лайăх вылянă. Ытти кинолентăсенче вăл ытларах енĕпе тĕп рольсене вылянă. == [[Чăвашкино]] == [[File:180px-Tani yun-3.jpg|thumb|Тани Юн]] ===Кинори рольсем=== Тани Юн вылянă фильмсем<ref>{{cite web|url=http://www.gatd.archives21.ru/tehnotron/vistavki/koschkinskij/Koshcinskii/3/Tani.htm|title=Тани Юн|publisher=РГУ "Государственный архив электронной и кинодокументации Чувашской Республики", ГУ|accessdate=2011-10-18}}</ref>: * Ача амăшĕ («[[Атăл пăлхавçисем (фильм)|Атăл пăлхавçисем]]», 1926) * Сарпике («[[Сарпике (фильм)|Сарпике]]», 1927) * Уркка («[[Хура юпа (фильм)|Хура юпа]]», 1928) * Марье («[[Ял (фильм)|Ял]]», 1928) * Таиса («[[Апайка (фильм)|Апайка]]», 1929) * Колхоз председателĕ («[[Асту (фильм)|Асту]]», 1932) ===Театрти рольсем=== * Глафира ("Волки и овцы", 1936) * Наталья ("Васса Железнова", 1936) * Эмилия ("Отелло", 1942) * Мирандолина ("Трактирщица" К.Гольдони, 1946) * «Аристократы», Н. Погодин; * «После бала», Н. Погодин; * «Волки и овцы», А. Островский; * «Платон Кречет», А. Корнейчук; * «Анисса», А. Калган. === Литература ĕçĕ === Сцена ĕçĕсĕр пуçне актриса литература енчен те пултаруллă. Чăваш Ен архивĕнче ун пьессисем, куçарăвĕсем вырнаçнă. Вăл Островскин "Бешенные деньги", И. Поповăн «Семья» пьессисене, Т. Семушкинăн «Алитет уходит в горы», Н. Шундикăн «На севере дальнем» романсене , Драйзерăн калавсене тата ыттисене куçарнă.<ref>[http://www.archives21.ru/news.aspx?id=96122&s_page=15 Чăваш Ен архивĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111119031705/http://www.archives21.ru/news.aspx?id=96122&s_page=15 |date=2011-11-19 }}</ref> Максимов-Кошкинский чăваш драма театр никĕслевçипе пĕрле «Эх, Иван», «Чĕрĕ хушнипе», *"Эх, Йăван!", «Подлость» çырнă. 1972 çулта хăй асаилĕвĕсене çырса хунă: «Иртнĕ кунсем-çулсем». Тани Юн И. Максимов-Кошкинскипе пĕрле çырнă пьесăсем: == Вуламалли == #Тани Юн. Аса илес килменнисем. // Газета "Хыпар", 1993, февраль, 2. #Антонов М. Асран кайми йĕр хăварчĕ / М. Антонов // Коммунизм ялавĕ. — 1983. — 28 кăрлач. #Орлов Г. Актриса, тăлмач / Г. Орлов // Ялав. — 1973. — № 1. #Родионов Л. Актриса, тăлмачă, драматург / Л. Родионов // Коммунизм ялавĕ. — 1973. — 20 нарăс. #Антонов М. Тани Юн — первая чувашская киноактриса / М. Антонов // Советская Чувашия. — 1993. — 30 янв. #Игнатьева С. Прекрасный дьявол / С. Игнатьева // Чебоксарские новости. — 1993. — 28 янв. #Матвеева Г. И стали мгновения историей / Г. Матвеева // Советская Чувашия. — 2005. — 23 июля. #Романова Ф. Театр, любимый народом / Ф. Романова. — Чебоксары, 1973. — С. 79. == Асăнмалăх == * Асăну хăми, Палтайри шкул çурчĕ<ref>[http://chuvash.org/news/8171.html Тани Юн пултарулăх çулне пуçланă ялта асăну хăмине вырнаçтарнă]</ref>. * [http://chuvash.org/news/11393.html Палтайри халăх Тани Юна асăнма тухнă.] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20241126170014/http://www.chuvashia-tv.ru/films/films_155.html#play «Тани Юн»] Валерий Арсентьевăн видеярăмĕ, 30 мин. яхăн, чăвашла. * [http://chuvash.org/e/d0a2d0b0d0bdd0b820d0aed0bd20d18ed0bdc49520d187c495d180c495 «Тани Юн юнĕ чĕрĕ»] Хыпарти статья. * [http://peter.chuvash.eu/?q=node/17 Тани Юн]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Питĕр чăвашĕсем хаçатĕнчи статья * [http://www.nemoekino.ru/un.html Тани Юн] «Немое кино» сайтĕнче. * [http://gov.cap.ru/home/78/2008/tani_yun/tani_yun.html К 100-летию со дня рождения Тани Юн]; * [http://gov.cap.ru/hierarhy.asp?page=./1/13313/21661 Максимова-Кошкинская Татьяна Степановна (Тани Юн)]; * [http://community.livejournal.com/chuvash_revival/5334.html#cutid1 Тани Юн — первая актриса чувашского кинематографа]. * [https://chuvash.org/news/28357.html Тани Юн кӗнекине хакланӑ] {{actor-stub}} {{DEFAULTSORT:Юн,Татьяна,Степановна}} [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Чăваш артисчĕсем]] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Тăлмачсем, алфавитпа]] [[Категори:Драматургсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш тăлмачĕсем]] [[Категори:Чăваш драматургĕсем]] [[Категори:Кăрлачăн 28-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1903 çулта çуралнисем]] [[Категори:Юпан 6-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1977 çулта вилнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:К. В. Иванов ячĕллĕ ЧПАДТ]] [[Категори:Пайăр çынсем:Чăвашкино]] [[Категори:Чăвашран тухнă кинематографистсем]] fz0973g8143ryy102m0nw8n211fd022 0 2782 879293 841967 2026-11-07T10:53:04Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879293 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Тăрăм (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Тăрăм |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.158960 |lon_deg =47.897736 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Тăрăм ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Тăрăм ял тăрăхĕ{{!}} Тăрăм |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = XVII-мĕш ĕмĕр |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Сабанчеева, Сабачкина, Сабанчина |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 417<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429383 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255835001 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Тăрăм''' ({{lang-ru|Сабанчино}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. [[Кĕçĕн Пăла]] юханшыв хĕрринче вырнаçнă. ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 417 çын, çав шутра 215 арçын, 202 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228101658/http://77.240.147.54/download/vpn/Chislmovpn-2010.doc%7C |date=2014-02-28 }} Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики ==Истори== [[1921]] çулхи [[чӳк, 19|чӳк уйăхĕн 19]] [[Тетюш уесĕ|Тетюш уесĕн]] [[Курнавăш вулăсĕ|Курнавăш вулăсне]], каярах вара [[1927|1927-мĕш]] çулчен[[Патăръел уесĕ|Патăръел уесĕн]] [[Курнавăш вулăсĕ|Курнавăш вулăсне]] кĕнĕ. [[1927]] çулхи [[юпа, 1|юпа уйăхĕн 1]] [[Чăваш Енĕн Кĕçĕн Елчĕк районĕ|Кĕçĕн Елчĕк районне]] кĕнĕ. [[1935]] çулхи [[çу, 19|çу уйăхĕн 19]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районне]], [[1962]] çулхи [[раштав, 10|раштав уйăхĕн 20]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Патăръел районĕ|Патăръел районне]], [[1965]] çулхи [[пуш, 14|пуш уйăхĕн 14]] хыççăн хальхи вăхăт таран [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районне]] кĕрет. ==Паллă çыннисем== * [[Мясников Александр Фёдорович]], [[живописец]], [[график]], [[скульптор]]. ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/с.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170104092055/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D1%81.htm |date=2017-01-04 }} * [https://web.archive.org/web/20191023125333/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=1631 С.И. Выйкин, Н.С. Яковлева. Чăваш энциклопедийĕ] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] e59ql382jfwyv1hck5ycqu5j34d8dug 0 2795 879006 841951 2026-11-06T12:18:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879006 wikitext text/x-wiki {{Капăрлатмалла}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Кĕçĕн Таяпа |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.216497 |lon_deg =47.969651 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Кĕçĕн Таяпа ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Кĕçĕн Таяпа ял тăрăхĕ{{!}} Кĕçĕн Таяпа |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 626<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429387 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255825001 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Кĕçĕн Таяпа''', — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] ял. Елчĕкрен 12 çухрăра вырнаçнă. Пурĕ ялта 319 кил. == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 626 çын, çав шутра 295 арçын, 331 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. 2000-мĕш çулсем пуçламĕшĕсенче 909 çын пурăннă. Ялта икĕ хутлă шкул пур. Ялта Кĕсĕн Таяпа ял администрациĕ вырнаçнă. == Кун-çулĕ == В.Д.Дмитриев чăваш ăсчахĕсем шухăшĕпе, Кĕçĕн Таяпа, [[Мăн Таяпа]] пекех, [[XVII ĕмĕр]]ĕн пуçламăшĕнче никĕсленĕ. Кунта вăл вăхăтра Сĕве уесĕнчи Князь-Аклычевск сотньăран тарса килнĕ. Дмитриев «[[Хусан кĕпернин ведомăçĕсем]]» ([[1856]] çулхи №38,39) [[хаçат]]ра С. Мельников пичетленĕ материал каласа парать. Ваттисем асилнипе, Кĕçĕн Таяпа Мăн Таяпаран уйрăлса тухнă. Халапсем тăрăх Ураскилт çарпуçĕ [[Хусан]]а илнĕ чухне ([[1552]]) хăйĕн хастарлăхне кăтартнă. Çавăншăн ăна IV-мĕш Иван патша çĕрсем халалланă. Ураскилт вара Мăн Таяпана никĕсленĕ. Тепĕр халап тăрăх Кĕçĕн Таяпана унăн кĕçĕн ывăлĕ Игдеси хывнă. Çĕрсемшĕн Кĕçĕн Таяпа çыннисем [[Кĕçĕн Елчĕк]], [[Мăн Елчĕк]], [[Тӳскел]] ял çыннисемпе вăрçнă. == Паллă çынсем == * [[Голубева Вера Ивановна]], [[актриса]], вĕрентӳç. ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://chuvash.org/news/6564.html Чăвашла стендсем алăк уратинченех туртаççĕ] *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/м.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20191023043403/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=1131 В.Ф. Питернова, З.А. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] <!--Объединившись, в 1917 они в д. Малая Таяба учинили погром. В 1719 в д. Малая Таяба числилось 70 дворов и 251 чел., в1785 – 65 дв. и 559 чел., за которыми закреплено 1321 га земли и 607 га леса; 1858 – 94 дв. и 693 чел., 978 га леса; 1884 – 137 дв. и 919 чел.; 1897 – 1027 чел., число дворов неизвестно., Малая Таяба расположена на обоих берегах реки Таябинки, левобережная сторона на возвышенности. Находится в 12 км от районного центра, в 60 км – от ж/д станции Канаш, в 145 км – от г.Чебоксары. На 1.1.2004 число дворов – 313, жителей – 791. Имеются: ООШ, ФП, СДК, сельская библиотека, почтовое отделение. Деревня газифицирована в 2004. В годы ВОВ (1941-45) мобилизовано в ряды Вооруженных Сил СССР 286 чел., из них погибло 134.--> ecefn54sfs307zic9qixsti0xjy0yeu 0 2819 879085 863061 2026-11-06T18:33:43Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879085 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Таяпа (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Лаш Таяпа |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.026276 |lon_deg =47.999459 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Лаш Таяпа ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Лаш Таяпа ял тăрăхĕ{{!}} Лаш Таяпа |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = XVII-мĕш ĕмĕр |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Починок Разгильдина |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 845<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429393 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255820001 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Лаш-Таяпа''' (çаплах '''Ураскилт''', '''Тайпа''') — [[Чăваш Ен]]ри [[Елчĕк районĕ]]н [[чиркӳ ялĕ]], [[Лаш Таяпа ял тăрăхĕ]]н центрĕ. <big><big>Ашмарин словарĕнче Лашчă Таяпи тенĕ</big></big><ref>[http://ru.samah.chv.su/s/Лашчă-Таяпи Тезаурус Лингве Чувашорум]</ref> == Халăх йышĕ, ял тытамĕ == Пикшик, Комсомол, Ленин, Улăх, Николаев, Çĕнĕ, Çырма, Октябрь, Олимп, Пĕрремĕш Май урамĕсем. Ял витĕр [[Лашчи]] çырми тухать. Ял ячĕн пĕрремĕш компоненчĕ ('''Лаш-''') Лашчи шывĕн ятне кĕскетсе "касса пăрахнипе" пулса кайнă: Лашчи > Лаш. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 845 çын, çав шутра 399 арçын, 446 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. == Кунçул == [[1921]] çулхи [[чӳк, 17|чӳк уйăхĕн 17-мĕшĕнче]] [[Пăва уесĕ|Пăва уесне]], кайран вара, уессене пĕтериччен, [[Патăръел уесĕ|Патăръел уесне]] кĕнĕ. [[1918]] çулчен Тимпай вулăсне, кайран вара [[1927]] çул тарин [[Шĕмалак вулăсĕ|Шĕмалак вулăсне]] кĕнĕ. [[1927]] çулхи [[юпа, 1|юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче]] [[Чăваш Енĕн Кĕçĕн Елчĕк районĕ|Кĕçĕн Елчĕк районне]] кĕнĕ. [[1935]] çулхи [[çу, 19|çу уйăхĕн 19-мĕшĕ]] хыççăн [[Чăваш Ен]]ĕн [[Елчĕк районĕ|Елчĕк районне]], [[1962]] çулхи [[раштав, 10|раштав уйăхĕн 20-мĕшĕнче]] [[Чăваш Ен]]ĕн [[Патăръел районĕ|Патăръел районне]], [[1965]] çулхи [[пуш, 14|пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ]] хыççăн хальхи вăхăт таран [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районне]] кĕрет. == Паллă çынсем == * [[Ятманов Николай Осипович]] ([[1927]] çур.) — архитектор, çыравçă. * [[Бикулова Мария Григорьевна]], — драма артисчĕ. * [[Эктел Василий Петрович]] — [[чăвашсем|чăваш]] [[проза|прозăçи]], [[сăвăç]]и. * [[Попов Юрий Алексеевич]] — Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн председателĕ. * [[Сидоров Пётр Петрович]], — [[журналист]], [[Элкер Семён Васильевич|Çемен Элкер]] премийĕн лауреачĕ; В.П.Эктел пиччĕшĕ. * [[Князев Николай Пантелеймонович|Николай Князев]] — Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ çурт-йĕр тăваканĕ. == Вуламалли == == Çав. пекех == * Ураскилт: [[Ураскилт|Лаш Таяпан]] ĕлĕк пĕр хушă ячĕ çапла пулнă. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [http://www.youtube.com/watch?v=S-X1ctJGVgE Лаш Таяпа.400 çул.] * [http://www.youtube.com/watch?v=6etHuJQMhaU Лаш-Таяпа. 2 мĕш камерă.] * [http://www.youtube.com/watch?v=UAKeAnzMU6s Лаш-Таяпа 400 çулта] * [http://chuvash.org/news/8158.html Лаш Таяпара «Хавхалану ҫӑлкуҫӗ» конкурс иртнӗ] * [http://chuvash.org/news/8580.html Лаш Таяпара «Театр тĕнчинче» фестиваль конкурс иртнĕ] * [http://hypar.ru/cv/shupashkarta-yal-kune Шупашкарта — Ял кунĕ] *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/л.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180120124349/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%BB.htm |date=2018-01-20 }} * [https://web.archive.org/web/20191023132338/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=977 В.Ф. Питернова, З.А. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] * [https://yandex.ru/video/preview/?text=Князев%20охотничий%20биатлон&path=wizard&parent-reqid=1613739929412893-99330181921279243200281-prestable-app-host-sas-web-yp-7&wiz_type=vital&filmId=14349710619520445221 Охотничий биатлон в честь братьев Князевых в селе Лащ-Таяба 2019] {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] 5s3e6n2ivsevuz88qqzhdoympobkxx2 0 2978 879263 851614 2026-11-07T09:01:43Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879263 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Михаил Иванович Скворцов |Тăван ят = |Ӳкерчĕк = Skvortzhov.jpg |Анлăшĕ = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1933]], [[кăрлач, 8]] |Çуралнă вырăн = [[Иккĕмĕш Хурамал]] ялĕ, [[Канаш районĕ]], {{ÇВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}} |Вилнĕ вăхăт = [[2016]], [[раштав, 1]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, {{ВВ|Чăваш Республики|Чăваш Енре}} |Гражданлăх = {{URS}} {{RUS}} |Ăслăх сфери = филологи, журналистика |Ĕç-хĕл вырăнĕ = ЧР пĕлӳлĕх институчĕ |Ăслăх степенĕ = филологи ăслăхĕсен тухтăрĕ |Ăсчах хисепĕ = профессор |Альма-матер = Хусан патшалăх университечĕ, Мускав патшалăх университечĕ |Ăслăх ертӳçи = |Паллă вĕренекенĕсем = |Епле паллă = чăваш сăмахсарĕсем |Чыславсемпе парнесем = Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ ăслăх ĕçченĕ (1997), Н.И. Ашмарин ячĕллĕ парне }} '''Скворцов Михаил Иванович''' ([[1933]], [[кăрлач, 8]], [[Иккĕмĕш Хурамал]] [[ял]]ĕ, [[Канаш районĕ]], [[Чăваш АССР]] — [[2016]], [[раштав, 1]], Шупашкар, Чăваш Ен) — чăваш ăсчахĕ, филологи ăслăхĕсен тухтăрĕ, [[профессор]] ([[1992]]), Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ ăслăх ĕçченĕ ([[1997]]), Н.И. Ашмарин ячĕллĕ парне лауреачĕ<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2941 Чувашская энциклопедия]</ref> <ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/issledovateli-jazyka/skvortsov-mikhail-ivanovich/ Исследователи чувашского языка : Скворцов Михаил Иванович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161025140326/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/issledovateli-jazyka/skvortsov-mikhail-ivanovich/ |date=2016-10-25 }}</ref>. == Биографи == [[1933]] çулхи [[кăрлач, 8|кăрлачăн 8-мĕшĕнче]] [[Канаш районĕ]]нчи [[Иккĕмĕш Хурамал]] [[ял]]ĕнче çуралнă/ Хусан университечĕн филологи уйрăмĕнчен ([[1954]]), Мускаври университет çумĕнчи Хĕвел тухăç чĕлхисен институтăн [[арап чĕлхи]]сен уйрăмĕнчен ([[1964]]), аспирантурăран ([[1971]]) вĕренсе тухнă. [[1964]]—[[1967]] çулсенче Чăваш Ркспубликин телекуравпа радиокалаçу комитечĕн председатель çумĕ вырăнĕнче тăрăшнă. [[Чăваш патшалăх педагогика институчĕ]]н вĕрентӳçи, доценчĕ ([[1973]]—[[1976]]), [[Чăваш патшалăх университечĕ]]н доценчĕ ([[1977]]—[[1997]]) пулса вăй хунă. [[1989]] çултанпа Чăваш Енĕн вĕрентӳçсен ăсталăхне ӳстерекен институт профессорĕ вырăнĕнче ĕçленĕ. Михаил Скворцов чăваш [[лексикографи]]йĕпе [[терминологи]]йĕн паллă специалисчĕ пулнă май чăвашла-вырăсла [[сăмахсар]]сене хатĕрлес, редакцилес ĕçе хастар хутшăннă. Чăваш [[шкул]]ĕн пуçламăш тата вăтам класĕсенче, вырăс [[шкул]]ĕсенче, техника професси вĕрентешĕсенче вĕренекенсене тăван чĕлхене ăша хывма пулăшакан [[сăмахсар]]сем хатĕрленĕ. Скворцов студентсем валли хатĕрленĕ вĕренӳре пулăшу кĕнекисенче куçарупа унăн теорин кĕске историне, куçарăвăн [[семантика]], лексика тата [[фразеологи]] ыйтăвĕсене тишкернĕ. Михаил Иванович 2016 çулхи раштавăн 1-мĕшĕнче Шупашкарта вилнӗ. == Ăслăх ĕçĕсем == * [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kchy_0_0000118.pdf Русско-чувашский обшественно-политический словарь. Ч., [[1973]]] * Русско-чувашско-венгерский разговорник. Ч., [[1981]] * Чăвашла-вырăсла словарь. М., [[1982]], [[1985]] * Вырăсла-чăвашла куçару теорийĕпе практики. Ш., [[1984]] * Чăваш лексикографийĕ. Ш., [[1985]] * Чăвашла-вырăсла словарь. Ш., [[1989]] * [https://www.dropbox.com/s/p155rniml6lw3e5/%D0%A1%D0%BA%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%86%D0%BE%D0%B2%20%D0%9C.%D0%98.%20-%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C%20-%201992.djvu?dl=0 Русско-чувашский словарь. Ш.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220322034002/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kchy_0_0000118.pdf |date=2022-03-22 }}, [[1992]] * [https://www.dropbox.com/s/y9xzteuvrdv41mq/Russko-chuvashskij_slovar.pdf.pdf?dl=0 Русско-чувашский словарь. Ш.], [[2002]]. == Вуламалли == # Иванова, Н. Шкул валли – çĕнĕ словарь / Н. Иванова // Ялав. – 1990. – № 5. – С. 27. # Прокопьев, В. Паллă тюрколог // Прокопьев, В. Канаш тăрăхĕн ятлă–сумлă çыннисем / В. Прокопьев. – Шупашкар, 2005. – С. 294-297. # Хусанкай, А. Тăван чĕлхе ĕçченĕ / А. Хусанкай // Коммунизм ялавĕ. – 1983. – 7 янв. # Петров, Л. П. Хамӑр халӑх чӗлхин сатур сӑмахсарҫи / Л. П. Петров // Вестн. Чебоксар. фил. Москов. гос. гуманит. ун-та им. М. А. Шолохова. – 2008. – № 5. – С. 429-431. – (Юбилеи). # Терентьева, И. Пирӗн ентеш – паллӑ тюрколог / И. Терентьева // Канаш ен. – 2008. – 22 нарӑс. – С. 5. # Прокопьев, В. Профессор Скворцов / В. Прокопьев // Канаш (Канаш. р–н). – 1995. – 28 марта. # Сергеев, Т. С. Скворцов Михаил Иванович // Сергеев, Т. С. Канашцы – доктора наук / Т. С. Сергеев. – Чебоксары, 2000. – С. 144-148. # Скворцов Михаил Иванович // Национальная академия наук и искусств Чувашской Республики. – Чебоксары, 2002. – С. 98-101. # Скворцов Михаил Иванович // Ученые и сотрудники Чувашского государственного института гуманитарных наук : 1930-2005. – Чебоксары, 2005. – С. 145. # Скворцов Михаил Иванович // Ученые Чувашского государственного педагогического университета им. И. Я. Яковлева. – Чебоксары, 2010. – С. 374-375. # Скворцов Михаил Иванович // Ученые Чувашского государственного педагогического университета им. И. Я. Яковлева. – Чебоксары, 2005. – С. 323-324. # Скворцов Михаил Иванович // Чувашгоспедуниверситет им. И. Я. Яковлева : история, структура, ученые. – Чебоксары, 2000. – С. 305-306. # Хузангай, А. П. Скворцов Михаил Иванович / А. П. Хузангай // Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2001. – С. 375-376. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kchy_0_0000119.pdf Вырăсла-чăвашла калаçу кĕнеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180712173453/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kchy_0_0000119.pdf |date=2018-07-12 }} * [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kchy_0_0000122.pdf Вырăсла-чăвашла общество-политика словарĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210217121140/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kchy_0_0000122.pdf |date=2021-02-17 }} * [http://chuvash.org/news/14177.html Chuvash.org — Пысӑк ҫухату. Скворцов уйрӑлса кайнӑ], 2016-12-01 * [https://chuvash.org/news/17596.html Хамӑр халӑх чӗлхин сатур сӑмахсарҫи] * [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kchy_0_0000156.pdf Скворцов М.И. Кĕске чăвашла-вырăсла словарь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200110093704/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kchy_0_0000156.pdf |date=2020-01-10 }} {{Chuvashia-bio-stub}} [[Категори:Чăваш тĕпчевçисем]] 584qp1hm4tetpkviofn7525ml1msdrw 0 3085 879058 863207 2026-11-06T16:22:49Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879058 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах | Ят = Котлеев Виталий Иванович | Ӳкерчĕқ = Котлеев_Виталий_Иванович.jpg | Анлăшĕ = | Ӳкерчĕқе ăнлантарни = | Çуралнă вăхăт = [[1933]], [[юпа, 29]] | Çуралнă вырăн = [[Урпаш (Çĕрпӳ районĕ)|Урпаш]], {{ÇВ|Çĕрпӳ районĕ|Çĕрпӳ районĕнче}} [[Чăваш АССР]], РСФСР, [[ССРП]] | Вилнĕ вăхăт = [[1989]], [[çу, 14]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, [[РСФСР]], ССРП | Гражданлăх = {{USSR}} → {{RUS}} | Ăслăх сфери = [[филологи]] | Ĕç вырăнĕ = [[Чăваш патшалăх И. Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика университечĕ|Чăваш педагогика институчĕ]]: ăслăх ĕçтешĕ/декан | Альма-матер = [[Чăваш патшалăх И. Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика университечĕ|Чăваш педагогика институчĕ]] | Ăсчах степенĕ = филологи ăслăхĕсен кандидачĕ | Ăсчах хисепĕ = доцент | Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Медаль За освоение целинных земель}} {{!!}} {{Ĕç ветеранĕ медаль}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} [[Чăваш АССР К. В. Иванов ячĕллĕ патшалăх премийĕ]] {{!}}} | Сайт = }} '''Котлеев Виталий Иванович''' (29.10.1933, [[Урпаш (Çĕрпӳ районĕ)|Урпаш]], {{ÇВ|Çĕрпӳ районĕ|Çĕрпӳ районĕнче}} [[Чăваш АССР]], РСФСР, [[ССРП]] — 16.5.1989, Шупашкар, [[РСФСР]], ССРП) — [[чăваш чĕлхи]] тĕпчевçи, филологи ăслăхĕсен кандидачĕ. ССРП тата РСФСР халăха вĕрентес ĕçĕнче палăрнăскер, Чăваш АССР Аслă шкулăн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ. К.В. Иванов ячĕпе хисепленекен чăваш патшалăх премин лауреачĕ ([[1991]])<ref>{{Cite web |url=http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2579 |title=КОТЛЕЕВ Виталий Иванович |access-date=2021-07-21 |archive-date=2021-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210721074514/http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2579 |deadlink=no }}</ref>. == Биографи == [[1933]] çулхи [[юпа, 29|юпа уйăхĕн 29]] [[Чăваш Ен]]ĕн [[Çĕрпӳ районĕ]]нчи [[Урпаш (Çĕрпӳ районĕ)|Урпаш]] ялĕнче çуралнă. [[1953]] çулта [[Чăваш патшалăх И. Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика университечĕ]]нчен вĕренсе тухнă. Чăваш Республикин Министрсен Совечĕ çумĕнчи чĕлхе, литература, истори тата экономика наука тĕпчев институчĕн ăслăх ĕçтешĕ ([[1958]]—[[1959]]), [[Чăваш патшалăх педагогика институчĕ]]н вĕрентекенĕ, доценчĕ ([[1963]]—[[1989]]), вырăс чĕлхи кафедрин пуçлăхĕ ([[1967]]), филологи факультечĕн деканĕ ([[1971]]) пулнă. [[1989]] çулхи [[çу, 16|çу уйăхĕн 16]] [[Шупашкар]]та вилнĕ. Тăван ялĕн çăвинче пытарнă. === Ăслăхри ĕç-пуçĕ === «Структура слога в чувашском языке» темăпа доктор диссертацине çырнă. [[Чăваш чĕлхи]] [[фонетика|фонетикин]] чи паллă специалисчĕ, сасă тытăмне [[фонологи]] енчен тишкерессине пуçараканĕ. Унăн [[фонетика]] ыйтăвĕсене çутатса паракан ĕçĕсем пĕр пĕтĕмĕшле системăллă курсăн пайĕсем пулса тăраççĕ. Чăваш чĕлхинчи фонемăсен системине, [[сасă (лингвистика)|сасăсен]] пулăвне, вĕсен пахалăхне, сасăсене [[фонологи]] енчен, чăваш чĕлхин сасă тытăмне пуçласа сыпăк [[сингармонизм]]ĕпе çыхăнтарса тĕпченĕ. Сингармонизмлă сыпăксене вĕсенчи [[уçă сасăсем]]пе [[хупа сасăсем|хупа сасăсене]] тата фонетикăри ытти тĕрлĕ пулăмсене, вĕсен [[физиологи]]йĕпе [[акустика]] паллисене тĕрлĕ приборсемпе усă курса тĕпченĕ. Çĕнĕ [[термин]]сем тăвас ĕçе йĕркеленĕ, фонетикăн чи кирлĕ ăнлавĕсен чăвашла-вырăсла [[словарь]]не туса хатĕрленĕ. Виталий Котлеев ĕçĕсем ют çĕршывсенче тухса тăракан сборниксемпе [[журнал]]сенче те пичетленнĕ. ==== Кĕнекесем ==== * Фонетика. Ш , [[1978]]; * Чăваш чĕлхин сасă тытăмĕ. Ш., [[1981]]; * Чăваш, фонетика терминологийĕ çинчен // Ăслăлăх çырăвĕсем. 88-мĕш кăларăм. Ш., [[1979]]; * Чăваш чĕлхи. Ш., [[1988]] ([[Сергеев Леонид Павлович|Л.П. Сергеевпа]] пĕрле). == Литература == * [[Хусанкай Атнер Петрович|''Хузангай А. П.'']] Котлеев Виталий Иванович // Краткая чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2001. * Сергеев Л.П., Чернов М.Ф. Чăваш чĕлхин сасă тытăмĕ çинчен // Коммунизм ялавĕ. 1982. Янв. 14-мĕшĕ; * Котлеев В.И. // Сов. Чувашия. 1989. 16 мая; * Федотов М. Р. Пурсăмăра та кирлĕ грамматика // Ком. ялавĕ. 1989. Янв. 14-мĕшĕ; * Горшков А.Е. Вăхăтсăр сӳннĕ талант //Хыпар. 1993. Окт. 29-мĕшĕ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.chgpu.edu.ru/novosti/print:page,1,1918-pamyati-velikogo-uchenogo.html Памяти великого учёного…] * [https://web.archive.org/web/20241220072342/https://zivil.cap.ru/memory/2015/10/29/kotleev-vitalij-ivanovich-zasluzhennij-rabotnik КОТЛЕЕВ Виталий Иванович — заслуженный работник высшей школы Чувашской АССР] * [https://cheboksari.bezformata.com/listnews/vspominaya-vitaliya-ivanovicha-kotleeva/70611387/ Вспоминая Виталия Ивановича Котлеева] * [http://kprf121.ru/wp-content/uploads/ChebPravda%E2%84%96373.pdf «Чебоксарская правда» − Призвание учёного ] {{Чăваш АССР К. В. Иванов ячĕллĕ патшалăх преми лауреачĕсем}} {{тулаш каçăсем}} [[Категори:Чăваш чĕлхи тĕпчевçисем]] [[Категори:1933 çулта çуралнисем]] [[Категори:Юпан 29-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1989 çулта вилнисем]] [[Категори:Çăвăн 14-мĕшенче вилнисем]] [[Категори:Чăваш патшалăх педагогика университечĕн вĕрентӳçисем]] [[Категори:Чăваш патшалăх педагогика университетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Чăваш АССР аслă шкулĕн тава тивĕçлĕ ĕçлевçисем]] [[Категори:ССРП çутĕç палăрăмçисем]] axzrvftu39lq2o6eijakdkmvdeesb04 0 3170 879237 875366 2026-11-07T06:25:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879237 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Ермей Рожанский |тăван ят = Рожанский Ермей Иванович |портрет = |калăпăш = |ăнлантару = |çуралнă чухнехи ят = Рожанский Ермей Иванович |ĕçлев тĕсĕ = [[ÿкĕтлевçĕ]] (тăнлантаравçă, миссионер), [[сăвапçă|сăваплăхçă]] |çуралнă вăхăт = [[1741]]-мĕш çул |çуралнă вырăн = [[Чĕмпĕр кĕперни]], [[Кăрмăш уесĕ]], [[Кăрмăш]] хули (халĕ [[Пильна районĕ]], [[Чулхула облаçĕ]], Раççей Федерацийĕ, [[Кăрмăш]] [[ял]]ĕ) |гражданлăх = Раççей |пăхăнулăх = {{Flagicon|RUS}} |вилнĕ вăхăт = [[1813]]-мĕш çул |вилнĕ вырăн = [[Кăрмăш]] хули |ашшĕ = Иван Герасимов |амăшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = Григорий Рожанский, Тимофей Ермеев Рожанский |чыславсемпе парнесем = |сайт = |тĕрли = [[чăвашсем|чăваш]] кивĕ чăваш çырулăхĕн йĕркелевçи, куçаруçă |Commons = |Rodovid = }} {{Пĕр хушаматлисем|Рожанский}} '''Рожанский Ермей Иванович''' ([[1741]] çул, [[Кăрмăш]] хули — [[1813]] çул, Кăрмăш хули) — [[ÿкĕтлевçĕ]] (тăнлантаравçă, миссионер), [[сăвапçă|сăваплăхçă]], кивĕ чăваш çырулăхне йĕркелекенсенчен пĕри<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1113 Чувашская энциклопедия]</ref>. == Кунçул == [[File:Kurmysh.jpg|thumb|left|[[Кăрмăш]] хулин ([[1925]]-мĕш çултанпа [[ял]]) гербĕ. [[1780]]-мĕш çулта йышăннă, унтанпа пĕрре те улшăнман]] [[1741]] çулта [[Кăрмăш]] хулинче çуралнă. [[Чулхула]]ри тĕн семинарине пĕтернĕ. [[1765]] çулта [[Кăрмăш уесĕ|Кăрмăшпа]] [[Етĕрне уесĕ]]нчи [[чăвашсем]] ыйтнипе ăна ӳкĕтлевçĕ (тĕн йĕркисене вĕрентекен) пулма лартаççĕ. 1788 çул тĕлне вăл куçару шкулне йĕркелет, çав ĕçре ăна хăйĕн ывăлĕ Г. Рожанскипе унăн юлташĕ И.Русановский семинаристсем пулăшса пынă. Çак ушкăн [[вырăс чĕлхи|вырăсларан]] кĕске катехизис куçарнă (кĕнеке 1800 çулта [[Петербург]]ра пичетленсе тухнă), 130 уроклă вĕренӳ пулăшу кĕнекине хатĕрленĕ. [[Хусан епархийĕ]]н пуçлăхĕ В.Пуцек-Григорович хушнипе Рожанский [[чăваш чĕлхи]]н пĕрмĕш [[грамматики]]не — «Сочинения, принадлежащие к грамматике чувашского языка» — çырас ĕçе те активлă хутшăннă. Асăннă пулăшу кĕнекисемпе [[Хусан]]ти тата [[Чулхула]]ри тĕн семинарисенче чăвашла вĕрентес ĕçре усă курнă. [[1784]] çулта Рожанский Чулхула епископĕ Дамаскин хушнипе вырăсла-тутарла-чăвашла-ирçелле-марилле сăмахсарăн чăвашла-тутарла пайне редакциленĕ. [[Сăмахсар]] умсăмахне те («Чăвашсем çинчен») вăлах çырнă. [[1788]] çулта Ермей Рожанский «Кĕске катехизиса» чăвашла куçарнă, вăл вара [[1800]] çулта [[Петербург]]ра пичетленсе тухнă<ref>[http://www.all-cotteges-spb.ru/2012052514461400042.php Первая книга на чувашском языке]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Рожанский кивĕ чăваш çырулăхне йĕркелес ĕçе хастар хутшăннă, чăваш литературине никĕсленĕ. Рожанский Ермей Иванович [[1813]]-мĕш çулта вилнĕ. Çав вăхăтрах В.Г.Родионов вилнĕ [[вăхăт]] пирки [[XIX]] [[ĕмĕр]] пуçламăшĕ тенипех çырлахать. Интернетра ак çапла калани пур<ref>mdobrokhot Долгожитель форума. [http://forum.vgd.ru/2306/32177/2190.htm?a=stdforum_view&o= Духовенство Нижегородской губернии (по материалам Нижегородских губернских ведомостей, иной периодической печати и других источников)] — Генеалогический форум ВГД — Форумçă пирки: Нижний Новгород Сообщений: 402 Регистрация: 14 фев. 2014 Рейтинг: 226 // Пĕлтернĕ [[вăхăт]]: 29 июля 2018 20:53 29 июля [[2018]] 22:00</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|В настоящее время совершенно точно установлено, что Ермей Иванович Рожанский скончался в [[1813]] году в г. Курмыше (Успенский Собор), в возрасте 72 лет. Один из его сыновей Тимофей Ермеев Рожанский по выбытию из НДС с 1791 года служил в с. Кологриево и в с. Стексово Ард. у. Ниж. губ. С 1803 года в с. Богородское Грб. у. Рождественской ц-ви Священником и Благочинным и в 1806 году там же посвящен в Протопопы. С 1813 года был Цензором по Грб. уезду для рассмотрения сочиняемых ученым Духовенством проповедей и руководителем к сочинению систематических бесед. Так же им было обращено 40 крестьян из секты к Греко-росийской церкви и пр... Тимофей Ермеев в Нижегородской губернии оставил большое количество потомков, кот. все сохранили фамилию Рожанский. Один из внуков был Надворным Советником и за награждение его орденом Свят. Владимира 4 степ. был причислен к Нижегородскому Дворянству. Далее Рожанские потомки этого рода известны в области медицины Н. Новгорода и г. Казани, инженер-строитель в г. Риге и дочь Статского Советника, врача г. Казани Юлия Васильевна Рожанская была 1-й женой писателя А.Н. Толстова, правда не долго. Этому роду я благодарна за свое появление на земле.}}<Куçару: Хальхи вăхăтра Ермей Иванович Рожанский [[1813]]-мĕш çулта Кăрмăш хулинче (Успени соборĕ) 72 çула çитсе вилнине пит тĕрĕссĕн тупса палăртнă. Ывăлесенчен пĕри Тимофей Ермеев Рожанский НДС пĕтернĕ хыççăн [[1791]]-мĕш çултан пуçласа Кологриево тата Стексово ялĕсенче (Чулхула кĕпернин Ардатов уесĕ) хĕсметре тăнă. [[1803]]-мĕш çултан пуçласа Богородское ялĕн (Грб.у.) Раштав чиркĕвĕнче саваплăхçă тата благочиннăй пулса. [[1806]]-мĕш çулта унтах протопоп. [[1913]]-мĕш çултанпа Цензор (Грб.у.) — вĕреннĕ тĕн çыннисен ÿкĕтлевĕсене, хайланă тытăмла калаçăвĕсене пăхса тухма. Унтах вăл 40 хресчене сектăран Грек-раççей чиркĕвне куçарнă тата ытти те. Тимофей Ермеевăн Чулхула кĕпернинче Ражанский хушаматлă йышлă тахăмĕсем юлнă...Мăнкукĕсенчен пĕри "Надворный Советник", Сăваплă Владимирăн 4-мĕш капашлă орденне илнĕ хыççăн — Чулхула Дворянлăхĕнче. Малалла Рожжанский тăхăмĕсем Чулхулари, Хусанти медиксем пек, Ригăри инженер-çурттăвăмçă пек паллă. Хусанти "Статский Советникĕн" тата тухтăрăн хĕрĕ Юлия Васильевна Рожанская А.Н.Толстой çыравçăн пĕрремĕш арăмĕ пулнă, чăн та, вăрахлăха мар. Эп çак ăрăва хам çут тĕнчене килнишĕн тав тума тивĕç.> {{Цитата вĕçĕ}} == Ермей Рожанский пурнăçланă е хутшăнма пултарнă ăслав ĕçĕсем == [[File:First Chuvash book.jpg|thumb|Е.Рожанский хатĕрленĕ чи малтанхи чăвашла [[кĕнеке]]н ([[1800]]) пĕр страници]] * «Краткий катехизис, переведенный на чувашский язык с соблюдением российскаго и чувашскаго просторечия, ради удобнейшаго онаго познания воспринявших святое крещение [[1788]] года» ([[Алçыру]]) *Словарь языков разных народов в Нижегородской епархии обитающих, именно: россиан, татар, чувашей, мордвы и черемис...». [[Чулхула]]. [[1785]]. Икĕ [[алçыру]] (вариантсем). Архивсенче упранаççĕ. * «О чувашах, живущих в Нижегородской епархии», [[1785]]. * «Сочинений, принадлежащих к грамматике чувашского языка» (СПб., [[1769]]) * «Краткий катехизис, переведенный на чувашский язык с наблюдением российского и чувашского просторечия для оудобнейшего познания онаго восприявшым святое крещение».[[1800]]. Санкт-Петербург. 40 страницăран тăракан кĕнеке. * «Речи для переводу на чувашский язык», [[1773]]. Алçыру. Л.И.Бакмейстер валли çырса ярса панă. * «Перевод по-чувашски» [[1773]]. Умĕнхи алçырăвăн тепĕр варианчĕ. * Действие Нижегородской духовной семинарии...приокончании годичного учения... [[1788]] года, 30 дня (кунта чăвашла [[сăвă]] пур)<ref>ЦГА (Чулхула облаçĕ), ф.2013, оп.602, д.1450, лл.7-8.</ref>. * Всерадостное торжество, которым благочестивейшего ... императора Павла , по священном миропомазании и короновании на всероссийский престол, совершившемся в 5 день апреля 1797 года всемилостиво посещающего Нижний Новгород благоговейнейше приветствует Нижегородская семинария мая... дня [[1797]]года. (Кунта Пĕрремĕш Павăл килнĕ ятпа каланă чăвашла сăмахăн тексчĕ пур). === "Ермей Рожанский букварĕ" пирки калаçма пулать-и? === [[1800]]-мĕш çулхи хыççан, — [[1804]]-мĕш çулта, — тата тепĕр чăвашла катехизис кун çути курнă. Вăл [[1807]]-мĕш çулта тепре пичетленсе тухнă. Асăннă кăларăмсем çумĕнче чăваш букварĕ те пур. Çав кĕнекесене хăшпĕрисем Е.И.Рожанский ячĕпе çыхантараççĕ. Анчах та çакă йăнăш. Чăннипе асăннă кĕнекесене [[Талиев Петр Иванович]] хатĕрлесе кăларнă. Çапах та "Ермей Рожанский букварĕ" текен [[ăнлав]] сиксе тухма пултарать, çавнашкал [[ят]]лă кĕнеке, кĕнеке пайĕ е [[алçыру]] тавраш çук пулсан та. Мĕншен тесен Ермей Иванович [[1769]]-мĕш çулхи Пĕрремĕш чăваш грамматикине кăларас ĕçе хутшăннă е хутшăнма пултарнă. Асăннă "Грамматикăна" тĕпрен илсен вĕрентÿ тĕллевĕсемпе кăларнă. Вăл хатĕрленĕ ытти ĕçсем те вĕрентÿ япалисене çывăх. В.Г.Родионов каланичен: "Е. Рожанскин куçарăвĕсемпе паллашса, çак ĕçе унăн вĕренекенĕсем те хавхалансах пуçăннă. Г. Рожанскипе И. Русановский [[1789]]-[[1790]]-мĕш çулсенче 130 урока пайлана чăвашла вĕренмелли учебник хатĕрлеççĕ. Ку вĕренÿ пособине икĕ пине яхăн чăвашла сăмах çаврăнăшĕ кĕнĕ. Ăна ăнланмалла чĕлхепе çырнă, авторĕсем Е. Рожанский традицийĕсене асра тытса ĕçленĕ. Асăннă учебникпе Чулхула семинарийĕнче XVIII ĕмĕр вĕçленичченех чăвашла вĕрентнĕ". Ку [[вĕренткĕч]], ахăртнех, пĕр-пĕр архивра упранать пулмалла. == Вуламалли == * Родионов, Виталий Григорьевич. [http://www.i-sum.su/t/67369.html Ермей Рожанский : жизнь и творчество ("Ермей Рожанский. Пурнăçĕпе пултарулăхĕ")] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170121075325/http://i-sum.su/t/67369.html |date=2017-01-21 }} / В. Г. Родионов ; Чуваш. гос. ин-т гуманитар. наук. Чебоксары : ЧГИГН, 2012. - 148 с. : ил. ; 21 см. - 500 экз. - ISBN 978-5-87677-135-3 : 30 р. Часть текста парал. чуваш., рус. * Родионов, В. Г. [http://hnir.cerkov.ru/ermej-rozhanskij-novoe-o-deyatelnosti-chuvashskogo-missionera-xix-v/ Новое о деятельности Ермея Рожанского] / В. Г. Родионов // Актуальные проблемы чувашской литературы. - Чебоксары, 1983. * Петров И.П. Чăваш литература чĕлхин историйĕ. Шупашкар, 1978. * Такач Мелинда. ЗАМЕТКИ К ИСТОРИИ ВОЗНИКНОВЕНИЯ ПЕРВОЙ ЧУВАШСКОЙ ГРАММАТИКИ. / [https://chgign.ru/p/chuvashskij-gumanitarnyj-vyestnik.html ЧГВ, 2022 г., № 17] // Nyelvtudomönyi Kêzlem÷nyek [Публикации по лингвистике]. 2020. Т. 116. С. 191—220. Пер. с венг. Ю. Дмитриевой. * Терентьев В.Т. Еще раз о первой грамматике чувашского языка // Вопр. языкознания. 1959. № 3. * Никольский Н.В. Распространение христианства среди нижегородских чуваш до 1764 г. Петроград, 1915. * Никольский Н.В. Христианство среди чуваш Среднего Поволжья в XVI-XVIII вв. Исторический очерк. Казань, 1912. * Димитриев В.Д. Документы об издании книги «Сочинения, принадлежащие к грамматике чувашского языка» // Учен. зап. ЧНИИ. Вып 34. Чебоксары, 1967. * Егоров В.Г. Первая печатная грамматика чувашского языка 1769 г. // Тюрк. сб. Вып. 1. М.;Л., 1951. * Егоров В.Г. Чувашские словари XVIII века // Зап. ЧНИИ. Вып. 2. Чебоксары, 1949. * Проблемы письменности и культуры: материалы конференции, посвященной 250-летию со дня рождения чувашского ученого и просветителя Ермея Рожанского Авторы Ермий Иванович Рожанский, Т. Д. Павлова, В. Г. Родионов, Г. И. Федоров, Научно-исследовательский институт языка, литературы, истории и экономики при Совете Министров Чувашской Республики Научно-исссл. ин-т языка, литературы, и экономики, 1992, С.118 * Семенова П.А., Соловьева Г.П. [https://cyberleninka.ru/article/v/uchebnaya-literatura-dlya-chuvashskih-shkol-xix-xx-vv УЧЕБНАЯ ЛИТЕРАТУРА ДЛЯ ЧУВАШСКИХ ШКОЛ XIX–XX ВВ] // Интернет-журнал «Проблемы современного образования» [[2013]], № 4 * БАСМАНЦЕВ Д.В. НОВЫЕ МАТЕРИАЛЫ К БИОГРАФИИ МИССИОНЕРА-ПЕРЕВОДЧИКА ЕРМЕЯ РОЖАНСКОГО И ЕГО ПОТОМКОВ. // Н. И. Ильминский и этнокультурное развитие народов Поволжья. - Чебоксары : Чувашский государственный институт гуманитарных наук, 2022.; ISBN 978-5-87677-274-9 — с. 85-92. == Ермей Рожанские халалласа çырнă сонет<ref>[https://chuvash.org/blogs/comments/2157.html Agabazar: Ермей Рожанский] </ref> == {{Цитата пуçламăшĕ}} <poem> ЕРМЕЙ РОЖАНСКИЙ сонет ...Ун чух Раҫҫей Империйӗ ҫӗн "ҫимӗҫ" Сӗнет чӑвашсене пӗрре вӑйпа, Тепре илӗртӳпе: пулайӗ, имӗш, Тӗне кӗрсессӗн пурлӑх пӗр купа! Лару-тӑру хаяр пулсан та тивӗҫ Ӗҫне тумашкӑн чи таса чунпа... Ермей Рожанский, ак сана шӑпа Сӗнет яваплӑ, йывӑр, хӑшкӑлти ӗҫ. Тӑнлантаравҫӑ пулнине кура Чиркӳсенче янрать сан лӑпкӑ сасӑ, Ҫапах та урӑххи те пур пуҫра: Тахҫан лӳппер ӗне хыпса ҫӑтсассӑн Ҫухалнӑ кӗнеке тупӑнтӑр-и? — Шурри ҫине шав акӑнтӑр хури! </poem> {{Цитата вĕçĕ}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://www.chgign.ru/a/news/6577.html Сотрудники ЧГИГН приняли участие в работе круглого стола, посвященного наследию просветителя Ермея Рожанского] — Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕн порталĕ. * [http://www.grani21.ru/pub/sochinitel-knigi-seja-pohvalu-zasluzhivaet%E2%80%9D “Сочинитель книги сея похвалу заслуживает...”] * [https://web.archive.org/web/20250124173857/https://smi21.ru/?mode=publication&path=orgs&orgs=13&publication=990916&p_date=24.03.2012&date=24.03.2012 Чутай халăхĕн те мухтанмалăх ывăл пур] («Пирĕн пурнăç», Хĕрлĕ Чутай ) [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Чăваш çырулăхĕ]] 0me484knez5wwlxvcmqsvpygrufyhqu 0 3550 879288 793677 2026-11-07T10:39:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879288 wikitext text/x-wiki {{Журнал | специализаци = литература/ культура/ ӳнер | ячĕ = Тăван Атăл | алпусни = «Тăван Атăл» журнал логотипĕ | ӳкерчĕк = | ăстаçăлăх = илемлĕ литература журналĕ | кăларăм тапхăрлăхĕ = кашни уйăхра | чĕлхе = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] | редакци адресĕ = 428019, [[Шупашкар]], И. Яковлев проспекчĕ, 13 ç., 6-мĕш хут | тĕп редакторĕ = Т. Г. Вашуркина | кăларакан = журнал редакцийĕ, [[Чăваш Республикин культура, наци, информатика политикин тата архив ĕçĕн министерстви]] | патшалăх = [[Чăваш Республики]], [[Раççей Федерацийĕ|РФ]] | кун-çулĕ = [[1965]] çултанпа халиччен | тираж = 2000 яхăн экз. | ISSN = | веб-сайт = http://hypar.ru/ru/tavan-atal }} '''Тăван Атăл''', — [[чăвашсем|чăваш]] [[çыравçă|çыравçисен]] илемлĕ литература [[журнал]]ĕ. [[Журнал]]а Хыпар издательство çурчĕ кăларать. Уйăхра пĕрре тухса тăрать. Тĕп редактор — Т. Г. Вашуркина. == Кунçулĕ == 1931 çулта «'''Трактăр'''» ятпа çуралнă. [[1965]] çулччен илемлĕ литература альманахĕ шайĕнче тухнă. [[1940]]-[[1944]] çулсенче (пурĕ 17 [[кĕнеке]]) «'''Илемлĕ литература'''» ячĕпе пичетленнĕ. [[1944]] çулта 18 кĕнекине пичетленĕ чухне ятне хальхи çине улăштарнă. [[1965]] çулхи иккĕмĕш номерĕ хыççăн тапхăрпа тухакан [[журнал]] шутланать. Журнала тĕрлĕ тапхăрта Чăваш Енри паллă çыравçăсем — [[Краснов-Асли Василий Иванович|В.Краснов-Асли]], [[Агаков Леонид Яковлевич|Л.Агаков]], [[Алка Александр Егорович|А.Алка]], [[Хусанкай Пётр Петрович|П.Хуcанкай]], [[Ухсай Яков Гаврилович|Я.Ухсай]], [[Ефимов Георгий Андреевич|Г.Ефимов]], [[Скворцов Юрий Илларионович|Ю.Скворцов]], [[Афанасьев Фёдор Ермилович|Х.Уяр]], [[Емельянов Анатолий Викторович|А.Емельянов]], [[Галкин Александр Алексеевич|А.Галкин]], [[Давыдов-Анатри Василий Иванович|В.Давыдов-Анатри]], [[Волкова Мария Андреевна|М.Волкова]], [[Ухсай Мария Дмитриевна|М.Ухсай]], [[Кăлкан Александр Дмитриевич|А.Кăлкан]], [[Орлов Георгий Фёдорович|Г.Орлов]], [[Сементер Юрий Семёнович|Ю.Сементер]], [[Сениэль Михаил Павлович|М.Сэниель]], [[Теветкел Николай Александрович|Н.Теветкел]], [[Таллеров Лаврентий Васильевич|Л.Таллеров]], [[Эйзин Пётр Егорович|П.Эйзин]] тата ыттисем — хăйсен ĕçĕсене шанса панă. ==Журнал редакторĕсем== {{col-begin}} {{col-3}} * [[Тукташ Илья Семёнович]] * [[Ĕçхĕл Аркадий Александрович]] * [[Элкер Семён Васильевич]] * [[Ухсай Яков Гаврилович]] * [[Кăлкан Александр Дмитриевич]] {{col-3}} * [[Алакĕр Ваçлейĕ]] * [[Уйăп Мишши]] * [[Алентей Василий Степанович]] * [[Абашев Владимир Никифорович]] * [[Агаков Леонид Яковлевич]] {{col-3}} * [[Львов Пётр Константинович]] * [[Галкин Александр Алексеевич]] * [[Краснов Георгий Васильевич]] * [[Таллеров Лаврентий Васильевич]] * [[Агивер Фёдор Георгиевич]] * [[Вашуркина Татьяна Геннадьевна]] {{col-end}} == Çав. пекех == * [[Атăл юрри (альманах)|Атăл юрри]], альманах, 1919 - халиччен, Чĕмпĕр. * [[Шурӑмпуҫ (журнал)|«Шурӑмпуҫ» журнал]], 1919-1921, [[Чĕмпĕр]]. * [[Утӑм (журнал)|«Утăм» журнал]], 1928-1929, [[Хусан]]. * [[Хӗрлӗ Урал(журнал)|«Хӗрлӗ Урал» журнал]], 1934-1936, [[Ӗпхӳ]]. * [[Вӑтам Атӑл (журнал)|«Вӑтам Атӑл» журнал]] , 1931-1935, [[Самар]]. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * [https://chuvash.org/news/26260.html Виталий Станьял. Тӑван е тӑван мар Атӑл? (1-мӗш пай)] == Каçăсем == * [http://www.lib.cap.ru/new_chuv_tavan_2010_1.asp Журналăн çĕнĕ номерĕ пирки пĕлтерни] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131163404/http://lib.cap.ru/new_chuv_tavan_2010_1.asp |date=2012-01-31 }} * [https://web.archive.org/web/20220813172957/http://smi21.ru/?mode=publication&publication=939547&p_date=27.04.2011&date=27.04.2011 Хĕветĕр Агивер асилĕвĕсем] {{Press-stub}} {{Тăван Атăл журналăн тĕп редакторĕсем}} {{Чăвашла хаçат-журнал}} [[Категори:ССРП журналĕсем]] [[Категори:Паллă вăхăтран тухакан кăларăмсем]] [[Категори:Чăвашла хаçат-журнал]] [[Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал]] by2w1njln33r1pfftud0j37rdocqywp 0 3618 879258 851609 2026-11-07T08:42:52Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879258 wikitext text/x-wiki <br />{{Çыравçă | Ят = Анатолий Сереп | Çуралнă чухнехи ят = Афанасьев Анатолий Трофимович | Ӳкерчĕк =serep.jpg | Çуралнă вăхăт = [[раштав, 12]], [[1920]] | Çуралнă вырăн = [[Мăн Тукташ]] ялĕ, [[Элĕк районĕ]], [[Чăваш Ен]] | Вилнĕ вăхăт = [[2003]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}} | Гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} | Ĕçлев тĕсĕ = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] [[сăвăç]]и, [[проза|прозăçи]] | Ĕçсен чĕлхи = чăваш }} '''Сереп Анатолий Трофимович''' (1920, [[раштав, 12]], [[Мăн Тукташ]] ялĕ, [[Элĕк районĕ]], [[Чăваш Ен]] — [[2003]]) — чăваш [[сăвăç]]и, [[проза|прозăçи]]. [[1990]] çултанпа [[Чăваш çыравçисен пĕрлешĕвĕ]]нче<ref>http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/serep/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110144530/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/serep/ |date=2023-01-10 }} Культурное наследие Чувашии</ref>. == Кун-çулĕ == [[1920]] çулта [[Чăваш Ен]]ĕн [[Элĕк районĕ]]нчи [[Мăн Тукташ]] [[ял]]ĕнче çуралнă. [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]не хутшăннă. Вăрçă инваличĕ. Нурăсри (халĕ Калинино) педагогика училищинче вĕренсе пĕлӳ илнĕ. [[Чăваш патшалăх И. Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика университечĕ|Чăваш патшалăхĕн педагогика институтĕнче]] аслă пĕлӳ дипломне тивĕçнĕ. [[Чăваш Ен]]ĕн [[Çĕмĕрле районĕ|Çĕмĕрле районĕнче]] вырнаçнă [[Вăрманкас]] шкулĕнче ачасенен вĕрентнĕ. Çутĕç системинче 40 çул ытла вăй хунă. Ватăлнăскер, вырăн çинче выртса пулин те çырас ĕçе пăрахман. [[2003]] çулта çыравçă ĕмĕрлĕхех куçне хупать. == Пултарулăх ĕçĕсем == Унăн пичĕтленсе тухнă [[кĕнеке|кĕнекисем]]: * «Уйăх юрри» * «Асамат» * «Аттесем çук чухне» * “Вăрнар асамачĕ”, * “Хăмăш юрри” * “Хурăн куççулĕ” * “Кăвайт çути” == Вуламалли == * П. Афанасьев, «Писатели Чувашии», Шупашкар, [[2006]] * Гордеев Д., "Пултарулăх асапне кăна турă панă", Хыпар.– 1998.– 28 юпа. * Гордеев Д., "Фронтри тата çыру сĕтелĕ хушшинчи паттăрлăх", Хыпар.– 2000.– 27 раштав. * Eвстафьев И., "Бавлăри туса – тав туса" сăвă * Eвстафьев И., "Манăн тантăшсен савăнăçĕ", Шупашкар, 1961. С. 32–33. * Тимофеев–Ыхра А. "Вăрманкас Корчагинĕ", Хресчен сасси.– 1995.– 28 ака. * Тимофеев–Ыхра А., "Мăн Тукташ Корчагинĕ", "Пурнăç çулĕпе" (Элĕк р–нĕ), 2000, раштав, 9. * "Чул хушшинчи чун", "Пурнăç çулĕпе" (Элĕк р–нĕ).– 2000, çу, 31. * Шалтайкин В., "Вăрçăра туптаннă пуплевсем", "Хыпар", 1998, нарăс, 3. * Юрьев М., "Синкерлĕ шăпа", "Тантăш", 1995, çĕртме, 10. * Шевлепи Р., "Удивительный он человек" Вопреки всему=Парăнманлăх: Поэты особого племени.– Кӳкеç, 1998, С. 48–49. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.lib.cap.ru/vov_1_2010.asp Юбиляры 2010 г. Афанасьев Анатолий Трофимович (Анат Сереп)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013622/http://www.lib.cap.ru/vov_1_2010.asp |date=2016-03-05 }} {{Chuvashia-bio-stub}} [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ]] [[Категори:1920 çулта çуралнисем]] [[Категори:2003 çулта вилнисем]] [[Категори:Чăваш Енре çуралнисем]] 5vqnskbyvsq9uk7gfep7u2f05xtj1t6 0 4200 879227 859989 2026-11-07T05:55:54Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879227 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Гордеева}} {{Пĕр хушаматлисем|Трифонова}} {{Çыравçă |Ят = Раман Иринкки |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă вăхăт = [[1977]], [[ака, 3]] |Çуралнă вырăн = [[Хулаçырми (Çĕпрел районĕ)|Хулаçырми]] ялĕ, [[Çĕпрел районĕ]], {{ÇВ|Тутар АССР|Тутарстанра}} |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} |Ĕçлев тĕсĕ = [[чăвашсем|чăваш]] [[проза|прозăçи]] |Хастар çулсем = 1997-х.в. |Тĕлĕ = |Жанр = [[повеç]], [[калав]] |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] |Викиампар = |Викивулавăш = }} '''Раман Иринкки''' ('''Трифонова Ирина Фёдоровна''', çуралнă чухнехи [[хушамат]] '''Гордеева ''', [[1977]], [[ака, 3]], [[Тутар АССР]], [[Çĕпрел районĕ]], [[Хулаçырми (Çĕпрел районĕ)|Хулаçырми]] ялĕ çур.) — чăваш журналисчĕ, [[Хусан]]ти "Сувар" хаçатăн тĕп редакторĕ<ref>Тимĕр Акташ. [https://www.idelreal.org/a/29966940.html Издающуюся на чувашском языке в Татарстане газету "Сувар" возглавила Ирина Трифонова]</ref>, чăваш [[проза|прозăçи]]. ==Пурнăçĕ== [[1977]] çулхи [[ака, 3|акан 3-мĕшĕнче]] Тутарстанри Çĕпрел районĕн [[Хулаçырми (Çĕпрел районĕ)|Хулаçырми]] [[ял]]ĕнче çуралнă. [[Хусан педагогика университечĕ|Хусан педагогика университетĕ]]нче, Раççейĕн пĕтĕм тĕнчен çулçӳрев академинче вĕреннĕ. [[1997]]-мĕш çултанпа [[Хусан]]та тухакан [[Сувар (хаçат)|Сувар]] [[хаçат]]ра ĕçлет. == Пултарулăх ĕçĕсем== [[2003]] çулта «Асра юлнă кунсем» [[кĕнеке|кĕнеки]] пичетленсе тухнă. Çавăн пекех унăн [[калав]]ĕсем [[2004]] çулта тухнă «Шурă туй кĕпи» кĕнекене лекнĕ. Унсăр пуçсăр унăн ĕçĕсене час-часах [[Хусан]]та тата [[Шупашкар]]та тухса тăракан периодикăллă кăларăмсенче пичетлеççĕ. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://chuvash.org/news/22216.html Кӳршӗре: «Сувар» хаҫат редакторӗ ӗҫрен кайнӑ] * [http://chv.addnt.ru/irina-trifonovana-pysak-citӗnӳsem-tuma-a/ Ирина Трифоновăна пысăк çитӗнӳсем тума ăнăçу сунатпăр!] * [https://kazan.aif.ru/culture/details/my_byli_est_i_budem_kakie_sekrety_tait_nacionalnyy_chuvashskiy_kostyum «Мы были, есть и будем». Какие секреты таит национальный чувашский костюм] * [https://web.archive.org/web/20250801090202/https://kitap.tatar.ru/ru/site/42317967/news/25521/ Ручей хрустальный языка родного] {{Tatarstan-bio-stub}} [[Категори:Тутарстанăн паллă çыннисем]] ngkv3508y2o7y4hi6xkxl52hvh6dxuo 0 4610 879090 837675 2026-11-06T19:14:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879090 wikitext text/x-wiki {{Франци департаменчĕ |Департамент = Лот |номер = 46 |регион = [[Кăнтăр - Пиреней]] |Префектура = [[Каор]] |Супрефектурăсем = [[Фижак]]<br />[[Гурдон]] |халăх йышĕ = 160,2 пин |çул = 1999 |вырăн = 90 |плотность = 31 |лаптăкĕ = 5 217 |округсем = 3 |кантонсем = 31 |коммунăсем = 340 |президент = Серж Ригаль |pres_party = |герб = Blason département fr Lot.svg }} '''Лот''' ([[франци чĕлхи|франц.]] ''Lot'') — [[Франци]]н кăнтăр енче вырнаçнă, [[Кăнтăр - Пиреней]] регионне кĕрекен [[Франци департаменчĕсем|департамент]]. Департамент номерĕ 46. Администрациĕ [[Каор]] хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 160,2 пин ([[1999]]) çын. == Географи == Департамент лаптăкĕ 5 217 км² танлашать. Департамент тăрăх [[Лот (юханшыв)|Лот]] тата [[Селе (юханшыв)|Селе]] [[юханшыв]]сем юхаççĕ. Регион эрех тăвас енĕпе паллă (Кагор эрех ячĕ Каор — Cahors хулинчен пулса кайнă). Департамент шутне 3 округ, 31 кантон тата 340 коммуна кĕреççĕ. == Истори == Лот — [[1790]] çулхи [[пуш]] уйăхĕнче чи пĕрремеш йĕркеленĕ департаментсем шутне кĕрет. [[Лангедок]] провинци вырăнĕнче йĕркеленнĕ. Депатртамент ячĕ [[Лот (юханшыв)|Лот]] [[юханшыв]]ĕнчен пулса кайнă. [[1808]] çулта департаментăн пĕр пайне юнашар вырнаçнă [[Тарн тата Гаронна]] департамента куçарнă. == Каçăсем == * [http://www.lot.pref.gouv.fr/ Префектурăн сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718000035/http://www.lot.pref.gouv.fr/ |date=2009-07-18 }} (французла) * [http://www.cg46.fr/ Conseil Général website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060107104025/http://www.cg46.fr/ |date=2006-01-07 }} (французла) * [http://www.quercy.net/quercy/index.html Департамент картти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051123063704/http://quercy.net/quercy/index.html |date=2005-11-23 }} (французла тата акăлчанла) * [https://web.archive.org/web/20070522214938/http://www.lot-tourisme.com/ lot-tourisme.com] (французла) {{Франци департаменчĕсем}} [[Категори:Франци департаменчĕсем]] jc5miffe99gwp3hbtzjz06cmt4lr2uw 0 4692 879055 816520 2026-11-06T16:12:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879055 wikitext text/x-wiki {{Франци департаменчĕ |Департамент = Коррез |Департамент Фр = Corrèze |номер = 19 |регион = [[Лимузен]] |Префектура = [[Тюлль]] |Супрефектурăсем = [[Брив-ла-Гайард]]<br />[[Юссель]] |халăх йышĕ = 232,6 пин |çул = 1999 |вырăн = 80 |плотность = 40 |лаптăкĕ = 5 857 |округсем = 3 |кантонсем = 37 |коммунăсем = 286 |президент = Жерар Бонне |pres_party = |герб = Blason département fr Corrèze.svg }} '''Коррез''' ([[франци чĕлхи|франц.]] ''Corrèze'') — [[Франци]]н тĕп облаçĕн кăнтăр енче вырнаçнă [[Лимузен]] регионне кĕрекен [[Франци департаменчĕсем|департамент]]. Департамент номерĕ 19. Администрациĕ [[Тюлль]] хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 232,6 пин ([[1999]]) çын. == Географи == Департамент лаптăкĕ 5 857 км² танлашать. Лаптăкĕ виçĕ пая пайланать: Сăртлă-туллă (чи çӳллĕ вырăн [[Бессу]] сăрт, 978 метр), тӳрем тата [[Брив (юханшыв)|Брив]] [[юханшыв]] айлăмĕ пайĕсем çине. Департамент шутне 3 округ, 37 кантон тата 286 коммуна кĕреççĕ. == Истори == Коррез — [[1790]] çулхи [[пуш]] уйăхĕнче чи пĕрремеш йĕркеленĕ департаментсем шутне кĕрет. [[Лимузен]] провинцин çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. == Каçăсем == * [http://www.correze.pref.gouv.fr/ Префектура сайчĕ] (французла) * http://www2.correze.net/EN/default.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060210210349/http://www2.correze.net/EN/default.php |date=2006-02-10 }} * https://web.archive.org/web/20061128065020/http://www.correze.org/ * http://www.tourisme-correze.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070403063819/http://www.tourisme-correze.com/ |date=2007-04-03 }} * http://lacorreze.com {{Франци департаменчĕсем}} [[Категори:Франци департаменчĕсем]] jsps4qhhdyj7w24kby4chnu5htzuska 0 5295 879091 856094 2026-11-06T19:17:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879091 wikitext text/x-wiki {{Франци департаменчĕ |Департамент = Луара |Департамент Фр = Loire |номер = 42 |регион = [[Рона — Альп]] |Префектура = [[Сент-Этьен]] |Супрефектурăсем = [[Монбризон]]<br />[[Роанн]] |халăх йышĕ = 728,5 пин |çул = 1999 |вырăн = 27 |плотность = 152 |лаптăкĕ = 4 781 |округсем = 3 |кантонсем = 40 |коммунăсем = 327 |президент = Паскаль Клеман |pres_party = |герб = Blason département fr Loire.svg }} '''Луара''' ([[франци чĕлхи|франц.]] ''Loire'') — [[Франци]]н хĕвелтухăç енче вырнаçнă, [[Рона — Альп]] регионне кĕрекен [[Франци департаменчĕсем|департамент]]. Департамент номерĕ 42. Администрациĕ [[Сент-Этьен]] хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 728,5 пин ([[1999]]) çын. == Географи == Департамент лаптăкĕ 4 781 км² танлашать. Департамент [[Луара (юханшыв)|Луара]] [[юханшыв]] айлăмĕнче вырнаçнă. Департамент шутне 3 округ, 40 кантон тата 327 коммуна кĕреççĕ. == Истори == Малтан, [[1790]] çулхи [[пуш]] уйăхĕнче пулса иртнĕ [[Францин Аслă революциĕ]] вăхăтĕнче '''Рона тата Луара''' ятлă департамент йĕркеленнĕ пулнă. [[1793]] çулта вара вăл департамента икĕ пая пайланă, çапла Луара департамент йĕркеленнĕ.. == Каçăсем == * [http://www.loire.pref.gouv.fr/ Префектура сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240117160437/http://www.loire.pref.gouv.fr/ |date=2024-01-17 }} (французла) * [http://www.cg42.fr/ Conseil Général website] (французла) * [http://www.tourisme-st-etienne.com/site_ang/index.htm St. Étienne website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070518073143/http://www.tourisme-st-etienne.com/site_ang/index.htm |date=2007-05-18 }} (акăлчанла) * [https://web.archive.org/web/20060712105936/http://france-for-visitors.com/loire/index.html Visiting the Loire] (акăлчанла) {{Франци департаменчĕсем}} [[Категори:Франци департаменчĕсем]] kf8t1stfe8lzczzbr6k07exkf9p4yip 0 5303 879089 871103 2026-11-06T19:10:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879089 wikitext text/x-wiki {{Франци департаменчĕ |Департамент = Лозер |номер = 48 |регион = [[Лангедок — Руссильон]] |Префектура = [[Мон-де-Марсан]] |Супрефектурăсем = [[Флорак]] |халăх йышĕ = 73,5 пин |çул = 1999 |вырăн = 100 |Йышлăхĕ = 14 |лаптăкĕ = 5 167 |округсем = 2 |кантонсем = 25 |коммунăсем = 185 |президент = Жан-Поль Пуркье |pres_party = |герб = Blason département fr Lozère.svg }} '''Лозер''' ([[франци чĕлхи|франц.]] ''Lozère'') — [[Франци]]н кăнтăр енче вырнаçнă, [[Лангедок — Руссильон]] регионне кĕрекен [[Франци департаменчĕсем|департамент]]. Департаментăн нумĕрĕ — 48. Администрацийĕ [[Манд]] хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ 73,5 пин ([[1999]]) çын. == Тавралăхĕ == Департамент лаптăкĕ 5 167 çм² танлашать. Департамент урлă [[Ло (юханшыв)|Ло]], [[Тарнон (юханшыв)|Тарнон]] [[юханшыв]]сем юхаççĕ. Департамент шутне 2 округ, 25 кантон тата 185 коммуна кĕреççĕ. == Истори == Лозер — [[1790]] çулхи [[пуш]] уйăхĕнче пулса иртнĕ [[Францин Аслă революциĕ]] вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. [[Лангедок]] провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. Ячĕ [[Ло (юханшыв)|Ло]] [[юханшыв]]ран пулса кайнă. == Каçăсем == * [http://www.lozere.pref.gouv.fr/ Префектура сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180824210116/http://www.lozere.pref.gouv.fr/ |date=2018-08-24 }} (французла) * [http://www.cg48.fr/ Conseil Général website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050119014348/http://www.cg48.fr/ |date=2005-01-19 }} (французла) * [http://www.bsi.fr/pnc/index.asp Cévennes Park website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051231012735/http://www.bsi.fr/pnc/index.asp |date=2005-12-31 }} (французла) * [http://www.lozere-tourisme.com Tourisme — Official site] * https://web.archive.org/web/20100113132840/http://www.netrando.com/4dcgi/us/geoquery/211.htm {{Франци департаменчĕсем}} [[Категори:Франци департаменчĕсем]] pcjv7jfddczxthk95028991d9sdkaq1 0 5545 879297 841957 2026-11-07T11:04:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879297 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Тĕмер}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Тĕмер |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.199615 |lon_deg =47.830951 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Çирĕклĕ Шăхаль ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Çирĕклĕ Шăхаль ял тăрăхĕ{{!}} Çирĕклĕ Шăхаль |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Новая Тинчюрина при речке Ерыкле, Новая Тичурина, Воздвиженское (Тинчурино), Тюмерево, Степное (Тюмери) |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 659<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429396 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255828001 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Тĕмер''' ({{lang-ru|Новое Тинчурино}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. Ял [[Çирĕклĕ (юханшыв)|Çирĕклĕ]] [[юханшыв]]ăн икĕ айăккинче вырнаçнă. [[Ял]] тăрăхĕнче икĕ [[кӳлĕ]], [[пĕве]] пур. [[Елчĕк]]рен 15 çухрăмра ларать. [[Шупашкар]]а çити 140 çухрăм, [[Канаш]]а çити 60 çухрăм. [[2004]] çулта яла [[газ]] кĕртнĕ. Ялта [[2004]] çул пуçламăшĕнче 315 килте 921 çын пурăннă. XVIII ĕмĕрте хăпартнă [[Тĕмер чиркĕвĕ|чиркӳ]] пирĕн кунсемченех упранса юлнă. Ялта лавкка, [[Тĕмер вăтам шкулĕ|шкул]], [[Тĕмер фельдшер пункчĕ|фельдшер пункчĕ]], [[Тĕмер культура çурчĕ|культура çурчĕ]], [[Тĕмер ял вулавăшĕ|вулавăш]] пур. Ял çывăхĕнче çавăн пекех «Труд» ял хуçалах кооперативĕн фермисем, трактор паркĕ вырнаçнă. ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 659 çын, çав шутра 323 арçын, 336 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. ==Истори== [[1921]] çулхи [[чӳк, 19|чӳк уйăхĕн 19-мĕшчен]] [[Тетюш уесĕ|Тетюш уесĕн]] [[Курнавăш вулăсĕ|Курнавăш вулăсне]], каярах вара [[1927|1927-мĕш]] çулчен[[Патăръел уесĕ|Патăръел уесĕн]] [[Курнавăш вулăсĕ|Курнавăш вулăсне]] кĕнĕ. [[1927]] çулхи [[юпа, 1|юпа уйăхĕн 1]] [[Чăваш Енĕн Кĕçĕн Елчĕк районĕ|Кĕçĕн Елчĕк районне]] кĕнĕ. [[1935]] çулхи [[çу, 19|çу уйăхĕн 19]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районне]], [[1962]] çулхи [[раштав, 10|раштав уйăхĕн 20]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Патăръел районĕ|Патăръел районне]], [[1965]] çулхи [[пуш, 14|пуш уйăхĕн 14]] хыççăн хальхи вăхăт таран [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районне]] кĕрет. Ял епле пулни çинчен çапла калани пур. Яла [[Чăваш Енĕн Тăвай районĕ|Тăвай районĕнчи]] [[Тĕмер (Тăвай районĕ)|Тĕмер]] ялĕн çыннисем куçса килсе никĕсленĕ теççĕ. Истори хучĕсенче ял çинчен çапла çырса хăварнă: «''Новое Тинчурино (Тимерево), Степной тож (Тюмерли) при реке Ерыкле''». [[XVIII ĕмĕр]]те кунта Турăн Хĕрес Воздвижени чиркĕвне купаласа лартнă хыççăн яла Воздвиженски теме пуçланă. Тĕмер ят çармăсла ''«юманлăх»'' пек куçарăнать. Архив хучĕсем тăрах [[1710]] çулта ялта 32 хуçалăх пулнă. [[1721]] çулта хуçалăхсен шучĕ 23 танлашнă, пурĕ 127 çын пурăннă. [[Тăван Çĕршыв Аслă вăрçи]]не ялтан 253 çын хутшăннă, вĕсенче 106-шĕ каялла таврăнман. ==Паллă çыннисем== * [[Кели Григорий Иванович]] — чăваш [[сăвă]]çи, [[критик]]ĕ. * [[Князев Анатолий Пантелеймонович]] — патшалăх, пĕрлĕх ĕçченĕ. * [[Сенĕк Иван Герасимович]] — чăваш [[проза|прозăçи]]. ==Çавăн пекех пăхăр== * [[Тĕмер çыхăну агенстви]] ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [http://zakupki.cap.ru/kladr/book/н.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016014230/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%BD.htm |date=2017-10-16 }} * [https://web.archive.org/web/20191023051132/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=2321 С.И. Выйкин, М.М. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Елчĕк районĕнчи пурăнан вырăнсем]] if8besd6r1e6snoibz178q64vqh6qnx 0 5556 879066 851896 2026-11-06T17:04:48Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879066 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Владимир Кузьмин |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă чухнехи ят = Кузьмин Владимир Прокопьевич |Çуралнă вăхăт = [[1937]], [[çурла, 19]] |Çуралнă вырăн = [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg|25px]] [[Хорăнсор Çармăс]] ялĕ, [[Вăрнар районĕ]], {{ÇВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}} |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Пăхăнулăх = {{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}} |Ĕçлев тĕсĕ = [[чăвашсем|чăваш]] [[проза|прозăçи]] |Хастар çулсем = |Чыславсем = А. Талвир ячĕллĕ парне лауреачĕ, С. Элкер ячĕллĕ парне лауреачĕ |Жанр = [[повеç]], [[роман]], [[калав]] |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] }} {{Пĕр хушаматлисем|Кузьмин}} '''Кузьмин Владимир Прокопьевич''' ([[1937]], [[çурла, 19]], [[Хорăнсор Çармăс]] [[ял]], [[Вăрнар районĕ]], [[Чăваш АССР]] çур. ) — чăваш прозăçи. А. Талвир ячĕллĕ парне лауреачĕ, С. Элкер ячĕллĕ парне лауреачĕ, СССР журналисчĕсен пĕрлешĕвĕн пайташĕ (1960), РФ ÇП пайташĕ ([[1992]]), Чăваш Республикин ÇП пайташĕ<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/kuzmin-vladimir-prokopevich/ Культурное наследие Чувашии. Писатели : Кузьмин Владимир Прокопьевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224022407/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/kuzmin-vladimir-prokopevich/ |date=2017-02-24 }}</ref>. ==Пурнăçĕ== [[1937]] çулхи [[çурла, 19|çурла уйăхĕн 19-мĕшĕнче]] [[Чăваш АССР|Чăваш АССР]] кĕрекен [[Вăрнар районĕ]]нчи [[Хорăнсор Çармăс]] [[ял]]ĕнче çуралнă. [[Чăваш педагогика институчĕ|Чăваш педагогика институтĕнче]], Горький хулинчи парти аслă шкулĕнче вĕреннĕ. Вăрнар, Элĕк, Йĕпреç районĕсенче хаçат редакцисенче, «Вучах», «[[Советская Чувашия]]» [[хаçат]]сен редакцисенче вăй хунă. «Капкăн» тата «Тăван Атăл» [[журнал]]ĕсен тĕп редактор çумĕ вырăнĕнче ĕçленĕ. Халĕ ÇП «[[Илем (хаçат)|Илем]]» хаçачĕн редакторĕ. == Пултарулăх ĕçĕсем == Вăл кăларнă [[кĕнеке]]сем (пурĕ 20 кĕнеке): * «Тымар» ([[1985]]); * «Çăлкуç» ([[1987]]); * «Картлашка» ([[1989]]); * «Мыскарасем» ([[1992]]); * «Тип мунча» == Вуламалли == # Агивер, Ф. Г. Каламалли пуртан : [Владимир Кузьминӑн «Илем ҫӑлтӑрӗсем» кӗнеки ҫинчен] / Хветӗр Агивер // Тӑван Атӑл. – 2007. – № 9. – С. 155-156. # Алексеев, М. Тамăк хуранне вăрланă!... / М. Алексеев // Ҫӗнтерӳ çулĕ (Вăрнар р-нĕ). – 2007. – 5 авăн. – С. 3. # Васильев, М. Вӑрнар ҫӗрӗн юрӑҫи / М. Васильев // Хресчен сасси. – 2012. – 19 авӑн. – С. 3. # Васильев, М. Вĕçев / М. Васильев // Ҫӗнтерӳ çулĕ (Вăрнар р-нĕ). – 2007. – 11 утă. – С. 2. # Васильев, М. Сăваплă Сăпас / М. Васильев // Ҫӗнтерӳ çулĕ (Вăрнар р-нĕ). – 2007. – 18 çурла. – С. 2. # Владимир Кузьмин 60 çул тултарать // Хресчен сасси. – 1997. – 19 çурла. – C. 3. # Воробьев, К. Кулăш ăсти çитмĕлте / К. Воробьев // Ҫӗнтерӳ çулĕ (Вăрнар р-нĕ). – 2007. – 18 çурла. – С. 2. # Ефимов, С. «Панулми çумăрĕ» / С. Ефимов // Ҫӗнтерӳ çулĕ (Вăрнар р-нĕ). – 2007. – 21 çурла. – С. 2. # Кузнецов, Г. Пурнăç каçалăкĕ анлăланать / Г. Кузнецов // Хыпар. – 2007. – 4 авăн. – С. 4. # Кузьмин, В. Утмăлти утмăл каçалăк / В. Кузьмин // Тăван Атăл. – 1997. – № 7-8. – С. 73-74. # Кузьмин, В. П. Литература ҫулӗпе – малалла / В. П. Кузьмин, М. А. Васильев ҫырса илнӗ] // Ҫӗнтерӳ ҫулӗ (Вӑрнар р-нӗ). – 2014. – 6 чӳк, 8 чӳк, 12 чӳк – С. 3 : сӑн ӳкерчӗк. # Кузьмин, В. П. Манăн геройсем – çӗнтерӳçӗсем, пурнăçа çӗнетекенсем : [аса илӳсем] / В. П. Кузьмин // Тăван Атăл. – 2014. – № 8. – Прил.: с. 2-14 : сăн ӳкерчĕксем. # Ставский, М. Чун йĕрлевçи / М. Ставский // Ҫӗнтерӳшĕн (Йĕпреç р-нĕ). – 1997. – 14, 16 çурла. # Юман, А. Урă пуçпа кăна ырă пурнăç пулать / А. Юман // Хыпар. – 2006. – 21 чӳк. – С. 4. # Абрамов, В. А. Кузьмин Владимир Прокопьевич / В. А. Абрамов // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2008. – Т. 2 : Ж-Л. – С. 390. # Афанасьев, П. Кузьмин Владимир Прокопьевич // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 222-223. # Кузнецов, Г. В. Есть запас прочности! / Г. Кузнецов // За победу (Ибрес. р-н). – 2007. – 18 авг. – С. 6. # Кузнецов, Г. С любовью к родной земле / Г. Кузнецов // За победу (Ибресин. р-н). – 2012. – 18 авг. – С. 7. # Кузнецов, Г. В. Дорога уходит вдаль : рецензия / Г. Кузнецов // За победу (Ибресинский район). – 2007. – 12 декабря. – С. 5. # Кузьмин Владимир Прокопьевич // Энциклопедия Вурнарского района. – Чебоксары, 2005. – С. 148-149. # Кузьмин Владимир Прокопьевич (Х. Зорский) // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. – Чебоксары, 2014. – С. 233. # Ялгир, П. Кузьмин Владимир Прокопьевич // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 54. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=59&id=107934 Кузьмин Владимир Прокопьевич] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] 41z6cifxew6co58lmv0fgz3pyhahdf9 0 7136 879123 870353 2026-11-06T21:23:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879123 wikitext text/x-wiki {{Навигаци |Портал =Медицина |Викисăмахсар =медицина |Викивĕрентӳкĕнеки = |Викицитатник = |Викитека =Категори:Медицина |Викитĕссем = |Викиçĕнĕхыпарсем =Категори:Медицина |Викисклад = Category:Medicine |Метавики = }} '''Медицина''' — [[çын]] организмĕнче пулса иртекен чипер, е патологиллĕ пулăмсене, тĕрлĕ [[чир]]сене тĕпчекен, çынсен [[сывлăх]]не упраса çирĕплетекен [[ăслăх]], ăслăхлă е практикăллă ĕçсем. Классикăллă медицинăна тата альтернативлă медицинăна уйăраççĕ. Альтернативлă медицина — йăлана кĕнĕ медицина ĕçĕсем çинче никĕçленмен методсем. Ăна çавăн пекех псевдомедицина, квазимедецина, а çынсене улталани тесе калаççĕ. Альтернативлă медецина шутне [[уринотерапи]], [[хиропрактика]], [[хилерство]], [[йĕппе чикни]], [[фитотерапи]], [[Китай медицини]], [[гамеопати]], тата ыттисем кĕреççĕ. Терапи  - ҫак процес вӑл пӗр-пӗр чиртен сывални, чирсенчен е курӑксенчен сывални, патологи тӑрӑмӗнчен тухнисенчен е пурнӑҫ йӗркине пӑсни, пурнӑҫри пӑснӑ ӗҫсене йӗркене кӗртни тата сывални, сывлӑха ҫирӗплетни пулса тӑрать.<ref>[https://clinic-uvt.ru/o-klinike/uvt-populyarnye-voprosy/ Ударлӑ-хумлӑ терапи уйрӑмлӑхӗсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210613163339/https://clinic-uvt.ru/o-klinike/uvt-populyarnye-voprosy/ |date=2021-06-13 }}</ref> == Этимологи == ''Медицина'' сăмахĕ латин {{langi|la|ars medicina}} ({{lang-la|сиплев ӳнерĕ}}) сăмах çаврăнăшĕнчен тытăнса тăрать, унăн {{langi|la|medeor}} ({{lang-la|сиплетĕп}}) глагол тымарĕ пекех.<ref name="etym">{{кĕнеке |автор = Черных П. Я. |пуçелĕк = Историко-этимологический словарь русского языка |кăларăм = |вырăн = М. |издательство = Русский язык |çул = 1999 |том = 1 |страницăсем = 519—520 |страница = 623 |isbn = 5-200-02685-7 }}</ref> == [[Биомедицина]] == == Практика медицини == Медицинăра çаплах практика, е клиника, медицини, е медицина практики пур. Унта медицина ăслăхĕнче тĕпчесе тупнă ăслайсемпе усă курса çын организмĕн чирĕсене, патологи тăрăмĕсене сиплеççĕ. === Конвенци тата альтернатива медицини === == Энергетика медицини == Энергетика медицини — альтернативлӑ медицина тата псевдонауксем, паллӑ е паллӑ мар хальхи наукӑпа (ҫав шутра эзотерика) усӑ курса энерги диагностика, сиплев тата тӗрлӗ чирсене профилактика тӑвас тӗллевпе ҫын ҫине витӗм кӳрессине палӑртаканскерсем. Энергетика медицини-анлӑ термин — вӑл тӗрлӗ меслетсене пӗрлештерет, сӑмахран, акупунктура, акупрессура, лазер, ҫутӑ, магнит терапийӗ, органика энергийӗн терапийӗ в. Энергипе пирамид, вибраци медицини, нумай виҫеллӗ медицина, алӑсем, ци-терапи, полярность терапийӗ, Рэка, карма диагностикӗ, космоэнергетика, чун-чӗре тӗллевӗ, кӗлӗ, медитаци, Тантра, Янтарь<ref>[https://www.planeta-zemly.ru/priotkrytaya-dver-kosmoenergetika Космоэнергетикӑна каякан ҫул ҫинчен каласа пани] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220113193142/https://www.planeta-zemly.ru/priotkrytaya-dver-kosmoenergetika |date=2022-01-13 }}</ref>. == Ăслăх классификаци системинчи кодсем == * ХХЧК 10 - [[УДК 10|Халăхсен хушшинчи чирсен классификаци]] * Ăслăх-техника информацин патшалăх рубрикаторĕ (ГРНТИ) (2001 çул тĕлне): [http://www.gsnti-norms.ru/norms/common/doc.asp?0&/norms/grnti/gr76.htm 76 МЕДИЦИНА И ЗДРАВООХРАНЕНИЕ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Çав. пекех == * [[Медицина уйрăмĕсем]] * [[Медицина историйĕ]] * [[Медицина йĕркелĕвĕсем]] * [[VA VistA]] — ирĕклĕ медицина информаци системи * Медицинăри стандартсем: [[UMLS]], [[SNOMED]], [[HL7]] * [[Медицина почтă марккисем çинче]] * [[Медицинăпа медицина технологисен хронологийĕ]] * [[Сывлăх культури]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{статья | автор = [[Капица, Сергей Петрович|Сергей Петрович Капица]] & [[Юдин, Борис Григорьевич|Борис Григорьевич Юдин]]. | пуçелĕк = Медицина XXI века: этические проблемы | тăван ят = | каçă = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_3/Kapitsa&Yudin/9.pdf | кăларăм авторĕ = | кăларăм = [[Знание. Понимание. Умение]] | тĕс = | вырăн = | çул = 2005 | том = | номер = 3 | страницăсем = 75-79 }} * [https://web.archive.org/web/20251217202821/http://doc-center.ru/articles/medicina/biotehnologiya-i-medicina/ Биотехнология и медицина] {{Ăслăх}} {{stub}} [[Категори:Медицина|*]] [[Категори:Сывлăха сыхлани]] [[Категори:Сывлăх]] eyymth6japb90n52fp5d75xo5t0np8m 0 7245 879093 851902 2026-11-06T19:23:00Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879093 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Аркадий Лукин |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă вăхăт = [[1934]], [[пуш, 17]] |Çуралнă вырăн = [[Лутра Пакăш]] ялĕ, Элĕк районĕ, {{ÇВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}} |Вилнĕ вăхăт = [[1995]], [[çу, 5]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, {{ВВ|Чăваш Республики|Чăваш Енре}} |Гражданлăх = {{Ялавлани|СССР}} {{RUS}} |Ĕçлев тĕсĕ = [[чăвашсем|чăваш]] сăвăçи, тăлмач |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Жанр = [[поэзи]] |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]] |Парнесем = Чăваш АССР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ [[1988]], Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ ([[1994]]) |Викиампар = |Викивулавăш = }} '''[[Лукин]] Аркадий Васильевич''' ([[1934]] çулхи [[пуш, 17]], [[Чăваш Ен]], [[Элĕк районĕ]], [[Лутра Пакăш]] [[ял]]ĕ — [[1995]], [[çу, 5]], [[Шупашкар]]) — чăваш [[сăвă]]çи, тăлмачĕ<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/lukin/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002932/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/lukin/ |date=2018-09-11 }}</ref>. [[1963]] çултанпа СССР ÇП пайташĕ. Чăваш АССР тава тивĕçлĕ культура ĕçчеңĕ [[1988]], Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ ([[1994]])<ref>[http://gov.cap.ru/userfiles/orgs/grvid_827/baner/2015/god_literat/elek_pisatelesem.pdf Вăхăт таппи: çулсем, çынсем, сăнсем. Элӗк ен çырависем çинчен Биобиблиографи указателӗ. Элĕк, 2011]</ref>. ==Пурнăçĕ== [[Советски вăтам шкулĕ]]нче, Комсомолăн тĕп шкулĕнче, Мускавра Литературăн аслă курсĕнче пĕлӳ пухнă. «[[Çамрăк коммунист (хаçат)|Çамрăк коммунист]]» хаçат редакцийĕнче, «[[Коммунизм ялавĕ (хаçат)|Коммунизм ялавĕ]]» [[хаçат]]ра, Çыравçăсен пĕрлешĕвĕнче, [[Чăваш кĕнеке издательстви]]нче, радиокомитетра, «[[Тăван Атăл (журнал)|Тăван Атăл]]» [[журнал]] редакцийĕнче ĕçленĕ. [[1995]] çулхи [[çу, 5|çу уйăхĕн 5-мĕшĕнче]] [[Шупашкар]]та вилнĕ. == Пултарулăхĕ == Ытти халăх сăвăçисен сăввисене [[чăваш чĕлхи|чăвашла]] чылай куçарнă. 15 таран [[кĕнеке]] тухнă: * «Чĕре хĕлхемĕ» ([[1960]]); * «Çĕнĕ уйăх» ([[1963]]); * «Тул çути» ([[1967]]); * «Тивлет» ([[1978]]); * «Эпĕ пулсан» (); * «Çĕр тĕнĕлĕ»; * «Çунатсăр-и эпир?» ([[1987]]); Вырăсла «Волшебный мост» (''Асамлă кĕпер'', [[1974]]), «Воздух» (''Сывлăш'', [[1983]]) [[кĕнеке]]сем тухнă. Ун сăввисемпе композиторсем юрă кĕвеленĕ. == Вуламалли == * Александров, В. Халĕ те асăмрах / В. Александров // Хыпар. – 1999. – 30 пуш. * Аркадий Лукин // Ялав. – 1995. – № 6. – С. 127. * Eмельянов, А. Маншăн вăл халь те чĕп–чĕрĕ / А. Eмельянов // Ялав. – 1998. – № 5. – С. 86–89. * Маяксем, Л. “Çĕр çинче тăвăр–им пире? “ /Л. Маяксем // Хыпар. – 1999. – 22 ака. * Сементер, Ю. Кăмăл парни / Юрий Сементер // Лукин А. Сăвăсемпе поэмăсем. – Шупашкар, 1984. – С. 5–12. * Сементер, Ю. Чĕлхи сăнарлă, илемлĕ / Юрий Сементер // Çĕнтерÿ çулĕ (Вăрнар р–нĕ). – 1994. – 29 пуш. * Сементер, Ю. Ялан халăхпа / Юрий Сементер // Еç ялавĕ (Eтĕрне р–нĕ). – 1994. – 15 пуш. * Терентьев, Г. Чĕререн кăлармăпăр ăна / Г.Терентьев // Каçал ен (Комсомольски р–нĕ). – 1999. – 16 пуш. * Явкай, А. Тапса тăракан талант /А. Явкай // Çĕнтерÿ çулĕ (Вăрнар р–нĕ). – 1994. – 17 пуш. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=1&id=50930 Лукин Аркадий Васильевич] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Чăваш тăлмачĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Пушăн 17-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1934 çулта çуралнисем]] [[Категори:1995 çулта вилнисем]] [[Категори:Çăвăн 5-мĕшĕнче вилнисем]] te0hvi1a0nmae534ook1h8yj7pk3epv 0 7262 879094 769221 2026-11-06T19:27:25Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879094 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Лява Платтунĕ |Çуралнă чухнехи ят = Львов Платон Захарович |Ӳкерчĕк = |Çуралнă вăхăт = [[чӳк, 30]], [[1892]] |Çуралнă вырăн = [[Хăмăш (ял)|Хăмăш]] ялĕ, [[Етĕрне уесĕ]], {{ÇВ|Хусан кĕперни|Хусан кĕпернинче}}, (халĕ [[Вăрнар районĕ]], [[Чăваш Ен]]) |Вилнĕ вăхăт = [[1941]], [[çĕртме, 12]] |Вилнĕ вырăн = [[ГУЛАГ]] |Ĕçлев тĕсĕ = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] [[проза|прозăçĕ]] тата журналисчĕ |Гражданлăх = {{Раççей империйĕ}} {{USSR}} |Чыславсем = }} {{Пĕр хушаматлисем|Львов}} '''Платон Захарович Львов''' ('''Лява Платтунĕ''', [[1892]] çул, [[чӳк, 30]], [[Чăваш Ен]], [[Вăрнар районĕ]], [[Хăмăш (ял)|Хăмăш]] [[ял]]ĕ — [[1941]] çул, [[ГУЛАГ]]), — чăваш журналисчĕ, [[проза|прозăçĕ]], [[тăлмач]]ĕ, пĕрлĕх ĕçченĕ<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=3165 Чувашская энциклопедия]</ref>. ==Пурнăçĕ== [[1892]] çулхи [[чӳк, 30|чӳк уйăхĕн 30-мĕшĕнче]] Хусан кĕпернине кĕнĕ Етĕрне уесĕнчи (халĕ [[Чăваш Ен]]ĕн [[Вăрнар районĕ]]) [[Хăмăш (ял)|Хăмăш]] [[ял]]ĕнче çуралнă. [[Тивĕшри икĕ класлă шкул]]та, Бирскри вырăс мар халăхĕсен вĕрентекенĕсен шкулĕнче вĕреннĕ. [[1917]] çулхи [[çĕртме]] [[уйăх]]ĕнчен пуçласа — эсер, [[1918]] çулхи [[нарăс]] уйăхĕнчен пуçласа - сулахай эсер, [[1918]] çулхи [[авăн]] уйăхĕнчен пуçласа — ПКП(б) пайташĕ. «[[Канаш (хаçат)|Канаш]]», «[[Хыпар (хаçат)|Хыпар]]» [[хаçат]]сен редакцисенче ĕçленĕ. Лява Платтунĕ [[Чăваш кĕнеке издательстви|чăваш патшалăх издательстви]]не никĕслекенсенчен пĕри, унăн ертӳçи (раштав, 1922 — çĕртме, 1927). [[1922]]-[[1927]] çулсенче издательство директорĕ, «[[Чăваш Ен (хаçат)|Чăваш Ен]]» хаçатăн [[редактор]]ĕ пулса ĕçленĕ. [[1937]] çулта репрессине лекнĕ, [[1941]] çулта [[тĕрме]]ре вилнĕ. 1955 çулта таса ятне тавăрнă. == Пултарулăх ĕçĕсем== [[Сăвă]], [[калав]], [[фельетон]] çырнă. Унăн пичетленсе тухнă [[кĕнеке|кĕнекисем]]: * «Молодость в Красной Армии» (''Хĕрлĕ Çарти çамрăклă''х); * «История Красной Армии» (''Хĕрлĕ Çар историйĕ''). Çар историйĕ кĕнекисене [[чăваш чĕлхи|чăвашла]] куçарнă. == Вуламалли == # Эльгер С.В. Когда рассеялся кошмар. Шупашкар, 1994, с. 377 # Государственный архив современной истории Чувашской Республики Дело Заведующего Чувашским госиздательством Львова П.З. Фонд 1, опись 22, дело 560а. # Хыпар // 1924, 22 февраля. # Научный архив Чувашского государственного института гуманитарных наук (НА ЧГИГН). Личное дело Львова Платона Захаровича. Отд. II, ед. хр. 1366. # Государственный исторический архив чувашской Республики (ГИА ЧР). Постановления СНК ЧАССР, приказы Главлита РСФСР, циркулярные указания Чувашглавлита с 01.01.1933 по 31.12.1936 г. Фонд 1245, опись 1, дело 2. # Буржуазные националисты и их покровители» // Красная Чувашия, 1937. 21-го сентября. # ГИА ЧР. Дело Львова П.З. Фонд 2669, опись 2, дело 2811,2812. # Коричев С.А. Первые шаги. (Воспоминания о первых годах Советской власти в Чувашии). Чебоксары, 1969, стр. 17-18. # Отрыванов С.Г. Приговорён на гибель. Чебоксары, 2013. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://sovch.chuvashia.com/вот-уже-целый-век-советская-чувашия/ Вот уже целый век «Советская Чувашия» со своими читателями]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20190917031451/http://schk.su/p/lvov.html Платон Захарович Львов – общественно-политический деятель, подвергавшийся репрессиям] {{Хыпар хаçатăн редакторĕсем}} {{Интервики çук}} {{Chuvashia-bio-stub}} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Тăлмачсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Чăваш тăлмачĕсем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:Раççей тăлмачĕсем]] [[Категори:ССРП çыравçисем]] [[Категори:ССРП сăвăçисем]] [[Категори:ССРП тăлмачĕсем]] [[Категори:Репрессиленисем]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:Вилнĕ хыççăн реабилитациленисем]] [[Категори:Хаçат редакторĕсем]] aajeu0ew16owjmznc1rytmvzkplpm2s 0 7266 879139 767681 2026-11-06T22:36:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879139 wikitext text/x-wiki '''Limba noastră''', - [[Молдова]] патшалăхĕн гимнĕ. Молдова чĕлхирен ''"Пирĕн чĕлхемĕр"'' пулать. Кевви [[Александру Кристя]]н, савви [[Алексей Матеевич]]ăн. [[1994]] çулта патшалăх гимнĕ шутне йышăннă. Унччен Молдован патшалăх гимнĕ "Deşteaptă-te, române!" (''Вăранса кай, Румын''). Вăл халĕ [[Румыни патшалăх гимнĕ]]. == Гимн сăмахĕсем == : Limba noastră-i o comoară : În adîncuri înfundată : Un şirag de piatră rară : Pe moşie revărsată. : Limba noastră-i foc ce arde : Într-un neam, ce fără veste : S-a trezit din somn de moarte : Ca viteazul din poveste. : Limba noastră-i frunză verde, : Zbuciumul din codrii veşnici, : Nistrul lin, ce-n valuri pierde : Ai luceferilor sfeşnici. : Limba noastra-i limbă sfîntă, : Limba vechilor cazanii, : Care o plîng şi care o cîntă : Pe la vatra lor ţăranii. : Răsări-va o comoară : În adîncuri înfundată, : Un şirag de piatră rară : Pe moşie revărsată. == Каçăсем == * [http://presedinte.md/simb.php?lang=eng&page=703 Патшалăх гимнĕн официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050508151513/http://presedinte.md/simb.php?lang=eng |date=2005-05-08 }} * [http://news.bbc.co.uk/olmedia/1430000/audio/_1433584_moldova.ram Real Player'па вылякан гимнĕ] * [https://web.archive.org/web/20060822043802/http://www.my-world-guide.com/national_anthem/1/ Mp3-форматпа гимнĕн савви] [[Категори:Молдави]] [[Категори:Патшалăх гимнĕсем]] 7quo4oxtb3ooazrp885he6l7btfff5r 0 7269 879150 877389 2026-11-06T23:27:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879150 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Нарспи (пĕлтерĕшсем)}} {{Литература хайлавĕ |Ячĕ=Нарспи |Тăван ячĕ = Нарспи |Ӳкерчĕк = Chuvash Anthology (1908).jpg |Ӳкерчĕке алпусни = ''Чăваш литературин антологийĕ (1908). Унта "Нарспи" поэма чи малтанхи хут пичетленсе тухнă''. |Жанр = поэма |Автор = [[Иванов Константин Васильевич|Пăртта Кĕçтентинĕ]] |Тăван чĕлхи = чăваш |Хайланă = [[1907]]-[[1908]] |Пичетленĕ = [[1908]] |Уйрăм кăларăм = |Куçару = вырăс (6 тăлмач), пăлхар, тутар, пушкăрт, украин, турккă, азербайджан, нимĕç, акăлчан, венгр, якут, мари, удмурт, франс, эсперанто чĕлхисене куçарнă |Викивулавăш-текст= }} '''«Нарспи»''', — чăваш литературин классикĕ [[Иванов Константин Васильевич]] сăвăç хайланă, нумай чĕлхене куçарнă чаплă поэма. == Поэмăн кунçулĕ == == Поэмăна ытти чĕлхесене куçарни == === Вырăсла куçарусем<ref>Павлов Н.С. Русские переводы поэмы «Нарспи» Константина Иванова // Ученые записки / Науч.-исслед. ин-т яз., лит., истории и экономики при Совете министров Чуваш. АССР. – Чебоксары, 1968. – Вып. 27. – С. 309.</ref><ref name="ДЛ"/> === Поэмăна А.Петтоки<ref>Иванов К.В. Нарспи: поэма / вольный пер. с чуваш. А. Петтоки; под ред. В. Казина. – М.: Худож. лит., 1937. – 141 с. </ref><ref name="ДЛ">Г.А. Дегтярёв, И.П. Лукина. О ПЕРВОМ РУССКОМ ПЕРЕВОДЕ ШЕДЕВРА ЧУВАШСКОЙ КЛАССИКИ – ПОЭМЫ «НАРСПИ». // [https://www.kazanscience.ru/ru/sbornik Казанская наука №1 2026.] с. 223-227.</ref><ref>Питернова В. Первый переводчик «Нарспи» // Республика. – 2000. – 24 ноября. </ref>, А.Жаров<ref>Иванов К.В. Нарспи: поэма / пер. с чуваш. А. Жарова; под. ред. В. Казина. – М.: Худож. лит., 1940. – 95 с.</ref>, Б.Иринин<ref>Иванов К.В. Нарспи: поэма / пер. с чуваш. Б. Иринина; под ред. А. Твардовского. – М.: Гослитиздат, 1950. – 91 с.</ref>, В.Паймен<ref>Иванов К.В. Нарспи: поэма / пер. с чуваш. В. Паймена. – Куйбышев: Куйбышев. кн. издво, 1958. – 82 с</ref>, П.Хусанкай<ref>Иванов К.В. Нарспи: поэма / пер. с чуваш. П. Хузангая. – Чебоксары: Чувашкнигоиздат, 1968. – 112 с.</ref>, А.Смолин<ref>Иванов К.В. Нарспи: поэма / пер. с чуваш. А. Смолина. – Чебоксары: Чуваш. гос. ин-т гуманит. наук, 2001. – 127 с.</ref> вырăсла куçарнă. Геннадий Дегтярёв тата Ирина Лукина хальхи вăхăт тĕлне «Нарспи» поэмăн вырăсла тулли куçарăвĕсем пĕр теçетке таран пулĕ тесе шутлаççĕ<ref name="ДЛ"/>. Чăн та, вĕсене пĕтĕмпех асăнса тухни çук-ха. Хăшпĕрисем çумкуçаруçă пулса хутшăнмаа пултарнă<ref>Иванов К.В. «Нарспи»[пер. с чуваш. А. Петтоки, литературная обработка '''Б. Пильника'''] // Натиск (г. Горький). - 1935.-№8-9.-С. 19-44. </ref>. Ĕнтĕ ку шута Интернетри хăшпĕр япаласем те кĕреççĕ пулмалла<ref>[https://stihi.ru/2023/11/16/1106 Нарспи все 76 куплетов. Владимир Мурзабаев] — (Написано по мотивам одноименной поэмы К.В.Иванова) — Стихи.ру.</ref>. Хашĕсем тата архивсенче пулма пултараççĕ. === «Нарспи» поэмăн пăлхар хайлавĕ === Пăлхар чĕлхине поэмăна П. Хусанкай (чăваш чĕлхинчен), Н. Марангозов (вырăс чĕлхинчен). Кĕнекене Софире, ДКМС ТК «Народна младеж» издательствинче 1961 çулта çутта кăларнă. === Пушкăртсем "Нарспи"пе тăван чĕлхепе паллашаççĕ === Поэмăна Ĕпхӳре иккĕ хутчен кăларнă: Пушкăртпартиздатĕнче (1941 çулта), Пушкăрт кĕнеке издательствинче (1960 çулта). === Поэмăна тутарла кăларни<ref>.Галимуллин Ф.Г. ”Нарспи”, которая прославила чуваш: восемьдесять лет переводу на татарский язык поэмы К. Иванова “Нарспи” / Национальные литературы в контексте культурной интеграции. Сборник статей Международного круглого стола. 9 июня 2021 г. Г. Казань. (Мәдәни якынаю шартларында милли әдәбиятлар. Халыкара түгәрәк өстәл. Мәкаләләр җыентыгы.Казан. 9 июнь.2021. – Казан: ИЯЛИ, 2021. – С. 83-87.</ref> === * Иванов, К. В. Нарспи : поэма / К. Иванов ; пер. с чув. Ш. Мадарриса ; фот. Н. Карпова. - Казань : Татгосиздат, [[1941]]. - 88 с. – На татарском яз. * Иванов, К. В. Нарспи : поэма / К. В. Иванов ; [https://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001234.pdf пер. Ш. Мударрис ; [предисл. Х. Камалова].] - Казань : Татарское книжное издательство, [[1958]]. - 81 с. : портр. - На татарском яз. (Иванов, К. [https://psv4.userapi.com/s/v1/d/LmHs9inveVnbXU5NKQ1z1g45MuyD5LCuGhbSifIIPK_zRB4ZWVGU3JV4aX9JzioI9pdDKi6dOndFWvzCCPC3rvqMdodjagU3hAG-SRrCFWWjAvM0/K_Ivanov_Narspi.pdf Нарспи : Поэма / Кереш сүз язучы Х.Камалов;Ш.Мөдәррис тәрҗ. — 2-нче басма,төзәт.] — Казан : Татар.кит.нәшр., 1958 .— 82 б.). === Поэма Мари республикинче === К. Ивановăн поэми мари чĕлхинче Мари кĕнеке издательстви 1958 çулта кăларать. === Удмурт çĕрĕнче === А. Афанасьева, М. Можгина, "Нарспипе Сетнер удмуртла калаçма пуçларĕç. Удмурт кĕнеке издательстви, Ижевск, 1962. — 92 с. === «Нарспи» хункăрсен çĕрĕнче === Ivanov Konstantin. Narszpi, szep leany / Konstantin Ivanov; [пер. А. Беде]. — Eger, 1977. === «Нарспи» акăлчанла === Пĕрремĕш хут 1908 çулта чăвашла кун çути курнă «Нарспи» поэма авторĕ 100 çул тултарнă тĕле (1990 çулта) акăлчан чĕлхине кĕрет. === «Нарспи» нимĕç культуринче<ref>[http://www.gap.archives21.ru/default.aspx?page=./3698/4994/5179 ПОЭМА «НАРСПИ» НА НЕМЕЦКОМ ЯЗЫКЕ]</ref> === Поэму «Нарспи» на немецкий язык художественно переложил профессор Чувашского государственного университета им. И. Н. Ульянова доктор педагогических наук В. А. Иванов в 1990 году, к 100-летию со дня рождения К. В. Иванова. == Итал чĕлхи çине куçарнă "Нарспи" == 2013 çулта итал чĕлхи çине куçарнă "Нарспи" поэма кун курать. Gabriele Tecchiato, Materiali per una nuova Antologia Ciuvascia. I. Kĕśtentinĕ V. Ivanov-Părtta (1890-1915), Narspi. В: Le spigolature dell'Onagro, Matteo Compareti - Rudy Favaro (eds.), Venezia, 2013, pp.&nbsp;111–171. === «Нарспи» эсперанто чĕлхинче === === Поэмăн якут версийĕ === В [[1990]]-мĕш çулта, поэма авторĕ 100 çул тултарнă тĕле, "Нарспи" якут чĕлхипе кун çути курнă. === Украинсем «Нарспи» поэмăпа паллашаççĕ === === «Нарспи» францилле === === Азербайджансем «Нарспие» вулаççĕ === * Иванов К. "Нарспи", поэма, Баку, Азербайджанское издательство детской и юношеской литературы, 1962. — 65 с. — азерб. === Поэмăна турккăлла куçарни === [[2007]] çулта [[Турци]]ре, Турккăсен Лингвистика ушкăнĕ (Türk Dil Kurumu) К. Иванов çырнă «Нарспи» поэмине [[турккă чĕлхи|турккă]] тата [[чăваш чĕлхи]]пе пичетлесе кăларнă. [[Турккă чĕлхи]]не куçараканĕ, ăнлантараканĕ — [[Эмине Йылмаз]], тюрколог, [[чăваш чĕлхи]] ăсчахĕ, [[Хаджетеппе Университечĕ]]н ([[Анкара]]) профессорĕ. Кĕнекере турккăлла çырнипе пĕрле чăваш оригиналне икĕ [[орфографи]]пе, [[кириллица|кириллицăпа]] тата [[латиница|латиницăпа]] вырнаçтарнă. == Хайлавăн тытăмĕ == Поэма 14 пайран тытăнса тăрать. Тăватйĕркелĕхсем пилĕкшерĕн хăйне майлă блоксене пĕрлешнĕ. Çав блоксене тахçан [[Горский Семён Петрович|С.П.Горский]] "Иванов çаври" ("ивановская строфа") теме сĕннĕ пулнă. Н.И.Иванов ăна "Нарспи" сăвви тет.<ref>Иванов Н. И. Чăваш сăвви. Ш., 1977—123 с. — 8 С(ЧУВ) И 20.</ref> Çавăн пек хăшпĕр блоксенче йĕркесен шучĕ çитмест, урăхла каласан, çирĕмрен каярах. Ун пек [[минус-мел|"минус-йĕркесене"]]<ref>Е. К. СОБОЛЕВСКАЯ (Украина). (К ВОПРОСАМ МЕТАФИЗИКИ СТИХА). МИНУС-СТИХ, ЕГО ПРИРОДА И ОНТОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВАНИЯ // Москва: Портал "О литературе", LITERARY.RU. Дата обновления: 24 ноября 2007. URL: http://www.literary.ru/literary.ru/readme.php?subaction=showfull&id=1195911403&archive1195938592 (дата обращения: 05.02.2016).</ref> çырура пăнчăлăхсемпе палăртса хайхи блоксене туллилетме май пур.<ref>«Нарспие» мӗнле пичетлемелле? [Текст] : ["Нарспи" позмӑна ҫӗнӗрен пичетлесси ҫинчен] / Элли Илле // Хыпар. — 2005. — 1 пуш. — (Литературӑпа ӳнер кӑларӑмӗ ; № 1 ; с. 2 уйр. паг.)</ref> [[Çеçпĕл Мишши]]ччен [[чăваш чĕлхи]]нче [[сăмах]]сенчи [[пусăм]]сен çирĕп йĕркесем пулман. Çавăнпа та [[поэма|поэмăна]] [[силлабика]] виçипе çырнă теме тивет. Анчах та паянхи чĕлхере пусăмăн çирĕп йĕркисем пур. Поэмăна сасăпа [[Илемлĕ вулав|вуланă]] чухне çавсене кашниех шута илет. Çак саманта асра тытсан паянхи тăрăмра поэмăн виçине изосиллабизмлă [[дольник]] теме май пур. Кашни йĕркере — çичшер [[сыпăк]].<ref>Илле, Элли. Сӑвӑ теорийӗн никӗсӗсем [Текст] : Çеҫпӗл Мишшин 100 ҫулхи юбилейӗ ҫитнӗ май - аслӗ поэта хисеп туса: [Сӑвӑ системи ҫин.] / Элли Илле // Ҫамрӑксен хаҫачӗ. - 1999. - 20 ҫурла - 3 авӑн (№ 31-32). - С. 10</ref> Хушăран-хушă [[логаэд]]ла йĕркесем те тĕл пулаççĕ. Поэмăна [[Састаш|рифмăланин]] уйрăмлăхĕсем те кăсăклă. Юнашар, урлă, ытам тата ытти састашсем "тĕлли-паллисĕр" черетленеççĕ. === Сăнарсем === * Нарспи * Сетнер — Нарспин савни * Тăхтаман — Нарспи упăшки * Михетер — Нарспи ашшĕ * Михетер карчăкĕ (ячĕ паллă мар) — Нарспи амăшĕ. == Поэмăн сцена çинчи пурнăçĕ<ref>[http://www.chnm.ru/news/?id=539 Поэма «Нарспи» на сценах чувашских театров] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923202933/http://www.chnm.ru/news/?id=539 |date=2015-09-23 }}</ref> == {{main|Нарспи поэмăн сцена çинчи пурнăçĕ}} Чăваш театрĕсенче К. В. Ивановăн «Нарспи» поэмине çиччĕ хут лартнă: 1922, 1940, 1944, 1948, 1959,1979, 1989 çулсенче. 1979 -1989 çулсенче ăна кашни çулах лартнă. ''Нарспи'' сăнарне тĕрлĕ вăхăтра Ольга Ырсем, Вера Кузьмина, Валентина Иванова, Нина Григорьева, Светлана Михайлова, Таисия Ерусланова, Рона Ананьева, Анфиса Долгова сцена çинче кăтартнă. === «Нарспи» опера<ref>[http://opera21.ru/page.php?id=201 Опера «Нарспи»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811031820/http://opera21.ru/page.php?id=201 |date=2016-08-11 }}</ref> === {{main|Нарспи (опера)}} «Нарспи» поэма драматургсене çеç мар, чылай композитора хăй патне илĕртнĕ, поэма сюжетне Иосиф Пустыльник (либретто авторĕсем - Иоаким Максимов-Кошкинский тата Пётр Градов) тата Владимир Иванишин ленинград композиторĕсем (либретто авторĕ - Петĕр Хусанкай) [[1940]] çулта опера картине кĕртнĕ. «Нарспи» опера спектакльне (либретто, мусăкĕ Григорий Хирпӳн) Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕн сцени çинче 1967 çулта театăра йĕркелесе янă [[Марков Борис Семёнович|Борис Марков]] кăтартнă. «Нарспи» — чăваш оперин хăйне евĕр тĕслĕхĕ. Çав спектакăлех, кăшт улăштарнăскер, халĕ те театрта, Тамара Чумакова ([[1967]] çулта вăл Нарспи партине юрланă) тăрăшнипе, пурăнать. === «Нарспи» мюзикл === {{main|Нарспи (мюзикл)}} '''«Нарспи»''' — 2008 çулхи пуш уйăхĕн 20-21-мĕшĕсенче Шупашкарта Филармони сцени çинче кăтартнă мюзикл. Пĕрремĕш чăваш мюзиклĕ шутланать. Мусăыкне [[Казаков Николай Нилович|Николай Казаков]] композитор хайланă. Либреттăна [[Чиндыков Борис Борисович|Борис Чиндыков]] хатĕрленĕ. Тĕп сăнарĕсене Наталья Ильц (Нарспи) тата Александр Васильев (Сетнер) вылянă. == Çыравçăсем поэма пирки == '''Ангел Тодоров, пăлхар çыравçи''':{{Цитата пуçламăшĕ}}''…«Нарспи» поэма пичетрен тухнине чăваш литературин тусĕсем - пăлхар çыравçисем - мăн савăнăçпа кĕтсе илчĕç''{{Цитата вĕçĕ}} Литература тишкерӳçи Иван Сестримский (Болгари): <blockquote>{{oq|ru|''Поэма обладает замечательными художественными достоинствами, которые обеспечивают ее прочный успех и долгую жизнь'',}}</blockquote> <small><Куçару: Поэма, хăйĕн илемлĕхле чыслăхĕсене кура, çирĕп ăнăçлăх тата вăрăм кунçул çĕнтерсе илнĕ.></small> '''Мустай Карим, Пушкăртстан халăх сăвăçĕ:'''{{Цитата пуçламăшĕ}}''{{oq|ru|Я никогда не перестану удивляться и поражаться чудом, имя которому Константин Иванов. О нём я сужу не только по его широкой славе, а по свету, звучанию, аромату, по сути каждой его поэтической строки. Ибо как сопереводчик «Нарспи»—на башкирский язык я испытывал неописуемый праздник в себе от прикосновения к этому шедевру, от причастности к нему. В Иванове я вижу высшее проявление раскованного творящего духа нации. Он дал беспредельную свободу чувашскому слову и долговечную жизнь ему. Это был неповторимый взлёт''}}{{Цитата вĕçĕ}} <small><Куçару: Эп "Константин Иванов" ятлă тĕлĕнтермĕшрен нихçан та хăпартланма пăрахас çук. Ун анлă мухтавне кура кăна мар, кашни позилле йĕркен çутăлахне, янравне, шăршине туйса та çапла калатăп. Мĕншĕн тесен "Нарспин" пушкăртла çумкуçарăвçи пулса çак шедевр çумне сĕртĕнтĕм, хама уяври пек туйрăм унпа çывăх пулса. Ивановра эп пултаракан наци ăç-хакăлĕн чи çÿллĕ шайĕн палăрăмне куратăп. Вăл чăваш сăмахне виçесĕр ирĕклĕх тата вăрăм кунçул панă. Ку — нихçан манăçми вĕçев пулнă.></small> == Вуламалли == * Константин Иванов, «Сочинения», Шупашкар, 1990, ISBN 5-7670-0331-9. * Константин Иванов, «Нарспи», Шупашкар, 1985. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [https://wikisource.org/wiki/%C2%AB%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BF%D0%B8%C2%BB_%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0 Викитека: «Нарспи» поэма] * [http://chuvash.org/e/d09dd0b0d180d181d0bfd0b82028d0bfd0bed18dd0bcd0b029 «Нарспи» поэми] * [http://gov.cap.ru/hierarhy.asp?page=./299/2899/423466/535891 ПОЭМЕ "НАРСПИ" - 100 ЛЕТ] * [http://gov.cap.ru/hierarhy.asp?page=./299/2899/423466/450893/451150 О поэме "Нарспи" К.Иванова] * [http://ru.wikisource.org/wiki/Нарспи._Преступление_Нарспи_(Константин_Иванов) Нарспи (поэма, Хуcанкай куçарни)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524035421/http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BF%D0%B8._%D0%9F%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BF%D0%B8_(%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2) |date=2013-05-24 }} * [http://www.gap.archives21.ru/default.aspx?page=./3698/4994 Поэме «Нарспи» — 100 лет]</ref> * [http://gov.cap.ru/hierarhy.asp?page=./299/2899/759080/836576/836672/836808 Поэма «Нарспи» на разных языках] * [http://ru.wikisource.org/wiki/Нарспи._Преступление_Нарспи_(Константин_Иванов) Нарспи (поэма, в переводе Хузангая)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524035421/http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BF%D0%B8._%D0%9F%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BF%D0%B8_(%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2) |date=2013-05-24 }} * [http://elibrary.udsu.ru/xmlui/bitstream/handle/123456789/3693/83_1.pdf?sequence=1 СОВРЕМЕННАЯ НАРСПИАНА: ИТОГИ И ПЕРСПЕКТИВЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811210235/http://elibrary.udsu.ru/xmlui/bitstream/handle/123456789/3693/83_1.pdf?sequence=1 |date=2017-08-11 }} * [http://21.unise.ru/news/2/32284 Сергей Фишер: «В оперу „Нарспи“ можно смотреться как в зеркало и видеть неискажённое отражение многовековой истории народа»]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://ubasi.livejournal.com/166206.html?view=179006#t179006. Чувашия: ПОЭМА "НАРСПИ" НА АНГЛИЙСКОМ (пер. Вл. Шашкова)] * [http://chuvash.org/news/8218.html «Музыкӑри Нарспианӑна» йыхравлаҫҫӗ] * [http://chuvash.org/news/13389.html «Нарспи» аудиокӗнеке шорт-листа кӗнӗ] * [https://web.archive.org/web/20191015142821/https://chuvash.org/content/4895-%25D0%25A7%25D1%2583%25D0%25B2%25D0%25B0%25D1%2588%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B9%2520%25D1%2581%25D0%25B0%25D0%25BA%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25BB%25D1%258C%25D0%25BD%25D1%258B%25D0%25B9%2520%25D0%25BC%25D0%25B8%25D1%2580:%2520%25C2%25AB%25D0%25A2%25D1%258B%25D1%2581%25D1%258F%25D1%2587%25D0%25B8%2520%25D0%25B8%2520%25D0%25BE%25D0%25B4%25D0%25BD%25D0%25B0%2520%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25B9%25D0%25BD%25D0%25B0%2520%25C2%25AB%25D0%259D%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2581%25D0%25BF%25D0%25B8%25C2%25BB%2520(%25D0%2592%25D1%258B%25D0%25BF%25D1%2583%25D1%2581%25D0%25BA%25206).html Станислав Убасси: Чувашский сакральный мир: «Тысячи и одна тайна «Нарспи» (Выпуск 6)] * Таисия Ташней. [https://chuvash.org/news/44637.html Культура: «Нарспи» поэмӑна бурят чӗлхипе вулама пулать] {{Константин Иванов}} [[Категори:Нарспи]] [[Категори:Чăваш литератури]] [[Категори:Паллă чăваш поэмисем]] [[Категори:Константин Иванов]] 9yf38h2m1ekb17zyawmed0rprc1h60c 0 7462 879132 759496 2026-11-06T22:11:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879132 wikitext text/x-wiki {{Юханшыв|Ячĕ =Миасс |Нацилле ячĕ = |Ӳкерчĕк =Chelyabinsk Circus.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Ӳкерчĕк анлăшĕ = |Карттă = Tobol_basin.png |Карттăн алпусни = Тобол бассейнĕ |Карттăн анлăшĕ = |Тăршшĕ = 658 |Бассейн лаптăкĕ = 21800 |Бассейн = Исеть (юханшыв)/Тобол (юханшыв) /Иртыш /Обь/Кара тинĕсĕ |Шыв тăкакĕ =15,4 |Виçнĕ вырăн = вăрринчен 24 км |Шыв пуçламăшĕ = [[Нурали]] хребечĕ ([[Кăнтăр Урал]]) |Шыв пуçламăшĕн вырнаçăвĕ = |Шыв пуçламăшĕн çӳллĕшĕ = |s_lat_dir =N |s_lat_deg =54 |s_lat_min = 46|s_lat_sec =20 |s_lon_dir = E |s_lon_deg =59 |s_lon_min =37 |s_lon_sec =26 |Шыв вăрри = [[Исеть (юханшыв)|Исеть]] |Шыв вăррин вырнаçăвĕ = |Шыв вăррин çӳллĕшĕ = |m_lat_dir = N |m_lat_deg =56 |m_lat_min = 5|m_lat_sec =44 |m_lon_dir = E |m_lon_deg =64 |m_lon_min =29 |m_lon_sec =56 |Юханшыв тайлăмĕ = |Патшалăх = Раççей |Регион= Пушкăрт Республики/Челепи облаçĕ/Курган облаçĕ |Бассейн категорийĕ = |Commmons =Miass River }} '''Миасс''' ({{lang-ba|}}{{Audio-IPA|Ba-Мейәс.ogg|Мейәс}}) — [[Урал]] тăрăхĕнчи [[юханшыв]], [[Исет (юханшыв)|Исет]] юханшывăн сылтăм юппи. Юханшыв тăршшĕ {{çухрăм|658}}. Çăлкуçĕ [[Пушкăртстан]]ра, [[Уралтау хребечĕ]]н хĕвелтухăç енче вырнаçнă. Бассейн лаптăкĕ {{км²|21800}}, Исете юхса кĕнĕ çĕрте вăтамран пĕр çеккунтра {{м³|15.4}} шыв юхать. Тĕп юпписем: [[Атлян (юханшыв)|Атлян]], [[Ман Киалим (юханшыв)|Ман Киалим]], [[Бишкуль (юханшыв)|Бишкуль]], [[Зюзелга (юханшыв)|Зюзелга]], [[Биргильда (юханшыв)|Биргильда]].. Миасс юханшыв хĕрринче [[Миасс (хула)|Миасс]], [[Челепи]] хулисем вырнаçнă. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.mnr.gov.ru/ РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} * {{из БСЭ|http://bse.sci-lib.com/article076222.html|title=Миасс (река в Челябинской и Курганской областях)}} * {{ССГН|Миасс}} * {{book-chel|1500}} * [http://kraishuchie.narod.ru/gis/water/water.htm Внутренние воды Щучанского района] // kraishuchie.narod.ru {{проверено|20|5|2009}} * [http://chelpogoda.ru/pages/223.php Динамики химического загрязнения р. Миасс] — статья на сайте Челябинского гидрометцентра * [https://web.archive.org/web/20190822093055/http://www.chrab.chel.su/archive/25-06-04/1/A188233.DOC.html Статья о реке в газете ''Челябинский рабочий''] * [http://yuzhnyj-ural.ru/obekty/reki/162-reka-miass.html Справочная статья. Река Миасс. Сайт Весь Южный Урал] * [http://yuzhnyj-ural.ru/obekty/pamjatniki-prirody/888-ustinovskij-naves-reka-miass.html Устиновский навес на реке Миасс.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{hydro-stub}} {{Тĕрĕслемен юханшыв}} [[Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем]] [[Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем]] [[Категори:Курган облаçĕн юханшывĕсем]] [[Категори:Исеть юпписем]] bibkouod50qmlginvaws7n47saisnb3 0 7479 879114 851912 2026-11-06T21:03:21Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879114 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Мартынов}} {{Пĕр хушаматлисем|Антонов}} {{Çыравçă | Ят = Николай Мартынов Николай Антонович | Çуралнă чухнехи ят = Антонов Николай Антонович | Ӳкерчĕк = | Çуралнă вăхăт = [[1933]], [[нарăс, 20]] | Çуралнă вырăн = [[Çухра]] ялĕ, [[Етĕрне районĕ]], {{ÇВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}} | Вилнĕ вăхăт = [[2000]], [[утă, 16]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, {{ВВ|Чăваш Республики|Чăваш Енре}} | Гражданлăх = {{RUS}} | Ĕçлев тĕсĕ = [[çыравçă]] тата [[сăвăç]] | Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] }} '''Мартынов Николай Антонович''' (чăн хушамачĕ '''Антонов''', [[1933]], [[нарăс, 20]], [[Чăваш Ен]]ĕн [[Етĕрне районĕ]]нчи [[Çухра]] ялĕ — [[2000]], [[утă, 16]], [[Шупашкар]] — [[чăвашсем|чăваш]] [[проза|прозăçи]], [[сăвă]]çи<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/martynov/ Писатели : Мартынов (Антонов) Николай Антонович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161101093517/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/martynov/ |date=2016-11-01 }}</ref>. [[1982]] çултанпа СССР ÇП пайташĕ. ==Пурнăçĕ== [[1933]] çулхи [[нарăс, 20|нарăсăн 20-мĕшĕнче]] [[Етĕрне районĕ]]нчи [[Çухра]] ялĕнче çуралнă. [[Советски вăтам шкулĕ]]нче, [[Чăваш патшалăх И. Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика университечĕ|Чăваш педагогика институчĕн]] историпе филологи факультетĕнче вĕреннĕ. Район хаçачĕсен редакцисенче (сăмахран Сĕнтĕрвăрри район хаçатĕнче) литература ĕçтешĕ вырăнĕнче тăрăшнă. «[[Коммунизм ялавĕ (хаçат)|Коммунизм ялавĕ]]» редакцийĕнче те ĕçлеме тивнĕ. Çав вăхăтрах [[сăвă]]сем, [[калав]]сем, повеçсем çырнă. [[2000]] çулхи [[утă, 16|утăн 16-мĕшĕнче]] куçне ĕмĕрлĕхех хупнă. == Ĕçĕсем == Пичетлесе кăларнă [[кĕнеке]]сем: * «Этем телейĕ» ([[1961]]); * «Урпашра та вутчуль пур» ([[1980]]); * «Çĕнĕ пӳрт» ([[1984]]); * «Хĕллехи ăшă» ([[1990]]); == Вуламалли == # Артемьев, Ю. Пархатарлă пурнăç илемĕ // Артемьев, Ю. Пурнăç чăнлăхĕпе căнарсен илемĕшĕн / Ю. Артемьев. – Шупашкар, 1984. – С. 118-122. # Мартынов, Н. Николай Мартынов çыравçă: «Эпĕ яла, çут çанталăка питĕ юрататăп» / Н. Мартынов ; А. Фоминпа Ф. Чернов калаçнă // Тантăш. – 1996. – 21 çĕртме. # Станьял, В. Кĕнекисем татах пичетленĕç / В. Станьял, А. Ыхра // Хыпар. – 2000. – 25 утă. # Юман А. Александр Галкин / А. Юман // Канаш. – 1998. – 31 кăрлач. # Афанасьев, П. Мартынов (Антонов) Николай Антонович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 258-259. # Муравьев, В. Мастер прозы / В. Муравьев, В. Соколов // Знамя труда (Ядрин. р-н). – 1998. – 5 марта. # Николай Мартынов (Антонов Николай Антонович) // Ядрин. календарь. – Ядрин, 1993. – С. 16. # Тимуков, А. Н. Мартынов (Антонов) Николай Антонович / А. Н. Тимуков // Краткая чувашская энциклопедия, Шупашкар, 2001. – С. 264. # Тимуков, А. Н. Мартынов (Антонов) Николай Антонович / А. Н. Тимуков // Краткая ядринская энциклопедия, Шупашкар, 2006. – С. 146. # Федоров, Г. И. Мартынов (Антонов) Николай Антонович / Г. И. Федоров // Чувашская энциклопедия, Шупашкар, 2009. – Т. 3 : М-Се. – С. 50-51. # Ялгир, П. Мартынов (Антонов) Николай Антонович // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир, Шупашкар, 2005. – С. 66. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=3103 Мартынов Николай Антонович] {{Bio-stub}} {{Интервики çук}} [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Чăваш Енре çуралниисем]] [[Категори:1933 çулта çуралнисем]] [[Категори:Нарăсăн 20-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2000 çулта вилнисем]] [[Категори:Утăн 16-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:СССР сăвăçисем]] [[Категори:СССР сăвăçисем]] 4gyk3r6815rplz0luxng1d5p1odgap0 0 7481 879115 851913 2026-11-06T21:03:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879115 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Любовь Мартьянова |Çуралнă чухнехи ят = Мартьянова Любовь Васильевна |Ӳкерчĕк = |Çуралнă вăхăт = [[1950]] çул, [[раштав, 16]] |Çуралнă вырăн = [[Карапаш]] ялĕ, [[Сĕнтĕрвăрри районĕ]], {{ÇВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}} |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} |Ĕçлев тĕсĕ = поэзи |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] }} '''Мартьянова Любовь Васильевна''' ([[1950]] çулхи [[раштав, 16|раштавăн 16-мĕшĕ]], [[Карапаш]] [[ял]]ĕ, [[Сĕнтĕрвăрри районĕ]], [[Чăваш Республики]] çур. - 2022 çулхи юпа уйăхĕн 18-мĕшĕ), — [[чăвашсем|чăваш]] [[сăвăç]]и. [[1986]] çултанпа СССР ÇП пайташĕ. ==Пурнăçĕ== [[1950]] çулхи [[раштав, 16|раштавăн 16-мĕшĕнче]] [[Чăваш Ен]]ĕн [[Сĕнтĕрвăрри районĕ]]нчи [[Карапаш]] [[ял]]ĕнче çуралнă. [[Октябрьски вăтам шкулĕ]]нче, [[Чăваш патшалăх университечĕ]]н историпе филологи факультетĕнче пĕлӳ илнĕ. Ун хыççăн [[Чăваш Республики]]н [[Патăрьел районĕ]]нчи [[Турхан вăтам шкулĕ]]нче ачасене [[чăваш чĕлхи]]пе литературине вĕрентнĕ. [[1977]] çултанпа «[[Тăван Атăл (журнал)|Тăван Атăл]]» [[журнал]] редакцийĕнче тăрăшать, малтан [[корректор]] пулнă, [[1980]] çулта поэзи пайĕн редакторĕ пулма уйăрса лартнă. == Пултарулăх ĕçĕсем== * «Эп чĕртнĕ вучах» ([[1982]]); * «Сенкер ачалăх» ([[1983]]); * «Шурă юр юрри» ([[1986]]); * «[http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kcht_0_0000008/index.html Йышăнман сăмахсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200502215104/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kcht_0_0000008/index.html |date=2020-05-02 }}» ([[1991]]); * тата ыттисем. Ун сăввисемпе «Чечек акрăм та», «Аса ил», «Сарă çулçăсем» тата ытти юрăсене хывнă. === Тӳнтер === Хĕрнĕ хăйăр çинче - манăн ĕмĕт.<br /> Виçĕ ĕмĕт те виç çухату.<br /> Çамрăк ĕмĕр иртсен - мĕн юлать?<br /> Пĕр çут ĕмĕт те пĕр юрату. == Каçăсем == * [http://calendar.nbchr.ru/cgi-bin/calendar/cgiirbis_64_ft.exe?C21COM=F&I21DBN=KZD_FULLTEXT&P21DBN=KZD&Z21ID=&S21ALL=(&#x3C;.&#x3E;JC=2020&#x3C;.&#x3E;)*(&#x3C;.&#x3E;M=0430&#x3C;.&#x3E;)&S21FMT= Ҫулталăк кӗнеки] * [https://web.archive.org/web/20200502220101/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/martjanova/ Культурное наследие Чувашии] * [http://www.youtube.com/watch?v=TM77E-dZemQ YuoTube çинче вырнаçтарнă Мартьянова сăвăланă «Чечек акрăм та» юрă, Сингл ушкăнĕ юрлать] * [http://chuvash.org/lib/author/341.html Любовь Мартьянова сăввисем] * [http://chuvash.org/e/d0a8c483d180d187c483d0ba20d181d0b0d181d181d0b8d0bbd0bbc49520d188c483d0bfd0bbc483d185d180d0b0 Шăрчăк сассиллĕ шăплăхра («Тăван Енри» статья)] {{Митта Ваçлей ячĕллĕ преми}} [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Сĕнтĕрвăрри районĕ]] [[Категори:1950 çулта çуралнисем]] [[Категори:Раштавăн 16-мĕшĕнче çуралнисем]] k7evtl80ujyj3o510t9j20ro2cwnmhe 0 7743 879249 851975 2026-11-07T07:54:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879249 wikitext text/x-wiki {{Капăрлатмалла}} {{Ăсчах |Ят = Мефодьев Александр Иванович |Тăван ят = Сантăр Аксар | Ӳкерчĕк = | Анлăшĕ = | Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = {{ÇуралнăВăхăт|28|11|1938}} |Çуралнă вырăн =Чăваш Ен{{ÇВ|Патăрьел районĕ|Патăрьел районĕнче}} [[Еншик]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = {{Ялав|СССР}} |Ăслăх сфери = [[филологи]] | Ĕçлев вырăнĕ = | Ăсчах степенĕ=филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ | Ăсчах хисепĕ = |Альма-матер =И.Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика институчĕ |Ăслăлăх ертӳçи = |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = |Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{«Владимир Ильич Ленин 100 çул тултарнине асăнмалăх» медалĕ}} {{!}}- {{!}}} }} '''Сантăр Аксар''' (Мефодьев Александр Иванович), — [[критик]], [[сăвăç]], филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ ([[1984]]), доцент ([[1994]]). [[1938]] çулхи [[чӳк, 28|чӳк уйăхĕн 28-мĕшĕнче]] {{ÇВ|Патăрьел районĕ|Патăрьел районĕнче}}нчи [[Еншик]] [[ял]]ĕнче çуралнă. [[1991]] çултанпа Чăваш ССР ÇП, 1969 çултанпа Раççей журналисчĕсен пĕрлешĕвĕн пайташĕ. [[1988]] çулта [[Трубина Мархви ячĕллĕ литература премийĕ]]н лауреачĕ пулнă. Çыравçă «Ӗçри хастарлăхшăн. В.И. Ленин çуралнăранпа 100 çул çитнĕ май» (1970) тата «Ӗç ветеранĕ» (1990) медальсене, «IX пилĕкçуллăх» паллăна, ВЛКСМ Тĕп комитечĕн (1989) тата В.И. Ленин ячĕллĕ Пĕтĕм Союзри пионер организацийĕн Тĕп Канашĕн (1989) Хисеп Грамотисене тивĕçнĕ. [[2000]] çулта Чăваш Ен культурин тава тивĕçлĕ ĕçченĕ. ==Пурнăçĕ== [[1953]] çулта [[Еншикри çичĕ çул вĕренмелли шкул]]та, [[1956]] çулта [[Шăнкăртам вăтам шкулĕ|Шăнкăртамри вăтам шкул]]тан вĕренсе тухнă. [[1961]]-1967 çулсенче [[И.Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика институчĕ|И.Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика институтĕнче]] куçăн мар майпа вĕреннĕ. 1972-1975 çулсенче — [[И.Н. Ульянов ячĕллĕ Чăваш патшалăх университечĕ]]н аспиранчĕ. А.И. Мефодьевăн ĕçлĕ пурнăçĕ [[1956]] çулхи [[çĕртме]] уйăхĕнче тăван ялти ял хуçалăх эртелĕнче ахаль [[колхозник]] пулса вăй хунинчен пуçланнă. Каярахпа вăл пĕр хушă ял [[вулавăш]]не ертсе пынă. [[1957]]-[[1960]] çулсенче [[Совет Çарĕ]]нче хĕсметре тăнă. Салтакран таврăнсан икĕ çула яхăн [[Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕ|Йĕпреç районĕнчи]] «[[Коммунизм çĕнтерĕвĕшĕн (хаçат)|Коммунизм çĕнтерĕвĕшĕн]]» [[хаçат]] редакцийĕнче тата парти райкомĕн инструкторĕнче ĕçленĕ. [[1962]] çулхи [[авăн]] уйăхĕнче Александр Ивановичтăван района куçса килсе малтан «[[Авангард (хаçат)|Авангард]]» хаçат редакцийĕнче, кайран КПСС райкомĕнче ĕçленĕ. [[1972]] çулхи [[юпа]] уйăхĕнче ăна партин Чăваш обкомĕн аппаратне куçарнă. Унта вăл 13 çул хушши культура пайĕн инструктурĕ пулнă. [[1985]] çулхи чӳкре ăна «[[Хатĕр пул (журнал)|Хатĕр пул]]» журналăн [[тĕп редактор]]не лартнă. Çак ĕçе вăл çичĕ çула яхăн туса пынă. [[1992]] çулхи [[çурла]] уйăхĕнчен пуçласа И.Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика институтĕнче малтан чăваш чĕлхипе литература кафедринче, кайран чăваш литератури кафедринче тăрăшма пуçланă, студентсене тăван сăмахлăха вĕрентме тытăннă. [[1998]]-[[2004]] çулсенче вăл педагогика университечĕн çĕнĕрен уçăлнă [[ЧППУн Чăваш филологи факультечĕ|чăваш филологи факультечĕн]] деканĕ пулнă. ==Ĕçĕсем== Александр Иванович литература ĕçне [[1950-мĕш çулсем|1950-мĕш çулсен]] пуçламăшĕнче тытăннă. «Кахал» ятлă пĕрремĕш сăвви [[1954]] çулта районти «Авангард» хаçатра çапăнса тухнă. Каярахпа унăн сăввисем, очеркĕсемпе статйисем республика хаçачĕсемпе [[журнал]]ĕсенче те пичетленме пуçланă. Унăн сăввисем тăрăх Н.Эриванов, Ю.Кудаков, Ю.Жуков, Н.Тимофеев, В.Романов, В.Адюков, Н. Заводскова композиторсем 40 яхăн юрă çырнă. Александр Иванович [[тăлмач]] пулнипе те паллă. Çыравçă [[вырăссем|вырăс]], [[тутарсем|тутар]] тата [[мăкшă]] çыравçисен чылай сăвви-калавне, 20 яхăн илемлĕ кинофильм тексчĕсене [[чăваш чĕлхи|чăвашла]] куçарнă. Александр Мефодьев «Тракторстрой çути» тата «Çамрăклăхпа ăсталăх» ятпа чăваш писателĕсен хайлавĕсен пуххисене хатĕрлесе кăларнă. Çавăн пекех унăн çак [[кĕнеке]]сем çутă курнă: * «Алексей Талвир» ([[1999]]); * «Образы рабочих в чувашской литературе» ([[2001]]); * «Юхать Пăла» ([[2003]]); * тата ыттисем те. == Чыславсем == * Чӑваш Республикин культурӑн тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ (2000). * Патӑрьел районӗн хисеплӗ ҫынни (2015) * М. Трубина ячӗллӗ литература премийӗн лауреачӗ (1998) == Вуламалли == Васильев, Г. Ҫитӗнӳсемлӗ юбилей / Г. Васильев // Халӑх шкулӗ = Нар. шк. – 2008. – № 6. – С. 22. Кудаков, Ю. Д. Сантăр Аксарӑн сăнарлăхĕ : (А. И. Мефодьев çуралнăранпа 70 çул тултарнă май) / Ю. Д. Кудаков // Чăваш чĕлхипе литератури : теори тата методика. – Шупашкар, 2009. – 9-мĕш кăларăм. – С. 8-11. Метин, П. Н. А. И. Мефодьев (Сантӑр Аксар) пурнăçĕнчи тата пултарулăхĕнчи тĕп йĕрсем / П. Н. Метин // Чăваш чĕлхипе литератури : теори тата методика. – Шупашкар, 2009. – 9-мĕш кăларăм. – С. 3-8. Мефодьев, А. И. Ачамӑрсен чун-чӗрине акар-и пин ахах-мерчен... / А. И. Мефодьев ; А. Михайлов ҫырса илнӗ // Хыпар. – 2016. – 17 ҫу. – С. 10 : сӑн ӳкерчӗк. Осипов, Н. Александр Мефодьевӑн ҫӗнӗ тӗпчевӗ / Н. Осипов // Хыпар. – 2016. – 22 кӑрлач. – С. 14. Осипов, Н. Н. «Пурнӑҫра яланах пӗр тӗллевпе, пӗр ӗмӗтпе пурӑнтӑм...» / Н. Н. Осипов // Чӑваш чӗлхипе литератури: теори тата методика : ст. пуххи. – Шупашкар, 2014. – 19-мӗш кӑларӑм. – С. 4-6. Станьял, В. Ача-пăча литературине тĕплĕн тĕпчекен / В. Станьял // Тӑван Атӑл. – 2016. – № 2. – С. 42-44. Яковлев, Ю. Йӗрке ачи : Александр Мефодьев (Сантăр Аксар) çыравçăна 75 çулхи юбилейӗпе саламласа / Ю. Яковлев // Тӑван Атӑл. – 2013. – № 11. – С. 101-103 : сӑн ӳкерчӗк. Антонова, З. С. Мефодьев Александр Иванович / З. С. Антонова [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2372 // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2009. – Т. 3 : М-Се. – С. 87.] Афанасьев, П. Мефодьев Александр Иванович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 265-266. Мефодьев Александр Иванович // Батыревская энциклопедия. – Чебоксары, 2005. – С. 139-140. Мефодьев Александр Иванович // Преподаватели Чувашского государственного педагогического университета им. И. Я. Яковлева (2011-2015). – Чебоксары, 2015. – С. 59. Мефодьев Александр Иванович // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. – Чебоксары, 2014. – С. 262-263. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == [https://web.archive.org/web/20170322015133/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/mefodev/ Культурное наследие Чувашии] [http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-479105 Литературная карта Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170322014622/http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21FMT=lk_biogr&C21COM=S&S21P03=I=&S21STR=-479105 |date=2017-03-22 }} [http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar Ҫулталӑк кӗнеки=Книга года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829121419/http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar |date=2017-08-29 }}{{Каçă çук}} [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш критикĕсем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Чăваш ăсчахĕсем]] hio8ln0pyfyexq1et9ovh4915jf9l1g 0 8330 879122 822691 2026-11-06T21:22:50Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879122 wikitext text/x-wiki '''Медведев Алексей Фомич''', ([[1913]] çулхи [[юпа, 13|юпа уйăхĕн 13-мĕшĕ]], [[Раççей империйĕ]], [[Хусан кĕперни]], [[Етĕрне уесĕ]], [[Орапакасси]] ялĕ — [[2001]] çулхи [[чӳк, 14|чӳк уйăхĕн 14-мĕшĕ]], [[Орапакасси]] ялĕ, [[Етĕрне районĕ]], [[Чăваш Республики]], РФ) — чăваш [[çыравçă|çыравçи]], СССР ÇП пайташĕ ([[1972]] ç.)<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=3330 Персоналии: Медведев Алексей Фомич]</ref>. ==Пурнăçĕ== [[1913]] çулхи [[юпа, 13|юпа уйăхĕн 13-мĕшĕнче]] [[Етĕрне районĕ]]нчи [[Орапакасси]] ялĕнче çуралнă. [[Етĕрнери колхоз çамрăкĕсен шкулĕ]]нче вĕреннĕ. Чулхулара автомобиль савутне хăпартнă çĕре хутшăннă. Район хаçачĕсенче, «[[Коммунизм ялавĕ (хаçат)|Коммунизм ялавĕ]]» хаçатĕнче вăй хунă. Кайран [[колхоз]] председателĕ, [[Чăваш Енĕн Кĕнеке архивĕ|Кĕнеке палаттинче]] библиотекарь пулса ĕçленĕ. Çавăн пекех «[[Тăван Атăл (журнал)|Тăван Атăл]]» [[журнал]] редакцийĕн секретарĕ вырăнĕнче тăрăшнă. [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]не хутшăннă. [[2001]] çулхи [[чӳк, 14|чӳк уйăхĕн 14-мĕшĕнче]] тăван ялтах вилнĕ. ==Пултару ĕçĕсем== [[Кĕнеке]]сем: * «Йĕр тăрăх» ([[1941]]); * «Ылтăн уй» ([[1983]]); * «Тулли пучах» ([[1990]]); * «Урапа та пĕр йĕрпе чупмасть»; * «Аля кăвакалĕсем»; == Чыславсемпе парнесем == * Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ * Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 2-мĕш степеньлĕ орденĕ * медальсем. == Вуламалли == ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [http://yadrinliber.narod.ru/Medwedev.htm Знаменитые люди земли ядринской] * [http://www.chuvrdub.ru/base/base.html?mode=aut&id=30 Чăваш Республикин ача-пăча библиотеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918205027/http://chuvrdub.ru/base/base.html?mode=aut&id=30 |date=2015-09-18 }} * [https://web.archive.org/web/20251022162727/https://smi21.ru/?mode=publication&publication=1000248&p_date=18.05.2012&date=18.05.2012 “Атте вăрттăнлăха уçмарĕ” «Çамрăксен хаçачĕ», Шупашкар)] * [http://www.yadrin.ru/index.php?act=news&view=375 Юбилей писателя] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305001833/http://yadrin.ru/index.php?act=news&view=375 |date=2016-03-05 }} [[Категори:Чăваш çыравçисем]] tbpfipkcuusp1j5o3633zbce25uo5ag 0 9077 879158 851569 2026-11-06T23:54:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879158 wikitext text/x-wiki '''Нивхсем''', — [[Сахалин]]ăн çурçĕр пайĕнче тата [[Амгун (юханшыв)|Амгун]] [[юханшыв]]ĕ тăрăхĕнче пурăнакан халăх. [[Нивх чĕлхи]]пе пуплеççĕ. [[2002 çулхи халăха çырни]]пе [[Раççей]]ре пурĕпе 5,2 пин нивх пурăннă. Пулă тытса пурăнаççĕ. [[Анимализм]]а ĕненеççĕ. Вĕсен культуринче паллă вырăн [[упа]] йышăнать. Упа çинчен вĕсем нумай [[халап]]ланă. == Литература == === Уйрăм ĕçсем === * История и культура нивхов: историко-этнографические очерки / Ред. В. А. Тураев, [[Ларин Виктор Лаврентьевич|В. Л. Ларин]], С. В. Березницкий. — СПб.: Наука, 2008. — ISBN 978-5-02-025238-7. * ''[[Крейнович Ерухим Абрамович|Крейнович Е. А.]]'' Нивхгу. — Южно-Сахалинск: Сахалинское книжное издательство, 2001. — ISBN 5-88453-025-0. * Нивхи Сахалина: современное социально-экономическое развитие / Отв. ред. В. И. Бойко. — Новосибирск: Наука, 1988. — ISBN 5-02-028980-9. * ''[[Таксами Чунер Михайлович|Таксами Ч. М.]]'' Основные проблемы этнографии и истории нивхов. — Л.: Наука, 1975. === Кĕнекесенчи уйрăмсем === * [https://web.archive.org/web/20231012070712/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004498179?page=24 Гиляки] // Народы России: живописный альбом. Выпуск VII и VIII. — СПб: типография товарищества «Общественная Польза», 1880. — С. 544—555. * {{кĕнеке|пай=Нивхи|пуçелĕк=Народы России. Атлас культур и религий|вырăн=М.|издательство=Дизайн. Информация. Картография|çул=2010|страниц=320|isbn=978-5-287-00718-8}} * {{кĕнеке|пай=Нивхи|пуçелĕк=Сибирь. Атлас Азиатской России|оригинал=|вырăн=М. |издательство=Топ-книга, Феория, Дизайн. Информация. Картография|çул=2007|страниц=664|isbn=5-287-00413-3}} * ''[[Штернберг Лев Яковлевич|Штернберг Л. Я.]]'' Гиляки, орочи, гольды, негидальцы, айны. — Хабаровск: Дальгиз, 1933. — С. 13—388. == Каçăсем == * [http://ml.volny.edu/index.html?act=show_cat&id_par=256&idd=255&nm=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D1%85%D0%BE%D0%B2%20%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F&r=%D0%9C%D0%B8%D1%84%D1%8B%20%D0%B8%20%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D1%85%D0%BE%D0%B2&t1=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D1%85%D0%BE%D0%B2%20%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F&t2=%D0%9C%D0%B8%D1%84%D1%8B%20%D0%B8%20%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D1%85%D0%BE%D0%B2 Нихвсен халапĕсем] (вырăсла) {{Раççей кăкĕнчи вак халăхсем}} [[Категори:Çĕпĕрти халăхсем]] [[Категори:Сахалин]] 4jvbsfd4irlznr9f80ti44zlfuhwrgk 0 9111 879174 877862 2026-11-07T01:37:44Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879174 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Пăлакасси |тăван çĕлĕк = Пăлакасси [[File:Bulakovo Пăлакасси Булаково (Batyrevo, Chuvashia).jpg|thumb|300px|Bulakovo Пăлакасси]] |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg = 55|lat_min = 04|lat_sec = 24 |lon_deg = 47|lon_min = 41|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/map.xml?mapID=1200&mapX=4109338&mapY=7027003&scale=7&descx=4109338&descy=7027003 |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Патăрьел районĕ |район тапăлра = Патăрьел районĕ{{!}}Патăрьел |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Тури Туçа ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Тури Туçа ял тăрăхĕ{{!}}Тури Туçа |шалти пайлану = тăватă урам |пуçлăх = Углёв Константин Анатольевич |никĕсленĕ вăхăт = XIX ĕмĕр{{!}}XIX ĕмĕрĕн вĕçĕ |пĕрремĕш асăну = 1887 |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = 490632 кв.м<ref name="Демографи">[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=306&id=2216093 Туçа ял тăрăхĕн паспорчĕ.]</ref> ~ 0,5 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 199 |халăх çыравĕн çулĕ = 2010<ref>Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики по итогам Всероссийской переписи населения 2010 года. Стат. сборник / Чувашстат - Чебоксары, 2012 – 82 с.</ref> |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = пăлакассисем, плаккассисем |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+3]] |почтă индексĕ = 429364 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83532 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97 207 870 002 |категория Commons-ра = |сайт = http://gov.cap.ru/main.asp?govid=301 }} [[File:Bulakovo Batyrevo.jpg|thumb|285px|Bulakovo</br>Пăлакасси ялĕнчи Çыранçи урамри 27-мĕш çурт. Карниз çинче урамăн ятне тата сурт номерне сăнлакан кăтартăшсем. Чăвашла (çÿлте) тата вырăсла (аяларах) çырнă (Аслă Пăла ур. — Набережная)]] '''Пăлакасси''' (халăхра, кулленхи калаçусенче, ытларах чухне ''Плаккасси'' теççĕ<ref name="С">[[Салмин Антон Кириллович|Салмин А.К.]] [https://cyberleninka.ru/article/n/chuvashskiy-yazyk-v-tyurko-mongolskom-mire ЧУВАШСКИЙ ЯЗЫК В ТЮРКО-МОНГОЛЬСКОМ МИРЕ.] // Вестник Чувашского университета. [[2015]], №2. — С.222. (А.К.Салмин "Пăла" сăмах "пăлак" [[сăмах]]ран пулма пултарнине систерет. Анчах та çакăн пек куçăм, чăнах та пулнă пулсан та, Пăлакасси никĕсленнĕ вунтăххармĕш [[ĕмĕр]]те мар, чылай маларах сиксе тухнă, Çапла вара, асăннă [[XIX ĕмĕр]]те Пăла [[юханшыв]]ĕ "Пăлак" [[ят]]лă пулма пултарайман).</ref>; ку формăна хăшпĕр хыпар-хăнарлăхсенче те<ref name="П">Выйкин С.И., Трифонова З.А. БУЛАКОВО, Палакасси (Плаккасси, 1923).[http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=636 Чăваш энциклопедийĕ]</ref> шута илнĕ; {{lang-ru|Булаково}}, {{lang-tt|Болак}}) — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Патăрьел районĕ]]нчи [[ял]]. Ялта [[клуб]], фельдшер-акушер пункчĕ (ФАП), райпо [[лавкка|лавкки]] пур, — ку объектсене пурне те юнашарти [[Кословккă (Патăрьел районĕ)|Кословккăпа]] "пайлать" темелле, — Пăлакассин официаллăн çирĕплетнĕ территорийĕнчех<ref>[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=306&id=2023599 Пăлакассин тĕплĕ картти.]</ref> вырнаçнă пулин те. Икĕ ял çав тери тачă çыхăннине кура, [[массăллă информаци хатĕрĕсем|массăллă информаци хатĕрĕсенче]] те<ref>Сăмахран, ак çакăнта пăхăр: [http://gov.cap.ru/Publication.aspx?gov_id=306&id=66745&page=38 Публикации » Ача çулталăкне халалласа: Сцена çинче - фабрика çăлтăрĕсем.]</ref>, официаллă хутсенче те<ref>[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=306&id=155156 Организации, предприятия и учреждения.]</ref>, çавăн пекех йăла-йĕркере те, час-часах "Козловка-Пăлакасси" тесе асăнни пулать. Çавах та вĕсем уйрăм ялсем. Калăпăр, кашни ялта пĕрле усă курмалли пĕрер çыхăну вырăнĕ (телефон) вырнаçтарас кампани вăхăтĕнче çавна унта та, кунта та тунă. Кослаккăри — Мир урамĕнче (Лешкас), Пăлакассинчи — Канаш урамĕнче (Эрĕм касси). == Тавралăх == [[Пăла (юханшыв)|Пăла]] [[юханшыв|шывĕн]] сылтăм хĕрринче, унăн кивĕ [[юханшыв юхлăхĕ|юхлăхĕн]] (''Кивĕ Пăла'' теççĕ) тăршшĕпе, вырнаçнă. Хăçан, хăш вăхăтра Пăла уннченхи кивĕ çулне улăштарса çĕнĕ юхлăхпа кайни паллă мар. Кивĕ юхлăх тĕппипех типсе ларман, мĕншĕн тесен унта ''Хăмăшлă Вар'' текен çырма юхса кĕрет. Унта-кунта ĕлекхи пĕчĕк кÿлĕсен вырăнĕсем те палăраççĕ. Çавсенчен пĕринче, ''Ăвăслăх'' текенскерĕнче ([[Çĕнĕ Ахпӳрт (Патăръел районĕ)|Çĕнĕ Ахпÿрт]] çĕрĕ шутланать), паянхи кун та [[çулталăк]]ĕпех шыв пур. Çавăн пекех ку тĕлти тепĕр кÿлле асăнни пур — ''Янтукан кÿлли''<ref>Казаков, Николай. [http://archive.ec/uPfaw Топонимика местного края.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231223072457/http://archive.ec/uPfaw |date=2023-12-23 }} 7-мĕш класра вĕренекенĕн ĕçĕ.</ref>. Тен, Ăвăслăх та, Янтукан кÿлли те пĕр объектах пулĕ, анчах та юлашкинчен асăнни пирки "çуркунне çеç шыв тăрать" тенĕ. [[Чĕмпĕр кĕперни]]нчи ялсен [[1913]]-мĕш çулхи пичетленсе тухнă йышĕнче Пăлакасси çывăхĕнче «Илле» текен çырма пуррине асăннă<ref>[http://elib.shpl.ru/ru/nodes/9031-spisok-naselennyh-mest-simbirskoy-gubernii-1913-simbirsk-1913 Список населенных мест Симбирской губернии. [1913]. - Симбирск, 1913.]</ref>. == Этимологи == Пĕр шутласан, "Пăлакасси" [[сăмах]]ăн пулăвĕ питĕ ансат пек: Пăла+Кас+И=Пăлакасси. Урăхла каласан, [[Пăла (юханшыв)|Пăла]] шывĕн ячĕ тĕпре тăрать теме пулать. Анчах та "Пла'''кк'''асси" форма та пур, — паянхи [[кун]] та<ref name="С" />, [[историлле çăлкуç]]сенче те<ref name="П"/>. Çавна шута илмелле. Ахăртнех, ку чăнах та ахальтен мар-тăр. [[Тĕрĕк чĕлхисем|Тĕрĕк чĕлхисенче]], — ку шутра [[чăваш чĕлхи]]нче те, — ''пулак'' (булак, болак т.ыт.те) сăмах пур. Вăл '''çăлкуç''' тенине пĕлтерет<ref name="Ф">[http://этимолог.рф/фасмер/150/Булак/ Этимология слова Булак в этимологическом словаре Фасмера.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Хурăнташ чĕлхесенчи çавăн пек пĕр [[тымар]]тан пыракан [[сăмах]]сене [[когнатсем (лингвистика)|когнатсем]] теççĕ. [[Фасмер, Макс|Фасмер]] сăмахсарĕнче каланине шута илсен<ref name="Ф" />, "пулак" тени [[алтай чĕлхисем|алтай чĕлхисен]] шайĕнчи когнат пулни курăнать (унашкал япала тĕрĕк чĕлхисенче çеç мар, [[монгол чĕлхи|монгол]], [[калмăк чĕлхи|калмăк]] чĕлхисенче те пур). [[Вырăс чĕлхи|Вырăсла]] [[ят]] та, авă, "Булаево", "Бульское", "Булино" мар. Чăннипе — Була'''к'''ово. Тутарла — Бола'''к'''. Çапла вара, ял ятне "çăлкуç" пĕлтерĕшлĕ "пулак" ("плак") сăмахпа çыхăнтарма май пур. [[Федотов Михаил Романович|М.Р.Федотов]] [[профессор]] каланинчен<ref>[[Федотов Михаил Романович|Федотов М.Р.]] ИСТОКИ БУЛЫ — В ГЛУБИНЕ ВЕКОВ? // «СЧ» № 142, 2 7 июля 1999 года. (Ку статьяна [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/pers_0_0000048.pdf ак çак вырăнта вулама пулать] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200527205314/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/pers_0_0000048.pdf |date=2020-05-27 }}: Терентьев, В. М. Духовное и научное наследие академика М. Р. Федотова : [о жизнедеятельности известного ученого-языковеда, алтаиста, корифея чувашской тюркологии]. Кн. 2 / В. М. Терентьев ; [под ред. А. П. Хузангая]. - Чебоксары : Новое Время, 2011. -. - 575 с.// с.100-101)</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru| Исходной формой "Булаково" является не Пăла (Була), а тюркское булак, зафиксированное в турецком (османском), киргизском (казахском), казанском (татарском) в следующих значениях: 1) источник, родник мутной воды; 2) ручеек, канал в Казани. Посмотрим в современный татарско-русский словарь: балак уст. речка, ручек, ручей; Болак (речка в Казани); Болак арты - Забулачье}}<Куçару: "Булаково" [[ят]]ăн малтанхи форми Пăла (Була) мар, тĕрĕк чĕлхисенчи '''булак''' пулса тăрать: [[турккă чĕлхи|турккăлла]] (османла), [[казах чĕлхи|кăркăсла]] (казахла), хусанла ([[тутар чĕлхи|тутарла]]) вăл çакнашкал пĕлтерĕшсемпе: 1)çăлкуç, пăтранчăк шыв тухакан вырăн; 2)[[Хусан]]ти юханшыв, канав. Хальхи тутарла-вырăсла [[сăмахсар]]а пăхăр ха тата: балак уст. речка, ручек, ручей; Болак (речка в Казани); Болак арты - Забулачье> {{Цитата вĕçĕ}} Чăн та, ку сăмахĕ [[чĕлхе]]ре ([[чăваш чĕлхи]]нче) паянчченех лайăх сыхланнă теме çук. Анчах та вăл сăмах чĕлхере чăнахах та пур. Е — пулнă. Калăпăр, [[Ахун, Валем|Валем Ахун]] [[сăвă|сăввинче]] тĕл пулать çавă<ref>Валем Ахун. [http://suvar.org/books/akhun_v._syula_tukhatahp_ep_iryekh.pdf Çула тухатăп эп ирех...]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Шупашкар]], [[1986]].— 51 С.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} <poem> ... Паян та эп хирте выртатап — Тинкеш '''пулакĕ*''' умĕнче. Кĕтÿç юрлать, эп, ак, çыратăп, Чейник ташлать кăвайт çинче. </poem> __________________________________ * Тинкеш пулакĕ — Тинкеш çăлĕ. {{Цитата вĕçĕ}} Каярахпа, "пулак" сăмахăн пĕлтерешĕ [[халăх]]ра тĕксĕмленнине пула, ял ятне "Пăла" тенипе çыхăнтарас йăла çирĕпленнĕ, - [[контаминаци]] йĕркипе. Кун çумне тата çакна хушса хумалла. Пăлакасси ялĕнче паянхи кунчченех çĕр айĕнчи шывсем çиелте выртакан тĕлсем пур. Шурлахлăрах, нÿрлĕрех вырăнсем. Шăпах çавăн пек тĕлсенче пулаççĕ те ĕнтĕ çăлкуçсем (пулаксем). ==Ял тытăмĕ, йышĕ. Экономика== Хальхи вăхăтра ялта тăватă [[урам]] шутланса тăрать. Канаш урамĕн халăхри официаллă мар ячĕ — ''Эрĕм касси.'' Унта чи малтан тухса ларакансем [[Пермь]] таврашĕнчен каялла куçса килнĕ Пăлакасси çыннисем пулнă тесе шутлаççĕ. Çавна кура ăна "Пермь касси" тенĕ, — чăвашлатсан "Перĕм касси" пулса тăнă. "Перĕм" [[сăмах]] [[Армути|"Эрĕм"]] сăмахпа [[контаминаци]]леннине пула "Эрĕм касси" тени патнелле пырса тухнă. Тепĕр кас — Аслă Пăла урамĕ ятлă<ref>Чăннипе каласан, ку урама ''Кив Пăла касси'' тесен вырăнлăрах пулмалла пек. Мĕншĕн тесен унчченхи [[юханшыв юхлăхĕ|юхлăх]] тахçантанпах пĕтнĕ, урăх çулпа кайнă.</ref>. Сăмахран, 27-мĕш [[çурт]] çине çапла çырса хунă. [[Вырăс чĕлхи|Вырăсла]] [[ят]] — тĕлĕнмелле пулин те, Набережная. Çав вăхăтрах асăннă 27-мĕш çурт çинче "ул. Запрудная" текен кивĕ табличка та çакăнса тăрать<ref>Ку табличка [[2016]]-мĕш çулхи августчен çакăнса тăнă. Унтан ăна çурт хуçи илсе пăрахнă пулмалла.</ref>. (Вăл табличка çинче урамăн асăннă [[ăнлав]]па тÿр килекен [[чăваш чĕлхи|чăвашла]] [[ят]]не палăртман пулнă). Чăн, урамăн пуçламăшĕнче [[ĕне]]сене шăвармалăх тунă пĕчĕк [[пĕве]] пур.| Ăна [[халăх]]ра ''Венькка кÿлли'' теççĕ. Хăшпĕр карттăсенче<ref>[https://www.google.ru/maps/place/Булаково,+Чувашская+Респ.,+429353/@55.0764041,47.6924157,14z/data=!4m2!3m1!1s0x415c9bcc5058f8cf:0xdd72f84db6575c24?hl=ru Пăлакассин чиккисене палăртакан карттă.]</ref> анатарх та тепĕр [[пĕве]]не палăртаççĕ, анчах та ăна хушăран-хушă çеç тăпра купаласа тăваççĕ, — темиçе çулта теплерен пĕрре. Çавăн пекех ял территорийĕнче палăртакан шыв пухăнмалли вырăнсем те (пĕчĕк [[кӳлĕ|кÿлĕсем]]) яланлăх мар. Виççĕмĕш урам — Луговая. Табличкăсем çине [[Чăваш чĕлхи|Чăвашла]] та çырса хунă: ''Çаран урамĕ''. Асăннă урамăн айккинелле юпленсе каякан турачĕ те пур. Вăл тĕлте — пилĕк çурт. Çав тĕлтен ятарлă ''пралукпа'' (çуран çÿремелли [[тăкăрлăк]]па) Эрĕм кассине тухма пулать. Çавăн пекех икĕ тĕлте Кив Пăла кассинчен Кив Пăла хĕррине тухмалли пралукcем пуррине те асăнас пулать. Çак виçĕ урамра, юлашкин айккинелле йӳпленкен турачĕсĕр пуçне, ятарлă проектпа тутарнă чул сарнă хытă [[çул]] пур. Кунсăр пуçне ялăн [[хĕвеланăç]] чиккипе тахçантанпах ĕнтĕ [[Патăрьел]]-[[Елчĕк]] автотрассăран Çĕнĕ Ахпÿрт еннелле йÿпленекен çул пырать. Çав тĕлтех [[кăнтăр]]алла, халĕ ĕнтĕ юхăннă [[пĕве]] патнелле тата Пăлакассипе Кословккăн [[масар]]ĕ еннелле, каякан хупмак çул та пур. Çапла вара унта çулсен хĕресленĕвĕ йĕркеленнĕ. Асăннă хĕресленÿ тĕлĕнче [[автобус]] чарăнăвĕсем те пур. Çав чарăнусен ячĕ — "Çĕнĕ Ахпÿрт пăрăнăçĕ". {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=16 | '''Пĕтĕмĕшле демографи кăтартăвĕсем'''<ref name="П" /> |--- class='bright' | colspan=16 | Пĕтĕмпе|| colspan=2 | |--- class='shadow' |çул || 1897 || 1910<ref name="Осипов">Влад Осипов пĕлтернисем тăрăх: [https://vk.com/wall-74597170_125?w=wall-74597170_125 3 авг 2014 в 10:53]</ref> || 1913<ref name="Осипов" /> || 1919<ref name="Осипов" /> || 1924<ref name="Осипов" /> || 1926 || 1927<ref name="Осипов" /> || 1939 || 1979 ||2002 || 2010 || 2013<ref name="Демографи" /> || 2014<ref name="Демографи" /> || 2015<ref name="Демографи" /> || 2016<ref name="Демографи" /> |--- |çын ||64 арçын<br> 60 хĕрарăм || 151 || 159 || <small>паллă мар</small> || 179 || 99 арçын<br> 96 хĕрарăм || 205 || 126 арçын<br> 147 хĕрарăм || 151 арçын<br> 156 хĕрарăм || 101 арçын<br> 113 хĕрарăм || 93 арçын<br> 106 хĕрарăм || 223 || 227 || 232 || 233 |--- |кил || 21 || <small>паллă мар</small> || 28 || 27 || <small>паллă мар</small> || 34 || <small>паллă мар</small> || <small>паллă мар</small> || <small>паллă мар</small> || 70<ref name="Шут">Кунта, ахăртнех, çынсем ялан пурăнакан çуртсене çеç палăртнă пулмалла.</ref> || 65<ref name="Шут" /> || <small>паллă мар</small> || <small>паллă мар</small> || <small>паллă мар</small> || 79 |} Ĕлеххи тата хальтерехри чи анлă сарăлнă хушаматсем: Сурков(а), Баскаков (а), Осипов(а), Мазяков(а) Комаров(а), Хитров(а), Козлов(а), Кудрявцев(а), Волков(а), Журавлёв(а) Унччен "Юрма" агрохолдингăн пулнă [[сысна]] комплексĕ ялăн тĕп пайĕнчен 1,5 [[çухрăм]]ра вырнаçнă. Вăл Пăлакассин уйрăм пайĕ шутланать ([[Николаев Андриян Григорьевич|Николаев космонавт]] урамĕ, 1-мĕш çурт)<ref>[http://eurma.ru/zhivotnovodstvo Агрохолдинг "Юрма". От поля до прилавка. Свиноводство.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160224192922/http://eurma.ru/zhivotnovodstvo |date=2016-02-24 }}</ref>. Сысна комплексĕн çурчĕ-хуралтисен ушкăнĕ — Николаев космонавт урамĕнчи пĕртен-пĕр объект мар. Анчах та ыттисем (халлĕхе унта икĕ çурт) — ялăн тĕп пайĕнче. Хальхи вăхăтра ку йĕркелĕм "Ак Барс" агрохолдингăн "Авангард" ОООн "Батыревский бекон" ятлă филиалĕ шутланать<ref>[http://rabota.cap.ru/employer/detailvacancyspecial/?companyId=aec26ffc-1856-476d-9c98-13475c911204 Филиал ООО "Авангард" Батыревский бекон.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191017151144/http://rabota.cap.ru/employer/detailvacancyspecial/?companyId=aec26ffc-1856-476d-9c98-13475c911204 |date=2019-10-17 }} — Интерактивлă портал. Чăваш республикин ĕслев тата социаллă хÿтлĕх министăрлăхĕн.</ref>. Урăхла каласан, хуçи ([[бенефициар]]ĕ) унăн улшăннă. ==Историйĕ== Ку Патăрьел районĕнчи чи çĕнĕ [[ял]]сен шутне кĕрет. Кунта [[1870]]-[[1880]]-мĕш çулсенче [[Çĕнĕ Ахпӳрт (Патăръел районĕ)|Çĕнĕ Ахпӳрт]] ялĕнчен куçнă [[Çын]]нсем никĕсленнĕ тесе шутлаççĕ. [[1887]]-мĕш çулхи [[кăрлач, 10|кăрлачăн 10-мĕшĕнче]] [[Чĕмпĕр]]ти [[кĕпĕрне палăрăмĕ]]<ref>Вырăсла: губернское присутствие.</ref> Пăлакассине Çĕнĕ Ахпÿртрен куçнисене уйрăм пĕрлĕхе уйăрма [[йышăну]] тунă. Кун пек информаци Çĕнĕ Ахпÿрт çынни К.Е.Лекарев çырнă "Тăван ялăм, савнă ял" кĕнекере те пур<ref>Лекарев К.Е. Тăван ялăм, савнă ял. [[Патăрьел]], [[1998]].</ref>. Ялĕ унта, чăннипе, маларах та пулма пултарнă. [[1868]]-мĕш çулхи астăвăм кĕнекинче ку яла асăнман. [[1911]]-мĕш çулхи кашни кил çырăвĕпе килĕшӳллĕн кунта 26 кил, вĕсенче 82 арçынпа 69 хĕрарăм пурăннă. [[1920]]-мĕш çулхи [[Çурла, 3|çурла уйăхĕн 3-мĕшĕччен]] [[Пăва уесĕ]]нче пулнă, ун хыççăн вара [[Çĕрпӳ уесĕ|Çĕрпӳ уесне]] кĕнĕ. [[1920]]-мĕш çулхи [[юпа, 5|юпа уйăхĕн 5-мĕшĕ]] хыççăн [[Çĕрпӳ уесĕ]]н [[Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕ|Йĕпреç районне]] кĕнĕ. [[1921]]-мĕш çулхи [[Çĕртме, 22|çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен]] [[1927]]-мĕш çулччен Патăръел уесне кĕнĕ. Ку асăннă пĕтĕм вăхăтсенче ял çак пайланăвсен [[Патăръел вулăсĕ|Патăръел вулăсне]] кĕнĕ. [[1927]]-мĕш çулхи [[юпа, 1|юпа уйăхĕн 1-мĕшенчен]] [[Чăваш Енĕн Аслă Патăръел районĕ|Аслă Патăръел районне]] кĕнĕ. [[1935]]-мĕш çулхи [[çу, 19|çу уйăхĕн 19-мĕшĕ]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Патăръел районĕ|Патăръел районне]], [[1939]]-мĕш çулхи [[нарăс, 22|нарăс уйăхĕн 22-мĕшĕ]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Чкаловски районĕ|Чкаловски районне]], [[1957]]-мĕш çулхи [[чӳк, 20|чӳк уйăхĕн 20-мĕшĕ]] хыççăн хальхи вăхăт таран [[Чăваш Енĕн Патăръел районĕ|Патăръел районне]] кĕрет<ref>[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/б.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180426144326/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%B1.htm |date=2018-04-26 }}</ref>. [[File:Bulakovo Batyrevsky district Meadow Батыревский Чувашия Пăлакасси.jpg|thumb|285px|Bulakovo Batyrevsky district Meadow</br>Пăлакасси ялĕ хĕвеланăç енчен пăхсан]] [[File:Sunset in winter in Chuvashia Batyrevsky Зимний закат.jpg|thumb|285px|Sunset in winter in Chuvashia Batyrevsky</br>Умра Пăлакасси çурчĕсем курăнаççĕ]] Ак çаканашкал уçăмсăр пĕлтерĕшлĕ тĕлĕнмелле [[юрă]] сыхланса юлнă: {{Цитата пуçламăшĕ}} <poem> Çĕнĕ Ахпӳрт çытăхнă, Вăтаел лачакара. Пăлакасси пул пуççи, Пул пуççине йытти çиет, Йытти пуçне хăй çиет.<ref>[http://yumah.ru/e/d092c483d0b9c4832028d183d18fd0b22920d18ed180d180d0b8d181d0b5d0bcd0bfd0b520d182d0b0d188c48320d182d0b0d0bad0bcd0b0d0bac495d181d0b5d0bc20283220d0bfd0b0d0b9c49529 Вăйă (уяв) юррисемпе ташă такмакĕсем (2 пайĕ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826040645/http://yumah.ru/e/d092c483d0b9c4832028d183d18fd0b22920d18ed180d180d0b8d181d0b5d0bcd0bfd0b520d182d0b0d188c48320d182d0b0d0bad0bcd0b0d0bac495d181d0b5d0bc20283220d0bfd0b0d0b9c49529 |date=2016-08-26 }}</ref> </poem> {{Цитата вĕçĕ}} === Ĕлеххисене аса илни === Нумаях та пулмасть-ха Пăлакасси чылай урăхларах сăн-сăпатлă пулнă. Çавăн пирки каласа парасшăн. Анчах камран илтни пирки ятарласа палăртнисем пулмасса та пултарĕç. Мĕншĕн тесен чылайăшне астăвакансем çав тери нумайăн-ха. Чултан тунă [[лаша]] витипе кÿлмелли хатĕрсем усрамалли [[сарай]] халĕ те пур-ха. Чăн та, вĕсене паянхи кун пачах та урăх тĕллевсемпе усă кураççĕ. Кăшт маларах çав тĕлеллех йывăçран тунă лаша вити те (тĕрĕсрех, иккĕ те) пулнă. Унпа юнашар — конюх пÿрчĕ. Çав пÿрт чăннипе [[талăк]]ĕпех уçă пулнă, — эппин, вăл хăйне майлă ''хурал пÿрчĕ''. Ку вырăнтах [[пушар]] чухне усă курмалли хатĕр-хĕтĕр упраннă. Сăмахран, лашапа кÿлмелли урапа çинчи ал вăйĕпе ĕçлекен нассус. Çав нассусран юлнă уни-кунисем темиçе çул каялла кăна-ха фелдьдшер-акушер пункчĕ таврашĕнче выртса çÿретчĕç. Пăлакасси тата [[Кословккă (Патăрьел районĕ)|Кословккă]] хушшинчи çеремлĕхре кĕске тапхăрта пĕчĕкке [[ипподром]] та пулнă. Ун умĕнхи [[вăхăт]]ра, кăшт маларах — [[футбол]] тата [[волейбол]] [[лаптăк]]ĕсем. Çывăхрах вырнаçнă клуба, халь пачах урăх тĕлтескере, çав лаптăксен хуçи пулнă теме май пур. Ку вырăнта вăй-хал вăййисене вылясах ĕнтĕ [[Кословккă (Патăрьел районĕ)|Кословккăри]] И.Ф.Хитров, А.Н.Долгов тата Е.Н.Долгов [[район]] шайĕнчи паллă волейболистсем пулса тăнă. Хальхи [[лавкка]] тата клуб тĕлнелле [[1960]]-мĕш çулсенче тата, тен, ун хыççăн темиçе [[çул]] [[кантăр]] усрамалли вырăн пулнă. Çавна май унта [[йывăç]] тата [[тимĕр]] [[тылă]]сем те усраннă. Уçă тÿпе айĕнчех. Вăхăт çитсен ял хĕрарăмĕсем кантăра тылласа сÿс тунă. Тахăш çулхине упранакан кантăра тем сăлтавпа вут хыпса илнĕ, [[пушар]] тухнă. Çавăнтанпа вара кантăр ÿстерсе сÿс тăвассине те [[колхоз]]ра тек туса пыман. == Паллă çынсем, ытти харкамлăхсем == * Комаров Павел Степанович ([[XIX ĕмĕр]]-[[XX ĕмĕр]]), — [[Раççей империйĕ]]н Лăпкă океан флотĕнчи [[Владивосток]]ри моряксен пăлхавне ([[1907]]) активлă хутшăннăскер<ref>[[Мулюков Геннадий Фёдорович|Г.Ф.Мулюков.]] Ордена Ленина колхоз "Гвардеец". Ч., 1983. 23 с.</ref><ref>Матросов И. Ĕмĕрлĕхе халăх асĕнче. // Коммунизм ялавĕ (хаçат). [[1976]]. август, 26.</ref>. * Осипов Петр Григорьевич ([[1921]]-?), — [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи|Аслă Атилĕх вăрçин]] паттăрĕ, пилот, вăрçă хыççăн эскадрилья командирĕ пулнă<ref>Астăвăм — Память. Часть вторая, том III. Ч., 2005. 176-177 сс.</ref>. Хăшпĕр [[хыпар]]сем тăрăх, [[Одесса]] хулинче ([[Украина]]) ăна асăнса лартнă [[палăк]] та пур<ref>Ку палăкăн сăнне Патăрьел районĕн "Асăну кĕнекин" (Шупашкар, [[1997]]) 15-мĕш страницинче курма пулать. Анчах та унта палăка [[Одесса]] хулин хăш тĕлĕнче (урам? сквер?) лартнине палăртман. Палăк çинче мĕн çырнине, лупа витĕр пăхсан та, вуласа кăларма май çук.</ref>. * [[Мазяков Юрий Емельянович]] ([[1950]] çур.) — [[юрăç]], [[Чăваш Ен]]ĕн тава тивĕçлĕ артисчĕ ([[1994]]),тĕрлĕрен [[мусăк]] йĕркелĕмĕсен солисчĕ.<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/mazjakov-jurijj-emeljanovich/ Деятели культуры и искусства : Артисты и музыканты : Мазяков Юрий Емельянович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171217121337/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/mazjakov-jurijj-emeljanovich/ |date=2017-12-17 }}</ref>. * Колпакова<ref>Çуралнă чухнехи хушамат ''Журавлёва''.</ref> Светлана Георгиевна, [[Чăваш Ен]]ĕн тава тивĕçлĕ [[вĕрентекен|вĕрентевçи]], [[1989]]-мĕш çултанпа [[Шупашкар районĕ]]нчи [[Толик Хураски]]нчи вăтам [[шкул]] директорĕ, [[патшалăх]] ĕçлевçин, Чăваш Енĕн пĕрремĕш президенчĕн [[Фёдоров Николай Васильевич|Николай Фёдоровăн]] вĕрентекенĕcенчен пĕри пулнă. * Волков Николай Семёнович, — фотожурналист. * Сурков Владимир Петрович - Чăвашрадио дикторĕ ([[1982]]-[[1992]])<ref>[http://gov.cap.ru/Publication.aspx?gov_id=243&id=2637409 Публикации » Шупашкар калаçать.]</ref>. * [[Тарасов Арсений Алексеевич]] ([[1956]] çур.), — чăваш [[çыравçă|çыравçи]], [[драматург]]ĕ, журналист. * Фёдоров Владимир Фёдорович ([[1943]]-?), — [[вырăн]]ти [[сăвăç|поэт]], "Пăлакасси вальсĕ" текен [[хайлав]]ăн [[автор]]ĕсенчен пĕри ([[сăвă|сăввине]] çыраканĕ); энергетик (инженер-электрик) пулса ĕçленĕ<ref>Фёдоров, Владимир. Сăввăмсем — чĕрери шĕл-кăварăм. Патăрьел, [[2003]]. 94 С. Тираж 500 экз.</ref>. * [[Чумерин Алексей Николаевич]] ([[1972]] çур.) — [[сăвапçă|сăваплăхçă]], [[протоиерей]] ([[2006]]), [[Чăваш республики]]нчи [[Çĕмĕрле районĕ]]нчи [[Хутар]]ти Питĕ Сăваплă Турамăш Пукравĕн храмĕн Приххучĕн тытсатăравçи ([[1997]]), 11 (вунпĕр) ача ашшĕ<ref>[http://www.cheb-eparhia.ru/person.aspx?id=109 протоиерей Алексий Чумерин, настоятель храма Покрова Пресвятой Богородицы с. Ходары Шумерлинского района.]</ref>. * Комаров Родион Иванович, — усламçă, [[Шупашкар]]ти "Мозаика-К" ОООн ([[2001]]-[[2014]]) пуçлăхĕ<ref>[https://zachestnyibiznes.ru/company/ul/1022101144548_2128039492_OOO-FIRMAMOZAIKA-K ОБЩЕСТВО С ОГРАНИЧЕННОЙ ОТВЕТСТВЕННОСТЬЮ "ФИРМА"МОЗАИКА-К".]</ref>. * Кудрявцев Вениамин Константинович([[1938]]-[[2018]]), — шохвĕр, вĕрентевçĕ, "Гвардеец" колхозăн тĕп инженерĕ тата Патăрьеленчи йĕркелĕмсенчи ертсе пыракан вырăнсенче те ĕçленĕ. [[1992]]-мĕш çулхи Чăваш президенчĕн суйлавĕнче Л.Прокопьевăн шаннă çынни пулнă. *Мазяков Пётр Васильевич — [[юханшыв]] карапĕн капитанĕ ([[Чулхула облаçĕ]]). ==Кăсăклă фактсем== [[1963]]-мĕш çулта [[Николаев Андриян Григорьевич|А.Г.Николаев космонавта]] илсе çÿрекен автомобильсен кортежĕ Пăлакасси çумĕпе иртсе кайнине [[Тарасов Арсений Алексеевич|А.А.Тарасов]] çапла аса илет: {{цитата пуçламăшĕ}} Пирĕн мухтавлă, Ленин орденлă «Гвардеец» колхоза /Патăрьел районĕ/ илсе килнĕ пулмалла ăна.<ref>Кунта калавçă кăштах йăнăшать: мухтавлă космонавт [[Елчĕк районĕ]]нчи [[Аслă Пăла Тимеш]] еннелле çул тытнă пулнă ун чухне. Паллах, çула май "Гвардеец" колхозăн [[Анат Туçа]]ри кантурне те кĕрсе тухма пултарнă. Каялла Шупашкара космонавт вертолётпа таврăннă.</ref> Манăн тăван Пăлакасси ялĕ çумĕпе иртсе каймалла Николаевпа хăнасен. Шкул ачисене чечексемпе аслă çул хĕрне тăратса тухнă. Пĕр арçын /вăл колхозри партком секретарĕ пулнине эпĕ ун чухне, паллах, пĕлмен/: «Эсĕ, ачи, кай-ха кунтан», - тесе мана яла хăваласа ячĕ. Пÿрт умĕнчи тусан çинче выляса вараланнăскер тата çĕтĕкрех çипуçлă шĕпĕн /чухăн пурăнаттăмăр çав/ хаклă хăнасен куçĕ умне курăнса мухтавлă пуян хуçалăхăн ятне яма пултарасран асăрханнă пулĕ-тĕр ĕнтĕ. Эпĕ куççуле çанă вĕçĕпе шăлса килелле танккарăм <...><ref>[http://hypar.ru/cv/chavashan-chan-chan-yuratave Хыпар, 15 апр., 2015]</ref> {{цитата вĕçĕ}} == Аслă Атилĕх вăрçинче пуç хунисене асăнса лартакан палăк == 2026-мĕш çулта çак палăка майлаштарас ĕç-хĕл пырать. ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/Publication.aspx?gov_id=306&id=59200&page=33 Публикации » Тăван ялăм, савнă ял Пăлакасси.] * [https://new.vk.com/wall-74597170_125 Пăлакасси ялĕ.] * [http://www.podslushano-goroda.ru/podslushano-kozlovka/16765/74597170?offset=2 | Подслушано | Булаково | Козловка |]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Патăрьел районĕ}} [[Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем]] 129208i0ermv1b725ydic25of20ruvz 0 9747 879061 778725 2026-11-06T16:41:13Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879061 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:GreeceCrete.png|right]] '''Крит''' ([[грек чĕлхи|грек.]] Κρήτη) — грексен чи пысăк утравĕ. == Тавралăхĕ == [[Вăтаçĕр тинĕсĕ]]нче 5-мĕш вырăнта, [[Европа|Европăран]] 110 çухрăмра, [[Ази]]рен 175 çухрăмра, [[Африка|Африкăран]] 300 çухрăмра вырнаçнă. Крит утравне виçĕ тинĕс хумĕсем — [[Ионик тинĕсĕ|Ионик]], [[Ливи тинĕсĕ|Ливи]] тата [[Эгей тинĕсĕ|Эгей]] — çапăнаççĕ. Крит — [[Греци]]н 13 çĕрĕсенчен пĕри. Патшалăхăн чи пысăк, Тухăç Вăтаçĕртинĕсĕнче иккĕмĕш ([[Кипр утравĕ]] хыççăн) утравĕ. Эгей тинĕсĕн кăнтăр енче пулать. Тĕп хули — [[Ираклион]]. Çĕр лаптăкĕ — 8336 çм². Çыранĕсен вăрăммăшĕ — 1046 çухрăм. Крит çĕрĕсем туллă-сăртлă. Ту тăрăхĕсем утрава анăçран тухăçалла тухаççĕ, вĕсем виçĕ пайран тăраççĕ: * Шурă Тусем е Лефка Ори, анăç енче (çӳллĕшĕ 2452 м. çитет) * Ида е Псилорит, утрав варинче (çӳллĕшĕ 2456 м. таран) * Диктей е Ласифи тăвĕсем (2148 м. çӳллĕш). Крит утравĕн тăвĕсем çинче çĕр ĕçĕсене тытмалли нумай тухăçлă çĕрлĕ тата çителĕклĕ нӳрĕклĕ платтăсем пур. Пысăкраххисем: Ласифи якатăвĕ, Омалос якатăвĕ тата Ниды якатăвĕ. Çапла та тусенче чылай чул хăвăлĕсем, нумайăшне авал чӳк вырăнĕ туса усă курнă, çакăн пирки чылай археологи тупăнăвĕсем пĕлтереççĕ. Вĕсенчен паллăраххисем: Диктей, Идей, Мелидон (Апокорон çĕрĕнче), Омалоса чул хăвăлĕ (Ханьи çĕрĕнче) тата Сентони чул хăвăлĕ (Рефимно çĕрĕнче). Крит çинче шывсем-кӳлĕсем сахал, вĕсем пĕчĕк çеç, пĕр кӳлĕ çеç — [[Курна]], вăл Апокорон çĕрĕнче. == Климачĕ == Крит иккĕ климат тăрăхĕнче — Вăтаçĕр тинĕс тата Çурçĕр-Африка. Климачĕ вăтам шутланать. Тинĕс çывăххине пула чылай нӳрĕк ӳкет. Хĕлле çемçе, анчах та çиллĕ çанталăк. Айлăмсенче юр пачах çумасть, çапах та туллă çĕртре тăтăшах ӳкет. Çу тăршшипех вăтам температура утрав çинче +20 — +30&nbsp;°C. Критăн кăнтăр çыранĕнче урăхларах, вăл вара Çурçĕр-Африка климачĕн тăрăхĕнче шутланать, çавăнпа кунта шарăх çу кунĕсем, хĕлле ăшă. == Утрав çĕрĕсем == Крит утравĕ — Грецин аяк çĕрĕ шутланать. Вăл тăватă çĕрснчен (облаçсенчен, провицисенчен, номсенчен (греч. νομοί)тăрать: * [[Хания]] * [[Ираклион]] * [[Ласифи]] * [[Ретимно]] == Хулисем == Пысăкраххисем çаксем пулаççĕ: * [[Ираклион]] — утравăн тĕп хули, (275000 çын). * [[Хания]] (139000 çын). * [[Ретимно]] (69290 çын). * [[Иерапетра]] (21025 çын). * [[Агиос-Николаос]] (19000 çын). * [[Сития]] (9075 çын). == Халăхĕ == Критра [[2005]] çулта халăх йышĕ 650000 çын пулнă. == Паллă вырăнсем == Крит утравĕ çинче [[археологсем]] чакаласа тупнă авалхи вырăнĕсем: Кноссе, Малье, Фесте, Гортине тата ыттисем те; Ретимно хулинчи Фортецца ятлă Венеци карманĕ, Самари ту хушăкĕ. Крит [[Миной цивилизаци]]н (пирĕн эрăччен 2600 - пирĕн эрăччен 1400) тĕп вырăнĕ пулнă, вăл ĕнтĕ Европăра чи ватти шутĕнче пулать. == Вуламалли == *Costas N. Hadjipateras, Maria S. Fafalios Crete 1941: Eyewitnessed. — Efstathiadis Group. — 328 p. *Jonnie Godfrey, Elizabeth Karslake Landscapes of Western Crete. — 4th Revised edition. — Sunflower Books, 2003. — 136 p. *Antony Beevor Crete: The Battle and the Resistance. — Westview Press. — 384 p. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20120107082757/http://www.grekomania.ru/regions/crete Города и курорты Крита на интерактивной карте от grekomania.ru] * [http://www.cretetravel.com/ Путеводитель по Криту] * [http://ostrov-krit.ru/ Остров Крит. История и культура.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128140938/http://ostrov-krit.ru/ |date=2012-01-28 }} * [http://www.grekoblog.com/planirovanie-poezdki/plyaji/luchshie-plyazhi-krita.html Пляжи Крита] {{Троя вăрçи}} {{Вăтаçĕр тинĕс утравĕсем}} {{Крит темăсенче}} {{Атлантика океанĕ}} {{Тĕнче океанĕн геостратеги вырăнĕсем}} {{Авалхи Греци темăсенче}} [[Категори:Крит|*]] [[Категори:Эгей тĕнчи]] 82floyd2rer70b1mqf6tsq6hcj3adtl 0 9749 879041 872051 2026-11-06T14:50:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879041 wikitext text/x-wiki '''Кипр Республики''' ({{lang-gr|Κυπριακή Δημοκρατία}}, {{lang-tr|Kıbrıs Cumhuriyeti}}) — [[Вăтаçĕр тинĕсĕ]]н [[Кипр утравĕ]] çинче вырнаçнă патшалăх. == Халăхĕ == Утрава иккĕне пайланă хыççăн грек киприочĕсен чылайăшĕ кăнтăр енче, турккă киприочĕсем тата колонисчĕсем – çурçĕрте вырнаçĕнчĕç. Утрав çинчи пĕтĕм халăх шучĕ 850 пине яхăн çын, вĕсенчен 160 пинĕ – [[турккăсем]]. Татах Кипрта 17 пинĕ акăлчан, 4 пинĕ [[эрменсем|эрмен]] пурăнаççĕ. [[1974]] çулхи вăрçă иртсен 180 пине яхăн грек киприочĕсем кунтан тарнă е вĕсене утравăн кăнтăр енне хĕссе кăларса янă. 42 пине майлă турккăсем çурçĕре пурăнма куçнă. Ларнака округĕн Пила хулинче çеç [[ПНО]] администраци хӳтлĕхĕпе икĕ этнос ушкăнĕсем çума-çумăн пурăнаççĕ. == Тĕнĕсем == Кипрта чылай халăхĕ христиансем, ыттисем —ислам тĕнне тухнă. Утравăн пуян истори енĕпе кунта христиансен тĕрлĕ юхăмĕсем тымар янă. Кунта православи чиркĕвĕ тытăмĕ çирĕп, çавăн пекех эрменсен апостол чиркĕвĕ, католиксен тата маронитсен чиркĕвĕсем пур. Чиркĕве архиепископ ертсе пырать, ăна виççĕне пайланă, вĕсем пур те архиепискăпа пăхăнаççĕ. Темĕн чухлĕ кашни ялсенчи хăрамсемсĕр пуçне, Чиркӳ Кипрта 11 мăнаçтырь тытса тăрать, вĕсен шутне утравăн чылай чи тухăçлă çĕрсем кĕреççĕ. Çав çĕрсене усă курма çулталăкĕпе шăвармалли меслечĕсем пур. Татах та чиркĕве урăх пысăк пурлăхсемпе тивĕçтернĕ. Кунти православи чиркĕвĕ Кипр политика тата хуçалăх пурнăçĕнче паллă вырăн йышăнать. == Истори == '''Грексемпе турккăсен хирĕçĕвĕ''' == Транспорчĕ == Автоçулсене Кипрта тĕп тата пулăшлу асфальтлисем, ялçулĕсем тата хайвэй çулĕсем тесе уйăраççĕ.Çул çинче куçмалли-çӳремелли — сулахайъенлĕ. 4 тĕп çулсем утравăн кăнтăр çыранĕнче, Ларнакăран [[Лимасол]]а çити, татах малалла Н[[икосия]] хулине çитереççĕ. Кипрта 2 тĕнчепе çыхăнтаракан аэропорт пур: [[Пафос]] тата [[Ларнака]] хулисенче. Тата Никосире аэропорт пур. Утравăн тĕп авиакомпанийĕ – «Сайпрус Эйрвейс». == Туризм == Туризм-наци тупӑшӗн тӗп статйисенчен пӗри. Уншӑн Кипр организацийӗ туризм енӗпе яваплӑ (Cyprus Touris Organisation, CTO). Ку секторта халӑхӑн чылай пайӗ, туризм кӳрекен тупӑш вара республика бюджетне ют ҫӗршыв валютине кӗртмелли тӗп ҫӑлкуҫ шутланать. Юлашки 4 ҫул хушшинче Туристсен Кипрне ҫӳрекенсен шучӗ 29 % ӳснӗ,туризмран вара-40 %<ref>[https://reghotel.com/luchshie-oteli-kipra-dlya-otdyha-s-detmi/ Туристсем валли Кипрти уйрӑмсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210907202756/https://reghotel.com/luchshie-oteli-kipra-dlya-otdyha-s-detmi/ |date=2021-09-07 }}</ref>. * Айя-Напо Пляж * Пысӑк курортсем: * Ларнака * Пафос * Лимасол * Айя-Напа * Протас * Фамагуста (ТРСК тӗрӗслевӗ айӗнче). * Киреня (ТРСК тӗрӗслевӗ айӗнче). Кипрти чылай пляжа Евроюзӑн экологи тасалӑхӗпе инфратытӑмӗшӗн Кӑвак ялавпа наградӑланӑ. Ҫак пляжсенчен чылайӑшӗ муниципалитет, шезлонгсен аренди тата зонтик хӗвелтен тӳлевлӗ. Никосия хули (Левкосия) - тӗп хула тата Кипр хули. Вӑл утравӑн варринче вырнаҫнӑ, ӑна "симӗс йӗр" (англӑран) уйӑрнӑ. "Green line) - кӑнтӑрпа ҫурҫӗр Кипр хушшинче буфер зони. Хулан ҫурҫӗр пайӗ Те Ҫурҫӗрти Кипр Республикин тӗп хули шутланать. Иккӗмӗшӗ Кипра — тинӗс порчӗ лимасол ятлӑ визант вӑхӑтӗнче никӗсленнӗ пулнӑ. Унран хӗвеланӑҫ енче Актротирӗн британи сувереннӑй бази вырнаҫнӑ. Айя-Нап Курортсенчен клуб пурнӑҫӗн центрӗ пулса тӑрать тата ориентациленӗ, тӗпрен илсен, ҫамрӑксем ҫине. Ҫемьепе пӗрле канма, тӗпрен Илсен, Пафос тата Протас ӗҫлет. Лимасол пляжӗсене ытларах вулкан пулса кайнӑ тӗттӗм хӑйӑр витнӗ. Ай-Гыпа Тарас пляжӗсем шурӑ хӑйӑрпа уйрӑлса тӑраҫҫӗ. Пафос ҫыранӗ, тӗпрен илсен, чуллӑ.[21]. Пафос хулине юнеско тӗнчери культура еткерӗн списокне кӗртнӗ, ҫавӑн пекех Унран Ҫывӑхра Афродит бухти пуррине пӗлеҫҫӗ. Легенда тӑрӑх, ҫак вырӑнта тинӗс кӑпӑкӗнчен юрату та илем турри ҫуралнӑ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}}{{Ази патшалăхĕсем}} [[Категори:Азири патшалăхсем]] [[Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа]] okb9i7knsrk09u8q7vothhvi1a7n8uc 0 10045 879277 871389 2026-11-07T09:48:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879277 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Виталий Станьял |Çуралнă чухнехи ят = Виталий Петрович Никитин |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни= |Çуралнă вăхăт = [[1940]] çулхи [[кăрлач, 1|кăрлачăн 1-мĕшĕ]] |Çуралнă вырăн = [[Кĕçĕн Сĕнтĕр]] [[ял]]ĕ, [[Шупашкар районĕ]], {{ÇВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}}, РСФСР, СССР |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Ĕçлев тĕсĕ = сăвă, публицистика, литература тишкерĕвĕ |Ĕçсен чĕлхи = чăваш |Тĕлĕ = |Гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} |Чыславсем = халăх академикĕ, Аслă шкулăн тава тивĕçлĕ ĕçтешĕ (2000) }} {{Пĕр хушаматлисем|Никитин}} '''Станьял Виталий Петрович''' (паспортри хушамачĕ '''Никитин''', [[1940]] çулхи [[кăрлач, 1|кăрлачăн 1-мĕшĕ]], [[Станьяль]] [[ял]]ĕ, [[Шупашкар районĕ]], Чăваш АССР çуралнă), — чăваш [[сăвăç]]ĕ, публицисчĕ, литература тишкерӳçи, халăх [[академик]]ĕ<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2624 Чувашская энциклопедия]</ref><ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/uchenye/stanjal-nikitin-vitalijj-petrovich/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170916010625/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/uchenye/stanjal-nikitin-vitalijj-petrovich/ |date=2017-09-16 }}</ref>. ==Пурнăçĕ== [[1940]] çулхи [[кăрлач, 1|кăрлачăн 1-мĕшĕнче]] [[Шупашкар районĕ]]нчи [[Кĕçĕн Сĕнтĕр|Станьяль]] [[ял]]ĕнче çуралнă. И.Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университетĕнчен (1962), И.Н. Ульянов ячĕллĕ Чăваш патшалах университечĕн аспиратуринчен (1972) вĕренсе тухнă. Чылай вăхăт «[[Коммунизм Ялавĕ]]» ,([[Хыпар (хаçат)|«Çамрăк коммунист»]]), «[[Советская Чувашия]]» хаçатсенче ĕçленĕ. Комсомольски, Шупашкар, Шăмăршă районĕсенчи вăтам шкулсенче ачасене вĕрентнĕ. И.Н. Ульянов ячĕллĕ университетра чăваш литературипе фольклор кафедрин ертӳçинче, Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институтĕнче пай пуçлăхĕнче ĕçлет. Чăваш литературипе тата культурипе 5-10 классем валли вĕренӳ кĕнекисем кăларнă. 1991 çултанпа Чăваш тавра пĕлӳçисен пĕрлĕхĕн ертӳçи, 1992 çултанпа Чăваш халăх академийĕн вице-президенчĕ. == Ĕçĕсем == * Сторона моя, Чебоксарская * Мир чувашской культуры * [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001110.pdf Чӑваш халӑх сӑвӑҫи Ухсай Яккӑвӗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605122458/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001110.pdf |date=2020-06-05 }} * [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001111.pdf Чӑваш поэзийӗн классикӗ К. В. Иванов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220420013431/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001111.pdf |date=2022-04-20 }} * [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001113.pdf Живем судьбой и памятью народа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605122507/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001113.pdf |date=2020-06-05 }} * Чувашский рассказ * Чӑваш халӑх ҫыравҫи Денис Гордеев (Народный писатель Чувашии Денис Гордеев) * Петр Кудряшев: основатель мемориального музея чувашского поэта К.В. Иванова * Слакпуҫ – сӑвӑ-юрӑ сӑпки (Слакбаш – колыбель поэзии) * 1941-1945 ҫулсенчи чӑваш литератури (Чувашская литература 1941-1945 гг.) * Кӑрӑнкӑ кунҫул (Тугая судьба) * [https://web.archive.org/web/20240412143859/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001384.pdf Ăраскал тĕпренчĕкĕ] (Осколки судьбы) * Юрату йĕтесĕ (Перипетии любви) * Андрей Петтоки сӑвӑҫӑ (Андрей Петтоки поэт) * [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kchl_0_0001125.pdf Пурӑнма хушатӑп] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220322043933/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kchl_0_0001125.pdf |date=2022-03-22 }} (Приказываю жить) * К.В. Иванов: семинары[[1982]]); * Чăваш сăмахлăхĕ. 10-мĕш класс валли, (2 кĕнеке, [[1993]]); * Чăваш литератури. 8-мĕш класс валли ([[2003]]); * Чăваш литератури. 9-мĕш класс валли ([[2003]]); * Алексей Милли шӑпи (Судьба Алексея Мили, 2004) * Тухса пыратӑп, эс мана чараймӑн... : сӑвӑсем / В. П. Станъял. - Кӳкеҫ : и. ҫ., 2000. - 43 с. *[https://chuvash.org/news/23330.html Ыр шухӑш яланах ҫӗнтерӗ йывӑрлӑха пӑхмасӑрах...] *[http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001113.pdf Живем судьбой и памятью народа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605122507/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001113.pdf |date=2020-06-05 }} == Вуламалли == * Абрамов, А. Орден илме тивĕç Станьял / А. Абрамов // Хыпар. – 2010. – 5 нарăс (№ 4). – С. 14. * Абрамов, А. Ҫамрӑк ӑрӑвӑн ҫул кӑтартуҫи / А. Абрамов ; автор сӑн ӳкерчӗкӗсем // Тантӑш. – 2010. – 21 кӑрлач (№ 2). – С. 4. * Борлен, Б. Виталий Станьял... режиссер / Б. Борлен // Хыпар. – 1996. – 16 нарăс. * Малютин, С. Р. Никитин (Станьял) Виталий Петрович / С. Р. Малютин // Тăван ен (Шупашкар р-нĕ). – 2002. – 6 утă. * Мефодьев, А. И. «Ирçесем патне тек чупрăмăр» : [сăвă] / А. И. Мефодьев // Тăван ен (Шупашкар р-нĕ). – 1998. – 18 утă. * Терентьева, О. Нумай енлĕ пултарулăх : В. П. Станьял ăсчах 65 çулта / О. Терентьева // Тăван Атăл. – 2005. – № 1. – С. 63-64. * Симаков, В. Камсем эпир? Мĕнле йăхран? / В. Симаков // Тăван Атăл. – 2006. – № 9. – С. 154-155. * (Никитин Виталий Петрович (Станьял) // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. – Чебоксары, 2014. – С. 293. * Никитин (Станьял) Виталий Петрович // Ученые и сотрудники Чувашского государственного института гуманитарных наук : 1930–2005. – Чебоксары, 2005. – С. 114. * Станьял (Никитин ) Виталий Петрович // Чувашские народные академики : биобиблиогр. справ. – Чебоксары, 2005. – Вып 1. – С. 110-111. * Терентьева, О. Н. Никитин (Станьял) Виталий Петрович / О. Н. Терентьева // Чуваш. гуманит. вестн. : археология, искусствоведение, история, правоведение, социология, филология, экономика, этнология. – 2010. – № 5. – С. 235-238. * Федотова, Е. В. Станьял (Никитин) Виталий Петрович / Е. В. Федотова // [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2624 Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2011. – Т. 4 : Си-Я. – С. 105-106.] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.idelreal.org/a/28159231.html Партизанская судьба Чувашской народной академии] * [http://mosentesh2.ucoz.ru/publ/1-1-0-400 Интервью] *[https://journ.chuvsu.ru/index.php/novosti/novosti/item/4608-75-letiyu-uchenogo-literaturoveda-poeta-publitsista-i-kraeveda-vitaliya-stanyala-posvyashchaetsya 75-летию ученого-литературоведа Виталия Станьяла посвящается] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117023504/https://journ.chuvsu.ru/index.php/novosti/novosti/item/4608-75-letiyu-uchenogo-literaturoveda-poeta-publitsista-i-kraeveda-vitaliya-stanyala-posvyashchaetsya |date=2019-11-17 }} [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:СССР çыравçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Кăрлачăн 1-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1940 çулта çуралнисем]] it9cp3xpr7dz23ny7p60yn0382httma 0 10150 879105 858066 2026-11-06T20:15:24Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879105 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Мадуров}} {{Ӳкерçĕ |фон = |ят = Фёдор Мадуров (Хӗветӗр Матурӑн) |тăван ят = |çуралнă чухнехи ят = Мадуров Фёдор Иванович |ӳкерчĕк = |анлăш = |ӳкерчĕке ăнлантарни = |çуралнă вăхăт = [[1942]], [[ака, 24]] |çуралнă вырăн = [[Баскак (ял)|Баскак]] ялĕ, {{ÇВ|Шăмăршă районĕ|Шăмăршă районĕнче}}, [[Чăваш АССР|Чăваш Ен]], РСФСР, ССРП |вилнĕ вăхăт = [[2022]], [[нарăс, 20]] |вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, [[Чăваш Республики]], РФ |пулса тухни = |пăхăнулăх = |гражданлăх = {{Flagicon|USSR}} |жанр = |вĕренӳ = [[Чăваш патшалăх И. Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика университечĕ|И.Я. Яковлев ячĕллĕ ЧППИ]] |стиль = |ĕçсем = |пулăшакансем = |сĕм илнĕ = |сĕмленĕ = |чыславсем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ ӳкерçи {{!}}} |хисепсем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{!}}} |парнесем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ Чăваш комсомолĕн патшалăх парни {{!}}} |сайт = |викиампар = }} '''Мадуров Федор Иванович''' ('''Хӗветӗр Матурӑн''', 24.4.1942, [[Баскак (ял)|Баскак]] ялĕ, {{ÇВ|Шăмăршă районĕ|Шăмăршă районĕнче}}, Чăваш АССР, РСФСР, ССРП — 20.2.2022, Шупашкар, Чăваш Республики, РФ) — чăваш скульпторĕ, Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ ӳкерçи, Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ Чăваш комсомолĕн патшалăх парнине тивĕçнĕ<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/khudozhniki-i-arkhitektory/madurov/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170528235407/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/khudozhniki-i-arkhitektory/madurov/ |date=2017-05-28 }}</ref>. [[ЧНК]] Ваттисен Канашĕн пайташĕ. [[Мадуров Дмитрий Фёдорович]] ÿнер тĕпчевçин ашшĕ. == Биографи == 1942 çулхи акан 24-мĕшĕнче Чăваш АССР йышне кĕнĕ Шăмăршă районĕнчи Баскаки ялĕнче çуралнă. Вăтам пĕлӳ илнĕ хыççăн Чăваш патшалăх педагогика институчĕн ӳнер-графика факультетне вĕренме кĕнĕ. Çарта хĕсметре тăнă. Аслă пĕлӳ илнĕ факультетрех студентсене вĕрентнĕ. 2022 çулхи нарăсăн 20-мĕшĕнче çут тĕнчерен ĕмĕрлĕхех уйрăлса кайнă<ref>[https://culture.cap.ru/news/2022/02/21/ushyol-iz-zhizni-skuljptor-fyodor-madurov Ушёл из жизни скульптор Фёдор Мадуров] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220221115454/https://culture.cap.ru/news/2022/02/21/ushyol-iz-zhizni-skuljptor-fyodor-madurov |date=2022-02-21 }}</ref> == Пултарулăхĕ == === Паллă ĕçĕсем === * Триптих «Телей» (йывăç), * Н. К. Сверчков портречĕ, * ансамбль «Время и жизнь» (йывăç, Шупашкар-Чĕмпĕр çӳлĕ çинчи кану вырăнĕ), * «Кавар» тата «Кĕтни» композицисем (Третьяков галерейи), * «Хоровод» монументлă композици (йывăç, «Ильинский» кану çурчĕ). == Литература == * Австрийская, О. Мадуров ҫитмӗлте те маттур! / О. Австрийская // Тантӑш. – 2012. – 26 ака (№ 16). – С. 7. * Кротова, Т. Скульптурӑсенче – самана ҫыхӑнӑвӗ / Т. Кротова // Хыпар. – 2012. – 14 ака. – С. 16 : сӑн ӳкерчӗк. * Мадуров, Ф. И. Хěветěр Мадуров, Хěвел Храмě патне çул хывакан шепсутçă... / Ф. И. Мадуров ; И. Иванов çырса илнě // Хыпар. – 1992. – 29 çу. * Михайлов, А. Ырӑ пуҫарӑвӗн ӗмӗрӗ вӑрӑм пултӑрччӗ / А. Михайлов ; С. Журавлев сӑн ӳкерчӗкӗсем // Хыпар. – 2016. – 5 ака. – С. 11. * Михайлов, В. Пултарулăх çулĕ – вĕçĕмсĕр / В. Михайлов // Шăмăршă хыпарĕ. – 2007. – 25 ака. – С. 5. * Савельева, А. Федор Мадуров: «Скульптурăна искусствăсен искусстви тесе хаклатăп» / А. Савельева // Ялав. – 1996. – № 12. – С. 114-116. * Тумаланова, М. «Хамӑн ӗҫсене чун ыйтнипе тӑватӑп» / М. Тумаланова // Чӑваш тӗнчи = Чувашский мир. – 2012. – № 5 (май). – С. 11. * Акташ, Т. Возрождение воспоминанием / Т. Акташ // Республика. – 2012. – 25 апр. (№ 19). – С. 11 : фот. * Григорьев, А. Г. Мадуров Федор Иванович / А. Г. Григорьев, А. И. Мордвинова // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2009. – Т. 3 : М-Се. – С. 7. * Денисова, С. Внутренняя динамика скульптуры / С. Денисов // Чăваш ен. – 1998. – 26-31 дек. (№ 51-52). – С. 8. * Мадуров, Ф. И. Возрождение воспоминанием / Ф. И. Мадуров // ЛИК. – 2007. – № 3 (11). – С. 121-129. * Мордвинова, А. И. Тенденции и имена в чувашской скульптуре конца XX начала XXI века / А. И. Мордвинова // Актуальные вопросы истории и культуры чувашского народа = Чӑваш халӑх историйӗпе культурин ҫивӗч ыйтӑвӗсем. – Чебоксары, 2011. – Вып. 1. – С. 99-115. * Пейков, Н. Поможем скульптору Мадурову отреставрировать монумент / Н. Пейков // Чебоксар. новости. – 1998. – 11 авг. * Петрова, В. Первые / В. Петрова // Чăваш ен. – 1993. – 29 мая-5 июня (№ 2). == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://hvmatur.blogspot.com/ Блог] * [http://сувары.рф/ru/razdely/fyodor-madurov Сувары] * [http://sovch.chuvashia.com/?p=58304 Скульптура как храм] * [http://chuvash.org/news/15749.html Хӗветӗр Матурӑн куравне чаплӑн вӗҫлерӗҫ] {{Чăваш Комсомолĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ преми лауреачĕсем}} <!--Categories--> {{DEFAULTSORT:Мадуров,Фёдор,Иванович}} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:1942 çулта çуралнисем]] [[Категори:Акан 24-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2022 çулта вилнисем]] [[Категори:Нарăсăн 20-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Чăваш ăсчахĕсем]] [[Категори:Чăваш патшалăх педагогика университетĕнче вĕренсе тухнисем]] 4idf1tiy0kjsfw9kahe10zi02slfyoe 0 11346 879148 876283 2026-11-06T23:26:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879148 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Нар Урини |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă чухнехи ят = Петрова Ираида Алексеевна |Суя ятсем = Нар Урини |Çуралнă вăхăт = [[Пуш, 13]], [[1913]] |Çуралнă вырăн = [[Йăлпăлак]] ялĕ, {{ÇВ|Ĕпхӳ кĕпĕрни|Ĕпхӳ кĕпĕрнинче}}, (халĕ [[Пушкăрт Республики]]н [[Пишпӳлек районĕ]]) [[Раççей империйĕ]] |Вилнĕ вăхăт = [[1983]], [[юпа, 4]], |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Мускав|Мускавра}}, РСФСР |Пăхăнулăх = Раççей империйĕ, {{Flagicon|USSR}} |Ĕçлев тĕсĕ = прозăç, драматург, сăвăç |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Жанр = [[повеç]], калав, сăвă |Тĕлĕ = [[трагеди]], [[эпос]] |Ĕçсен чĕлхи = чăваш, вырăс |Викиампар = |Викивулавăш = }} '''Нар Урини''' (паспортпа '''Петрова Ираида Алексеевна''', [[1913]] çулхи [[пуш, 16|пуш уйăхĕн 16-мĕшĕ]], [[Пушкăрт Республикин Пишпӳлек районĕ]]нчи [[Йăлпăлак]] ялĕ - [[1983]] çулхи [[юпа, 4|юпа уйăхĕн 4-мĕшĕ]], [[Мускав]]) — чăваш [[çыравçă|çыравçи]], [[драматург]]ĕ, [[сăвăç]]ĕ<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/petrova-nars-iraida-alekseevna/ ультурное наследие Чувашии. Писатели : Петрова (Нарс) Ираида Алексеевна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161101092438/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/petrova-nars-iraida-alekseevna/ |date=2016-11-01 }}</ref>. [[1980]] çултанпа ССРП ÇП пайташĕ. == Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == [[Хусанти чăваш педагогика техникумĕ]]нче, Тĕп театр ӳнер текхникумĕнче пĕлӳ пухнă. Хор ушкăнĕсен ертӳçи ĕçне алла илнĕ. [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи|Вăрçă]] вăхăтĕнче [[Ленинград]]ри хоспитăльсенче ĕçленĕ. [[1983]] çулхи [[юпа, 4|юпа уйăхĕн 4-мĕшĕнче]] [[Мускав]]ра вилнĕ, [[Шупашкар]]та пытарнă. == Несĕл, ратне, килйыш == Автобиографирен<ref>Н. Кириллова. Асăннă çăлкуç.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Родилась в Башкирской АССР, деревня Елбулак Бижбулякского района в 1913 году в семье сельского учителя Петрова Алексея Петровича. Мать – Петрова Елизавета Васильевна – учительница. В 1914 году умер отец. Мать учительница до сего времени в селе Бижбуляк БАССР. Есть отчим, который сейчас на фронте, Рябухин Алексей Иванович – член ВКП (б).}} {{Цитата вĕçĕ}} Фёдор Павлов статйинче Нарс Уринине «Петрова-Агакова» пек асăннă. Çапла вара, ку унăн пĕрремĕш упăшки [[Агаков Леонид Яковлевич]] иккенне пĕлтерет пулмалла. Иккĕмĕш упăшки — Григоров Диодор Иванович (1909.01.05 — 2002): уçă çăлкуçсенчен килйыш хăш адреспа пурăнни те паллă: Московск.обл. Калининград р-н, Карла Маркса ул. Дом.25 Кв.81. Упăшки аçта ĕçлени те паллă<ref>В.В.Молодцов. [http://epizodyspace.ru/bibl/akiem/5v-vostok.html ИСТОРИЯ ПРОЕКТИРОВАНИЯ КОРАБЛЯ "ВОСТОК"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128001212/http://epizodyspace.ru/bibl/akiem/5v-vostok.html |date=2021-01-28 }} // "Космический альманах" №5 2001 год</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|...Немедленно, а точнее 3-го апреля 1957 г., он [Сергей Павлович Королев] создает в ОКБ-1 отдел № 9, которому поручается проектирование космических объектов, в том числе и для пилотируемых полетов. Руководство отделом он поручает Михаилу Клавдиевичу Тихонравову, добившись перевода его из НИИ-4 в ОКБ-1.... Григоров Диодор Иванович — зам. руководителя проектного отдела № 9}} {{Цитата вĕçĕ}} == Пултарулăх ĕçĕсем== Пичетленме XX ĕмĕрĕн 50-мĕш çулсен пуçламăшĕнче тытăннă.терет Калавсене, автобиографи повеçне («Тятюк») тата «Пурнăç çиппи» сăвăсен пуххине хайланă. Унăн сăввисем çаплах [[Чăваш кĕнеке арсиздательстви]] кăларакан «Çеçпĕл çеçкисем» ушкăнла ĕçĕсенче кун сути курнă. [[Чăваш патшалăх К. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ]] драматургăн «Телейпе Илем» пьесине темиçе çул кăтартнă. «Кун-çул юппинче» сăвăсен, «Телейпе Илем» пьесăн тата «Савпипе Кришна» юмахăн никĕсне автор [[Атăл Пăлхарĕ]] тапхăрĕнче пулнисене халапласа çырнă. Çаплах Ираида Алексеевна чăваш литературипе театр ӳнерне Мускавра кăтартас ĕçе хастар туса пынă. === [[Кĕнеке]]сем === * «Тядюк» ([[1969]]); * «Çул юппинче» ([[1973]]); * «Савпипе Кришна» ([[1975]]); * «Пурнăç çиппи» ([[1979]]); * «Телей и Илем» ([[вырăс чĕлхи|вырăсла]], ''Телейпе Илем'', [[1982]]); == Вуламалли == # Бахмисова, Л. Н. Хĕрарăм–сăвăçсен утăмĕсем / Л. Н. Бахмисова // Ялав. – 2006. – № 5-6. – С. 132-135. # Вериялов, М. «Тăван халăхăма юррăмпа савăнтарăп теттĕм» : Ираида Петрова-Нарс çыравçă пурнăçĕнчи эпир пĕлмен самантсем / М. Вериялов // Тантăш. – 2003. – 11 çĕртме (№ 24). – С. 7. # Михайлов, Н. Ираида Петровăна чикан хĕрарăмĕ пуль тенĕччĕ / Н. Михайлов // Чăваш хĕрарăмĕ. – 2008. – 27-30 раштав (№ 51). – С. 10. # Петров, В. «Пĕчĕк юрă кăна пулса юласчĕ халăх асĕнче...» / В. Петров // Урал сасси. – 1996. – 21 пуш. # Юмарт, Г. Паттăр та çепĕç чун / Г. Юмарт ; В. Исаев сăн ӳкерчӗкӗ // Пике. – 1997. – № 1–2. – С. 6–7. # Юмарт, Г. Пĕчĕк юрă кăна мар / Г. Юмарт // Ялав. – 1983. – № 3. – С. 30. # Юхма, М. Инҫе ҫулта аташас мар тесессӗн / М. Юхма // Хыпар. – 2013. – 20 пуш. – С. 4. # Ялкир, П. Телей шыраса / П. Ялкир // Хыпар. – 1998. – 18 пуш. # Афанасьев, П. Петрова (Нарс) Ираида Алексеевна // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 320–321. # Афанасьева, Е. Р. Петрова (Нарс) Ираида Алексеевна / Е. Р. Афанасьева // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2009. – Т. 3 : М-Се. – С. 416. # Eливанова, Г. Пьеса переписывалась, переделывалась / Г. Eливанова // Совет. Чувашия. – 2005. – 9 сент. # Кондратьев, А. Поэтесса Ираида Петрова – наша землячка / А. Кондратьева // Сердцу близкие имена. – Уфа, 1996. – С. 203–208. # Трофимов, Г. Ф. Петрова Ираида Алексеевна (Нарс Урини) / Г. Ф. Трофимов // Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2001. – С. 323. # Ялгир, П. Петрова (Нар Урини) Ираида Алексеевна) // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 85. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [http://chuvash.org/lib/author/374.html Çыравçă хайлавĕсем] * [http://www.nbchr.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=4834&catid=268&Itemid=483 ЛИТЕРАТУРНО-ТЕАТРАЛЬНЫЙ ВЕЧЕР, К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ ИРАИДЫ ПЕТРОВОЙ] * [https://chuvash.org/content/6269-«Эп%20чӑвашсене%20каҫса%20кайса%20юрататӑп…».html Надежда Кириллова: «Эп чӑвашсене каҫса кайса юрататӑп…»] {{Chuvashia-bio-stub}} [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Драматургсем, алфавитпа]] [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:ССРП çыравçисем]] [[Категори:ССРП драматургĕсем]] [[Категори:ССРП сăвăçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Раççей драматургĕсем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш драматургĕсем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:1013 çулта çуралнисем]] [[Категори:Пушăн 13-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Юпан 4-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1983 çулта вилнисем]] fio232mxcfw3dk7b2dtuejwevoxouqn 0 11350 879197 851957 2026-11-07T03:30:18Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879197 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Нелли Петровская |Çуралнă чухнехи ят = Кузьмина Неонилла Андреевна |Ӳкерчĕк = |Çуралнă вăхăт = [[1932]], [[çурла, 10]] |Çуралнă вырăн = [[Альших]] ялĕ, [[Пăва районĕ]], {{ÇВ|Тутар АССР|Тутарстанра}} |Вилнĕ вăхăт = [[Пуш, 15]], [[2001]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Звенигово|Звениговăра}}, {{ВВ|Мари Эл|Мари Элре}} |Ĕçлев тĕсĕ = [[проза|прозăçă]] тата [[сăвăç]]ĕ |Ĕçсен чĕлхи = чăваш |Гражданлăх = {{URS}} {{RUS}} }} {{Пĕр хушаматлисем|Петровская}} '''Петровская Нелли (Неонила) Андреевна''' (çуралнă чухнехи [[хушамат]] '''Кузьмина''', [[1936]] çул, [[Альших]] [[ял]]ĕ, [[Пăва районĕ]], [[Тутарстан]] — [[2001]] çулхи [[пуш, 15|пушăн 15-мĕшĕ]], [[Мари Эл]], [[Звенигово]] [[хула|хули]]) — чăваш [[çыравçă|çыравçи]], [[сăвăç]]и<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2366 Чувашская энциклопедия]</ref><ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/petrovskaja/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180829061812/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/petrovskaja/ |date=2018-08-29 }}</ref>. ''Петровская'' — псевдоним мар, мăшăрланнă хыççăнхи хушамат, анчах та упăшкинчен уйралсан та çыравçă хушаматне тек улăштарман. == Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == [[1936]] çулта [[Тутарстанăн Пăва районĕ]]нчи [[Альших]] [[ял]]ĕнче çуралнă. А.М. Горький ячĕллĕ литература институтĕнче вĕреннĕ. Шупашкарти пир-авăр комбинатĕнче ĕçленĕ. [[2001]] çулхи [[пуш, 15|пуш уйăхĕн 15-мĕшĕнче]] [[Мари Эл]]ти [[Звенигово]] [[хула|хулинче]] вилнĕ. == Пултарулăх ĕçĕсем == Нелли Андреевнăн çак [[кĕнеке]]сем пичетленсе тухнă: * «Чыс» ([[1985]]); * «Тухатмăш» ([[1987]]); * «Ахрăм» ([[1993]]); * «Хура Ангел» ([[1999]]). == Вуламалли == * Алендей, В. Пĕрремĕш утăм / В. Алендей // Коммунизм ялавĕ. – 1970. – 23 сент. – С. 4. * Бахмисова, Л. Н. Хĕрарăм-сăвăçсен утăмĕсем / Л. Н. Бахмисова // Ялав. – 2006. – № 5-6. – С. 132-135. * Еливанова, Г. Манăçми ят : Нелли Петровская (Неонелла Андреевна Петровская) çыравçă çуралнăранпа çурла уйăхĕн 10-мĕшĕнче 75 çул çитрĕ / Г. Еливанова // Хыпар. – 2007. – 29 çурла. – С. 3. * Карягина, М. Нелли Петровская çитĕнтернĕ ăру / М. Карягина // Чăваш хĕрарăмĕ. – 2002. – 10-16 çурла (№ 31). – С. 2. * Кириллова, Т. Нелли Петровская хайлавĕсем – паянхи куçпа / Т. Кириллова // Тăван Атăл. – 2003. – № 6. – С. 65-66. * Ковалюк, Л. «Шурă лили» авторĕпе пĕрле ирттернĕ тĕл пулусем / Л. Ковалюк // Хыпар. – 2002. – 10 çурла. – С. 4. * Нелли Петровская // Ялав. – 2001. – № 4. – С. 96. * Никифорова, В. В. XX ĕмĕр вĕçĕнчи чăваш прозинчи çĕнĕ пулăмсем (1995-2000) / В. В. Никифорова // Фольклорное и литературное отражение художественно-эстетической памяти народа : [сб. ст.]. – Чебоксары, 2006. – С. 125-151. – Библиогр.: с. 150-151 (10 назв.). * Пăва поэтессисем // Чăваш хĕрарăмĕ. – 2000. – 4 чӳк (№ 44). – С. 5. * Поликарпова, В. «Пулма пултараймасть!» / В. Поликарпова // Самант. – 2010. – № 9. – С. 10. * Прокопьева, Р. Суя илӗртмӗшсем хыҫҫӑн кайса... / Р. Прокопьева // Тантӑш. – 2012. – 12 утӑ (№ 28). – С. 8. * Сайкина, Н. Хайлавсенчи юрату хӑвачӗ / Н. Сайкина // Сувар. – 2015. – 4 авӑн (№ 34). – С. 7. * Смирнова, Н. Вăхăтсăр татăлнă пурнăç / Н. Смирнова // Хыпар. – 2001. – 21 пуш. – С. 4. * Соложенкина, С. Вĕри чĕре / С. Соложенкина // Çамрăксен хаçачĕ. – 2005. – 25 пуш (№ 11). – С. 11. ; çавах // Тантăш. – 2002. – 8 çурла (№ 32). – С. 4. * Теветкел, М. Нелли Петровская тата сикчевлĕ самана наркăмăшĕсем / М. Теветкел // Чăваш ен. – 1996. – 7-14 раштав (№ 48). – С. 6. * Теветкел, Н. Неонила Петровская / Н. Теветкел // Хресчен сасси. – 2004. – 24 çурла. – С. 7. * Теветкел, Н. «Çивĕч чĕлхеллĕ...» / Н. Теветкел ; С. Ермакова сăн ӳкерчӗкӗ // Чăваш хĕрарăмĕ. – 2008. – 26 кăрлач – 1 нарăс (№ 3). – С. 2. * Тимофеев, А. Тăхăрьялсем Н. Петровскаяна манмаççĕ / А. Тимофеев // Хыпар. – 2007. – 8 авăн. – С. 8-9. * Толстова, В. Ҫак кӗнеке тӑрӑх кино ӳкерес пулсан... / В. Толстова // Тантӑш. – 2012. – 26 утӑ (№ 30). – С. 9. * Тусли, Г. «Ялавра» – «Масар чартакĕ» / Г. Тусли // Ял пурнăçĕ (Красноармейски р-нĕ). – 2000. – 28 чӳк. * Хĕветке, М. Тăхăрьялта ăс пухнă Нелли Петровская / М. Хĕветке // Ялав (Тутарстан Респ.). – 2007. – 22 çурла (№ 66). – С. 4. * Хлынова, Е. Ун кĕнекисенче – чăвашлăха ăнланни / Е. Хлынова // Сувар (Тутарстан Респ.). – 2007. – 21 авăн (№ 38). – С. 6. * Чепунов, Р. Малашлăх ăсталăх ыйтать / Р. Чепунов // Тăван Атăл. – 1972. – № 7. – С. 64-70. * Афанасьев, П. Петровская Нелли (Неонила) Андреевна // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 322-323. * Кузьмина (Нелли Петровская) Неонелла Андреевна // Чуваши Татарстана = Тутарстан чăвашĕсем : [кн.-альбом]. – Чебоксары, 2006. – C. 508. * Петровская Нелли (Неонела) Андреевна // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. – Чебоксары, 2014. – С. 334. * Солженкина, С. Девушка с сумеречно-звездными глазами / С. Солженкина // Совет. Чувашия. – 2002. – 7 авг. – С. 5. * Сорокин, Н. М. Петровская Нелли (Неонила) Андреевна // Сорокин, Н. М. Чувашские писатели Татарстана / Н. М. Сорокин, Е. Турхан. - Чебоксары, 2015. – С. 124-125. * Федоров, Г. И. Петровская Нелли (Неонила) Андреевна / Г. И. Федоров // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2009. – Т. 3 : М-Се. – С. 418. * Ялгир, П. Петровская Нелли Андреевна // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 85. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:СССР сăвăçисем]] [[Категори:СССР çыравçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:1932 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çурлан 10-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2001 çулта вилнисем]] [[Категори:Пушăн 15-мĕшĕнче вилнисем]] o2iysue1vax79v61mjy8ajsjpa8f1x1 0 11709 879225 716547 2026-11-07T05:33:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879225 wikitext text/x-wiki '''Раççей Федерацийĕн Тинĕс Çар Флочĕ (Раççей ТÇФ)''' — [[Раççей Федерацийĕ|РФ]] [[тинĕс-çар флочĕ]]н ячĕ. [[СССР ТÇФ]] тата [[Раççей империн ТÇФ]] еткерĕ шутланать. [[Ӳкерчĕк:Naval Jack of Russia.svg|200px|thumb|РФ ТÇФ [[Гюйс|гюйсĕ]]]] [[Ӳкерчĕк:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|200px|thumb|РФ ТÇФ эмблеми]] === Флотсем === * [[Раççей Федерацийĕн ТÇФ Çурçĕр Флочĕ|Çурçĕр Флочĕ]] * [[Раççей Федерацийĕн ТÇФ Лăпкăокеан Флочĕ|Лăпкăокеан Флочĕ]] * [[Раççей Федерацийĕн ТÇФ Хуратинĕс Флочĕ|Хуратинĕс Флочĕ]] * [[Раççей Федерацийĕн ТÇФ Балтика Флочĕ|Балтика Флочĕ]] * [[Раççей Федерацийĕн ТÇФ Каспи Флотилийĕ|Каспи Флотилийĕ]] === Кун-çулĕ === Раççейĕн Тинĕс Çар Флочĕ [[Азов тинĕсĕ]]нчен пуçланса каять. [[1695] вырăс çарĕ Азов турккă карманне илесшĕн вăрçнă, анчах та хупăрлани ăнăçсăр пулнă, меншен тесен тинĕс енчен хупарлама вырăссен çар карапĕсем пулман. Турккăсем кармана тинĕсрен салтаксемпе, провиантпа, хĕçпăшалпа пулăшса тăнă. [[1696]] çулхи [[юпа, 30]] [[Бояр думи]] карапсем тума йышăннă. 1695—1696 çулхи хĕлле пĕрремĕш карапсене туса шыва антарнă. ==== [[Раççей империйĕн Тинĕс Çар Флочĕ]] ==== ==== [[СССР Тинĕс Çар Флочĕ]] ==== ==== Раççей Федерацийĕн Тинĕс Çар Флочĕ ==== 2006 çул тĕлне, РФ ТÇФ шучĕ 155 000 çын пулнă. ТÇФ ([[РШКСН]] пуçсăр) * 52 [[АПЛ|атомлă шывай кимми]], 15-шĕ консервацире; * 15 [[ДПЛ|дизеллĕ шывай кимми]]; * 10 [[Батискаф|глубоководных аппаратов]]; * 1 [[авиациллĕ крейсер]]; * 2 [[ТАРК|тяжелых ракетных крейсера]], из них 1 в ремонте; * 4 [[Ракетный крейсер|ракетных крейсера]]; * 9 [[Эсминец|эсминцев]], из них 4 в ремонте; * 9 [[БПК|больших противолодочных кораблей]]; * 7 [[СКР|сторожевых кораблей]]; * 31 [[МПК|малый противолодочный корабль]]; * 14 [[Малый ракетный корабль|малых ракетных кораблей]]; * 29 [[Ракетный катер|ракетных катеров]]; * - [[Артиллерийский катер|артиллерийских катеров]]; * 51 [[тральщик]]; * 20 [[БДК|больших десантных кораблей]]; * 21 [[ПДК|пĕчĕк десант карапĕ]]; == РФ ТÇФ карапĕсем тата савăчĕсем == {{main|РФ ТÇФ ялавĕ}} {| class="wikitable" |- ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|[[Ялав]] ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|[[Гюйс]] ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|[[Вымпел|Çапăçу карапĕсен вымпелĕ]] |- | [[File:Naval Ensign of Russia.svg|border|200px]] | [[File:Naval Jack of Russia.svg|border|200px]] | [[File:Russia, Pendant of Naval 2000 (ships).svg|300px]] |} == Çав. пекех == * [[Тинĕс-Çар Флочĕн кунĕ]] * [[СССР тата РФ флочĕн ертӳçисем]] * [[Андрей ялавĕ]] * [[РФ ПХХ Чикĕ хĕсмечĕн çыран хĕррин сыхлавĕ]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Литература == * {{кĕнеке|пуçелĕк=Подводные силы России на службе Отечеству. История и современность|каçă=http://www.rgavmf.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=486:2011-12-23-06-43-33&catid=37:fleethistory&Itemid=56|яваплă=Автор-составитель С. П. Сирый|вырăн=Санкт-Петербург|çул=2006}} == Каçăсем == {{commonscat-inline|Navy of Russia}} * {{cite web|url=http://www.rgavmf.ru/index.php?option=com_content&view=category&id=37:fleethistory&Itemid=56&layout=default|title=Труды по истории флота|publisher=РГАВМФ|accessdate=2013-03-11|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F95u4uH6?url=http://www.rgavmf.ru/index.php?option=com_content|archivedate=2013-03-15}} * [http://www.mil.ru/848/1045/1274/index.shtmlРФ Хӳтĕлев Министерствин официаллă веб-сайчĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.rusnavy.ru/ Раççей флочĕн историйĕ] * [http://nvo.ng.ru/forces/2006-12-22/1_vmf.html Тинĕс Çар хăвачĕн пĕтсе пыни] * Е.Холиогоров. [http://www.specnaz.ru/article/?1133 Мĕн тума Раçсее флот кирлĕ: геополитика аспекчĕ] * [https://web.archive.org/web/20070927004415/http://www.zavtra.ru/cgi/veil/data/zavtra/05/612/13.html Раçсей флоче: çăлăну телефонĕ — 999] * [http://flot.com/ Портал о ВМФ России] * [http://www.atrinaflot.narod.ru/ Сайт Атрина, посвящённый отечественному кораблестроению в период 1945—2005 годов] * [http://russian-ships.info/today/ Боевые корабли Российской Федерации — 2012] === Статьясем === * [https://web.archive.org/web/20171112011311/http://vvmure1987.ru/kms_catalog+stat+cat_id-22+nums-103.html к.1 р. в отст. В. В. Заборс. Куда плывет ВМФ России?] * [http://ria.ru/infografika/20110518/376240135.html Военно-морской флот России. Корабельный состав — 2011]. [[Инфографика]], [[РИА Новости]] * [http://ria.ru/infografika/20120729/711926127.html Военно-морской флот России. Корабельный состав — 2012]. [[Инфографика]], [[РИА Новости]] * {{PDFlink|[http://smysl-project.ru/2007-12-13/smysl_2007-12-13_096-099.pdf И целого флота мало]|386&nbsp;Кб}} «Смысл», № 12-13, 2007 год * [http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=856120 Весь российский флот] «Коммерсантъ-Власть» № 7(760), 25 февраля 2008 * [http://news.mail.ru/politics/6248492/?frommail=1 С кем будет биться российский флот?..] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110704104539/http://news.mail.ru/politics/6248492/?frommail=1 |date=2011-07-04 }} * [http://i-korotchenko.livejournal.com/665912.html Главком ВМФ адмирал Виктор Чирков — о перспективах российского флота до 2050 года ] {{commonscat|Navy of Russia}} [[Категори:Раççей Федерацин тинĕс-çар флочĕ|*]] kkzo51v0ui44gchqbu8e3kyui0e29w4 0 11912 879023 716104 2026-11-06T13:44:04Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879023 wikitext text/x-wiki '''Кастамону''' ([[турккă чĕлхи|турккăла]]: ''Kastamonu'', [[грек чĕлхи|грекле]]: ''Κασταμόνου'') [[Турци]]ри [[Кастамону (ил)|Кастамону илĕн]] тĕпхули. Хулара 103 340 çын пурăнать ([[2000]]). Лаптăкĕ 1482 тăваткăл çухрăм. Илĕн кăнтăрĕнче вырнаçнă. Мэрĕ Турхан Тончуоглу. == Кунçулĕ == Кастамону пирĕн эрăнчченхи 18 ĕмĕренче никĕсленĕ. Рим империйĕнчи вăхăтра ăна Тимонион та тенĕ. == Тĕрĕк Тĕнчин Кунĕсем == Кастамону хулинче çулсеренех Тĕрĕк Тĕнчин кунĕсем иртеççĕ. Унта черетлесе тĕнчери тĕрĕк халăхĕсен представителĕсене чĕнеççĕ. 2007 çулта чăвашсене йыхравланă. Чăваш центрĕн ертӳçи [[Илле Иванов]] журналист, сăвăç ертсе пыраканччĕ. Çавăн пекех [[Патăрьел]]ĕнчи Николай Николаев [[юрăç]]па [[Чăваш Енĕн Шупашкар районĕ|Шупашкар районĕнчи]] [[Çĕньял (Шупашкар районĕ, Çĕньял)|Çĕньялти]] пултарулăх çурчĕн ушкăнĕ хутшăннă. ХI Тĕрĕк Тĕнчин Кунĕсем Кастамону хулин тĕп лапамĕнче уçăлнă. Ют çĕр-шывсенчен килнĕ делегацисенчен чи малтан Илле Иванова сăмах пачĕç. Вăл [[турккă чĕлхи]]пе [[чăвашсем|чăваш халăхĕ]], [[Чăваш Ен]] çинчен каласа панă, чăваш фольклорисчĕсем хăйсен ăсталăхне кăтартнă. Тепĕр кунне Тĕрĕк Тĕнчине аталантарас ыйтусемпе симпозиум иртрĕ. Унта Турцин патшалăх деятелĕсемпе, паллă ăсчахĕсемпе пĕрле ЧР культурин тава тивĕçлĕ ĕçченĕ, Тĕрĕк Тĕнчин Абдулхак Хамид Тархан ячĕллĕ поэзи премийĕн лауреачĕ Илле Иванов сăмах каланă. Каçхине чăваш фольклор ансамблĕ Кастамону хулин тĕп паркĕнче гала-концерта хутшăнчĕ. == Каçăсем == * [http://www.kastamonum.com Кастамону сăнӳкерчĕкĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102033343/http://kastamonum.com/ |date=2014-01-02 }} * [https://web.archive.org/web/20250708155040/https://smi21.ru/?mode=publication&path=search&search=%25u043a%25u0430%25u0441%25u0442%25u0430%25u043c%25u043e%25u043d%25u0443&publication=112566&p_date=15.09.2007&date=13.10.2007 Чăвашсем Турцире] — Патăрьелĕнчи Авангард хаçатра тухнă статья. [[Категори:Турци хулисем]] ssvtgujvbvj22wpjvjlpewdbq0d8w2u 0 12678 879210 856602 2026-11-07T04:30:17Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879210 wikitext text/x-wiki '''Марсель Пруст''' (Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust; [[утă, 10]], [[1871]] — [[чӳк, 18]], [[1922]]) — [[франци]] çыравçи. Прустăн паллă ĕçĕ — çич романран пухăнакан «[[Çухатнă вăхăта шыраса]]» циклĕ (т. 1-16, 1913—1927, юлашки 6 томне вилнĕ хыççăн пичетленĕ). == Кун-çулĕ == Марсель Пруст [[Париж]]ра [[1871]] çулхи [[утă, 10]] çителĕклĕ çемйере çуралнă: ашшĕ, Адриан Пруст — коммерции çын ывăлĕ, медицинă факультечĕн профессорĕ, амăшĕ, Жанна Вейль — еврей биржă маклерĕн хĕрĕ. Марсель [[Кондорсэ]] лицейĕнче вĕреннĕ, унта вăл Жак Бизепе, [[Жорж Бизе]] кĕвĕçĕн ывăлĕпе, тата Люсьен Додепе, [[Альфонс Доде]] романистăн ывăлĕпе паллашать. Ун хыççăн вăл юридици факультетĕнче [[Сорбонна|Сорбоннăн]], анчах та вĕренсе пĕтермен. Çамрăк чух Пруст «[[Фигаро (хаçат)|Фигаро]]» хаçатра салун хроникине ертсе пынă. 1894 çулта вăл декаденс стилĕпе прозăллă сăвăсен пуххин кĕнекине кăларать. == Пултарулăхĕ == === Тĕп ĕçĕсем === [[Ӳкерчĕк:Marcel Proust (Père Lachaise).jpg|thumb|''[[Пер-Лашез]] масарĕ çинчи вил тăпри палăкĕ'']] * [[1896]] — [[Йăпанăç кунсем]] (Les Plaisirs et les Jours) * [[1896]]—[[1899]] — [[Жан Сантей]] (Jean Santeuil) * [[1908]]—[[1909]] — [[Сент-Бёва хире-хирĕç]] (Contre Sainte-Beuve) * [[чӳк]] [[1913]] — [[Сван еннелле]] (Du côté de chez Swann). * [[1919]] — [[Под сенью девушек в цвету]] (À l’ombre des jeunes filles en fleurs) * [[1921]]—[[1922]] — [[Гермăнтсем патĕнче]] (Le côté de Guermantes I et II) * [[1922]]—[[1923]] — [[Содомпа Гоморра (роман)|Содомпа Гоморра]] (Sodome et Gomorrhe I et II) * [[1925]] — [[Тыткăнри хĕр]] (La prisonnière) * [[1927]] — [[Таркăн (Пруст)|Таркăн]] (Albertine disparue) * [[1927]] — [[Туяннă вăхăт]] (Le Temps retrouvé) === Ытти кăсăк ĕçсем === [[Ӳкерчĕк:MS A la recherche du temps perdu.jpg|thumb|''Гранки «[[Сван еннелле]]» автор юсавĕсемпе'']] == Вуламалли == * [[Саламан Эстер|''Salaman E.'']] The Great Confession: from Aksakov and De Quincey to Tolstoy and Proust. London. [[Allen Lane]] [[Penguin Books|The Penguin Press]], 1973. * [[Батай Жорж|''Батай Ж.'']] [http://www.highbook.narod.ru/philos/bataile/prust.htm Пруст] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090531101910/http://www.highbook.narod.ru/philos/bataile/prust.htm |date=2009-05-31 }} // [[Батай, Жорж|''Батай Ж.'']] Литература и Зло [: Сб. эссе:]. М.: [[МГУ]], [[1994]]. — ISBN 5-211-03159-8 * [[Мамардашвили Мераб Константинович|''Мамардашвили М. К.'']] [http://yanko.lib.ru/books/philosoph/mamardashvili-topology.htm#_Toc76566213 Психологическая топология пути: М.Пруст «В поисках утраченного времени»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130219213845/http://yanko.lib.ru/books/philosoph/mamardashvili-topology.htm#_Toc76566213 |date=2013-02-19 }} [: лекции [[1984]]—[[1985]] гг. ] / Редактор ''И. К. Мамардашвили''. СПб.: [[Русский Христианский гуманитарный институт]], [[1997]]. — 571 с. — ISBN 5-88812-049-9 * Женнет, Жерар. Фигуры. М.: «Издательство им. Сабашниковых», [[1998]]. — ISBN 5-8242-0065-3 * [[Ортега-и-Гассет Хосе|''Ортега-и-Гассет, Хосе'']] [https://web.archive.org/web/20180902053149/http://philosophy.ru/library/ortega/time.html Время, расстояние и форма в искусстве Пруста] * Таганов А. Н. Русская тема в творчестве Пруста // Наваждения: к истории «русской идеи» во французской литературе XX в.: материалы российско-французского коллоквиума (С.-Петерб., 2-3 июля 2001 г.)/отв. ред. С. Л. Фокин. М.: Наука, 2005. С.24-35. * Николаева Т.М. О чём на самом деле писал Марсель Пруст? — М.: Языки славянской культуры, 2012. — 128 с. — (Studia philological/ Series minor). — 600 экз., ISBN 978-5-9551-0519-2 == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://moshkow.perm.ru/win/INPROZ/PRUST/ Марсель Пруст moshkow.perm.ru сайчĕ çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070309222915/http://moshkow.perm.ru/win/INPROZ/PRUST/ |date=2007-03-09 }} * [http://jydupuis.apinc.org/Proust/index.htm Марсель Пруст] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509135923/http://jydupuis.apinc.org/Proust/index.htm |date=2006-05-09 }} * {{lib.ru|http://lib.ru/INPROZ/PRUST/|title=Марсель Пруст}} * ''Ощепков А. Р., Луков Вл. А.'' [http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/5/Oshchepkov&Lukov/ Русская рецепция Марселя Пруста] * ''Трыков В. П.'' [http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/5/Trykov_Proust/  Марсель Пруст — журналист] * ''Трыков В. П.'' [http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/5/Trykov_Proust_Russia/  Марсель Пруст: отношение к России] * ''Фокин. С.'' [http://seance.ru/blog/marsel-prust/ Марсель Пруст и кинематографическая точка зрения], журнал [[Сеанс (журнал)|«Сеанс»]] № 49/50 * [http://lib.aldebaran.ru/series/v_poiskah_utrachennogo_vremeni/ '''В поисках утраченного времени''' на ''aldebaran.ru''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314021101/http://lib.aldebaran.ru/series/v_poiskah_utrachennogo_vremeni/ |date=2008-03-14 }} * [http://www.proost.ru Сайт, посвященный Марселю Прусту] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625020026/http://www.proost.ru/ |date=2012-06-25 }} {{Çухатнă вăхăта шыраса}} {{"Çухатнă вăхăта шыраса" роман сăнарĕсем}} [[Категори:Кондорсе лицейĕнче веренсе тухнăскерсем]] [[Категори:Франци çыравçисем]] [[Категори:Гонкур парни лауреачĕсем]] [[Категори:Пер-Лашез çавине пытарнисем]] [[Категори:Франци çыравçисем]] bgkzemdomaelrobjb384o53sbulkx2k 0 12710 879011 876041 2026-11-06T12:28:43Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879011 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{Хими элеменчĕ|Кĕмĕл / Argentum (Ag)<!-- Symbol-->|47<!-- Atomic Number--> |[[Ӳкерчĕк:Ag,47.jpg|200px]]<!-- Appearance-->|107,8682<!-- Atomic Weight (u.m)-->|144<!-- Atomic Radius (pm)-->|1-й 730,5 кДж/моль (эВ) <br /> 2-й: 2070 кДж/моль (эВ) <br /> 3-й: 3361<!-- First Ionizing Energy (kJ/mol)-->|[Kr] 4d¹⁰ 5s^{<nowiki>1</nowiki>}<!-- Electronic Configuration-->|134<!-- Covalent Radius (pm)-->|(+2e) 89 (+1e) 126<!-- Ionic Radius (pm)-->|1,93<!-- Pauling Negativity Number-->|+0,799<!--Electrode potential30-->|2, 1<!-- Oxidation states-->|10,5<!-- Density (g/cm³) -->|25,36<ref name="ХЭ">{{кĕнеке |автор = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.) |часть = |заглавие = Химическая энциклопедия: в 5 т. |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Москва |издательство = Советская энциклопедия |год = 1995 |том = 4 |страницы = 323 |страниц = 639 |серия = |isbn = 5—85270—039—8 |тираж = 20 000 }} </ref>|429<!-- Termal Conductivity (@25 °C W/m K)-->|1 235,1<!-- Melting Point (K)-->|11,95<!-- Fusion Heat (kJ/mol)-->|2 485<!-- Boiling Point (K)-->|254,1<!-- Evaporation Heat (kJ/mol)-->|10,3<!-- Atomic Volume (cm³/mol)-->|кубла енĕпе центăрланă<!-- Lattice structure-->|4,086<!-- Lattice constant (Å)-->||23=—<!-- Lattice c/a ratio-->|225<!-- Debye temperature (K)-->}} == Истори == Этем кĕмĕлпе авалтанах паллашнă. Кĕмĕл, [[ылтăн]] пекех, çутçанталăкра хăйшăран тĕсĕпе тĕл пулать — ăна тăпраран шăратмасăрах тупнă. Çавăнпа ĕнтĕ кĕмĕл нумай халăх культурă йăлисенче ĕмĕрсем витĕр курăнать. [[Ассири]]пе [[Пайпăл]]та кĕмĕл таса металл вырăнĕнче пулса [[Уйăх (Çĕр планета çумĕ)|Уйăхăн]] символĕ шутланнă. [[Вăтам ĕмĕрсем]] тапхăрĕнче кĕмĕл тата унăн шăрантарнă хутăшĕсем алхимиксем таврашĕнче питĕ чыслă пулнă. [[XIII ĕмĕр]]ĕн варринчен пуçласа кĕмĕл савăт-сапа тумалли йăлаллă материал пулса каять. Унсăр пуçне, кĕмĕлпе паянкуна çити те хыт [[укçа]] çапма усă кураççĕ. == Физикă-хими уйрăмлăхĕсем == Кĕмĕл, хими палли Ag, - шурă метал, çемçе те туптанакан. Кĕмĕлĕн çутă хирĕç хевтелĕхĕ 94%, шăрату температури — 964,5 Цельси градусĕ. Тачăлăхĕ — 10,5 г/см^3. Тап-таса кĕмĕле техникăра тата капăрлатакан ӳнерлĕхре çĕмçе пирки усă курмаççĕ. Савăт-сапа тата ювелир япалисене тунă чух халĕ кĕмĕлĕн пăхăрпа хутăш шăранăвĕ. Кĕмĕле хачăпа тата пăчкăпа касса ăсталама çăмăл, гравир тума ансат, тăсăлавлăхĕ çав тери мăнаç: металăн пĕр грамне 2 çухрăма туртса тăсма пулать. Кĕмĕл лаптакне 0.25 мм çинçелĕхчен туптанать. <ref> Г. Федотов, "Звонкая песнь метала" 1990, тиражĕ: 100 000}}</ref><ref>[https://soosle.ru/serebro/ Кӗмӗл мӗн вӑл] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200628001706/https://soosle.ru/serebro/ |date=2020-06-28 }}</ref> ==Изотопĕсем== {{main|Кĕмĕл изотопĕсем}} == Усă курни == [[Ӳкерчĕк:TomskCoin.jpg|thumb|Кĕмĕл укçа]] * [[Хаклă металл]] вырăнĕнче [[ювелир ĕçĕ]]нче усă курни * Вак укçа çапма усă курни (уйрăмах ĕлĕк) * Кĕмĕл галогенечĕсене тата [[кĕмĕл нитрачĕ|кĕмĕл нитратне]] хăватлă [[çутă сисĕнлĕхĕ|çутă сисĕнлĕхне]] пула фотографире усă курни. * Пысăк электрохăвăртлăхне тата çирĕп йӳçĕклĕх хирĕçлĕхне пула усă курни: == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ag/key.html Кĕмĕл, Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240522153419/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ag/key.html |date=2024-05-22 }} * [https://web.archive.org/web/20071130111859/http://potomy.ru/world/1003.html Мĕншĕн кĕмĕл япаласем тĕксĕмленеççĕ] * [http://n-t.ru/ri/ps/pb047.htm Кĕмĕл Хими элеменчĕсен халăх вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140118223746/http://n-t.ru/ri/ps/pb047.htm |date=2014-01-18 }} * [http://ostmetal.info/article.php?ida=6884ecb2 Металл. Статьясем. Кĕмĕлен 75 ĕмĕрĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071205012405/http://ostmetal.info/article.php?ida=6884ecb2 |date=2007-12-05 }} * [http://www.krugosvet.ru/articles/120/1012003/1012003a1.htm Энциклопеди Кругосвет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221013959/http://www.krugosvet.ru/articles/120/1012003/1012003a1.htm |date=2009-02-21 }} * [http://twt.mpei.ac.ru/MAS/Worksheets/ChemTD/Ag.mcd Кĕмĕлĕн термодинамикă пахалăхĕсем (Mathcad Calculation Server)]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.pompeii.ru/moregine/silver.htm Муречина. Кĕмĕл савăт-сапа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213184234/http://pompeii.ru/moregine/silver.htm |date=2007-12-13 }}. "Çĕнĕ Геродотăн Помпеи. Утăм хыç утăм". {{Ювелир ӳнерĕ}} [[Категори:Паха йышши металсем]] [[Категори:Апата хушмаллисем]] jsbmgk3ye54l924ycem9hhuo8vu5lzo 0 12846 879049 855149 2026-11-06T15:48:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879049 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|thumb|200px|Паянкунхи [[IBM PC]]-çыхăнуллă [[пĕр çыннăн компьютерĕ]].]] '''Компьютер''' (computer — «шутлакан») — шутлав ĕçĕсене тумалли [[машина]]. == Истори == === Авалхи тапхăрĕ === * 3000&nbsp;пирĕн эрăччен çул до н.&nbsp;э.&nbsp;— Авалхи [[Вавилон]]ра пĕрремĕш [[шутлав]]&nbsp;пуçтарса тунă ;— [[Абак (математика)|абак]]. * 500&nbsp;лет до н.&nbsp;э.&nbsp;— [[Китай]]ра «хальхи» евĕр [[Абак (математика)|абак]] пăралук çинчи шăмăсемпе уса курса хатĕрленĕскер. == Классификацийĕсем == === Усă курас енĕн тĕсĕсем === * [[Калькулятор]] * [[Консоллĕ компьютер]] * [[Миникомпьютер]] * [[Мэйнфрейм]] * [[Пĕр çыннăн компьютерĕ]] ** [[Выляв çыпăçтарăвĕ]] (Выляв консолĕ) ** [[Кĕсьери пĕр çыннăн компьютерĕ|Кĕсье компьютерĕ]] (КПÇК) ** [[Тăзăнмалли компьютер]] * [[Ӗçлĕх станцийĕ]] ** [[Сĕтелçи компьютерĕ]] ** [[Ноутбук]] (Лэптоп) * [[Сервер]] * [[Суперкомпьютер]] === Конструктивлă уйрăмлăхĕсем === ==== Цифрăллă е аналăклă ==== ==== Икшутлавлă, вуншутлавлă е виçшутлавлă ==== ==== Программа çырмалласкер ==== ==== Программăсене тата хыпарсене упраканни ==== === Хевтелĕх классификацийĕсем === ==== Пур енлĕ усă курмалли хальхи компьютер ==== == Компьютерсемпе усă курмалли == == Математикă моделĕсем == * [[Фон-Нейман автомачĕ]] * [[Фон-Нейман машини]] * [[Абстракци автомачĕ]] * [[Вĕçĕмлĕ автомат]] * [[Вĕçĕмлĕ астăвăмлă автомат]] * [[Универсаллă Тьюринг машини]] * [[Нанокомпьютер]] * [[Квант компьютерĕ]] * [[Эдлман биокомпьютерĕ]] * [[Вĕçĕмлĕ Шапиро биоавтомачĕ]] == Компьютерсен архитектури == * [[Фон Нейман архитектури]] * [[Гарвард архитектури]] * [[Компьютерăн шинăллă архитектури]] * [[Компьютерăн канал архитектури]] * [[Пĕр çыннăн компьютер архитектури]] * [[Параллеллĕ ШС классификацийĕ]] * [[Компьютер астăвăмĕ]] * [[Процессор]] * [[Программă янтăлавĕ]] * [[Алгоритм шучĕсем]] * [[Виртуаллă чăн пулăмлăх]] * [[Шутлав машини]] * [[Шутлав ĕçĕсен тĕпĕ]] * [[Тĕп компьютер]] * [[Гипертекст]] * [[Интернет]] * [[Информатика]] * [[Компьютер вăййи]] * [[Компьютер эрешĕ]] * [[Компьютер системи]] * [[Криптографи]] * [[Машинăн йăтса çӳревĕ]] * [[Программăласси]] * [[Пĕр çыннăн компьютерĕ]] * [[Компьютер сленгĕ]] * [[Совет компьютер системисен шучĕсем]] * [[Транспьютер]] * [[Хакер]] * [[Тĕллев чĕлхи]] * [[Компьютер чĕлхи]] == Çавăн пекех пăхăр == == Каçăсем == * [http://pcterra.org/ Компьютерсен историйĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217020405/http://pcterra.org/ |date=2007-12-17 }} * [https://web.archive.org/web/20080115100827/http://kompinfo.com/ Компьютер темăллă статьясем] [[Категори:Компьютерсем]] pr3jus5bdcm2radnums0fdyppyq9cmu 0 12890 879220 802352 2026-11-07T04:56:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879220 wikitext text/x-wiki '''Пуэрто-Рико''' ([[испан чĕлхи|испан]]: Estado Libre Asociado de Puerto Rico, [[акăлчан чĕлхи|акăлч.]] Commonwealth of Puerto Rico) — [[Кариб тинĕсĕ]]н Пуэрто-Рико [[Мăн Антил утравĕсем|Мăн Антил утравĕсен]] ушкăнĕн тата çумĕнчи вак утравсенче вырнаçнă '''Ирĕклĕ ассоциациленнĕ патшалăх Пуэрто-Рико'''. == Утравăн историйĕ == === Х. Колумб киличчен тапхăрĕ === == Географические данные == [[Ӳкерчĕк:Puerto Rico map RU.gif|thumb|350px|left|Пуэрто-Рико картти]] == Флора и фауна == [[Ӳкерчĕк:Coqui.JPG|thumb|250px|Пĕчĕк шапа (Eleutherdactylus coqui)]] == Демография == [[Ӳкерчĕк:Porto-Rico-demography.png|thumb|300px|right|Пуэрто-Рикăра халăх йышĕ ӳсни]] == Çутĕç == == Чĕлхесем == == Административное деление == [[Ӳкерчĕк:Map municipalities.gif|thumb|right|250px| Пуэрто-Рико муниципалитечĕсем]] == Экономика == == Культура и спорт == [[Ӳкерчĕк:Kapok tree Honolulu.jpg|thumb|right|200px|Мамăк йывăççи]] == Транспорт == [[Ӳкерчĕк:Tren Urbano.jpg|thumb|Метро. Пуэрто-Рико]] == Çавăн пекех пăхăр == * [[Пуэрто-Рико ирĕклĕх партийĕ]] * [[Аресибо (обсерватори)|Апесибăри обсерватори]] == Каçăсем == * [http://www.pridco.com Пуэрто-Рикăн промыçлă аталанăвĕ] * [http://www.fortaleza.gobierno.pr Пуэрто-Рико кĕпернеттĕрĕн офисĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030406004643/http://www.fortaleza.gobierno.pr/ |date=2003-04-06 }} * [http://www.bdepr.org/bde/index.php Банк Экономического Развития] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128114336/http://www.bdepr.org/bde/index.php |date=2007-11-28 }} * [https://web.archive.org/web/20120206231931/http://www.gdb-pur.com/ Банк Государственного Развития] * [http://www.gobierno.pr/ Пуэрто-Рико Ертӳлĕхĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517053906/http://www.icp.gobierno.pr/ |date=2007-05-17 }} * [http://www.fortaleza.gobierno.pr/ Кĕпернеттĕр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030406004643/http://www.fortaleza.gobierno.pr/ |date=2003-04-06 }} * [http://www.icp.gobierno.pr Пуэрто-Рика Культурин институчĕ] * [http://www.ati.gobierno.pr Транспорт Альтернативи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505011816/http://www.ati.gobierno.pr/ |date=2007-05-05 }} * [http://www.camaraderepresentantes.org/ Пуэрто-Рикăн Элчисен Палатти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130724232413/http://www.camaraderepresentantes.org/ |date=2013-07-24 }} * [http://www.senadopr.us/ Пуэрторикăн Сеначĕ] * [http://www.gotopuertorico.com Пуэрто-Рико турисăмĕ] * [http://www.house.gov/fortuno/ АПШ элчи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025165246/http://www.house.gov/fortuno/ |date=2008-10-25 }} * [http://www.ceepur.org/ Тĕп Суйлав Комиссийĕ] {{Анăç-Инди}} [[Категори:Пуэрто-Рико]] [[Категори:Кариб тинĕсĕн утравĕсем]] ounwfb3e3anbkdkj8okvot47xp2ipxo 0 12904 879096 874842 2026-11-06T19:40:07Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879096 wikitext text/x-wiki {{Халăх | ячĕ = Мăкшăсем | тăван ячĕ = мокша | йышĕ = 300 пин<ref name="БРЭ">[https://bigenc.ru/ethnology/text/2800937 Мокша] статья в БРЭ</ref> | вырнаçăвĕ = {{RUS}}:<br /> ** {{Ялавлани|Мордва Республики}} ** {{Ялавлани|Пенза облаçĕ}} ** {{Ялавлани|Рязань облаçĕ}} ** {{Ялавлани|Алтай Ен}} ** {{Ялавлани|Тамбов облаçĕ}} ** {{Ялавлани|Сарăту облаçĕ}} ** {{Ялавлани|Ăренпур облаçĕ}} ** {{Ялавлани|Тутарстан}} ** {{Ялавлани|Мускав облаçĕ}} | çухалнă = | архкультура = | чĕлхе = [[мăкшă чĕлхи|мăкшă]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]], [[тутар чĕлхи|тутар]] | расă = [[Европа евĕр расă|европа евĕр]], [[Субурал тĕсĕ]] | тĕн = [[православи]], [[Мокшень кой|халăх йăлипе]], [[лютеранлăх]]<ref>[http://inkerinkirkko.fi/index.php?option=com_content&task=view&id=64&Itemid=76 Ингерманландская Лютеранская церковь]</ref> | тăванла = [[ирçĕсем]], [[марисем]] | кĕрет = [[мордва]] | ун шутĕнче = [[каратаи]] | пулса тухни = [[мордва]], [[пăртассем]] }} [[File:Zubu Moksha women.jpg|thumb|Халăх тумне тăхăннă мăкшă хĕрарăмĕсем.]] [[File:Zubu mokshans. Dubasov.jpg|thumb|Халăх тумне тăхăннă мăкшă хĕрарăмĕсем. XIX ĕмĕр.]] '''Мăкшăсем''', — [[Мордва Республики|Мордва Республикин]] тĕп [[халăх|халăхĕ]]сен пĕри (тĕпри [[мăкшăсем]]). Çавăн пекех [[Саратов облаçĕ|Саратов]], [[Пенза облаçĕ|Пенза]], [[Чĕмпĕр облаçĕ|Чĕмпĕр]], [[Чулхула облаçĕ|Чулхула]], [[Оренбург облаçĕ|Оренбург]] облаçĕсенче те, [[Чăваш Ен]]ре те, [[Тутарстан]]ра та, [[Пушкăрт Республики]]нче те, [[Çĕпĕр]]те те пурăнаççĕ. Мăкшăсен тĕнĕ — [[православи]]. Кĕнекесемпе хаçат-журналта [[мордвасем]] тенине итлеме пулать. Çапах ирçĕсемпе мăкшăсен иккĕшĕн уйрăм чĕлхи пулни кура ку расна халăх. == Мăкшă периодика кăлăрăмĕсем == * Мокша (ӳнер литератури тата пĕрлĕх-политика журналĕ) * [[Мокшень правда]] [http://mokshen-pr.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090711160012/http://mokshen-pr.ru/ |date=2009-07-11 }} * Якстерь тяштеня (ачасен журналĕ) == Литература == * Kevin Alan Brook. The Jews of Khazaria. 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2010. ISBN 978-0-7425-4981-4 == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{interwiki|code=mdf|Пря лопа|мăкшăлла|}} * [http://www.britannica.com/eb/topic-387850/Moksha Британская энциклопедия о мокшанах]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20011221195252/http://www.geocities.com/ojoronen/FGPEOPLE.HTM Финно-угры] * [http://zubova-poliana.narod.ru/ Республика мордовия. Историко-этнографический сайт] * [http://www.khazaria.com/khazar-history.html История Хазарского каганата] * [http://www.hrono.ru/dokum/1200dok/1236rashid.html Рашид ад-Дин «Джами ат-таварих», Рассказ о войнах, которые вели царевичи и войско монгольское в Кипчакской степи, Булгаре, Руси, Мокше, Алании, Маджаре, Буларе и Башгирде, и завоевании ими тех областей] * [https://web.archive.org/web/20080713145627/http://torama.ru/ Мокшанский фольклор] * [http://kulyat.info/moksha/ Радио Вайгяль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911191312/http://kulyat.info/moksha |date=2019-09-11 }} * [https://web.archive.org/web/20060515201405/http://www.info-rm.com/mk/index.php Новости республики Мордовия] * [https://web.archive.org/web/20081201010645/http://moksha.webstolica.ru/izv_moksha Мокшанский портал. Известные мокшане. Музыка и видео на мокшанском] * [https://web.archive.org/web/20041013234619/http://kominarod.ru/gazeta/news_folk/ Финно-угорский новостной сайт] * [https://web.archive.org/web/20071030192506/http://www.torama.ru/nocc/action.php?action=aff_mail&mail=37&sort=1&sortdir=1&verbose=0&lang=e Мокшанско-английский и англо-мокшанский словарь on-line] * [https://web.archive.org/web/20191019174207/http://www.ruzaevka-city.net/phpBB3/ Мокшанский форум] * [http://www.molruz.ru/ Мокшанская молодёжь] {{Финн-укăр йăхĕсем}} [[Категори:Финн-укăр халăхĕсем]] [[Категори:Мордва]] [[Категори:Мăкшăсем| ]] 1c6lc5f6n52ixc6ng2ska7sa9n1lst9 0 13049 879190 857305 2026-11-07T03:11:46Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879190 wikitext text/x-wiki '''Пе́нза''' — [[Раççей]] хули (хула статусĕ — [[1719]]&nbsp;çултанпа) &nbsp; [[Пенза облаçĕ]]н административлă тĕпĕ (с&nbsp;[[1939]]&nbsp;çултанпа). [[1663]]&nbsp;çулта, карман вырăнĕпе йĕркеленĕ. Хула лаптăкĕ 288,5&nbsp;çм², халăхĕ 487&nbsp;пин çын (&nbsp;[[2025]] хыпарсем тăрăх &nbsp;çулхи). Пензăра пурăнакансене '''''пе́нзенецсем''''' е '''''пензяксем''''' теççĕ. == Тавралăхĕ == Хула [[Атăлçи сăртлăхĕ]]нче, [[Сăр (юханшыв)|Сăр]] ([[Атăл]] юппи) хĕрринче ларать. Мускава çитме&nbsp;709&nbsp;çм (чукун çулĕпе), &nbsp;630&nbsp;çм (Мускав-Челябинск (М5) автомобиль трассипе) &nbsp;кăнтăр-тухăçалла&nbsp;[[Мускав]]ран. Хула тăватă района пайланать— Железнодорожный, Ленинский, Октябрьский тата Первомайский. == Аслă пĕлӳлĕх керменĕсем == * [http://www.pnzgu.ru/] (1993 çулсен — Пенза политехника институчĕ) * [https://web.archive.org/web/20080411085443/http://www.psta.ru/] (малтан — Завод-втуз, Пенза политехника институчĕ çумĕнче) * [http://pgpu.penza.com.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070912180852/http://pgpu.penza.com.ru/ |date=2007-09-12 }} * [http://www.pgsha.penza.com.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070901233623/http://pgsha.penza.com.ru/ |date=2007-09-01 }} * [http://www.gasa.penza.com.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070711103142/http://gasa.penza.com.ru/ |date=2007-07-11 }} * [[Пенза артиллери инженерлă институчĕ]] (унчен Пенза артиллерин Тĕп маршалĕ Н. Н. Воронов ячĕллĕ аслă артиллери инженерлă училищи) == Культура == === Театăрсем === * [[Пенза облаçĕн А.В. Луначарский ячĕллĕ драма театарĕ]] * [[Пенза облаçĕн пуканесен театăрĕ «Орлёнок»]] * [[Пенза облаçĕн çамрăк куракансен театăрĕ]] === Кинотеатăрсем === * [http://kino.sovremennik.info «Современник» кинокомплексĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727062202/http://www.pnzgu.ru/ |date=2011-07-27 }} === Музейĕсем === * [http://www.museum.ru/M735 Тăван ен] ([[1905]] çулта уçнă) * [http://www.museum.ru/M731 Литература музейĕ] * [http://www.museum.ru/M1907Сцена ӳнерлĕхĕнмузейĕ] [[Мейерхольд, Всеволод Эмильевич]] * [http://www.penza.ru/root/social/culture/Penza_museums/people_art Музей народного творчества]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.museum.ru/M1573 Ӳкерчĕксен галерейи] [[Савицкий Константин Аполлонович|К. А. Савицкий]] ячĕллĕ. * [http://www.museum.ru/M1574 Пĕр ӳкерчĕк музейĕ] * [http://www.museum.ru/M762 ăсчах-историк музейĕ] [[Ключевский Василий Осипович]] [[Ӳкерчĕк:Penza Gladkov street.jpg|right|250px|thumb|Гладков урамĕ]] == Сывлăх управлăхĕ == * [[Хулан Г. А. Захарьин ячĕллĕ тĕп пульници]] == Каçăсем == * [http://www.penza-gorod.ru/ Хула администрацийĕн официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160223105328/http://www.penza-gorod.ru/ |date=2016-02-23 }} * [http://penza-online.ru/ Хыпарлă портал «Пенза-Онлайн»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080409220052/http://www.penza-online.ru/ |date=2008-04-09 }} * [http://www.pnz.ru/ Пензăн хыпарлă порталĕ PNZ.RU] * [http://penza.rfn.ru/ ПТРК «Пенза». Пензă çĕрĕсен паллă хыпарĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170314224933/http://penza.rfn.ru/ |date=2017-03-14 }} * [http://maps.google.com/maps?ll=53.2,45.02&spn=0.08,0.129089&t=k&hl=en Пенза хули, космосран пăхсан] * [http://pnz.ru/ Пензăн хыпарлă порталĕ] * [http://heraldicum.narod.ru/russia/subjects/towns/penza.htm Пенза гербĕн историйĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040720082350/http://heraldicum.narod.ru/russia/subjects/towns/penza.htm |date=2004-07-20 }} {{Пенза облаçĕ}} {{Ĕçри хастарлăх хулисем}} [[Категори:Пенза облаçĕ]] 66g3kend3fxqkpfhby98nbjz1k0dluf 0 13095 879169 875156 2026-11-07T00:57:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879169 wikitext text/x-wiki :''Ытти пĕлтерĕшсене '''[[Одесса (пĕлтерĕшсем)]]''' статьяра пăхăр''. '''Одесса (Хечипӳ)''' — [[Украина|Украинăн]] [[Хура тинĕс]] хĕрринчи хули, [[Одесса облаçĕ]]н административлă тĕпĕ, Украинăн чи пысăк тинĕс порчĕ<ref>[https://ukrindex.ru/16/20 Одессӑри пуштӑ индексӗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210928024455/https://ukrindex.ru/16/20 |date=2021-09-28 }}</ref>. === Климачĕ === [[File:Одесса - дома.JPG|thumb|]] == Истори == Хулара пурăнакан çын шучĕ ӳссе пыни: {| cellpadding=2 |- | [[1750]] | align="right" | | 2,000 (Хаджибей пурăну вырăнĕ — <br />Одессăна никĕслемен-хе) |- | [[1802]] | align="right" | | 9,000 |- | [[1832]] | align="right" | | 60,000 |- | [[1849]] | align="right" | | 86,729 |- | [[1861]] | align="right" | | 120,000 |- | [[1873]] | align="right" | | 193,513 |- | [[1892]] | align="right" | | 320,228 |- | [[1897]] | align="right" | | 404,000 |- | [[1912]] | align="right" | | 500,000 |- | [[1926]] | align="right" | | 420,900 |- | [[1939]] | align="right" | | 599,000 |- | [[1959]] | align="right" | | 664,000 |- | [[1970]] | align="right" | | 892,000 |- | [[1974]] | align="right" | | миллионнăмĕш çын çуралнă |- | [[1989]] | align="right" | | 1,115,000 |- | [[2001]] | align="right" | | 1,029,049 |- | [[2006]] | align="right" | | 993,164 |- | [[2007]] <br />çурла, 1 тĕлне | align="right" | | 980,000 [http://www.podrobnosti.ua/power/local/2007/09/20/457886.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210182258/http://podrobnosti.ua/power/local/2007/09/20/457886.html |date=2008-02-10 }} |} == Халăхĕ == {| cellpadding=2 |- | Украинсем | align="right" | 622,9 пин | (61,6 %) |- | Вырăссем | align="right" | 292,0 | (29,0 %) |- | Пăлхарсем | align="right" | 13,3 | (1,3 %) |- | Еврейсем | align="right" | 12,4 | (1,2 %) |- | Молдавансем | align="right" | 7,6 | (0,7 %) |- | Белоруссем | align="right" | 6,4 | (0,6 %) |- | Армянсем | align="right" | 4,4 | (0,4 %) |- | Поляксем | align="right" | 2,1 | (0,2 %) |- | Пурĕпе | align="right" | &nbsp;&nbsp;1010,3 пин |} == Экономика == [[Ӳкерчĕк:Hotel_Odessa.jpg|thumb|left|«Одесса» хăна çурчĕпе тинĕс вокзалĕ]] ==== Паллă ăслăхçăсем ==== Одессăра ĕçлесе пураннă Нобель преми лауреачĕсем: [[Мечников Илья Ильич|И.&nbsp;И.&nbsp;Мечников]], [[Тамм Игорь Евгеньевич|И.&nbsp;Е.&nbsp;Тамм]], [[Ваксман Зельман|С. Я.&nbsp;Ваксман]], [[Менделеев Дмитрий Иванович|Д.&nbsp;И.&nbsp;Менделеев]], [[Пирогов Николай Иванович|Н.&nbsp;И.&nbsp;Пирогов]], [[Сеченов Иван Михайлович|И.&nbsp;М.&nbsp;Сеченов]], [[Гамов Георгий Антонович|Г.&nbsp;А.&nbsp;Гамов]], [[Мандельштам Леонид Исаакович|Л.&nbsp;И.&nbsp;Мандельштам]], [[Шведов Фёдор Никифорович|Ф.&nbsp;Н.&nbsp;Шведов]], [[Умов Николай Алексеевич|Н.&nbsp;А.&nbsp;Умов]], [[Ляпунов Александр Михайлович|А.&nbsp;М.&nbsp;Ляпунов]], [[Крейн Марк Григорьевич|М.&nbsp;Г.&nbsp;Крейн]], [[Фихтенгольц Григорий Михайлович|Г.&nbsp;М.&nbsp;Фихтенгольц]], [[Богомолец Александр Александрович|А.&nbsp;А.&nbsp;Богомолец]], [[Филатов Владимир Петрович|В.&nbsp;П.&nbsp;Филатов]], [[Е.&nbsp;А.&nbsp;Маркелов]], [[Глушко Валентин Петрович|В.&nbsp;П.&nbsp;Глушко]], [[Ушинский Константин Дмитриевич|К.&nbsp;Д.&nbsp;Ушинский]]… == Истори == == Культура == [[Ӳкерчĕк:Londonskaya_hotel_(Odessa).jpg|«Лондонская» хăна çурчĕ|right|thumb|180px]] === Театраллă Одесса === [[Ӳкерчĕк::Operetta-odessa.jpg|thumb|Одесса оперетти]] === Одесса киноӳнерлĕхĕ === [[Ӳкерчĕк:Odessa_Opera_House.jpg|thumb|Одесса опери]] === Литературăллă Одесса === [[Ӳкерчĕк:Улица Преображенская в Одессе.jpg|thumb|Преображенская урамĕ]] == Спорт == == Çулçӳревлĕх тата кану == [[Ӳкерчĕк:Одесский пассаж.jpg|thumb|Пассаж]] == Каçăсем == ;Официаллă сайтсем * [http://www.odessa.ua/ Хулан официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141030084110/http://www.odessa.ua/ |date=2014-10-30 }} * [http://www.odessitclub.org/index.php?name=main&title=Тĕнчери одесса çыннисен тĕп клубĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111111235409/http://www.odessitclub.org/index.php?name=main&title=%D0%A2%C4%95%D0%BD%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%B8 |date=2011-11-11 }} ;Порталсемпе çулçӳревçĕсен хыпарĕсем * [http://www.odessaglobe.com Одесса порталĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406124327/http://www.odessaglobe.com/ |date=2008-04-06 }} * [http://www.palariev.sitecity.ru/index.phtml Много различной информации и статей об Одессе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070706231804/http://www.palariev.sitecity.ru/index.phtml |date=2007-07-06 }} * [http://odessa.club.com.ua/ Одессика — Одесса çинчен энциклопеди] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180208020133/http://odessa.club.com.ua/ |date=2018-02-08 }} ; Одессăн хыпарçисемпе карттисем * [http://maps.google.com/?ie=UTF8&ll=46.450868,30.709877&spn=0.129152,0.275345&t=h&z=12&om=1 Одессă çине космосран пăхсан] * [http://2gis.com.ua/ Электронная карта-справочник Одессы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080222013801/http://2gis.com.ua/ |date=2008-02-22 }}, проект [[ДубльГИС]] * [http://mercury.odessa.ua «Золотые страницы Украины». Одесса] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706231124/http://www.mercury.odessa.ua/ |date=2008-07-06 }} * [http://www.odessatrolley.com/ Одесса хулин транспорчĕ] ;Одесса фотоӳкерчĕкĕсем * [http://photo.odessa.net/photo/Odessa/ Фото, Одесса] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221162553/http://photo.odessa.net/photo/Odessa/ |date=2008-02-21 }} * [http://www.fotoalbom-odessa.com Фотографии Одессы фотохудожника Геннадия Гарбузова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307101525/http://www.fotoalbom-odessa.com/ |date=2008-03-07 }} ;Тĕрли * [http://www.ukrtelecom.ua/offers/webcams/ukrtelecom?id=46 Веб-камера, Потемкин пусми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210172800/http://www.ukrtelecom.ua/offers/webcams/ukrtelecom?id=46 |date=2007-12-10 }} == Вуламалли == * ''Александров, Р.'' Исхоженные детством. Одесса: Optimum, 2002 (ISBN 966-7144-61-5). * ''Ануфриев, Л. А.'' С днем рождения, Одесса! [1794-1969]: Сборник материалов о 175-летии города. Одесса: Маяк, 1969. * ''Атлас, Д. Г.'' Старая Одесса, ее друзья и недруги. Одесса : Ласми, 1992 (ISBN 5-206-00348-4). * ''[[Брыгин, Никита Алексеевич|Брыгин Н.]]'' [http://www.museum-literature.odessa.ua/russian/book.html Тайны, легенды, жизнь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070323043713/http://www.museum-literature.odessa.ua/russian/book.html |date=2007-03-23 }}. Одесса: Оптимум, 2003. * ''Васильев, К.'' Медицина старой Одессы: Очерки. Одесса: Optimum, 2003 (ISBN 966-8072-30-8). * ''[[Воронцов]] М. С.'' Записки губернатора: Мемуары. Одесса: Optimum, 2003 (ISBN 966-7776-99-9). * ''Герцог де [[Ришельё]]: Градоначальник Одессы''. Одесса: Optimum, 2003 (ISBN 966-8072-01-4). * ''Галина М.'' [http://magazines.russ.ru/znamia/2005/4/gal11.html Жемчужина у моря.]// Знамя.—2005.—№ 4. * ''Губарь, О. И.'' Одесса в новых памятниках, мемориальных досках и зданиях. Одесса: Optimum, 2004 (ISBN 966-8072-86-3). * ''Деволан Ф.'' Моя жизнь в России: Очерки. Одесса: Optimum, 2002 (ISBN 966-7776-71-9). * ''Дерибас А.'' Старая Одесса: Очерки. Москва: Dimoff & Co., 1995 (ISBN 5-89015-001-4). Одесса: Optimum, 2002 (ISBN 966-7776-55-7). * ''Дерибас А.'' Одесса: Забытые страницы: Исторические очерки и воспоминания''. Київ: Мистецтво, 2004 (ISBN 966-577-072-1): Москва: Крафт+, 2005 (ISBN 5-93675-089-2).'' * ''Дерибас Л. М.'' (сост.). Из прошлого Одессы: Очерки. Одесса: Optimum, 2002 (ISВN 966-7776-77-8). * ''Добролюбский А. О.'' У колыбели Одессы: Очерки. Одесса: Optimum, 2002 (ISBN 966-7776-86-7). * ''Добролюбский А. О.'' Античная Одесса: Очерки. Одесса: Optimum, 2004 (ISBN 966-8072-41-3). * ''Добролюбский А. О.'' [http://magazines.russ.ru/october/2005/7/do26.html «Одиссея» Иосифа де-Рибаса]// Октябрь.—2005.—№ 7. * ''Добролюбский А. О., Губарь О. И., Красножон А. В.'' Борисфен&nbsp;— Хаджибей&nbsp;— Одесса: Историко-археологические очерки. Одесса: Бизнес-Элита, 2002 (ISBN 9975-9607-3-1). * ''Донцова Т.'' Молдаванка: Записки краеведа. Одесса: Друк, 2001 (ISВN 966-7487-62-8). * ''Зипперштейн С.'' Евреи Одессы: История культуры, 1794—1881. Москва, Иерусалим: Гешарим, 1995 (ISBN 5-7349-0015-X). * ''[[Катаев]] В.'' [http://www.lib.ru/PROZA/KATAEW/parus.txt Волны Черного моря], [http://sheba.spb.ru/lit/d20/r242.htm Уже написан Вертер]. * ''Лущик С. З.'' Реальный комментарий к повести. Одесса: Optimum, 1999 (ISBN 966-7144-48-8). * ''Ковбасюк С. М.'' Одесса: Очерк истории города-героя. Одесса: Одесское областное издательство, 1957. * ''[[Коралли]] В.'' [http://www.migdal.ru/article-times.php?artid=525 Куплетист из Одессы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070329154126/http://www.migdal.ru/article-times.php?artid=525 |date=2007-03-29 }}// Библиотека Огонёк.—1991.—№ 24. * ''Корченов В.'' Одесса в медалях, жетонах, знаках: Каталог, 1817—1941''. New York: Laocoon, 2000 (ISBN 0-9655878-1-9).'' * ''Мечковская Н. Б.'' Русский язык в Одессе: Вчера, сегодня, завтра: [Рецензия: Степанов, Є.М. ''Російське мовлення Одеси''. Одеса: Одеський національний університет ім. I.I. Мечникова, 2004] // Russian Linguistics.—2006.—Vol.&nbsp;30.—No.&nbsp;2.—Р.&nbsp;263. * ''Найдорф М. И.'' Одесса: Вид с севера (К зарождению одесского культурного мифа)// Дом князя Гагарина: Сборник статей и публикаций. Одесса: Друк, 2001.—С.&nbsp;328-333. * ''[[Паустовский]] К.'' [http://paustovskiy.niv.ru/paustovskiy/text/kniga-o-zhizni/nachalo-veka.htm Начало неведомого века] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080119172917/http://paustovskiy.niv.ru/paustovskiy/text/kniga-o-zhizni/nachalo-veka.htm |date=2008-01-19 }}. * ''Саркисьян К., Ставницер М.'' Улицы рассказывают. Одесса: Маяк, 1973. * ''[[Толстой А.Н.]]'' [http://az.lib.ru/t/tolstoj_a_n/text_0170.shtml Похождения Невзорова, или Ибикус], 1923. * ''Шелест Д. С.'' Одесса. Время испытаний и надежд, XX столетие: Историко-краеведческий очерк. Одесса: Юридическая литература, 2000 (ISBN 966-7694-24-0). * ''Юдин А.'' [http://magazines.russ.ru/nz/1999/3/udin.html Украинская Одесса]// Неприкосновенный запас.—1999.—№ 3(5). == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Одесса|*]] [[Категори:Хура тинĕсĕн порчĕсем]] 5jrvedwc9ys9ue7ac0zl4p9cyqnj25p 0 13226 879235 712578 2026-11-07T06:25:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879235 wikitext text/x-wiki '''Робот техники''' —автоматикăллă техникă системисене ([[робот]]сене) шутласа тăвакан хушма [[ăслăлăх]]. Термина [[Айзек Азимов]] çыравçă [[1942]]çулта усăва кĕртнĕ ([[робот]] сăмах [[Карел Чапек]] «R.U.R.» пьесинче, [[1920]] çутта тухать). Чи малтанах робота çын евĕрлĕ - [[андроид]] пек кăтартнă. Анлăрах каласан, робот автомат (хăй тĕллĕ ĕçлекен) автомат шутланать. Робот техники тĕрлĕ тĕслĕ пулать: çурт-йĕр тăвас, промăçлăхăн, кил-çуртри, авиаци, экстремаллă (çар-вăрçă, космос, шывай). == Çавăн пекех == * [[Робот техникин виçĕ саккунĕ]] * [[Айзек Азимов]] == Вуламалли == * {{кĕнеке|автор=Макаров И. М., Топчеев Ю. И.&nbsp;|пуçелĕк=Робототехника: История и перспективы|сери=Информатика: неограниченные возможности и возможные ограничения|вырăн=М.|издательство=Наука; Изд-во МАИ|çул=2003|страниц=349|isbn=5-02-013159-8|ref=Макаров, Топчеев}} * {{кĕнеке|автор=Боголюбов А. Н.&nbsp;|пуçелĕк=Математики. Механики. Биографический справочник|вырăн=Кейӳ|издательство=Наукова думка|çул=1983|страниц=639|ref=Боголюбов}} * {{кĕнеке|автор=Вукобратович М.&nbsp;|пуçелĕк=Шагающие роботы и антропоморфные механизмы|вырăн=М.|издательство=Мир|çул=1976|страниц=541|ref=Вукобратович}} * {{кĕнеке|автор=Попов Е. П., Верещагин А. Ф., Зенкевич С. Л.&nbsp;|пуçелĕк=Манипуляционные роботы: динамика и алгоритмы|вырăн=М.|издательство=Наука|çул=1978|страниц=400|ref=Попов, Верещагин, Зенкевич}} * {{кĕнеке|автор=Медведев В. С., Лесков А. Г., Ющенко А. С.&nbsp;|пуçелĕк=Системы управления манипуляционных роботов|вырăн=М.|издательство=Наука|çул=1978|страниц=416|ref=Медведев, Лесков, Ющенко}} * {{кĕнеке|автор=Охоцимский Д. Е., Голубев Ю. Ф.&nbsp;|пуçелĕк=Механика и управление движением автоматического шагающего аппарата|вырăн=М.|издательство=Наука|çул=1984|страниц=310|ref=Охоцимский, Голубев}} * {{кĕнеке|автор=Козлов В. В., Макарычев В. П., Тимофеев А. В., Юревич Е. И.&nbsp;|пуçелĕк=Динамика управления роботами|вырăн=М.|издательство=Наука|çул=1984|страниц=336|ref=Козлов, Макарычев, Тимофеев, Юревич}} * {{кĕнеке|автор=Фу К., Гонсалес Р., Ли К.&nbsp;|пуçелĕк=Робототехника / Пер. с англ|вырăн=М.|издательство=Мир|çул=1989|страниц=624|isbn=5-03-000805-5|ref=Фу, Гонсалес, Ли}} * {{кĕнеке|автор=Попов Е. П., Письменный Г. В.&nbsp;|пуçелĕк=Основы робототехники: Введение в специальность|вырăн=М.|издательство=Высшая школа|çул=1990|страниц=224|isbn=5-06-001644-7|ref=Попов, Письменный}} * {{кĕнеке|автор=Шахинпур, М.&nbsp;|пуçелĕк=Курс робототехники / Пер. с англ|вырăн=М.|издательство=Мир|çул=1990|страниц=527|isbn=5-03-001375-X|ref=Шахинпур}} * ''Hirose S.''&nbsp; Biologically Inspired Robots: Snake-Like Locomotors and Manipulators. — Oxford: Oxford University Press, 1993. — 240 p. * {{статья|автор=Охоцимский Д. Е., Мартыненко Ю. Г.&nbsp;|пуçелĕк=Новые задачи динамики и управления движением мобильных колёсных роботов|кăларăм=Успехи механики|çул=2003|том=2|номер=1|страницы=3—47|ref=Охоцимский, Мартыненко}} * {{кĕнеке|автор=Зенкевич С. Л., Ющенко А. С.&nbsp;|пуçелĕк=Основы управления манипуляционными роботами. 2-е изд|вырăн=М.|издательство=Изд-во МГТУ им. Н.&nbsp;Э.&nbsp;Баумана|çул=2004|страниц=480|isbn=5-7038-2567-9|ref=Зенкевич, Ющенко}} * {{статья|автор=Тягунов О. А.&nbsp;|пуçелĕк=Математические модели и алгоритмы управления промышленных транспортных роботов|кăларăм=Информационно-измерительные и управляющие системы|çул=2007|том=5|номер=5|страницы=63—69|ref=Тягунов}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Commons|Category:Robotics}} * [https://web.archive.org/web/20160807233845/http://robomaniac.com.ua/news/ ROBOmaniac.com.ua — Новости робототехники] * [http://www.bytemag.ru/articles/detail.php?ID=6470 Microsoft Robotics Studio — робототехника для всех] * [http://tehplaneta.ru/category/robototekhnika TehPlaneta.ru — Новости робототехники] * [http://www.opennet.ru/opennews/art.shtml?num=26123 Исследователи научили Linux-робота складывать полотенца] {{Робот техники}} [[Категори:Робот техники]] [[Категори:Айзек Азимов]] 5gopy6irh0gqk84uuzuh5rs1uorfms0 0 13260 879054 851505 2026-11-06T16:11:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879054 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах | Ят = Сергей Павлович Королёв | Тăван ят = Сергій Павлович Корольов | Фото = Sergey_Pavlovich_Korolyov.jpg | Çуралнă вăхăт = [[кăрлач, 12]] [[1907]] | Çуралнă вырăн = [[Житомир]], [[Раççей Империйĕ]] | Вилнĕ вăхăт = [[кăрлач, 14]] [[1966]] | Вилнĕ вырăн = [[Мускав]], [[РСФСР]] | Гражданлăх = {{USSR}} | Ăслăх сфери = [[Ракетă тăвасси]] | Ӗç вырăнĕ = | Альма-матер =[[Мускав аслă техника училищи|МАТУ]] | Паллă = Совет космонавтикин ашшĕ | Чыславсемпе парнесем = [[Социализм Ӗçĕн Паттăрĕ]],<br />[[Ленин премийĕ]] }} '''Серге́й Па́влович Королёв''' ([[1906]] сулхи [[раштав, 30]] ( [[1907]] çулхи [[кăрлач, 12]]), [[Житомир]] — [[1966]] çулхи [[кăрлач, 14]], [[Мускав]]) — совет ăслăхçи, конструктăр тата [[СССР]]-ăн [[ракета]]-[[космос карапĕ]]сен тата [[ракета хĕçпăшалĕ]]н техникин ăстала ертӳçи, [[совет космонавтики]]н ашшĕ. Сергей Королёв —стратегиллĕ совет вăтам тата континентсем хушши инçетлĕ [[ракета хĕçпăшалĕ|ракета хĕçпăшалне]] тăваканĕ тата ĕçлĕхлĕ космонавтикăна никĕслекенĕ. Ракета техники вали вăл шутласа кăларнă конструктор ĕç-хĕлĕ совет ракетăллă хĕçпăшал аталанăвĕнче çав тери сумлă пулать, ĕçлĕхлĕ [[космонавтика|космонавтикăшăн]] тĕнчелле паллă куранать. С. П. Королёвăн хастар ĕçĕ-хĕлĕ пирĕн çĕршыва стратегиллĕ паритета хăпартать, СССР малти ракетă-космос тĕрĕклĕхĕ пулса тăрать. Икĕ хутчен [[Социализм Ӗçĕн Паттăрĕ]], [[Ленин преми]] лауреачĕ, [[ССРП Ăслăăх Академийĕ]]н [[академик]]ĕ. [[ССКП]] шутĕнче 1953 çултанпа. == Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == С. П. Королёв [[1907]] çулта [[кăрлач, 12]] [[Житомир]] хулинче ([[Украина]]) вĕрентӳçĕсен çемйинче çуралнă. Виçĕ çул тултарсан ашшĕпе амăшĕ уйрăлаççĕ. Сережăна вара амăшĕ [[Нежин]]а кукамăшĕпе кукаçĕ патне кайса яраççĕ. [[1917]] çултанпа амăшĕпе тата усрав ашшĕпе, Мария Николаевна тата Григорий Михайлович Баланинсемпе [[Одесса|Одессăра]] пурăнать, вĕсен пулăшăвĕпе шкул программине ăс-тăна илет. Шкул çулĕсенчех Сергей питĕ тавçăруллă тата авиаци техники патне чарайми туртăмлă пулнă. 1922-24 çурт-йĕр тăва профессиллĕ шкулта вĕреннĕ, тĕрлĕ курсра та пĕлӳ пухнă. ==== Баллистика ракетисене ăсталани ==== [[Ӳкерчĕк:Korolev_1_sm.jpg|right|thumb|198px|С. П. Королёв палăкĕ.[[Кейӳ]]]] ==== Çын тунă Çĕрĕн пĕрремĕш спутникĕ ==== [[Ӳкерчĕк:Russia-Moscow-VDNH-Rocket R-7-1.jpg|thumb|200px|[[Р-7]] копийĕ [[Мускав]]ра, [[ВДНХ]]]] == Королёв ятне панă == * [[Марс (планета)|Марс]] çинчи [[кратер]] * [[Королёв (кратер)|Уйăхăн тĕттĕм енчи кратер]] * [[Астероид]] [[1855 Королёв]] * [[1996]] çулта [[Мускав облаçĕ]]нчи Калининград хулине [[Королёв (хула тăрăхĕ)|Королёв]] ята куçарнă. Королёв ятне хулан тĕп проспекчĕ йышăнать. * [[СПАУ]] — Самара С. П. Королёв ячĕллĕ Патшалăх Аэрокосмос Университечĕ. * [[Энергия (РКК)|С. П. Королёв ячĕллĕ Ракета-космос корпорацийĕ (РКК) «Энергия»]] * Ăслăх-тĕпчев карапĕ «Академик Сергей Королёв» * Чылай хуласенчи урамсене унăн ячĕпе хисепленĕ == Вуламалли == # Энциклопедия КОСМОНАВТИКА, издательство «Советская энциклопедия» 1985 # Голованов Я. На пороге // Голованов Я. Дорога на космодром. — М., 1982. — С.400-525 # Королёв Сергей Павлович //Что такое. Кто такой: т.2 -М. 1976. -C.88 == Çавăн пекех пăхăр == * [[Королёв (кинофильм)]] * [[Битва за космос (телесериал)]] * [[Укрощение огня (кинофильм)]] == Каçăсем == * [http://rgantd.ru/vzal/korolev/biografia.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419030937/http://rgantd.ru/vzal/korolev/biografia.htm |date=2007-04-19 }} С. П. Королёв кун-çулĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419030937/http://rgantd.ru/vzal/korolev/biografia.htm |date=2007-04-19 }} * [https://rgantd.ru/vzal/korolev/fonds.htm С. П. Королёв çинчен архив материалĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505205012/http://rgantd.ru/vzal/korolev/fonds.htm |date=2007-05-05 }} * [https://polit.ru/science/2007/01/16/korolev1.html Проспект Королева. О чем предпочитают вспоминать и не вспоминать в дни столетия человека, выведшего нас в космос] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120416141742/http://www.polit.ru/article/2007/01/16/korolev1/ |date=2012-04-16 }} * [https://web.archive.org/web/20080117090035/http://interesniy.zhitomir.ua/kosmicheskiy-zhitomir/ С.П. Королевăн Житомир хулинчи çурчĕ-музейĕ] {{Совет ракета-космос системисен конструкторĕсем}} [[Категори:Кăрлачăн 12-мешĕнче çуралнисем]] [[Категори:1907 çулта çуралнисем]] [[Категори:Житомир]] [[Категори:Кăрлачăн 14-мешĕнче вилнисем]] [[Категори:1966 çулта вилнисем]] [[Категори:Социализм Ӗçĕн Паттăрĕсем]] [[Категори:Ленин премин лауреачĕсем]] [[Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем]] [[Категори:«Хисеп палли» орден кавалерĕсем]] [[Категори:ССРП ĂА академикĕсем]] [[Категори:МАТУ]] [[Категори:МФТИ вĕрентӳçисем]] [[Категори:Раççей космонавтикине никĕслекенсем]] [[Категори:ССРП конструкторĕсем]] [[Категори:ССРП ăсчахĕсем]] [[Категори:ССРП инженерĕсем]] bslyjkt0m8pomfeye0aqrpovpxnhqwx 0 13414 879274 859988 2026-11-07T09:41:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879274 wikitext text/x-wiki '''Хăвăрт утни''' (хӑвӑрт утасси) — [[çăмăл атлетика]] пайĕ. [[Шупашкар]]та [[2003]] çулта Хăвăрт утакансен [[Европа]] кубокĕ иртрĕ. 2006 çулта [[Раççей]] кубокĕ. [[2008]] çулхи çу уйăхĕн [[Çу, 9|9]]-[[Çу, 11|11]]-мĕшĕсенче Хăвăрт утакансен XXIII тĕнче кубокĕ иртĕ. == Каçăсем == * [http://www.wrwc2008.com 2008 çулхи Хăвăрт утакансен XXIII тĕнче кубокĕн официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130918213144/http://wrwc2008.com/ |date=2013-09-18 }}, акăлчанла, французла, вырăсла. * [https://web.archive.org/web/20220625105652/http://smi21.ru/?publication=159552 Шупашкар: Тĕнче кубокĕ] — «[[Хресчен сасси]]» хаçатри статья. [[Категори:Спорт]] qjnph5smdxxzs5fkhoskqmhp1pgwq3p 0 13672 879143 870357 2026-11-06T22:58:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879143 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Iconic view of Moscow Kremlin, Moscow, Russia.jpg|thumb|250px|Мускаври Кремль, [[Шыв ăсакан турулĕ]]]] [[Ӳкерчĕк:Plan of Moscow Kremlin.jpg|thumb|165px|План Кремля с карты 1917 года]] [[Ӳкерчĕк:Dormition (Kremlin).JPG|thumb|165px|[[Успени соборĕ (Мускав)|Успени соборĕ]]]] '''Мускаври [[Кремĕл|Кремль]]'''&nbsp;— пысăк архитектурăллă комплекс, карман, [[Мускав]]ăн историллĕ тĕпĕ, [[Мускав (юханшыв)|Мускав-шывĕн]] сулахай çыранĕнче, Боров сартĕнче вырнаçнă. == Истори == [[Ӳкерчĕк:Московский Кремль.jpg|thumb|220px|left|[[Дмитрий Иванович Донской|Дмитри Донской]] чухнехи Мускаври Кремль. [[Васнецов Аполлинарий Михайлович|А. М. Васнецовăн]] ӳкерчĕкĕ.]] == Çав. пекех == [[Ӳкерчĕк:Строительство белокаменного Кремля в Москве 1997.jpg|thumb|left|190px|Шурă кирпĕчлĕ [[Кремль]] туни, [[Мускав]]. [[Çыру]]ллă [[миниатюра]]]] * [[Пост № 1]] * [[Хĕрлĕ лапам]] * [[Ленин мавзолейĕ]] * [[Тупă-патша]] * [[Чан-патша]] * [[Александр сачĕ]] * [[Алмаз управĕ]] * [[Собор Василия Блаженного]] * [[Чĕрĕлӳ хапхи]] * [[Китай-хула]] * [[Кастелло Сфорцеско]] == Литература == {{refbegin|2}} * ''Бартенев С. П.'' Московский Кремль в старину и теперь. В 2 кн. — {{М.}}, 1912—1916. [http://old.st-tver.ru/biblioteka-2/b/1079-bartenev-s-p/13673-bartenev-s-p-moskovskij-kreml-v-starinu-i-teper-chast-pervaya-istoricheskij-ocherk-kremlevskikh-ukreplenij-1912 Кн. 1. Исторический очерк кремлёвских укреплений;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220328190919/http://old.st-tver.ru/biblioteka-2/b/1079-bartenev-s-p/13673-bartenev-s-p-moskovskij-kreml-v-starinu-i-teper-chast-pervaya-istoricheskij-ocherk-kremlevskikh-ukreplenij-1912 |date=2022-03-28 }} [http://old.st-tver.ru/biblioteka-2/b/1079-bartenev-s-p/13672-bartenev-s-p-moskovskij-kreml-v-starinu-i-teper-kniga-vtoraya-gosudarev-dvor-v-moskovskom-kremle-dom-ryurikovichej-1912 Кн. 2. Государев двор в Московском Кремле. Дом Рюриковичей.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220328190919/http://old.st-tver.ru/biblioteka-2/b/1079-bartenev-s-p/13672-bartenev-s-p-moskovskij-kreml-v-starinu-i-teper-kniga-vtoraya-gosudarev-dvor-v-moskovskom-kremle-dom-ryurikovichej-1912 |date=2022-03-28 }} — Т. 1. — {{М.}}, 1912.; Т. 2. — {{М.}}, 1916. * ''Вельтман А. Ф.'' Достопамятности Московского Кремля. — {{М.}}: Тип. Н. Степанова, 1843. — 79 с. * {{Кĕнеке:Воронов А. А. Монастыри Московского Кремля}} * ''Вьюева Н. А., Девятов С. В., Дёмин Н. А., Жиляев В. И., Кайкова О. К.'' Большой Кремлёвский дворец. — 2-е изд., испр. и доп. — {{М.}}: Планета. 2010. — 416 с. * ''Девятов С. В.'' Московский Кремль. — {{М.}}: Кучково поле, 2010. — 472 с. * ''Девятов С. В.'' Красная площадь. — {{М.}}: Кучково поле, 2013. — 336 с. * ''Девятов С. В., Жиляев В. И., Кайкова О. К.'' Московский Кремль в годы Великой Отечественной войны. — {{М.}}: Кучково поле, 2010. — 332 с. * ''Девятов С. В., Журавлёва Е. В.'' Московский Кремль на рубеже тысячелетий / Под ред. Е. А. Мурова. — 4-е изд., испр. и перераб. — {{М.}}, 2010. — 509 с. — (Памятники исторической мысли). — ISBN 978-5-88451-268-9. * {{кĕнеке | пуçелĕк = Древности Московского Кремля: Сб. ст |яваплă = Отв. ред. [[Воронин Николай Николаевич (археолог)|Н. Н. Воронин]], [[Рабинович Михаил Григорьевич|М. Г. Рабинович]]; [[Институт археологии АН СССР]] |вырăн = М. |издательство = [[Наука (издательство)|Наука]] | çул = 1971 |страниц = 296, [18] |сери = [[Материалы и исследования по археологии СССР]], № 167; Материалы и исследования по археологии Москвы, т. IV |тираж = 17000}} * {{кĕнеке |автор=[[Иконников Андрей Владимирович|Иконников А. В.]]|пуçелĕк = Каменная летопись Москвы: Путеводитель | вырăн = М.| издательство = Московский рабочий| çул = 1978|страницы=26|страниц=352|ref=Иконников}} * {{кĕнеке | пуçелĕк = История русского искусства |том=1 | яваплă = Под. ред. М. М. Раковой, И. В. Рязанцева; АХ СССР, НИИ теории и истории изобр. иск-в | вырăн = М. |издательство = Изобр. иск-во | çул = 1979 |страниц = 360 |тираж = 40000}} * {{кĕнеке | автор = Либсон В. Я., Домшлак М. И., Аренкова Ю. И. и др. | пай = Кремль. Китай-город. Центральные площади|пуçелĕк = [[Памятники архитектуры Москвы (книжная серия)|Памятники архитектуры Москвы]]| вырăн = М. | издательство = Искусство | çул = 1983|страницы=257—345| страниц = 504 | тираж=25000| ref=Памятники архитектуры}} * ''Михайлов К.'' Уничтоженный Кремль. — {{М.}}: Яуза; [[Эксмо]], 2007. — (Москва, которую мы потеряли). * {{кĕнеке |автор = [[Тихомиров Николай Яковлевич|Тихомиров Н. Я.]], [[Иванов Владимир Николаевич (историк)|Иванов В. Н.]] | пуçелĕк = Московский Кремль: История архитектуры |яваплă = Ред. А. Д. Кудрявцева | вырăн = М. |издательство = [[Стройиздат]] |çул = 1967 |страниц = 260 |тираж = 30000}} * ''[[Ульянов Олег Германович|Ульянов О. Г.]]'' «ROMA QUADRATA III». К 500-летию строительства дворца великого князя Ивана III в Кремле // Вехи русской истории в памятниках культуры. Макариевские чтения. Вып. V. — Можайск, 1998. — С. 508—529. * ''Ульянов О. Г.'' Первый чертёж Кремлёвского дворца 1731 года и его автор архитектор Иван Фёдорович Мичурин // Московская архитектурная школа и зодчество России. — {{М.}}, 2005. * ''Ульянов О. Г.'' Кто автор программы реконструкции резиденции московского государя в конце XV века: Русский правитель или итальянский зодчий? // Мир истории. — № 2. — 2005. * {{кĕнеке | автор=[[Фабрициус Михаил Платонович|Фабрициус М. П.]] | каçă = https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01002371217?page=5 | пуçелĕк = Кремль в Москве: Очерки и картины прошлого и настоящего|вырăн=М.|издательство=Изд. Т. И. Гаген|çул=1883|страниц=334}} * ''Фальковский Н. И.'' Москва в истории техники. — {{М.}}: [[Московский рабочий]], 1950. — С. 9—25. * ''Фёдоров Б. Н.'' Московский Кремль. — {{Л.}}: [[Художник РСФСР (издательство)|Художник РСФСР]], 1975. — ([[Памятники городов России]]). * {{кĕнеке| автор=Merridale C.| пуçелĕк = Red Fortress: History and Illusion in the Kremlin |издательство=Metropolitan Books | çул = 2013 | allpages = 506 | каçă = https://www.amazon.com/exec/obidos/ASIN/0805086803/economistshop-20 }}{{ref-en}} ;Фоторепортажсем * {{Cite web |author= |url=http://retromoscow.livejournal.com/19168.html |title=Интерьеры Московского Кремля в 1896 |publisher=[[Живой Журнал|ЖЖ]] |lang=ru |date=2007-03-29 |access-date=2016-09-18}} {{refend}} == Каçăсем == * [http://mos-kreml.ru/17stroj.html Графическая реконструкция облика Московского Кремля конца XVII века (согласно некоторым источникам)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129203644/http://mos-kreml.ru/17stroj.html |date=2022-11-29 }} * ''[[Найдёнов Николай Александрович (1834)|Найдёнов Н. А.]]'' [http://www.temples.ru/main.php?op=bibliofulltext&id=122#jump Москва. Соборы, монастыри и церкви. — Ч. I: Кремль и Китай-город]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924130430/http://www.temples.ru/main.php?op=bibliofulltext&id=122#jump |date=2015-09-24 }}. — {{М.}}, 1883 (электронная копия фотоальбома). * [https://web.archive.org/web/20150617171058/http://www.travel2moscow.com/what/routes/route170.html Московский туристический портал. Московский Кремль]{{ref-ru}}{{ref-en}}{{ref-de}} * [https://web.archive.org/web/20130920015811/http://www.intomoscow.ru/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=130 Прогулка по Московскому Кремлю] * [http://www.airpano.ru/360Degree-Video.php?3D=Video-Moscow-Kremlin Первое сферическое видео Московского Кремля] * [http://kremlin.ru/ Сайт президента Российской Федерации и Московского Кремля] * [http://mos-kreml.ru/17stroj.html Графическая реконструкция облика Московского Кремля конца XVII века (согласно некоторым источникам)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129203644/http://mos-kreml.ru/17stroj.html |date=2022-11-29 }} {{Мускав Кремлĕн турулĕсем|nocat=1}} {{Мускав ункисем}} {{Кремльсем}} [[Категори:Мускав Кремлĕ]] [[Категори:Кремльсем]] [[Категори:Раççей карманĕсем]] [[Категори:Раççейĕн управ музейĕсем]] [[Категори:Архитектура палăкĕсем]] [[Категори:Мускав архитектури]] dkp44aavyrka27v7vnv9luft49ygpui 0 13746 879069 829040 2026-11-06T17:18:44Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879069 wikitext text/x-wiki {{урăх пĕлтерĕшсем}} '''Этеплĕх''' ({{lang-la|cultura}} — çĕр ĕçĕ (калчала), этеплĕх (вĕрентсе ӳстер), хисеплев (вырăна хур, чысла, итле)) — тĕрлĕ облаçсенче нумай пĕлтерĕшлĕ ăнлав. Культура тесе хăйне кăтартассипе ([[этеп]], [[евĕрлĕ пуллăх]]), субъекцилĕхпе ([[субъекциллĕх]], [[характер]], [[хăнăху]], [[ăсталăх]] тата [[пĕлӳ]]) çыхăннă çын ĕçлевĕн облаçне ăнланаççĕ. Культурyа [[культурологи]] ăслăх тĕпчет. == Терминăн кун-çулĕ == == Культура тата çутçанталăк == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * Маркарян Э. С. Очерки истории культуры. — Ереван: Изд. АрмССР, 1968. * Маркарян Э. С. Теория культуры и современная наука. — М.: Мысль, 1983. * [http://ec-dejavu.ru/c/Culture_1.html Ю. Асоян, А. Малафеев. Историография концепта «cultura» (Античность — Ренессанс — Новое время)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415190529/http://ec-dejavu.ru/c/Culture_1.html |date=2008-04-15 }} // Асоян Ю., Малафеев А. Открытие идеи культуры. Опыт русской культурологии середины XIX — начала XX веков. М. 2000, с. 29-61. * [http://ec-dejavu.ru/c-2/Cultural_relativity.html С. Зенкин. Культурный релятивизм: К истории идеи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080219205229/http://ec-dejavu.ru/c-2/Cultural_relativity.html |date=2008-02-19 }} // Зенкин С. Н. Французский романтизм и идея культуры. М.: РГГУ, 2001, с. 21-31. * Georg Schwarz, ''Kulturexperimente im Altertum'', Berlin 2010. * ''[[Коротаев, Андрей Витальевич|Коротаев А. В.]], Малков А. С., Халтурина Д. А.'' [http://edurss.ru/cgi-bin/db.pl?cp=&page=Book&id=49742&lang=Ru&blang=ru&list=Found Законы истории. Математическое моделирование развития Мир-Системы. Демография, экономика, культура.] 2-е изд. М.: УРСС, 2007. * [http://www.countries.ru/library/subscribe/etymology.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180623123016/http://www.countries.ru/library/subscribe/etymology.htm |date=2018-06-23 }} Этимология слова «культура» * [http://www.countries.ru/library/theory/culthist.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205344/http://www.countries.ru/library/theory/culthist.htm |date=2011-08-25 }} Ионин Л. Г. История слова «культура». Социология культуры. -М.: Логос, 1998. — с.9-12. * [http://www.countries.ru/library/theory/cultsug.htm#m10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130325180013/http://www.countries.ru/library/theory/cultsug.htm#m10 |date=2013-03-25 }} Сугай Л. А. Термины «культура», «цивилизация» и «просвещение» в России XIX — начала XX века//Труды ГАСК. Выпуск II. Мир культуры.-М.:ГАСК, 2000.-с.39-53. * [http://www.countries.ru/library/theory/chuchcult.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111030044754/http://www.countries.ru/library/theory/chuchcult.htm |date=2011-10-30 }}] Чучин-Русов А. Е. Конвергенция культур.- М.:Магистр, 1997. * [http://www.etnograf.ru/node/46 Лич Эдмунд. Культура и коммуникация: логика взаимосвязи символов. К использованию структурного анализа в антропологии.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125121810/http://www.etnograf.ru/node/46 |date=2011-11-25 }} Пер. с англ. — М.: Издательство «Восточная литература». РАН, 2001. — 142 с. * {{кĕнеке |автор = [[Луков Владимир Андреевич|Луков Вл. А.]] |пай = |пуçелĕк = История культуры Европы XVIII–XIX веков |тăван ят = |каçă = http://www.mosgu.ru/nauchnaya/publications/2011/monographs/The_History_of_European_Culture.pdf |яваплă = |кăларăм = |вырăн = [[Москва|М.]] |издательство = [[ГИТР]] |çул = 2011 |том = |страницăсем = |страница = 80 |сери = |isbn = 978-5-94237-038-1 |тираж = 100 }} == Каçăсем == {{Çӳрев |Тема = Культура |Портал = Культура |Викисăмахсар =культура |Викихыпар = Культура |Викикаларăш = Культура }} * [http://intencia.ru/News-view-6.html Историческое развитие понятия «культура» ] * [http://ec-dejavu.ru/main.html Энциклопедия культур Deja Vu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006160204/http://ec-dejavu.ru/main.html |date=2010-10-06 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=75n-r97rIGU Культура в СССР = субкультура российской интеллигенции] * Вавилин Е. А., Фофанов В. П. [http://filosof10.narod.ru/lib/Filosofia/fofanov_culture.doc Исторический материализм и категория культуры: Теоретико-методологический аспект. Новосибирск, 1993.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Всемирный день культурного разнообразия во имя диалога и развития]] * {{статья | автор = Келле В. Ж. | пуçелĕк = Процессы глобализации и динамика культуры | тăван ят = | каçă = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_1/Kelle/9.pdf | автор = | кăларăм = [[Знание. Понимание. Умение]] | тĕс = | вырăн = | çул = 2005 | том = | номер = 1 | страницăсем = 69-70 }} * {{статья | автор = Колин К. К. | пуçелĕк = Неоглобализм и культура: новые угрозы для национальной безопасности | тăван ят = | каçă = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_2/Kolin/13.pdf | автор = | кăларăм = [[Знание. Понимание. Умение]] | тĕс = | вырăн = | çул = 2005 | том = | номер = 2 | страницăсем = 104-111 }} * {{статья | автор = Колин К. К. | пуçелĕк = Неоглобализм и культура: новые угрозы для национальной безопасности (окончание) | тăван ят = | каçă = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_3/Kolin/10.pdf | автор = | кăларăм = [[Знание. Понимание. Умение]] | тĕс = | место = | çул = 2005 | том = | номер = 3 | страницăсем = 80-87 }} * [http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/4/Lukov_MV/ Луков М. В. Кулленхи культура] * {{статья | автор = Луков М. В. | пуçелĕк = Обыденная культура и культура повседневности | тăван ят = | каçă = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_3/Lukov_MV/28.pdf | автор = | кăларăм = [[Знание. Понимание. Умение]] | тĕс = | вырăн = | çул = 2005 | том = | номер = 3 | страницăсем = 199-203 }} * [http://kultura-blog.ru Культура пирки хыпарсен пухăмĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110601183437/http://www.kultura-blog.ru/ |date=2011-06-01 }} * [https://web.archive.org/web/20080517005525/http://www.roerich-museum.ru/rus/family/nkr/about_culture/index.php?PHPSESSID=8de112d2bd0b687219a6bc5b6d845324 Статьи Николая Рериха о культуре] * [http://www.pedagogika-cultura.narod.ru Педагогика Культуры] — освещение вопросов культуры и самосовершенствования * [http://www.m-kultura.ru/termin-kultura/ Термин «культура» и его смысл в античности и Средневековье] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103092511/http://www.m-kultura.ru/termin-kultura/ |date=2012-01-03 }} * [http://prozaru.com/2009/05/osnovnyie-ugrozyi-i-opasnosti-dlya-kulturyi-v-xxi-veke/ Гуреев, М. В. Основные угрозы и опасности для культуры в XXI веке.], [http://www.proza.ru/2009/07/29/786] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111111050157/http://www.proza.ru/2009/07/29/786 |date=2011-11-11 }} * [http://slovari.yandex.ru/~книги/Энциклопедия%20социологии/Антропология%20культурная/ Антропология культурная]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/4/Lukov_MV/ Луков М. В. Кулленхи культура] [[Категори:Этеплĕх]] [[diq:Portal:Zagon]] jd86eyo92vmel2ol0jnqrctszavwdgh 0 13834 879038 863681 2026-11-06T14:42:25Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879038 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Oost-Fries Paard Lithografie 1898.png|мини|Лаша. Отто Ирелман ĕçĕ. 1898.]] '''Лаша''' (''Ут'') ({{lang-la|Equus ferus caballus}}), ирĕкре çÿренĕ лашана ({{lang-la|Equus ferus}}) — курăк çиекен алла вĕрентнĕ аш, тир паракан килти выльăх. [[Мăшăрсăр чĕрнеллисем|Мăшăрсăр чĕрнеллисен]] [[сĕтпе ӳсекенсем|сĕтпе ӳсекенсен]] ушкăнĕ, пĕр чĕрнеллĕ, икĕ чĕчĕллĕ, çӳлти шăлĕсем те пур, çын алла вĕрентнĕ те халĕ те усă курать. Ĕлĕк ăна кӳлсе урапапа, çунапа çӳреме, пахча сухалама, утланса ĕне кĕтӳне кĕтме тытса усранă. Лашана çулла çерем çине кăкарса хураççĕ, хĕлле утă, сĕлĕ çитереççĕ. Çурине тиха, амине кĕсре, аçине ăйăр теççĕ. Моторсен вăйне лашан вăйĕпе виçеççĕ. == Пулса кайни == [[Ӳкерчĕк:Horse bones ugglan.jpg|thumb|left|Лаша кĕлетки.]] Хальхи лаша [[Пржевальский лаши]]нчен мар, ĕлĕххи тискер лашаран — [[тарпан]]ран пулса кайнă. === Çӳллĕшпе йывăрăш === == Усă курни == [[Ӳкерчĕк:Horse-and-pony.jpg|200px|thumb|Лашапа пони]][[Ӳкерчĕк:Horse_of_Molavi.jpg|150px|thumb|Лаша]][[Ӳкерчĕк:15th century egyptian anatomy of horse.jpg|thumb|150px|Авалхи Икĕпатри лаш анатоми атласĕ]] == Лашасем вăрçăра == [[Ӳкерчĕк:Policja konna Poznań.jpg|thumb|Туçи полици офицерĕ. Польша.]] == Эволюци == [[Ӳкерчĕк:Grey_horse_1567.jpg|thumb|250 px|Лаша [[казахстан]] çеçенхирĕнче.]] == Вуламалли == 1. ''Ливанова Т.'', Лошади. — М.: ООО «Издательство АСТ», 2001. — 256 с. 2. ''Энтони Д., Телегин Д. Я., Браун Д.'', Зарождение верховой езды // В мире науки, 1992. № 2. 3. ''Гамкрелидзе Т. В., Иванов В. В.'', Миграции племён — носителей индоевропейских диалектов — с первоначальной территории расселения на Ближнем Востоке в исторические места их обитания в Евразии // Вестник древней истории, 1981. № 2. 4. ''Клягин Н. В.'', Происхождение цивилизации (социально-философский аспект), ЦОП Института философии РАН. — М., 1996. 5. ''Mircea Eliade'', Histoire des croyances et des idees religieuses. Tome I. De l’age de la pierre aux mystere d’Eleusis. P.: Payot, 1976. — М.: Критерион, 2002. == Лашасем илемлĕ литературăра == * [[Толстой Лев Николаевич]]. [http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_0134.shtml Холстомер. История одной лошади]. * [[Слуцкий, Борис]]. [http://www.stihi-rus.ru/1/Sluckiy/17.htm Лошади в океане]. * [http://forums.zooclub.ru/showthread.php?t=832 Стихи про лошадей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411083706/http://forums.zooclub.ru/showthread.php?t=832 |date=2008-04-11 }}. * [https://web.archive.org/web/20071220040727/http://www.horsecity.ru/phpBB2/viewtopic.php?p=85882&sid=99163609f43972814ce78d2fb0940a46 Стихи, посвящённые лошадям]. * [[Невзоров, Александр Глебович]]. Лошадиная Энциклопедия. == Çаплах пăхăр == * [[Ашак]] == Каçăсем == * [http://www.horseplanet.ru Лашасен планети] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412080540/http://www.horseplanet.ru/ |date=2008-04-12 }} * [http://www.hauteecole.ru Невзоров От Эколь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080409214613/http://www.hauteecole.ru/ |date=2008-04-09 }} * [http://www.horsemag.ru HorseMag — ăслăлăх тата лашасем] * [http://www.smi21.ru/?mode=publication&publication=424388&p_date=09.04.2009&date=09.04.2009 Утсăр - алăсăр пекех (Хыпар)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722011545/http://www.smi21.ru/?mode=publication&publication=424388&p_date=09.04.2009&date=09.04.2009 |date=2011-07-22 }} * [http://chuvash.org/news/12665.html Лаша спорчӗн ӑмӑртӑвӗ иртнӗ] {{Лашасем}} [[Категори:Лаша ăрачĕсем]] [[Категори:Килти выльăх]] [[Категори:Лашасем]] [[Категори:Сĕтпе ӳсекенсем]] [[Категори:Килти чĕрчунсем]] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Чĕрчунсем]] [[Категори:Килти лаша]] 5h4lajquawmuhbneqh8fop65spqkbfe 0 13849 879149 795057 2026-11-06T23:27:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879149 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Нарспи}} {{Мюзикл карточки |ячĕ = Нарспи |кĕçĕн пуçелĕк = |тăван_ячĕ = |ӳкерчĕк = Narspi.jpg |ӳкерчĕк_пысăкăшĕ = 240px |алпусни = Нарспи (Наталья Ильц). 2008 çул. |мусăк = [[Казаков Николай Нилович|Николай Казаков]] |сăмахсем = [[Иванов Константин Васильевич|Константин Иванов]]. |либретто = [[Чиндыков Борис Борисович|Борис Чиндыков]]. |никĕс = «[[Нарспи (поэма)|Нарспи]]» поэма |лартнисем = 2006 - [[Шупашкар]] |чыславсем = }} [[Иванов Константин Васильевич|Константин Иванов]] çырнă [[Нарспи (поэма)|Нарспи]] паллă чăваш поэмипе хатĕрленĕ. Кĕвĕçи [[Казаков Николай Нилович|Николай Казаков]]. Либреттăна [[Чиндыков Борис Борисович|Борис Чиндыков]] хатĕрленĕ. Премьера Шупашкарти филармонинче 2008 çулхи пуш уйăхĕн 20-21-мĕшĕнче иртнĕ. Чăваш Республикин правительстви мюзикл тума пĕр миллион тенкĕ панă. Спонсорсем те пулăшнă. Тĕп рольсенче: * Наталья Ильц (Нарспи) * Александр Васильев (Сетнер)<ref>[http://republic.cap.ru/2007_54/21.HTM Политика сцене не помеха]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Çавăн пекех == * [[Нарспи (опера)]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.youtube.com/watch?v=URmexQ-updc Нарспи мюзикл] — Youtube'ри мюзиклпа паллаштаракан видео (ӳкерчĕксемпе юррисем) * [http://www.youtube.com/watch?v=wUL0ngRjd5E Николай Казаков кĕвĕçи Нарспи мюзикл çинчен] — Чăваш Ен хыпарсен кăларăмĕн сыпăкĕ. * [https://web.archive.org/web/20241220165700/https://smi21.ru/?publication=171740 “НАРСПИ”: ПӖР ӖМӖР ИРТСЕН] — «Чăваш хĕрарăмĕ» хаçатри статья. * [http://gov.cap.ru/home/49/album/2008/20080320_narspi/index.htm фоторепортаж] * [http://www.sovch.chuvashia.com/?p=1855 Николай КАЗАКОВ: Чувашский сюжет способен захватить всех] — «Советская Чувашия» хаçатри статья. * [http://chuvash.org/news/13878.html «Нарспи» мюзикла тӳлевсĕр кăтартĕç] {{music-stub}} [[Категори:Мюзикл]] [[Категори:Нарспи]] 3qnpsy813o7kykg6mohophvje2rfvos 0 13899 879135 872080 2026-11-06T22:21:19Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879135 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын}} '''Митта Александр Наумович''' — совет тата раççей [[режисcёр]]ĕ, сценарисчĕ, [[актёр]]ĕ. [[1933]] çулхи [[пуш, 28|пуш уйăхĕн 28-мĕшĕнче]] [[Мускав]]ра çуралнă. Чăн хушамачĕ ''Рабинович'' <ref>[http://www.old.close-up.ru/?r_service=persons&r_page=show&r_id=446 «Крупный план»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009052703/http://www.old.close-up.ru/?r_service=persons&r_page=show&r_id=446 |date=2007-10-09 }}</ref>. == Хушамачĕ == [[Лисина Ева Николаевна|Ева Лисина]], паллă чăваш çыравçи, каланă тăрăх, [[Петрова Ираида Алексеевна|Ираида Петрова]], "Сатурпа Илем", "Савпипе Кришна", т. ыт. те хайлавсен авторĕ, паллă Александр Миттана псевдоним тупма пулăшнă. Пĕррехинче вĕсен пуйăсра ,пĕр купере кайма тӳр килнĕ. Чăваш çыравçи тăван халăхĕн пуян культури çинчен каласа тĕлĕнтернĕ. Паллă çынсем, [[Петĕр Хусанкай]], [[Митта Ваçлейĕ]] çинчен каласа панă. Режиссёр вара хăй те чăваш ятпа çӳреме шутланă, ''Митта'' псевдоним илнĕ.<ref>[http://oldforum.chuvash.org/cgi-bin/ikonboard.cgi?act=ST;f=1;t=2087;st=136 Chuvash.org канашлăвĕнче Карсаков каласа пани] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821182040/http://oldforum.chuvash.org/cgi-bin/ikonboard.cgi?act=ST;f=1;t=2087;st=136 |date=2019-08-21 }}</ref><ref>[http://chuvash.org/e/d09cd0b0d0bbd182d0b0d0bd20d181c483d0bcd0b0d18520d0bfd183d0bbd0bdc483e280a62028d0a7d0a5d0a7d0add0a429 Фомин Э. Чи хитре чĕлхи. - кивçен илнĕ хушамат]</ref>. Чăвашла Миттасемпе çыхăннă пулсан та, хушаматăн историйĕ чылай ансатрах пулма кирлĕ. Мĕншĕн тесен пулас режиссёр Мускаври хăтлав институтĕче Митта Ваçлейĕн хĕрĕпе Нарспипе (Нарсьăпа) пĕрле вĕреннĕ. == Фильмографи == # [[1961]] — Друг мой, Колька! — режиссёр # [[1962]] — Без страха и упрека — режиссёр # [[1965]] — Звонят, откройте дверь — режиссёр # [[1966]] — Июльский дождь — актёр # [[1969]] — Гори, гори, моя звезда — режиссёр, сценарист # [[1972]] — Точка, точка, запятая — режиссёр, сценарист # [[1974]] — Москва, любовь моя — режиссёр, сценарист # [[1976]] — Сказ про то, как царь Пётр арапа женил — режиссёр, сценарист # [[1979]] — Экипаж — режиссёр, сценарист # [[1982]] — Сказка странствий — режиссёр, сценарист # [[1988]] — Шаг — режиссёр, сценарист # [[1990]] — А в России опять окаянные дни — сценарист # [[1991]] — Затерянный в Сибири — режиссёр, сценарист # [[2000]] — Граница: Таежный роман — режиссёр # [[2002]] — Раскалённая суббота — режиссёр == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://mitta.ru Митта Александрĕн сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220701125039/https://mitta.ru/ |date=2022-07-01 }} * [http://rg.ru/2008/03/28/mitta.html интервью] — «Российская газета», 2008-03-28 [[Категори:Раççей режиссёрĕсем]] nm7wohcc3vstltwgm7ntsehg5fmnp94 0 15469 879221 766723 2026-11-07T05:07:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879221 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Bak Botaurus stellaris Poznan ZOO.jpg|thumb|200 px|Пысăк чăмăш]] [[Ӳкерчĕк: Botaurus stellaris (Marek Szczepanek).jpg|thumb|200 px|Пысăк чăмăш]] [[File:Botaurus stellaris MHNT.ZOO.2010.11.50.8.jpg|thumb|200 px| ''Botaurus stellaris'']] '''Пысăк чăмăш''' е '''Шур вăкăрĕ''' (лат. Botaurus stellaris) — [[кăвакал]]тан пысăкрах кайăк, ури тата [[мăй]]ĕ вăрăм пирки тата пысăкрах курăнать. Вăрттăн пурăнать, [[каç]]хине кăна [[апат]]а тухать, хăрушлăх пулсан [[хăмăш]] пек тăсăлса тăрать, [[çил]]е май сулланать. Çăмартисем (3-5) [[шурă]], ами пĕчченех пусра, аçи чĕпписене çитерме çеç хутшăнать. Пус вăхăчĕ - 25-26[[ кун]]. [[Ака]] уйăхĕнче вĕçсе килеççĕ, [[авăн]]ра пĕчченшерĕн вĕçсе каяççĕ. Ӗлĕкрех чăмăшсен йышĕ хальхинчен самай пысăкрах пулнă. ==Вуламалли== * А. Э. Брэм — Жизнь животных. Птицы. Том II. гл. «[http://ornithology.su/books/item/f00/s00/z0000009/st016.shtml ПОДОТРЯД: Цаплевые (Ardeae)]» * Жизнь животных т.6 Птицы. — М.: Просвещение, 1986. * Ганзак Я. Иллюстрированная энциклопедия птиц. — Прага: Артия, 1990. * Бейчек В., Штясны К. Птицы. Иллюстрированная энциклопедия. — М.: Лабиринт-пресс, 2004. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20210925123046/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds/41.html Позвоночные животные России: Пысăк чăмăш] {{biology-stub}} [[Категори:Евразири вĕçен кайăксем]] [[Категори:Африкăри вĕçен кайăксем]] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем]] [[Категори:Чарлан йышшисем]] 9vsm700etsce3rq3w26rj1kqt9nc724 0 15658 879304 875182 2026-11-07T11:30:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879304 wikitext text/x-wiki {{Урăх пĕлтерĕшсем|Талыш (пĕлтерĕшсем)}} {{Халăх| |group=Талышсем |image= |poptime= Официаллă тĕнчере 200.000 яхăн, урăх хыпарпа 350.000 ытла (хаклав)<ref name="OSCE">[http://www.osce.org/documents/ob/2006/08/23087_en.pdf Hema Kotecha, Islamic and Ethnic Identities in Azerbaijan: Emerging trends and tensions, OSCE, Baku, July 2006, p.34. "''Only in 1989 did the census register the Talysh ethnicity. 376,800 in Azerbaijan is the 1999 official population, undoubtedly an under-representation (given the problems with registering as Talysh.''"@]</ref> |popplace= {{Азербайджан ялавĕ}}[[Азербайджан]]:<br /> 76 841 çын (1999 ç. çырав)<ref>[http://www.eurasianet.org/resource/azerbaijan/hypermail/200103/0062.html eurasianet.org (1999)]</ref> е 100 000 çын (хаклав) е <br /> 300 000 çынна çити (хаклав).<ref name="Амелина"/><br /> * [[Ленкорань экономика районĕ|Ленкорань]] {{Иран ялавĕ}}[[Иран]]:<br /> 100 000 çын (1993 ç. хаклав)<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tly Talysh]</ref> е 150 000 çын (хаклав) .<ref name="Амелина"/> * [[Гилян]] {{Раççей ялавĕ}}[[Раççей]]:<br /> 2&nbsp;548 (2002 ç. çырав)<ref name="perepis">{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463|title=2002 çулхи Пĕтĕм Раççейри халăх çыравĕ|lang=|publisher=|accessdate=2009-12-24}}</ref> <br /> |langs= [[талыш чĕлхи|талыш]], çаплах [[азербайджан чĕлхи|азербайджан]], [[перс чĕлхи|перс]] |расă = [[Европа евĕр расă]]н [[Каçпи раси|Каçпи тĕсĕ]] |related= [[Татсем]], [[Осетинсем]], [[Гилянсем]] |rels= [[Шиитсем|мăсăльман-шиитсем]] тата [[мăсăльман-суннитсем]] |кĕрет = }} '''Талышсем́''' ({{lang-tly|толыш}}) — [[иран халăхĕсем|арирен пулса тухнă]], [[кавказ]]ăн чылай [[субстрат|субстрачĕпе]] улшăннă халăх<ref name="измаилова">[http://www.bakililar.az/ca/photos/izmailova.html Измайлова А.А Талыши (Этнокультурные процессы).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051001184945/http://www.bakililar.az/ca/photos/izmailova.html |date=2005-10-01 }}</ref> [[Каçпи тинĕсĕ|Каçпин]] кăнтăр-анăç çыранĕ патĕнче ([[Азербайджан|Азербайджан Республикин]] кăнтăр-тухăçĕ тата [[Ислам Республики Иран|Иранăн]] çурçĕр-анăçĕ) [[Талыш]] тăвĕ çинче тата ту умĕнче пурăнаççĕ. Тĕнĕпе кăнтăр талышсем — мăсăльман-суннитсем ([[Накшбанди]] [[суфи тĕн йăли|суфи]] орденĕ), çурçĕрсем — мăсăльман-шиитсем. Пĕтĕмĕшле йышĕ — 200 000 яхăн çын. Антропологипе [[Европа евĕр расă|европа евĕр расăн]] [[Каçпи раси|каçпи тĕсĕ]] шутне кĕреççĕ. == Кун-çулĕ == : {{main|Талыш кун-çулĕ| Кадусии}} [[Ӳкерчĕк:Талыши.gif|250px|thumb|Туçи-талышсем. XVIII ĕмĕрти литографи.]] == Чĕлхе == {{main|Талыш чĕлхи}} == Территорипе вырнаçăвĕ == [[Ӳкерчĕк:Masalli Azerbaijan nature 1.jpg|thumb|right|300px|Азербайджанăн Масалла районĕ]] == Халăх йышĕ == == Паллă талышсем == * [[Талышинский Мир Ибрагим-хан]] — раççей çарпуçĕ, Раççей Император Çарĕн генерал-майорĕ, Кавказ вăрçине хутшăннă. * [[Исраил Мамедов]] — талыш юрăçи, Талыш халăхĕн сăвăçи. * [[Ашрафов Балоглан Ханоглан оглу|Балоглан Ашрафов]] — азербайджан юрăçи. * [[Шейх Захид Гилани]]<ref>[http://atropat.narod.ru/moa.html профессор Б. В. Миллер. Талышский язык и языки азери]</ref> — Вăтам ĕмĕрсенчи тĕн ĕçченĕ тата халăха çутта кăлараканĕ. * [[Исмаил Шабанов]] — «Талыш диаспори» регионри этем пĕрлĕх йĕркелĕвĕн ертӳçи. * [[Новрузали Мамедов]] — талыш ăсчахĕ тата этем пĕрлĕхĕн ĕçченĕ, «Толыши сядо» хаçатăн тĕп редакторĕ пулса ĕçленĕ, политикăпа айăпласа тĕрмене хупнă, азербайджан тĕрминче асапласа вĕлернĕ. * [[Фахраддин Абосзода (Аббасов)]] — талыш ăсчахĕ тата этем пĕрлĕх ĕçченĕ, «Шавнышт» хаçатăн редакторĕ. * [[Гилал Мамедов]] — правохӳтĕлевçи, талыш паллă ĕçченĕ * [[:en: Atakhan Abilov|Атахан Абилов]] — тĕнче юрисчĕ, правохӳтĕлевçи, талыш паллă ĕçченĕ. * [[Муслимов Ширали|Ширали Муслимов]] — талыш чабанĕ, 168 çул пурăннă. * [[Эйвазов Махмуд Багир оглы]] — Азербайджанри, малтанхи СССР тата тĕнчере халĕ пурăнакансен чи ватă çын. * [[Паша-заде Гаджи Аллахшукюр]] — талышсен тĕн йалипе этем пĕрлĕхĕн ĕçченĕ, Кавказ Мăсăльманĕсен Тытăмлăхĕн пуçлăхĕ, 2003 çулта Кавказ мăсăльманĕсен XI съездĕнче пурнăç тăршшипех шейх-уль-ислам ята тивĕçтернĕ. * [[Фамил Джафаров]] — талышсен тĕн йалипе этем пĕрлĕхĕн ĕçченĕ, РФ мăсăльман-шиичĕсен чун-чĕмлĕ тытăмлăхĕн ертӳçи. * [[Тагиев Джавид]] — азербайджан боксёрĕ, Европа чемпионачĕн парнине тивĕçнĕскер, 2004 çулхи Олимп вăййисене хутшăннă Азербайджан командин пайташĕ. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Талыш кун-çулĕ]] * [[Талыш тăвĕсем]] * [[Муган çеçенхирĕ]] * [[Талыш-Муган Автономи Республики]] * [[Азери (чĕлхе)]] * [[Кадуси]] == Асăрхавсем == <div class="reflist4" style="height: 220px; overflow: auto; padding: 3px" > {{асăрхавсем|2}} </div> == Каçăсем == * [http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/108/696.htm БСЭ. Талышсем]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://simurg-art.by/art/Tolishradio.php Радио, талыш чĕлхипе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081101053022/http://simurg-art.by/art/Tolishradio.php |date=2008-11-01 }} * [http://www.bakililar.az/ca/photos/izmailova.html#_edn10 Измайлова А. А. Кандидат исторических наук, Зав. отделом этнографии Музея Истории Азербайджана АН Азербайджана. Талыши (Этнокультурные процессы)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051001184945/http://www.bakililar.az/ca/photos/izmailova.html#_edn10 |date=2005-10-01 }} * [http://talysh.com/ Талыш канашлăвĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801084441/http://talysh.com/ |date=2010-08-01 }} * [http://tolishpress.org/ Толышпресс] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200815104432/http://tolishpress.org/ |date=2020-08-15 }} * [http://www.talish.info/ Талышинфо] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323005205/http://talish.info/ |date=2010-03-23 }} * [http://www.talishica.ru/ Виртуаллă талыш килĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211202404/http://www.talishica.ru/ |date=2009-02-11 }} * [http://www.talish-media.narod.ru/ Талыш-медиа] * [http://www.atropat.narod.ru/ Атропат] * [http://tolishpress.org/news/13.html Ф. Абасзода. Талышский народ лицом к лицу со временем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208073535/http://tolishpress.org/news/13.html |date=2008-12-08 }} * [https://web.archive.org/web/20231206015425/https://atropat.ru/ Атропат] * [http://regnum.ru/news/polit/1329211.html Лидер талышского народа попросил политического убежища в России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100927222206/http://www.regnum.ru/news/polit/1329211.html |date=2010-09-27 }} {{Иран чĕлхиллĕ халăхсем}} {{Азербайджан халăхĕсем}} [[Категори:Иран халăхĕсем]] [[Категори:Азербайджан халăхĕсем]] [[Категори:Арамаçи халăхĕсем]] [[Категори:Мăсăльман халăхĕсем]] [[Категори:Талышсем]] [[fa:تالش]] jng28r341vhh7jd65z0wy1yluxmgax9 0 15775 879134 765776 2026-11-06T22:19:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879134 wikitext text/x-wiki '''Минск''' ({{lang-be|Менск, Мінск}}) — [[Белоруси]]н тĕп хули. Çĕршывăн транспорт çыхăнăвĕн, политика, хуçалăх, культура тата ăслăх тĕпĕ. === Тавралăхĕ === [[Ӳкерчĕк:Minsk city (Belarus), Sentinel-2 satellite image, 2019-05-19.jpg|thumb|right|300px|Космосран сăнасан]] == Халăхĕ == === Улшăнăвĕ (динамика) === [[Ӳкерчĕк:Minskpeople.gif|thumb|170px|right|Минскра пурăнакансен йыш улшăнăвĕн графикĕ]] {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;" | &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Çул &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ! style="background:#efefef;" | Халăхĕ |- | 1750 || align="right" | 8 000 |- | 1800 || align="right" | 11 000 |- | 1850 || align="right" | 24 000 |- | 1880 || align="right" | 41 700 |- | 1897 || align="right" | 90 900 |- | 1900 || align="right" | 91 500 |- | 1910 || align="right" | 110 900 |- | 1921 || align="right" | 117 600 |- | 1939 || align="right" | 238 800 |- | 1959 || align="right" | 509 500 |- | 1970 || align="right" | 907 100 |- | 1979 || align="right" | 1 262 000 |- | 1985 || align="right" | 1 472 000 |- | 1990 || align="right" | 1 613 000 |- | 2000 || align="right" | 1 688 000 |- | 2007 || align="right" | 1 814 000 |- |} |} == Истори == === [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]] === == Каçăсем == * [http://www.minsk.gov.by/ Минск ĕçтăвкомĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120401011444/http://minsk.gov.by/ru/ |date=2012-04-01 }} * [http://www.minsk-old-new.com/ Ватă тата çĕнĕ Минск] * [http://minchanin.esmasoft.com/maps/ Тĕрлĕ çулсенчи Минск картти] * [http://www.map.by/ Минск on-line картти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309083418/http://map.by/ |date=2016-03-09 }} * [https://web.archive.org/web/20240822031915/https://moigorod.by/ Минск "Ман Хула" электронлă on-line карттă] * [http://21.by/spravka/ Минскăн хула хыпарĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917080058/http://21.by/spravka |date=2008-09-17 }} {{Европăри тĕп хуласем}} [[Категори:Минск]] [[Категори:Мегаполиссем]] [[Категори:Беларуç]] k79d379e7skz7belxbxywmjtfxblrgr 0 15968 879101 711671 2026-11-06T20:00:35Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879101 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:0062.JPG‎|thumb|Банкăн тĕп офисĕ]] [[Ӳкерчĕк:MDM_bank.jpg|thumb|Банкăн Мусакаври филиалĕ.]] '''МДМ-Ба́нк''' — раççей пысăк [[банк]]ĕсенчен пĕри. Тулли ячĕ — «МДМ-Банк» Акционерлă Коммерци Банкĕ (уçăмлă акционерлă общество). Тĕп офисĕ — [[Мускав]], Котельническая наб. 33, çурт 1. [[1993]] çулхи раштавра йĕркеленĕ. Директорсен Канашĕн ертӳçи — [[Вьюгин Олег Вячеславович |Олег Вьюгин]], правлени ертӳçи — [[Мишель Перирен]]. == Акционерĕсем == МДМ-Банкăн тĕп акционерĕсем [[Попов Сергей Викторович|Сергей Поповпа]] Мартин Андерссон. ==Ӗçлĕхĕ == == Каçăсем == * [http://www.mdmbank.ru МДМ-Банкăн официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180224030529/http://mdmbank.ru/ |date=2018-02-24 }} * [http://www.mdmbank.com Сайт акăлчанла] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070828111813/http://www.mdmbank.com/ |date=2007-08-28 }} * [http://www.cbr.ru/credit/coinfo.asp?id=450000404 Банксен хыпарĕсемРаççей банкĕн сайтĕнче] * [http://www.sandp.ru/page.php?path=issuer&id=58 Банксен кивçенлĕх рейтингĕ Standart&Poors сайтĕнче] {{Ĕçлемен каçă|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Çавăн пекех пăхăр == [[Раçсейри банксем]] {{Раççей банкĕсем}} [[Категори:Раççей банкĕсем]] n4rjapjhpyj5flmmogbutb0ecx9zjwv 0 16096 879030 860721 2026-11-06T14:14:43Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879030 wikitext text/x-wiki '''Джон Фицдже́ральд Ке́ннеди''' ({{lang-en|John Fitzgerald Kennedy}}, '''JFK''' е '''Джек''' {{lang-en|Jack}}) — [[АПШ]] [[1961]]—[[1963]] çулсенчи [[АПШ президенчĕсен шучĕсем|35-мĕш президенчĕ]]. Кеннеди — АПШ-н пĕрремĕш президент-[[католик]], [[XX ĕмĕр]]те çуралнă президент, çĕршывăн историнче суйланă чи çамрăк президент <ref>http://www.hrono.ru/196_us.html</ref>. [[Джон Кеннедине вĕлерни|Тупсăмсăр вĕлерӳпе]] вĕçленнĕ Кеннедин икĕ çуллăхлă президентлĕхĕ [[Кариб кризисĕ]]пе, америкăн хура ӳтлĕ çынсене шурă ӳтлисеннипе тивĕçĕпе танлаштарнипе, АПШ-н космослăх «[[Аполлон (программа)|Аполлон]]» программипе историре паллă пулса юлать. [[Ӳкерчĕк:John F Kennedy 1964 Issue-5c.jpg|thumb|left]] == Çемйе == == Президенчĕлĕх == [[Ӳкерчĕк:John_F_Kennedy_Official_Portrait.jpg|thumb|Шурă çуртăн президент галерейин официаллă портречĕ.]] == Сарăмсăр вилĕмĕ == == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20050818223756/http://german.imdb.com/title/tt0057393/ PT 109] [[IMDB]] çинче * [http://german.imdb.com/title/tt0085044/ Kennedy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224152537/http://german.imdb.com/title/tt0085044/ |date=2008-02-24 }} [[IMDB]] çинче * [http://german.imdb.com/title/tt0102138/ JFK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027072017/http://german.imdb.com/title/tt0102138/ |date=2007-10-27 }} [[IMDB]] çинче * [http://german.imdb.com/title/tt0106035/ J.F.K.: Reckless Youth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410201352/http://german.imdb.com/title/tt0106035/ |date=2014-04-10 }} [[IMDB]] çинче * [http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=17891 СССР ЮÇӖМ-ĕн АПШ президент пулас кандидачĕ Дж. Ф. Кеннеди çинчен политикăллă хыпарлăхĕ (1960, çурла).] {{АПШ президенчĕсем}} [[Категори:АПШ демокрачĕсем]] [[Категори:Çу, 29 çуралнисем]] [[Категори:1917 çулта çуралнисем]] [[Категори:Массачусетсра çуралнисем]] [[Категори:Чӳк, 22 вилнисем]] [[Категори:1963 çулта вилнисем]] [[Категори:Далласра вилнисем]] [[Категори:АПШ президенчĕсем]] [[Категори:АПШ сенаторĕсем]] [[Категори:Харвăртран вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Вĕлернĕ политиксем]] [[Категори:Политик-католиксем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] 7t8u7mxh4hvb4y4qii8wchdkuev5c94 0 16128 879188 862633 2026-11-07T03:07:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879188 wikitext text/x-wiki '''Пахам Утравĕсен Пĕрлешӳлĕхĕ''' ({{lang-en|'''Commonwealth of the Bahamas'''}}), '''Пахамсем''' ({{lang-en|'''Bahamas'''}}) — [[Флорида]] çурутравĕнчен кăнтăр-тухăçалла, [[Куба|Кубăран]] çурçĕрелле вырнаçнă [[Кариб тинĕсĕ]]нчи пĕр ятлă утравсенчи патшалăх. Архипелаг шутне '''700''' яхăн утрав (вĕсенчен 30-ĕнче кăна çын пурăнать) тата 2000 коралл рифĕ кĕрет. == Истори == Утравсене [[Христофор Колумб]] [[1492]] çулта уçнă. Архипелагăн пĕр утравĕ — Уотлинг утравĕ ([[Сан-Сальвадор (Пахам утравĕ)|Сан-Сальвадор]]) — Çĕнĕ Тĕнчен Колумб [[1492]] çулхи [[юпа, 12]] уçнă пĕрремĕш çĕрĕ. == Халăхĕ, тĕнĕ, чĕлхи == Халăх йышĕ — 307 пин çын (2008, утă тĕлне шутлани). == Хуçалăхĕ == == Çутçанталăк никĕсĕсем == [[Ӳкерчĕк:CIA map of the Bahamas.png|thumb|right|250px|Пахам утравĕсем]] == Каçăсем == {{commons|Category:Bahamas}} * [https://web.archive.org/web/20081208204045/http://www.krugosvet.ru/articles/90/1009069/1009069a1.htm «Кругосвет» энциклопедийĕ] * [http://etur.ru/guide/bahamas/ Этур-ру: Çулçӳревçĕсем вали çырнисем] * [http://bahamas-tourizm-planet.blogspot.com/ Пахам утравĕсем çинчи çулçӳревлĕх] {{Анăç-Инди}} {{КАРИКОМ}} [[Категори:Пахамсем|*]] [[Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа]] q5owpb50l858m3qaxx76s9odnji9m4j 0 16318 879309 852312 2026-11-07T11:49:50Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879309 wikitext text/x-wiki '''Геннадий Ильич Тафаев''' (Тафаев Кенати) — профессор ([[1999]]), истори ăслăхĕсен докторĕ ([[1995]]), [[çыравçă]], [[1953]] çулхи [[чӳк, 27|чӳкĕн 27-мĕшĕнче]], [[Чăваш Ен|Чăваш республикин]] [[Сĕнтĕрвăрри районĕ]]нчи [[Тупай Сĕмĕл|Туппай Сĕмĕл]] ялĕнче çуралнӑ. Халĕ [[И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университечĕ|Чăваш патшалăх педагогика университечĕн]] тӑван ҫӗршыв тата пӗтӗмӗшле истори кафедрин профессорӗ пулса ӗҫлет ([[2015]] ҫултан). == Кунçул тата ĕç-хĕл == Ăсчах 1953 çулта [[Чăваш Ен|Чăваш республикин]] [[Сĕнтĕрвăрри районĕ]]нчи [[Тупай Сĕмĕл|Туппай Сĕмĕл]] ялĕнче кун çутине курнă. Вăтам пĕлӳ илсенех 1970 çулта [[Шупашкар]]<nowiki/>ти комбинатра фотограф-лаборант пулса ĕслеме тытăнать. 1974 çулхи чӳк уйăхĕнче Геннадия Совет Çарне чĕнеççĕ. Хĕсметрен таврăнсан, вăл [[1977]] çулта [[И. Н. Ульянов ячĕллĕ Чăваш патшалăх университечĕ|Чăваш патшалăх университечĕн]] историпе филологи факультетне, истори уйрăмне вĕренме кĕрет. Университетра вĕреннĕ чухнех пулас ăсчах идеологи, социологи ыйтăвĕсемпе, тăван çĕрĕн культурипе кăсăкланать. Историк дипломне алла илсен Геннадий Ильич [[Çĕрпӳ районĕ|Çĕрпӳ районĕнчи]] Патӑръел вăтам шкулӗнче ĕçлеме пуҫлать. 1983 çулхи çурла уйăхĕнчен пуçласа 1984 çулхи кăрлач уйăхӗччен Çĕрпӳ районĕн «Октябрь çулĕ» хаçатăн пай ертӳçи пулса ĕçлет, 1984 çулхи кăрлач уйӑхӗнчен пуçласа 1986 çулхи чӳк уйӑхӗччен [[Çĕрпӳ|Çĕрпӳ хулинчи]] Республикăн культурӑпа ҫут ӗҫ училищинче вӗрентет. 1986 çултанпа Геннадий Ильич хастаррăн республикăри политика пурнăçне хутшăнма тытăнать, Урал-Атăл регионĕнчи партисен юхăмĕсем пирки социологи тĕпчевĕсене ирттерет. 1988 çулта Тафаев [[Чăваш патшалăх И. Н. Ульянов ячĕллĕ университечĕ|Чăваш патшалăх университечĕн]] ССКП историпе политоллоги кафедрине аслă вĕрентӳçĕ вырăнне ĕçлеме куçать. 1991 çулта ăна истори ăслăхĕсен кандидачĕ хисепе, доцент ăсчах хисепе тивĕçтереççĕ. 1995 çулта Геннадий Ильич ăслăлăх тухтăрĕн диссертацине хӳтĕлет. [[1999]] çулта вăл профессор пулса тăрать. 1998-1999 çулсенче Тафаев Израилĕн Раççейри тата ИПТ-ри уçă университетĕнче пĕлу пухать. 2000 çулта Генадия Тафаева Раççей социологĕсен пĕрлĕхĕн Чăваш уйрăмĕн председателĕ пулма суйлаççĕ. 2001 çулта [[И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университечĕ|Чăваш патшалăх педагогика университечĕн]] пĕтĕмĕшле тата регионри истори кафедрин ертӳçи пулма сĕнеççĕ. 2010-2015 ҫулсенче – тӑван ҫӗршыв тата регионри истори кафедрин профессорӗ, [[2015]] ҫултан – тӑван ҫӗршыв тата пӗтӗмӗшле истори кафедрин профессорӗ пулса ӗҫлет. Çаплах Геннадий Тафаев «Атăлçи Пăлхар» историпе культура фонд председателĕн çумĕ пулса тăрăшать, радиопа каласа параччĕ. == Ӗçĕсем == Тафаев — 200 ытла кĕнеке авторĕ #Введение в чувашскую историю. — Шупашкар, 2001 <ref>[http://republic.cap.ru/2001_81-82/75.HTM Ялгир П. Об истории народа — просто и доступно]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> #История чувашского народа и Чувашии в иллюстрациях с древнейших времен до сер. XVI в.: Учебное пособие. — Шупашкар: ЧГПУ, 2003 #Атлас истории чувашского народа и Чувашии с древнейших времен до сер. XVI в.: Учебное пособие. — Шупашкар, 2003 #История чувашского народа и Чувашии: Учебное пособие. — Шупашкар, 2003 #Практикум по истории чувашского народа и Чувашии: Учебное пособие. — Чебоксары: ЧГПУ, 2003; Чувашская цивилизация. — Шупашкар, 2003 #Болгарская цивилизация. — Шупашкар, 2003; Цивилизационный подход в изучении истории чувашского народа и Чувашии. — Шупашкар, 2004 #Чувашская локальная цивилизация: Учебное пособие. — Шупашкар, 2004 #Чувашская цивилизация: монография. — Шупашкар, 2005 #Чувашская локальная цивилизация. — Народная школа, 2005. Вып. 6. — С. 39-43. #Введение в историю Чувашии: учеб. пособие. - Шупашкар: Издательство ГУП "ИПК "Чувашия", 2009. - 144 с. (формат А4) #Смена цивилизации: учеб. пособие. - Шупашкар: Издательство ГУП "ИПК "Чувашия", 2009. - 156 с. #Праболгары в сообществе цивилизаций: учеб. пособие. - Шупашкар: Издательство ГУП "ИПК "Чувашия", 2010. - 160 с. #Трансформация древнеболгарской цивилизации: учеб. пособие. - Шупашкар: Издательство ГУП "ИПК "Чувашия", 2010. - 160 с. #Героические века древнеболгарской цивилизации : учеб. пособие. - Шупашкар: Издательство ГУП "ИПК "Чувашия", 2010. - 150 с. #Болгарская цивилизация в исследованиях ученых Среднего Поволжья: учеб. пособие. - Шупашкар: Издательство ГУП "ИПК "Чувашия", 2010. - 163 с. #Цивилизации Среднего Поволжья в процессе трансформации: учеб. пособие. - Шупашкар: Издательство ГУП "ИПК "Чувашия", 2010. - 150с. #Древнеболгарская цивилизация: синтез культур, языков и религий народов Среднего Поволжья: монография. – Шупашкар, 2011. – 220 с. #Цивилизационный путь развития чувашского народа. – Шупашкар, 2011. – 152 с. #Древнеболгарская цивилизация в Евразийском пространстве. – Шупашкар, 2012. – 319 с. [https://web.archive.org/web/20250124124834/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar/tafaev2.jpg] === Кĕнекесем === #«Цивилизация и геополитика», [[Шупашкар]], [[2008]]. == Вуламалли == Прокопьева, Р. Туппай юмӑҫ йӑхӗнчен тухнӑ паллӑ историк : [Геннадий Ильич Тафаев ҫинчен] / Р. Прокопьева // Самант. – 2011. – № 11. – С. 6-7. <nowiki>Степанов, В. Несӗлсен чӗнӗвӗ : [Геннадий Ильич Тафеев историк ҫинчен] / В. </nowiki> Степанов // Самант. – 2013. – № 10. – С. 18-19. Сергеев, Т. С. Тафаев Геннадий Ильич / Т. С. Сергеев // [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=3091 Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2011. – Т. 4 : Си-Я. – С. 193.] Тафаев Геннадий Ильич // Преподаватели Чувашского государственного педагогического университета им. И. Я. Яковлева (2011-2015). – Чебоксары, 2015. – С. 71-72. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://tafaj.blogspot.com/ Ăсчахăн блогĕ] * [http://makalval.livejournal.com/18891.html МОЙ УЧИТЕЛЬ ГЕННАДИЙ ТАФАЕВ] * [http://nasledie.nbchr.ru/personalii/uchenye/tafaev/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517141920/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/uchenye/tafaev/ |date=2018-05-17 }} * [http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar Ҫулталӑк кӗнеки=Книга года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829121419/http://www.old.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis_calendar |date=2017-08-29 }} {{stub}} [[Категори:Чăваш историкĕсем]] [[Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем]] 1oq4lj9yycaw2p0furcfbef4603m90u 0 16642 879113 794810 2026-11-06T20:53:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879113 wikitext text/x-wiki '''Мари-Тӗрек''' ({{lang-ru|Мари-Турек}}, {{lang-mhr|Марий Тӱрек}}) — хула евĕр паçулкă, Мари Турек районĕн тĕпĕ. Халӑх йышӗ — 5 163 ҫын (2010 ҫул). == Тавралăхĕ == Паçулкă [[Йошкар-Ола]]ран 105 çухрăмра (ҫул тăрăх — 125 ҫухрăм) хĕвел тухăç еннеле вырнаçнă. Чи çывăх чукун çул станцийĕ — [[Йошкар-Ола]]. == Кун-ҫул == Мари-Турек [[1719]] çулта никĕсленĕ. Хула евĕр паçулкă статуса [[1975]] çулта илнĕ. == Пурăнан халăх == {| class='standard' style='text-align: center;' width=65% |- class='bright' ! [[1979]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php</ref> !! [[1989]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php</ref> !! [[2002]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg2.php</ref> !! [[2010]]<ref>http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707072355/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |date=2011-07-07 }}</ref> |- class='bright' || 4 942 || 6 098 || 5 973 || 5 163 |} Нацисем (2002): [[вырăссем]] – 44,1%, [[марисем]] – 32,7%, [[тутарсем]] – 20,9%, [[удмуртсем]] – 1,3%. <ref name='база'>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert База микроданных Всероссийской переписи населения 2002 года.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190712135622/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert |date=2019-07-12 }}</ref> == Паллӑ вырӑнсем == * Пӑр Керменӗ * В. П. Мосолов ячӗллӗ музей == Пĕрлехи хыпарсем == Шыв ойконимĕ, МАРИЙ атрибучĕ кунта мари (çармăс) халăхĕ пурăннине палăртать (танл. Киров облаçĕнчи Уржум районĕн Вырăс Турек ялĕ). Халĕ паçулкăра хутăш халăх пурăнать. == Вуламалли == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=12 terrus.ru — база данных России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016113210/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=12 |date=2012-10-16 }} * [https://web.archive.org/web/20120504015134/http://ruspostindex.ru/12/0.html Почтовые индексы Марий Эл] * [http://www.terrus.ru/sources/stat/okato/id441.shtml ОКАТО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305014727/http://www.terrus.ru/sources/stat/okato/id441.shtml |date=2012-03-05 }} [[Категори:Мари Эл]] [[Категори:Марисем]] 1a6doprkgj6kpebhwnjbzwbrusk1p76 0 16743 879254 840921 2026-11-07T08:18:44Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879254 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Coat of Arms of Satka (Chelyabinsk oblast) (1983).png|thumb|100px|Герб (1983)]] '''Са́тка''' — [[Раççей Федерацийĕ]]н хули ([[1937]] çултанпа), [[Челепи облаçĕ]]н [[Челепи облаçĕн Сатка районĕ|Сатка районĕн]] административный тĕпĕ. Халăх йышĕ — 46,9 пин çын ([[2007]]). == Хуçалăхĕ == == Галерея == [[Ӳкерчĕк:Городской пруд в районе старой части Сатки.jpeg|thumb|center|700px|Саткăн вата пайĕнчи хула пĕви]] [[Ӳкерчĕк:Природа вокруг Сатки - лесная дорога.jpeg|thumb|center|700px|Сатка тавра çутçанталăкĕ - вăрман çулĕ]] [[Ӳкерчĕк:Карьер (глубина 300 м), где добывают магнезит.jpeg|thumb|center|700px|Магнезит карьери (тарăнăшĕ 300 м)]] [[Ӳкерчĕк:Сатка, малая Запань, вид с трамплина.jpeg|thumb|center|700px|Сатка, кĕçĕн Запань, трамплинран пăхсан]] [[Ӳкерчĕк:Сатка, дворец спорта комбината Магнезит.jpeg|thumb|center|700px|Сатка, Магнезит комбиначĕн спорт керменĕ]] [[Ӳкерчĕк:Сатка, городской пруд, лодки на приколе.jpeg|thumb|center|700px|Сатка, хула пĕви, çыранри кимĕсем]] [[Ӳкерчĕк:Зимняя Сатка.jpeg|thumb|center|700px|Хĕллехи Сатка]] == Каçăсем == * [http://sgkk.satka.org КУрПУн Сатка ту-керамика колледж-филиалĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171003162734/http://sgkk.satka.org/ |date=2017-10-03 }} * [http://www.mojgorod.ru/cheljab_obl/satka/index.html Сатка «Ман хула» энциклопедире] * [http://www.heraldicum.ru/russia/subjects/towns/satka.htm Сатка гербĕн историйĕ] * [http://www.satka.ru/ Хулан официаллă сайчĕ] * [http://www.satka.net/ Хулан хыпар порталĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081226174542/http://www.satka.net/ |date=2008-12-26 }} * [https://web.archive.org/web/20060906015552/http://www.magnezit.ru/ Хула тăвакан ĕç йĕркеленӳлĕхĕн сайчĕ] * [http://www.yums.ru/ Çурт-йĕр компанийе Южуралметаллургстрой] * [http://satrab.oblast74.ru/ «Саткинский рабочий» кăларăмĕн сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081214232142/http://www.satrab.oblast74.ru/ |date=2008-12-14 }} * [http://ahiop.com/ Сатка хулин порталĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090223190640/http://ahiop.com/ |date=2009-02-23 }} * [http://www.pereyezd.ru/readarticle.php?article_id=26 Сатка электровозĕсем] {{Челепи облаçĕн хулисем}} {{stub}} [[Категори:Челепи облаçĕн хулисем]] 7g9pf9260gfmtya5vunq50waxr7blst 0 16774 879020 862084 2026-11-06T13:25:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879020 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{РФ субъекчĕ |RuNm = Карел Республики<br> |OfNm1 = Республика Карелия<br> |OfNm2 = {{lang-krl|Karjalan tašavalta}}<br> |OfNm3 = {{lang-fi|Karjalan tasavalta}} |FSFlag = Flag of Karelia.svg |FSCoA = Coat of arms of the Republic of Karelia.svg |FlagLnk = Карел Республикин ялавĕ |CoALnk = Карел Республикин гербĕ |FSMap = Map of Russia - Karelia.svg |FSCtrWhat = Тĕп хули |FSCtrNm = [[Петрозаводск]] |AreaRnk = 18 |TotArea = 180&nbsp;520 |WaterPrcnt = кăштах кăна |PopRnk = 69 |PopQty = 614&nbsp;064 |PopCtDate = 2020 |PopDens = 3,4 |FedDistrNm = [[Çурçĕр-Анăç Федераци Тăрăхĕ]] |EcRegNm = [[Кайри Çĕпĕр]] |CadNo = 10 |LangLangs = s |OfLangs = [[вырăс чĕлхи|вырăс]] (патшалăх),<br> [[карел чĕлхи|карел]], [[вепс чĕлхи|вепс]] тата<br> [[финн чĕлхи|финн]] (официал) |HeadTtl = Руспублика пуçлăхĕ |HeadNm = [[Парфенчиков Артур Олегович|Артур Парфенчиков]] |ViceTtl = Правительство председателĕ |ViceNm = |LegislTtl = Патшалăх Канашĕн председателĕ |LegislNm = |FSAnthem = [[Карел Республикин гимнĕ]] |FSUTC = +0300 }} '''Карел Республики''' (лив. {{lang-krl|Karjalan tazavaldu}}, чӑн. {{lang-krl|Karjalan tašavalta}}, {{lang-fi|Karjalan tasavalta}}<ref>{{cite web|url=http://gov.karelia.ru/gov/Different/karelia3_f.html|deadlink=yes|title=Karjalan tasavalta (tiivistetty info)|lang=fi|accessdate=2011-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110912052138/http://gov.karelia.ru/gov/Different/karelia3_f.html|archivedate=2011-09-12}}</ref>, {{lang-vep|Karjalan Tazovaldkund}}; кӗске: '''Карели<ref name="const">[http://www.gov.karelia.ru/Constitution/mlaw01_c.html Конституция Республики Карелия] — статья 1</ref>, Ка́рьяла<ref name="const" />''') — [[Раççей Федерацийĕ]]нче, [[Çурçĕр-Анăç федераци тăрăхĕ|Ҫурҫӗр-Анӑҫ федераци тӑрӑхне]] кӗрекен республика. Тӗп хули - [[Петрозаводск]]. == Тавралăхĕ == == Республика историйĕ == {| class="standard" !Тапхăр !Ячĕ !Асăрхаттарни |- ! VII ĕм. — XI ĕм. |'''[[Карели кнеçлĕхĕ]] (Varšinaiš Karjala)''' |Патшалăх |- ! XI ĕм. — 1338 ç. |'''Карели çĕрĕ''' |Новгород республики йышĕнчи автономи (1338 çулта после Карели хăй ирĕклĕхне тухасшăн кĕрешнĕшĕн [[Новгород республики]] Карели кнеçлĕхĕн автономи статусне çĕнсе илет). |- !XVI ĕм. — 27.03.1617 ç. |'''Корел çурри''' |Новгород çĕрĕн Вод лаптăкĕ. |- !27.03.1617 ç. — 30.08.1721 ç. |'''Карел херцăклăхĕ''' |Херцăклăх (ленсемпе графлăхсем) Швеци йышĕнче |- !08.06.1920 ç. — 27.07.1923 ç. |'''Карели Ӗç Коммуни''' |РСФСР/ССРП йышĕнчи автономи |- !25.07.1923 ç. — 31.03.1940 ç. |'''Карел Автономлă Совет Социализм Республики''' |РСФСР/ССРП шутĕнчи автономи |- !31.03.1940 ç. — 16.07.1956 ç. |'''[[Карел-Финн Совет Социализм Республики]]''' |ССРП йышĕнчи пĕрлешӳри республика |- !16.07.1956 ç. — 11.11.1991 ç. |'''Карел Автономлă Совет Социализм Республики''' |РСФСР/ССРП йышĕнче автономи |- ! 11.11.1991 çултанпа |'''Карел Республики (Карели, Карьяла)''' |Администрациллĕ-территориллĕ пайĕ РФ йышĕнче (РФ Конституцийĕпе, РФ субъекчĕсем пурĕ те пĕр-пĕринпе тан ирĕк тивĕçлĕ) |} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://gov.karelia.ru Карели Республикин официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191001043351/http://karelia.ru/ |date=2019-10-01 }} * [http://www.karelia-zs.ru/ Карели Республикин Саккун тăвакан Пухăвĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118182936/http://www.karelia-zs.ru/ |date=2012-01-18 }} * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=10 Карели Республики «Пĕтĕм Раççей» хыпар каталогĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231034918/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=10 |date=2010-12-31 }} * [http://photocity.ru/karelia.php Карелири фотографисем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080311210736/http://photocity.ru/karelia.php |date=2008-03-11 }} * [http://eawarn.ru/content/view/24/44/ Этнос лару-тăрăвĕ, Карелири хирĕçӳсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603023146/http://eawarn.ru/content/view/24/44/ |date=2008-06-03 }} * [http://www.soros.karelia.ru/projects/1998/atlas/ Карели Республикин балти-финн халăх этнодемографи атласĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070622064357/http://www.soros.karelia.ru/projects/1998/atlas/ |date=2007-06-22 }} * [http://ogv.karelia.ru/ Олонец кĕперне хыпарĕсем — Карелин XIX ĕмĕрти тата XX ĕмĕр пуçламăшĕнчи çăлкуçĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070623161639/http://ogv.karelia.ru/ |date=2007-06-23 }} * [https://web.archive.org/web/20081216172002/http://www.all-karelia.ru/karelian_map.html Карелин интерхастар картти] * [http://biarmia.narod.ru/topo/karelia.htm Топографи карттисем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013042849/http://biarmia.narod.ru/topo/karelia.htm |date=2007-10-13 }} * [http://st.volny.edu/index.html Этнические процессы в Карелии] * [http://web2.0karelia.ru/ Карелипе ертсе çӳрекенĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006001511/http://web2.0karelia.ru/ |date=2008-10-06 }} * [http://avtokarelia.ru/ Карелин автомобиль порталĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081209102433/http://avtokarelia.ru/ |date=2008-12-09 }} {{Карели}} {{Çурçĕр-Анăç федераци тăрăхĕ}} {{Раççей Федераци субъекчĕсем}} {{Финн-укăр патшалăхĕсемпе автономисем}} {{Баренц тавралăхĕ}} {{stub}} [[Категори:Карел Ен|*]] [[Категори:Баренц-регион]] sgf87azz395x4e9epof8jxxn73asozf 0 16848 879028 877623 2026-11-06T14:14:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879028 wikitext text/x-wiki '''Кемĕр''' — [[Раççей Федерацийĕ|Раççей]] хули ([[1918]] çултанпа), [[Кемĕр облаçĕ]]н [[администрациллĕ центрĕ]]. 519,8 пинлĕ ([[2007]]) хула, агломерацире — 580 пине яхăн çын ([[2006]]). Хула лаптăкĕ — 299,7 çм². Йышлăхĕ — 1882 çын/çм². == Хулари районсем == [[Ӳкерчĕк:Kemerovo_City_Council.jpg|thumb|Хула канашĕ]] * [[Кемĕрĕн Завод районĕ|Завод]] — [[Томь (юханшыв)|Томĕн]] сулахай çыранĕнче, хулан кăнтăр-анăç пайĕ. * [[Кемĕрĕн Киров районĕ|Киров]] — [[Томь (юханшыв)|Томĕн]] сылтăм çыранĕнче, хулан çурçĕр-анăç пайĕ. * [[Кемĕрĕн Ленин районĕ|Ленин]] — [[Томь (юханшыв)|Томĕн]] сулахай çыранĕнче, хулан кăнтăр-тухăç пайĕ. * [[Кемĕрĕн Рудня районĕ|Рудня]] — [[Томь (юханшыв)|Томĕн]] сылтăм çыранĕнче, хулан çурçĕр-тухăç пайĕ. * [[Кемĕрĕн Тĕп районĕ|Тĕп]] — [[Томь (юханшыв)|Томĕн]] сулахай çыранĕнче, хулан тĕп пайĕ. == Паллă çынсем == === «Кемĕр хулин чыслă гражданĕ» хисеплĕ ят === * [[Леонов Алексей Архипович]] — космонавт. * [[Раздаев Виталий Александрович]] — футболист. * [[Вдовин Николай Михайлович]] — химик. * [[Завадская Галина Игнатьевна]] — тухтăр. * [[Кривова Полина Ильинична]] — вĕрентӳçĕ. * [[Селиванов Василий Андреевич]] — ӳнер. * [[Плотников Дмитрий Михайлович]] — строитель. * [[Подгорбунский Михаил Алексеевич]] — тухтăр. * [[Булгаков Анатолий Иванович]] — шахтёр. * [[Мартемьянов Владимир Давыдович]] — лётчик-спортсмен. * [[Юров Геннадий Евлампиевич]] — çыравçă. * [[Сычёв Александр Терентьевич]] — чиновник. * [[Тулеев Аман-Гельды Молдагазыевич]] — кĕпĕрнетĕр * [[Кокоулин Владимир Викторович]] — студент === Ӳнер/литература === Кокоулин Владимир Викторович - студент === Ӳнерçĕсемпе скульпторсем === * Прейс Юргис Ионасович * Шемаров Николай * Селиванов Василий * Хмелевской Алексей * Бачинин Николай === Паллă ентешсем — çыравçăсем === * Мурзин Дмитрий * Киселев Игорь * Юров Геннадий * Махалов Валентин * Зубарев Валерий * Ибрагимов Александр * [[Мазаев Владимир Михайлович|Мазаев Владимир]] * [[Гришковец Евгений Валерьевич|Гришковец Евгений]] == Хуçалăхĕ == [[Ӳкерчĕк:Gamma-Aspirin-055.jpg|thumb|Кемĕр [[ГРЭС]]ĕ]] === Предприятисем === * [[УАО «Кокс»]] * [[КУАО «Азот»]] * [[УАО Çĕпĕртелекомĕн Кемĕр филиалĕ]] * [[Кузбассэнерго|УАО «Кузбассэнерго» (ТГК-12)]] * [[Кузбассразрезуголь|УАО «УК Кузбассразрезуголь»]] * [[СИБПЛАЗ|ЗАО «СИБПЛАЗ»]] * [[ООО ПО Химпром]] * [[ПО Токем]] == Транспорт == [[Ӳкерчĕк:Kemerovo_Soviet_Square.jpg|thumb|Облаç администрацийĕн çурчĕ]] Кемĕрте [[трамвай]], [[троллейбус]] тата [[автобус]] маршручĕсем. == Вĕренӳ керменĕсем == * [[Кемĕрти патшалăх университечĕ]] * [[Кузбасс патшалăх техника университечĕ]] * [[Кузбасс экономикăпа право институчĕ]] * Кемĕрти патшалăх медицина академийĕ * [[Кемĕрти технологи апат-çимĕç институчĕ]] * [[Кемĕрти патшалăх ял-хуçалăх институчĕ]] * [[Кемĕрти патшалăх культурăпа ӳнер университечĕ]] * Кемĕр аслă çар команда çыхăну çарĕсен маршалĕ [[Пересыпкин Иван Терентьевич|Пересыпкин И. Т.]] ячĕллĕ çыхăну училищи (Кемĕр çар институчĕ) * Томск патшалăх университечĕн Кемĕр филиалĕ * Кемĕр статистика, экономика тата информаци технологисен колледжĕ * Раççей патшалăх сутă-илӳ экономика университечĕн Кемĕр институчĕ * [[Çĕпĕр дисциплинăсен хушшинчи тĕпчевĕсен ĂТИ]] ==Массăллă хыпар хатĕрĕсем == === Телекомпанисем === * 3 МВ — [https://web.archive.org/web/20110618105722/http://dtv.ru/ ДТВ] (талăкĕпе) (100 вт) * 5 МВ — [http://www.1tv.ru Первый канал] (талăкĕпе) (5 кВт), TELETEXT * 6 МВ — [http://www.rutv.ru Россия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512144237/http://rutv.ru/ |date=2012-05-12 }} / ГТРК Кузбасс (5.00-3.00) (5 кВт) * 9 МВ — [http://www.tnt-tv.ru ТНТ-Кемерово] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200821032522/http://tnt-tv.ru/ |date=2020-08-21 }} / [http://www.bibigon.ru Бибигон] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100307020100/http://www.bibigon.ru/ |date=2010-03-07 }} (6.00-2.00) (5 кВт) * 11 МВ — ТВ-Мост / [http://www.tvc.ru ТВ-Центр] (талăкĕпе) (1 кВт) * 22 ДМВ — Канал 73 / ТВ3-Россия (талăкĕпе) (1 кВт) * 26 ДМВ — [http://www.5-tv.ru 5 канал-Петербург] (7.00-5.00) (1 кВт) * 28 ДМВ — [http://muz-tv.kemerovo.net Муз ТВ-Кемерово] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513123514/http://muz-tv.kemerovo.net/ |date=2008-05-13 }} (талăкĕпе) (1 кВт) * 30 ДМВ — [http://www.vesti.ru Вести] / ГТРК Кузбасс (талăкĕпе) (1 кВт) * 32 ДМВ — [http://www.mtv.ru MTV - Кемерово] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060818134743/http://rma.mtv.ru/ |date=2006-08-18 }}( талăкĕпе) * 34 ДМВ — [http://www.ntv.ru НТВ] (талăкĕпе) (1 кВт) * 36 ДМВ — [http://www.ctc-kuzbass.ru СТС-Кузбасс] (6.00-1.30) (1 кВт) * 38 ДМВ — [http://www.tvkultura.ru Культура] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615080634/http://www.tvkultura.ru/ |date=2012-06-15 }} / ГТРК Кузбасс (7.00-3.00) (5 кВт) * 40 ДМВ — ТВЦ-Томь / [http://www.domashniy.ru Килти (талăкĕпе) (1 кВт) * 50 ДМВ — [http://www.sportbox.ru Спорт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419173039/http://www.sportbox.ru/ |date=2007-04-19 }} / ГТРК Кузбасс (талăкĕпе) (5 кВт) === Радиостанцисем === * 576 AM — Маяк (7.00-01.00) * 66,56 УКВ — [http://www.radiorus.ru Радио России / Радио Кузбасса] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030182211/http://www.radiorus.ru/ |date=2012-10-30 }} (5.00-00.00) (4 кВт) * 68,12 УКВ — [http://www.radiomayak.ru Радио Маяк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104093345/http://www.radiomayak.ru/ |date=2012-11-04 }} (6.00-1.00) (4 кВт) * 69,44 УКВ — [http://www.radiounost.ru Юность] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417024907/http://www.radiounost.ru/ |date=2021-04-17 }} (6.00-1.00) (4 кВт) * 70,73 УКВ — [http://portal.avtoradio.ru/?IDSITE=75 Авторадио-Кемерово] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402061920/http://portal.avtoradio.ru/?IDSITE=75 |date=2009-04-02 }} (круглосуточно) (1 кВт) * 88,0 FM — [http://www.loveradio.ru Love Радио] (круглосуточно) (1 кВт) не работает * 91,0 FM — [[Кузбасс FM]] (круглосуточно) (1 кВт) * 99,75 FM — Звук Первый канал (4 кВт) * 101,0 FM — [http://www.apexradio.ru Апекс-Радио] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090716182058/http://www.apexradio.ru/ |date=2009-07-16 }} (круглосуточно) (2 кВт) * 101,8 FM — [http://www.dfmkemerovo.ru DFM-Кемерово] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815141943/http://dfmkemerovo.ru/ |date=2013-08-15 }} (круглосуточно) (1 кВт) * 102,3 FM — [http://www.radiomayak.ru Радио Маяк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104093345/http://www.radiomayak.ru/ |date=2012-11-04 }} (круглосуточно) (1 кВт) * 102,8 FM — [http://www.eurokem.ru Европа plus Кемерово] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220232204/http://www.eurokem.ru/ |date=2010-02-20 }} (круглосуточно) (1 кВт), RDS * 103,3 FM — [http://www.chanson.ru Радио Шансон-Кемерово] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090830061003/http://www.chanson.ru/ |date=2009-08-30 }}(круглосуточно) (1 кВт) * 104,3 FM — [http://www.radiomv.ru Милицейская Волна] (круглосуточно) (1 кВт) * 104,8 FM — [http://www.rusradio.ru Русское радио-Кемерово] (круглосуточно) (1 кВт) * 105,3 FM — [http://portal.avtoradio.ru/?IDSITE=75 Авторадио-Кемерово] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402061920/http://portal.avtoradio.ru/?IDSITE=75 |date=2009-04-02 }} (круглосуточно) (1 кВт), RDS * 107,3 FM — [http://www.hitfmkemerovo.ru Хит FM-Кемерово] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110306142914/http://www.hitfmkemerovo.ru/ |date=2011-03-06 }} (круглосуточно) (1 кВт) * 107,9 FM — [http://www.retro-fm.ru Ретро FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107051504/http://www.retro-fm.ru/ |date=2010-01-07 }} (круглосуточно) (1 кВт), RDS === Кабель ИК === * [http://www.streamtv-kemerovo.ru Стрим ТВ Кемерово] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107122414/http://www.streamtv-kemerovo.ru/ |date=2010-01-07 }} — хула пур районĕсем * ОРТВ (Теледом) — Завод районĕ (ФПК) * Энергия + — Ленин районĕ * Зевс — Ленин районĕ === Хаçатсемпе журналсем === * [http://www.kuzbass85.ru Кузбасс] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090924081420/http://www.kuzbass85.ru/ |date=2009-09-24 }} * Авант-ПАРТНЕР * Кемерово * Вечерний Кемерово * Кузнецкий край (Прежнее название — [[Комсомолец Кузбасса]]) * Томь * Телесемь Кемерово * [http://www.mkkuzbass.ru Московский комсомолец в Кузбассе] * Свежий ветер * Комсомольская правда Кемерово * Аргументы и факты в Кузбассе * Дорогое удовольствие Кузбасса * Кузбасс XXI век * С тобой * Все про все * Из рук в руки * Пресс-транзит * Наша Газета ==Хула фотографисем == <gallery> Ӳкерчĕк:Kemerovo Central Post Office.jpg|Главпочтамт Ӳкерчĕк:Kemerovo-002.jpg|«Память шахтёрам Кузбасса» астăвăм, [[Неизвестный Эрнст Иосифович|Эрнст Неизвестный]] хайланă Ӳкерчĕк:Kemerovo_Aquatic_Centre.jpg|Спорт комплексĕ «Лазурный» Ӳкерчĕк:Kemerovo_Shopping_Mall_1.jpg|ТРК «Променад-1» Ӳкерчĕк:Kemerovo_Shopping_Mall_2.jpg|ТРК «Лапландия» Ӳкерчĕк:Kemerovo Crystal Hotel.jpg|«Кристалл» хăна çурчĕ Ӳкерчĕк:Center kemerovo.jpg|Хула варĕн символĕ Ӳкерчĕк:Kemerovo_Soviet_ave.jpg|Совет проспекчĕ, «Континент» кану тĕпĕнчи фонтан </gallery> * Кивĕ хула фотографисем: [http://allkemerovo.info/item/14 часть 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090518105731/http://allkemerovo.info/item/14 |date=2009-05-18 }}, [http://allkemerovo.info/item/15 часть 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519064608/http://allkemerovo.info/item/15 |date=2009-05-19 }}, [http://allkemerovo.info/item/79#more часть 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090516061945/http://allkemerovo.info/item/79#more |date=2009-05-16 }}. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{commonscat-inline|Kemerovo|Кемĕр}} * [http://kemerovo.ru/ Кемĕр администрацин официаллă сайчĕ] * [http://www.kemgorsovet.ru/ Кемĕр хула Канашĕн официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707031445/http://www.kemgorsovet.ru/ |date=2007-07-07 }} * [http://kuzbasshistory.narod.ru Кемĕр облаçĕн кун-çӳлĕ] * [http://camera.kemernet.ru/ Веб-камера — драма театăрĕпе Совет проспекчĕ çине пăхакан] {{Кемĕр облаçĕн хулисем}} {{Томь çинчи пурăнан вырăнсем}} {{Ĕçри хастарлăх хулисем}} {{stub}} [[Категори:Кемĕр|*]] [[Категори:Томь çинчи хуласем]] [[Категори:XVIII ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем]] 97b03okfvsx4dp3jqjr1yrdedfzbh8x 0 17343 879172 859976 2026-11-07T01:23:42Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879172 wikitext text/x-wiki [[File:Oscarniemeyer.jpg|right|thumb]] {{пĕр хушаматлисем|Нимейер}} '''О́скар Рибе́йру де Алме́йда де Ниме́йер Соа́рис Фи́лью''' ({{lang-pt|Oscar Ribeiro de Almeida de Niemeyer Soares Filho}}; [[раштав, 15]] [[1907]], [[Рио-де-Жанейро (хула)|Рио-де-Жанейро]] - [[раштав, 5|раштавăн 5-мĕшĕ]], [[2012]]) — латтин американ [[XX ĕмĕр]]ти паллă [[архитектор]]ĕсенчен пĕри. Бразили архитектурин хальхи шкулне никĕслекенсенчен пĕри, [[тимĕробетон япалисем|тимĕрбетон]] архитектури облаçĕн пионерĕ экспериментатăрĕ. Шанса ĕненекен [[коммунисăм|коммунист]], Бразили коммунисчĕсен партийĕн пайташĕ. [[Пĕтĕм Тĕнчери Лăпкăлăх Канашĕ]]н Президиумĕн пайташĕ, Тĕнчери Ленин парнин «Халăхсем хушшинчи килĕшĕве çирĕплетнĕшĕн» парнин лауреачĕ ([[1963]]). == Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == ==Паллă ĕçĕсем== [[Ӳкерчĕк:Cathedral Brasilia Niemeyer.JPG|thumb|Собор, Бразилиа хулинче.]] [[Ӳкерчĕк:TeatroCaxias.jpg|thumb|Театр в [[Дуки-ди-Кашиас]], [[Рио-де-Жанейро (штат)|Рио-де-Жанейро штачĕ.]]]] == Проектсем == === Пурнăçа кĕртнисем === * [[1937]], Обру ду Берсу клиники, [[Рио-де-Жанейро]] (Rua Cicero Goes Monteiro 19 - Lagoa), [[Бразили]]. * [[1939]], Пур тĕнчери кураври Бразили павильонĕ, [[Çĕнĕ Йорк]] ([[Квинс]]), [[АПШ]]. * [[1942]], Гранд-Отель, [[Оуру-Прету]], [[Бразили]]. == Çырнă ĕçĕсем == * Мой опыт строительства [[Бразилиа]], пер. с португ., М., 1963. == Вуламалли == * {{Кĕнеке|автор = Хайт В. Л. |пуçелĕк = Оскар Нимейер. Архитектура и общество |вырăн = М. |издательство = Прогресс | çул = 1975 | страниц = 192 | тираж = }} * {{Кĕнеке|автор = Хайт В. Л. |пуçелĕк = Оскар Нимейер | сери = Мастера архитектуры |вырăн = М. |издательство = Стройиздат | çул = 1986 | страниц = 208 | тираж = 41000 }} == Каçăсем == * {{commonscat-inline|Oscar Niemeyer}} * [http://www.niemeyer.org.br/ Fundação Oscar Niemeyer] * [http://www.greatbuildings.com/architects/Oscar_Niemeyer.html Oscar Niemeyer — Great Buildings Online] * [http://www.pr.gov.br/mon/ Museu Oscar Niemeyer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130331012728/http://www.pr.gov.br/mon/ |date=2013-03-31 }} * [http://www.niemeyer.org.br/0scarNiemeyer/arquitetura.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913070550/http://www.niemeyer.org.br/0scarniemeyer/arquitetura.htm |date=2008-09-13 }} === Нимейер çинчен === * [http://archi.ru/press/tarkhanov/ad_02_2005_01.htm «Оскар юлташ» // AD Architectural Design] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211211540/http://archi.ru/press/tarkhanov/ad_02_2005_01.htm |date=2008-12-11 }} * [http://archi.ru/news/foreign/2005/04/08042005.htm Архи.ру портал архивĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050428234525/http://archi.ru/news/foreign/2005/04/08042005.htm |date=2005-04-28 }} * [http://www.archjournal.ru/rus/1%20(29)%202003/oscar.htm «Оскар Нимейер» // Архитектура. Строительство. Дизайн] * [http://www.architektor.ru/ai/2005/nimeyer.htm «Он строил ООН» // Архитектор] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405030341/http://www.architektor.ru/ai/2005/nimeyer.htm |date=2005-04-05 }} * [https://web.archive.org/web/20081210054825/http://www.educ.fc.ul.pt/icm/icm2000/icm33/Niemeyer.htm Статья, португалла] * [http://www.archinform.net/arch/403.htm?ID=697t0xldXUU8s6X0 Акăлчанла] * [http://www.greatbuildings.com/cgi-bin/glk?http://www.pritzkerprize.com/bunnei.htm О. Нимейер Притцкер парнине тивĕçни çинчен] {{stub}} [[Категори:Бразили архитекторĕсем]] [[Категори:Çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Раштавăн 15-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1907 çулта çуралнисем]] [[Категори:Бразили коммунисчĕсем]] [[Категори:Притцкер парнин лауреачĕсем]] [[Категори:Марксистсем]] [[Категори:Бразили революционерĕсем]] [[Категори:Архитектор-модернистсем]] [[Категори:Çĕр çул пурăннă пайăр çынсем]] [[Категори:Япони Император парнин лауреачĕсем]] b72vcdy6e2qj2etoqjik3tbfhczrkk6 0 17344 879193 835416 2026-11-07T03:28:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879193 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Петров}} {{Ăсчах |Ят = Петров Юрий Филиппович |Тăван ят = |Ӳкерчĕк = PetrovYF.jpg |Анлăшĕ = 200px |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[çу, 19]], [[1936]] |Çуралнă вырăн = [[Упи (Красноармейски районĕ)|Упи]], {{ÇВ|Трак ен районĕ|Трак ен районĕнче}}, Чăваш АССР, [[РСФСР]], [[ССРП]] |Вилнĕ вăхăт = [[çурла, 24]], [[2012]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Иваново|Ивановăра}} |Гражданлăх = Раççей Федерацийĕ |Ăслăх сфери = [[паразитологи]] |Ӗç вырăнĕ = Ивановăри патшалăх ялхуçалăх академийĕ, кафедра ертӳçи |Альма-матер = Санкт-Петербургри патшалăх ветеринари медицини институчĕ |Ăслăх ертӳçи = |Ăсчах хисепĕ={{Ăсчах хисепĕ|РЯĂА|0}} |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = |Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{«Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕхĕн» 2 степеньлĕ орденĕ}} {{!!}} {{!}}} {{Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ ăслăх ĕçченĕ}} {{!}}} |Сайт = }} '''Юрий Филиппович Петров''' — ([[Красноармейски районĕ]]н [[Упи (Красноармейски районĕ)|Упи]] ялĕ, [[1936]] çулхи [[ака, 19]] - [[Иваново]], [[2012]] çулхи [[çурла, 24]]) — ветеринари ăслăхĕсен тухтăрĕ ([[1981]]), профессор ([[1982]]), [[Раççейри ялхуçалăх ăслăхĕсен академийĕ]]н академикĕ ([[2005]]), [[паразитологи]], [[паразитоценологи]], выльăхсен пĕрлехи чирĕсем тата [[экологи]] енĕпе паллă [[ăсчах]]. Нумай çул хушши Д 220.029.01 диссертаци канашне ертсе пынă. Раççейри ялхуçалăх ăслăхĕсен академийĕн академикĕ ([[2005]]. Нумай çул хушши [[ВАК]] пайташĕ пулнă<ref>[http://ivgsha.tpi.ru/page.jsp?rid=11&sid=1039&lang=1&id=1038 Ивановăри ялхуçалăх академийĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ== Юрий Филиппович [[1936]] çулхи [[ака, 19|акан 19-мĕшĕнче]] [[Красноармейски районĕ]]нчи [[Упи (Красноармейски районĕ)|Упи]] ялĕнче çуралнă. [[Вăрнарти совхоз-техникум]]ĕнче вĕреннĕ, [[1960]] çулта Ленинградри ветеринари институтĕнчен вĕренсе тухнă. [[Ленинград облаçĕ]]нчи “Красный пахарь” совхозра (1960-1961), [[Кокчетав облаçĕ]]нчи “Арык-Балыкский” совхозра (1961–1962) тĕп ветеринари тухтăрĕ, Кокчетав облаçĕнчи ветеринари уйрăмĕн ертӳçин çумĕ (1962–1963), Чăваш республикин ветеринари лаборатори уйрăмĕн ертӳçи (1963–1964). Кайăксен чирĕсен ВНИИ аспиранчĕ (1964–1969), кĕçĕн ăслăх ĕçтешĕ (1969–1974). [http://ivgsha.tpi.ru Ивановори ялхуçалăх академийĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100915172838/http://ivgsha.tpi.ru/ |date=2010-09-15 }} [[ассистент]] (1974–1976), [[доцент]] (1976–1977). [http://ivgsha.tpi.ru Ивановори ялхуçалăх академийĕн] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100915172838/http://ivgsha.tpi.ru/ |date=2010-09-15 }} паразитологи кафедрин заведующийĕ (1977) пулса ĕçлет, институтри паразитологипе выльăхсен пĕрлешӳллĕ чирĕсем енĕпе ăслăлăх шкулĕн ертӳçи. == Çемье == [[Петров Вениамин Филиппович]]ăн шăллĕ. Хĕрĕ - [[Гудкова Алла Юрьевна]], ветеринари ăслăхĕсен тухтăрĕ, профессор. == Чысланисем == * Раççей Федерацин ăслăлăхсен тава тивĕçлĕ ĕçченĕ ([[1994]]), * К.И.Скрябин ятлă ылтăн медалĕ ([[1998]]), * ХХÇК-па ПРКЦ 7 ылтăн, 6 кĕмĕл, 5 йĕс медалĕсемпе тата 7 диплом. * Халăхсем хушшинчи информатизаци академийĕн академикĕ (1994), * Санкт-Петербургри патшалăх ветеринари медицина институчĕн хисеплĕ тухтăрĕ (2001). * 2-мĕш степеньлĕ Тăван Çĕршывшăн хастар пулнăшăн орденăн медалĕ [[2007]] <ref>Указ Президента РФ от 21 сентября 2006 N 1039 «О награждении государственными наградами Российской Федерации работников агропромышленного комплекса и перерабатывающей промышленности»</ref> * Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн Хисеп грамоти [[2006]] == Ăслăх ĕçĕсем == Паразитсене хирĕç ĕçе кĕртнĕ 12 препарат тунă çĕре хутшăннă. 500 ытла ăслăлăх ĕçĕсем пичетленĕ, çав хушăра 15 монографипе вĕренӳ кĕнеки. 30 автор свидетельствипе патент пур. == Паллă ĕçĕсем == * Паразитоценозы и ассоциативные болезни сельскохозяйственных животных. — Л.: Агропромиздат, 1988.— 176 с. * Научно обоснованная система профилактики паразитарных болезней животных в хозяйствах Костромской области / Соавт.: А.Ю. Большакова и др.; Адм. Костром. обл. — Кострома, 1996. — 75 с./ * Шмели — опылители сельскохозяйственных растений в теплицах / Соавт. В.И. Ащеулов. — Иваново, 2001. — 233 с. * Болезни шмелей / Соавт.: А.Ю. Гудкова, В.И. Ащеулов. — Иваново, 2003. — 107 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Вуламалли== * [https://web.archive.org/web/20251009080324/https://smi21.ru/?mode=orgs&path=orgs,publication&orgs=13&publication=142022&p_date=20.12.2007&date=15.01.2008&p_page=132 [[Ял пурнăçĕ]], Красноармейское, 20 декабря 2007, четверг. Ашшĕ-амăшĕ пилленипе] ==Каçăсем== * [http://www.cnshb.ru/AKDiL/akad/base/RP/000204.shtm РЯХĂА, ВАСХНИЛ академикĕсен кун-çулĕсем] {{ref-ru}} * [http://chuvash.org/wiki/%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%20%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B4%20%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Сергеев Леонид Павлович] * [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1283 Н.И.Косяев Чăваш энциклопедийĕ] {{РЯĂА академикĕ}} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:1936 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çăвăн 19-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2012 çулта вилнисем]] [[Категори:Çурлан 24-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Чăваш ăсчахĕсем]] [[Категори:РФ ăслăхсен тава тивĕçлĕ ĕçченĕсем]] [[Категори:РЯĂА академикĕсем]] ha2zbpdpy9zu4w1g2w7evijyamrbuxk 0 17488 879266 712873 2026-11-07T09:16:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879266 wikitext text/x-wiki {{Хаçат | ят = «Советская Чувашия» | ӳкерчĕк = [[File:Sovetskaya Chuvashiya Logo.gif]] | алпусни = | тĕс = кашни кунхи хаçат | формат = A2 | никĕсленĕ = [[1917]], [[ака, 23]] | пичетлеме чарăнни = | хакĕ = | харпăрçăсем = | кăларакан = Патшалăх пĕрлехи предприятийĕ "Советская Чувашия" хаçат" | редактор = | тĕп редактор = [[Васильев Владимир Львович|В.Л. Васильев]] | штат = | политика енчен = | тираж = 16 000 экз. | тĕп оффис = Чăваш Республики, Шупашкар, И. Яковлев проспекчĕ, 13, 4 этаж | ISSN = | веб-сайт = http://www.sovch.chuvashia.com/ }} '''«Советская Чувашия»''' - [[Чăваш Республики]]нче кунсерен [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] пичетленекен пĕртен-пĕр пĕрлехи-политика хаçачĕ. Тĕп директор-тĕп редакторĕ — Васильев Владимир Львович. Хаçата пуçараканĕ - патшалăх пĕрлĕ предприятийĕ. Пĕрлĕ предприятин Шупашкарта 27 хăйĕн киоск, районсенче — 8 киоск. Хаçат (х/ш, А2 хормачĕпе) тиражĕ: 20000 экз.; хулăмми: кĕçнерникунсерен (А3 хорматлă, 20 ярăм) - 25000 экз. ==Кунçулĕ== [[1917]] çулхи [[ака, 23]] Шупашкарти рабочисемпе салтак депутачĕсен Канаш органĕн — "Чебоксарская правда" хаçачĕн — пĕрремĕш нумерĕ пичетрен тухать. ==Çитĕнӳсем== * "Бал прессы-2002" ": Советская Чувашия" хаçата "Газета года" ята панă, тĕп директор-тĕп редакторе - "Руководитель СМИ года", редактор çумĕ - "Чебоксарские новости" редакторĕ Л.А. Буланкина - "Журналист года" ята тивĕç пулать. * 2002 çулта хаçат реакцийĕн ушкăнĕ, журналистсем 9 пĕтĕм раççей конкурсĕнче çĕнтернĕ. * Пур Раççейри "Пресса-2003", (Мускав, ВВЦ) куравра "Советская Чувашия" хаçат хыпар янтă пуррисемпе чи лайăх усă курнăшăн ăмăртури тĕп парнине тивĕç пулать. * "Советская Чувашия" Раççейри ĕçлĕх МХХ кăларăмĕсем хушшинче пахалăхĕпе малта пыраканĕ шутланать. * "Ылтăн гонг-2003" (Ылтăн гонг-2003) çĕнтерӳçи. * Раççейри прессăн чылай конкурссенче, куравсенче тата фестивальсенче мала тухнă. == Юлташ хаçачĕсем == * "Молодежный курьер" хаçат: А3 хормачĕпе (ш/х, 8 ярăм) - 3000 экз. * "Чебоксарские новости" хаçат: А3 хормачĕпе (х/ш, 4-12 ярăм) - 6000 экз. * «Вести Чувашии». ==Вуламалли== ==Каçăсем== * [http://www.sovch.chuvashia.com/ Хаçатăн сайчĕ] * [https://web.archive.org/web/20241211214745/https://smi21.ru/?mode=branch&path=search&branch=15&orgs=147&ctype=card&date=29.12.2008 «Чăваш Енĕн МИХ» порталĕнчи хаçат страници] * [http://chuvash.org/news/15518.html «Советская Чувашия» паян пӗр ĕмĕрхи юбилейне паллă тунă] * {{Хаçатсем эрешре|139261|Советская Чувашия}} {{press-stub}} {{chuvash-stub}} [[Категори:Чăваш Енĕн хаçачĕсем]] [[Категори:Вырăсла хаçатсем]] [[Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал]] [[Категори:Периодикăллă кăларăмсем]] 59j4vfgj6w2nk5elx7wuv8lp5luxf2z 0 17491 879036 716184 2026-11-06T14:34:52Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879036 wikitext text/x-wiki {{Хаçат | ячĕ = Кил-çурт, хушма хуçалăх | ӳкерчĕк = | алпусни = | тĕс = Эрнере пĕрре, çырăнмалла | формат = А3 | чĕлхе = [[чăваш чĕлхи|чăвашла]], [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] | никĕсленĕ = [[]] [[]] | издатель = [[Издатель çурчĕ «Хыпар»]] | редактор = А. П. Леонтьев | тираж = | тĕп оффисĕ = [[Чăваш Республики]], [[Шупашкар]] хули, Иван Яковлев просп.,13 ç., 3 хут. | веб-сайт = }} '''Кил-ҫурт,хушма-хуҫалӑх''' — [[Чăваш Республики]]н хаçачĕ. [[Чăваш чĕлхи]]пе эрнере пĕрре пичетленсе тухать. Республика тăрăх сарăлать. Кăлараканĕ — «Издатель çурчĕ «Хыпар», [[Шупашкар]] хули. [[Ял]]ти, [[хула]]ри хушма хуçалăх ĕçĕсене çырса кăтартать. Тĕп директор-тĕп редакторĕ — Леонтьев Алексей Петрович. Почтă адресĕ: 428019, Шупашкар, Иван Яковлев просп.,13,3 хут Электронлă почта:hypar@chtts.ru,hypar@cap.ru ==Кун-çулĕ== ==Вуламалли== ==Каçăсем== * [http://hypar.ru/doc/show/60/index.php?id=s261452497639 «„Хыпар“ кăларакан çурт»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} сайтĕнчи страница; * [https://web.archive.org/web/20241222004303/https://smi21.ru/?mode=orgs&orgs=150&ctype=card&date=21.12.2008 SMI21.ru сайтĕнчи страница]. [[Категори:Чăваш хаçат-журналĕсем]] 363ide07xtdqpbrrp3rxvxh0y0g8wbh 0 17492 879307 834100 2026-11-07T11:39:40Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879307 wikitext text/x-wiki {{Хаçат | ячĕ = Тантăш | ӳкерчĕк = | алпусни = | тĕс = Эрнере пĕрре, çырăнмалла | формат = А3 | чĕлхе = [[чăваш чĕлхи|чăвашла]], [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] | никĕсленĕ = [[1931]], [[кăрлач, 12]]. | кăларакан = | редактор = Г. Е. Платонова | тираж = 3800 экз. | тĕп оффисĕ = 428019, Чăваш Республики, Шупашкар, И. Яковлев проспекчĕ, 13 ç., 7 этаж | веб-сайт = [http://www.tst.smi21.ru/tantash/index.html] }} '''Тантăш''' - ача-пăчасемпе çамрăксен [[хаçат|хаçачĕ]]. Пичетрен [[Чăваш чĕлхи|чăвашла]], [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] тухать. Тĕп редакторĕ — [[Платонова Галина Егоровна|Г. Е. Платонова]]. == Истори == Хаçатăн пĕрремĕш номерĕ 1931 çулхи кăрлачăн 12-мĕшĕнче кун çути курнă. [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]] тапранса кайсан, хаçата кăларма пăрахнă. 1066 çулта "Пионер сасси" хаçата каллех пичетлеме тытăннă. 1967 çулхи чӳкĕн 4-мĕшĕнче хаçат ВЛКСМ Чăваш обкомĕн тата Пĕтĕм Союзри пионерсен организаци канашĕн органĕ пулса тăнă. Халĕ хаçат "Тантăш" ({{lang-ru|Ровесник}}) ятпа тухать. == Рубрикăсем == # Шкул пурнăçĕ # Президент стипендиачĕсем # Редакцие хыпарлаççĕ — «Çыру çыртăм васкаса, „Тантăш“ сана юратса» # Пирĕн пултарулăх # Айпипи тухтăр канашĕсем # Çунатлă çамрăклăх # Паллашу кĕтесĕ # Хаваслă самант # Ăшă саламсем # Спорт # Юрă-кĕвĕ тĕнчи # Ыйту-хурав # Чăваш çыравçисен чи ăнăçлă хайлавĕсем — сире валли '' == Каçăсем == * [http://www.tst.smi21.ru/tantash/index.html Тантăш хаçачĕн сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080610090159/http://www.tst.smi21.ru/tantash/index.html |date=2008-06-10 }} * [https://web.archive.org/web/20221130053425/http://www.smi21.ru/?mode=branch&path=branch,orgs&branch=1&orgs=128&date=17.11.2008 Smi21.ru сайтĕнчи Тантăш хаçат страници]. * [http://ru.chuvash.org/blogs/41646d696e Малалла утар!] * [http://gov.cap.ru/list4/publication/rec.aspx?gov_id=12&pos=1&id=180617 “Тантăш” - ачалăхри çутă] {{Чăваш Комсомолĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ преми лауреачĕсем}} [[Категори:Периодикăллă кăларăмсем]] [[Категори:Чăваш хаçат-журналĕсем]] [[Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал]] o7d6amu2nwd2eaau8lia9gcivmmntgy 0 17535 879015 873508 2026-11-06T13:09:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879015 wikitext text/x-wiki {{Хаçат | ят = Канаш ен | ӳкерчĕк = | алпусни = | тĕс = | формат = | чĕлхе = [[чăваш чĕлхи|чăвашла]]/[[вырăс чĕлхи|вырăсла]] | никĕсленĕ = [[2003]], [[пуш, 4]] | кăларакан = «Канаш издательство çурчĕ», редакци коллективĕ | редактор = Шурекова Л.Г. | тираж = | тĕп оффис = [[Чăваш Республики]], [[Канаш районĕ]], [[Канаш]] хули, Çĕнтерӳ 30 çул, 8-мĕш ç. | веб-сайт = [http://kanashen.ru/ kanashen.ru] }} '''Канаш ен''' ({{lang-ru|Канашский край}}) — [[Чăваш Республики]]н [[Канаш районĕ]]н хаçачĕ. Эрнере 2-3 хут [[чăваш чĕлхи|чăвашла]]-[[вырăс чĕлхи|вырăсла]] пичетрен тухать. Хаçатри темăсем: пĕрлĕх, хуçалăх, политика; [[реклама]] — 40% çити. Тĕп редакторĕ: [[Шурекова Людмила Геннадьевна|Людмила Шурекова]]. == Пĕрлехи хыпар == ''Почта адресĕ:'' 429330 Чăваш Республики, Канаш хули, Çĕнтерӳ 30 çул, 8-мĕш çурт. ''Инçе сас:''1-90-43 ''Свидетельство:'' 18-1203 ''Регистрациленĕ:'' 04.03.2003 ''Йĕркелевçи:'' «Канаш издательство çурчĕ» ==Вуламалли== == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20221130054346/http://www.smi21.ru/?mode=branch&path=branch,orgs&branch=4&orgs=17&date=06.05.2008&p_page=120] * [http://www.gazeta-kanash.cap.ru/ Канаш енĕн сайчĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=588&id=460721&title=ISTORIYa_KANAShSKOJ_RAJONNOJ_GAZETI] История] [[Категори:Чăваш Енри хаçатсем]] {{Чăвашла хаçат-журнал}} {{Press-stub}} [[ru:Канаш (газета)]] j3t4o95fdryl07slhvx3qxr7vojfeqm 0 17538 879282 712968 2026-11-07T10:18:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879282 wikitext text/x-wiki ''' Сывлăх''', — [[Чăваш Ен]] хаçачĕ, [[чăваш чĕлхи|чăвашла]] тухса тăрать. Эрнере пĕрре, тăватă А3 форматпа тухать. Хаçат учредителĕ — «Хыпар» ИÇ. ==Хаçат çинчен== * ''Редактор:'' Лукиянова Алина Хрисановна * ''Почта индексĕ, адрес:'' Чувашская Республика, г. Чебоксары, пр. И. Яковлева, 13 * ''Инçесас:'' 21-03-04 * ''свидетельство номерĕ, регистрациленнĕ кун:'' Ч0283, 02.02.99 * Тираж: 7605 экз. ==Каçăсем== * [https://web.archive.org/web/20220625103905/http://smi21.ru/?mode=orgs&path=branch,orgs&orgs=151&ctype=card&date=11.01.2008 Хаçат статьисем] {{Чăвашла хаçат-журнал}} {{Press-stub}} [[Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал]] [[Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал]] 41hmf4tbi0unmbrk070qegi7dyv9e2g 0 17555 879157 851929 2026-11-06T23:49:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879157 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Нестер Янкас |Ӳкерчĕк = Nester Yangas.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă вăхăт = [[Пуш, 5]], [[1909]] |Çуралнă вырăн = [[Янкас]] ялĕ, {{ÇВ|Етĕрне уесĕ|Етĕрне уесĕнче}} (халĕ Красноармейски районĕ, Чăваш Ен), [[Хусан кĕпĕрни]], [[Раççей империйĕ]] |Вилнĕ вăхăт = [[Авăн, 5]], [[1942]] |Вилнĕ вырăн = [[Анат Тагил|анат тагил]] тĕрми, {{ВВ|Анат Тагил|Анат Тагилре}}, РСФСР, ССРП |Ĕçлев тĕсĕ = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] [[проза|прозăçĕ]], сăвăçĕ, тăлмачĕ |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Жанр = |Ĕçсен чĕлхи = чăваш, вырăс |Викиампар = |Викивулавăш = }} '''Нестер Кириллович Янкас''' — чăваш прозăçи, сăвăçи<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/jangas/ Нестер Кириллович Янкас - чăваш çыравçи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161102070141/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/jangas/ |date=2016-11-02 }}</ref><ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=3094. Чувашская энциклопедия Персоналии:Янгас]</ref> [[1934]] çултанпа [[СССР]] ÇП пайташĕ. == Кун-çулĕ == Нестер Кириллович [[1909]] çулта пуш уйӑхӗн 5-мӗшӗнче (кивӗ стильпе [[нарăс, 20|нарăс уйăхĕн 20-мĕшĕнче]]) [[Етĕрне уесĕ|Етĕрне уесне]] кĕрекен [[Янкас]] ялĕнче вăтам хресчен кил-йышĕнче çуралнă. Малтан пуçламăш шкулта, унтан [[Упи]]ри ултă çул вĕренмелли шкулта, каярахпа [[Çĕрпӳ]]ри икĕ сыпăклă шкулта вĕреннĕ. [[1928]] çулта [[Шупашкар]]ти типографи çумĕнчи фабрикăпа-завод шкулĕнчен (ФЗО) вĕренсе тухнă, типографире наборщикре ĕçлеме тытăннă. [[1930]] çулта «Сунтал» журнал редакцине куçнă. [[1932]] çулта вăл Самар хулине куçса кайнă, унта типографире кĕнеке калăплакан редакторта ĕçленĕ. Вăтам Атăл крайĕнче чăвашла тухса тăнă «Колхозник» хаçат редакцийĕ çумĕнчи литература пĕрлешĕвĕн ĕçне хастар хутшăннă. [[1934]] çултанпа поэт Чăваш АССР кĕнеке издательствинче кĕнеке калăплакан редактор пулнă, унтан «Сунтал» журнал редакцийĕн яваплă секретарĕнче ĕçленĕ. [[1928]] çултан пичете тухнă. 30-мĕш çулсен вĕçĕнче Нестер Янкаса репрессиленĕ. Сăвăçăн кун-çулĕ [[Анат Тагил]] хулин сивĕ тĕрминче [[1942]]-мĕш çулхи [[авăн, 5|авăн 5-мĕшĕнче]] вăхăтсăр татăлнă. ==Ӳнер пултарулăхĕ== Н. Янкас литература ĕçне 1928 çулта хастар кӳлĕннĕ. Вăл калавсемпе очерксем те çырнă, тĕрлĕ халăх поэзине чăвашла куçарнă. Ăна 1934 çулта СССР Çы равçисен Пĕрлешĕвне хутшăннă. Унăн паллăрах кĕнекисем: «Ирхи йĕрсем» (1931), «Сăвăсем» (1935, 1939), «Парне» (1940), «Иккĕмĕш парне» (1941), «Катя» (1958), «Лирика»(1961). ===Кĕнекесем=== * "Сăвăсем", 1930 ç. * "Викторпа шăнкăрч", 1931 ç. * "Ирхи йĕрсем", 1931 ç. * "Кĕркунне", 1935 ç. * "Çул çинче", 1938 ç. * "Чăваш поэзийĕн анталогийĕ", 1939 ç. * "Ӗç кĕввисем", 1940 ç. * "Парне", 1940 ç. * "Михаç", 1940 ç. * "Иккĕмĕш парне", 1941 ç. * "Катя", 1958 ç. * "Лирика", 1961 ç. * "Телейлĕ çул", 1985 ç. * "Улăх кĕвви", 1991 ç. * "Халал", 1999 ç. ==Куçарусем== * А.С.Пушкин "Чаадаева" * А.С.Пушкин "Ял" * А.С.Пушкин "Тĕрме çынни" * А.С.Пушкин "Хĕллехи каç" * А.С.Пушкин "Хĕллехи ир" * А.С.Пушкин "Хĕллехи çул" * А.С.Пушкин "Палăк" * А.С.Пушкин "Кайăк" * А.С.Пушкин "Шăпчăкпа куккук" (пурĕ 18 сăвă). * А.С.Пушкин "Хыт кукар рыцарь" трагеди * М.Ю.Лермонтов "Тамань" == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Вуламалли== * «Чăваш литературин антологийĕ», хатĕрлекенсем: Д. В. Гордеев, Ю. А. Силэм. Шупашкар, 2003. ISBN 5-7670-1279-2 . * Васильев, П. Нестер Янкаса асанса / П. Васильев // Ял пурнace (Красноармейски р–нe). – 1999. –15 юпа. * Давыдов–Анатри, В. “Мана тaшмăн тесе айăплаccă“ / В. Давыдов–Анатри // Ялав. – 1989. – № 2. – С. 18. * Давыдов–Анатри, В. Янкас кaмaлĕ // Давыдов–Анатри, В. Юлташсемпе юнашар / В. Давыдов–Анатри. – Шупашкар, 1981. – С.77–78. * Eфимов, Г. Хыçсăмах / Г. Eфимов // Янкас, Н. Телейлe cул : сaвaсемпе калавсем / Н. Янкас. – Шупашкар, 1985. – С. 80. * Кириллов, Г. К. Асăмри Нестер пичче / Г. К. Кириллов // Ялав. – 1989. – № 12. – С. 26–27. * Матросов, И. Айăплама сăлтав пулман / И. Матросов // Ялав. – 1991. – № 1. – С. 22–23. * Никитин, E. Нестер Янкас – хамăркас / E. Никитин // Ялав. – 1992. – № 3.– С. 19. * Паллă çынсем Н. Янкас çинчен / П. Хусанкай, В. Давыдов–Анатри, Г. Eфимов т. ыт. те // Ял пурнace (Красноармейски р–нĕ). – 1999. – 19 нарaс. * Пехил, В. Пурнăçпа поэзи / В. Пехил // Ялав. – 1984. – № 2. – С. 30–31. * Семенов, Ю. Чун юрри, чĕре юрри / Ю. Семенов // Тaван Атaл. – 1979. – № 2. – С. 78–79. * Тимофеева, Д. Cавалпа Шетмe шывĕсен юрăçи / Д. Тимофеева // Канаш (Канаш р–нe). – 1999. – 19 нарaс. * Халăх поэт ятне манмасть // Тантaш. – 1999. – 11 пуш (№ 11). – С. 5. * Эсхель, А. Ĕмĕрлĕхе çамрăк // Эсхель, А. Вaхaт таппи / А. Эсхель. – Шупашкар, 1982. – С. 227–229. * Юмарт, Г. Асран кайми юрăç / Г. Юмарт // Ял пурнace (Красноармейски р–нĕ). – 1999. – 19 нарăc. * Юмарт, Г. Нестер Янкас çырaвĕсем / Г. Юмарт // Ял пурнăçĕ (Красноармейски р–нĕ). – 1999. – 23 нарăс. * Ялкир, П. Айaпсăр синкер курнисем / П. Ялкир // Хыпар. – 2000. – 20 çĕртме. * Питернова, В. Правда глаза колит / В. Питернова // Совет Чувашия. – 1999. – 3 июля. – С. 4. – Фот. * Талдыкин, В. Вышли мы из кружка.../ В. Талдыкин // Совет. Чувашия. – 1999. – 8 июля. ==Çавăн пекех == * [[Нестер Янкас ячĕллĕ Преми лауреачĕсем]] * ==Каçăсем== * [http://chuvash.org/lib/author/329.html Нестер Янкас хайлавĕсем] * [http://nesterjankas.ucoz.ru Нестер Янкас ячĕллĕ пĕрлĕх], Красноармейски районĕ * [http://www.mixailov.21426s06.edusite.ru/p24aa1.html Янкас 100 тултарнине халалланă викторина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021160038/http://www.mixailov.21426s06.edusite.ru/p24aa1.html |date=2012-10-21 }} (вырăсла) * [http://chuvash.org/news/7856.html Н.Янкас ячĕллĕ пĕрлĕх — 25 çулта: «Эпир пулнă, пур, пулатпăр..!»] * [http://chuvash.org/news/11322.html Нестер Янкас ячĕллĕ пĕрлĕх кăçалхи ĕçе палăртнă] * [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/kalendar\\archives\\gia\\gia24\\Ф-557,оп.9,&#x20;д.253\\20об-21.jpg Метрика кӗнекинчен // ГИА ЧР. Ф. 557. Оп. 9. Д. 253. Л. 20 об.-21] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]] [[Категори:Тăлмачсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш сăвăçисем]] [[Категори:Чăваш тăлмачĕсем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:Раççей тăлмачĕсем]] [[Категори:ССРП çыравçисем]] [[Категори:ССРП сăвăçисем]] [[Категори:ССРП тăлмачĕсем]] [[Категори:Нарăсăн 20-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1909 çулта çуралнисем]] [[Категори:1942 çулта вилнисем]] [[Категори:Авăнăн 5-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Репрессиленисем]] [[Категори:ГУЛАГра вилнисем]] [[Категори:Реабилитациленисем]] j89f4r1o1jpjx59h2dm38s0jwj0fk91 0 17573 879200 712288 2026-11-07T03:40:04Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879200 wikitext text/x-wiki {{Хаçат | ят = Пирĕн сăмах | ӳкерчĕк = | алпусни = | тĕс = | формат = А3, 6 стр. | чĕлхе = [[Чăваш чĕлхи|чăвашла]]/[[вырăс чĕлхи|вырăсла]] | никĕсленĕ = [[1932]], [[юпа, 14]] | кăларакан = [[Чăваш Республикин культура, наци ĕçĕсен, информаци политикин тата архив ĕçĕн министерстви]], редакци коллективĕ | редактор = Енцова Анна Георгиевна | тираж = | тĕп оффис = [[Чăваш Республики]], [[Сĕнтĕрвăрри районĕ]], [[Сĕнтĕрвăрри]] хули | веб-сайт = [http://www.marpress.cap.ru/ marpress.cap.ru] }} '''Пирĕн сăмах''' ({{lang-ru|Наше слово}}) — [[Сĕнтĕрвăрри районĕ]]н хаçачĕ. Эрнере [[Чăваш чĕлхи|чăвашла]] тата [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] иккĕ пичетленсе тухать. А3 форматлă 6 хут енĕ. Тираж 1272 экземпляр вырăсла, 904 — чăвашла. Йĕркелевçĕ — [[Чăваш Республикин культура, наци ĕçĕсен, информаци политикин тата архив ĕçĕн министерстви]]. Почта адресĕ: 429570, Чăваш Республики, Сĕнтĕрвăрри, Горький урамĕ, 12 çурт. Тĕп редакторĕ [[Енцова Анна Георгиевна|А. Г. Енцова]]. == Кун-çулĕ == Хаçата [[1932]] çулхи [[юпа, 14|юпан 14-мĕшĕнче]] йĕркеленĕ. == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/main.asp?govid=586 Хаçатăн сайчĕ] * [https://web.archive.org/web/20241213034605/https://smi21.ru/?mode=orgs&path=date,publication&orgs=11&ctype=card&date=13.12.2008 Чăваш Республикин МХХ порталĕнчи хаçат страници]. {{Чăвашла хаçат-журнал}} {{Press-stub}} [[Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал]] [[Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал]] [[Категори:Вырăсла тухакан хаçат-журнал]] [[Категори:Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри районĕ]] s1pwbjfg01vf4dt4hc7jce4tjb0ya88 0 17580 879289 712992 2026-11-07T10:39:54Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879289 wikitext text/x-wiki {{Хаçат | ят = Тăван Ен | ӳкерчĕк = | алпусни = | тĕс = Эрнере иккĕ, çырăнмалла | формат = А3 | чĕлхе = [[чăваш чĕлхи|чăвашла]], [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] | никĕсленĕ = [[1932]] [[утă, 27]] | редактор = Суиетова Алина Ардалионовна | тираж = 2482 экз. | тĕп оффис = Чăваш Республики, Шупашкар районĕ, [[Кӳкеç]], Шоссе урамĕ, 13-мĕш çурт. | веб-сайт = [http://tavanen.ru/ tavanen.ru] }} '''Тăван Ен''' ({{lang-ru|Родной край}}) — [[Чăваш Республики]]н [[Шупашкар районĕ]]н хаçачĕ. [[Чăваш чĕлхи|Чăвашла]]/[[вырăс чĕлхи|вырăсла]] эрнере иккĕ пичетленсе тухать. А3 хорматлă, 6 хут енлĕ. Тиражĕ 2480 экз. Почта адресĕ: 429500 , Чăваш Республики, Шупашкар районĕ, [[Кӳкеç]], Шоссе урамĕ, 13-мĕш çурт. 2008 - 2010 çулсенчи тĕп редакторĕ — [[Чиндыков Борис Борисович|Б. Б. Чиндыков]]. == Кун-çулĕ == Хаçатăн пĕрремĕш номерĕ 1932 çулхи утă уйăхĕн 27-мĕшĕнче «Кол­хозник çулĕ» ятпа тухнă. == Çав. пекех == * [[Скворцов Юрий Илларионович|Юрий Скворцов]]. [[Çын ăшши (роман)| "Çын ăшши".]] [[Роман]]. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/main.asp?govid=591 Тăван енĕн сайчĕ] * [https://web.archive.org/web/20251011180740/https://smi21.ru/?mode=branch&path=search&branch=4,1&orgs=116&ctype=card&date=27.12.2008 Чăваш Республикин МХХ порталĕ çинче хаçат страници]. * [http://chuvash.org/news/13241.html Тӑван Ен» хаҫат халӑхран пичет машини пухать] * [https://chuvash.org/news/13757.html Редактор хӑй машинине редакцине панӑ] * [https://chuvash.org/news/16533.html Шупашкар район таврапӗлӳҫин кӗнеки Турцие ҫитӗ] {{Чăвашла хаçат-журнал}} [[Категори:Массăллă хыпар хатĕрĕсем]] [[Категори:Чăвашла тухакан хаçатсем]] [[Категори:Чăваш хаçат-журналĕсем]] [[Категори:Раççей хаçачĕсем]] [[Категори:Периодикăллă кăларăмсем]] [[Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал]] iofmd1gct0hnjm50j91k61z5zgt9jtq 0 17582 879207 873579 2026-11-07T04:08:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879207 wikitext text/x-wiki '''Порецкие вести''' — [[Пăрачкав районĕ]]н хаçачĕ. [[Вырăс чĕлхи|вырăсла]] эрнере иккĕ пичетленсе тухать. А3 форматлă 6 хут енĕ. Тираж 3465 экз. Учредитель — [[Чăваш Республикин культура, национальноçсен ĕçĕсен, информаци политикин тата архив ĕçĕн министерстви]]. Почта адресĕ: 429020 , Чăваш Республики, Пăрачкав, Ульянов урамĕ, 48 çурт. Директорĕ тата тĕп редакторĕ [[Карпов, Геннадий Николаевич|Г. Н. Карпов]]. == Каçăсем == * [http://www.gazeta-vesti.cap.ru Хаçат сайчĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; * [https://web.archive.org/web/20241211210334/https://smi21.ru/?mode=orgs&orgs=14&ctype=card&date=27.12.2008 Чăваш Республикин МХХ порталĕнчи хаçат страници]; * [http://gov.cap.ru/main.asp?govid=72 Пăрачкав район сайчĕ]. [[Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал]] [[Категори:Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕ]] [[Категори:Вырăсла тухакан хаçат-журнал]] agl752jgrgwozzndl7y4ukm9nuj8eej 0 17635 879046 858244 2026-11-06T15:18:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879046 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах | Ят = Андрей Николаевич Колмогоров | Ӳкерчĕк = Andrej Nikolajewitsch Kolmogorov.jpg | Çуралнă вăхăт = [[1903]], [[ака, 25]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Тамбов|Тамбовра}}, [[Тамбов кĕпĕрни]], [[Раççей империйĕ]] | Вилнĕ вăхăт = [[1987]], [[юпа, 20]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Мускав|Мускавра}}, РСФСР, ССРП | Гражданлăх = {{USSR}} | Ăслăх сфери = [[математика]] | Ĕç вырăнĕ = [[Мускав патшалăх университечĕ]] (МПУ) | Ăсчах степенĕ = физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ | Ăсчах хисепĕ = профессор<br>ССРП ĂА академикĕ<br>ССРП ĂПА академикĕ | Альма-матер = [[Мускав университечĕ]] (халĕ МПУ) | Паллă = [[математик]] | Ăслăх ертӳçи = [[Лузин Николай Николаевич|Н. Н. Лузин]] | Паллă вĕренекенсем = [[Арнольд Владимир Игоревич|Владимир Арнольд]] <br> [[Евгений Дынкин]] <br> [[Израиль Гельфанд]] <br> [[Монин Андрей Сергеевич|Андрей Монин]] <br> [[Никольский Сергей Михайлович|Сергей Никольский]] <br> [[Обухов Александр Михайлович|Александр Обухов]] <br> [[Прохоров Юрий Васильевич|Юрий Прохоров]] <br> [[Успенский Владимир Андреевич|Владимир Успенский]] <br> [[Альберт Ширяев]]<br>[[Шкурба Виктор Васильевич|Виктор Шкурба]] | Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Çурлапа Мăлатук медаль|1963}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{Ленин орденĕ}}{{!!}}{{Ленин орденĕ}} {{!}}- {{!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{Октябрь Революцин орденĕ}} {{!}}- {{!!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{!!}} {{«Владимир Ильич Ленин 100 çул тултарнине асăнмалăх» медалĕ}} {{!!}} {{«Тăван Çĕршывăн 1941—1945 çç. Аслă вăрçинче хастар ĕçленĕшĕн» медаль}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ленин премийĕ|1965}} {{!!}} {{Сталин премийĕ|1941}} {{!}}} }} '''Андрéй Николáевич Колмогóров''' ({{OldStyleDate|25|ака|1903|12}}, [[Тамбов]] — [[юпа, 20]] [[1987]], [[Мускав]]) — чаплă совет [[математика|математик]]ĕ, физика-математика ăслăхĕсен докторĕ, [[М. В. Ломоносов ячĕллĕ Мускав патшалăх университечĕ|Мускав Патшалăх Университечĕн]] профессорĕ ([[1931]]), [[ССРП Ăслăх академийĕ]]н академикĕ ([[1939]]). Колмогоров — хальхи [[пулаяслăхсен теорийĕ|пулаяслăхсен теорине]] никĕслекеннисенчен пĕри, вăл [[топологи]], [[Логика|математика логики]], [[турбулентлăх|турбулентлăх теорин]], [[Шутлавсен кăткăслăх теорийĕ|алгоритмсен кăткăслăх теорийĕ]] тата математикăн урăх облаçĕсенче тата ăслăлăх хушма облаçĕсенчи тĕплĕ никĕс хыпарĕсене тĕпчесе тупнă. == Кунçул тата ĕçхĕл == === Çамрăк çулсем === Колмогоровăн амăшĕ — Мария Яковлевна Колмогорова ([[1871]]—[[1903]]) ача çуратнă чух вилет. Ашшĕ — Николай Матвеевич Катаев, агроном (Петр (Тимирязев) академинчен вĕренсе тухнă), [[1919]] çулта деникин тапăнăвĕнче пуçне хурать. Арçын ачана амăшĕн йăмăкĕ, Вера Яковлевна Колмогорова пăхса çитĕнтерет. Андрей аккăшĕсем хăйсен килĕнче тĕрлĕ çулти ача-пăча валли шкул туса хураççĕ, çĕнĕ педагогика меслечĕпе ăс параççĕ. Ачасем валли «Весенние ласточки» алçырав журналне кăлараççĕ. Журналра вĕренекенсен пултару ĕçĕсене — ӳкерчĕксене, сăвăсене, калавсене— пичетлеççĕ. Андрей «ăслăлăх ĕçĕсене» — хăй шутласа каларнă арифметика задачисене те пичетлет. 5 çулти пĕчĕк ача пĕрремĕш ăслăлăх математика ĕçне хайлать. Çак паллă алгебра пĕрпеклĕхĕ пулсан та, ăна ача хăй тĕллĕн тишкернĕ, çумри пулăшусăр! Сакăр çул тултарсан Андрее харпăр гимназие кĕртеççĕ. Гимназие мускав интеллигенцийĕ йĕркеленĕ, влаç ăна пĕрмаях хупасшăн пулнă. Çак çулсенче Андрей хăйĕн математика хевтелехне кăтартать. Çаплах вăл историне, социологине кăмăллать. Пĕр вăхăт вăл вăрманçи пулма ĕмĕтленнĕ. ''«[[1918]]—[[1920]] çулсенче пурнăç Мускавра çăмăл пулман,'' — асилет Андрей Николаевич. — ''Шкулсенче кăсăкланса чи тимлисем çеç вĕреннĕ. Çав вăхăтра манăн [[Хусан]]-[[Екатеринбург]] чукун çулне тунă çĕре ĕçлеме кайма тиврĕ. Ӗçленĕ чухнех вăтам шкулшăн экстерн мелĕпе экзамен тытма хам тĕллĕн хатĕрленнĕ. Мускава таврăнсан, кăмăл кăшт хуçăлчĕ: шкул пĕтернĕ хута экзамен тыттармасăрах пачĕç».'' === Университет === 1920 çулта Андрей Колмогоров институтра вĕренме кĕнĕ чух хăш ăслăлăхпа хăйĕн ăс-тăнне çыхăнтарас ыйту тухать. Ăна университетăн математика уйрăмĕ туртать, анчах та иккĕленӳ çуралать: кунта таса ăслăлăх, техника вара — мăн кăсăклă ĕç, ĕнтĕ. Тĕслĕхрен, Менделеев институчĕн металлурги факультечĕ! Арçын ĕçĕ, унсăр пуçне, малашлĕ. Андрей унта та, кунта та кĕме шутлать. Часах ăнкартса илет: таса ăслăлăх çаплах чĕрĕ-кăсăклă, вара вăл ун еннелле туртăнать. 1920 ç. вăл [[Мускав патшалăх М. В. Ломоносов ячĕллĕ университечĕ|Мускав университечĕн]] математика уйрăмне пĕлӳ пухма кĕрет. «''Кăсăк ăслăлăхпа аппаланма шутласа, эпĕ, паллах, чи вăйлă математиксем патĕнче вĕренме ĕмĕтленнĕ,'' — асилет каярах ăсчах. ''— Ăраскала пула манăн [[Урысон Павел Самуилович|П. С. Урысон]], [[Александров Павел Сергеевич|П. С. Александрова]], В. В. Степанов тата [[Лузин Николай Николаевич|Н. Н. Лузин]] математиксенчен вĕренме тӳр килчĕ, Н. Н. Лузина матикăри манăн вĕрентӳçĕ тесе шутламалла. Çапах та мана вĕсем манăн ĕçсене пула „хакланă“. „Пурнăç тĕллевне“ яш-кĕрĕм хăйех тупма тивĕç пулмалла, ман шутпа. Аслисем çавăнпа та çак ĕç-пуçра пулăшма çеç пултараççĕ»''. Пĕрмĕш уйăхсенчех Андрей курсăн экзаменĕсене ăнăçлă тытса иккĕмĕшне куçать. Иккĕмĕш кур студенчĕсене «стипенди» панă: «''…эп уйăхне 16 килограмм çăкăр тата 1 килограмм çу илме тивĕç пултăм, ку, çав вăхăтри пĕлтерĕшсемпе, тулли пурнăç никĕсĕ пулнă.''» Халĕ пуш хушă та пур. Çав вăхăта хам ума лартнă математика задачисене уçса пама тăкакланă. Мускав университечĕн профессорĕ [[Лузин Николай Николаевич|Николай Николаевич Лузин]] вуланă лекцисем, итленисем каланă тăрăх,çав тери чаплă пулăм вырăнĕнче шутланнă. === Профессор === [[Ӳкерчĕк:Kolm complexity lect.jpg|thumb|Колмогоров (сулахайри) [[Таллин]]ра задача шутланă чух, [[1973]]]] [[Ӳкерчĕк:Kolm lect prep.jpg|thumb|Колмогоров [[Таллин]]ра задача шутланă чух, [[1973]]]] [[1930]] ç. Колмогоров [[Мускав патшалăх М. В. Ломоносов ячĕллĕ университечĕ|МПУ]] профессорĕ пулать, 1933 — 1939 çулсенче МПУ-н математикăпа механика институчĕн директорĕ пулса ĕçлет. === Вăрçă хыççăнхи ĕçхĕл === == Вĕренекенĕсем == Колмогоров патĕнче вĕреннĕ чылай çын ăслăлăхăн тĕрлĕ облаçĕсенче палăрнă, вĕсен шутĕнче — [[Арнольд Владимир Игоревич|В. И. Арнольд]], [[Гельфанд Израиль Моисеевич|И. М. Гельфанд]], [[Миллионщиков Михаил Дмитриевич|М. Д. Миллионщиков]], [[Прохоров Юрий Васильевич|Ю. В. Прохоров]], [[Обухов Александр Михайлович|А. М. Обухов]], [[Монин Андрей Сергеевич|А. С. Монин]], [[Ширяев Альберт Николаевич|А. Н. Ширяев]], [[Никольский Сергей Михайлович|С.М. Никольский]]. Колмогоров хăй каланипе: «Талантлă вĕренекенсемпе эпĕ пуян пултăм. Вĕсенчен чылайăшĕ, манпа пĕрле мĕнле те пулин облаçре ĕçлеме пуçласа, каярах тепĕр тематика çине кĕрсе кайса мансăрах сумлă хыпарлă ĕçсене турĕç. Шӳтлесе каласан, халĕ манăн пĕр вĕренекенĕ çĕр атмосферине тытса тăрать (А. М. Обухов), тепĕрри — океансене тытса тăрать (А. С. Монин)». == Колмогоров тата вăтам шкулри çĕнетӳсем == == Çавăн пекех пăхăр == * [[Колмогоров аксиоматики]] * [[Колмогоров иккĕлĕхĕ]] * [[Колмогоров танмарлăхĕ]] * [[Колмогоров кăткăслăхĕ]] * [[Колмогоров вăталăхĕ]] == Вуламалли == === Колмогоровăн кĕнекисем, статьясем, ĕçĕсем === * А. Н. Колмогоров, Об операциях над множествами, Матем. сб., 1928, 35:3–4 * А.Н. Колмогоров, Общая теория меры и исчисление вероятностей // Труды Коммунистической академии. Математика. – М.: 1929, т. 1. С. 8 – 21. * А. Н. Колмогоров, Об аналитических методах в теории вероятностей, УМН, 1938:5, 5–41 * А. Н. Колмогоров, Основные понятия теории вероятностей. Изд. 2-е, М. Наука, 1974, 120 с. * А. Н. Колмогоров, Теория информации и теория алгоритмов. – М.: Наука, 1987. – 304 с. * А. Н. Колмогоров, С. В. Фомин, Элементы теории функций и функционального анализа. 4-е изд. М. Наука. 1976г. 544 с. * А. Н. Колмогоров, Теория вероятностей и математическая статистика. М. Наука 1986г. 534с. * А. Н. Колмогоров, «О профессии математика». М., Изд-во Московского Университета, 1988, 32с. * А. Н. Колмогоров, «Математика — наука и профессия». М.: Наука, 1988 г., 288 с. * А. Н. Колмогоров, И. Г. Журбенко, А. В. Прохоров, «Введение в теорию вероятностей». М.: Наука, 1982 г., 160 с. * А. Н. Колмогоров, Grundbegriffe der Wahrscheinlichkeitrechnung, in Ergebnisse der Mathematik, Berlin. 1933. * А. Н. Колмогоров, Foundations of the theory of probability. Chelsea Pub. Co; 2nd edition (1956) 84 p. * А. Н. Колмогоров, С. В. Фомин, Elements of the Theory of Functions and Functional Analysis. Dover Publications (February 16, 1999), с. 288. ISBN 0486406830, ISBN 978-0486406831 * А. Н. Колмогоров, С. В. Фомин, Introductory Real Analysis (hardcover) R.A. Silverman (translator). Prentice Hall (January 1, 2009), 403 с. ISBN 0135022789, ISBN 978-0135022788 === Колмогоров çинчен === * 100 великих учёных. Самин Д. К. М.: Вече, 2000. — 592 с. — 100 великих. ISBN 5-7838-0649-8 == Каçăсем == === А.Н. Колмогоровăн хăш ĕçĕсем === * А. Н. Колмогоров, [http://ilib.mccme.ru/djvu/klassik/kolmogorov.htm «О профессии математика»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215181923/http://ilib.mccme.ru/djvu/klassik/kolmogorov.htm |date=2007-12-15 }}. М., Изд-во Московского Университета, 1988, 32 с. * А. Н. Колмогоров, [http://ilib.mccme.ru/djvu/bib-kvant/maths.htm «Математика — наука и профессия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222000803/http://ilib.mccme.ru/djvu/bib-kvant/maths.htm |date=2007-12-22 }}. М.: Наука, 1988 г., 288 с. * А. Н. Колмогоров, И. Г. Журбенко, А. В. Прохоров, [http://ilib.mccme.ru/djvu/bib-kvant/teorver.htm «Введение в теорию вероятностей»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221233710/http://ilib.mccme.ru/djvu/bib-kvant/teorver.htm |date=2007-12-21 }}. М.: Наука, 1982 г., 160 с. * [https://kvant.mccme.ru/au/kolmogorov_a.htm Статьи Колмогорова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240301053017/http://kvant.mccme.ru/au/kolmogorov_a.htm |date=2024-03-01 }} в журнале [[Квант (журнал)|Квант]] (1970—1993). * A.N.Kolmogorov, Foundations of the theory of probability. Chelsea Pub. Co; 2nd edition (1956) 84 p.[http://www.clrc.rhul.ac.uk/resources/fop/index.htm] === А.Н. Колмогоров пирки статьясем === * [https://kolmogorov.info/ Портал] посвящённый А. Н. Колмогорову (включая его научные и популярные публикации, статьи о нём). * [https://web.archive.org/web/20120402230711/http://mech.math.msu.su/probab/Kolmogorov/ank_cv.html Curriculum Vitae А. Н. Колмогорова] * Л.С. Понтрягин [https://ega-math.narod.ru/LSP/ch1.htm#c о А.Н. Колмогорове] * В.И. Арнольд [https://ega-math.narod.ru/LSP/ANK.htm Об А.Н. Колмогорове] * {{MathGenealogy|10480}}{{ref-en}} * [[Тихомиров, Владимир Михайлович|В.М. Тихомиров]]. ''[http://vivovoco.rsl.ru/VV/Q_PROJECT/HEAP/93_03_2/93_03_21.HTM «Андрей Николаевич Колмогоров»]''. Статья в журнале «[[Квант (журнал)|Квант]]». * С.С. Демидов, В. Д. Есаков. [http://russcience.euro.ru/papers/dees99dl.htm «Дело академика Н. Н. Лузина» в коллективной памяти научного сообщества] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070915235300/http://russcience.euro.ru/papers/dees99dl.htm |date=2007-09-15 }}. * С.С. Кутателадзе. [http://www.math.nsc.ru/LBRT/g2/english/ssk/case.html Трагедия отечественной математики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221181910/http://www.math.nsc.ru/LBRT/g2/english/ssk/case.html |date=2009-02-21 }}. * G.G. Lorentz. [http://www.math.ohio-state.edu/AT/LORENTZ/JAT02-0001_final.ps Mathematics and Politics in the Soviet Union from 1928 to 1953] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110525230252/http://www.math.ohio-state.edu/AT/LORENTZ/JAT02-0001_final.ps |date=2011-05-25 }}{{ref-en}}. * [https://orlovs.pp.ru/stat.php#s2p1 Вероятностно-статистические методы исследования в работах А. Н. Колмогорова] * [http://www.inauka.ru/science/article31424/print.html Статья о А. Н. Колмогорове на iNauka.ru] * [https://kolmogorov.livejournal.com/ Сообщество на LiveJournal] * [http://www.kirsoft.com.ru/freedom/KSNews_194.htm Академик Колмогоров - HOMO UNIVERSALES] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080127151313/http://kirsoft.com.ru/freedom/KSNews_194.htm |date=2008-01-27 }} {{Вольф премин (математика) лауреачĕсем}} {{ММП президенчĕсем}} [[Категори:Акан 25-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Юпан 20-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1903 çулта çуралнисем]] [[Категори:1987 çулта вилнисем]] [[Категори:Раççейри хими-технологи университечĕн студенчĕсем]] [[Категори:Математиксем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей математикĕсем]] [[Категори:ССРП математикĕсем]] [[Категори:XX ĕмĕрти математиксем]] [[Категори:Раççей логикĕсем]] [[Категори:Пулаяслăхçăсем]] [[Категори:Топологсем]] [[Категори:Математика историкĕсем]] [[Категори:Раççей статистикĕсем]] [[Категори:Çывхарусем теоринчи математиксем]] [[Категори:Сăвă пĕлевçисем]] [[Категори:Маяк пĕлевçисем]] [[Категори:Репман гимназинче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:МПУ физика-математика факультетĕнче (1917 хыççăн) вĕренсе тухнисем]] [[Категори:МПУ механика-математика факультечĕн деканĕсем]] [[Категори:МПУ ФМШ вĕрентӳçисем]] [[Категори:Лузитания (Мускаври математика шкулĕ)]] [[Категори:Системăсем пирки ăслăхсен облаçĕнчи ăсчахсем]] [[Категори:ССРП педагогĕсем]] [[Категори:XX ĕмĕрти педагогсем]] [[Категори:Н. И. Лобачевский ячĕллĕ премин лауреачĕсем]] [[Категори:Бальцан ячĕллĕ премин лауреачĕсем]] [[Категори:П. Л. Чебышёв ячĕллĕ премин лауреачĕсем]] [[Категори:Париж университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем]] [[Категори:Лондонри король пĕрлĕхĕн ютçĕр пайташĕсем]] [[Категори:АПШ ăслăхсен наци академин ютçĕр пайташĕсем]] [[Категори:Франци ăслăхĕсен академин ютçĕр пайташĕсем]] [[Категори:Польша ăслăхсен академин ютçĕр пайташĕсем]] [[Категори:Хункăри ăслăхсен академин хисеплĕ пайташĕсем]] [[Категори:ГДР ăслăхсен академин пайташĕсем]] [[Категори:Румыни академин корреспондент-пайташĕсем]] [[Категори:Леопольдина пайташĕсем]] [[Категори:Стокгольм университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем]] [[Категори:Варшава университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем]] [[Категори:Американ философи пĕрлĕхĕн пайташĕсем]] [[Категори:Американ ӳнесен тата ăслăхсен академин пайташĕсем]] [[Категори:Нидерландсен королĕн ăслăхсен академин пайташĕсем]] [[Категори:Авторы школьных учебников]] [[Категори:Авторы учебников по геометрии]] [[Категори:Алгебра вĕрентӳ кĕнекисен авторĕсем]] [[Категори:Новодевичье çăвинче пытарнисем]] [[Категори:«Успехи математических наук» журналăн тĕп редакторĕсем]] [[Категори:Юпан 20-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1987 çулта вилнисем]] [[Категори:Социализм Ӗçĕн Паттăрĕсем]] [[Категори:Сталин парни лауреачĕсем]] [[Категори:Ленин парни лауреачĕсем]] [[Категори:МПУ]] [[Категори:МПУ вĕрентӳçисем]] [[Категори:МПУ-ра вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Вольф парни (математика) лауреачĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Математиксем, алфавитпа]] [[Категори:ССРП ĂА академикĕсем]] 47l40ki629gmw8i69qi149sex1osopk 0 17833 879192 712260 2026-11-07T03:25:52Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879192 wikitext text/x-wiki '''Вениамин Филиппович Петров''' — ([http://permnecropol.ucoz.ru/index/petrov_vf/0-66 9 ҫу, 1934], хальхи [[Чăваш Республики|Чӑваш Республики]], [[Красноармейски районĕ]], [[Упи (Красноармейски районĕ)|Упи]] ялĕ, 31 утӑ, [[1999]], [[Перĕм]]) — медицина ăслăлăхĕсен докторĕ ([[1981]]), санитари врачӗ, профессор. ==Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ== Вениамин Филиппович [[Красноармейски районĕ]]нчи [[Упи (Красноармейски районĕ)|Упи]] ялĕнче Филипп Петровичпа Елизавета Кирилловна Петровсем çемьинче çуралнă. Пермьри медицина институтĕнче вĕреннĕ. Ăна хĕрлĕ дипломпа пĕтерсен вăл Шупашкар районĕнчи Кӳкеç поселокĕнчи тĕп больницăна ĕçлеме килет. 60-мĕш çулсенче В. Ф. Петров Чăваш Республикинчи санитари врачĕнче те вăй хурать. Шупашкарта ĕçленĕ чухне пысăк тавракурăмлă тухтăр наукăпа кăсăкланма пуçлать. Хăйĕн пĕрмĕш ĕçĕсене Вениамин Филиппович ытларах “[[Ялав]]” журналта пичетлеме тăрăшнă. Пермьмри медицина институчĕн аспирантуринче ăслăлăх кандидачĕн диссертацине хӳтĕленĕ. Çавăн хыççăн В. Ф. Петров хăйĕн аслă наставникĕсем — профессорсем сĕннипе институтрах ĕçлеме юлнă. Малтанхи çулсенче вăл — санитари кафедрин заведующийĕ, доцент. [[1981]] çулта медицина ăслăлăхĕн докторĕн диссертацине ăнăçлă хӳтĕленĕ чăваш ăсчахне Пермь облаçĕн тĕп санитари врачĕ пулма çирĕплетнĕ. 1999 çулччен Вениамин Филиппович Раççей Федерацийĕн сывлăха сыхлас министерствин Пермьре вырнаçнă “Биомедпром” наукăпа производство пĕрлешĕвĕн генеральнăй директорĕнче ĕçленĕ. [[Петров Юрий Филиппович|Петров Юрий Филипповичăн пиччĕшĕ]]. ==Чысĕсем== *Хисеп Палли орденĕ. *Ӗçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ. *СССР хисеплĕ рационализаторĕ ([[1982]]). * РСФСР Министрӗсен Канашĕн премийӗн лауреачӗ. ==Ӗçĕсем== 179 ăслăлăх ĕçĕ, çав шутра пилĕк монографи пичетленĕ.Унăн çирĕм патентне çĕр-шыври тĕрлĕ ăслăлăх учрежденийĕсемпе медицина промышленноçĕн хăватлă предприятийĕсем йышăнса ĕçе кĕртнĕ. Вĕсемпе паян та тĕрлĕ çĕр-шывсенче анлă усă кураççĕ. ==Вуламалли== * Косяев, Н. И. Петров Вениамин Филиппович / Н. И. Косяев, В. З. Константинов // Ч [http://enc.cap.ru/?lnk=3868&t=prsn увашская энциклопедия. – Чебоксары, 2009. – Т. 3 : М-Се. – С. 408.] * <nowiki>Петров Вениамин Филиппович // Красноармейский район. Люди и судьбы : [энцикл.]. – Чебоксары, 2005. – С. 65-66.</nowiki> *[https://web.archive.org/web/20251009080324/https://smi21.ru/?mode=orgs&path=orgs,publication&orgs=13&publication=142022&p_date=20.12.2007&date=15.01.2008&p_page=132 [[Ял пурнăçĕ]], Красноармейское. [[2007]], раштав, 20 , кĕçнерникун. Ашшĕ-амăшĕ пилленипе ] ==Каçăсем== *[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=3868 Н.И. Косяев, В.З. Константинов. Чăваш энциклопедийĕ] *[http://permnecropol.ucoz.ru/index/petrov_vf/0-66 Некрополи Перми ...и не только] <!--Categories--> {{DEFAULTSORT:Петров,Вениамин,Филиппович}} [[Категори:Çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем]] [[Категори:Чăваш ăсчахĕсем]] [[Категори:Ӗçлĕх Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем]] [[Категори:Хисеп Палли орден кавалерĕсем]] 9pa181580uk2orc7j8l3fco9mkld1vm 0 17976 879305 878190 2026-11-07T11:34:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879305 wikitext text/x-wiki {{Çар ушкăн пайĕ |ячĕ= Pauperes commilitones Christi Templique Solomonici<br /> <small>Христос рыцарĕсен орденĕ, çаплах Соломон Храм рыцарĕсен орденĕ</small> |ӳкерчĕк=[[Ӳкерчĕк:Templarsign.jpg]] |алпусни=Орден пичечĕ |çулсем= 1119–1312 тĕлне |патшалăх= |пăхăнăвĕ=Папа римский |тĕс= Христос çар орденĕ |роль= Паломниксене хӳтĕлесси |йышĕ= 15 000–20 000 сумлă вăхăтра, вĕсенчен 10% рыцарьсем пулнă |команда_тытăмĕ= |гарнизон=[[Храм тăвĕ]], [[Иерусалим]] |витлевсем=Храмçăсем |хӳтĕлевçĕ=[[Бернар Клервоский]] |йыхрав=Non nobis, Domine, non nobis,sed tuo nomini da gloriam!(Пире мар, Хоспăти, пире мар, хăвăн ятуна чапа кăлар!);Ora et labora!(Кĕлту та ĕçле!) |сăрăсем=Шурă манти çинче хĕрлĕ хĕрес |марш= |талисман= |кăрал= |çапăçусем=[[Хĕрес харçисем]] |уйăру_паллисем= |хальхи_командир= |паллă_командирсем=[[Гуго де Пейн]]<br />[[Жак де Моле]] }} {{Пĕлтерĕшсем}} [[Ӳкерчĕк:TempleChurch-Effigies.jpg|thumb|[[Лондон]]ри [[Темпл]]ти Çавра чиркӳри тамплиерсен мрамор [[кенотаф]]ĕсем.]] '''Тамплие́рсем''' ({{lang-fr|templiers}} «temple» — храм, «''храмçăсем''») е ''Христос тата Соломон Храм Рыцарĕсем'' ({{lang-lat|Templique Solomonici}}) — çар йĕркиллĕ малтанхи тĕн [[Орден (йĕркеленӳ)|орденĕсенчен]] пĕри. Ордена [[1119]] çулта [[Гуго де Пейн]] ушкăн рыцарĕсем [[Пĕрремĕш хĕрес харçи]] иртсен, çĕнĕ [[Иерусалим патшалăхĕ|Иерусалим патшалăхне]] йĕри-тавра çапса аркатнă [[Ислам|масальман]] кӳршĕллĕ тăшманлă вырăнта тĕрек парас, çаплах [[Иерусалим]]а çĕнтерсе илнĕ хыççăн европăран килекен нумай пилигрима хӳтĕлес тĕллевпе никĕсленĕ. Каярах ăна [[Рим попĕ]] хăй тĕллĕ монах тăванлăх вырăнне хурса официаллă йышăнать. == Соломон храмĕпе çыхăнни == [[Ӳкерчĕк:Cross of the Knights Templar.svg|80px|right|thumb|Тамплиер орден хĕресĕн пĕр варианчĕ]] == Хĕрес харçисен тапхăрĕнчи ĕçĕ-пуçĕ == [[Ӳкерчĕк:Templarsign.jpg|thumb|180px|Тамплиерсен рыцарь орденĕн пичечĕ. Икĕ юланут чухăнлăха илнĕ йышăнăва е монах-салтак иккĕлĕнĕхне кăтартать.]] == Финансă ĕç-хĕлĕ == == Ордена пĕтерсе хуни == === Франци патшипе Рим паппин вăрттăн калаçăвĕсем === == Тамплиерсен орденĕн аслă магистрĕсем == # [[Гуго де Пейн]] (1119 — çу, 24, 1136) # [[Робер де Краон]] (çĕртме, 1137 — кăрлач, 13, 1149) # [[Эврар де Бар]] (1149—1152) # [[Бернард де Тремеле]] (çĕртме, 1152 — çурла, 16, 1153) # [[Андре де Монбар]] (1153—1156) # [[Бертран де Бланфор]] (1156—1169) # [[Филипп Наблусский]] (çурла, 1169 — ака, 1171) # [[Одо де Сент-Аман]] (1171 — юпа, 8, 1179) # [[Арно де ла Турружский]] (1180 — авăн, 30, 1184) # [[Жерар де Ридфор]] (1185 — юпа, 4, 1189) # [[Робер де Сабле]] (1191 — авăн, 23, 1193) # [[Жильбер Эраль]] (1194—1200) # [[Филипп де Плессье]] (1200 — чӳк, 1209) # [[Гильом де Шартр]] (1209 — çурла, 26, 1219) # [[Пьер де Монтегю]] (1219 — кăрлач, 28, 1232) # [[Арман де Перигор]] (1232 — юпа, 17, 1244) # [[Ричард де Бур]] (1244 — пуш, 9, 1247) # [[Гийом де Соннак]] (1247 — нарăс, 11, 1250) # [[Рено де Вишье]] (1250 — кăрлач, 20, 1256) # [[Тома Берар]] (1256 — пуш, 25, 1273) # [[Гийом де Боже]] (13 мая 1273 — май 1291) # [[Тибо Годен]] (çурла, 1291—1293) # [[Жак де Моле]] (1293 — ака, 13, 1307) == Çавăн пекех пăхăр == * [[Иоаннитсем]], * [[Хоспитальерсем]], * [[Розенкрейцерсем]]. * [[Тухăç тамплиерĕсен орденĕ]] == Вуламалли == # Гекерторн Ч. У. Тайные общества всех веков и всех стран. Ч.1. — М., 1993. # Байджент М., Лей Р., Линкольн Г. Священная загадка. — С-Пб., 1993. # Коликов К. Иисус и менялы // Знание-сила. — 1996. — № 6. — С. 135—145. # Ле Гофф Ж. Цивилизация средневекового Запада. — М., 1992. # Ли Генри-Чарльс. История инквизиции в Средние века. Т.2. — С-Пб., 1912. # Большая советская энциклопедия. -М., 1934. # Лозинский С. Г. Средневековые ростовщики. -Петроград., 1923. # Лясковская О. А. Французская готика. — М., 1973. # Майе Ж. де. [http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=1492 Серебряные копи тамплиеров // Вокруг света. — 1993.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215114917/http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=1492 |date=2007-12-15 }} — № 4. — С. 40—45. # Поттешер Ф. Знаменитые судебные процессы. — М., 1985. # Черняк Е. Б. Судьи и заговорщики. — М., 1984. — С. 13—17. # Шустер Г. Тайные общества Востока и Запада. -М., 1994. # Рид П. Р. Тамплиеры. — М., 2006. == Каçăсем == * [http://www.templarhistory.ru/ Интернет-ресурс «История ордена тамплиеров»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705185958/http://www.templarhistory.ru/ |date=2008-07-05 }} * [http://www.templiers.info/web/templiers.php История ордена тамплиеров] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129235017/http://templiers.info/web/templiers.php |date=2009-01-29 }} на сайте [http://www.templiers.info/ «Интернет-проект „История ордена Храма“ (ИПИОХ)] * [https://web.archive.org/web/20090208104129/http://globalfolio.net/monsalvat/frglorios/templar.htm Орден Бедных рыцарей Христа и Храма Соломона] * [https://web.archive.org/web/20241201163742/http://abovo.net.ru/topic/80756 Тамплиеры] в [http://abovo.net.ru Научной библиотеке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070719134755/http://abovo.net.ru/ |date=2007-07-19 }} {{Католици тĕнĕн орденĕсем}} {{stub}} [[Категори:Тамплиерсем]] [[Категори:Католицизм]] [[Категори:Хĕрес харçисем]] [[Категори:Йĕркелӳ орденĕ]] [[Категори:Рыцарь орденĕсем]] npesf7dyiq28dbzwtmvr506t425qdqb 0 17977 879240 712622 2026-11-07T06:59:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879240 wikitext text/x-wiki {{Мусăкçă |Ят = Роза Рымбаева |Ӳкерчĕк = |Анлăшĕ = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Тулли ят = Роза Куанышевна Рымбаева |Çуралнă вăхăт = [[1809]], [[юпа, 28]] |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Жангизтобе|Жармин районĕнче}}, [[Семипалатинск облаçĕ (Казахстан)|Семипалатинск облаçĕ]], [[Казах ССР]], [[СССР]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Хастар çулсем = [[1975]] - халиччен |Патшалăх = {{Ялавлани|СССР}}<br>{{Ялавлани|Казахстан}}<br> |Профессисем = Казахстан, СССР, Раççей юрăçи, [[профессор]], [[актриса]], [[телеертӳç]], [[модель]] |Юрăç сасси = [[лирика сопрани]] |Жанрсем = [[Поп-мусăк|поп]], [[ташă мусăкĕ]], [[джаз]], [[электропоп]], [[фолк]], [[романс]] |Суя ятсем = Вăтам Ази шăпчăкĕ, Казах примадонни, Казахстанăн ылтăн сасси |Ушкăнсем = [[А’Студио]], [[Арай (ансамбль)|Арай]], [[Гульдер]] |Пĕрĕçлĕх = [[Сергей Пенкин]], [[Батырхан Шукенов]], [[Ренат Ибрагимов]], [[Ступин Владимир|Владимир Ступин]], [[Бабаджанян Арно Арутюнович|Арно Бабаджанян]], [[Мажуков Алексей Сергеевич|Алексей Мажуков]], [[Тухманов Давид Фёдорович|Давид Тухманов]], [[Саульский Юрий Сергеевич|Юрий Саульский]], [[Пахмутова Александра Николаевна|Александра Пахмутова]], [[Паулс Раймонд Вольдемарович|Раймонд Паулс]], [[Зацепин Александр Сергеевич|Александр Зацепин]] |Чыславсем = {{{!}} {{!}}{{Парасат орденĕ}}{{!!}}{{Курмет орденĕ}}{{!!}}{{Астанана 10 çул}}{{!!}}{{КР ирĕклĕхне 20 çул медаль}} {{!}}- {{!}}{{Халăхсен туслăхĕн орденĕ}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Казахстан патшалăх парнин лауреачĕ}}{{!!}}{{Ленин комсомолĕн парни|1981}} {{!}}} |Сайт = |Викиампар = }} '''Ро́за Куаны́шевна Рымба́ева''' ([[юпа, 28]] [[1957]], [[Жангиз-Тобе]] чукун çул чарăнăвĕ, [[Семипалатинск облаçĕ]], [[Казах ССРĕ]]) — казахстан юрăçи. [[Казахстан халăх артисчĕ]] ([[1986]]). [[Казахстан]] республики патшалăхĕн парнин лауреачĕ ([[2004]]). [[Кăркăстан]] тата [[Узбекистан]] тава тивĕçлĕ артисчĕ. == Кун-çулĕ == Чукун çул ĕçтеш çемйинче çуралнă. Çемьере 8 ача çитĕннĕ. [[Алма-Ата|Алма-Атари]] театр илем институчĕн мусăк-драма факультетĕнче пĕлӳ илнĕ. 1976—1979 çулсенче — çамрăксен эстрада «Гульдер» республика ансамблĕнче ĕçленĕ, [[1979]]-па «Арай» эстрада ансамблĕн солисчĕ (унта директорĕ тата пултарулăх ертӳçи Таскын Окапов юрăçа качча илнĕ). Юрăçăн чи çӳллĕ пултарулăхĕ 1977—1979 çулсенче çитнĕ, ун чухне вăл [[Çулталăк юрри|«Çулталăк юрри»]] фестивалĕн финалне тухнă, [[Звуковая дорожка МК|«Звуковая дорожка»]] хит-парадĕнче (1978 çулта — 3-мĕш вырăн, [[Пугачёва Алла Борисовна|Алла Пугачевăпа]] [[Ротару София Михайловна|София Ротару]] хыççăнах) чи паллă юрăçсен йышне кĕнĕ<ref>[http://pesnyagoda.nm.ru/1976_79.html ПЕСНЯ ГОДА. 1976-79] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501062139/http://pesnyagoda.nm.ru/1976_79.html |date=2012-05-01 }}</ref>. == Хронологи == * 1975 — республика пултарулăх ăмăртăвĕнчи пĕрремĕш парни. * 1976 — телефильм «Первая песня», «[[Казахтелефильм]]» студийĕ. * 1976 — Ленин Комсомол парни лауреачĕ. * 1976—1979 — «Гульдер» ансамбль солисчĕ. * 1977 — «Гран-при», пур раççей теле конкурс «С песней по жизни». * 1977 — «Гран-при», «[[Ылтăн Орфей]]» фестиваль, Болгари. * 1977 — Польша телевиденипе радио комитечĕн ятарлă парни, фестиваль «Сопот», Польша * 1979 — «Арай» ансамбльне йĕркелени, ертӳçи Т. Окапов. * 1979 — Казах ССР тава тивĕçле артисчĕ. * 1979—1984 Казах Театр-ӳнер институчĕ. * 1981 — Ленин Комсомол парни лауреачĕ. * 1983 — «Гран-при» «Гала-83», Куба. * 1983 — совет-чехословак фильмĕ «[[До свидания, Медео]]», роль. * 1986 — Казах ССР халăх артисчĕ. * 1986 — «Гран-при» «Алтын микрофон», Турци * 1995 çултанпа — Республика эстрада-цирк колледж вĕрентӳçи * 2000 — «[[Парасат орденĕ|Парасат]]» орден кавалерĕ * 2000 — «Çул çынĕ» «Эстрада çăлтăрĕ» номинацире * 2004 — Казахстан патшалăх парни лауреачĕ * 2005 — Открытие именной звезды в [[Москва|Москве]] == Дискографи == === Пухмачсем === * [[1977]] — 2LP «Всесоюзный телевизионный конкурс молодых исполнителей „С песней по жизни“» (сборник), [[СССР]].[http://www.discogs.com/Various-Всесоюзный-Телевизионный-Конкурс-Молодых-Исполни/release/965649] * [[1979]] — EP «Роза Рымбаева/Джо Дассен», [[СССР]]. * [[1980]] — EP «Поет Роза Рымбаева», [[СССР]]. * [[1984]] — EP «Кругозор № 3/1984» (сборник), [[СССР]]. * [[1986]] — LP «Ласковый дождь» (сборник), [[СССР]]. * [[1986]] — LP «Soviet Superhits» (сборник), [[Финляндия]].[http://www.discogs.com/Various-Soviet-Superhits/release/3164743] * [[1986]] — LP «С тобою, музыка» (сборник), [[СССР]]. * [[1987]] — LP «Т.Кажгалиев. „Мечта“» (сборник), [[СССР]]. * [[1991]] — LP «Фестиваль „Голос Азии“» (сборник), [[СССР]]. * [[2007]] — 5CD «Союз нерушимый (Песни и танцы народов СССР)» (сборник), [[Россия]]. === Соло альбомĕсем === * [[1983]] — LP «Výlet do zlaté stepi», [[Чехословаки]]. [http://www.gramofonove-desky.cz/rymbajevova-roza-vylet-do-zlate-stepi/d-73224/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140729142719/http://www.gramofonove-desky.cz/rymbajevova-roza-vylet-do-zlate-stepi/d-73224/ |date=2014-07-29 }} * [[1985]] — LP "Роза Рымбаева и ансамбль «Арай», [[СССР]]. * [[1987]] — LP «Поет Роза Рымбаева», [[СССР]]. * [[2003]] — CD «Ademi-au» (Тандаулы андер — Суйланă юрăсем), [[Казахстан]]. * [[2005]] — CD «Роза Рымбаева» («Имена на все времена» серинче), [[Раççей]]. * [[2006]] — CD «Сенімен біргемін» (Санпа пĕрле), [[Казахстан]]. * [[2007]] — DVD+CD «30 лет на сцене» (3 диска DVD — три концерта (Мускав, СПб, Алматы) тата «Роза» плюс один CD «Ертеніме сенемін» (Верю в завтра) док. фильм, [[Казахстан]]). [http://www.express-k.kz/show_article.php?art_id=9431] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812140854/http://www.express-k.kz/show_article.php?art_id=9431 |date=2014-08-12 }} * [[2007]] — CD «Роза Рымбаева» («Золотая коллекция ретро» серинче), [[Раççей]]. * [[2007]] — MP3 «Любовь настала» («Имена на все времена» серинче), [[Раççей]]. * [[2009]] — МР3 «Роза Рымбаева» («Золотая коллекция ретро» серинче), [[Раççей]]. * [[2009]] — CD «Вечная весна» (совет тата казах композиторĕсен юррисем), [[Казахстан]]. [https://web.archive.org/web/20160304025459/http://m.meloman.kz/news/41/34856/] * [[2010]] — CD «Жерiм жанаттым» (Еркен Интыкбаев юррисем), [[Казахстан]]. == Фильмографи == * [[1976]] — «Первая песня» телефильм, «Казахтелефильм» студийĕ. * [[1982]] — «[[До свидания, Медео]]» совет-чехословак фильмĕ\"Revue na zakázku"<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0174164/ «Revue na zakázku» (1982) на IMDb.com]</ref> * [[1999]] — «Женский взгляд». Роза Рымбаева", док. фильм, реж. Оксана Пушкина ([[Раççей]]). * [[2001]] — «Роза», реж. Ж. Сабирова. * [[2002]] — «Хвост кометы». Роза Рымбаева", док фильм, реж. А. Бурыкин ([[Раççей]]). * [[2010]] — «И снова здравствуйте!» док. фильм, ([[Раççей]]). == Çемье == Упăшка — Таскын Окапов ([[1948]]—[[1999]]), Ывăлсем — Али Окапов, эстрада юрăç, ташăç, композитор, продюсер ([[1991]]) тата Мади Рымбаев ([[2000]]) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://kkre-41.narod.ru/rymbaeva.htm Биографи хыпарĕсем] * [http://www.liter.kz/print.php?lan=russian&id=129&pub=2993 Роза Рымбаевăпа калаçни (09.02.2006)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930020440/http://www.liter.kz/print.php?lan=russian&id=129&pub=2993 |date=2007-09-30 }} {{stub}} [[Категори:Казахстан юрăçисем]] [[Категори:Казах ССР халăх артисчĕсем]] [[Категори:Юпан 28-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1957 çулта çуралнисем]] [[Категори:Семипалатинск облаçĕнче çуралнисем]] [[Категори:Парасат орден кавалерĕсем]] jbte3sp5fghis62so98iqctm6t1cwpw 0 18004 879283 857335 2026-11-07T10:21:04Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879283 wikitext text/x-wiki '''Сы́зрань''' — Раççей хули ([[1796]]), [[Самар облаçĕ]]нчи [[Самар облаçĕн Сызрань районĕ|Сызрань районĕн]] [[администраци центрĕ]]. Халăх йышĕ: 183,5 пин çын ([[2005]]). [[Вăхăт тăрăхĕ]]: +1 сехет Мускав вăхăтĕнчен. ==Истори== Сызрань крепоçне тусан унăн башнисем çинче ытти халăх çыннисемпе пĕрле чăвашсем те хурал тăнă... Çĕрле чăвашсем хурал тăнă вăхăтра шыв шăмпăртатни илтĕннĕ...Пĕр чăвашĕ теприне пĕлтерет:"Систĕн-и, пирĕн çине тапăнма килеççĕ!" Çак "Сисрĕн" сăмахран Сызрань пулса каять <ref>Чăваш халăх пултарулăхĕ. Истори халапĕсемю- Шупашкар: Чăваш кĕнеке изд-ви, 2007. с.286.</ref> ==Кун-çулĕ== [[Ӳкерчĕк:Syzran COA (Simbirsk Governorate) (1780).png|left|thumb|100px|Герб (1780)]] == Транспорт == [[Ӳкерчĕк:Железнодорожный_вокзал.JPG|thumb|Чукун çул вокзалĕ]] == Культура == * [[Сызраньри А. Толстой ячĕллĕ драма театрĕ]] * [http://www.hramuspeniya.ru/ Сызрань Турă амăш вилнине асăну Храмĕ] == Çутĕç == [[Ӳкерчĕк:г.Сызрань - Драм.театр имени А.Толстого.jpg|thumb|Драма театрĕ]] * [http://www.svvaul.ru/ Сызрань аслă вăрçă авиаци лётчиксен училищи(çар институчĕ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206171932/http://svvaul.ru/ |date=2009-02-06 }} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [http://www.adm.syzran.ru/ Администрация городского округа Сызрань] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160704171435/http://www.adm.syzran.ru/ |date=2016-07-04 }} * [http://www.mojgorod.ru/samarsk_obl/syzranj/index.html Сызрань в энциклопедии «Мой город»] * [http://www.samgd.ru/syzran/80/ Страничка Думы городского округа Сызрань] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080405073315/http://samgd.ru/syzran/80/ |date=2008-04-05 }} * [https://web.archive.org/web/20070929141454/http://syzran-small.net/index.php?go=Page&id=3 История Сызрани] * [http://samaratrans.info/wiki/index.php/%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8C Сызрань на сайте "Общественный транспорт Самарской области"] * [http://syzran-small.net/ Сайт о городе Сызрань] * [http://www.syzranlife.ru/ Бизнес справочник города Сызрани] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130032202/http://syzranlife.ru/ |date=2009-01-30 }} * [http://www.syzran-small.net/index.php?go=Pages&in=view&id=37 Карта-схема города] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013232339/http://syzran-small.net/index.php?go=Pages&in=view&id=37 |date=2012-10-13 }} * [https://web.archive.org/web/20121013234530/http://syzran-small.net/index.php?go=Pages&in=view&id=250 Схема транзитного движения через город] * [http://www.woland.info/syzran/gps/ Карта Сызрани для GPS-навигаторов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090208085200/http://www.woland.info/syzran/gps/ |date=2009-02-08 }} * [http://www.old.syzran.ru Фотографии 18?? - 1950 гг. города Сызрани] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211033012/http://old.syzran.ru/ |date=2010-02-11 }} {{Samar-obl-geo-stub}} {{Сызрань районĕ}} {{Самар облаçĕ}} {{Атăл çинчи пурăну вырăнĕсем}} [[Категори:Раççей хулисем]] [[Категори:Самар облаçĕ]] [[Категори:Атăл çинчи хуласем]] dj9k5kmujorcrd2sgd41aiq3cfuas9n 0 18249 879181 869531 2026-11-07T02:37:40Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879181 wikitext text/x-wiki '''Пакша''' ({{lang-la|Sciurus}}) — [[пакша йышшисем]] ямахатри [[Кăшлавçăсем|кăшлакан]] чĕрчунсен речĕ (кăкĕ). {{Taxobox | name = Ахаль пакша | image file = Sciurus vulgaris in snow - Helsinki, Finland.jpg | regnum = Чĕрчунсем | phylum = [[Хордăллисем]] | classis = [[Сĕтпе ӳсекенсем]] | ordo = [[Кăшлавçăсем]] | familia = [[Пакша йышшисем]] | genus = [[пакша]]сем | species = ''' Ахаль пакша ''' | latin={{btname|Sciurus vulgaris|([[Линней Карл|Linnaeus]],[[1758]])}} | wikispecies = Sciurus vulgaris | range map = Sciurus vulgaris habitat.png }} {{Тĕнчери Хĕрлĕ кĕнеке|LC|20025}} [[File:Squirrel albinos.jpg|thumb|right|270px|Пакша-альбинос.]] '''Пакша''' ытларах чухне [[Лăсăллă йывăç|лăсăллă вăрмансенче]], [[юман]]лăхра, [[шĕшкĕ]]лĕхре пурăнать. Йывăç çинчен йывăçа çине 10 метр таран сикме пултарать. Çĕр çине апат шырама ансан та сиксе çÿрет. [[Хĕлле]] çывăрма выртмасть. [[Чăрăш]]па [[хыр]] [[йĕкел]]ĕсен вăрри, [[кăмпа]], [[мăйăр]] тата юман йĕкелĕ унăн чи тутлă апачĕсем шутланаççĕ. Ку чĕрчун çырлана, [[хурт-кăпшанка]] та тиркемест. Пакша хăйĕн йăвине йывăç турачĕсемпе хупписенчен тăвать, май килсен йывăç хăвăлне те вырнаçать. Пĕр вырăнта пурăнма кăмăллать. Çулталăк хушшинче виçĕ хутчен çăвăрлама пултарать, апат сахал чухне пĕрре кăна çăвăрлать. Йăвара 10 çура таран пулать. Вĕсем эрнерен хăйсем тĕллĕн пурăнма пуçлаççĕ. Пакша ĕмĕрĕ 12 çула çитме пултарать, анчах та вĕсем вăтамран 6 çул пурнаççĕ. Тăшманĕсем - [[сăсарсем]], [[пăсарасем]], [[хурчкасем]]. Хурчкасем çурасем щине тапăнаççĕ, ытти тăшманĕсем пакшана çывăрнă чухне хăрушă. Пирĕн тăрăхра вăтамран 20 пине яхăн пакша пурăнать. == Классификацилени == [[File:Любовь в Пражском парке.jpg|thumb|290px|Ахаль пакшан икĕ сăрă тĕслĕ вариацийĕ, [[Прага]], парк.]] * Род Белки (''Sciurus'')<ref>{{Кĕнеке:Полная иллюстрированная энциклопедия. «Млекопитающие». Кн. 2|с=441}} кĕнекинче çырнă вырăсла ячĕсем</ref> ** {{bt-ruslat|Аберт пакши|Sciurus aberti}}<!-- эндемичный вид белок — Sciurus aberti kaibabensis --> ** {{bt-ruslat|Гвиана пакши|Sciurus aestuans}} , е бразил пакши<ref name="а">{{Кĕнеке:Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие|страницы=143}}</ref> ** {{bt-ruslat|Аллен пакши|Sciurus alleni}} ** {{bt-ruslat|Перс пакши белка|Sciurus anomalus}} , е Кавказ пакши<ref name="а" /> ** {{bt-ruslat|Аризона пакши|Sciurus arizonensis}} ** {{bt-ruslat|Ылтăн хырăмлă пакша|Sciurus aureogaster}} ** {{bt-ruslat|Каролина пакши|Sciurus carolinensis}}<ref name="а" /> ** {{bt-ruslat|Коллье пакши|Sciurus colliaei}} ** {{bt-ruslat|Деппе пакши|Sciurus deppei}} ** {{bt-ruslat|Огненная белка|Sciurus flammifer}} ** {{bt-ruslat|Сарă пĕсехеллĕ пакша|Sciurus gilvigularis}} ** {{bt-ruslat|Хĕрлĕ хӳреллĕ пакша|Sciurus granatensis}} ** {{bt-ruslat|Западная серая белка|Sciurus griseus}} ** {{bt-ruslat|Боливи пакши|Sciurus ignitus}} ** {{bt-ruslat|Амазонка хĕрлĕ пакши|Sciurus igniventris}} ** {{bt-ruslat|Япон пакши|Sciurus lis}} ** {{bt-ruslat|Наяритская белка|Sciurus nayaritensis}} ** {{bt-ruslat|Тилĕ пакши|Sciurus niger}} , е хура пакша<ref name="а" /> ** {{bt-ruslat|Петерс пакши|Sciurus oculatus}} ** {{bt-ruslat|Анд пакши|Sciurus pucheranii}} ** {{bt-ruslat|Перу пакши|Sciurus pyrrhinus}} ** {{bt-ruslat|Ричмонд пакши|Sciurus richmondi}} ** {{bt-ruslat|Санборн пакши|Sciurus sanborni}} ** {{bt-ruslat|Южноамазонская белка|Sciurus spadiceus}} ** {{bt-ruslat|Гуаякильская белка|Sciurus stramineus}} ** {{bt-ruslat|Пёстрая белка|Sciurus variegatoides}} ** {{bt-ruslat|Ахаль пакша|Sciurus vulgaris}} е векша ** {{bt-ruslat|Юкатан пкши|Sciurus yucatanensis}} == Фотогалерея == [[Ӳкерчĕк:Kurre5.jpg|thumb|right|250px|Пакша]] [[Ӳкерчĕк:Харьковская белка 6. Портрет.jpg|thumb|right|250px|Пакша ӳкерчĕкĕ]] [[Ӳкерчĕк:Eichhörnchen Düsseldorf Hofgarten edit.jpg|thumb|right|250px|Дюссельдорф пакши, [[2007]]]] [[Ӳкерчĕк:Харьковская белка 1. Гранит Мемориала.jpg|thumb|right|250px|Харьков пакши, [[2007]]]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * Davidson, Alan. ''Oxford Companion to Food'' (1999), «Squirrel». p. 750. ISBN 0-19-211579-0{{ref-en}} * {{кĕнеке |автор=[[Гура Александр Викторович|Гура А. В.]] |пай=Куньи и другие пушные звери |пуçелĕк=Символика животных в славянской народной традиции |nodot= |оригинал= |язык=ru |ссылка=https://www.booksite.ru/fulltext/gura1/text.pdf |кăларăм=[[Индрик (издательство)|Индрик]] |вырăн=М. |издательство=Индрик |çул=1997 |том= |страницы=199-253 |столбцы= |страниц=910 |сери=[[Традиционная духовная культура славян]]. Современные исследования |isbn=5-85759-056-6 |тираж= |ref=Гура |archiveurl= |archivedate= }} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20220118032531/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Mammals/91.html Позвоночные животные России: Белка обыкновенная] * [http://deti.religiousbook.org.ua/an8.html Фотографии обыкновенной белки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302082539/http://www.deti.religiousbook.org.ua/an8.html |date=2009-03-02 }} * [http://dl.krc.karelia.ru/collect/index.html?collec=fauna&id=15 Sciurius vulgaris L. — Белка обыкновенная] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240826061022/http://dl.krc.karelia.ru/collect/index.html?collec=fauna&id=15 |date=2024-08-26 }} [http://deti.religiousbook.org.ua/an8.html Пакша сăнӳкерчĕкĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302082539/http://www.deti.religiousbook.org.ua/an8.html |date=2009-03-02 }} [[Категори:Пакша йышшисем]] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] {{Biology-stub}} 747qtka5kk3tjyy2d85g9mz2ep0eywe 0 18374 879029 770235 2026-11-06T14:14:18Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879029 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Кемля |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of arms of Mordovia.svg |ялав = Flag of Mordovia.svg |lat_deg =54 |lat_min =41 |lat_sec =40 |lon_deg =45 |lon_min =13 |lon_sec =53 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Мордва Республики |регион тапăлра = Мордва Республики |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Ичалкă районĕ |район тапăлра = Ичалкă районĕ{{!}}Ичалкă |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Кемля ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Кемля ял тăрăхĕ{{!}}Кемля |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 4872 |халăх çыравĕн çулĕ = 2002 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = мăкшăсем |конфесси йышĕ = христиансем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 431640 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83433 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 97205873001 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Кемля''' — [[хула евĕр посёлок]],[[ Мордва Республики]]н [[Мордва Республикин Ичалкă районĕ|Ичалкă районĕн]] [[администраци центрĕ]]. ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== Ял администрацийĕн пуçлăхĕ — Кшникаткин Павел Андреевич. Урамсем: Çĕнтерӳ 30 çул, Октябрь 50 çул, Çĕнтерӳ 50 çул, Пульницă пăр., Ванин, Гагарин, Горький, Анăç, Симĕс, Колхоз урамĕсем, Колхоз пăр., Комаров, Коммуна, Комсомол, Комсомол тăк., Кооператив тăк., Ленин, Ленин 1-мĕш тăк., ==Паллă çынсем== * [[Костишко Борис Михайлович]], — [[Чĕмпĕр патшалăх университечĕ]]н ректăрĕ. ==Каçăсем== * [http://wap2.gismeteo.ru/towns/99708.wp2 Кемльăри çанталăк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312015557/http://wap2.gismeteo.ru/towns/99708.wp2 |date=2007-03-12 }} * [https://web.archive.org/web/20070831191924/http://geo.mrsu.ru/__M__M__/j_%CA%E5%EC%EB%FF.htm Фото тата экологи хыпарĕ] [[Категори:Мордва Республики]] [[Категори:Мордва Республикинчи Ичалкă районĕн ялĕсем]] s9r657xuk6wfa29mi4owbm1nti29xxg 0 18429 879012 841941 2026-11-06T12:47:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879012 wikitext text/x-wiki ''Урăх пĕлтерĕшĕсене [[Кавал (пĕлтерĕшĕсем)]] статьяра вулăр.'' {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Кавал |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.096707 |lon_deg =47.941222 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Аслă Пăла Тимеш ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Аслă Пăла Тимеш ял тăрăхĕ{{!}} Аслă Пăла Тимеш |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Ковали |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 470<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429390 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255845003 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Кавал''' ({{lang-ru|Избахтино}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. ==Тавралăхĕ== {{Çырмалла}} ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 470 çын, çав шутра 228 арçын, 242 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. ==Кун-çулĕ== {{Çырмалла}} ==Вуламалли== {{Çырмалла}} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/и.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160827162125/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%B8.htm |date=2016-08-27 }} * [https://web.archive.org/web/20191023055345/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=912 Н.О. Воропаева, Н.С. Яковлева. Чăваш энциклопедийĕ] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] t171qx3vbd6ib029dvw89z5yal5gbvy 0 18681 879099 841948 2026-11-06T19:54:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879099 wikitext text/x-wiki {{Otheruses|Мăрсакасси (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Мăрсакасси |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.990821 |lon_deg =46.494221 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Етĕрне районĕ |район тапăлра = Етĕрне районĕ {{!}}Етĕрне районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Чирĕккасси ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Чирĕккасси ял тăрăхĕ{{!}} Чирĕккасси |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 138<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429078 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83547 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97253895005 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Мăрсакасси''' ({{lang-ru|Мурзакасы}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Етĕрне районĕ|Етĕрне районĕнчи]] [[ял]]. ==Тавралăхĕ== {{Çырмалла}} ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 138 çын, çав шутра 72 арçын, 66 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. ==Кун-çулĕ== {{Çырмалла}} ==Вуламалли== {{Çырмалла}} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/м.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20191023122318/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=1263 Е.П. Дроздовская, З.А. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Етĕрне районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем]] rn3uorebuwywkdx0fibt6za8cf5navw 0 18711 879087 841970 2026-11-06T18:46:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879087 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Ленинкасси |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =56.024471 |lon_deg =46.528914 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Етĕрне районĕ |район тапăлра = Етĕрне районĕ {{!}}Етĕрне районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Чирĕккасси ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Чирĕккасси ял тăрăхĕ{{!}} Чирĕккасси |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 19<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429078 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83547 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97253895003 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Ленинкасси''' ({{lang-ru|Ленино}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Етĕрне районĕ|Етĕрне районĕнчи]] [[ял]]. ==Тавралăхĕ== {{Çырмалла}} ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 19 çын, çав шутра 11 арçын, 8 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. ==Кун-çулĕ== {{Çырмалла}} ==Вуламалли== {{Çырмалла}} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/л.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180120124349/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%BB.htm |date=2018-01-20 }} * [https://web.archive.org/web/20191023051350/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=1046 Н.О. Воропаева, З.А. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Етĕрне районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем]] j31zrb4s5vp57vranvggj9k99zxag1r 0 18767 879034 841969 2026-11-06T14:27:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879034 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Кивĕ Эйпеç |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.100841 |lon_deg =47.976241 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Аслă Пăла Тимеш ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Аслă Пăла Тимеш ял тăрăхĕ{{!}} Аслă Пăла Тимеш |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Айбечи, Троицкое |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 264<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429390 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255845002 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Кивĕ Эйпеç''' ({{lang-ru|Байглычево}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. ==Тавралăхĕ== {{Çырмалла}} ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 264 çын, çав шутра 132 арçын, 132 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. ==Кун-çулĕ== {{Çырмалла}} ==Вуламалли== {{Çырмалла}} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/б.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180426144326/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%B1.htm |date=2018-04-26 }} * [https://web.archive.org/web/20191021094922/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=145 Н.О. Воропаева, З.А. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] 2e6s6fc7b8uo9otdk23hbakvxtdjmfz 0 18779 879201 841938 2026-11-07T03:48:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879201 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Питтĕпел |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.109070 |lon_deg =48.006588 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Аслă Пăла Тимеш ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Аслă Пăла Тимеш ял тăрăхĕ{{!}} Аслă Пăла Тимеш |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Новая Янашева в степи, Биктубаево, Андреевка |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 156<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429390 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255845008 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Питтĕпел''' ({{lang-ru|Новое Янашево}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. ==Тавралăхĕ== {{Çырмалла}} ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 156 çын, çав шутра 74 арçын, 82 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. ==Кун-çулĕ== {{Çырмалла}} ==Вуламалли== {{Çырмалла}} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/н.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016014230/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%BD.htm |date=2017-10-16 }} * [https://web.archive.org/web/20191023123541/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=1425 С.И. Выйкин, М.М. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] otagjhpqx9j3fuxqdez611fbewhzu0j 0 19075 879303 861059 2026-11-07T11:27:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879303 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Алексей Талвир |Тăван ят = |Ӳкерчĕк = Alexey_Talvir.jpg |Анлашĕ = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă чухнехи ят = Башкиров Алексей Филиппович |Суя ятсем = Талвир, Талварин<ref>Ларионов, Николай. [http://gov.cap.ru/Publication.aspx?gov_id=596&id=2547620 Пăва çулĕ çинче çуралнă писатель]. — Патăрьел районĕн "Авангард" хаçачĕ, 22, март, [[2014]]. г.</ref> |Çуралнă вăхăт = [[1909]], [[пуш, 21]] |Çуралнă вырăн = Раççей империйĕ, Чĕмпĕр кĕперни, {{ÇВ|Пăва уесĕ|Пăва уесĕнче}} [[Патăръел]] ч. ялĕ, халь {{ÇВ|Патăрьел районĕ|Патăрьел районĕнче}} [[Чăваш АССР]] |Вилнĕ вăхăт = [[1979]], [[авăн, 9]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, [[Чăваш АССР|Чăваш Ен]] |Гражданлăх = {{USSR}} |Ĕçлев тĕсĕ = |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Жанр = |Ĕçсен чĕлхи = [[чăваш чĕлхи|чăваш]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]] |Парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} [[Чăваш АССР Аслă Канашĕн Президиумĕн Хисеп грамоти]] {{!}}} |Чыславсем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ}}{{!!}}{{Халăхсен туслăхĕн орденĕ}} {{!}}} }} {{Пĕр хушаматлисем|Башкиров}} '''Талвир Алексей Филиппович''' (''Башкиров'', [[1909]], [[пуш, 21]], [[Патăръел]] ч. ялĕ, [[Патăрьел районĕ]] — [[1979]], [[авăн, 9]], [[Шупашкар]], [[Чăваш АССР]]) - чăваш çыравçи<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2264 ЧУВАШСКАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ^ Персоналии]</ref><ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/talvir/ Писатели : Талвир Алексей (Башкиров Алексей Филиппович)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220420013937/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/talvir/ |date=2022-04-20 }}</ref>. ==Кун-çулĕ== [[1909]] çулхи пуш уйăхĕн 21-мĕшĕнче [[Патăръел]] ялĕнче çуралнă. [[1928]]-мĕш çулта [[Мускав|Мускава]] тухса кайнă, СССР халăхĕсен тĕп издательствинче ĕçленĕ. Кайран Мускав патшалăх университетне вĕренме кĕнĕ. 1940 çултан вăрçă пуçланичен ВЛКСМ ТК инструкторĕ пулнă. Вăрçăра [[взвод]] командирĕ, [[рота]] политрукĕ, кайран 'Комсомольская правда" хаçатăн корреспонденчĕ пулнă. Вăрçă хыççăн "Коммунизм Ялавĕ" хаçатăн [[вырăн|вырăнти]] (Патăрьелĕнчи) корреспонденчĕ. 1954-1958-мĕш çулсенче ЧАССР ÇП прравлени председателĕ. 1958-мĕш çултан литература ĕçĕпе кăна аппаланнă. 1979-мĕш çулхи авăнăн 9-мĕшĕнче вилнĕ. == Пултарулăх ĕçĕсем== * [[Никĕс (роман)|"Никĕс"]] [[роман]] ([[1965]]); * [[Пăва çулĕ çинче (роман)|"Пăва çулĕ çинче" роман]] (<[[1953]]>). == Чыслани == * [[Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ]]; * [[Халăхсен туслăхĕн орденĕ]]; * [[Чăваш АССР Аслă Канашĕн Президиумĕн Хисеп грамоти]] * медальсем. == Асăнмалăх == * [https://mapbase.ru/Чувашская_Республика/район-Батыревский/место-с_Батырево/адрес-ул_Талвира Патăрьелĕнчи Талвир урамĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} тата вăл тĕлти "Талвир урамĕ" ятлă автобус чарăнăвĕ. * [[Патăрьел|Патăрьелĕнчи]] Алексей Талвир ячĕллĕ 2-мĕш номерлĕ вăтам [[шкул]]. * Патăрьелĕнчи "Çăкăр" [[музей]] картишне куçарса вырнаçтарнă асăну çурчĕ — унта Алексей Талвир çуралса ÿснĕ. * Патăрьелĕнчи [http://www.cheb.ru/pam/talvir21l.html Алексей Талвир бюсчĕ.] * [https://web.archive.org/web/20190722170409/http://nlr.ru/res/litkarta/record_full.php?record_ID=122584&rid=8782 Алексей Талвир ячĕллĕ литература премийĕ.] * [https://www.google.ru/maps/place/ул.+Талвира,+Чебоксары,+Чувашская+Респ.,+428009/@56.1513652,47.1625679,14z/data=!4m2!3m1!1s0x415a387ca9064d21:0xf28df2bd19f6c2f7?hl=ru Шупашкарти Алесей Талвир урамĕ.] == Вуламалли == * Алексей Талвир (Башкиров Алексей Филиппович) / Юрьев М. Писатели Советской Чувашии / М. Юрьев, З. Романова. - Чебоксары,1988. - С. 294-296. * Алексей Талвир - улып чувашской литературы // Юхма М. Имена улиц твоих, Чебоксары! / М. Юхма. - Чебоксары, 2000.- С. 121-125. * Вспомним о Талвире // Чебоксарские новости. - 1999. - 20 марта. * Решетина Л. В память о Талвире / Л. Решетина // Чебоксарские новости. - 1999. - 24 марта. - С.1. * Юхма М. Талвир неизвестный - опальный / М. Юхма // Советская Чувашия.- 1999.- 13 марта и др == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Чăваш Республикин çыравçăсен пĕрлешĕвĕ}} <!--Categories--> {{DEFAULTSORT:Талвир,Алексей,Филиппович}} [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕн кавалерĕсем]] [[Категори:Халăхсен туслăхĕ орденĕн кавалерĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Пушăн 21-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1909 çулта çуралнисем]] [[Категори:Авăнăн 9-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1979 çулта вилнисем]] [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:СССР çыравçисем]] fexhqa5koevc014u4mswpto13tk6yc0 0 19746 879121 844788 2026-11-06T21:22:42Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879121 wikitext text/x-wiki {{Чĕлхе |тĕс=кавказ |ят=Мегрел чĕлхи |тăван ят={{unicode|მარგალურ ნინა}} margalur nina |патшалăхсем=[[Грузи]], [[Абхази]] |регионсем= |официаллă чĕлхе= |калаçакан йышĕ=650 пин |йĕркелекенĕ= |рейтинг= |статус=тăнăç мар |çухалнă= |категори=[[Еврази чĕлхисем]] |классификаци= [[Картвел чĕлхисем|Картвел çемйи]] : Кăнтăр картвел турачĕ :: Зан ушкăнĕ |çыру=[[грузин алфавичĕ]] |ГОСТ 7.75-97= |ISO3=xmf }} [[Ӳкерчĕк:Megrel map.png|thumb|300px|Мегрел чĕлхи картти]] '''Мегре́л чĕлхи''' (тăван ячĕ მარგალურ ნინა, ''margalur nina'') —çурçĕр-анăç Гризири [[картвел чĕлхисем|картвел çемйинчи]] мегрелсен чĕлхи. Калаçакан йышĕ — 650 пине яхăн çын. == Ячĕ пирки == Ят варианчĕсем: мингрел, ивер, эгер. [[Грузин чĕлхи|Грузинла]] ячĕсем: {{langi|ka|მეგრული ენა}} (megruli ena), кивелнĕ odišuri, iveriuli ena. [[Абхаз чĕлхи|Абхазла]] {{langi|abk|агыршәа}}. == Ареал тата йышĕ == Тахçанах [[Грузи]]н 7 [[Грузин администрациллĕ пайланăвĕ|районĕнче]] Анăç ([[Зугдиди районĕ|Зугдидире]], [[Цаленджих районĕ|Цаленджих]], [[Хоба районĕ|Хоба]], [[Чхороцка районĕ|Чхороцка]], [[Мартвил районĕ|Мартвил]], [[Сенака районĕ|Сенака]], [[Абаш районĕ|Абаш]]) тата [[Поти]] хулинче, объединяемых в историческую область [[Мегрелия]]; çаплах [[Абхази]]н чикĕ çумĕнчи районĕсем ([[Гал районĕ|Гал]] тата [[Ткуарчали районĕ]]н пайĕ, [[Очамчыра]] х.). Унсăр пуçне, мегрел чĕлхине епле те пулин пуплеме [[абхазсем|абхаз]] [[Очамчыра районĕ]]н çитĕннĕ çулти çыннисем пĕлеççĕ. Мегрелин чи тухăçĕнче, [[Цхенисцкали]]пе Ногела (Абаш тата Мартвил районĕсен тухăçĕнче) юханшывĕсем хушшинче мегрел чĕлхи вырăнне [[XX ĕмĕр]]ĕн пуçламăшĕ тĕлне пĕтĕмпех [[грузин челхи]] улăштарать. [[Абхази]]ре, 2003 çулхи халăх çыравĕпе, 44 пин мегрелпе грузин (вĕсенчен чылайрахăшĕ мегрел чĕлхипе пуплет), çав шутра [[Гал районĕ]]нче 28919 çын (пурнан халăхăн 99 %), [[Ткуарчали районĕ]]нче — 8155 çын (55 %). Вăрçăччен вĕсен шучĕ питĕ нумайрах пулнă, тĕслĕхрен 1989 çулхи çыравпа 239.872 «грузин» (Абхазири пурнан халăхăн 45,7 %), вĕсенчен 2/3 пайĕ мегрел чĕлхипе калаçаççĕ. [[Раççей]]ре, 2002 çулхи çыравпа, мегрел чĕлхипе 2590 çын пупленĕ. Чăннипе, вĕсен шучĕ вуннă хут ытларах пулмалла, мĕншĕн тесен Абхазирен Раççее тарса килнисен ытларахăшĕ — мегрел тымарĕнчен. == Каçăсем == {{Interwiki|code=xmf|დუდხასჷლა|мегрелла}} * [https://web.archive.org/web/20231008200309/http://uztranslations.net.ru/other/hrammatika_mingrelskogo_iverskogo_yazyka.html Н. Марр. Грамматика мингрельского языка] * [http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/texte/caucasica/mingrel/adscham.htm Мегрельский язык в проекте TITUS] * [http://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/megr/kajaia/kajai.htm Мегрельско-грузинский словарь Отара Каджая] (TITUS) * [http://www.ling.lu.se/projects/Megrelian/ Мегрельский проект] в Лундском университете ([[Швеци]]) * [http://www.mingrelia.narod.ru/ Nanashi Nina — The First ABCBook In Megrelian] * [http://www.opentext.org.ge/art/kartvel.htm Картвельские языки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929092554/http://www.opentext.org.ge/art/kartvel.htm |date=2007-09-29 }} (Зураб Сарджвеладзе) * [http://www1.uni-hamburg.de/Ethnologie-Kaukasus/html/texte/mingrelians.pdf Two sons of one mother’: Georgian, Mingrelian and the challenge of nested primordialisms] (chapter 7 of book by L. Broers above). == Вуламалли == * Беридзе Ш. Мегрел (ивер) чĕлхи. Пуçламăшĕ тата материалсем. Тбилиси, 1920 (грузинла). * Гудава Т. Е. (хатĕрл.) Грузи халăх сăмахлăхĕ. Мегрел тексчĕсем. Поэзи. Тбилиси, 1975 (грузинла). * Жгенти С. М. Чан-мегрел чĕлхин фонетики. Тбилиси, 1953 (грузинла). * Кипшидзе И. Грамматика мингрельского (иверского) языка с хрестоматиею и словарем. // Материалы по яфетическому языкознанию. VII. СПб., 1914. * Климов Г. А. Мегрельский язык // Языки мира: кавказские языки. М., 2001. * Хубуа М. Мегрельские тексты. Тбилиси, 1937 (на груз. яз.). * Цагарели А. Мингрельские этюды. Вып. I. Мингрельские тексты с переводами и объяснениями. Вып. П. Опыт фонетики мингрельского языка. СПб., 1880. * Чикобава А. С. Текстлă чан (лаз) диалекчĕн грамматика анализĕ. Тбилиси, 1936 (грузинла). * Чикобава А. С. Чан-мегрел-грузинй танлаштару сăмахсарĕ. Тбилиси, 1938 (грузинла). * Kluge Th. Beiträge zur Mingrelischen Grrmmatik. Memnon (Zeitschrift für die Kunst- und Kultur-geschichte des Alten Orients). Т. VII, H. 1-2. 1913. * Laurence Broers (2004), Containing the Nation, Building the State — Coping with Nationalism, Minorities, and Conflict in Post-Soviet Georgia. {{Грузин чĕлхи}} {{Картвел чĕлхисем}} [[Категори:Картвел чĕлхисем]] [[Категори:Грузи чĕлхисем]] ggg9zbpjhtj2oravzlnayv31s7dvphw 0 19750 879151 780045 2026-11-06T23:32:48Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879151 wikitext text/x-wiki {{Мусăкçă |Ят = Майк Науменко |Çуралнă_чухнехи_ят = Михаил Васильевич Науменко |Фото = |Фото_анлăшĕ = |Çуралнă_вăхăт = [[1955]] [[ака, 18]] |Çуралнă_вырăн = {{ÇВ|Ленинград|Санкт-Петербургра}}, [[РСФСР]], [[СССР]] |Вилнĕ_вăхăт = [[1991]], [[çурла, 27]] |Вилнĕ_вырăн = {{ВВ|Мускав|Мускавра}}, [[РФ]] |Хастар_çулсем = 1975-1991 |Страна = {{USSR}} |Профессисем = СССР, Раççей юрăçи |Юрăç_сасси = |Жанрсем = [[рок]] |Ушкăнсем = |Пĕрĕçлĕх = «Зоопарк»<br>«Аквариум»<br>«Капитальный ремонт»<br>«Союз любителей музыки рок»<br>«Вокально-инструментальная группировка имени Чака Берри» |Лейблсем = |Парнесем = |Викиампар = |Сайт = [http://www.mikenaumenko.ru/ Официаллă сайт] }} '''Майк Науменко''' ([[18 Ака]] [[1955]], [[Санкт-Петербург]] — [[27 Çурла]] [[1991]], Санкт-Петербург), рок музыканчĕ. == Дискографи == * 1978 — ''[[Все братья — сёстры]]'' * 1980 — ''[[Сладкая N и другие]]'' * 1982 — ''[[LV (альбом)|LV]]'' == Каçăсем == * [http://www.mikenaumenko.ru/ Майк Науменко.ru] * [https://web.archive.org/web/20110201160327/http://mikenaumenko.com/ Майк Науменко.com фильм о Майке, воспоминания Бориса Гребенщикова, Валеры Кириллова, Гаркуши, Чижа] * [https://web.archive.org/web/20080511013027/http://www.mike-zoo.kiev.ua/ Майк и его «Зоопарк»] * [http://www.zoo-mike.ucoz.ru/ Майк и группа «Зоопарк»] * [https://mp3legenda.com/search/mayk-naumenko Все песни Майка Науменко для ознакомительного прослушивания] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210910130349/https://mp3legenda.com/search/mayk-naumenko |date=2021-09-10 }} * [http://www.mike-zoo.kiev.ua/hist/fr_hist.htm Биография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060512234513/http://www.mike-zoo.kiev.ua/hist/fr_hist.htm |date=2006-05-12 }} на сайте [https://web.archive.org/web/20080511013027/http://www.mike-zoo.kiev.ua/ Майк и его «Зоопарк»] * [http://community.livejournal.com/chtoby_pomnili/45300.html Майк о себе и «Зоопарке». Статья из журнала «Зеркало», январь 1982] * [http://community.livejournal.com/chtoby_pomnili/100809.html Вспоминая Майка …] — коллекция фотографий * [http://www.seva.ru/rock/index.php?y=1991 Запись передачи, посвящённой памяти Майка,] в программе «Рок-посевы» на сайте Севы Новгородцева (искать в списке по дате '''06.09.1991''') * [http://white.narod.ru/Zoo_text.html Литературоведческий анализ текстов песен Майка] * [http://magazines.russ.ru/neva/2007/8/da15.html Екатерина Дайс Поиски Софии в русском роке: Майк и БГ] * [http://www.ytime.com.ua/ru/50/1026 Песни Майка Науменко и группы «Зоопарк»: история и комментарии (проект «Рок-песни: толкование»)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210928073421/http://www.ytime.com.ua/ru/50/1026 |date=2021-09-28 }} [[Категори:1955 çулта çуралнисем]] [[Категори:Акан 18-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1991 çулта вилнисем]] [[Категори:Çурлан 27-мĕшĕнче вилнисем]] 7goxifut43j08h53jxo50hkpfmjgq2z 0 19769 879130 878577 2026-11-06T22:07:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879130 wikitext text/x-wiki '''Метрополите́н''' ({{lang-fr|métropolitain}}), е кĕскен '''метро́''' — урамсенчен уйрăм, ытларах çĕр айĕнче вырнаçнă трассăллă рельс [[этем пĕрлĕ транспорчĕ]]. {{Транспорт хатĕрĕ|[[Ӳкерчĕк:Metro wagon 81-720.jpg|250px|]]|[[электродвигатель]] 1890 çултанпа|1863 çултанпа|20—100 км/сех|çĕр айĕнчи (çĕр çийĕнчи) [[этем пĕрлĕ транспорчĕ]]|рельсă çулĕ, контакт эрешĕ}} [[Ӳкерчĕк:Farringdon tube station platforms.jpg|thumb|250px|right|[[Лондон метрополитенĕ]] (малти планра) тата хулаçум йĕрĕсем (уйăракан хыççăн)]] [[Ӳкерчĕк:Metro SPB Line1 Avtovo.jpg|thumb|250px|right|«[[Автово (метро чарăнăвĕ)|Автово]]» метро чарăнăвĕ.]] [[Ӳкерчĕк:Schwebebahn G15.jpg|right|250px|thumb|[[Вупперталь çакса хунă çул|çакса хунă çул]] (монорельс). Вăл метрополитен шутланать.]] == [[СССР]] хулисенчи ĕçлекен метро == === [[Азербайджан]] === * [[Баку]] ([[1967]]): ''[[Баку метрополитенĕ]]'' === [[Эрмени]] === * [[Ереван]] ([[1981]]): ''[[Ереван метрополитенĕ]] === [[Белоруси]] === * [[Минск]] ([[1984]]): ''[[Минск метрополитенĕ]]'' === [[Грузи]] === * [[Тбилиси]] ([[1966]]): ''[[Тбилиси метрополитенĕ]]'' === [[Раççей]] === # [[Мускав]] ([[1935]]; çаплах [[çăмăл метро]] тата [[монорельс]] ĕçе кĕртнĕ): ''[[Мускав метрополитенĕ]]'' # [[Санкт-Петербург]] ([[1955]]; çаплах [[çăмăл метро]] — [[çĕр çи экспресĕ]] тума палăртнă): ''[[Санкт-Петербург метрополитенĕ]]'' # [[Чулхула]] ([[1985]]): см. статью ''[[Чулхула метрополитенĕ]]'' # [[Çĕн Çĕпĕр]] ([[1986]]): ''[[Çĕн Çĕпĕр метрополитенĕ]]'' # [[Самар]] ([[1987]]): ''[[Самар метрополитенĕ]]'' # [[Екатеринбург]] ([[1991]]): ''[[Екатеринбург метрополитенĕ]]'' # [[Хусан]] ([[2005]]): ''[[Хусан метрополитенĕ]]'' === [[Узбекистан]] === * [[Ташкент]] ([[1977]]): ''[[Ташкент метрополитенĕ]]'' статьяна вулăр. === [[Украина]] === # [[Кейӳ]] ([[1960]]; [[хăвăрт трамвай]]): ''[[Кейӳ метрополитенĕ]]'' # [[Харьков]] ([[1975]]): ''[[Харьков метрополитенĕ]]'' # [[Днепропетровск]] ([[1995]]): см. статью ''[[Днепропетровск метрополитенĕ]]'' == Халĕ ĕçлекен метрополитен системине тунă хронологи == * 1863 – [[Лондон метрополитенĕ|Лондон (Аслă Британи)]] * 1869 – [[Афина метрополитенĕ|Афина (Греци)]] * 1875 – [[Тӳнел|Истамбул (Турци)]] * 1885 – [[Çĕнĕ Йорк метрополитенĕ|Çĕнĕ Йорк (АПШ)]] * 1892 - [[Чикаго метрополитенĕ|Чикаго (АПШ)]] * 1896 – [[Глазго метрополитенĕ|Глазго (Аслă Британи)]] * 1896 – [[Будапешт метрополитенĕ|Будапешт (Венгри, ун чухне Австри-Венгри империйĕ)]] * 1897 – [[Бостон метрополитенĕ|Бостон (АПШ)]] * 1898 – [[Вена метрополитенĕ|Вена (Австри, ун чухне Австри-Венгри империйĕ)]] * 1900 – [[Парис метрополитенĕ|Парис (Франци)]] * 1901 – [[Вупперталь çакса хунă çулĕ|Вупперталь (Рейн-Рур конурбацийĕ, Германи)]] * 1902 – [[Берлин метрополитенĕ|Берлин (Германи)]] * 1907 – [[Филадельфи метрополитенĕ|Филадельфи (АПШ)]] * 1912 – [[Гамбург метрополитенĕ|Гамбург (Германи)]] * 1913 – [[Буэнос-Айрес метрополитенĕ|Буэнос-Айрес (Аргентина)]] * 1919 – [[Мадрид метрополитенĕ|Мадрид (Испани)]] * 1924 – [[Барселона метрополитенĕ|Барселона (Испани)]] * 1927 – [[Токио метро|Токио (Япони)]] * 1928 – [[Осло метрополитенĕ|Осло (Норвеги)]] * 1933 – [[Осака метрополитенĕ|Осака (Япони)]] * 1935 – [[Мускав метрополитенĕ|Мускав (Раççей, ун чухне СССР)]] * 1943 – [[Чикаго метрополитенĕ|Чикаго (АПШ)]] * 1950 – [[Стокгольм метрополитенĕ|Стокгольм (Швеци)]] * 1955 – [[Кливленд метрополитенĕ|Кливленд (АПШ)]], [[Рим метрополитенĕ|Рим (Итали)]], [[Санкт-Петербург метрополитенĕ|Санкт-Петербург (Раççей, ун чухне СССР)]] * 1956 – [[Торонто метрополитенĕ|Торонто (Канада)]] * 1957 – [[Нагоя метрополитенĕ|Нагоя (Япони)]] * 1959 – [[Лиссабон метрополитенĕ|Лиссабон (Португали)]], [[Кармелит|Хайфа (Израиль)]] * 1960 – [[Киевский метрополитен|Киев (Украина, тогда СССР)]] * 1964 – [[Милан метрополитенĕ|Милан (Итали)]] * 1966 – [[Монреаль метрополитенĕ|Монреаль (Канада)]], [[Тбилиси метрополитенĕ|Тбилиси (Грузи, ун чухне СССР)]] * 1967 – [[Баку метрополитенĕ|Баку (Азербайджан, ун чухне СССР)]] * 1968 – [[Кёльн метрополитенĕ|Кёльн (Германи)]], [[Роттердам метрополитенĕ|Роттердам (Нидерландсем)]] * 1969 – [[Мехико метрополитенĕ|Мехико (Мексика)]], [[Пекин метрополитенĕ|Пекин (Китай)]] * 1970 – [[Франкфурт-Майн-çинчи метрополитенĕ|Франкфурт-Майн-çинчи (Германи)]] * 1971 – [[Мӳнхен метрополитенĕ|Мӳнхен (Германи)]], [[Саппоро метрополитенĕ|Саппоро (Япони)]], [[Сеул метрополитенĕ|Сеул (Корей)]] * 1972 – [[Иокогама метрополитенĕ|Иокогама (Япони)]], [[Нӳрнберг метрополитенĕ|Нюрнберг (Германи)]] * 1973 – [[Пхеньян метрополитенĕ|Пхеньян (КХДР)]], [[Bay Area Rapid Transit|Сан-Франциско (АПШ)]] * 1974 – [[Сан-Паулу метрополитенĕ|Сан-Паулу (Бразили)]], [[Прага метрополитенĕ|Прага (Чехи)]], [[Сеул метрополитенĕ (Кăнтăр Корей)]] * 1975 – [[Антверпен трамвайĕ|Антверпен (Бельги)]], [[Çĕнĕ Афон ту хăвăл чукун çулĕ|Çĕнĕ Афон (Абхази, ун чухне СССР)]], [[Сантьяго метрополитенĕ|Сантьяго (Чили)]], [[Харьков метрополитенĕ|Харьков (Украина, ун чухне СССР)]] * 1976 – [[Вашингтон метрополитенĕ|Вашингтон (АПШ)]], [[Брӳссел метрополитенĕ|Брӳссел (Бельги)]], [[Вена метрополитенĕ|Вена (Австри)]] * 1977 – [[Амстердам метрополитенĕ|Амстердам (Нидерландсем)]], [[Кобе метрополитенĕ|Кобе (Япони)]], [[Марсель метрополитенĕ|Марсель (Франци)]], [[Ташкент метрополитенĕ|Ташкент (Узбекистан, ун чухне СССР)]] * 1978 – [[Лион метрополитенĕ|Лион (Франци)]], [[Мумбаи метрополитенĕ|Мумбаи (Инди)]], [[Эдмонтон метрополитенĕ|Эдмонтон (Канада)]] * 1979 – [[Атланта метрополитенĕ|Атланта (АПШ)]], [[Бухарест метрополитенĕ|Бухарест (Румыни)]], [[Гонконг метрополитенĕ|Гонконг (Китай, ун чухне Аслă Британи)]], [[Рио-де-Жанейро метрополитенĕ|Рио-де-Жанейро (Бразили)]] * 1980 – [[Ньюкасл-апон-Тайн метрополитенĕ|Ньюкасл-апон-Тайн (Аслă Британи)]], [[Тяньцзинь метрополитенĕ|Тяньцзинь (Китай)]] * 1981 – [[Ереван метрополитенĕ|Ереван (Эрмени, ун чухне СССР)]], [[Киото метрополитенĕ|Киото (Япони)]], [[Фукуока метрополитенĕ|Фукуока (Япони)]] * 1982 – [[Хельсинки метрополитенĕ|Хельсинки (Финлянди)]] * 1983 – [[Каракас метрополитенĕ|Каракас (Венесуэла)]], [[Лиль метрополитенĕ|Лилль (Франци)]], [[Шарлеруа метрополитенĕ|Шарлеруа (Бельги)]] * 1984 – [[Волгоград метротрамĕ|Волгоград (Раççей, ун чухне СССР)]], [[Калькутта метрополитенĕ|Калькутта (Инди)]], [[Майами метрополитенĕ|Майами (АПШ)]], [[Манила метрополитенĕ|Манила (Филиппинсем)]], [[Минск метрополитенĕ|Минск (Белоруси, ун чухне СССР)]] * 1985 – [[Китакюсю метрополитенĕ|Китакюсю (Япони)]], [[Чулхула метрополитенĕ|Чулхула (Раççей)]], [[Порту-Алегри метрополитенĕ|Порту-Алегри (Бразили)]], [[Пусан метрополитенĕ|Пусан (Корей)]], [[Ресифт метрополитенĕ|Ресифи (Бразили)]], [[Штутгарт метрополитенĕ|Штутгарт (Германи)]] * 1986 – [[Белу-Оризонти метрополитенĕ|Белу-Оризонти (Бразили)]], [[SkyTrain (Ванкувер)|Ванкувер (Канада)]], [[Кривой Рог метротрамĕ|Кривой Рог (Украина, ун чухне СССР)]], [[Çĕн Çĕпĕр метрополитенĕ|Çĕн Çепĕр (Раççей, ун чухне СССР)]] * 1987 – [[Балтимор метрополитенĕ|Балтимор (АПШ)]], [[Детройт метрополитенĕ Детройта|Детройт (АПШ)]], [[Каир метрополитенĕ|Каир (Египет)]], [[Самар метрополитенĕ|Самар (Раççей, ун чухне СССР)]], [[Сэндай метрополитенĕ|Сэндай (Япони)]], [[Сингапур метрополитенĕ|Сингапур (Сингапур)]] * 1988 – [[Валенси метрополитенĕ (Испани)|Валенси (Испани)]], [[Питсбург метрополитенĕ|Питтсбург (АПШ)]] * [[1990]] – [[Генуй метрополитенĕ|Генуй (Итали)]] * [[1991]] – [[Екатеринбург метрополитенĕ|Екатеринбург (Раççей, ун чухне СССР)]], [[Лозанна метрополитенĕ|Лозанна (Швейцари)]], [[Монтеррей метрополитенĕ|Монтеррей (Мексика)]] * [[1992]] – [[Тулуза метрополитенĕ|Тулуза (Франци)]] * [[1993]] – [[Лос-Анджелес метрополитенĕ|Лос-Анджелес (АПШ)]], [[Неаполь метрополитенĕ|Неаполь (Итали)]], [[Сент-Луис метрополитенĕ|Сент-Луис (АПШ)]] * [[1994]] – [[Гвадалахара метрополитенĕ|Гвадалахара (Мексика)]], [[Хиросима метрополитенĕ|Хиросима (Япони)]] * [[1995]] – [[Бильбао метрополитенĕ|Бильбао (Испани)]], [[Варшава метрополитенĕ|Варшава (Польша)]], [[Днепропетровск метрополитенĕ|Днепропетровск (Украина)]], [[Медельин метрополитенĕ|Медельин (Колумби)]], [[Лас-Вегас метрополитенĕ|Лас-Вегас (АПШ)]], [[Ченнай метрополитенĕ|Ченнай (Инди)]], [[Шанхай метрополитенĕ|Шанхай (Китай)]] * [[1996]] — [[Анкара метрополитенĕ|Анкара (Турци)]], [[Куала-Лумпур метрополитенĕ|Куала-Лумпур (Малайзи)]], [[Тайбэй метрополитенĕ|Тайбэй (Тайвань)]] * [[1997]] — [[Гуанчжоу метрополитенĕ|Гуанчжоу (Китай)]], [[Джэксонвилл метрополитенĕ|Джэксонвилл (АПШ)]], [[Тэгу метрополитенĕ|Тэгу (Корей)]] * [[1998]] — [[Софи метрополитенĕ|София (Болгари)]] * [[1999]] — [[Бангкок метрополитенĕ|Бангкок (Таиланд)]], [[Инчхон метрополитенĕ|Инчхон (Корей)]], [[Катани метрополитенĕ|Катани (Итали)]], [[Тегеран метрополитенĕ|Тегеран (Иран)]] * [[2000]] — [[Измир метрополитенĕ|Измир (Турци)]] * [[2001]] — [[Бразилиа метрополитенĕ|Бразилиа (Бразили)]] * [[2002]] — [[Бурса метрополитенĕ|Бурса (Турци)]], [[Дели метрополитенĕ|Дели (Инди)]], [[Копенгаген метрополитенĕ|Копенгаген (Дани)]], [[Лима метрополитенĕ|Лима (Перу)]], [[Ренн метрополитенĕ|Ренн (Франци)]] * [[2003]] — [[Далянь метрополитене|Далянь (Китай)]], [[Наха метрополитенĕ|Наха (Япони)]] * [[2004]] — [[Гаага метрополитенĕ|Гаага (Нидерландсем)]], [[Кванджу метрополитенĕ|Кванджу (Корей)]], [[Миннеаполис метрополитенĕ|Миннеаполис (АПШ)]], [[Ухань метрополитенĕ|Ухань (Китай)]] * [[2005]] — [[Вальпараисо метрополитенĕ|Вальпараисо (Чили)]], [[Хусан метрополитенĕ|Хусан (Раççей)]], [[Метрополитен Нанкина|Нанкин (Китай)]], [[Порту метрополитенĕ|Порту (Португали)]], [[Сан-Хуан метрополитенĕ|Сан-Хуан (Пуэрто-Рико; АПШ)]], [[Чунцин метрополитенĕ|Чунцин (Китай)]] * [[2006]] — [[Валенси метрополитенĕ (Венесуэла)|Валенси (Венесуэла)]], [[Турин метрополитенĕ|Турин (Итали)]], [[Тэджон метрополитенĕ|Тэджон (Корей)]] * [[2007]] — [[Маракайбо метрополитенĕ|Маракайбо (Венесуэла)]], [[Пальма-де-Мальорки метрополитенĕ|Пальма-де-Мальорка (Испани)]] * [[2008]] — [[Гаосюн метрополитенĕ|Гаосюн (Тайвань)]], [[Перуджа метрополитенĕ|Перуджа (Итали)]] * [[2009]] — [[Алма-Ата метрополитенĕ|Алма-Ата (Казахстан)]], [[Санто-Доминго метрополитенĕ|Санто-Доминго (Доминикан Республики)]], [[Севильский метрополитен|Севилья (Испани)]], [[Адана метрополитенĕ|Адана (Турци)]], [[Шеньян метрополитенĕ|Шеньян (Китай)]] * [[2010]] — [[Омск метрополитенĕ|Омск (Раççей)]] == Каçăсем == * [http://metro.ru/ Артемий Лебедев студи сайчĕ] Мускав метро тата метрополитсем çинчен пĕтĕмпех, авторĕсем Артемий Лебедев, Александр Попов (Russos). * [http://vagon.metro.ru/ Метровагоны] — метрополитен вакунĕсем, авторĕсем: Иван Васин, Олег Бодня, Михаил Березин тата Михаил Кончиц . * [http://news.metro.ru/ Мускав метро çĕнĕ хыпарĕсем]. * [http://voices.metro.ru/ Сайт «Голоса подземелья»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129161331/http://voices.metro.ru/ |date=2009-01-29 }} — о звуках и голосах метро, автор [[Ломов, Артемий Юрьевич|Тёма Ломов]]. * [http://sights.metro.ru/ Сайт «Метро не с первого взгляда»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129181114/http://sights.metro.ru/ |date=2009-01-29 }} — автор Тёма Ломов. * [http://cartoon.metro.ru/ Чукун çул карикатури] — авторĕ [[Зимин Василий Геннадиевич|Василий Зимин]]. * [http://meta.metro.ru/ СССР метрополитенĕсем çинчен пĕтĕмпех]. * [http://www.metromap.ru/ Мускав метро картти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102073543/http://www.metromap.ru/samara/ |date=2011-01-02 }} тата [http://www.metromap.ru/samara/ Самар метро картти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102073543/http://www.metromap.ru/samara/ |date=2011-01-02 }}. * [http://www.urbanrail.net/index.html Роберт Швандль метроэнциклопедийĕ]{{ref-en}}. * [http://metroblog.ru/ Метроблог] — метро тата хула транспорт çĕнĕ хыпарĕсем. * [http://mic-ro.com/metro/ Метро Битс (Metro Bits) — Various aspects of the world’s metros] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131009161128/http://www.mic-ro.com/metro/ |date=2013-10-09 }}{{ref-en}}. * [http://www.metrosoyuza.net/ Станции метро на территории бывшего СССР: архитектура, схемы линий, история, будущее] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202082147/http://www.metrosoyuza.net/ |date=2017-02-02 }}. * [https://web.archive.org/web/20070211210113/http://www.parovoz.com/rrr/index.php?CAT=SUBW&LANG=RU&ORDERBY=3 Метрополитены] на сайте «Железнодорожное кольцо». * [https://web.archive.org/web/20220411170425/http://metroworld.ruz.net/ Метро тĕнчи (Дмитрий Аксеновăн СССР метрополитенĕсем çинчен)]. * [https://web.archive.org/web/20070105101535/http://xussrsubways.by.ru/ СССР метрополитенĕсем çинчен сайт]. * [http://www.rosmetrostroy.ru/ Метрострой]. * [http://www.amadeus.net/home/new/subwaymaps/en/index.htm Метро схемисен пуххи (тĕнче хулисем тăрăх)]. * [http://www.paleometro.ru Палеометро.ру — окаменелости в облицовке станций московского метрополитена]. * [http://www.youtube.com/watch?v=ISt_F8T64JY "Сваи забили в туннель московского метро"], видеорепортаж на канале Россия. * {{lj_comm|ru_metro}} — [[Живой журнал|ЖЖ]]-коммьюнити, которое ведут пассажиры метрополитена. Интересные наблюдения, истории, фотографии. * {{lj_comm|foto_metro}} — [[Живой журнал|ЖЖ]]-коммьюнити о фотографиях метро. * [[pMetro]] — интерактивлă Мускав тата урăх хуласен метро сайчĕ. * [http://www.metroschemes.narod.ru Сайт истории метрополитенов в схемах]. * [http://transportmorro.narod.ru/HWR1959/hwm1959.html История подземных железных дорог 1959 год]. * http://www.mosmetro.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201003152733/https://www.mosmetro.ru/ |date=2020-10-03 }} Мускав метрополитенĕ. Официаллă сайт. {{Пĕрлĕх транспорчĕ}} [[Категори:Метрополитен|*]] [[Категори:Çĕрай çурт-йĕрĕ]] tkcpgj8jfkzrw5p1dxxwbzjbdu4glri 0 20389 879141 794811 2026-11-06T22:43:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879141 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left:1em; background:#f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" | align="center" | [[Image:Coat of Arms of Mari El.svg|120px|Мари Эл гербĕ]] | align="center" | [[Image:Flag of Mari El.svg|100px| Мари Эл ялавĕ]]| |---- bgcolor="#b9e4FF" ! bgcolor="#b9e4FF" | [[Мари Эл гербĕ|Гербĕ]] ! bgcolor="#b9e4FF" | [[Мари Ел ялавĕ|Ялавĕ]] |---- bgcolor="#e3e3e3" ! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" | '''Моркă''' |---- | [[Патшалăх]] || [[Раççей Федерацийĕ]] |---- | [[Республика]] || [[Мари Эл]] |---- | [[Район]] || [[Мари Элĕн Моркă районĕ|Моркă районĕ]] |---- | [[Ял тăрăхĕ]] || [[... ял тăрăхĕ]] |---- | [[Лаптăк]] || км² |---- | [[Халăх йышĕ]] || <small> 10011 ([[2007]])</small> |---- | [[Йышлăхĕ]] || /км² |---- | Никĕсленĕ (çул) || [[1678]] |---- | [[Телефон префиксĕ]] || +7 8ххх |---- | [[Почта индексĕ]] || 425120 |---- | Геогр. широти || 56°25′ Ç/N |---- | Геогр. долготи || 49°00′ Т/E |---- |[[Вăхăт тăрăхĕ]] || [[UTC+3]], [[çулла]] [[UTC+4]] |---- | ОКАТО (код) || |---- | align="center" style="background:#e3e3e3;" colspan="2" style="border-bottom:3px solid gray;" | |} '''Моркă''' ({{lang-chm|Морко}}) — [[хула евĕр посёлок]], [[Мари Эл]]ĕн [[Моркă районĕ]]н [[административлă тĕп]]ĕ. Халăх йышĕ — 10 пин çын (2007 çул, 9,6 пин çын 2002 çулта). [[Йошкар-Ола]]ран кăнтăр-тухăçалла 73 çм (92 км çулпа) вырнаçнă. Çывăх чукун çул чарăнăвне çитме 56 çм. == Кун-çулĕ == Пурăну вырăнне [[1678]] çулта йĕркеленĕ. Паçулккă статусĕнче — [[1969]] çултанпа. == Экономика == Вăрман хуçалăхĕ, сĕт-çу завочĕ. == Паллă вырăнсем == Моркă паçулккинче [[будда тĕнĕ|будда]] центрĕ<ref>http://morki.buddhism.ru/</ref> ĕçлет. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{МСЭ|http://bse.sci-lib.com/article078175.html}} * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=12 terrus.ru — Раççей хыпарĕсен бази] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016113210/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=12 |date=2012-10-16 }} * [https://web.archive.org/web/20120504015134/http://ruspostindex.ru/12/0.html Мари Элĕн почта индексĕсем] * [http://www.terrus.ru/sources/stat/okato/id441.shtml ОКАТО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305014727/http://www.terrus.ru/sources/stat/okato/id441.shtml |date=2012-03-05 }} {{stub}} [[Категори:Моркă районĕ]] 7mmcx3ibefs6wacpilxuz07kctadgra 0 20482 879302 768126 2026-11-07T11:25:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879302 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left:1em; background:#f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" | align="center" | [[Image:Coat of Arms of Samara oblast.png|120px|Самар облаçĕн гербĕ]] | align="center" | [[Image:Flag of Samara Oblast.svg|140px|Самар облаçĕн ялавĕ]]| |---- bgcolor="#b9e4FF" ! bgcolor="#b9e4FF" | [[Самар облаçĕн гербĕ|Гербĕ]] ! bgcolor="#b9e4FF" | [[Самар облаçĕн ялавĕ|Ялавĕ]] |---- bgcolor="#e3e3e3" ! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" | '''Тайтак''' |---- | [[Патшалăх]] || [[Раççей Федерацийĕ]] |---- | [[Республика]] || [[Самар облаçĕ]] |---- | [[Район]] || [[Самар облаçĕн Шикун районĕ|Шикун районĕ]] |---- | [[Ял тăрăхĕ]] || Тайтак ял тăрăхĕ |---- | Никĕсленĕ (çул) ||[[]] |---- | [[Лаптăк]] || км² |---- | [[Халăх йышĕ]] || <small> () </small> |---- | [[Йышлăхĕ]] || /км² |---- | [[Телефон префиксĕ]] || +7 84648 |---- | [[Почта индексĕ]] || 446738 |---- | Геогр. широти || 53°36′26″ Ç/N |---- | Геогр. долготи || 48°50'19″ Т/E |---- | Вăхăт тăрăхĕ || [[UTC+3]], [[çулла]] [[UTC+4]] |---- | ОКАТО (код) || |---- | align="center" style="background:#e3e3e3;" colspan="2" style="border-bottom:3px solid gray;" | |} '''Тайтак''' — [[Самар облаçĕ]]нчи [[Самар облаçĕн Шикун районĕ|Шикун районĕн]] [[ял]]ĕ <ref>[http://newciv.relarn.ru/work/2-41/library/dic/t.htm Самар облаçĕн топономики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080924015219/http://newciv.relarn.ru/work/2-41/library/dic/t.htm |date=2008-09-24 }}</ref>. Çавăн пекех ''Кÿкелнĕ'' ятпа та усă кураççĕ. ==Кун-çулĕ== ==Тавралăхĕ== <center> <gallery perrow=5 widths="130px" heights="100px"> File:Памятник 69.JPG| <center> Çĕршыва хӳтĕлесе пуçне хунисене асăнакан палăк File:Тайдаково 64.JPG| <center> Ял витĕр иртекен çул File:Тайдаково 62.JPG| <center> Ял пейзажĕ </gallery> </center> ==Паллă çынсем== *[[Самаркин Степан Кузьмич]], генерал-майор<ref>[http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page=./2167/2732/2736 Чăваш энциклопедийĕ]</ref>. ==Асăрхаратусем== {{асăрхавсем}} ==Вуламалли== ==Каçăсем== *[http://www.uic.ssu.samara.ru/povolzje/chuvashi_istor_zasel.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100710064952/http://www.uic.ssu.samara.ru/povolzje/chuvashi_istor_zasel.htm |date=2010-07-10 }} *[https://web.archive.org/web/20241223055413/http://images.esosedi.ru/panoramio/9742198/index.html#lat=53425901&lng=48937569&z=14&v=0&mt=0 Пурă сăрчĕсем] {{Капăрлатмалла}} {{stub}} {{Шикун районĕ}} [[Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем]] [[Категори:Самар облаçĕнчи Шикун районĕн ялĕсем]] oy3di9xtoryckcykhwy2pf63244bw8j 0 20550 879064 794795 2026-11-06T16:48:00Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879064 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left:1em; background:#f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" | align="center" | [[Image:Coat of Arms of Mari El.svg|120px|Мари Эл гербĕ]] | align="center" | [[Image:Flag of Mari El.svg|100px| Мари Эл ялавĕ]]| |---- bgcolor="#b9e4FF" ! bgcolor="#b9e4FF" | [[Мари Эл гербĕ|Гербĕ]] ! bgcolor="#b9e4FF" | [[Мари Ел ялавĕ|Ялавĕ]] |---- bgcolor="#e3e3e3" ! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" | '''Куçенер''' |---- | [[Патшалăх]] || [[Раççей Федерацийĕ]] |---- | [[Республика]] || [[Мари Эл]] |---- | [[Район]] || [[Мари Элĕн Куçенер районĕ|Куçенер районĕ]] |---- | [[Ял тăрăхĕ]] || [[... ял тăрăхĕ]] |---- | [[Лаптăк]] || км² |---- | [[Халăх йышĕ]] || <small>5848 (2007)</small> |---- | [[Йышлăхĕ]] || /км² |---- | [[Телефон префиксĕ]] || +7 8ххх |---- | [[Почта индексĕ]] || ххх |---- | Геогр. широти || хх°хх′хх″ Ç/N |---- | Геогр. долготи || хх°хх′хх″ Т/E |---- |[[Вăхăт тăрăхĕ]] || [[UTC+3]], [[çулла]] [[UTC+4]] |---- | ОКАТО (код) || |---- | align="center" style="background:#e3e3e3;" colspan="2" style="border-bottom:3px solid gray;" | |} {{Капăрлатмалла}} '''Куçенер''' ({{lang-chm|Кужэҥер}}) — [[хула евĕр паççулкă]], [[Мари Эл]]ĕн [[Мари Элĕн Куçенер районĕ|Куçенер районĕн]] [[администраци центрĕ]]. == Пĕрлехи хыпар == Халăх йышĕ — 5848 çын (2007 çул, 5869 — 2002 çулта). [[Немда (юханшыв)|Немда]] юханшывĕн ([[Нухрат (юханшыв)|Нухрат]] бассейнĕ) тури юхăмĕнче, [[Йошкар-Ола]]ран 73 км çурçĕр-тухăçалла вырнаçнă., Кунтах чукун çул чарăнăвĕ пур. ==Кун-çулĕ== {{Çырмалла}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Вуламалли== ==Каçăсем== * [http://www.kuzhener.ru/ Куçенерпе Куçенер районĕн сайчĕ] * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=12 terrus.ru — Раççей хыпарĕсен бази] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016113210/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=12 |date=2012-10-16 }} * [https://web.archive.org/web/20120504015134/http://ruspostindex.ru/12/0.html Мари Элĕн почтă индексĕсем] * [http://www.terrus.ru/sources/stat/okato/id441.shtml ОКАТО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305014727/http://www.terrus.ru/sources/stat/okato/id441.shtml |date=2012-03-05 }} {{Mari-El-geo-stub}} [[Категори:Мари Эл]] 63qa42h09jqdhtqpyycnmxj5huzqr90 0 20562 879065 870335 2026-11-06T17:01:39Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879065 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Раççей}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Кузоват районĕ |Тăван ячĕ = Кузоватовский район |Герб = Coat of Arms of Kuzovatovsky Raion.png |Ялав = |Ялава ăнлантарни = Сенгилей районĕн ялавĕ |Патшалăх = {{RUS}} |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 32 |lat_sec = 47 |lon_dir = E |lon_deg = 47 |lon_min = 41 |lon_sec = 01 |Гимн = |Статус = [[муниципаллă район]] |Кĕрет = [[Чĕмпĕр Ен]] |Тытăмĕ = {{nobr|6 муниципаллă йĕркеленӳ}} |Тĕп хула = [[Кузоват]] паç. |Вăхăт = [[]] |Пуçлăх = Вильчик Александр Наумович |Пуçлăх тĕсĕ = Район администрацин пуçлăхĕ |Пуçлăх2 = |Пуçлăх тĕсĕ2 = Район пуçлăхĕ/Район депутачĕсен Пухавĕн председателĕ |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = вырăс |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = |Çырав çулĕ = |Пурăнан халăх проценчĕ = |Пурăнан халăх вырăнĕ = |Йышлăх = |Йышлăх вырăнĕ = |Наци йышĕ = |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 2104,53<ref name='73_8006001'>[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst73/DBInet.cgi?pl=8006001 Ульяновская область. Общая площадь земель муниципального образования]</ref> |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = Kuzovatovsky Raion of Ulyanovsk Oblast.png |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 300px |ВăхăтТăрăхĕ = {{s|{{MSK+0}}}} |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон кочĕ = |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = |Сайт = http://kuzovatovo.ulo.ru/ |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Кузова́т райо́нĕ''' — Чĕмпĕр облаçĕн пайĕ. Облаçĕн варринче, в верхнем течении реки [[Сĕве (юханшыв)|Сĕвен]] тури юхамĕнче вырнаçнă. [[Административлă тĕпĕ]] — [[хула евĕр посёлок]] [[Кузоват]]. Çĕр лаптăкĕ — 209,8 пин га, облаç территорин 6 %. Район пуçлăхĕ — Вильчик Александр Наумович. ==Тавралăхĕ== [[Чĕмпĕр облаçĕ]]н [[Чĕмпĕр облаçĕн Майна районĕ|Майна]], [[Чĕмпĕр облаçĕн Çĕнĕ Сăпас районĕ|Çĕнĕ Сăпас]], [[Чĕмпĕр облаçĕн Теренькӳл районĕ|Теренькӳл]] тата [[Чĕмпĕр облаçĕн Николаев районĕ|Николаев]] районĕсемпе чикĕ тытать. Районăн кăнтăр-анăçĕнче Чекали кӳлли — çутçанталăк палăкĕ. ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== Районăн 56 пурăну вырăнĕнче 29,0 пин çын пурăнать. Наци йышĕпе, [[вырăссем]] (66 %), [[мордвасем]] —27 %, [[тутарсем]] — 0,7 %, [[чăвашсем]] — 1,5 %. Кузоватово районне 1 хула ([[Кузоватово хула тăрăхĕ|Кузоватово]]) тата 5 ял тăрăхĕ ([[Безводовское ял тăрăхĕ|Безводовское]], [[Еделевское ял тăрăхĕ|Еделевское]], [[Коромысловское ял тăрăхĕ|Коромысловское]], [[Лесоматюнинское ял тăрăхĕ|Лесоматюнинское]], [[Спешнёвское ял тăрăхĕ (Чĕмпĕр облаçĕ)|Спешнёвское]]) кĕрет. Мордва ялĕсем — Кивать, Еделево, Кузоватово, Томылово, Беркулейка. ==Экономика== Район территоринче 18 ял хуçăлăх предприятийĕ тата 22 çĕр ĕçчен (фермер) хуçалăхĕ. Район çĕрĕ урлă [[Куйбышев чукун çулĕ]] тата автомобиль çулĕсем иртеççĕ. ==Каçăсем == * [http://kuzovatovo.ulo.ru/ Ульяновская область — МО «Кузоватовский район»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411040139/http://kuzovatovo.ulo.ru/ |date=2008-04-11 }} * [http://sinbirsk.ru/tag/kuzovatovskijj-rajjon/ Новости Кузоватовского района]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://kuzovatovo.my1.ru/ Кузоватово :: Кузоватовский район Ульяновской области] * [https://web.archive.org/web/20091230132158/http://www.kuzovat.ucoz.ru/ Независимый сайт Кузоватовского района] * [http://ulianovsk.ru/wiki/Кузоватовский_район_Ульяновской_области Статья на ulianovsk.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090407044314/http://ulianovsk.ru/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD_%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8 |date=2009-04-07 }} {{Ulyan-obl-geo-stub}} {{Кузоват районĕ}} {{Чĕмпĕр облаçĕ}} [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕн Кузоватово районĕ|*]] 5do4jmdar1m9mvii3qgymx18ku6yxrl 0 21157 879171 846007 2026-11-07T01:22:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879171 wikitext text/x-wiki {{Сайт карточки | websitename = Осетин Википедийĕ <br /> Википеди Иронау | логотип = [[Image:Wikipedia-logo-v2-os.png]] | URL = <span class="plainlinks">[http://os.wikipedia.org/ os.wikipedia.org]</span> | скриншот = | коммерци = Çук | тĕс = [[Тетел-энциклопеди проекчĕ|Эреш энциклопедийĕ]] | регистраци = Кирлех мар | чĕлхесем = [[осетин чĕлхи|осетин]] | вырнаçни = | харпăрçă = [[Фонд Викимедиа]] | автор = | ĕçе пуçланă вăхăт = [[2005]] çулхи [[нарăс, 28|нарăсăн 28-мĕшĕ]] | ĕçе вĕçленĕ вăхăт = | хальхи статус = Ӗçлет, аталанса пырать | çаврăнăш = | таса тупăш = | телефон = }} '''[[:os:|Осетин Википедийĕ]]''' ({{lang-os|Википеди иронау}}) — [[2005]] çулхи [[нарăс, 28]] уçăлнă [[Википеди]]н осетин чĕлхиллĕ уйрăмĕ<ref>[http://os.wikipedia.org/w/index.php?oldid=1 Пĕрремĕш тӳрлетӳ] Осетин уйрăмĕнче.</ref>, анчах та 2005 çулхи çу уйăхĕччен <tt>os:</tt> префиксла интервикисем ĕçлемен<ref>[[:os:Дискусси:Сæйраг_фарс#Interwiki_Bug_.28fixed_by_May_2005.29|Осетин уйрăмĕнчи интервикисен багне тӳрлетнĕ пирки пĕлтерӳ]]</ref>. 2009 çулхи [[чӳк, 2]] тĕлне проектра 4314 статья. == Кун-çулĕ == {{main|Википеди:Осетин уйрăмĕн кун-çулĕ}} == Парнесем == == Сумлă çăлкуçсем Осетин Википедийĕ пирки == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Çавăн пекех пăхăр == * [[:os:|Осетин Википедин тĕп страници]] * [[:os:Википеди:Минæварад|Осетин Википедин элчелĕхĕ]] == Каçăсем == {{Навигаци |Тема = Осетин Википедийĕ |Викисклад = Category:.... Wikipedia |Викиçĕнĕхыпарсем = Категори:Осетин Википедийĕ }} * [http://web.archive.org/web/20080227054518rn_1/www.ossetia.ru/events/kneiphof-wp «Википедия полезна для каждого участника». Снова о проекте os.wikipedia.org] // Ossetia.ru, утă, 2005 ç. * [http://www.ironau.ru/wp-intervju.html Южная Осетия и осетинская Википедия: актуальное интервью] // Ironau.ru, 2005 год. * [http://www.iriston.ru/ru/more_news_diaspora.php?aid=111 Электронная энциклопедия на осетинском языке становится реальностью!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080903235150/http://www.iriston.ru/ru/more_news_diaspora.php?aid=111 |date=2008-09-03 }} // Iriston.ru, 2006 год. * [http://az-pitam.org/nk/?p=257 О болгарской неделе в осетинском разделе] {{ref-bg}} * [http://amikeco.ru/2009/03/oswiki.html Очень громко об осетинском разделе Википедии] // О семинарах и выступлении на ТВ в марте 2009 года. * [http://video.google.com/videoplay?docid=80472584833557284&hl=ru# Телеканал «Вести-Алания». Запись интервью Вячеслава Иванова в телепередаче «Пятница»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110802005202/http://video.google.com/videoplay?docid=80472584833557284 |date=2011-08-02 }} * [https://web.archive.org/web/20241004020459/https://caucasus-news.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=494&Itemid=1 Электронная энциклопедия по-осетински] // «Народы Кавказа», № 4/2009. {{Раççей википеди уйрăмĕсем}} [[Категори:Википеди уйрăмĕсем]] [[Категори:2004 çулта килнисем]] [[Категори:Википеди уйрăмĕсем]] [[Категори:Осетин чĕлхи]] [[Категори:Иран Википедисем]] dq6oszz5pkxfvibuy36pjzjxjqre5lv 0 21243 879173 861715 2026-11-07T01:26:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879173 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Джейн Остин |Ӳкерчĕк = |Анлăшĕ = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = Джейн Остин сăнарĕ, аппăшĕ Кассандра Остин ÿкерчĕкĕ тăрăх тунă гравюра,1873 |Çуралнă чухнехи ят = {{lang-en|Jane Austen}} |Суя ятсем = |Çуралнă вăхăт = [[1775]] çулхи [[раштав, 16]] |Çуралнă вырăн = {{ÇуралнăВырăн| Хэмпшир| Хэмпшир}}, [[Англи]] |Вилнĕ вăхăт = [[1817]] çулхи [[утă, 18]] |Вилнĕ вырăн = [[Винчестер]], {{ВилнĕВырăн|Англи|Англи}} |Гражданлăх = [[Ӳкерчĕк:Flag of England.svg|20px|]] |Ĕçлев тĕсĕ = XIX ĕмĕрти акăлчан çыравçи |Хастар çулсем = [[1795]]-[[1816]] |Тĕлĕ = [[романтизм]] |Ĕçсен чĕлхи = [[акăлчан чĕлхи|акăлчан]] |Дебют = |Çырни = Jane Austen signature from her will.svg |Викиампар = |Викивулавăш = }} [[Ӳкерчĕк:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810).jpg|мини|справа|Джейн Остин сăнарĕ, Кассандра Остин ÿкерчĕкĕ, 1810 ç.п.]] '''Джейн Остин''' ({{lang-en|Jane Austen}}, '''Остен''' тесе çырни те пур, [[1775]]—[[1817]]) — акăлчан çыравçи, британ литератури [[реализм]]ĕн мал ĕçченĕ, çемье, «хĕрарăм роман» никĕснее хураканĕ. Унăн кĕнекисене [[шедевр]] вырăнне хураççĕ, вĕсен сюжечĕ ахаллĕхĕпе питĕ чунна тыткăна илет, унăн хайлавĕсенче чăн «акăлчан» кулăшĕ сисĕмлĕ туйăнать. Джейн Остин халиччен те [[акăлчан литератури]]н «Пĕрремĕш хĕрарăмĕ» шутланать. Унăн пултаруллă ĕçĕсене [[Аслă Британи]]н пур [[колледж]]ĕсенче тата [[университет]]сенче тĕпчесе веренеççĕ. == Кун-çулĕ == [[Ӳкерчĕк:Jane Austen (House in Chawton).jpg|thumb|left|[[Джейн Остин музей çурчĕ]]]] Джейн Остин [[1775]] çулхи [[раштав, 16|раштавăн 16-мĕшĕнче]] [[Хэмпшир]] [[графлăх]]ăн Стивентон хулинче çуралнă. Унăн ашшĕ, Джордж Остин, [[прихут]] чиркӳ ĕçтĕшĕ пулса ĕçленĕ. Вăл авалхи кент çемьинчен тухнă пулнă, аслă пĕлӳ илнĕ çын шутланнă. Унăн арăмĕ, Кассандра Ли, чухăна тухнă ватă ăратран тухнă. Джейнсăр пуçне çемьере улттă арçын ачапа пĕр хĕрача ([[Остин Кассандра|Кассандра]]) ӳснĕ. Джейн Остин чи кĕçĕннинчен асли пулнă. Ун чухне çын нумай вилнĕ пулнă, çапах та пур ачи те сывă çитĕннĕ. Аслă пиччĕшĕ, Джеймс, литература ĕç-пуçĕпе тăрмашнă: [[сăвă]], [[проза]] çырнă, анчах та ашшĕн йĕрĕпех утнă. Иккĕмĕш пиччĕшĕ, Джордж, ăс-тăн енчен тайлăк пулнă, калаçма пултарайман. Унпа калаçмах Джейн чĕлхесĕр çын ал паллине вĕренет. Виççĕмĕш пиччĕшне, Эдварда, Остинсен ачасăр пуян Найт хурăнташĕсем усрава илнĕ, вăл вара [[джентри]] классран [[нобилити]] класа куçать. Джейнăн тăваттăмĕш, юратнă пиччĕшĕн, Генри Томасăн, шăпи романтикăллă пулнă. Вăл хăйĕн ĕмĕрĕнче темиçе профессипе те тăрмашнă: çарта хĕсметре тăнă, [[банкир]] пулса ĕçленĕ, малтан ăнăçлă, кайран юхăннă, [[сан]] йышăннă. Элиза де Фейда, [[гильотина]] çинче шăпине вĕçленĕ [[франци]] [[дворянин]]ĕн тăлăх арăмне качча илнĕ. Элизăн сĕмĕпех Джейн [[франци чĕлхи|францилле]] начар мар пĕлнĕ, франци авторĕсене: [[Ларошфуко]], [[Мишель де Монтень]], [[Лабрюйер Жан де|Лабрюйер]] кĕнекисене вуланă, çаплах [[театр]]а кăмăлама пуçланă. Ытти икĕ пиччĕшĕ, Фрэнсис тата Чарльз, [[тинĕсçĕ]]сем пулнă, [[Адмирал|адмирал]] тинĕс çар хисепне тивĕçнĕ. Çыравçă [[1817]] çулхи [[утă, 18|утăн 18-мĕшĕнче]], [[Аддисон амакĕ]]нчен сипленме пынă [[Винчестер (Англи хули)|Винчестер]] хулинче куçне ĕмĕрлĕхе хупать. Вилес умĕн те вăл хăйĕн юлашки «Сендитон» [[роман]]ĕпе тăрмашнă. == Ӗçĕсен ят-йышĕ == Остин пултарулăхĕнче иккĕ тапхăра палăртаççĕ: 1795—1798 çç. малтанхи романсене хайланă; 1811—1816 çç. — чапа тухнă романсене — «Мăнаçлăхпа умсисĕмлĕх» тата «Ăс-тăнпа туйăмсем» — ăсталанă. === Çамрăк чухнехи ĕçсем === * [[Висĕ тăван хĕр (калав)]] ({{lang-en|The Three Sisters}}) * [[Юратупа туслăх]] ({{lang-en|Love and Freindship}}) * [[Англи кун- çулĕ (Джейн Остин ĕçĕ)|Англи кун-çулĕ]] ({{lang-en|The History of England}}) * [[Чипер Кассандра]] ({{lang-en|The Beautifull Cassandra}}) === Романсем === * [[Ăс-тăнпа туйăм (роман)|Ăс-тăнпа туйăм]] ({{lang-en|Sense and Sensibility}}), вырăсла «Туйăмпа сисĕмлĕх» ([[1811]]) * [[Мăнаçлăх тата ӳкĕт туйăмĕ (роман)|Мăнаçлăх тата ӳкĕт туйăмĕ]] ({{lang-en|Pride and Prejudice}}) ([[1813]]) * [[Мэнсфилд парк (роман)|Мэнсфилд парк]] ({{lang-en|Mansfield Park}}) ([[1814]]) * [[Эмма (роман)|Эмма]] ({{lang-en|Emma}}) ([[1816]]) * [[Доводы рассудка (роман)|Доводы рассудка]] ({{lang-en|Persuasion}}) ([[1817]]), вилнĕ хыççăн пичетленĕ * [[Нортенгер аббатлăхĕ (роман)|Нортенгер аббатлăхĕ]] ({{lang-en|Northanger Abbey}}) ([[1818]]), вилнĕ хыççăн пичетленĕ === Вĕçлеймен ĕçсем === * [[Леди Сьюзан]] ({{lang-en|Lady Susan}}), [[эпистоляр романĕ]], вĕçлеймен * [[Уотсонсем]] ({{lang-en|The Watsons}}), вĕçлеймен * [[Сэндитон]] ({{lang-en|Sanditon}}), вĕçлеймен == Экран çине кăларнисем == * '''«Ăс-тăнпа туйăм»:''' ** «Sense and Sensibility», [[1971]], телефильм, [[Аслă Британи]]. Реж. — Дэвид Гайлз. Рольсенче: Майкл Элдридж, Шейла Баллантин, Эсме Черч тата ур. ** «Sense and Sensibility», [[1981]], мини-сериал, Аслă Британи. Реж. — Родни Беннетт. Рольсенче: Ирен Ричард, Трэйси Чайлдз, Боско Хоган тата ур. ** «[[Ăс-тăнпа туйăм (фильм)|Sense and Sensibility]]», [[1995]], Аслă Британи, [[АПШ]]. Реж. — [[Энг Ли]]. Рольсенче — [[Томпсон, Эмма|Эмма Томпсон]], [[Уинслет Кейт|Кейт Уинслет]], [[Рикман Алан|Алан Рикман]], [[Грант Хью|Хью Грант]]. (Парне [[Оскар (кинопарне)|«Оскар»]] — чи паха адаптăланă сценари). ** «Х ăвна шыраса туп» (инд. Kandukondain Kandukondain), [[2000]], фильм, [[Инди]]. Реж. — Раджив Меннон. Рольсенче: Мамути, Аджит, Табу тата ур. ** «Sense and Sensibility», [[2008]], мини-сериал, Аслă Британи. Реж. — Джон Александр. Рольсенче — [[Морахэн Хэтти|Хэтти Морахэн]], [[Уэйкфилд Чарити|Чарити Уэйкфилд]], [[Морисси Дэвид|Дэвид Морисси]], [[Стивенс Дэн|Дэн Стивенс]], Джанет МакТир тата ур. (Премьера (мир) — 2008 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ). * '''«Мăнаçлăх тата ӳкĕт туйăмĕ»:''' ** «Pride and Prejudice», [[1938]], телефильм, Аслă Британи, х/ш. Рольсенче: Элизабет Беннет — Curigwen Lewis. ** «Pride and Prejudice», [[1940]], АПШ. Рольсенче: мистер Дарси — [[Оливье Лоуренс|Лоуренс Оливье]], Элизабет Беннет — [[Гарсон Грир|Грир Гарсон]]. ([[Оскар (кинопарне)|«Оскар»]] парни — Лартакан ӳнерçĕ паха ĕçĕ). ** «Pride and Prejudice», [[1952]], сериал, Аслă Британи, х/ш. Рольсенче: мистер Дарси — Питер Кашинг, Элизабет Беннет — Энн Баскетт. ** «Pride and Prejudice», [[1958]], сериал, Аслă Британи, х/ш. Элизабет Беннет ролĕнче — Jane Downs. ** «Pride and Prejudice», [[1967]], сериал, Аслă Британи. Элизабет Беннет ролĕнче — Celia Bannerman. ** «Pride and Prejudice», [[1980]], сериал, Аслă Британи. Элизабет Беннет ролĕнче — Elizabeth Garvie. ** «[[Мăнаçлăх тата ӳкĕт туйăмĕ (фильм, 1995)|Pride and Prejudice]]», [[1995]], сериал, Аслă Британи. Рольсенче: Элизабет Беннет — Дженнифер Или, мистер Дарси — [[Фёрт Колин|Колин Фёрт]]. ** «Pride and Prejudice», [[2003]], АПШ. (Адаптаци, ĕç вырăнĕ хальхи пурнăçа куçать). Элизабет Беннет ролĕнче — Кэм Хескин. ** [[Хĕрупраç тата ӳкĕт туйăмсем|«Bride & Prejudice»]], [[2004]], Аслă Британи, АПШ. (Адаптаци, ĕç вырăнĕ Индие куçать). Тĕп ролĕнче — [[Рай Айшвария|Айшвария Рай]]. ** [[Мăнаçлăх тата ӳкĕт туйăмĕ (фильм, 2005)|«Pride and Prejudice»]], [[2005]], [[Франци]], Аслă Британи. Элизабет Беннет ролĕнче — [[Кира Найтли]]. ** «Lost in Austen», [[2008]], сериал, Асла Британи. (Адаптаци). * '''«Мэнсфилд парк»:''' ** «Mansfield Park», [[1983]], сериал, Аслă Британи. Реж. - Дэвид Гайлз ** «Mansfield Park», [[1985]], Аслă Британи. Ролĕнче: Анна Масси, Бернард Хептон, Сильвестра Ле Тузель. ** «Mansfield Park», [[1999]], Аслă Британи. Фанни ролĕнче — Frances O’Connor. ** «Mansfield Park», [[2007]], телефильм, Аслă Британи, [[Би-би-си|BBC]]. Фанни ролĕнче — [[Билли Пайпер]], Эдмунд — Blake Ritson. * '''«Эмма»:''' ** «Emma», [[1948]], телефильм, Аслă Британи, х/ш. Эмма ролĕнче — Judy Campbell. ** «Emma», [[1960]], телефильм, Аслă Британи, х/ш. Эмма ролĕнче — Diana Fairfax. ** «Emma», [[1972]], сериал, Аслă Британи. Эмма ролĕнче — Doran Godwin. ** «[[Эмма (фильм)|Emma]]», [[1996]], Аслă Британи, АПШ. Эмма ролĕнче — [[Пэлтроу Гвинет|Гвинет Пэлтроу]]. («Оскар» парни, лайăх мусăкшăн). ** «Emma», [[1996]], телефильм, Аслă Британи. Эмма ролĕнче — [[Кейт Бекинсейл]]. ** «Emma», [[2009]], сериал, Аслă Британи. Реж. — Джим О’Хенлон, Джордж Ормонд. Рольсенче: Ромола Гараи, [[Миллер Джонни Ли|Джонни Ли Миллер]], Кристина Коул. * '''«Нортенгери аббатлăхĕ»:''' ** «Northanger Abbey», [[1986]], сериал, Аслă Британи. ** «Northanger Abbey», [[2007]], телефильм, Аслă Британи. * '''«Доводы рассудка»:''' ** «Persuasion», [[1960]], сериал, Аслă Британи, х/ш. Рольсенче: Энн Эллиот — Daphne Slater. ** «Persuasion», [[1971]], сериал, Аслă Британи. Рольсенче: Энн Эллиот — Anne Firbank. ** «Persuasion», [[1995]], телефильм, Аслă Британи. Рольсенче: Энн Эллиот — Amanda Root, капитан Уэнтворт — Ciarán Hinds. ** «Persuasion», [[2007]], телефильм, Аслă Британи. Рольсенче: Энн Эллиот — Sally Hawkins, капитан Уэнтворт — Rupert Penry-Jones. == Фильмографи == Джейн Остин пирки фильмсем: * «[[Мисс Остин ӳкĕнет (фильм)|Мисс Остин ӳкĕнет]]», ({{lang-en|Miss Austen Regrets}}), [[2007]], Аслă Британи. Режиссёр Джереми Лавринг, Джейн ролĕнче — Оливия Вилльямс. * «[[Джейн Остин (фильм)|Джейн Остин]]» ({{lang-en|Becoming Jane}}), [[2007]], Аслă Британи. Режиссёр Джулиан Джаррольд, Джейн ролĕнче — [[Энн Хэтэуэй]]. Урăххисем: * [[1980]] — «Джейн Остин Манхэттенре» ({{lang-en|Jane Austen in Manhattan}}). Аслă Британи-АПШ, фильм. Реж. — Джеймс Айвори. Рольсенче: [[Бакстер, Энн|Энн Бэкстер]], Роберт Пауэлл, Майкл Вагер тата ур. * [[2002]] — The Real Jane Austen. Аслă Британи, телефильм. Реж. — Nicky Pattison. Рольсенче: Anna Chancellor, Gillian Kearney тата ур. * [[2007]] — [[Джейн Остенăн кĕнеке клубĕ (фильм)|Джейн Остенăн кĕнеке клубĕ]] ({{lang-en|The Jane Austen Book Club}}). Реж. — Робин Суикорд. Рольсенче: [[Белло Мария|Мария Белло]], [[Блант Эмили|Эмили Блант]], [[Бейкер Кэти|Кэти Бейкер]] тата ур. * [[2008]] — «Остинра юласси» ({{lang-en|Lost in Austen}}). Аслă Британи, мини-сериал. Реж. — Дэн Зефф. Рольсенче: Джемима Рупер, Эллиот Кауэн, Хью Бонневилль, Кристина Коул тата ур. == Вуламалли == * Кеттл А., Введение в историю английского романа, М., 1966; * Бельский А. А., Английский роман 1800—1810-х годов, Пермь, 1968, с. 47-107; * Jane Austen. The critical heritage. Ed. by B. C. Southam, L.-N. Y., [1969]; * Mansell D., The novels of Jane Austen, L., 1973; * Chapman R. W., Jane Austen. A critical bibliography, 2 ed., L., 1969; * Hardwick M., The Osprey guide to Jane Austen, Reading, [1973]. == Каçăсем == {{commonscat-inline|Jane Austen|Джейн Остин}} * [http://www.valeriodistefano.com/gutenberg/pdf/indexes/autha.htm Works by Jane Austen]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} in [https://web.archive.org/web/20070121145907/http://www.classicistranieri.com/ Classici Stranieri] * [http://romance-books.classic-literature.co.uk/jane-austen/ Jane Austen] — e-books in easy to read HTML format. * [http://www.janeaustenmuseum.org.uk/ The Jane Austen Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050210010122/http://www.janeaustenmuseum.org.uk/ |date=2005-02-10 }} * [http://books.guardian.co.uk/authors/author/0,5917,-12,00.html Guardian Books «Author Page»], with profile and links to further articles. * [http://www.pemberley.com The Republic of Pemberley], the largest Jane Austen site on the web. ** [http://www.pemberley.com/janeinfo/janeinfo.html Jane Austen Information Page] ** [http://www.pemberley.com/filmography/filmography.html Filmography of Jane Austen Adaptations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060315190430/http://www.pemberley.com/filmography/filmography.html |date=2006-03-15 }} * [http://www.hants.gov.uk/austen Hampshire, inspirational home of Jane Austen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060814220510/http://www.hants.gov.uk/austen/ |date=2006-08-14 }} * [http://www.jasna.org The Jane Austen Society of North America] * [http://www.jasa.net.au/index.html The Jane Austen Society of Australia] * [http://pia-frauss.de/fonts/ja.htm Jane Austen font] * [http://www.imdb.com/title/tt0414387/ 2005 film adaptation] * [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=5167 Literary Encyclopedia entry] * [http://www.britishtours.com/360/jane_austen.html Jane Austen’s home at Chawton, Quicktime VR image] * [http://janeausten.ru/ Джейн Остин ĕçĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091104075752/http://janeausten.ru/ |date=2009-11-04 }} {{ref-ru}} * [http://janeausten.spybb.ru/ Джейн Остин канашлăвĕ] {{ref-ru}} * http://www.lib.ru/INOOLD/OSTEN/ {{Джейн Остин}} [[Категори:Джейн Остин| ]] [[Категори:Аслă Британи çыравçисем]] [[Категори:Раштавăн 16-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1775 çулта çуралнисем]] [[Категори:Утăн 18-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1817 çулта вилнисем]] [[Категори:Туберкулёзпа вилнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Юрату романĕсен авторĕсем]] o26ojqtfnvz968eptayyfj7g1vt7ql8 0 21271 879257 861825 2026-11-07T08:40:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879257 wikitext text/x-wiki {{Чĕлхе |тĕс = инди-европа |ят = Серб чĕлхи |пуплев=[ˈsr̩pskiː] |тăван ят = српски језик, srpski jezik |патшалăхсем = [[Серби]], [[Черногори]], [[Босни тата Герцеговина]], [[Хорвати]] |регионсем = |официаллă чĕлхе = [[Серби]], [[Черногори]], [[Босни тата Герцеговина]] |йĕркелекен = [[Серб челхин стандартизаци канашĕ]] |калаçакан йышĕ = ~11 млн. |рейтинг = 75 |статус = |çухалнă = |категори = [[Еврази чĕлхисем]] |классификаци = [[Инди-европа чĕлхисем|Инди-европа çемьи]] :[[Славян челхисем|Славян турачĕ]] ::[[Кăнтăр славян чĕлхисем|Кăнтăр славян ушкăнĕ]] :::Анăç ушкăн пайĕ |çырăвĕ = [[кириллица]] ([[вуковица]]) |ГОСТ 7.75–97 = |ISO1 = sr |ISO2 = scc (B); srp (T) |ISO3 = srp }} [[Ӳкерчĕк:Serbo croatian languages2006.png|thumb|300px|right]] '''Серб чĕлхи''' — [[славян чĕлхисем|славян чĕлхисенчен]] пĕри. [[Полхар чĕлхи|Полхар]], [[македон чĕлхи|македон]], [[словен чĕлхи|словен]], [[хорват чĕлхи|хорват]] тата [[босни чĕлхи|босни]] чĕлхисемпе [[кăнтăр славян чĕлхисем|кăнтăр славян ушкăн пайне]] кĕрет. == Социолингвистика хыпарĕсем == Сербла [[Серби]]ре тата [[Черногори]]ре (2006 ç. вĕсен пĕрлĕ конфедераци патшалăхĕ пулнă), [[Хорвати]]н тухăç районĕсенче, çаплах [[Серб Республики]]н [[Босни тата Герцеговина|босни]] регионĕнче пуплеççĕ. Калаçакан йышĕ — 11 млн. яхăн çын. Чылайрахăшĕ — [[православи]] тĕнне тытса пыракан [[сербсем]]. == Çырулăхĕ == === Серб алфавичĕ (сасă паллисене кириллица варианчепе никĕсленĕ) === == Морфологи == === Ят ячĕ === == Каçăсем == {{wiktionary|серб чĕлхи}} {{Interwiki|code=sr|Главна страна|сербла|}} * [http://www.zruv.com/ Акăлчан-Серб сăмахсарĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090523131250/http://www.zruv.com/ |date=2009-05-23 }} * [http://www.vokabular.org/ Вокабулар. Српски речник.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210211025739/http://www.vokabular.org/ |date=2021-02-11 }} * [http://www.srpskijezik.edu.rs/index.php?id=1000&jzk=ru Мастерская сербского языка и культуры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111014065053/http://www.srpskijezik.edu.rs/index.php?id=1000&jzk=ru |date=2011-10-14 }} * [https://web.archive.org/web/20111104022827/http://roman-dushkin.narod.ru/projects/srpski/ Сербский язык для начинающих] {{lang-ru|}} {{Славян чĕлхисем}} {{Серб-хорват чĕлхисем}} [[Категори:Серб чĕлхи|*]] [[Категори:Серби чĕлхисем]] [[Категори:Черногори чĕлхисем]] fza7d9qpqrw2zva8ukpoiqo5tmps8ap 0 21552 879296 862167 2026-11-07T11:00:50Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879296 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Zeichen 434 - Tabellenwegweiser, StVO 1992.svg|thumb]] '''Тĕлĕсене кăтартакан тата хыпар-кăтарту паллисем''' — [[Çул паллисемпе сигналĕсен Вена конвенцийĕ| Çул паллисемпе сигналĕсен Вена конвенцин]] «G» уйрамĕпе татăçуллă [[çул палли]]сем. Тĕрлĕ ĕлкĕллĕ тата тĕрлĕ сăрлă. == Тĕслĕхсем == <gallery perrow="5"> image:France road sign D61.svg image:Zeichen 448 - Ankündigungstafel auf Autobahnen, StVO 1992.svg image:CZ-IS02a Smĕrová tabule pro příjezd k silnici pro motorová vozidla (s jedním cílem).jpg image:Compo-registre-9.svg image:Zeichen 458 - Planskizze, StVO 2013.svg </gallery> == Вуламалли == == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20080724211621/http://www.unece.org/trans/conventn/signalsr.pdf Конвенци тексчĕ] {{ref-ru}} * [http://www.gazu.ru/znaki/?page=6 Информаци паллисем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309184142/https://www.gazu.ru/znaki/?page=6 |date=2016-03-09 }} {{ref-ru}} * [http://www.avtotut.ru/law/roadsignes/Inform/ Тĕлĕ кăтартаканнисем. Комментарисем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090329105815/http://www.avtotut.ru/law/roadsignes/Inform/ |date=2009-03-29 }} {{ref-ru}} [[Категори:Çул-йĕр çинчи паллăсем]] {{Çул-йĕр çинчи паллăсем}} ikh8vmjwt2wgtgxi5k13p9b2ybu49d1 0 21634 879244 863576 2026-11-07T07:11:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879244 wikitext text/x-wiki {{пĕлтерĕшсем}} {{Кремль турулĕ |ячĕ = Сăпас турулĕ |Фото = Kremlin Spasskaya Tower.jpg |алпусни = [[Хĕрлĕ лапам]]ран пăхсан |хула = Мускав |Кремль = Мускав Кремлĕ |Тунă çул = 1491 |Ӗлкĕ = тăваткал |Лаптăк = |Периметр = |Турул çӳллĕш = 71 метр |Турул диаметрĕ = |Хӳтлĕх хӳлăммăш = |Схема = Moscow Kremlin map - Spasskaya Tower.png }} '''Сăпас (Фроло) турулĕ''' — [[Хĕрлĕ лапам]]ри [[Мускав Кремлĕ]]н 20 турулĕсенчен пĕри. Турулта Кремлĕн тĕп хапхи — Сăпас хапхи — вырнаçнă, турул шатĕрĕнче паллă сехет — [[Кремль сехечĕ|курантсем]]. == Кун-çулĕ == == Этимологи == [[Ӳкерчĕк:Spas Nerukotvornyj.jpg|thumb|200px|Утраченный образ хлыновского Спаса Нерукотворного]] ==Кремль куранчĕсем == {{main|Кремль сехечĕ}} [[Ӳкерчĕк:The Spasskaya Tower, Moscow, Russia.jpg|thumb|left|220px|Сăпас турулĕн [[шатёр]]ĕ]] == Кремль çăлтăрĕсем == {{main|Кремль çăлтăрĕсем}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == [[Ӳкерчĕк:Soviet Union-1961-Bill-5-Obverse.jpg|thumb|right|240px|Сăпас турулĕ [[СССР]] [[1961]] çулхи хысна билечĕ çинче]] * М. П. Фабрициус. Кремль в Москве. Изданіе Т.И.Гагенъ. Мускав. [[1883]] * В. С. Гончаренко. Стены и башни. Путеводитель. М., [[2001]] * А. А. Гончарова , А. И. Хамцов. Стены и башни Кремля. М., [[1980]] * По Москве. Прогулки по Москве и её художественным и просветительным учреждениям" / Под ред. Н. А. Геника и др. — М.: Изд. М. и С. Сабашниковых, 1917. С. 190—191. * М. Горбаневский. «Москвоведение» (уч.пособие). «Издательский дом-2000» М.: [[1997 год]] * Иван Забелин «Домашний быт русских царей в XVI и XVII столетиях». Издательство Транзиткнига. Москва. 2005 (о часах стр. 90-94) ISBN 5-9578-2773-8 * Забелин И. Е. История города Москвы. — М.:Вече, 2007. — 688 с. ISBN 5-9533-0963-5 == Каçăсем == {{commonscat|Spasskaya Tower}} * [http://www.kreml.ru/ru/main/kremlin/towers/Spaskaya/ Спасская башня на сайте музея «Московский Кремль»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127084548/http://www.kreml.ru/ru/main/kremlin/towers/Spaskaya/ |date=2022-01-27 }} * [http://www.kremlin.ru/articles/Towers_11.shtml Спасская башня на сайте Президента России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090515210209/http://www.kremlin.ru/articles/Towers_11.shtml |date=2009-05-15 }} * [https://web.archive.org/web/20090321065743/http://www.world-art.ru/architecture/architecture.php?id=599 Спасская башня на World-Art.ru] * [http://www.rusarh.ru/moskowkreml2.htm Фасад Спасской башни на Rusarh.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190905111632/http://rusarh.ru/moskowkreml2.htm |date=2019-09-05 }} * [http://www.russkoekino.ru/books/kremlin/kremlin-0027.shtml Спасские куранты] * [http://www.pravoslavie.ru/news/18554.htm Двуглавого орла хотят вернуть на Спасскую башню кремля] * [http://www.narodsobor.ru/default.asp?trID=445&artID=1487 «Пятиконечные кремлевские рубиновые звезды должны занять свое место в Историческом музее»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Мускав Кремлĕн турулĕсем}} {{Мускав Кремлĕ}} {{Мускавăн паллă вырăнĕсем}} [[Категори:Хĕрлĕ лапам]] [[Категори:Банкнотăсем çинчи объектсем]] 1vmf2qpnqjmr6khndp043xurmt6x4m5 0 21719 879285 768090 2026-11-07T10:26:41Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879285 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Ларри Сэнгер |тăван ят = Larry Sanger |портрет = Larry_Sanger.jpg |ăнлантарни = Лоуренс Сэнгер (2006) |çуралнă вăхăт = [[1968]] çулхи [[утă, 16|утăн 16-мĕшĕ]] |çурална вырăн = [[Бельве]], [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]], [[АПШ]] |гражданлăх = {{АПШ ялавĕ}} [[АПШ]] |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вăхăт = |сайт = http://larrysanger.org }} '''Ла́рри Сэ́нгер''' ({{lang-en|Larry Sanger}}, туллли ячĕ '''Лоу́ренс Ма́рк Сэ́нгер''', {{lang-en|Lawrence Mark Sanger}}; [[утă, 16]] [[1968]], [[Бельве]]) — [[Википеди]]н никĕслевçисенчен пĕрри тата «[[Бомис]]» ({{lang-en|«Bomis»}}) компанинче ĕçленĕ чухнехи тĕп редакторĕ. == Кун-çулĕ == Ларри Сэнгер [[Вашингтон (штат)|Вашингтон штатĕнчи]] [[Бельве]] хулинче çуралнă, [[Аляска]] кăнтăрĕнчи [[Анкоридж]] хулинче çитĕннĕ. Рид колледжĕнче [[1991]] çулта [[философи]] бакалаврĕ пулса тăрать. [[2000]] çулта [[Огайо университечĕ]] ăна философи тухтăрĕн статусне парать. Хăйĕн [[ăслăх|ăслăлăх]] ĕç-хĕлĕнче Сэнгер мета-оправданий ыйтăвне тĕпченĕ, унăн тизис эсси çапла: ''«Epistemic Circularity: An Essay on the Problem of Meta-Justification»''. [[2001]] çулхи ака вĕçĕнчен пуçласа утă вĕçĕчченех [[Ижевск]]ра пурăннă.<ref>2001 çулхи акан 6-мĕшĕнчи [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-April/000072.html Ларри Сэнгерăн «Boston and Russia, here I come» çырăвĕ wikipedia-l çыру сарăвĕнче]</ref><ref>2001 çулхи ака 30-мĕшĕнчи [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-April/000100.html Ларри Сэнгерăн «Where now» Ижевск пирки çырăвĕ wikipedia-l çыру сарăвĕнче]</ref><ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/User_talk:Larry_Sanger/And_more_old_comments Хăйĕн çинчен каласа панă чухне Ларри 2001 çулхи ака-утă уйăхĕсенче Ижевскра пурăннă пирки асăнать]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Википеди === [[2000]] çулта «[[Бомис]]» ({{lang-en|«Bomis»}}) компанин никĕслевçи [[Уэйлс Джимми|Джимми Уэйлс]] Ларри Сэнгера çĕнĕ ирĕклĕ [[Нупеди|«Нупеди»]] ({{lang-en|Nupedia}}) энциклопедин тĕп редакторĕ ĕç вырăнне илет. Энциклопедие ăсчахсем хăйсен ырă кăмăлĕпе çтатьясем çырнă, энциклопедире эксперт хаклавĕ пулнă. Çакна пула ĕнтĕ Нупедии çав тери мăран аталанса пынă. [[Каннингем Уорд|Вики концепципе]] паллашсан, Ларри Сэнгер Нупедие хавăртрах тултарас тĕллевпе Уэйлса энциклопедире çак концепципе ĕçлеме сĕнет. Çапла вара [[Википеди]]н веб-сайтне йеркелесе яраççĕ. Унта хайлана материалсене [[Нупеди]]не кĕртме палăртнă. [[2001]] çулхи [[кăрлач, 15]] Сэнгер [[Википеди]] историнче тара тытса ĕçлекен пĕртен-пĕр редакторĕ пулать. Вăл çак вырăнта [[2002]] çулхи [[пуш, 1]] ĕçлет. Ӗçрен тухнин официаллă сăлтавĕ штатсене чакарни тенĕ. [[Википеди]]н тĕп редакторĕ чухне Сэнгер проектăн ятне — «[[Википеди]]» — шутласа кăларать, çаплах политикăн тĕп никĕсне, принципсене тата [[ВП:ПУ|Википеди йеркисене]] хатĕрлет. Сэнгер ĕçрен тухса кайсан, [[Уэйлс Джимми|Уэйлс]] унăн [[Википеди]] никĕслевçи рольне пĕчĕклетме тăрăшать. Вăл унăн тивĕç ĕçĕсене сумласа, çапах та, Сэнгер пĕтĕм ĕç-пуçа Уэйлс каланипе туса пынă, имĕш, мĕншĕн тесен вăл тара тытса ĕçленĕ çын пулнă. Çапах та [[Википеди]] этузиасчĕсен пайĕ Ларри Сэнгера [[Уэйлс Джимми|Уэйлспа]] пĕрле [[Википеди]] «никĕслевçи» тесе йышăнаççĕ. === Ӗçрен тухни === [[meta:My resignation--Larry Sanger|Хăйĕн сывпулу çырăвĕнче]] Ларри Сэнгер [[Википеди]]ре пушă вăхăт сахалраххипе хăй ырă кăмăлĕпе ĕçлеме пултарайманни пирки пĕлтерет. Каярах хайĕн чĕнсе<ref>{{cite web|url=http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25|title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism|last=Сэнгер|first=Ларри|date=2004 çулхи раштавăн 31-мĕшĕ|lang=en|accessdate=2009-11-13}}</ref> «проектра хаяр çиллĕ социаллă тата политика атмосфери», эпĕ унпа килĕшме пултараймарăм, тесе çырнă. «[[Википеди]]н лайăх енĕсене шута илет», «[[Википеди]]н» миссипе чăтăмлă политикине кăмăллать, çапах та проектăн уçса паман йывăрлăхсем пурине асăрхаттарать. Сэнгер, [[этем пĕрлĕхĕ]] проекта ытлах шанмасть, проектра «йывăр кăмăллă çынсем, [[троллинг|троллсем]] тата вĕсене хавхалантаракансем сиенлĕ шыçăна куçрĕç» тесе хыпарлать. Çак йывăр ыйтусем, Сэнгер шухăшĕпе, проектри çынсем «[[элита]]ризма хирĕç » пулнинчен, экспертсене вырăна хуманнинчен тухаççĕ. Ларри Сэнгерăн çак статьине [[блог]]герсен хутлăхĕнче [[МИХ|массăллă хыпар хатĕрĕсенче]] те анлă сӳтсе явнă. Тем пулин те, Сэнгер [[Википеди]] проектран тухса кайсан та, хăвăрт ӳссе пырса [[Петĕм тĕнче эрешĕ]]н чи тăтăш усă куракан сайт йышне кĕрет. [[Нупеди]] Сэнгер ĕçе пăрахна хыççăнах, [[2002]] çултах, пăчланать. === Википеди хыççăн === Ӗçрен тухсан Сэнгер ăслăх тĕнчине таврăнать, халĕ [[Огайо университечĕ|Огайо университетĕнче]] философие вĕрентет. Сэнгер [[XVII ĕмĕр]]пе [[этика]] енчен [[эпистемологи]]пе кăсăкланать. Пушă вăхăтра Ларри Сэнгер [[Огайо]] штатĕнчи [[Дейтон (Огайо)|Дейтонпа]] [[Колумбус]]ра [[Ирланди|ирланд]] халăх [[мусăк]]не вĕрентет. Çаплах Сэнгер [https://web.archive.org/web/20001025181634/http://www.sangersreview.com/ «Обзора новостей Y2K от Сэнгера»] ({{lang-en|«Sanger’s Review of Y2K News Reports»}}) никĕслевçи тата тĕп редакторĕ пулса тăрать. Вăлах сĕрме купăс [[Донегол]] йăлин [[веб-сайт|сайтне]] тытса пырать. [[2005]] çулхи раштав уйăхĕнче<ref>{{cite web|url=http://news.com.com/Wikipedia+alternative+aims+to+be+PBS+of+the+Web/2100-1038_3-5999200.html|title=Wikipedia alternative aims to be 'PBS of the Web'|last=Terdiman |first=Daniel |date=2005 çулхи раштавăн 19-мĕшĕ|publisher=cnet news|lang=en|accessdate=2009-11-13|archiveurl=http://archive.is/ul2b|archivedate=2012-07-11}}</ref>Сэнгер [[Википеди]]е альтернативла проекта йĕркелесе ярать. Хăй каланипе, çĕнĕ энциклопедин порталĕ эксперт хаклавĕ пур. Çĕнĕ порталăн ячĕ — «[[Цифрăлла Çут тĕнче (портал)|Цифрăллă Çут тĕнче]]» ({{lang-en|«Digital Universe»}}). Çĕнĕ проекта ертсе пыма Ларри Сэнгер «[[Фонд Цифрăллă Çут тĕнче]]» ({{lang-en|«Digital Universe Foundation»}}) фирма йĕркелет. Проект валли 10,5 млн [[АПШ долларĕ]] пуçтарнă, [[2006]] çулхи кăрлачра проект [[Тетел]]ре çутта тухать. Проектăн пилот версинче 50 портала яхăн. [[2006]] çулхи авăн уйăхĕнче Сэнгер [[Википеди]]н [[форк]]не — «[[Citizendium]]» проекта— йĕркеленĕ пирки хыпарлать. Ӳнăн тĕллевĕ — [[Википеди]]е начарлăхран хăтарасси. «[[Citizendium]]» проектра ята палăртмасăр çырма юрамасть — ĕçе пуçлас тесен, кашни автор хăйĕн чăн ятне пĕлтермелле. [[2006]] çулхи [[авăн, 27]] Сэнгер «[[Цифрăллă Çут тĕнче (портал)|Цифрăллă Çут тĕнче]]» порталĕнче «кану» илсе никамапăхăнман «[[Citizendium]]» фонда тума тытăнать. [[2006]] çулхи [[юпа, 17]] пĕрремĕш [[пресс-релиз]]ра Сэнгер<ref>{{cite web|url=http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Citizendium_Press_Releases/Oct172006|title=CZ:Citizendium Press Releases > Oct172006|last=Сэнглер|first=Ларри|date=2006 çулхи юпан 17-мĕшĕ|lang=en|accessdate=2009-11-13}}</ref>, çак фонд «кĕçех [[Википеди]]е эрешри [[информаци]] паракан вырăнтан хĕсĕрлеме тытăнĕ» тенĕ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [[:en:User:Larry Sanger|Страница участника Ларри Сэнгера в английской Википедии]] * [http://people.cohums.ohio-state.edu/sanger3/ Персональная академическая страница Ларри Сэнгера] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050106061918/http://people.cohums.ohio-state.edu/sanger3/ |date=2005-01-06 }} * [http://enlightenment.supersaturated.com/essays/text/larrysanger/diss/index.html Эссе Ларри Сэнгера ''«Epistemic Circularity: An Essay on the Problem of Meta-Justification»''] * [https://web.archive.org/web/20070930060757/http://www.technologyreview.com/articles/05/01/issue/forward30105.asp?trk=nl Статья Ларри Сэнгера ''«Знание свободно для всех»'' в «Technology review»] * [http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121 «Британника или Нупедия? Будущее свободных энциклопедий.»] * [http://www.kuro5hin.org/story/2001/9/24/43858/2479 «Википедия широко открыта. Почему она так быстро растёт? Почему она не переполнена чепухой?»] * [http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 «Почему Википедия должна отказаться от антиэлитаризма.»] * [http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&from=rss Ранняя история Нупедии и Википедии: Мемуар] и также [http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/19/1746205&tid=95 Часть II] ([[19 апреля]] [[2005]], «Slashdot») * [http://www.digitaluniverse.net/ Портал «Цифровая Вселенная» («Digital Universe»)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051221042907/http://www.digitaluniverse.net/ |date=2005-12-21 }} {{Википеди}} [[Категори:Википеди кун-çулĕ]] swce1zrcppq39telgdiovhg8k6dft6b 0 21792 879146 711914 2026-11-06T23:05:21Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879146 wikitext text/x-wiki '''Ле́нин райо́нĕ''' — [[Мускав облаçĕ]]н административлă-территори виçи тата [[Муниципаллă йĕркелӳ|муниципаллă йĕркелĕвĕ]]. [[Административлă тĕп]]ĕ — [[Видное]] хула. == Тавралăхĕ == == Кун-çулĕ== == Район пайланăвĕ == [[2006]] çултанпа район шутне 14 [[муниципаллă йĕркелӳ]] (3 [[хула тăрăхĕ]]пе 11 [[ял тăрăхĕ]]: * [[Видное хула тăрăхĕ]] * [[Горки Ленинские хула тăрăхĕ]] * [[Московский хула тăрăхĕ]] * [[Развилково ял тăрăхĕ]] (хула евĕр паççулăк [[Развилка (Мускав облаçĕн Ленин районĕ)|Развилка]], ялсем: [[Ащерино]], [[Картино]], [[Беседы (Ленин районĕ)|Беседы]], [[Дроздово]], [[Мильково]], [[Мамоново (Мускав облаçĕн Ленин районĕ)|Мамоново]], [[Слобода]]) * [[Булатниково ял тăрăхĕ]] * [[Внуково ял тăрăхĕ]] ([[Абабурово]] паççулки, [[Внуково (ял)|Внуково]] ял, [[ДСК «Мичуринец»]] паççулки, [[Изварино (Мускав облаçĕн Ленин районĕ)|Изварино]] ялĕ, Изварино шкулĕн паççулки, [[Ликова]] ял, Минвнешторг паççулки, Молодая гвардия ача-пăча çурчĕн паççулки, [[Пыхтино]] ял, 1-мĕш Рабочи Паççулки, [[Рассказовка]] ял, 14-№-лĕ санатори паççулки, Внуково чарăнун паççулки, [[Шельбутово]] ял) * [[Володарское ял тăрăхĕ (Мускав облаçĕ)|Володарское ял тăрăхĕ]] * [[Воскресенское ял тăрăхĕ (Мускав облаçĕ)|Воскресенское ял тăрăхĕ]] * [[Десёновское ял тăрăхĕ]] * [[Молоково ял тăрăхĕ (Мускав облаçĕ)|Молоково ял тăрăхĕ]] * [[Мосрентген ял тăрăхĕ]] ([[Мосрентген завод паççулки]], ялсем: [[Мамыри]], [[Дудкино (Мускав облаçĕн Ленин районĕ)|Дудкино]]) * [[Ленин ячĕллĕ совхозăн ял тăрăхĕ]] ([[Ленин ячĕллĕ совхоз]]ăн паççулки; [[Кĕçĕн Видное]], [[Ближние Прудищи]] ялсем) * [[Сосенка ял тăрăхĕ]] * [[Филимонково ял тăрăхĕ]] == Халăх == Халăх йышĕ — 151,6 ( [[2008]] ), 131 ( [[2002]] ) пин çын. == Экономика == Район территоринче 3 чукун çулĕпе федерации шайĕнчи 7 автомобиль трасси ([[Мускав ункăллă автомобиль çулĕ|МУАÇ]], [[Украина (автомагистраль)|Киев шосси]], [[Крым (автомагистраль)|Варшава шосси]], [[Дон (автомагистраль)|Кашира шосси]]) иртеççĕ. Районăн ăслăлăхпа хуçалăх потенциалĕ 13&nbsp;пысăк промăçлăх тата 14&nbsp;ял хуçалăх йĕркелĕвĕнчен, çаплах 3&nbsp;пĕтĕр раççей шайĕнчи ăслăх-тĕпчев центрĕнчен, тытăнса тăрать. == Социаллă сфера == Районта — 29 школ, 22 этеплĕх керменĕ, 32 вулавăш, 6 пульницă. == Паллă вырăнсем == Ленин районĕнче 300 яхăн историвырăнĕпе архитектура палăкĕ, вĕсен хушшинче [[Горки Ленинские]], [[Суханово]], [[Валуево]], [[Филимонковское|Филимонки]], [[Знаменское-Садки]] хăй евĕр кил йăви комплексĕсем. Видново çĕрĕнче 2 [[мăнастăрь]]пе 27 православи [[храм]]ĕ ĕçлет.Видное ырлăх ĕçĕн чун-чĕм тата администрац центрĕ [[Турă амăш вилнине асăну чиркĕвĕ]] шутланать. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Кăнтăр административлă округ]] * [[Ватутинки|Ватутинки паççулки]] == Каçăсем == * [http://www.adm-vidnoe.ru Ленин районĕн администрации сайчĕ] * [http://mosobl.elcode.ru/doc.asp?ID=3326&PSC=1&PT=3&Page=1 Закон о статусе и границах Ленинского муниципального района (с картографическим описанием)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927213208/http://mosobl.elcode.ru/doc.asp?ID=3326 |date=2007-09-27 }} * [https://web.archive.org/web/20090827013951/http://isles.ru/depository/region_50/region_50_013_db.html Мускав облаçĕнчи Ленин районĕн архитектура палăкĕсем] * [http://www.temples.ru/tree.php?ID=90 Мускав облаçĕнчи Ленин районĕн храмĕсем] {{Мускав облаçĕ}} {{Мускав облаçĕн Ленин районĕ}} {{Мускав облаçĕн Ленин районĕ}} [[Категори:Мускав облаçĕн Ленин районĕ| ]] k19e96mc3w0mdh6pjx2x8b8mz72jm03 0 21953 879162 859975 2026-11-07T00:18:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879162 wikitext text/x-wiki {{Сайт карточки | ят = Нимĕç Википедийĕ | логотип = [[Ӳкерчĕк:Wikipedia-logo-v2-de.svg|140px]] | URL = <span class="plainlinks">[http://de.wikipedia.org/ de.wikipedia.org]</span> | скриншот = | коммерциллĕх = Çук | тĕс = [[Интернет-энциклопеди проекчĕ|Эреш энциклопедийĕ]] | регистраци = Кирлех мар | чĕлхесем = нимĕç | вырнаçни = [[Майами]], [[Флорида]], [[АПШ]] | харпăрçă = [[Фонд Викимедиа]] | автор = | ĕçе пуçланă вăхăт = [[2001]] çулхи [[пуш, 16]] | ĕçе вĕçленĕ вăхăт = | хальхи статус = Ӗçлет, аталанса пырать | çаврăнăш = | таса тупăш = | телефон = }} '''Нимĕç Википедийĕ''' — [[Википеди]]н [[нимĕç чĕлхи]]ллĕ уйрăмĕ. [[Акăлчан Википедийĕ]] хыççăн иккĕмĕш вырăнти, 2001 çулхи [[пуш, 16]] уçăлнă. Пĕрремĕш статьяна [[пуш, 17]] кĕртнĕ. [[2006]] çулхи [[чӳк, 23]] [[:de:Wikipedia:Meilensteine|çурмиллионнăмĕш статьяна]] — тăркăчпа чупакан поляк хĕрĕ [[Коровицка Янина|Янина Коровицкая]] ([[:de:Janina Korowicka]]) — çырса кĕртнĕ. [[2009]] çулхи [[раштав, 28]] нимĕç Википединче 1&nbsp;001&nbsp;123 статья шутланнă. == Калăпăшĕпе урăх пахалăхĕсем == == Чĕлхе == Нимĕç Википедине [[нимĕç чĕлхи]] [[Дуден]] — официаллă стутуслă грамматикăпа орфографи йĕркипе сăмахсарĕ — сĕннĕ виçепе çырнă статьясене кăна кĕртеççĕ. Австри е швейцари [[идиома|идиомисене]] [[Австри]] е [[Швейцари]] пирки статьясенче кирле чухне çеç усă курма юрать. Нимĕç чĕлхин диалекчĕсемпе нимĕç Википединче усă курмаççĕ, вĕсен валли уйрăм Викисем пур: [[алеманн пуплевĕ]] ([[:als:]]), [[анат нимĕç чĕлхи]] ([[:nds:]]), [[люксембург чĕлхи]] ([[:lb:]]), [[пенсильвани нимĕç чĕлхи]] ([[:pdc:]]), [[рипуар диалекчĕсем]] ([[:ksh:]]) тата [[бавар пуплевĕ]] ([[:bar:]]). == Уйрăмлăхсем == [[Ӳкерчĕк:Verhaeltnis.png|thumb|right|200px|Кăларса пăрахма тăратнă статьясемпе пăрахăçланă статьясен йышĕсем]] * Нимĕç Википедине «нумай статья мар, лайăх статьясем» кирлĕ. * Нимĕç Википединче питĕ нумай [[бот (программа)|бот]] ĕçлет. Сăмахран, текстсенче автор правине тĕрĕслесе тăракан ботсем, шырав машинисем витĕр ĕçлеççĕ. Ботсене хайлама нумай [[программист]]а явăçтараççĕ. * Нимĕç Википединче статьяна кăларса пăрахас енĕпе хаяр йĕрке ĕçлет: кĕске статьяна, кирлĕ темăпа пулсан та, пăрахăçлама пултараççĕ. * Нимĕç Википединче тӳрлетӳсене, вырăс уйрамĕ танлаштарсан, ята кăтартмасăр чылайрах кĕртеççĕ. * Нимĕç Википедийĕ лайăх йĕркеленĕ, администраторсем çирĕп тытса тăракан «[[Викивулавăш]]па» ĕçлет. Чылай статья Викивулавăшпа çыхăннă. * Нимĕç Википединче, акăлчанпа вырăс чĕлхи проекчĕсемпе танлаштарсан, çирĕпрех лицензи политикине тытса пыраççĕ. * Нимĕç Википединче ӳкерчĕксене [[Викиампар]]тан кăна кĕртме юрать. Çак, сăмахран, нимĕç Википединче [[ирĕк кăмăлпа усă курни|ирĕк кăмăлпа усă курмалли]] (fair use) йĕркепе вырнаçтарнă ӳкерчĕксене кĕртме юраманнине пĕлтерет. * [[Франци Википедийĕ|Франци]], [[Поляк Википедийĕ|поляк]], [[Итал Википедийĕ|итал]] тата [[Вырăс Википедийĕ|вырăс]] Википедисемпе танлаштарсан, нимĕçсен ботсем туса кĕртнĕ статьясем пачах çук темелле. * Чылайрахăш Википедисенче [[UTC]] вăхăт тăрăхĕпе усă кураççĕ пулин те, нимĕçсенче [[Германи]] вăхăт тăрăхĕпе — вар европа вăхăчĕпе ([[CET]]/[[CEST]]) усă курма йышăннă. == Кăларăмсем == === Wikipedia DVD === [[Ӳкерчĕк:Wikipedia 2005 Label DVD small.PNG|thumb|right|150px|Нимĕç Википедин DVD]] === Wikipress серийĕ=== Википеди пирки кĕнекен пĕрремĕш серийĕ Wikipress (Википичет) ятпа тухать. Кашни кĕнеки Википедири пĕр темăллă, вики-редакторсен ушкăнĕ суйласа илсе тӳрлетнĕ статьясен пуххи пулать. Тухнă кĕнекесен йышĕнче: [[Тĕнчери Нобель парни]], [[Велосипед]]сем, [[Антарктида]], [[Хĕвел системи]], [[Хип-хоп]]. Çак кĕнекесене уйрăм сервере: [http://www.wikipress.de www.wikipress.de] вырнаçтарнă. === Пичетлĕ Википеди === Нимĕç Википедине пичетлес шухăш [[2004]] çулăн вĕçĕнче çуралать. [[2006]] çулта ''Directmedia'' издательство кашни 800 страницăллă 100 том пичетлеме йышăннă, анчах та каярахпа çак ĕмĕте путарнă.<ref name="Эксперт Online">[https://web.archive.org/web/20080427003113/http://www.expert.ru/news/2008/04/22/vikipedi Хут Википедийĕ] // «[[Эксперт (журнал)|Эксперт]] Online», ака, 22 - 2008</ref> == Нимĕç Википедин хастарлăхĕ == [[Ӳкерчĕк:Artikelwachstum in der deutschsprachigen Wikipedia.png|thumb|right|200px|Нимĕç Википединчи статья йышĕн ӳсĕмĕ]] 2004 çулта {{lang-de|Verein}} '''Wikimedia Deutschland''' — Gesellschaft zur Förderung Freien Wissens e. V. () этем пĕрлĕхĕ туса хунă, ăна ''Викимедиа-Германи коммерциллĕ мар йĕреклĕвĕ — ирĕклĕ пĕлĕве саракан этем пĕрлĕхĕ'' ят панă. Викимедиа-Германи нимĕç уçлăхĕнче Википеди ĕçлĕхне майлаштарса пыракан, хутшăнакансене информаци пулăшавĕ тивĕçтерекен пĕрлешӳ шутланать. ''Викимедиа-Германи'' американ [[Фонд Викимедиа|Викимедиа]] фонд тытăмне кĕмест, пĕрлĕх пайташĕсем управленипе администраци ĕçĕнчен тухнă, правлени пайташĕсем хăйсене администратор статусĕнчен хăтарнă. Çапла, Викимедиа ăшлăхшĕн явап тытмасăр, тĕрлĕ тĕслĕ пулăшу парать. Халĕ Wikimedia Deutschland офисĕсем [[Франкфурт]]ра тата [[Швейцари]]ре ĕçлеççĕ. Ирĕк кăмăлпа пуçтарнă укçа-тенкĕпе этем пĕрлехĕ директора тара тытать. Пĕрлĕхĕн страници: [http://wikimedia.de/ wikimedia.de]. Кулленех википедистсен тĕл пулăвĕсем иртеççĕ ([[:de:Wikipedia:Frankfurt]] вулăр). === Авторсемпе редакторсене йыхравлани === [[Ӳкерчĕк:Benutzer angemeldet.png|thumb|right|200px|Çырăнса хунă хутшăнакансен шучĕ]] Германире кулленех Википедипе усă курмалли [[семинар]]сене чылай çынна пуçтараççĕ, çак проекта пулăшакан хыпар акцисене иртереççĕ. Ку чухне шулсене, [[университет]]сене çак ĕçе явăçтараççĕ, уйрăмах [[Кĕттинген университечĕ]] хастаррине палăртмалла. Унсăр пуçне,сăмахран, курав-пасарсенче, проект принципне ăнлантаракан, статьясене редакцилеме вĕрентекен [[флайер]]семпе брошюрăсене валеçеççĕ. Университет [[профессор]]ĕсем те ĕçре пулăшаççĕ, студентсемпе пĕрле Википедин уйрăмĕсене хаклаççĕ, статьясене лайăхлатаççĕ, хăш чухне Википедине статья çырасси вĕренӳ ĕçĕ те шутланать. Университетсенче Википедипе çыхăннă темăсемпе диплом тата тухтăр ĕçĕсене хатĕрлеççĕ, университетсенчи лекци темисен страницисене [[вики-движок]]сене лартаççĕ. == Парнесем == {{Навигаци |Тема = Нимĕç Википедийĕ |Викиампар = Category:German Wikipedia |Викиçĕнхыпарсем = Категори:Нимĕç Википедийĕ }} * [http://www.grimme-institut.de/html/index.php?id=163 Grimme Online Award 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111202162205/http://www.grimme-institut.de/html/index.php?id=163 |date=2011-12-02 }} * [http://www.leadacademy.de/2006/preistraeger.html Lead Award 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222011548/http://www.leadacademy.de/2006/preistraeger.html |date=2007-12-22 }} [[Ӳкерчĕк:Ramsau (ja).jpg|Нимĕç Википедин суйласа илнĕ ӳкерчĕкĕсенчен пĕри|thumb|right|200px]] * Парнесем валли нимĕç Википединче [[:de:Wikipedia:Auszeichnungen|Wikipedia:Auszeichnungen]] порталпа усă кураççĕ (Çавăн пек чăваш Википединче [[Википеди:Парнесем]] чăваш порталĕ те пур.) * Нимĕç Википединче лайăх статьясене, ӳкерчĕксене, аудиофайлсене, çаплах проектăн [[ят уçлăхĕ]]н тĕп пайне кĕмен лайăх страницăсене те парнелесси питĕ анлă саралнă. * Нимĕç Википединче суйласа илнĕ ӳкерчĕксен харпăр галерейи пур: [[:de:Wikipedia:Exzellente Bilder|Wikipedia:Exzellente Bilder]]. * Суйласа илнĕ статьясен аудиофайлĕсем пур: [[:de:Wikipedia:Exzellente Aufnahmen|Wikipedia:Exzellente Aufnahmen]]. ==== Парнесен паллисем ==== Нимĕç Википединче парнесене иконкăсемпе (?) палăртаççĕ: {| cellspacing="2" cellpadding="2" class="toccolours" |[[Ӳкерчĕк:Qsicon_Exzellent.svg]] |Суйланă статьясем |[[Ӳкерчĕк:Qsicon_lesenswert.svg]] |Паха статьясем |[[Ӳкерчĕк:Qsicon informativ.png]] |Хыпар страницисем |- |[[Ӳкерчĕк:Qsicon exzellent 2.png]] |Суйланă ӳкерчĕксем |[[Ӳкерчĕк:Qsicon exzellent 3.png]] |Суйланă аудифайлсем |} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [[:de:|Нимĕç Википедийĕ]] * [http://translate.google.ru/translate?prev=hp&hl=ru&js=n&u=http%3A%2F%2Fde.wikipedia.org%2Fwiki%2FWikipedia%3A%C3%9Cber_Wikipedia&sl=auto&tl=ru&history_state0= Google-перевод Немецкой Википедии] * [https://web.archive.org/web/20210920132527/https://www.online-translator.com/url/tran_url.asp?lang=en&url=http%3A%2F%2Fde.wikipedia.org%2F&direction=gr&template=General&cp1=NO&cp2=NO&autotranslate=on&psubmit2.x=43&psubmit2.y=15 PROMT-перевод Немецкой Википедии] {{Википедисем 50000}} {{Герман Википедисем}} [[Категори:Википеди уйрăмĕсем|Нимĕç]] [[Категори:Нимĕç чĕлхи]] [[Категори:2001 çулта уçăлнисем]] ttmlptqfguw8s1bty58nt1vgcceqkkw 0 22100 879062 783572 2026-11-06T16:45:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879062 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист | Ят = Николай Крючков | Тăван ят = | Ӳкерчĕк = Kryuchkov.jpg | Анлăшĕ = | Алпусни = 2001 çулхи раççей маркки | Çуралнă чухнехи ят = Николай Афанасьевич Крючков | Çуралнă вăхăт = [[1911]], [[кăрлач, 6]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Мускав|Мускавра}}, [[Раççей империйĕ]] | Вилнĕ вăхăт = [[1994]], [[ака, 13]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Мускав|Мускавра}}, [[РФ]] | Гражданлăх = {{Раççей империн ялавĕ}} <br /> {{Flagicon|USSR}} <br /> {{Flagicon|RUS}} | Професси = XX ĕм. совет раççей театрпа кино актёрĕ | Хастар çулсем = [[1927]]—[[1993]] | Тĕлĕ = | Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Çурлапа Мăлатук медаль}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{Октябрь Революцин орденĕ}} {{!}} {{Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{!!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{!!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{СССР халăх артисчĕ|1965}}{{!!}} {{РСФСР халăх артисчĕ}} {{!!}} {{РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ}} {{!!}} {{Сталин парни|1941}} {{!}}} | imdb_id = 0473041 | Сайт = }} '''Никола́й Афана́сьевич Крючко́в''' ({{КС|кăрлач, 6|1911|24|раштав|1910}}, [[Мускав]] — [[ака, 13]] [[1994]], Мускав) — театрпа кино совет актёрĕ, ССРП халăх артисчĕ (1965), пĕрремĕш степеньлĕ [[Сталин парни]] лауреачĕ (1941), [[Социализм Ӗçĕн Паттăрĕ]] (1980). ССКП пайташĕ, 1953 çултанпа. == Кун-çулĕпе ĕçе-хĕлĕ == Николай 14 çул тултарсан ФЗУ-на вĕренме кĕрет, гравер-накатчик ĕçне алла илет, унтах илемлĕ пултарулăх ушкăнне хутшăнать. Театр дебючĕ [[1927]] çулта «1905 çул» пьесăра çуралать. Синематографа актёр [[Барнет Борис Васильевич|Борис Барнетăн]] «[[Окраина (фильм)|Окраина]]» фильмĕнче, Сенька атăç сăнарĕпе кĕрет. Хăйĕн пурнăçĕнче 120 ытла роле сăнарланă. Николай Крючков тăватă хутчен авланнă пулнă. Малтанхи икĕ арăмĕ актриса пулнă. Пĕрремĕшпе, Пастухова Марипе (Пурис ывăлĕ), актёр «Трактористсем» фильма ӳкернĕ чухне, иккĕмĕшпе, [[Парфаньяк Алла Петровна|Парфаньяк Аллăпа]] (Николай ывăлĕ) «Небесный тихоход» фильма ӳкернĕ чухне, паллашать. Иккĕшĕ те Крючковпа паллашнă самантра студент пулнă. Крючковăн виççĕмĕш мăшăрĕ, спорт тава тивĕçлĕ ăсти Зоя Кочановская, упăшки умĕнчех сарăмсăр вилет. Ăна машина çапса хăварать. Трагеди Ленинградра пулса иртет, вара Крючков хăех ăна тупăкра самолёт çинче Мускава илсе çитерет. Икĕ çул иртсен Крючков юлашки хут мăшăрланать. Каллех тепĕр фильма хайланă чухне пулас арăмĕпе — Лидия Николаевна Крючкова режиссёр ассистенчĕпе — паллашать. Вĕсен Эльвира хĕр çуралать. == Фильмографи == {{div col}} * [[1932]] — [[Горизонт (фильм, 1932)|Горизонт]] — ''партизан'' * [[1933]] — [[Окраина (фильм)|Окраина]] — ''атăçă Сенька Кадкин'' * [[1933]] — [[Частный случай (фильм)|Частный случай]] — ''Андрей Журба'' * [[1935]] — [[Юратупа курайманлăх (фильм)|Юратупа курайманлăх]] — ''Миша, шахтер, Вера упăшки'' * [[1935]] — [[Синкер тинĕс хĕрринчех (фильм)|Синкер тинĕс хĕрринчех]] — ''Алеша'' * [[1937]] — [[Макçăм таврăнни (фильм)|Макçăм таврăнни]] — ''вакунри салтак'' * [[1937]] — [[Совет Тăван Çĕршывшăн (фильм)|Совет Тăван Çĕршывшăн]] — ''Юкка'' * [[1937]] — [[Глюкауф (фильм)|Глюкауф]] — ''Сенька Прудников'' * [[1937]] — [[Черемыш, паттăрăн тăванĕ (фильм)|Черемыш, паттăрăн тăванĕ]] — ''Климентий Черемыш'' * [[1937]] — [[Икĕ командир (фильм)|Икĕ командир]] * [[1937]] — [[Ылтăн тайга (фильм)|Ылтăн тайга]] — ''Мраморовăн тусĕ'' * [[1938]] — [[Выборг енĕ (фильм)|Выборг енĕ]] — ''эрех ампарне тустаратакан'' * [[1938]] — [[Комсомольск (фильм)|Комсомольск]] — ''Андрей Сазонов'' * [[1938]] — [[Чикĕ хĕрринче (фильм)|Чикĕ хĕрринче]] — ''Тарасов'' * [[1938]] — [[Пăшаллă çын (фильм)|Пăшаллă çын]] — ''Сидоров'' * [[1939]] — [[Трактористсем (фильм)|Трактористсем]] — ''Клим Ярко'' * [[1939]] — [[Правительство пайташĕ (фильм)|Правительство пайташĕ]] — ''Никита Соколов'' * [[1939]] — [[Станица Дальняя (фильм)|Станица Дальняя]] — ''касак Михаил'' * [[1939]] — [[Щорс (фильм)|Щорс]] — ''эсер'' * [[1939]] — [[Пысăк пурнăç (фильм)|Пысăк пурнăç]] * [[1939]] — [[Авăн каçĕ (фильм)|Авăн каçĕ]] — ''Степан Кулагин'' * [[1940]] — [[Яков Свердлов (фильм)|Яков Свердлов]] — ''Трофимов'' * [[1941]] — [[В тылу врага (фильм, 1941)|В тылу врага]] * [[1941]] — [[Свинарка и пастух (фильм)|Свинарка и пастух]] — ''Кузьма Петров'' * [[1941]] — [[Салават Юлаев (фильм)|Салават Юлаев]] — ''Хлопуша'' * [[1942]] — [[Антоша Рыбкин (фильм)|Антоша Рыбкин]] — ''подразделени командирĕ'' * [[1942]] — [[Котовский (фильм)|Котовский]] — ''Кабанюк и Загари'' * [[1942]] — [[Хамăр хула каччи (фильм, 1942)|Хамăр хула каччи]] — ''Сергей Луконин'' * [[1943]] — [[Тăван Çĕршывшăн (фильм)|Тăван Çĕршывшăн]] — ''Сафонов'' * [[1943]] — [[Фронт (фильм)|Фронт]] — ''Сергей Горлов'' * [[1944]] — [[Малахов курганĕ (фильм)|Малахов курганĕ]] — ''Лихачев'' * [[1945]] — [[Небесный тихоход (фильм)|Небесный тихоход]] — ''Булочкин'' * [[1947]] — [[Свет над Россией (фильм)|Свет над Россией]] * [[1948]] — [[Виçĕ тĕлпулу (фильм)|Виçĕ тĕлпулу]] * [[1949]] — [[Çăлтăр (фильм, 1949)|Çăлтăр]] — ''Мамочкин'' * [[1949]] — [[Сталинград çапăçăвĕ (фильм)|Сталинград çапăçăвĕ]] — ''полковник Иванов'' * [[1949]] — [[Телейлĕ рейс (фильм)|Телейлĕ рейс]] — ''Синичкин'' * [[1950]] — [[Огни Баку (фильм)|Огни Баку]] * [[1950]] — [[Юмарт çу (фильм)|Юмарт çу]] — ''Назар Проценко'' * [[1951]] — [[Спорт чысĕ (фильм)|Спорт чысĕ]] * [[1952]] — [[Максимка (фильм)|Максимка]] — ''боцман Матвеич'' * [[1953]] — [[Садко (фильм)|Садко]] — ''Омельян Данилович'' * [[1954]] — [[Море студёное (фильм)|Море студёное]] — ''Алексей Химов'' * [[1954]] — [[Тревожная молодость (фильм)|Тревожная молодость]] — ''Сергушин'' * [[1954]] — [[Богатырь идет в Марто (фильм)|«Богатырь» идет в Марто]] — ''Плошкин, аслă матрос '' * [[1955]] — [[Дело Румянцева (фильм)|Дело Румянцева]] — ''диспетчер Корольков'' * [[1956]] — [[Бессмертный гарнизон (фильм)|Бессмертный гарнизон]] — ''Кухарьков'' * [[1956]] — [[Сорок первый (фильм, 1956)|Сорок первый]] — ''комиссар Евсюков'' * [[1957]] — [[Всего дороже (фильм)|Всего дороже]] * [[1957]] — [[Удивительное воскресенье (фильм)|Удивительное воскресенье]] * [[1957]] — [[Сăвăç (фильм)|Сăвăç]] — ''Царев'' * [[1957]] — [[Ленинград симфонийĕ (фильм)|Ленинград симфонийĕ]] * [[1958]] — [[Матрос с «Кометы» (фильм)|Матрос с «Кометы»]] * [[1958]] — [[Над Тиссой (фильм)|Над Тиссой]] — ''Скибан'' * [[1958]] — [[Юность наших отцов (фильм)|Юность наших отцов]] * [[1959]] — [[Баллада о солдате (фильм)|Баллада о солдате]] — ''генерал'' * [[1959]] — [[Жестокость (фильм, 1959)|Жестокость]] — ''угрозыск пуçлăхĕ'' * [[1959]] — [[Майские звёзды (фильм)|Майские звёзды]] — ''сержант'' * [[1959]] — [[1961 год в кино|1961]] — Поднятая целина * [[1960]] — [[Килелле (фильм)|Килелле]] — ''председатель'' * [[1960]] — [[Яша Топорков (фильм)|Яша Топорков]] * [[1961]] — [[Алёнка (фильм)|Алёнка]] — ''Роман Семенович'' * [[1961]] — [[Годы девичьи (фильм)|Годы девичьи]] * [[1962]] — [[Гусар кăссайĕ (фильм)|Гусар кăссайĕ]] — ''Иван'' * [[1962]] — [[Суд (фильм)|Суд]] — ''Семён Тетерин'' * [[1962]] — [[Капроновые сети (фильм)|Капроновые сети]] — ''Иван Захарович, Борис ашшĕ'' * [[1963]] — [[Пысăк фитиль]] — ''колхоз председателĕ'' * [[1964]] — [[Дайте жалобную книгу (фильм)|Дайте жалобную книгу]] * [[1964]] — [[Женитьба Бальзаминова]] — ''Неуеденов'' * [[1964]] — [[Жили-были старик со старухой (фильм)|Жили-были старик со старухой]] — ''совхоз директорĕ'' * [[1964]] — [[Ăраскал кунĕ (фильм)|Ăраскал кунĕ]] — ''Рита ашшĕ'' * [[1964]] — [[Ко мне, Мухтар! (фильм)|Ко мне, Мухтар!]] * [[1965]] — [[Комэск (фильм)|Комэск]] — ''комэск'' * [[1965]] — [[Дайте жалобную книгу (фильм)|Дайте жалобную книгу]] — ''Николай Иванович'' * [[1966]] — [[По тонкому льду (фильм)|По тонкому льду]] — ''Пароконный'' * [[1966]] — [[Дядюшкин сон (фильм)|Дядюшкин сон]] — ''Москалев'' * [[1967]] — [[Йăвасем (фильм)|Йăвасем]] — ''Евсей'' * [[1967]] — [[Вера тухтăр (фильм)|Вера тухтăр]] — ''Наседкин'' * [[1968]] — [[Таçта анăçра]] — ''Иван Захаров'' * [[1968]] — [[Пирĕшти кунĕ (фильм)|Пирĕшти кунĕ]] — ''старпом'' * [[1968]] — [[Служили два товарища (фильм)|Служили два товарища]] * [[1969]] — [[Золото (фильм)|Золото]] — ''вăрманçи'' * [[1971]] — [[Морской характер (фильм)|Морской характер]] — ''Помпей Ефимович'' * [[1971]] — [[Телеграмма (фильм)|Телеграмма]] — ''генерал'' * [[1971]] — [[Большие перегоны]] — ''Касьян Кузьмич, машинист'' * [[1973]] — [[Адрес вашего дома (фильм)|Адрес вашего дома]] — ''Панас Байда'' * [[1976]] — [[Когда наступает сентябрь (фильм)|Когда наступает сентябрь]] — ''подполковник Иванов'' * [[1976]] — [[Хула çыннисем (фильм)|Хула çыннисем]] — ''шофёр Батя'' * [[1976]] — [[Семьдесят два градуса ниже нуля (фильм)|Семьдесят два градуса ниже нуля]] — ''Иван Гаврилов'' * [[1977]] — [[Хăш чухне эс аса ил (фильм)|Хăш чухне эс аса ил]] — ''Герасим Васильевич'' * [[1978]] — [[Манăн тус Ваня кукка (фильм)|Манăн тус Ваня кукка]] — ''Ваня кукка'' * [[1978]] — [[Бархат сезонĕ (фильм)|Бархат сезонĕ]] — ''Бур, теплоход капитанĕ'' * [[1979]] — [[Кĕрхи марафон (фильм)|Кĕрхи марафон]] — ''Коля кукка'' * [[1982]] — [[Без году неделя (фильм)|Без году неделя]] — ''капитан Яруга'' * [[1983]] — [[Питĕ кирлĕ хушнă ĕç (фильм)|Питĕ кирлĕ хушнă ĕç]] — ''Панченко'' * [[1983]] — [[Пике танги (фильм)|Пике танги]] — ''Платон'' * [[1985]] — [[Мускавшăн çапăçу (фильм)|Мускавшăн çапăçу]] — ''мучи'' * [[1986]] — [[Юратăва шанатăп (фильм)|Юратăва шанатăп]] * [[1986]] — [[Досье человека в «Мерседесе»]] — ''Светлана тусĕ'' * [[1989]] — [[Сталинград (фильм, 1989)|Сталинград]] — ''ватă капитан'' * [[1991]] — [[Хаяр Йăван патша (фильм)|Хаяр Йăван патша]] * [[1993]] — [[Вилĕм пирĕштисем (фильм)|Вилĕм пирĕштисем]] — ''ватă капитан'' * [[1993]] — [[Трагедия века (фильм)|Трагедия века]] — ''ватă капитан'' {{div col end}} === Парнесемпе чыславсем === * Пĕрремĕш степеньлĕ [[Сталин парни]] (1941); Клим Ярко ролĕшĕн, "Трактористсем" фильм (1941) * [[Социализм Ĕçĕн Паттăрĕ]] (1980) * [[СССР халăх артисчĕ]] (1965) * [[РСФСР халăх артисчĕ]] (1950) * [[РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ]] (1942) == Каçăсем == {{warheroes|id=10316}} * [[Разумный Владимир Александрович|В.А.Разумный]] [http://razumny.ru/kruchkov.htm Воспоминания современника о Н. А. Крючкове] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080606193403/http://razumny.ru/kruchkov.htm |date=2008-06-06 }} * [https://web.archive.org/web/20190616055757/http://www.uravo.tv/cinema/by/person/kryutchkov_nikolai Фильмы с участием Николая Афанасьевича Крючкова в Интернет-кинотеатре URAVO] {{Социализм Ĕçĕн Паттăрĕсем}} {{«Чыс тата сумлăх» номинацири «Ника» премин лауреачĕсем}} [[Категори:Раççей артисчĕсем]] [[Категори:ССРП артисчĕсем]] [[Категори:XX ĕмĕрти артистсем]] 7x0x3d8gfptuxqjg57qxhx7s6li6q08 0 22115 879110 878502 2026-11-06T20:28:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879110 wikitext text/x-wiki {{Сайт карточки | ят = Македон Википедийĕ | логотип = [[Ӳкерчĕк:Wikipedia-logo-v2-mk.svg|Македон Википедин логотипĕ]] | URL = <span class="plainlinks">[http://mk.wikipedia.org/ mk.wikipedia.org]</span> | скриншот = | коммерциллĕх = Çук | тĕс = [[Интернет-энциклопеди проекчĕ|Эреш энциклопедийĕ]] | регистраци = Кирлех мар | чĕлхесем = македон чĕлхи | вырнаçни = [[Майами]], [[Флорида]], [[АПШ]] | харпăрçă = [[Фонд Викимедиа]] | автор = | ĕçе пуçланă вăхăт = [[2001]] çулхи [[нарăс, 3|нарăсăн 3-мĕшĕ]] | ĕçе вĕçленĕ вăхăт = | хальхи статус = Ӗçлет, аталанса пырать | çаврăнăш = | таса тупăш = | телефон = }} '''[[:mk:|Македон Википедийĕ]]''' ({{lang-mk|Македонската Википедија}}) — [[Википеди]]н [[македон чĕлхи]]лле уйрăмĕ. Уйрăма [[2003]] çулхи авăн уйăхĕнче уçнă, [[2007]] çулта 10000 статья шутĕнчен иртсе каять. [[2010]] çулхи [[нарăс, 3|нарăсăн 3-мĕшĕнче]] [[2010]] 38235 статья çырса кĕртнĕ<ref>{{cite web|url=http://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8:%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B8||title=Специјални:Statistics|author=Macedonian Wikipedia|accessdate=2010-02-03}}</ref>. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.selotejp.com/2009/04/30000.html Википедија на македонски јазик со над 30.000 статии] {{ref-mk}} * [http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=64237537&lId=1 Над 30.000 статии на македонски јазик досапни на Википедија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906045918/http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=64237537&lId=1 |date=2011-09-06 }} {{ref-mk}} * [http://www.mrt.com.mk//index.php?option=com_content&task=view&id=18510&Itemid=27 Википедија на македонски јазик надмина 30.000 статии] {{ref-mk}} * [http://www.forum.com.mk/#_tools/article/2218/view Википедија на македонски јазик надмина 30 илјади статии] {{ref-mk}} * [https://web.archive.org/web/20120127170301/http://365.com.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=3979&Itemid=2 Википедија на македонски јазик ја надмина бројката од 30.000 статии] {{ref-mk}} * [http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=107888 Википедија на македонски јазик надмина 30.000 статии] {{ref-mk}} * [http://tera.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=7233&Itemid=106 Википедија на македонски јазик надмина 30.000 статии] {{ref-mk}} * [http://time.mk/story_2fb755abbd_article_ced52fed10.html Википедија на македонски јазик со над 30.000 статии]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-mk}} * [http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=59049925&lId=1&pmId= Википедија на македонски јазик ја надмина бројката од 20.000 статии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906045838/http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=59049925&lId=1&pmId= |date=2011-09-06 }} {{ref-mk}} * [http://www.idividi.com.mk/Futurama/InternetIT/482920/index.html Википедија на македонски јазик со над 20.000 статии] {{ref-mk}} * [https://web.archive.org/web/20250219185132/http://www.kirilica.com.mk/vest.asp?id=18590 Википедија на македонски јазик според бројот на статии на 59-то место во светот] {{ref-mk}} * [http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=89652 Википедија на македонски јазик надмина 15.000 статии] {{ref-mk}} * [http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=3F4377FFE488DD49BADBF17B809F0505 На македонска Википедија 15.000 статии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929035641/http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=3F4377FFE488DD49BADBF17B809F0505 |date=2011-09-29 }} {{ref-mk}} * [http://utrinski.com.mk/?ItemID=F8029CA151825A49B12F913171DA08DA Со тематски портали до факти за Македонија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120127061301/http://utrinski.com.mk/?ItemID=F8029CA151825A49B12F913171DA08DA |date=2012-01-27 }} {{ref-mk}} * [http://www.idividi.com.mk/Futurama/InternetIT/390407/index.html Википедија на македонски јазик надмина 10.000 статии ] {{ref-mk}} * [https://web.archive.org/web/20120127172447/http://365.com.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=1775&Itemid=2 Македонската Википедија надмина 10.000 статии] {{ref-mk}} * [http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=1016&ArticleID=66883 Консензуалната демократија на Википедија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824044530/http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=1016&ArticleID=66883 |date=2011-08-24 }} {{ref-mk}} {{Википедисем 10000-50000}} {{Славян Википедисем}} [[Категори:Википеди уйрăмĕсем]] [[Категори:Македон чĕлхи]] si10jbzsbme13x9t3d21uooz3oabfpt 0 22630 879126 875744 2026-11-06T22:00:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879126 wikitext text/x-wiki {{футболист | ят = Лионель Месси | фотографи = | тулли ят = Ахмед Наниев Месси | витлевсем = Лео, Мессия, Дьявол, Блоха, Дитя, Божила, Леопольд <ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=tccWTKosIqY |title=Cat Leopold |publisher=''haramist'' |lang=en}}</ref> | çуралнă вăхăт = [[1987]], [[çĕртме, 24]] | çуралнă вырăн = {{ÇВ|Росарио|Росариора}}, [[Аргентина]] | гражданлăх = {{Аргентина ялавĕ|20px}} [[Аргентина]] | çӳллĕш = 170 [[см]] | йывăрăш = 67 [[кг]] | хальхи клуб = {{Испани ялавĕ|20px}} [[Барселона ФК|Барселона]] | номер = 10 | позици = [[Тапăнса вылякан (футбол)|тапăнса вылякан]]<br />[[Çурма хӳтĕлевçĕ (футбол)|тапăнса вылякан çурма хӳтĕлевçĕ]] | çамрăксен клубĕсем = {{футбол карьери|1995—2000|{{Аргентина ялавĕ|20px}} [[Ньюэллз Олд Бойз]]||2000—2003|{{Испани ялавĕ|20px}} [[Барселона ФК|Барселона ]]|}} | клубсем = {{футбол карьери|2003—2004|{{Испани ялавĕ|20px}} [[Барселона Атлетик|Барселона B]]|22 (6)|2004—2026|{{Испани ялавĕ|20px}} [[Барселона ФК|Барселона ]]|345 (311)}} | наци пуххи = {{футбол карьери|2005|{{Аргентина ялавĕ|20px}} [[Аргентинăн футбол пуххи|Аргентинăн (20)]]|7 (6)|2008|{{Аргентина ялавĕ|20px}} [[Аргентинăн футбол пуххи|Аргентина (олимп.)]]|5 (2)}} {{футбол карьери|2005—|{{Аргентина ялавĕ|20px}} [[Аргентинăн футбол ушкăнĕн пуххи|Аргентина]]|44 (13)}} | клуб хыпарĕсене çĕнĕлетнĕ = çу, 1 2010 | пухăн хыпарĕсене çĕнĕлетнĕ = пуш, 3 2010 }} {{Медальсем | анлăш = 300px | фотографи = | медальсем = {{ОВ-спорт|[[Футбол]]}} {{турнир|[[Çуллахи Олимп вăййисем|Олимп вăййисем]]}} {{медаль|Ылтăн|[[2008 çулхи çуллахи олимп вăййисем|Пекин 2008]]|[[208 çулхи çуллахи олимп вăййисем — Арçынсем|футбол]]}} {{турнир|[[Америка футбол черкки|Америка черккисем]]}} {{медаль|Кĕмĕл|[[2007 çулхи Америка футбол черкки|Венесуэла 2007]]}} }} '''Лионе́ль Андре́с Ме́сси ''' ({{lang-es|Lionel Andrés Messi}}; [[çĕртме, 24]] [[1987]] çуралнă, [[Росарио]]) — испан «[[Барселона ФК|Барселонипе]]» [[Аргентинăн футбол пухă ушкăнĕ|Аргентинăна]] хӳтĕлекен [[Аргентина|аргентин]] [[футболист|футболисчĕ]]. [[МХХ]] ăна тăтăшах «çĕнĕ [[Марадона Диего|Марадона]]» теççĕ<ref>[http://sportvideoblog.ru/novyiy-maradona Лионель Месси — «Новый Марадона»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503053211/http://sportvideoblog.ru/novyiy-maradona |date=2009-05-03 }}</ref>. Техникипе хальлĕхре чи хевтеллĕ футболистсенчен пĕри. == Биографи == Месси 1987 çулхи çĕртмен 24-мĕшĕнче [[Росарио]] хулара, [[Аргентина]], çуралнă. Ашшĕ — Хорхе Месси, фабрика ĕçтĕшĕ, амăшĕ Силия Месси (хĕр чухне Кусситини), вăхăтпа ĕçлекен уборщица. Ашшĕн çемьи [[Итали|итал]] [[Анкона]] хулинчен тухнă, аслă аслашшĕ, Анджело Месси, Аргентинăна [[1883|1883 çулта]] эмиграцие кайнă. == Карьера == === Малтанхи утăмсем === Лионель Месси футбол вăййине çав тери яшла кĕнĕ, хăйĕн тăван хулари«[[Ньюэллз Олд Бойз]]» клубра тăрăшнă. 11 çулта вăл ашшĕ-амăшĕпе пĕрле Барселонăна пурăнма куçать, 13 çулта ăна «Барселонăн» çамрăксен ушканне илеççĕ. Хăвăртах хăйĕн вăййине тупса пĕрмаях 2-мĕш командăн вăййа пуçлакан йышĕнче пулать, вăтамран матчра пĕр гол тапса кĕртет. === «Барселонăри» дебют === === Сезон 2004/05 === === Сезон 2005/06 === [[Ӳкерчĕк:Lionel Messi goal 19abr2007.jpg|thumb|right|300px|<div class="center">Месси «[[Хетафе ФК|Хетафе]]» клуба хирĕçле матчра. [[ака, 18]], [[2007]] çул.</div>]] Ку сезонра Лионель Испани чемпионатĕнче çĕнтернĕ. [[2005|2005 çулхи]] [[чӳк, 2]] Месси Чемпионсенсен Лигинче пĕрремĕш пӳскене [[Панатинаикос ФК|«Панатинаикоса»]] хирĕçле вăйăра тапса кĕртнĕ. Ун чухне «Барселона» 5:0 шутпа çĕнтернĕ. Çаплах Месси Чемпионсенсен Лигин çĕнтерӳçи пулса тăрать, анчах та вăл сурана пула финал вăййинче — унта каталонсем [[Арсенал ФК Лондон|«Арсенала»]] 2:1 шутпа парăнтарнă — выляймасть. Раштавра итал «[[Tuttosport]]» хаçачĕ ăна 21 çул тултарман вылявçăсем хушшинче 2005 çулхи «[[Golden Boy (парне)|Ылтăн ача]]» ята тивĕçтернĕ. Лаурета палăртна чухне Месси [[Руни Уэйн|Уэйн Рунипе]] [[Подольски Лукас|Лукас Подольскине]] кая хăварнă. Испани чемпионачĕн 17 матчĕнче Месси 6 тата Чемпионсен лигинче 6 пӳске хапхана тапса кĕртнĕ. === Месси Аргентина чысне хӳтĕленĕ матчсем === {{Hider |title = Месси Аргентинăшăн вылянă матчсем |hidden = 1 |content = {{{!}} class="wikitable" style="font-size: 95 %" {{!}}- {{!}} align=center width=50{{!}}'''№''' {{!}} align=center width=125{{!}}'''Дата''' {{!}} align=center width=165{{!}}'''Оппонент''' {{!}} align=center width=80{{!}}'''Шут''' {{!}} align=center width=80{{!}}'''Месси голĕсем''' {{!}} align=center width=190{{!}}'''Ăмăрту''' {{!}}- {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[17 августа]] [[2005]] {{!}}{{Венгри ялавĕ}} [[Сборная Венгрии по футболу|Венгри]] {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Юлташла матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}2 {{!}}[[авăн, 3]] [[2005]] {{!}}{{Парагвай ялавĕ}} [[Сборная Парагвая по футболу|Парагвай]] {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2006 (отборочный турнир, Южная Америка)|Отборочные матчи ЧМ-2006]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[юпа, 9]] [[2005]] {{!}}{{Перу ялавĕ}} [[Сборная Перу по футболу|Перу]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2006 (отборочный турнир, Южная Америка)|Отборочные матчи ЧМ-2006]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}4 {{!}}[[юпа, 12]] [[2005]] {{!}}{{Уругвай ялавĕ}} [[Сборная Уругвая по футболу|Уругвай]] {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2006 (отборочный турнир, Южная Америка)|Отборочные матчи ЧМ-2006]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}5 {{!}}[[пуш, 1]] [[2006]] {{!}}{{Хорвати ялавĕ}} [[Сборная Хорватии по футболу|Хорвати]] {{!}}align=center{{!}}2:3 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Юлташла матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}6 {{!}}[[çу, 30]] [[2006]] {{!}}{{Ангола ялавĕ}} [[Сборная Анголы по футболу|Ангола]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Юлташла матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}7 {{!}}[[16 июня]] [[2006]] {{!}}{{Флаг Сербии и Черногории}} [[Сборная Сербии и Черногории по футболу|Сербия и Черногория]] {{!}}align=center{{!}}6:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2006|Чемпионат Мира 2006]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}8 {{!}}[[21 июня]] [[2006]] {{!}}{{Флаг Нидерландов}} [[Сборная Нидерландов по футболу|Нидерланды]] {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2006|Чемпионат Мира 2006]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}9 {{!}}[[24 июня]] [[2006]] {{!}}{{Флаг Мексики}} [[Сборная Мексики по футболу|Мексика]] {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2006|Чемпионат Мира 2006]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}10 {{!}}[[3 сентября]] [[2006]] {{!}}{{Флаг Бразилии}} [[Сборная Бразилии по футболу|Бразилия]] {{!}}align=center{{!}}0:3 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}11 {{!}}[[18 апреля]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Чили}} [[Сборная Чили по футболу|Чили]] {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}12 {{!}}[[2 июня]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Швейцарии}} [[Сборная Швейцарии по футболу|Швейцария]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}13 {{!}}[[5 июня]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Алжира}} [[Сборная Алжира по футболу|Алжир]] {{!}}align=center{{!}}4:3 {{!}}align=center{{!}}2 {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}14 {{!}}[[28 июня]] [[2007]] {{!}}{{Флаг США}} [[Сборная США по футболу|США]] {{!}}align=center{{!}}4:1 {{!}}align=center{{!}} {{!}}[[Кубок Америки по футболу 2007|Кубок Америки 2007]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}15 {{!}}[[2 июля]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Колумбии}} [[Сборная Колумбии по футболу|Колумбия]] {{!}}align=center{{!}}4:2 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Кубок Америки по футболу 2007|Кубок Америки 2007]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}16 {{!}}[[5 июля]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Парагвая}} [[Сборная Парагвая по футболу|Парагвай]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Кубок Америки по футболу 2007|Кубок Америки 2007]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}17 {{!}}[[8 июля]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Перу}} [[Сборная Перу по футболу|Перу]] {{!}}align=center{{!}}4:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Кубок Америки по футболу 2007|Кубок Америки 2007]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}18 {{!}}[[11 июля]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Мексики}} [[Сборная Мексики по футболу|Мексика]] {{!}}align=center{{!}}3:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Кубок Америки по футболу 2007|Кубок Америки 2007]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}19 {{!}}[[15 июля]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Бразилии}} [[Сборная Бразилии по футболу|Бразилия]] {{!}}align=center{{!}}0:3 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Кубок Америки по футболу 2007|Кубок Америки 2007]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}20 {{!}}[[22 августа]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Норвегии}} [[Сборная Норвегии по футболу|Норвегия]] {{!}}align=center{{!}}1:2 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}21 {{!}}[[11 сентября]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Австралии}} [[Сборная Австралии по футболу|Австралия]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}22 {{!}}[[13 октября]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Чили}} [[Сборная Чили по футболу|Чили]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}23 {{!}}[[16 октября]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Венесуэлы}} [[Сборная Венесуэлы по футболу|Венесуэла]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}24 {{!}}[[17 ноября]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Боливии}} [[Сборная Боливии по футболу|Боливия]] {{!}}align=center{{!}}3:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}25 {{!}}[[20 ноября]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Колумбии}} [[Сборная Колумбии по футболу|Колумбия]] {{!}}align=center{{!}}1:2 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}26 {{!}}[[4 июня]] [[2008]] {{!}}{{Флаг Мексики}} [[Сборная Мексики по футболу|Мексика]] {{!}}align=center{{!}}4:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}27 {{!}}[[8 июня]] [[2008]] {{!}}{{Флаг США}} [[Сборная США по футболу|США]] {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}} {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}28 {{!}}[[15 июня]] [[2008]] {{!}}{{Флаг Эквадора}} [[Сборная Эквадора по футболу|Эквадор]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}29 {{!}}[[18 июня]] [[2008]] {{!}}{{Флаг Бразилии}} [[Сборная Бразилии по футболу|Бразилия]] {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}30 {{!}}[[6 сентября]] [[2008]] {{!}}{{Флаг Парагвая}} [[Сборная Парагвая по футболу|Парагвай]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}31 {{!}}[[10 сентября]] [[2008]] {{!}}{{Флаг Перу}} [[Сборная Перу по футболу|Перу]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}32 {{!}}[[11 октября]] [[2008]] {{!}}{{Флаг Уругвая}} [[Сборная Уругвая по футболу|Уругвай]] {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}33 {{!}}[[15 октября]] [[2008]] {{!}}{{Флаг Чили}} [[Сборная Чили по футболу|Чили]] {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}34 {{!}}[[11 февраля]] [[2009]] {{!}}{{Флаг Франции}} [[Сборная Франции по футболу|Франция]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}35 {{!}}[[28 марта]] [[2009]] {{!}}{{Венесуэла ялавĕ}} [[Сборная Венесуэлы по футболу|Венесуэла]] {{!}}align=center{{!}}4:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}36 {{!}}[[ака, 1]] [[2009]] {{!}}{{Боливи ялавĕ}} [[Сборная Боливии по футболу|Боливия]] {{!}}align=center{{!}}1:6 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}37 {{!}}[[çĕртме, 6]] [[2009]] {{!}}{{Колумби ялавĕ}} [[Сборная Колумбии по футболу|Колумбия]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}38 {{!}}[[çĕртме, 10]] [[2009]] {{!}}{{Эквадор ялавĕ}} [[Сборная Эквадора по футболу|Эквадор]] {{!}}align=center{{!}}0:2 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}39 {{!}}[[авăн, 5]] [[2009]] {{!}}{{Бразили ялавĕ}} [[Сборная Бразилии по футболу|Бразилия]] {{!}}align=center{{!}}1:3 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}40 {{!}}[[авăн, 9]] [[2009]] {{!}}{{Парагвай ялавĕ}} [[Сборная Парагвая по футболу|Парагвай]] {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}41 {{!}}[[юпа, 10]] [[2009]] {{!}}{{Перу ялавĕ}} [[Сборная Перу по футболу|Перу]] {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}42 {{!}}[[юпа, 14]] [[2009]] {{!}}{{Флаг Уругвая}} [[Сборная Уругвая по футболу|Уругвай]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}43 {{!}}[[чӳк, 14]] [[2009]] {{!}}{{Испани ялавĕ}} [[Сборная Испании по футболу|Испания]] {{!}}align=center{{!}}1:2 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Юлташлă матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}44 {{!}}[[пуш, 3]] [[2010]] {{!}}{{Германи ялавĕ}} [[Сборная Германии по футболу|Германия]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Юлташлă матч]] {{!}}} |title-style = color: white; background-color: #75aadb; border: 1px #aaaaaa solid |content-style = text-align: left }} == Выляв статистики == {|border=1 align=center cellpadding=4 cellspacing=2 style="background: ivory; font-size: 95%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; clear:center" |+ '''<big>Клубри карьера</big>''' |- style="background:beige" !rowspan="2" width=136|Клуб !rowspan="2"|Сезон !colspan="2"|Лига !colspan="2"|Черккесем<ref>[[Испани футбол черкки|Испани черкки]].</ref> !colspan="2"|Еврочерккесем<ref>[[УЕФА чемпионĕсен лиги]].</ref> !colspan="2"|Урăххисем<ref>[[Испани футбол мăн черкки|Испани мăн черкки]], [[УЕФА мăн черкки]], [[Тĕнче клуб футбол чемпионачĕ|Тĕнче клуб чемпионачĕ]].</ref> !colspan="2"|Пĕтĕмĕшле |- style="background:beige" !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем |- |rowspan="3" align=center valign=center|'''[[Барселона Атлетик|Барселона B]]''' |align="center"|2003-04 |align="center"|5 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 !5 !0 |- |align="center"|2004-05 |align="center"|17 |align="center"|6 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 !17 !6 |- style="background:lemonchiffon" ! Пĕтĕмĕшле !! 22 !! 6 !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! 22 !! 6 |- |rowspan="7" align=center valign=center|'''[[Барселона ФК|Барселона]]''' |align="center"|2004-05 |align="center"|7 |align="center"|1 |align="center"|1 |align="center"|0 |align="center"|1 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 !9 !1 |- |align="center"|2005-06 |align="center"|17 |align="center"|6 |align="center"|2 |align="center"|1 |align="center"|6 |align="center"|1 |align="center"|0 |align="center"|0 !25 !8 |- |align="center"|2006-07 |align="center"|26 |align="center"|14 |align="center"|2 |align="center"|2 |align="center"|5 |align="center"|1 |align="center"|3 |align="center"|0 !36 !17 |- |align="center"|2007-08 |align="center"|28 |align="center"|10 |align="center"|3 |align="center"|0 |align="center"|9 |align="center"|6 |align="center"|0 |align="center"|0 !40 !16 |- |align="center"|2008-09 |align="center"|31 |align="center"|23 |align="center"|8 |align="center"|6 |align="center"|12 |align="center"|9 |align="center"|0 |align="center"|0 !51 !38 |- |align="center"|2009-10 |align="center"|33 |align="center"|31 |align="center"|3 |align="center"|1 |align="center"|11 |align="center"|8 |align="center"|4 |align="center"|4 !50 !44 |- style="background:lemonchiffon" ! Пĕтĕмĕшле !! 141 !! 85 !! 19 !! 10 !! 44 !! 25 !! 7 !! 4 !! 211 !! 126 |- style="background:beige" !colspan="2"| Пурĕпе, карьерипе !! 163 !! 91 !! 19 !! 10 !! 44 !! 25 !! 7 !! 4 !! 233 !! 132 |} ''(2010 çулхи çăвăн 5-мĕшĕнче тӳрлетнĕ)'' {|border=1 align=center cellpadding=4 cellspacing=2 style="background: ivory; font-size: 95%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; clear:center" |+ '''<big>Аргентина пуххи</big>''' |- style="background:beige" !rowspan="2" width=136|Пухă !rowspan="2"|Сезон !colspan="2"|Тĕнче чемпионачĕ !colspan="2"|Америка черккисем !colspan="2"|отборочного раунда к ЧМ<ref>[[2006 çулхи тĕнче футбол чемпионачĕ (малтанхи турнир, Кăнтăр Америка)|отборочного раунда к чемпионату мира 2006]], [[2010 çулхи тĕнче чемпионачĕ (малтанхи турнир)]].</ref> !colspan="2"|Юлташлă матч !colspan="2"|Урăххисем <ref>[[2008 çулхи олимп вăййисенчи футбол|2008 çулхи олимп вăййисем]].</ref> !colspan="2"|Пĕтĕмĕшле |- style="background:beige" !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем |- |rowspan="7" align=center valign=center|'''[[Аргентина по футбол пуххи|Аргентина пуххи]]''' |- |align="center"|2005 |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"|3 |align="center"|0 |align="center"|1 |align="center"|0 |align="center"| |align="center"| !4 !0 |- |align="center"|2006 |align="center"|3 |align="center"|1 |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"|3 |align="center"|1 |align="center"| |align="center"| !6 !2 |- |align="center"|2007 |align="center"| |align="center"| |align="center"|6 |align="center"|2 |align="center"|4 |align="center"|2 |align="center"|5 |align="center"|2 |align="center"| |align="center"| !15 !6 |- |align="center"|2008 |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"|6 |align="center"|1 |align="center"|2 |align="center"|1 |align="center"|5 |align="center"|2 !13 !4 |- |align="center"|2009 |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"|8 |align="center"|1 |align="center"|2 |align="center"|2 |align="center"| |align="center"| !10 !3 |- style="background:lemonchiffon" ! Пĕтĕмĕшле !! 3 !! 1 !! 6 !! 2 !! 21 !! 4 !! 13 !! 6 !! 5 !! 2 !! 48 !! 15 |} == Пайăр пурнăçĕ == [[Ӳкерчĕк:Lionel Messi after game.jpg|150px|thumb|Месси пурнăçра.]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html «Барселона» официаллă сайтĕнчи профиль]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903171616/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-09-03 }}{{ref-en}} * [http://www.sports.ru/tags/1363914.html Профиль Sports.ru çинче]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20100226165057/http://www.barca.ru/players/20 Профиль на сайте Barca.ru]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20090604033944/http://www.barca.ru/history/player_stats.php?player=1820 Статистика выступлений за «Барселону» по сезонам]{{ref-ru}} * [http://www.barcamania.com/squad/6.html Биографи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100227101336/http://www.barcamania.com/squad/6.html |date=2010-02-27 }}{{ref-ru}} * [http://www.barca.ru/blog/28/416 Питер Пэн футбол çĕршывĕсенче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100316082544/http://www.barca.ru/blog/28/416 |date=2010-03-16 }}{{ref-ru}} {{ФК Барселона}} {{Аргентина 2006 çулхи ТЧ}} {{Аргентина 2008 çулхи ОВ}} {{ФИФА çулăн вылявçи}} {{Аргентинăн çулăн футболисчĕ}} {{Чемпионсен лигин чи лайăх бомбардирĕсем}} {{«Ылтăн пӳске» çĕнтерӳçисем}} [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] [[Категори:Çĕртмен 24-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1987 çулта çуралнисем]] [[Категори:Росариора çуралнисем]] [[Категори:Аргентина футболисчĕсем]] [[Категори:Аргентина футбол пуххин вылявçисем]] [[Категори:Олимп футбол чемпионĕсем]] [[Категори:Аргентина олимп чемпионĕсем]] [[Категори:2008 çулхи çуллахи олимп вăййисен чемпионĕсем]] [[Категори:2008 çулхи çуллахи олимп вăййисене хутшăннисем]] [[Категори:«Барселона» ФК вылявçисем]] [[Категори:Послы доброй воли ЮНИСЕФ]] jevj99xa0y03d7p94vzywid4wl89sbe 0 23359 879086 719687 2026-11-06T18:42:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879086 wikitext text/x-wiki == Каçăсем == * {{cite web | url = http://www.mosclassific.ru/mClass/spravum_viewd.php?id=13380&ul=%CB%E5%ED%E8%ED%F1%EA%E8%E9%20%EF%F0%EE%F1%EF%E5%EA%F2 | title = Ленинский проспект | accessdate = 2 сентября 2009 | lang = | description = Справочник улиц Москвы|archiveurl=https://archive.is/5p9CI|archivedate=2013-01-13}} * {{cite web | url = http://www.leninskiy-prospect.ru | title = Ленинский проспект | accessdate = 2 февраля 2010 | lang = | description = Сайт о Ленинском проспекте}} * {{cite web | url = http://www.mosclassific.ru/mClass/omkum_viewd.php?id=13380 | title = Ленинский проспект | accessdate = 2 сентября 2009 | lang = | description = Общемосковский классификатор улиц Москвы (ОМК УМ)|archiveurl=https://archive.is/WWemr|archivedate=2013-01-14}} * [http://map.yandex.ru Яндекс. Карты] — [http://maps.yandex.ru/?ll=37.543491%2C55.689119&z=11&rl=37.517689%2C55.610890 Ленинский проспект] * [http://maps.google.com Google Maps] — [http://maps.google.com/maps?q=Moscow&t=h&hl=en&om=1&ie=UTF8&ll=55.75098,37.625427&spn=0.01053,0.034161 Ленинский проспект] * {{cite web | url = http://community.livejournal.com/moya_moskva/1570354.html#cutid1 | title = Фотографии Ленинского проспекта начала 1970-х годов. | accessdate = 30 апреля 2009 | lang = | description = Альбом фотографий перекрёстков обслуживаемой трассы - архивные материалы 3-го отдела ГИБДД. Пост в сообществе moya_moskva}} * [https://web.archive.org/web/20150925145620/http://onfoot.ru/sight_srch.php?query=%CB%E5%ED%E8%ED%F1%EA%E8%E9&type=2 Достопримечательности Ленинского проспекта] {{Мускав проспекчĕсем}} [[Категори:Ленин ятне чысласа панă объектсем]] e9mt3mgi0mrrhe4erf1ek42cm2tvoi8 0 23369 879228 767926 2026-11-07T05:56:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879228 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Fanous.jpg|thumb|right|<center>[[Ханус]], Раматан символĕ</center>]] '''Рамата{{пусăм}}н''' е '''Рамаса{{пусăм}}н''' ({{lang-ar|رمضان}}, {{lang-tt|Рамазан}})&nbsp;— [[Ислам]] календарĕн тăххăрмĕш уйăхĕ. Ку уйăхра мăсăльмансем [[ураса]] ([[типĕ]]) тытаççĕ. Уйӑх хушшинче рамадан тӗрӗслев мусульманӗсем кӑнтӑрлахи вӑхӑтра апат - ҫимӗҫ, ӗҫес, туртас тата ар ҫыхӑнӑвне кӗресрен пӑрӑнаҫҫӗ. Уйӑх тӑршшӗ 30 кун шутланать тата уйӑх календарӗнчен (с.ислам календарӗ) килет. Пост тул ҫутӑлсан (ирхи азан хыҫҫӑн) пуҫланать те хӗвел ансан (каҫхи азан хыҫҫӑн) вӗҫленет<ref>[https://kakoj-segodnja-prazdnik.com/musulmanskie-prazdniki/ramadan-nachalo-posta Рамадан уявӗн характеристики]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Кашни кун пост пуҫланас умӗн мусульмансем ӑна тытса пыма шухӑшлаҫҫӗ. Мусульмансен калаҫӑва (ифтар) калаҫу пуҫлансанах пуҫлас килет. Калаҫӑва шывпа, сӗтпе, финиксемпе Тата т.ыт. те каҫхи кӗлӗ хыҫҫӑн (апш) мусульмансем 8 е 20 ракатран тӑракан куравсен ирӗклӗ кӗллине кашни Кунах уйрӑм пая Куҫма сӗнеҫҫӗ. Уйӑхӑн юлашки вунӑ кунӗсенче аль-Кадр (хӑвачӗн каҫӗ, малтанах палӑртса хунӑ каҫӗ) каҫ пулать. Шавваль уйӑхӗн пӗрремӗш кунӗнче, Рамадан вӗҫленнӗ ятпа калаҫу уявӗ иртет. Ҫав кун мусульмансем уяв кӗлли тӑваҫҫӗ те мӗскӗнсене тӳлеҫҫӗ. == Пост тӗллевӗ == Ахаль ҫынсен нушисем чи шӑрӑх та халран яракан кунсенче те мусульмансене хӑйсен ӗненӗвӗн вӑйне кӑтартма май парать. Пост вӑхӑтӗнче мусульмансем хӑйсен инстинкчӗсемпе хӗрӳлӗхне (нафс) тытса чарма тӑрӑшаҫҫӗ. Тулашри тасалӑхсӑр пуҫне ҫак уйӑхра типӗ тытакан шалти тасалӑха ҫирӗп тытса тӑма тӑрӑшать — ҫынна ирсӗрлетекен мӗнпур шухӑшран тата ӗҫӗсенчен ирӗке кӑларасси. Мусульман типӗ тытни, унӑн ӗҫӗсемпе шухӑшӗсем таса мар тата турра юрӑхсӑр ҫынсем типӗ тытни, япӑх шутланать: "Аллаха ҫиесрен, суя сӑмах хӑварман ҫынна ӗҫесрен чарни кирлӗ мар". Ҫак уйӑхра мусульмансем кӗлӗ сӑмахӗсене кулленхи уйӑхсенчен ытларах яваплӑн пурнӑҫлама пуҫлаҫҫӗ, Коран вулаҫҫӗ, ырӑ ӗҫсем тӑваҫҫӗ, хӑйсен ирӗкӗпе (садак) тата ыйткалакансене (тупаланине) валеҫеҫҫӗ. Хӑш-пӗр сӑлтавсене пула чарӑнма пӑрахакан мусульмансем нумайӑшӗ ҫак уйӑхра ислам юпа тытса тӑма таврӑнаҫҫӗ. Мусульмансем нумайӑшӗ рамадан уйӑхне хисеплесе кӗтеҫҫӗ. == Уявсем == * Раматан 21-мĕшĕ е 23-мĕшĕ&nbsp;— [[Катĕр каçĕ]]<ref>[http://samah.chv.su/cgi-bin/s.cgi?a=s&lng=&word=катĕр «Катĕр» сăмахăн пĕлтерĕшĕ]</ref>. == Çулсем == {|class="standard sortable" ! '''Çул''' ! '''Раматан пуçламăшĕ''' ! '''Раматан вĕçĕ''' |- | [[2006]] | [[Авăн, 23]] | [[Юпа, 23]] |- | [[2007]] | [[Авăн, 13]] | [[Юпа, 12]] |- | [[2008]] | [[Авăн, 1]] | [[Авăн, 29]] |- | [[2009]] | [[Çурла, 21]] | [[Авăн, 20]] |- | [[2010]] | [[Çурла, 11]]<ref name="avangard">[http://www.smi21.ru/?mode=branch&path=branch,orgs&orgs=21&branch=1&date=20.08.2010&p_page=354 Христиансемшĕн&nbsp;— Сăпас типпи, мăсăльмансен Раматан пуçланчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516095104/http://smi21.ru/?mode=branch&path=branch,orgs&orgs=21&branch=1&date=20.08.2010&p_page=354 |date=2022-05-16 }} {{ref-cv}}</ref> | [[Авăн, 9]]<ref name="avangard" /> |- |} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.tebyan.net/index.asps?pid=47141 Раматан ырă витĕмĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}} {{stub}} [[Категори:Ислам календарĕ]] 9719ecmf02rkhq2pvmnxqcj5mm4wfrv 0 23431 879107 874844 2026-11-06T20:24:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879107 wikitext text/x-wiki [[File:Mike Arrington, founder of TechCrunch.jpg|thumb|right|200px|Майкл Аррингтон]] '''Майкл Аррингтон''' ({{lang-en|J. Michael Arrington}}) — «[[TechCrunch]]» блог никĕслевçи тата пĕр авторĕ. «[[Wired]]» тата «[[Forbes (журнал)|Forbes]]» журналсем Аррингтона Тетелри чи ятлă-сумлă çынсенчен пĕри тенĕ.<ref>[https://web.archive.org/web/20120621093048/http://www.forbes.com/2007/01/23/web-celeb-25-tech-media_cx_de_06webceleb_0123top_slides_11.html Forbes' 25 Web Celebrities] {{ref-en}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20121126014705/http://www.wired.com/techbiz/people/magazine/15-07/ff_arrington Wired 4th Most Powerful Blogger] {{ref-en}}</ref> [[2008]] çулта Аррингтон «[[Time (журнал)|Time]]» журнал мĕнпур тĕнчери чи сумлă çынсенчен пĕри пулса тăрать.<ref>[http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1733748_1733758_1735848,00.html Michael Arrington - The 2008 TIME 100] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130822203821/http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1733748_1733758_1735848,00.html |date=2013-08-22 }} {{ref-en}}</ref> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://ufollow.com/authors/michael.arrington/ Index of Michael Arrington's writings on uFollow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511121942/http://www.ufollow.com/authors/michael.arrington/ |date=2011-05-11 }} {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20090309210902/http://www.personratings.com/name/Michael/Arrington/88 PersonRatings Profile] {{ref-en}} * [http://online.wsj.com/public/article/SB116244521605611149-xEEW_Dh1mMLLs0dtYRdw492SQYE_20061109.html "TechCrunch Site Makes Arrington A Power Broker"], ''Wall Street Journal'', 2006-11-03 {{ref-en}} * [http://eliasbizannes.com/blog/2008/12/the-makings-of-a-media-mogul-michael-arrington-of-techcrunch/ "The makings of a media mogul: Michael Arrington"], ''Elias Bizannes's blog'', 2008-12-26 {{ref-en}} {{stub}} [[Категори:Çынсем:Тетел]] [[Категори:Пушăн 13-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1970 çулта çуралнисем]] tfpum6jk10p17ww3o189xqw98yz9rvg 0 24620 879262 875874 2026-11-07T09:00:16Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879262 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{Хими элеменчĕ|Сканди (Sc)<!--Назва-->|21<!--Атомний номер-->|вăтам çемçе кĕмĕл тĕслĕ сарăрах сайра çĕр металĕ [[Ӳкерчĕк:Scandium_sublimed_dendritic_and_1cm3_cube.jpg|150px]]<<!-- Зовнішній вигляд-->>|44.95591<!--Атомна маса-->|162<!--Радіус атома-->|630.8(6.54)<!--Енергія іонізації-->|[Ar] 3d¹ 4s²<!--Електронна конфігурація-->|144<!--Ковалентний радіус-->|(+3e)72.3<!--Радіус іона-->|1.36<!--Електровід'ємність-->|0<!--Електродний потенціал-->|3<!--Степені окислення-->|2.99<!--Густина-->|0.556<!-- Питома теплоємність-->|15.8<ref name="ХЭ">{{кĕнеке |часть = |пуçелĕк = Химическая энциклопедия: в 5 т |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Москва |издательство = Советская энциклопедия |год = 1995 |том = 4 |страницы = 360 |страниц = 639 |серия = |isbn = 5—85270—039—8 |тираж = 20 000 }} </ref><!--Теплопровідність-->|1814<!--Температура плавлення-->|15.8<!--Теплота плавлення -->|3104<!--Температура кипіння-->|332.7<!--Теплота випаровування-->|15.0<!--Молярний об'єм-->|гексагоналлă<!--Структура решітки-->|3.310<!--Період решітки-->|1.594<!--Відношення c/a-->|n/a<!--Температура Дебая-->}} {| style="text-align: left; background-color: pink; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Sc</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>21</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''44,95''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''[Ar]3d^{<nowiki>1</nowiki>}4s^{<nowiki>2</nowiki>}''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Сканди'''</big> |} '''Сканди''' (Sc), — [[Элементсен периодикăллă системи|хими таблицин]] 21-мĕш [[хими элеменчĕ]], атом йывăрăшĕ 44,95. == Истори == [[Менделеев Дмитрий Иванович|Менделеев Д.И.]] çак элемент (эка-бор) пулассине палăртнă. [[1879]]-мĕш çулта Швеци химикĕ [[Нильсон Ларс Фредерик|Ларс Нильсон]] тупса [[Скандинави|Скандинавине]] асăнса ятне панă. == Геохими тата минералоги == Çĕр хуппинче сканди вăтамран г/т. Химипе физика пахалăхĕçемпе сканди [[иттри]], [[лантан]] тата лантаноидсене çывăх. Валентноçĕ яланах +3. Сапаланнă элемент пулнă май нумай минералсенче тупма пулать. Скандин икĕ мнералĕ паллă: [[тортвейтит]] (Sc, Y)₂ Si₂O₇ (Sc₂O₃ 53,5 % таран) тата [[стерреттит]] Sc[PO₄] • 2H₂O (Sc₂O₃ 39,2 % таран). Сканди тĕл пулакан тĕп минералсем: [[флюорит]] ( 1 % таран Sc₂O₃), [[касситерит]] (0,005-0,2 %), [[вольфрамит]] (0-0,4 %), [[ильменорутил]] (0,0015-0,3 %), [[торианит]] (0,46 % Sc₂O₃), [[самарскит]] (0,45 %), [[виикит]] (1,17 %), [[ксенотим]] (0,0015-1,5 %), [[берилл]] (0,2 %), [[баццит]] (сканди бериллĕ, 3-14,44 %). [[тинĕс шывĕ|Тин7с шывĕнче]] сканди 0,00004 мг/л<ref>J.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. 1, 1965</ref>. == Туса кăларни == [[1988]]-мĕш çулта сканди оксичне тунă: {| class="standard sortable" |- Çĕршыв||Кăларнин калăпăшĕ,<br />сахалрах мар,кг/çул |- |[[Китай]]||50 |- |[[Франци]]||100 |- |[[Норвеги]]||120 |- |[[США]]||500 |- |[[Япони]]||30 |- |[[Казахстан]]||700 |- |[[Украина]]||610 |- |[[Раççей]]||958 |} ==Изотопĕсем== {{main|Сканди изотопĕсем}} == [[Люминофорсем]] == Сканди борачĕ, иттри борачĕ пекех люминофорсем валли матирца тума кирлĕ. == Биологи ролĕ == Скандин нимĕнле биологи ролĕ те çук<ref name="lenntech">{{cite web|url=http://www.lenntech.com/periodic/elements/sc.htm|format=|author=|title=Scandium (Sc) - Chemical properties, Health and Environmental effects|work=|publisher=www.lenntech.com|datepublished=|accessdate=2009-09-19|lang=en|description=}}</ref>. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{commons|Scandium}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Sc/key.html Сканди Webelements сайтра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240714192623/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Sc/key.html |date=2024-07-14 }} * [https://web.archive.org/web/20111112035006/http://n-t.ru/ri/ps/pb021.htm Сканди хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] == Вуламалли == * Коган. Б. И., Названова. В. А. Скандий. М.,Изд-во АН УССР, 1963. 304 с с илл. [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Металсем]] 8yjl3yprjp66vqtb4gu7rxwrn3y6lko 0 24943 879202 855401 2026-11-07T03:49:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879202 wikitext text/x-wiki '''Платина ушкăнĕ металĕсем''' ( '''Платина ушкăнĕ''', '''Платина металĕсем''', '''Платиноидсем''') — пĕр пекрех хими тата ффизика пахалăхлă, тата çĕруправĕсенче пĕрле тĕл пулакан ултă куçăмлă металлă хими элемента: ([[рутени]], [[роди]], [[паллади ()элемент)|паллади]], [[осми]], [[ириди]], [[платина]]) палăртакан термин. == Пахалăхĕсем == <div style="margin:1em auto 1em auto;"> '''Платина металĕсен пахалăхĕсем<ref>{{cite web | author = | authorlink = | datepublished = | url = http://www.xumuk.ru/encyklopedia/2/3403.html | title = XuMuK.Ru - Платиновые металлы | format = | work = | publisher = | accessdate = 2009-08-06 | lang = ru | description = }}</ref>''' {| class="standard" !Атомн <br /> номерĕ !Ячĕ, <br /> символ !Электрон <br /> конфигурацийĕ !Йӳçĕкленӳ <br /> шайĕсем !p, <br /> г/см³ !t_пл, <br /> °C !t_кип, <br /> °C |- |44 |[[Рутени]] Ru |[Kr]4d⁷5s^{<nowiki>1</nowiki>} |0, +2, +3, +4, +5, +6, +7, +8 |12,5 |2334 |4077 |- |45 |[[Роди]] Rh |[Kr]4d⁸5s^{<nowiki>1</nowiki>} |0, +1, +2, +3, +4, +6 |12,4 |1963 |3727 |- |46 |[[Паллади (элемент)|Паллади]] Pd |[Kr]4d¹⁰ |0, +2, +3, +4 |12,0 |1554 |2937 |- |76 |[[Осми]] Os |[Xe]4f¹⁴5d⁶6s^{<nowiki>2</nowiki>} |0, +2, +3, +4, +5, +6, +8 |22,6 |3027 |5027 |- |77 |[[Ириди]] Ir |[Xe]4f¹⁴5d⁷6s^{<nowiki>2</nowiki>} |0, +1, +2, +3, +4, +5, +6 |22,7 |2447 |4380 |- |78 |[[Платина]] Pt |[Xe]4f¹⁴5d⁹6s^{<nowiki>1</nowiki>} |0, +1, +2, +3, +4, +5, +6 |21,4 |1769 |3800 |- |} </div> Пĕтем платина металĕ çутă сăрă, час ирĕлмеççĕ, осмпе рутени катăлма пултараççĕ. Водорода çыхăнтаракан рекцисенче пĕтĕм платина металĕсем катлизатр пулма пултарать, вĕл çак металсем водорода лайăх çăтнипе çыхăннă <ref name="Платиновые металлы">{{cite web | author = | authorlink = | datepublished = | url = http://virtuhai.nm.ru/metal.htm | title = Металлы. Характеристика драгоценных металлов. Благородные металлы | format = | work = | publisher = | accessdate = | lang = ru | description = Характеристика драгоценных металлов }}</ref> объёмов [[водород]]а, [[платина]] — до 100<ref name="Платиновые металлы" />. Химилле реакцисене мăран хутшăнаççĕ, патша эрехĕнче кăна хлорид комплексĕсем туса ирĕлĕççĕ: <math>\mathrm{3 \ Pt + 4 \ HNO_3 + 18 \ HCl \longrightarrow 3 \ H_2[PtCl_6] + 4 \ NO \uparrow + 8 \ H_2O}</math> Сывлăшри кислородпа çыхăнса тĕрлĕ йышши оксидсем пулаççĕ: <math>\mathrm{Os + 2 \ O_2 \longrightarrow \ OsO_4}</math> <math>\mathrm{Ru + 2 \ O_2 \longrightarrow \ RuO_4}</math> <math>\mathrm{2 \ Pt + \ O_2 \longrightarrow 2 \ PtO}</math> <math>\mathrm{2 \ Pd + \ O_2 \longrightarrow 2 \ PdO}</math> Хĕртсен пĕтĕм платина металĕ [[хлор]]па тата [[фтор]]па çыхăнăва кĕрет: <math>\mathrm{Pt + \ Cl_2 \longrightarrow \ PtCl_2}</math> <math>\mathrm{Os + 2 \ Cl_2 \longrightarrow \ OsCl_4}</math> <math>\mathrm{2 \ Ru + 3 \ Cl_2 \longrightarrow 2 \ RuCl_3}</math> Ирĕлчĕсенче платина металлĕсем комплексла çыхăнусенче кăна тĕл пулаççĕ. Платина çыхăнăвĕсене медицинăра рак чирне сыватма усă кураççĕ. <ref>{{cite web | author = | authorlink = | datepublished = | url = http://www.hourmedicine.com/lekarstva/drug166 | title = Препараты, применяемые для лечения онкологических заболеваний | format = | work = | publisher = | accessdate = 2009-08-07 | lang = ru | description = }}</ref>. == Асăрхатарусем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * «Металлы и сплавы в электротехнике», 3 изд., т. 1-2, М.- Л., 1957; * Бузланов Г. Ф., «Производство и применение металлов платиновой группы в промышленности», М., 1961: * Йорданов Х. В., «Записки по металлургия на редките метали», София, 1959; * Федоренко Н. В. Развитие исследований платиновых металлов в России. М.: Наука, 1985. 264 с. * Ливингстон С. Химия рутения, родия, палладия, осмия, иридия, платины. М.: Мир, 1978. 366 с. * Генкин А. Д. Минералы платиновых металлов и их ассоциации в медно-никелевых рудах Норильского месторождения. М.: Наука, 1968. 106 с. * Металлургия благородных металлов / Под ред. Л. В. Чугаева. М.: Металлургия, 1987. 432 с. * Синицын Н. М. Благородные металлы и научно-технический прогресс. М.: Знание, 1987. 46 с. * Что мы знаем о химии?: Вопросы и ответы / Под ред. Ю. Н. Кукушкина. М.: Высш. шк., 1993. 303 с. * Додин Д. А., Чернышов Н. М., Полферов Д. В., Тарновецкий Л. Л. Платинометальные месторождения мира. М.: Геоинформмарк, 1994. Т. 1, кн.1: Платинометальные малосульфидные месторождения в ритмично расслоенных комплексах. 279 с. * Додин Д. А., Чернышов Н. М., Яцкевич Б. А. и др. Состояние и проблемы развития минерально-сырьевой базы платиновых металлов // Платина России. М.: Геоинформмарк, 1995. С. 7-48. * Кривцов А. Н. Месторождения платиноидов: (Геология, генезис, закономерности размещения) // Итоги науки и техники. Рудные месторождения. 1988. Т. 18. 131 с. * Рудные месторождения СССР. М.: Недра, 1974. Т. 3. 472 с. * Чернышов Н. М., Додин Д. А. Формационно-генетическая типизация месторождений металлов платиновой группы для целей прогноза и металлогенического анализа // Геология и геофизика. 1995. Т. 36. С. 65-70. == Каçăсем == * [http://www.pereplet.ru/obrazovanie/stsoros/882.html Платиновые металлы и их роль в современном обществе] (БУСЛАЕВА Т. М. , 1999), ХИМИЯ * Где добывают платиновые металлы (ЧЕРНЫШОВ Н. М. , 1998), НАУКИ О ЗЕМЛЕ [http://www.pereplet.ru/obrazovanie/stsoros/550.html] [http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1159161&uri=page1.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118060033/http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1159161&uri=page1.htm |date=2012-01-18 }} * Статистические исследования на сайте mineral.ru: [https://web.archive.org/web/20091006071416/http://www.mineral.ru/Facts/stat/124/212/index.html Металлы платиновой группы], [http://www.mineral.ru/Facts/russia/131/286/index.html Металлы платиновой группы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091004092101/http://www.mineral.ru/Facts/russia/131/286/index.html |date=2009-10-04 }}, [http://www.mineral.ru/Analytics/worldtrend/108/241/index.html Рынок металлов платиновой группы в 2007 и 2008 гг.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328102231/http://www.mineral.ru/Analytics/worldtrend/108/241/index.html |date=2010-03-28 }} [[Категори:Платина ушкăнĕ]] h1e3nnz4tqp89jfzmcj7b1iy649m3pu 0 25028 879251 846398 2026-11-07T07:58:19Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879251 wikitext text/x-wiki '''«Сапсан»''' (''Velaro RUS'') — [[Раççей чукун çулĕсем|УАО «РЧÇ»]] раççей чукун çулĕсенче усă курма туяннă [[Siemens AG]] компанин [[Siemens Velaro|Velaro]] çемьине кĕрекен [[питĕ хăвăрт пуйăс|питĕ хăвăрт]] [[электропуйăс]]. Ятне кăйкăр-[[сапсан]]ран (Falco peregrinus) илнĕ. «Сименс» компани ятарласа Раççей валли хатĕрленĕ<ref>[http://w3.siemens.ru/press_office/2191/pr_archive/8338.html Нимĕç «Сапсанĕ» раççей рельсĕсене çитнĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925071226/https://w3.siemens.ru/press_office/2191/pr_archive/8338.html |date=2020-09-25 }}</ref><ref>«Мы — Siemens», 06.2010</ref>. «Раççей чукун çулĕсем» 276 млн [[евро]] парса 8 состав туяннă. Кунсăр пуçне, нимĕç Siemensĕ 30 çул хушши çак составсен техника тăрăмне пăхса тăмалли 354 млн евро хак тăракан контракт çырнса çирĕплетнĕ.<ref>[http://lenta.ru/articles/2010/02/03/sapsan/ 03.02.2010 :: Хăвăртлăх пăтăрмахĕ. lenta.ru сайт çинче]</ref>. == Кун-çулĕ == [[2005|2005 ç.]] [[ака, 11|акан 11-мĕшĕнче]] Раççей Федерацин президенчĕ [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путинпа]] Германи канцлерĕ [[Герхард Шредер]] тĕлпулăвĕнче [[РЧÇ]] ертӳçи [[Фадеев Геннадий Матвеевич|Геннадий Фадеевпа]] [[Siemens]] пуçлăхĕ Ханс Шаберт пĕрле хатĕрлесе 300 км/сех хăвăртлăхпа (макс.) çӳрекен 60 электропуйăса [[Intercity-Express]] базипе тăвас пирки килĕшĕве çитнĕ; çак контракта €1,5 млрд. хакланă. Пуйăссене Раççейре ятарласа хута янă [[пĕрлĕ предприяти]]ре пуçтарма шутласа хунă. Анчах та, РЧÇ президенчĕ ĕç вырăнне [[Якунин Владимир Иванович|В. Якунин]] йышăннă хыççăн проектăн параметрĕсем чылаях улшăннă. [[2006]] çулхи çу уйăхĕн тĕлне контракт параметрĕсене тĕплĕнех палăртнă: 8 пуйăса кăна туянма шутланă, контракт сумми €600 млн. çити çеç чакнă. Раççейре тăвас çинчен пачах маннă<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1292160 Ъ-Приложение Business Guide (56186) — Железные дороги набирают скорость]</ref><ref>[http://www.indpg.ru/transport/2010/01-02/29800.html Скорость и радость. России пора адекватно оценить свои перспективы в организации высокоскоростного пассажирского сообщения — Транспорт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322165530/http://www.indpg.ru/transport/2010/01-02/29800.html |date=2019-03-22 }}</ref>. Контракта пурнăçа кĕртме — 276 млн [[евро]], техникăна пăхса тăрасси — татах 354,1 млн евро (Мускавран Санкт-Петербурга çитессине йĕркелеме 700 млн ытла евро кирлĕ пулать теççĕ). Вĕсемпе [[Санкт-Петербург]] — [[Мускав]] йĕрĕ çинче [[1980-мĕшсем|80-мĕш]] çç. варринчен ĕçленĕ хăвăрт [[ЭР-200]] пуйăссене улăштармалла пулнă, 2010 çулта ĕнтĕ вĕсене [[Мускав]] — [[Чулхула]] йĕрĕ çинчи хăвăрт çитмешкĕн лартнă. == «Сапсан» медиа уçлăхĕнче == 2009 ç. раштав уйăхĕнче уçăлнăранпа «Сапсанăн» хăйĕн [[блог]]ĕ тата [[Twitter]]ти аккаунчĕ тĕвĕленет<!--для нетерпеливых — ссылки на блог и Twitter в разделе Ссылки-->. Унсăр пуçне, [[Тетел]]ре мультсериал тухать, унта тĕп сăнарĕ сăрланă Сапсанчик (РЧÇ çак медиакампанине тунине пĕлтерет<ref name="mults">{{cite web | url = http://www.gzt.ru/print/325586.html | title = РЧÇ «Сапсана» хулигансенчен мультфильмсем кăтартса çăлать | author = Мария Ефимова | publisher = Сайт GZT.RU, Редакци тата кăларакан: АНО "Редакция Ежедневной ГАЗЕТЫ" | datepublished = 2010 çулхи авăнăн 17-мĕшĕ, 20:34 | accessdate = 2010 çулхи авăнăн 29-мĕшĕ }}</ref>). == Фотографисем == <gallery widths="200px"> File:Sapsan in depot.jpg|Электропоезд «Сапсан» в депо на ремонтной позиции File:Sapsan.JPG|Электропоезд «Сапсан» прибывает в депо File:Siemens Velaro in Saint Petersburg .jpg|«Сапсан» на [[Московский вокзал (Санкт-Петербург)|Московском вокзале]] [[Санкт-Петербург]]а File:Sapsanalexfarm.JPG|Электропоезд «Сапсан» проезжает мост Александровской фермы File:Ремонтная часть Сапсанов.JPG|Ремонтные позиции в депо для электропоездов «Сапсан» File:Сапсан, головной тяговый вагон спереди.JPG|Сапсан проследует платформу Радищево File:Telega Sapsan.jpg|Тележка электропоезда "Сапсан" </gallery> == Çавăн пекех пăхăр == * [[Siemens Velaro]] * [[Allegro (пуйăс)]] * [[Тепловус ТЭП80]] — 1993 ç. Раççейре 271 çм/сех [[Рельсă çинчи хăвăртлах рекорчĕсем|хăвăртлăх рекордне]] çитернĕ * [[Intercity-Express]] * [[Eurostar]] * [[Pendolino]] * [[AVE]] * [[TCDD HT65000]] * [[Гуанчжоу-Ухань хăвăрт чукун çулĕ]] * [[Синкансен]] электропуйăссем: [[Электропуйăс Shinkansen E1|E1]], [[Электропуйăс Shinkansen E2|E2]], [[Электропуйăс Shinkansen E3|E3]], [[Электропуйăс Shinkansen E4|E4]]. * Электропуйăс [[ЭР-200]] * Электропуйăс [[Электропуйăс Сокол-250|«Сокол-250»]] * [[Мускав — Санкт-Петербург хăвăрт чукун çулĕ]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == {{Commonscat|Sapsan}} * [http://sapsan-rzd.livejournal.com Официальный блог поезда «Сапсан»] * [http://twitter.com/sapsan_rzd Официальный твиттер поезда «Сапсан»] * [http://pass.rzd.ru/isvp/public/pass?STRUCTURE_ID=5154 Раздел о «Сапсане» на сайте РЖД] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110712061359/http://pass.rzd.ru/isvp/public/pass?STRUCTURE_ID=5154 |date=2011-07-12 }} * [http://www.siemens.ru/siemens.sbs?res=ru/press/About_us/N300506 Информация о Siemens Velaro для России на сайте siemens.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927022917/http://www.siemens.ru/siemens.sbs?res=ru%2Fpress%2FAbout_us%2FN300506 |date=2007-09-27 }} * [http://www.sapsaninfo.ru/index.php?mn=map Онлайн мониторинг нахождения поездов Сапсан в пути] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506063815/http://www.sapsaninfo.ru/index.php?mn=map |date=2013-05-06 }} * [https://web.archive.org/web/20210125143637/https://www.siemens.com/velaro Siemens Mobility — Velaro] * [http://w1.siemens.com/pool/en/whats_new/features/moscow_to_st_petersburg/velaro_rus.pdf Velaro Rus.pdf (англ.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091229042054/http://w1.siemens.com/pool/en/whats_new/features/moscow_to_st_petersburg/velaro_rus.pdf |date=2009-12-29 }} * [http://rasp.yandex.ru/info/sapsan Схемы расположения мест в вагонах «Сапсана»] ; Статьясем * [http://www.emupages.narod.ru/history/evs.htm Информация на сайте «Профессионально об электропоездах»] * [http://www.rb.ru/topstory/science/2008/03/18/113927.html До Питера за 3,5 часа.] * [http://www.newsru.com/russia/26dec2008/sapsan_print.html Скоростной поезд «Сапсан» будет доходить от Москвы до Петербурга за 3,5 часа] * [http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/hi/russian/russia/newsid_7800000/7800365.stm В Петербурге показали скоростной поезд до Москвы] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130419182734/http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/hi/russian/russia/newsid_7800000/7800365.stm |date=2013-04-19 }} * [http://www.1tv.ru/news/social/135218 Между Москвой и Петербургом будет ходить высокоскоростной поезд «Сапсан»] * [http://transday.ru/news/transport/13341-sapsan-otpravilsya-v-pervyj-reys.html Сапсан начал возить пассажиров между двумя столицами. Стоимость билетов от 2,5 тыс. рублей]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.rosbalt.ru/2009/07/30/659400.html «Сапсан»: поспешишь — людей насмешишь?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802114618/http://www.rosbalt.ru/2009/07/30/659400.html |date=2009-08-02 }} * [https://web.archive.org/web/20221007022536/https://stroypuls.ru/article.php?ida=440 Декабрьский полет «Сапсана»] * [http://poezdyunost.narod.ru/maintext.html О поезде 23/24 «Юность» и линии Москва-Петербург] * [http://d0cent.livejournal.com/111119.html Демонстрация «Сапсана» на Втором международном железнодорожном салоне Expo 1520 в Щербинке] * [https://web.archive.org/web/20100708225711/http://www.gzt.ru/column/-ptitsa-sapsan-/313985.html Птица-Сапсан. Статья Максима Кононенко.] * [http://www.rusrep.ru/2010/13/news_konflict/ Сапсаново бешенство. Статья в журнале «Русский Репортер».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100714082318/http://www.rusrep.ru/2010/13/news_konflict |date=2010-07-14 }} ; Видео * [http://www.youtube.com/watch?v=RQnekBCQX9g Как «Сапсан» запускали в Нижний Новгород] * [http://www.youtube.com/watch?v=w8V_P2JC1RE Отправление поезда «Сапсан» в первый рейс с Ленинградского вокзала Москвы] * [http://www.youtube.com/watch?v=cdBPvxGXIjQ&feature=related «Сапсан» на скорости 270 км/ч] * [http://www.youtube.com/watch?v=f-XPabCb8fI Приключения Сапсанчика: Сапсанчик и хулиганы] {{Электропуйăссем}} {{Октябрь чукун çулĕн фирма пуйăсĕсем}} [[Категори:Siemens тунă япаласем]] [[Категори:Раççей электропуйăсĕсем]] [[Категори:Хăвăрт пуйăссем|Сапсан]] [[Категори:Октябрь чукун çулĕн фирма пуйăсĕсем]] [[Категори:Хăвăрт транспорт проекчĕсем|РЧÇ]] 7htizl1mba9kpb7si90n1owevqd9ldo 0 25201 879013 834233 2026-11-06T13:02:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879013 wikitext text/x-wiki {{РФ субъекчĕ |RuNm = Калуга облаçĕ |OfNm1 = Калужская область |OfNm2 = &nbsp; |FSFlag = Flag of Kaluga Oblast.svg |FSCoA = Coat of arms of Kaluga Oblast.svg |FlagLnk = Калуга облаçĕн ялавĕ |CoALnk = Калуга облаçĕн гербĕ |FSMap = Map of Russia (2014–2022) - Kaluga Oblast.svg |FSCtrWhat = Тĕп хули |FSCtrNm = [[Калуга]] |AreaRnk = 65-мĕш |TotArea = 29&nbsp;777 |WaterPrcnt = 0,1 |PopRnk = 46-мĕш |PopQty = 1 070 853 |PopCtDate = 2023 |PopDens = 35,96 çын |FedDistrNm = [[Вăта федераци тăрăхĕ]] |EcRegNm = [[Вăта экономика районĕ]] |CadNo = 40 |LangLangs = s |OfLangs = [[вырăс чĕлхи|вырăс]] |HeadTtl = Пуçлăх |HeadNm = [[Шапша Владислав Валерьевич]] |ViceTtl = Саккунлăх канашĕн председателĕ |ViceNm = [[Новосельцев Геннадий Станиславович]] |FSAnthem = [[Калуга облаçĕн гимнĕ]] |FSUTC = +0300 }} '''Калуга облаҫӗ''' ({{lang-ru| Калужская область}}) — [[Раççей Федерацийĕ|Раççейĕн]] варринче вырăнаçнă облаç. [[Вăта федераци тăрăхĕ]]нче, [[Вăта экономика районĕ]]нче кĕрекен субъекчĕ. Тĕп хула — [[Калуга]]. [[1944]] çулта никĕсленĕ. == Географи == Калуга облаçĕ [[Мускав облаçĕ|Мускав]], [[Брянск облаçĕ|Брянск]], [[Тула облаçĕ|Тула]], [[Смоленск облаçĕ|Смоленск]], [[Орĕл облаçĕ]]семпе тата [[Мускав]]па чикĕленет. Европăри Раççей пайĕнче вырнаçнă. Тĕп юханшывĕсем: [[Хура Атăл]], [[Угра]], [[Жиздра]], [[Болва]]. == Демографи == [[Пĕтĕм Раççейри пурăнан халăха 2002 çулта çырни|2002-мĕш çулхи çыравпа]] килĕшӳллĕн облаçре 1040,9 пин çын пурăнать, çав шутра 779,7 пин хулара (74,9 %), 261,2 пин ялта (25,1 %). 2010-мĕш çулхи кăрлачăн 1-мĕш тĕлне 1001,6 пин çын, çавшутра 763,9 пин хулара. {| class="standard" !Халăх ||[[2002]] çулти халăх йышĕ ([http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 *] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126074108/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 |date=2012-01-26 }}) |- |[[Вырăссем]]||973589 |- |[[Украинсем]]|| 23162 |- |[[Эрменсем]]|| 7095 |- |[[Беларуссем]]|| 6609 |- |[[Тутарсем]]|| 4299 |- |[[Чикансем]]|| 3187 |- |[[Азербайджансем]]|| 3002 |- |[[Нимĕçсем]]|| 1548 |- |[[Молдавансем]]|| 1443 |- |[[Мордвасем]]|| 1413 |- |[[Чăвашсем]]|| 1108 |- |[[Грузинсем]]|| 1071 |- |<small> 1000 çынран нумайрах халăхсене кăтартнă </small> |} == Администрациллĕ пайлану == {{main|Калуга облаçĕн административла пайланăвĕ}} * хула округĕсем — 2 * муниципаллă районсем — 24 * хула тăрăхĕсем — 29 * ял тăрăхĕсем — 262 {{Калуга облаçĕ}} <div align="center"> {| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em" |- | bgcolor="#C0C0C0" | '''5 пин çын ытла '''<br /> пурăнан вырăнсем (1.01.2010<ref name="gks.ru">[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::|tabl-23-10.xls Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120201134027/http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E%3A%3A%7Ctabl-23-10.xls |date=2012-02-01 }}</ref> |- | <table width="600" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0"> <tr align="left"> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Калуга]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳсĕм}}327,7</td> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Кремёнки]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳкĕм}}11,8</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Обнинск]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳсĕм}}105,6</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Боровск]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳкĕм}}11,7</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Людиново]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳкĕм}}41,1</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Воротынск]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,1 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Киров (Калуга облаçĕ область)|Киров]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳкĕм}}38,6</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Ермолино (хула)|Ермолино]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳсĕм}}10,2</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Малоярославец]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳкĕм}}30,6</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Таруса (хула)|Таруса]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{улшăнусăр}}9,6</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Балабаново]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳсĕм}}23,5</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Белоусово (Калуга облаçĕ)|Белоусово]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{улшăнусăр}}8,8</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Козельск]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳкĕм}}18,3</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Медынь]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{улшăнусăр}}7,8</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Кондрово]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{улшăнусăр}}16,8</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Думиничи]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳкĕм}}7,2</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Сухиничи]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳкĕм}}15,4</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Юхнов]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳкĕм}}6,7</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Товарково]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{улшăнусăр}}14,6</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Жиздра (хула)|Жиздра]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳсĕм}}6,0</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Жуков (хула)|Жуков]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳсĕм}}12,4</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Полотняный Завод]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{улшăнусăр}}5,6</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Сосенский]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ӳкĕм}}11,9</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Спас-Деменск]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{улшăнусăр}}5,0</td> </tr> </table> |} </div> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Commonscat|Kaluga Oblast}} * [http://www.admoblkaluga.ru/ Облаç администрацин серверĕ] * [http://kaluga.news-city.info/docs/ Законодательство Калужской области] * [http://parliament.kaluga.ru/ Законодательное собрание Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100910101540/http://parliament.kaluga.ru/ |date=2010-09-10 }} * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=40 Калужская область в справочнике-каталоге «Вся Россия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516071905/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=40 |date=2008-05-16 }} * [http://constitution.garant.ru/DOC_15800539.htm/ Калуга облаçĕн уставĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209191556/http://constitution.garant.ru/DOC_15800539.htm |date=2009-02-09 }} * [http://geraldika.ru/region/40/ Калуга облаçĕн гербĕпе ялавĕ] * [https://web.archive.org/web/20100516150106/http://www.isles.ru/depository/region_40/region_40.html Калуга облаçĕн архитектура палăкĕсем] * [http://admoblkaluga.ru/orbismap/ Социально-экономические показатели Калужской области на интерактивной карте региона] * [http://admoblkaluga.ru/ecology/ Экологический мониторинг Калужской области на интерактивной карте региона] * [http://www.kalugastat.ru/ Территориальный орган федеральной службы государственной статистики по Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415174142/http://kalugastat.ru/ |date=2009-04-15 }} {{Калуга облаçĕ}} {{Вăта федераци тăрăхĕ}} {{Раççей Федераци субъекчĕсем}} [[Категори:Калуга облаçĕ|*]] rre5h8ou516t5dwwu7yi95p2ukumdd6 0 25365 879234 878506 2026-11-07T06:06:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879234 wikitext text/x-wiki {|align=right |{{Çапăçу карточки |Çапăçу ячĕ = Ржев çапăçăвĕ (1942–1943) |Кампани = |Сăрăллă схема = background:#ffccaa;color:#000000 |Ӳкерчĕк = | Пуçелĕк= |Хирĕçӳ = [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]],<br />[[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]] |Вăхăт = [[1942]] çулхи [[кăрлач, 8]]<ref> [[1941]] çулхи [[юпа, 14]] Ржева нимĕç çарĕсем йышăннă. Хăшпĕр тĕпчевçĕсем çак вăхăта Ржев районĕнчи çапăçусен пуçламăшĕ теççĕ.</ref> — [[1943]] çулхи [[пуш, 31]]<ref>Ржев хулине совет çарĕсем [[1943]] çулхи [[пуш, 3]] ирĕке кăларнă.</ref> |Вырăн = [[Ржев]], [[СССР]] |Пĕтĕмлетӳ = Икĕ енчен те хăвата пĕтерекен çапăçусем <br />СССР çĕнтерĕвĕ |Ен1 = {{СССР ялавĕ|23px}} [[СССР]] |Ен2 = {{Виççĕмĕш райх ялавĕ|23px}} [[Виççĕмĕш райх|Германи]] |Командир1 = {{СССР ялавĕ|22px}} [[Жуков Георгий Константинович|Г. К. Жуков]]<br /> {{СССР ялавĕ|22px}} [[Конев Иван Степанович|И. С. Конев]]<br />{{СССР ялавĕ|22px}} [[Пуркаев Максим Алексеевич|М. А. Пуркаев]]<br />{{СССР ялавĕ|22px}} [[Ефремов Михаил Григорьевич|М. Г. Ефремов]] <br />{{СССР ялавĕ|22px}} [[Соколовский Василий Данилович|В. Д. Соколовский]] |Командир2 = {{Виççĕмĕш райх ялавĕ|22px}} [[Клюге Гюнтер фон|Г. фон Клюге]]<br /> {{Виççĕмĕш райх ялавĕ|22px}} [[Модель Вальтер|В. Модель]] |Вăйсем1 = |Вăйсем2 = |Çухатусем1 = Официаллă совет хыпарĕсемпе — 433 пин çын вилнĕ, пĕтĕмĕшле çухатусем — более 1,5 млн çын.<ref>[http://rutube.ru/tracks/1565452.html «Ржев. Неизвестная битва Георгия Жукова»] документалă фильм. — [[НТВ]], 2009.</ref> |Çухатусем2 = }} |- |{{Ржев çапăçăвĕ}} |- |{{Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи}} |} {{Кĕртни |Пуçелĕк = [[Я убит подо Ржевом]] |Танлаштарни=right |Татăлмасăр=1 |Шрифт калăпăшĕ=0.9em |Ăшлăхĕ=<poem> Я убит подо Ржевом, В безымянном болоте, В пятой роте, на левом, При жестоком налёте. Я не слышал разрыва, Я не видел той вспышки, – Точно в пропасть с обрыва – И ни дна ни покрышки. … Летом, в сорок втором, Я зарыт без могилы. …</poem> |Алпусни=[[Твардовский Александр Трифонович|Твардовский А. Т.]][http://lib.ru/POEZIQ/TWARDOWSKIJ/rzhev.txt] }} '''[[Ржев]] çапăçăвĕ''' — 2004 çултанпа йышăннă ăнлав<ref>[[Большая российская энциклопедия]].М, изд. «Российская энциклопедия». Çак энциклопедире Ржевшăн çапăçнă ĕçсене кăтартнă, анчах та «Ржев çапăçăвĕ» термин çук</ref>, унăн шутне [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]нче [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] тата [[Калинин фрончĕ|Калинин]] фрончĕсен çарĕсем [[«Центр» çарĕсен ушкăнĕ]] хирĕçле Ржев-Сычёвка-Вязьма тĕлĕнче 1942 çулхи кăрлачăн 8-мĕшĕнче пуçласа 1943 çулхи пушăн 31-мĕшĕччен ирттернĕ уйрăм 4 тапăну операцине кĕртнĕ. Çакна асра тытмалла: операцисем Ржев тĕлĕнчи пĕрлехи тапăну пайĕсем пулман, вĕсене кашнине хăйне май йеркеленĕ, хушшинчи тăхтавсем уйăх çурăран виççе уйăха çити тăсăлнă. Тĕслĕхрен, Ржев-Вязьма операцине çаплах Ржев çапăçăвĕ шутне мар, [[Мускав çапăçăвĕ]] шутне кĕртеççĕ. == Термин пулса тухни == «Ржев çапăçăвĕ» термина [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]н историографине раççей историкĕсен — [[Герасимова Светлана Александровна|С. А. Герасимовăн]], О. Кондратьевăн тата ур. ĕçĕсенче кĕртнĕ. Официаллă совет тата раççей историографинче 1942—1943 çулхи ржев мăкăрăлчăкĕнчи кĕрешӳсене кашни хăй майлĕ совет тапăну операци пек асăннă.<ref>{{кĕнеке |автор = [[Герасимова Светлана Александровна|Герасимова С.А.]] |пай = |пуçелĕк = Ржевская бойня. Потерянная победа Жукова |тăван ят = |каçă = |яваплă = |кăларăм = |вырăн = {{М}} |издательство = Яуза, Эксмо |çул = 2009 |том = |страница = 5 |страницăсем = 320 |сери = |isbn = 978-5-699-35203-6 |тираж = 4000 }}</ref> Совет салтакĕн астăвĕмĕнче ржев мăкăрăлчăкĕ, «ржев пĕкки», «ржев ашваклавĕ», «прорва» ятпа юлать. Ржев таврашĕнчи ялсенче «Ржев патне хăваланă» сăмах çаврăнăшĕ пур. Çаплах нимĕçсен вăрçă ветеранĕсем халĕ те «Ржев таврашĕнчи» çапăçусене çӳçенсе асилеççĕ.<ref>{{кĕнеке |автор = [[Герасимова Светлана Александровна|Герасимова С.А.]] |пай = |пуçелĕк = Ржевская бойня. Потерянная победа Жукова |тăван ят = |каçă = |яваплă = |кăларăм = |вырăн = {{М}} |издательство = Яуза, Эксмо |çул = 2009 |том = |страница = 247—248 |страницăсем = 320 |сери = |isbn = 978-5-699-35203-6 |тираж = 4000 }}</ref> == Ржев çапăçăвĕн тапхăрĕсем == Совет çарĕсен ржев мăкăрăлчăкĕн районĕнчи тапăну операцисенче пĕрлехи тĕллĕ ĕçсем пулнă: нимĕçсен [[«Центр» çарĕсен ушкăнĕ]]н тĕп вăйĕсене [[Ржев]]—[[Вязьма]] патĕнче аркатса, Ржев, [[Сычёвка]], Вязьма тата урăх хуласене ирĕке кăалрмалла, çакăнпа вара ржев мăкарăлчăкне пĕтермелле. Чылай вăхăт тăршшĕ, 15 уйăх, совет çарĕсем 8 уйăх пынă пĕрин хыççăн теприне тăваттă пысăк тапăну операцине ирттернĕ. Нимĕç енĕ çав вăхăтра [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин Хĕвел тухăç фрончĕн вăрçă театрĕ|Хĕвел тухăç фрончĕн]] варринчи стратеги енчен тупăшлă плацдарма тытса тăма тăрăшнă.<ref>{{кĕнеке |автор = [[Герасимова Светлана Александровна|Герасимова С.А.]] |пай = |пуçелĕк = Ржевская бойня. Потерянная победа Жукова |тăван ят = |каçă = |яваплă = |кăларăм = |вырăн = {{М}} |издательство = Яуза, Эксмо |çул = 2009 |том = |страница = 219—228 |страницăсем = 320 |сери = |isbn = 978-5-699-35203-6 |тираж = 4000 }} </ref> === Совет çарĕсен операцисем === # [[Ржев-Вязьма операцийĕ (1942)|Ржев-Вязьма стратегиллĕ тапăну операцийĕ]] [[Калинин фрончĕ|Калинин]] тата [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] фрончĕсем {{0}} — {{0}}[[кăрлач, 8|8.01]]−[[ака, 20|20.04]].[[1942]] #: [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] фронтăн Белов генерал ертсе пынă çар ушкăнĕн хӳтĕлев операцийĕ — çу-çĕртме, 1942 #: [[Калинин фрончĕ|Калинин]] фронт çарĕсен Белого хула патĕнчи [[Холм-Жирковская хӳтĕлев операцийĕ|Çарсен хӳтĕлев операцийĕ]] — утăн 2—27-мĕшĕсем, 1942 # [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] тата [[Калинин фрончĕ|Калинин]] фронт çарĕсен [[Пĕрремĕш Ржев-Сычёвка операцийĕ|Пĕрремĕш Ржев-Сычёвка (Гжатск) тапăну операцийĕ]] — [[утă, 30|30.07]]−{{0}}[[юпа, 1|1.10]].[[1942]] (урăх хыпарпа — 1942 çулхи авăнăн 30мĕшĕччен) # [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] тата [[Калинин фрончĕ|Калинин]] фронт çарĕсен [[Иккĕмĕш Ржев-Сычёва операцийĕ|Иккĕмĕш Ржев-Сычёвка тапăну операцийĕ]] («Марс») — [[чӳк, 25|25.11]]−[[раштав, 20|20.12]].[[1942]] #: Пĕр харăс: [[Калинин фрончĕ|Калинин]] фронт çарĕсен пайĕн [[Великолук операцийĕ]] — 1942 çулхи чӳкĕн 24-мĕшĕ — 1943 çулхи кăрлачăн 20-мĕшĕ. # [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] тата [[Калинин фрончĕ|Калинин]] фрончĕсен [[Ржев-Вязьма операцийĕ (1943)|Ржев-Вязьма тапăну операцийĕ]] {{0}} — {{0}}[[пуш, 2|2.03]]−[[пуш, 31|31.03]].[[1943]] #: Пĕр харăс: Брянск тата Вăта фронт çарĕсен тапăнăвĕ. === Нимĕç çарĕсен операцисем === # Ржева илни — юпа, 1941. # Ржевшăн хĕллехи çапăçусем — кăрлач-нарăс, 1942. #: «Ганновер-I» тата «Ганновер-II» операцисем — çу-çĕртме, 1942. # «Зейдлиц» операци — утă, 2-12, 1942. # Ржевшăн çуллахи çапăçусем — утă вĕçĕ — юпа вари, 1942. # 9-мĕш çарĕн блокĕ таврашĕнчи хĕллехи çапăçăвĕсем — чӳк, 25 — раштав, 15, 1942. #: «Буйвол» ({{Lang-de|Büffel}}) операци — нарăс, 1943. # Пуш уйăхĕнчи ултăмĕш çапăçу, 1943. === [[Ржев-Вязьма операцийĕ (1942)]] === '''Ржев-Вязьма операцийĕ''' ([[1942]] çулхи [[кăрлач, 8]] — [[ака, 20]]) — [[Калинин фрончĕ|Калинин]] (генерал-полковник [[Конев Иван Степанович|И. С. Конев]]) тата [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] (çар генералĕ [[Жуков Георгий Константинович|Г. К. Жуков]]) фрончĕсен çарĕсен, [[Çурçĕр-Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Çурçĕр-Хевел анăç]] тата [[Брянск фрончĕ|Брянск]] фрончĕсем пулăшнипе ирттернĕ тапăну операцийĕ. Совет çарĕсен [[1941]]/[[1942]] хĕллехи стратегиллĕ тапăнăвĕн пайĕ шутланнă. Унăн тĕлĕ нимĕçсен [[«Центр» çарĕсен ушкăнĕ|«Центр» çарĕсен ушкăнне]] (çарпуçĕ — [[генерал-фельдмаршал]] [[Клюге Гюнтер фон|Г. фон Клюге]]) çапса аркатасси пулнă. Вĕçленмен пулсан, операци [[РÇХÇ|Хĕрлĕ Çарăн]] тапăнăвĕн паллă пайĕ шутланать. Совет çарĕсем тăшмана хĕвел анăç тĕлĕнче 80—250 çм çити тапса янă, [[Мускав облаçĕ|Мускав]] тата [[Тулă облаçĕ|Тулă]] облаçĕсене, [[Калинин облаçĕ|Калинин]] тата [[Смулен облаçĕ|Смулен]] облаçĕсен нумай районе ирĕке кăларнă. 1942 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнчен пуçласа пушăн 30-мĕшĕччен «Центр» ушкăнĕ 330 пин ытла çынна çухатнă. Совет çарĕсем операцире, официаллă хыпарсемпе килĕшӳллĕ, 776&nbsp;889 çынна çитнĕ, вĕсенчен тавăрусăрри 272&nbsp;320, е 25,7 %<ref name="Потери_1">[http://moshkow.cherepovets.ru/cgi-bin/html-KOI.pl/MEMUARY/1939-1945/KRIWOSHEEW/poteri.txt#w06.htm-_Toc536603371/ Россия и СССР в войнах XX века: Потери вооружённых сил / Под ред. Г. Ф. Кривошеева.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211195528/http://moshkow.cherepovets.ru/cgi-bin/html-KOI.pl/MEMUARY/1939-1945/KRIWOSHEEW/poteri.txt#w06.htm-_Toc536603371/ |date=2009-02-11 }}</ref>. === [[Пĕрремĕш Ржев-Сычёвка операцийĕ]] === Пĕрремĕш Ржев-Сычёвка операцийĕ, е '''Ржевшăн иккĕмĕш çапăçу''' ([[1942]] çулхи [[утă, 30]] — [[юпа, 1]]) — [[Калинин фрончĕ|Калинин]] ([[Конев Иван Степанович|И. С. Конев]]) тата [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] ([[Жуков Георгий Константинович|Г. К. Жуков]], вăлах пĕтĕм операцине ертсе пынă) фрончĕсен çарĕсем нимĕçсен [[Ржев-Вязьма мăкăрăлчăкĕ]]нче хӳтĕленнĕ [[9-мĕш çар (Германи)|9-мĕш çарне]] (генерал-полковник [[Модель Вальтер|В. Модель]]) аркатас тĕллевпе ирттернĕ çапăçусем. Операцинчи совет çарĕсен пĕтĕмĕшле çухатăвĕсем 300&nbsp;000 яхăн çынна, е операцине хутшăннă РÇХÇ ушкăнĕсен йышĕн 60 %. 1085 яхăн танка çухатнă. [[30-мĕш çар (СССР)|30-мĕш çарăн]] Ржевшăн çапăçнă чухнехи (1942 çулхи утăн 30-мĕшĕ — юпан 1-мĕшĕ) хăйĕн çухатăвĕсем 99&nbsp;820 çынпа танлашнă<ref name="Потери_2">[https://web.archive.org/web/20060701215426/http://rshew-42.narod.ru/1rso.html/ ''С. Герасимова''. Первая Ржевско-Сычёвская наступательная операция 1942 года (çĕнĕ тишкерӳ)]</ref>. Нимĕçсем мĕн чухлĕ çухатни паллă мар. === [[Иккĕмĕш Ржев-Сычёвка операцийĕ]] === Иккĕмĕш Ржев-Сычёвка операцийĕ, е '''«Марс» операцийĕ''' ([[чӳк, 25]] — [[раштав, 20]], [[1942]] çул) — [[Калинин фрончĕ|Калинин]] ([[Пуркаев Максим Алексеевич|М. А. Пуркаев]]) тата [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] ([[Конев Иван Степанович|И. С. Конев]]) фрончĕсен нимĕçсен 9-мĕш çарне аркатас тесе ирттернĕ операци. Операцие çар генералĕ [[Жуков Георгий Константинович|Г. К. Жуков]] йеркелесе пынă. Д. Гланц хыпарланипе, «Марс» операцин виçĕ эрнинче совет çарĕсен 100 пине яхăн салтакпа офицерĕ вилнĕ е пĕр хыпарсăр çухалнă тата 235 пин çын аманнă. А. С. Орлов урăх цифрăсене палăртать: тавăрусăр çухатусем 70,4 пин çынна çитнĕ, 1366 танк çуннă.<br /> Нимĕçсен енчен 40&nbsp;000 çын тата 400 танкпа штурм кĕпçи пĕтнĕ. == Ржева ирĕке кăларни == [[1943]] çулхи çулла нимĕçсен [[Модель Вальтер|В. Моделĕн]] [[9-мĕш çар (Германи)|9-мĕш çарĕ]] [[Ржев-Вязьма мăкăрăлчăкĕ|Ржев-Вязьма мăкăрăлчăкне]] хăвараççĕ. Çарсене малтанах хатĕрлесе хунă йĕре илсе каяс [[«Бюффель» операцийĕ|«Буйвол» (''Buffel'')]] операцие ирттернĕ. Нимĕç çарпуçлăхĕн тактикă енчен тирпейлĕ ĕçĕсене пула нимĕç çарĕсем хупăрлав хăрушлăхран тухма пултараççĕ («Buffel» операцие халĕ нумай патшалăхри çар училищисенче тĕрĕс ирттернĕ чакса пымалли операци тесе вĕрентеççĕ). Тапăнса пырса Хĕрлĕ Çар пушă хулана кĕрет, унта 9-мĕш çарăн арьергарчĕ кăна юлнă пулнă. Кĕçех 9-мĕш нимĕç çарĕн штабĕ Курск мăкăрăлчакĕн çурçĕр фасне ертсе пырать. [[Калинин фрончĕ|Калинин]] ([[Пуркаев Максим Алексеевич|А. М. Пуркаев]]) тата [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] ([[Соколовский Василий Данилович|В. Д. Соколовский]]) фрончĕсен совет çарĕсем тăшмана хăвалама тытăнаççĕ; çакна [[Ржев-Вязьма операцийĕ (1943)|1943 çулхи Ржев-Вязьма операцийĕ]] ([[пуш, 2|2]] — [[пуш, 31]]) тенĕ. Совет çарĕсем фронт йĕррине [[Мускав]]ран татах 130—160 çм куçарнă. Официаллă хыпарсемпе, совет çарĕсем операцинче 38&nbsp;862 çынна çухатнă<ref name="Потери_4">[http://moshkow.cherepovets.ru/cgi-bin/html-KOI.pl/MEMUARY/1939-1945/KRIWOSHEEW/poteri.txt#w06.htm-_Toc536603408/ Россия и СССР в войнах XX века: Потери вооружённых сил / Под ред. Г. Ф. Кривошеева.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211195528/http://moshkow.cherepovets.ru/cgi-bin/html-KOI.pl/MEMUARY/1939-1945/KRIWOSHEEW/poteri.txt#w06.htm-_Toc536603408/ |date=2009-02-11 }}</ref>. Ржев хулине 1943 çулхи [[пуш, 3|пушăн 3-мĕшĕнче]] Хĕвел анăç фронтăн [[30-мĕш çар (СССР)|30-мĕш çарĕ]] ирĕке кăларать. [[Пуш, 4|Пушăн 4-мĕшĕнче]] британ премьер-министрĕ [[Черчилль Уинстон|Уинстон Черчилль]] хăйĕн çырăвĕпе [[Сталин Иосиф Виссарионович|И. В. Сталина]] Ржева илнипе саламлать:<ref name="Черчилль">[http://lend-lease.by.ru/stalin/vol1/sc43_03.htm/ Строго секретное и личное послание от премьер-министра г-на Уинстона Черчилля г-ну Сталину от 4 марта 1943 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211207004050/http://lend-lease.by.ru/stalin/vol1/sc43_03.htm |date=2021-12-07 }}</ref> {{Цитата пуçламăшĕ}}Ржева илнĕ ячĕпе манран чи хĕрӳллĕ саламсем йышăнăр. Çурла уйăхĕнчи пирĕн калаçуран Сирĕншĕн çак пурăнан вырăна ирĕклени епле пысăк пулнине эпĕ пĕлетĕп…{{Цитата вĕçĕ}} [[1943]] çулхи çурла уйăхĕнче Ржев районне Сталин вăрçăра фронта пĕртен-пĕр тухать. == Синематографра == === Документалă фильмсем === * [http://my-hit.ru/film/4273/online «Ржев. Неизвестная битва Георгия Жукова».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430070506/http://my-hit.ru/film/4273/online |date=2009-04-30 }} [[НТВ]], 2009. == Пĕтĕмлетӳсем == Ржев патĕнчи çапăçусем [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]н чи нумай юн юхтаруллă эпизочĕ шутланать. Хĕрлĕ Çарăн пĕтĕмĕшле çухатăвĕсем, официаллă хыпарсемпе, мильон çынран ытла пулнă. Юлашки, вăрçă историкĕсен официаллă мар шутлавĕпе, 800—900 пин çын вилнĕ тата 1,5 млн яхăн — суранланнă. [[Исаев, Алексей Валерьевич|Алексей Исаевăн]] архивсене тĕпчесе тунă ĕçĕсенче, хĕвел анăç тĕлĕнчи операцисенче 1942/кăрлач 1943/пуш тапхăрĕнче çакăн чухле çухату пулнă: тавăрусăр - 392 554 çын; санитари - 768 233 çын<ref>[http://actualhistory.ru/isaev-rzhev2 Алексей Исаев. К ВОПРОСУ О ПОТЕРЯХ СОВЕТСКИХ ВОЙСК В БОЯХ ЗА РЖЕВСКИЙ ВЫСТУП. Актуальная история<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106132651/http://actualhistory.ru/isaev-rzhev2 |date=2012-01-06 }}</ref>. [[Ржев]]а, юнашар хуласемпе ялсене аркатнă, çунтарнă. 17 уйăх хушшинче [[Ржев]]а тĕппипех, ытларах, Хĕрлĕ çарăн артиллерипе авиацийĕ ирĕке кăларнă чухне, çĕмернĕ. Оккупацине тăрса юлнă 20 пин çынран<ref>Вăрçăччен хулара 56 çын пурăннă</ref>, ирĕке кăларнă кун — 1943 çулхи пушăн 3-мĕшĕнче — 150, районĕпе пĕрле — 362 чĕрĕ юлнă. [[Ржев]]ри 5443 пурăнан çуртран 297 кăна тĕрĕс-тĕкел ларса юлнă. Вăрçă ĕçĕсенчи хулапа района кӳнĕ материаллă шырлăх, Ятарлă Патшалăх комиссин шутлавĕпе, пĕр миллиард çурă тенкĕпе танлашнă. == Астăвăм == [[Ӳкерчĕк:Rzhev town of military glory.jpg|thumb|170px|<center>Ржева «Вăрçă мухтавĕн хули» чыслă хисепе тивĕçтерекен диплом</center>]] [[СССР Аслă Канашĕн Президиумĕ]]н 1978 çулхи [[пуш, 2|пуш уйăхĕн 2-мĕшĕнчи]] хутайĕпе Ржев хулине Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче нимĕç фашисчĕсемпе кĕрешнĕ чухне хастарлăхшăн,хуçалăх тата культура аталанăвĕнче пысăк çитĕнӳсем тунăшăн [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин орденĕ|Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин I степеньлĕ орденĕпе]] чысланă. «Хула хӳтĕлевçисем Тăван çершывăн ирĕклĕхĕпе пăхăнманлăхĕшĕн кĕрешӳре хăюлăх, çирĕплĕх тата массăллă паттăрлăх кăтартнăшăн» [[Раççей Федерацин Президенчĕ]]н [[2007]] çулхи [[юпа, 8|юпан 8-мĕшĕнчи]] 1345 № хутайĕпе Ржев хулине «[[Вăрçă мухтавĕн хули]]» чыс хисепе тивĕçтернĕ . «Ржев ашваклавĕ» пирки [[Твардовский Александр Трифонович|А. Т. Твардовский]] «[[Я убит подо Ржевом]]» паллă сăвă ăсталать.<ref>[http://www.world-war.ru/article_616.html Я убит подо Ржевом.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103213010/http://world-war.ru/ya-ubit-podo-rzhevom/ |date=2012-01-03 }} А. Раков.</ref> Вăрçăна хутшăннăскер, [[Астафьев Виктор Петрович|В.&nbsp;П. Астафьев]] çыравçă, «[[Прокляты и убиты (роман)|Прокляты и убиты]]» роман авторĕ, шалт çапса каланă: «Эпир вĕсене юхан юн шывĕсемпе вилем тăвĕсем айне турăмăр». [[2009]] çулхи [[нарăс, 23]] [[НТВ]] телеканалĕнче [[Алексей Пивоваров|Алексей Пивоваровăн]] «[[Ржев. Неизвестная битва Георгия Жукова]]» документалă фильмĕн премьерине кăтартнă . Фильма историллĕ мар, çăлкуçсене тĕрĕслемен тесе тиркенĕ. Хашпĕр публицистсемпе историксен шухăшĕпе, фильмра нумай фактсене йăнăш кăтартнă, автор ăна идеологи туйăмĕпе кăна хайланă.<ref>[http://army.lv/ru/Retsenziya-A.Isaeva-na-film-Rzhev.-Neizvestnaya-bitva-Georgiya-Zhukova/1705/4655 Алексей Исаев "Ржев. Неизвестная битва Георгия Жукова" фильма рецензилени] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004161625/http://army.lv/ru/Retsenziya-A.Isaeva-na-film-Rzhev.-Neizvestnaya-bitva-Georgiya-Zhukova/1705/4655 |date=2011-10-04 }}</ref><ref>[http://www.apn-spb.ru/publications/article4935.htm Глеб Таргонский Ржевская битва и «черные копатели» с НТВ ]</ref> == Вуламалли == * ''[[Гланц Дэвид|Гланц Д.]]'' Крупнейшее поражение Жукова. Катастрофа Красной Армии в операции «Марс» 1942 г. — М.: АСТ, Астрель, 2006. — 672 с. — ISBN 5-17-034382-5. * {{кĕнеке |автор = [[Герасимова Светлана Александровна|Герасимова С.А.]] |пай = |пуçелĕк = Ржевская бойня. Потерянная победа Жукова |тăван ят = |каçă = |яваплă = |кăларăм = |вырăн = {{М}} |издательство = Яуза, Эксмо |çул = 2009 |том = |страницçăсем = |страница = 320 |сери = |isbn = 978-5-699-35203-6 |тираж = 4000 }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Commons|Category:Battles of Rzhev}} * [http://www.volk59.narod.ru/Rzhev.htm Ржевшăн çапăçнисем.] * [http://rshew-42.narod.ru Ржевская битва (1941—43). Исследования историков и мемуары генералов] * [https://web.archive.org/web/20121023121428/http://supernovum.ru/public/index.php?doc=71 Çĕнтерӳн тĕп çапăçăвĕ.] * [http://militera.lib.ru/poetry/russian/tvardovsky/02.html [[Твардовский Александр Трифонович|А. Твардовскмн]] «Я убит подо Ржевом» сăвви.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513082246/http://militera.lib.ru/poetry/russian/tvardovsky/02.html |date=2011-05-13 }} * [http://xlt.narod.ru/texts/splinters3.html Данные о раскопках на местах сражений за Ржев.] {{Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи}} [[Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин çапăçăвĕсем]] [[Категори:СССР çапăçăвĕсем]] [[Категори:Германи çапăçăвĕсем]] [[Категори:Ржев çапăçăвĕ (1942-1943)|*]] nnj89erqwsoby3kn5ekyki4h72blmwd 0 25484 879073 875806 2026-11-06T17:30:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879073 wikitext text/x-wiki '''Кури́л утравӗсем́''' — [[Камчатка]] ҫурутравӗпе [[Хоккайдо]] утравӗ хушшинчи [[утрав]], мӑка пӗккипе [[Охотское тинĕсĕ|Охотское тинӗсӗ]] [[Лӑпкӑ океан]]ран уйӑрать. Тӑсӑлӑвӗ — 1200 яхӑн ҫм. Пӗтӗмӗшле лаптӑкӗ — 10,5 пин ҫм²<ref>{{кĕнеке|автор=Российская академия наук. Институт географии РАН. Тихоокеанский институт географии ДВО РАН; Редкол.: Котляков В. М. (председатель), Бакланов П. Я., Комедчиков Н. Н. (гл. ред.) и др.; Отв. ред.-картограф Фёдорова Е. Я.|пуçелĕк=Атлас Курильских островов|вырăн=М.; Владивосток |издательство=ИПЦ «ДИК»|çул=2009|страницăсем=516}}</ref><ref>{{cite web|author=Управление природных ресурсов и охраны окружающей среды МПР России по Сахалинской области.|date=2003|url=http://ecosakh.ru/data/97_Doklad_o_sostoyanii_i_ob_ohrane_OS_Sahalinskoi_oblasti_v_2002_godu.pdf|title=Доклад «О состоянии и об охране окружающей среды Сахалинской области в 2002 году»|publisher=|accessdate=2010-06-21}}</ref><ref>{{cite web|author=|date=|url=http://www.adm.sakhalin.ru/index.php?id=11|title=Сахалинская область|publisher=Официальный сайт губернатора и правительства Сахалинской области|accessdate=2010-06-21}}</ref>. Утравсем икӗ параллельлӗ йӗртен тӑраҫҫӗ: [[Мӑн Курил гряди|Мӑн Курил]] тата [[Кӗҫӗн Курил гряди|Кӗҫӗн Курил]]. Вӗсен шутӗнче 30 пысӑк тата темӗн чуль вӗтӗ утрав. Вӑрҫӑ енчен стратегиллӗ тата экономика паллӑхлӑ шутланать<ref>''Макеев Б.'' «Курильская проблема: военный аспект». [[Мировая экономика и международные отношения]], 1993 год, № 1, стр. 54</ref>. == Утравсен ят-йышӗ == 1 км² лаптӑкран пысӑк утравсен ят-йышӗ, ҫурҫӗртен кӑнтӑралла. [[File:Kuril Island.jpg|thumb|Курил ҫӗр пичӗ]] [[File:Atlasovisland.jpg|thumb|[[Атласов утравӗ]]]] [[File:Onekotan-Kurile-Islands.jpg|thumb|[[Онекотан]]]] [[File:Dolgaya 1.jpg|thumb|Вӑрӑм чул сӑрчӗ ([[Ловушки (чул сӑрчӗ)|Ловушки чул сӑрчӗ]])]] {| class="standard" |- class="highlight" !align=center|Ячӗ !align=center|Лаптӑк,<br /> км² !align=center|Максималлӑ<br /> ҫӳллӗш, м !align=center|Анлӑх !align=center|Вӑрӑмлӑх |- align=center | colspan=5 class="bright"|<big>'''''[[Мӑн Курил йӑранӗ]]'''''</big> |- align=center | colspan=5 class="highlight"|'''''Ҫурҫӗр ушкӑнӗ''''' |- align=right | [[Атласов утравĕ|Атласов]] || 150 || 2339 || 50°52' || 155°34' |- align=right | [[Шумшу]] || 388 || 189 || 50°45' || 156°21' |- align=right | [[Парамушир]] || 2053 || 1816 || 50°23' || 155°41' |- align=right | [[Анциферов утравĕ|Анциферов]] || 7 || 747 || 50°12' || 154°59' |- align=right | [[Маканруши]] || 49 || 1169 || 49°46' || 154°26' |- align=right | [[Онекотан]] || 425 || 1324 || 49°27' || 154°46' |- align=right | [[Харимкотан]] || 68 || 1157 || 49°07' || 154°32' |- align=right | [[Чиринкотан]] || 6 || 724 || 48°59' || 153°29' |- align=right | [[Экарма]] || 30 || 1170 || 48°57' || 153°57' |- align=right | [[Шиашкотан]] || 122 || 934 || 48°49' || 154°06' |- align=center | colspan=6 class="highlight"|'''''Вăта ушкăн''''' |- align=right | [[Райкоке]] || 4,6 || 551 || 48°17' || 153°15' |- align=right | [[Матуа]] || 52 || 1446 || 48°05' || 153°13' |- align=right | [[Расшуа]] || 67 || 948 || 47°45' || 153°01' |- align=right | ''[[Ушишир|Ушишир утравӗсем]]'' || 5 || 388 || — || — |- class="shadow" align=right | [[Рыпонкича]] || 1,3 || 121 || 47°32' || 152°50' |- class="shadow" align=right | [[Янкича]] || 3,7 || 388 || 47°31' || 152°49' |- align=right | [[Кетой]] || 73 || 1166 || 47°20' || 152°31' |- align=right | [[Симушир]] || 353 || 1539 || 46°58' || 152°00' |- align=right | [[Броутон утравĕ|Броутон]] || 7 || 800 || 46°43' || 150°44' |- align=right | ''[[Хура Тăвансем|Хура Тӑвансем утрав]]'' || 37 || 749 || — || — |- class="shadow" align=right | [[Чирпой]] || 21 || 691 || 46°30' || 150°55' |- class="shadow" align=right | [[Брат-Чирпоев]] || 16 || 749 || 46°28' || 150°50' |- align=center | colspan=6 class="highlight"|'''''Кӑнтӑр ушкӑнӗ''''' |- align=right | [[Уруп (утрав)|Уруп]] || 1450 || 1426 || 45°54' || 149°59' |- align=right | [[Итуруп]] || 3318,8 || 1634 || 45°00' || 147°53' |- align=right | [[Кунашир]] || 1495,24 || 1819 || 44°05' || 145°59' |-align=center |colspan=6 class="bright"|<big>'''''[[Кӗҫӗн Курил йӑранӗ]]'''''</big> |- align=right | [[Шикотан]] || 264,13 || 412 || 43°48' || 146°45' |- align=right | [[Полонскин утравĕ|Полонский]] || 11,57 || 16 || 43°38' || 146°19' <!-- |- align=right | ''[[Ванчăксем (утравсем)|Ванчӑксем]]'' || 0,2 || 38 || 43°35' || 146°25'--> |- align=right | [[Симĕс (утрав, Лăпкă океан)|Симӗс]] || 58,72 || 24 || 43°30' || 146°08' |- align=right | [[Остров Танфильева|Танфильева]] || 12,92 || 15 || 43°26' || 145°55' |- align=right | [[Юрий (утрав)|Юрий]] || 10,32 || 44 || 43°25' || 146°04' <!-- |- align=right | ''[[Дёмин утравĕсем|Дёмин]]'' || 0,7 || 34 || 43°25' || 146°10'--> |- align=right | [[Анучин утравĕ|Анучин]] || 2,35 || 33 || 43°22' || 146°00' |} == Флор, фауна == [[File:212 1264 Baklany Shumshu.jpg|thumb|[[Баклансем]] [[Шумшу]] утравӗнче. Хыҫалта — [[Парамушир]] утравӗ: [[Дунькин Пуп]] тӑвӗпе [[Северо-Курильск]] хули.]] == Утравсен кун-ҫулӗ == === XVII ӗмӗр === === XVIII ӗмӗр === === XIX ӗмӗр === [[File:Kuril islands 1893.jpg|thumb|Курил утравӗсем 1893 ҫулхи акӑлчан картти ҫинче]] === XX ӗмӗр === * 1905 ç. [[Вырăс-япун вăрçи|вырӑс-япун вӑрҫинче]] парӑнсан Раҫҫей [[Сахалин]]ӑн кӑнтӑр пайне Японие панӑ. * 1945 ҫ. нарӑс уйӑхӗнче Совет Союзӗ Сахалинпа Курил утравӗсене тавӑрас шутпа, АПШ-па Аслӑ Британи шантарнипе, Японие хирӗҫ вӑрҫа кӗме кӑмӑл тунӑ. * [[1946]] ҫ. [[нарӑс, 2]]. СССР Аслӑ Канашӗн Президиумӑн хутайӗпе Кӑнтӑр [[Сахалин]]па Курил утравӗсене РСФСР шутне кӗртнӗ. * [[1947]]. Япунсемпе айнсене утравсенчен Японие [[депортаци|кӑларса янӑ]]. 17 000 япунпа паллӑ мар шутлӑ айн инкеке лекнӗ. * [[1952]] ҫ. [[чӳк, 5]]. Хӑватлӑ [[цунами]] Курилӑн мӗнпур ҫыранне ҫапнӑ, чи пысӑк инкекӗ [[Парамушир]]а ҫитнӗ. Питӗ пысӑк хум [[Северо-Курильск]] (малт. [[Касивабара]]) хулана пӗтӗмпех шӑлса кайнӑ. Пичетре ҫак катастрофа пирки асӑнма чарнӑ<ref>О. Бондаренко, Неизвестные Курилы М. 1992 стр. 109</ref>. * 1956 ҫ., Совет Союзӗпе Япони официаллӑ икӗ патшалӑха вӑрҫӑран уйӑракан тата Японие [[Хабомаи]]пе [[Шикотан]]а паракан Пӗрлӗхлӗ килӗшӳ тӑваҫҫӗ. Ҫапах та, килӗшӳ ҫине алӑ пусайман: эхер те [[Итуруп]]па [[Кунашир]]шӑн кӗрешме пӑрахсан АПШ Японие [[Окинава]] утравне тавӑрса памастӑп тесе хӑратнӑ<ref>[http://kp.ru/daily/24566/739370/ Японцы просят Медведева не ехать на Курилы] // Сайт газеты [http://kp.ru/ «Комсомольская правда»], 29.09.2010</ref>. == Пӑхӑнуллӑх тавлашӑвӗ == {{Main|Кӑнтӑр Курил утравӗсен пӑхӑнуллӑхӗн тавлашӑвӗ}} == Халӑх йышӗ == Курил утравӗсенче халӑх пур ҫӗрте те пурӑнмасть. Пӗрмаях [[Парамушир]], [[Итуруп]], [[Кунашир]] тата [[Шикотан]] утравӗсенче йӑва ҫавӑрнӑ. 2010 ҫулӑн пуҫламӑшӗнче 19 пурӑнан вырӑн: икӗ хула ([[Северо-Курильск]], [[Курильск]]), хула евӗр паҫҫулкӑ ([[Южно-Курильск]]) тата 16 ял пулнӑ. == Экономика == == Ҫавӑн пекех пӑхӑр == {{commonscat|Kuril Islands}} * [[Раҫҫей-япун хутшӑнӑвӗсем]] == Асӑрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{кĕнеке |пуçелĕк = Атлас Курильских островов |яваплă = Российская академия наук. Институт географии РАН. Тихоокеанский институт географии ДВО РАН; Редкол.: Котляков В. М. (председатель), Бакланов П. Я., Комедчиков Н. Н. (гл. ред.) и др.; Отв. ред.-картограф Фёдорова Е. Я. |вырăн = М.; Владивосток |издательство = ИПЦ «ДИК» |çул = 2009 |страница = 516 |isbn = 978-5-89658-034-8 |тираж = 300 }} == Каҫӑсем == * [http://www.kurilstour.ru/islands.shtml Курил утравӗсен тавралӑхӗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120830003826/http://www.kurilstour.ru/islands.shtml |date=2012-08-30 }} * [http://www.sakhalin.info/kuriles.ru Курил утравӗсен ҫӗн хыпарӗсем] * [http://www.pref.hokkaido.lg.jp/sm/hrt/hopporyodo/rosia1.htm Управление по вопросам Северных территорий общего департамента губернаторства Хоккайдо] * [http://www.sakhalin.ru/Rover/TEXTS/bears.html А. К. Клитин. Субъективные заметки о буром медведе Сахалина и Курильских островов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808181104/http://www.sakhalin.ru/Rover/TEXTS/bears.html |date=2011-08-08 }} * [http://www.forcedmigration.org/video/chishima/ru/ Чишима: границы Сан-Франциско] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110216152209/http://www.forcedmigration.org/video/chishima/ru/ |date=2011-02-16 }} * [http://www.kuriles.ru/ Курил утравӗсем] * [https://web.archive.org/web/20180719113628/http://www.caas.ru/kurili.html#top/ Кӑнтӑр Курил, Итуруп тата Кунашир] * ''Н. А. Гвоздецкий, Н. И. Михайлов.'' [http://tapemark.narod.ru/geograf/6_3_2_6.html Курильские острова]. Физическая география СССР. М., 1978. * ''С. А. Липина'' [http://viperson.ru/wind.php?ID=631930&soch=1 Есть ли у России лишние острова]. Интервью О. Гороховской {{Шаблон:Курил утравӗсем}} {{Раҫҫей Федерацин чиккисем}} [[Категори:Курил утравӗсем| ]] [[Категори:Тавлашуллӑ территорисем]] 927o3xifzsx4yh16whfzu04tp98iznq 0 26022 879079 851133 2026-11-06T18:16:41Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879079 wikitext text/x-wiki [[File:Peace corps logo16.svg|right|thumb|200 px|Лăпкăлăх корпусĕн логотипĕ]]'''Лăпкăлăх корпусĕ''' ({{lang-en|Peace Corps}}) — АПШ правительствин [[АПШ правительствин ирĕклĕ агентствисемпе корпорацисем|ирĕклĕ Федераци агентстви]]. [[1961]] ç. пушăн 1-мĕшĕнче йышăннă, йĕркелĕве АПШ конгресĕ [[1961]] çулхи авăнăн 22-мĕшĕнче тĕнче корпусĕн саккунне (Peace Corps Act, Public Law 87-293) йышăнса ырланă. == Тĕллевĕпе палăртнă ĕçĕсем == == Тĕнчери ĕçлевĕ == == Кун-çулĕ == == Асăрхавсем == {{reflist|2}} == Вуламалли == * Манжулина, О. А. Корпус мира США в России /О. А. Манжулина. //Мировая политика и международные отношения. Выпуск 2. -СПб. : Изд-во СПбГУ, 2001. -С. 22 — 26 * [https://web.archive.org/web/20091218191531/http://peacecorpswriters.org/pages/depts/resources/country.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091218191531/https://web.archive.org/web/20091218191531/http://peacecorpswriters.org/pages/depts/resources/country.html |date=2009-12-18 }} «A Bibliography of Writings by Returned Peace Corps volunteers by Countries of Service» Peace Corps Writers.] * Jahn, GC 1992. Entomology with the Peace Corps in Thailand. ''[[American Entomologist]]'' 38(1):10-11. * Dillon Banerjee. 2000. ''So You Want to Join the Peace Corps: What to Know Before You Go.'' Ten Speed Press, Berkeley, California. == Каçăсем == * [http://www.peacecorps.gov/ Peace Corps website] * [http://old.polit.ru/documents/522354.html Корпус мира попросят из России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090419081223/http://old.polit.ru/documents/522354.html |date=2009-04-19 }} * [http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1029184920 Из России высылают работников Корпуса мира США. «Они ездят по всему свету, обучая людей мыть руки...»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304121427/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1029184920 |date=2016-03-04 }} * [http://www.rpcv.org National Peace Corps Association] * [http://www.PeaceCorpsWiki.com/ Peace Corps Wiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180307201120/http://peacecorpswiki.com/ |date=2018-03-07 }} Collaborative institutional memory * [http://www.peacecorpsjournals.com/manual/ Peace Corps Manual] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825080204/http://www.peacecorpsjournals.com/ |date=2006-08-25 }} Rules and regulations of the agency, obtained by the [[Freedom of Information Act (United States)]] * [http://www.PeaceCorpsJournals.com Worldwide Peace Corps Blog Directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825080204/http://www.peacecorpsjournals.com/ |date=2006-08-25 }} Collection of 4,000+ online journals and blogs from volunteers around the world * [http://knol.google.com/k/andrew-czernek/peace-corps-volunteers/ After Peace Corps]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Summary of the three studies done of Returned Peace Corps volunteers in 1969, 1977 and 1996 * [http://knol.google.com/k/andrew-czernek/peace-corps-impact/ Peace Corps Impact] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091206235405/http://knol.google.com/k/andrew-czernek/peace-corps-impact/ |date=2009-12-06 }} Volunteers comments on their impact, from Peace Corps study, December, 1996 * [http://www.thirdgoal.com/ Third Goal] Peace Corps Stories and Photos * [http://peacecorpswriters.org/ Peace Corps Writers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201210174737/http://peacecorpswriters.org/ |date=2020-12-10 }} * [http://www.PeaceGallery.org/ The Peace Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128134627/http://www.peacegallery.org/ |date=2020-11-28 }} Over 700 photos by Peace Corps volunteers around the world. * [http://www.photosforpeace.org/ Photos for Peace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090604091558/http://www.photosforpeace.org/ |date=2009-06-04 }} Uncommon Travel Photography by Peace Corps volunteers * [http://groups.yahoo.com/group/peacecorps2/ PeaceCorps2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518203939/http://groups.yahoo.com/group/peacecorps2/ |date=2013-05-18 }} An Online Peace Corps Yahoo Community * [http://rpcv.info RPCV.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827161911/http://rpcv.info/ |date=2008-08-27 }} RPCV.info | A website for Returned Peace Corps volunteers * [http://thefederalregister.com/b.p/department/PEACE_CORPS/ Peace Corps Meeting Notices and Rule Changes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061116040110/http://thefederalregister.com/b.p/department/PEACE_CORPS/ |date=2006-11-16 }} from The Federal Register [http://thefederalregister.com/rss/department/PEACE_CORPS/ RSS Feed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113143421/http://thefederalregister.com/rss/department/PEACE_CORPS/ |date=2009-11-13 }} [[Категори:АПШ патшалăх йĕркелĕвĕсем]] [[Категори:Дипломати]] mj7g8qro23c84oet0mnvy3t7hdaa1vm 0 26161 879082 792886 2026-11-06T18:20:13Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879082 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Лазарев}} '''Михаи́л Петро́вич Ла́зарев''' ({{OldStyleDate|14|чӳк|1788 çул|3}}хи, [[Улатимĕр (хула)|Улатимĕр]] — {{OldStyleDate|23|ака|1851 çул|11}}хи, [[Вена (хула)|Вена]], [[Севастополь|Севастопольте]] пытарнă) — [[Раççей|вырăс]] [[флотпуçĕ]] тата [[тинĕс çӳревçĕ|тинĕс çӳревçи]], [[адмирал]] ([[1843]]), [[Таса Гергий орденĕ|IV класлă Таса Георгий орден]] кавалерĕ (1817) тата [[Антарктида|Антарктидăна]] пĕрремĕш уçаканĕ. [[Лазарев Андрей Петрович|Андрей Петрович Лазарев]] вице-адмиралăн пиччĕшĕ. == Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == === Çамрăк çулсенче === == М.П. Лазарев ятне чысласа панă географи объекчĕсем == Халĕ Лазарева чысласа [[:Категори:М. П. Лазарева чысласа панăскерсем|ят панă]]: * [[Сочи]] хулин районĕ — [[Лазаревское]] * [[Лăпкă океан|Лăпкă океанри]] [[Раççейсен утравĕсем]] ушкăнĕнчи [[Матаива|атолл]] * [[Арал тинĕсĕ]]нчи утрав * сăмсахсем: ** [[Амур лиманĕ]]нче ** [[Унимак]] утравĕн çурçĕр енче * [[Япон тинĕсĕ]]нчи бухтăпа порт * [[Кăнтăр океан]]ри [[Лазарев бухти|бухта]] * [[Антарктида|Антарктидăри]] [[Лазарев тăвĕсем|ту тăрăхĕ]] * [[Лазарев шельф пăрлакĕ]] * иккĕ [[поляр станцийĕ|антарктика станцийĕ]]: ** [[Лазарев (антарктика станцийĕ)|Лазарев]] ** [[Новолазаревская (антарктика станцийĕ)|Новолазаревская]] * [[Антарктика|Антарктикăри]] [[Лазарев валакĕ|валак]] * [[Мускав]]ăн [[Кăнтăр Бутово]] районĕнчи [[Адмирал Лазарев урамĕ|урам]] * [[Липецк]]ри [[Адмирал Лазарев урамĕ (Липецк)|урам]]. * [[Севастополь|Севастопольпе]] [[Улатимĕр (хула)|Улатимерти]] Лазарев лапамĕ * Сочи хулинчи Лазарев районĕнчи Лазарев урамĕ * Санкт-Петербургри [[Лазарев адмиралăн çыран хĕрри (Санкт-Петербург)|Лазарев адмиралăн çыран хĕрри]] == Каçăсем == {{commonscat|Mikhail Petrovich Lazarev}} * [http://runivers.ru/doc/portal1/details.php?ID=63273&IBLOCK_ID=63 Акт о глумлении англо-французских захватчиков над могилами русских адмиралов] М. П. Лазарева, В. А. Корнилова, П. С. Нахимова, В. И. Истомина ''1858 год. 23 апреля (11 апреля ст.ст.)'' * [https://web.archive.org/web/20221209181839/http://the100.ru/admirals/page139.html Михаил Петрович Лазарев] * [http://www.rubricon.com/showbigimg.asp?id=245000212 Карта Антарктических экспедиций Лазарева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310231920/http://www.rubricon.com/showbigimg.asp?id=245000212 |date=2007-03-10 }} * [http://sevmb.com/about/smi/p_1_at211_id30/ Герб и экслибрис адмирала Лазарева] {{admiral-stub}}<br /> {{Шаблон:Раççей гидрографи хĕсмечĕ}} [[Категори:Раççей тинĕс çӳревçисем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Улатимĕрте çуралнисем]] [[Категори:Раççей çар морякĕсем]] [[Категори:Раççей империн адмиралĕсем]] [[Категори:Раççей çарпуçĕсем]] [[Категори:Николаевăн вăрçă кĕпернетĕрĕсем]] [[Категори:IV класлă Таса Георгий орден кавалерĕсем]] [[Категори:Тĕнче тавра çулçӳревçисем]] [[Категори:Лапкă океан тĕпчевçисем]] [[Категори:Австралипе Океани тĕпчевçисем]] [[Категори:Антарктика тĕпчевçисем]] [[Категори:Наварино çапăçăвне хутшăннăскерсем]] [[Категори:Марккăсем çинчи пайăр çынсем]] pnfkp7413ugov71b3wmbxpx22108ct7 0 29452 879226 873871 2026-11-07T05:55:36Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879226 wikitext text/x-wiki '''Раймс''' ({{lang-fr|Reims}})- Вель юханшывра вырнаçнă [[Франци]] хули. Халăх йышĕ: 185 пин çын (2009).[[Шампань-Арденсем|Шампань-Арденсем (провинци)]] енре чи пысăк хула. ==Ячĕ== Авалхи Реймс енче нимĕç халăх (урăх çăлкуçра галл халăх) реми пурнăçнă.Римлянсем реми халăхпа туслă пурăнă.Пирĕн ĕмĕр çитменсен 80-мĕш çулта Дурокорторум хула никĕсленĕ.III-мĕш ĕмĕрте хула Реми ячĕпе паллă. ==Кун-çулĕ== III-мĕш ĕмĕрте реми халăх [[тĕн|тĕне]] кĕнĕ. Чылайăш Франци патшасем [[Реймс соборĕ]]нче корона илнĕ:пĕрремĕш - 496 çулта франк халăхĕн ертӳçи [[Хлодвиг]]. * 7 çу уйăхра [[1945]] çулта [[нимĕç]]сем Реймс хулара Капитуляци Хучĕ ал пуснă. == Культура == ==Паллă вырăнсем== [[Ӳкерчĕк:ReimsCathedral-01s.jpg|thumb|right|250px|Раймс соборĕ]] * [[Раймс соборĕ]]; * [[Марс]] хапхисем (3-мĕш ĕмĕр); * Сен-Реми Аббат чиркӳ (17-мĕш ĕмĕр); * Тау Керменĕ (1498 ç); * [[Жанна д'Арк]] паллăкĕ ; * Авто музейĕ (чылайăш Peugeot,Citroen,Renault маркисем). ==Раймса тăванлă хуласем== * {{ялав|Итали}} [[Флоренци]] ({{lang-it|Firenze}}), [[Итали]] * {{ялав|Конго Республики}} [[Браззавиль]] ({{lang-fr|Brazzaville}}), [[Конго Республики]] * {{ялав|Аслă Британи}} [[Кентербери]], ({{lang-en|Canterbury}}), [[Аслă Британи]] * {{ялав|Австри}} [[Зальцбург]], ({{lang-de|Salzburg}}), [[Австри]] * {{ялав|Германи}} [[Аахен]], ({{lang-de|Aachen}}), [[Германи]] * {{ялав|АПШ}} [[Арлингтон (тăрăх, Виргини)|Арлингтон (Виргини)]] ({{lang-en|Arlington}}), [[АПШ]] * {{ялав|Чехи}} [[Кутна Гора]] ({{lang-cs|Kutná Hora}}), [[Чехи]] ==Паллă çынсем== ==Каçăсем== * [http://ville-reims.fr Реймс хулин официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110423194858/http://ville-reims.fr/ |date=2011-04-23 }} * [http://delarina.info/encyclopaedia/city/Reims/ Реймс хули] * [https://web.archive.org/web/19981206011247/http://www.ville-reims.com/ Официальный сайт города Реймс]{{ref-fr}}{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20260126110032/https://www.reims-tourisme.com/ Официальный сайт о туризме в Реймсе]{{ref-fr}}{{ref-en}} * [https://www.inrap.fr/accueil-chercheurs Археологические раскопки Реймса]{{ref-fr}}{{ref-en}} (Национальный институт превентивной археологии, INRAP) * [https://www.cathedrale-reims.com Реймсский собор]{{ref-fr}} {{Жанна д’Арк}} [[Категори:Раймс|*]] [[Категори:Марна департамĕнчи коммунăсем]] [[Категори:Франци супрефектурисем]] ldoatabe5b2yt55x4x6bfuoqh5s4iq8 0 29725 879278 657976 2026-11-07T09:58:17Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879278 wikitext text/x-wiki {{Радиостанци | радиостанци_ячĕ = Студио 54 Нетворк | тулли ячĕ = | логотип = [[Ӳкерчĕк:Radio Studio 54 Network logo.svg|200px]] | хула = [[Локри]], [[Калабри (провинци)|Калабри]], [[Итали]] | патшалăх = {{Flagicon|Italy}} | йыхрав = "Мусăкăн илемлĕхĕ тивретсен те чуна ыраттармасть" / Боб Марли. | формат = | тăтăшлăх = [[FM broadcasting|FM]] 101.8, 102.9, 106.4MHz a [[Reggio Calabria]] Jonica </br> 102, 105.7, 106.3 MHz Reggio Calabria Tirreno, [[Vibo Valentia]], [[Lamezia Terme]] </br> 106.5 [[Crotone]], [[Cosenza]] Tirreno </br> 95.8, 96.2 MHz Cosenza, [[Rende]], [[Savuto]] </br> Crotone 106.5 MHz </br> 95.8 MHZ [[Sibari]]tide, [[Rossano]], [[Corigliano]] </br> 93.5 MHz [[Castrovillari]] </br> 106.5 MHz [[Messina]] </br> 106.3 Mhz [[Lecce]]| | калаçу_вăхăчĕ = | калаçу_зони = {{Flagicon|Italy}}[[Итали]] | тунă = [[Çĕртме, 6]], [[1985]] ç. | хупнă = | пай = | координатсем = | йĕркелевçĕ = | харпăрçă = | ертӳçсем = | сайт = [http://www.studio54network.it/ Студи-54] | on-line_трансляци = [http://share.xdevel.com/scriptshare/streamsolution/playeros/index.php?logobackground=000000&logo=true&autostart=true&height=36&width=380&id=442964986e275016d0e4a3e3ec40e0d6 Studio 54 Network] }} '''Студи-54 радио эрешĕ''' харпăр итал [[Локри]]ре йĕркеленĕ [[радио]] компанийĕ. [[Студи]]-54 кăларăмĕсем [[тăтăшлăх модуляцийĕ]]пе Кăнтăр Италин тăххăр [[провинци]]не ([[Мессина (провинци)|Мессина]], [[Реджо Калабрия (провинци)|Реджио Калабрия]], [[Вибо Валентия (провинци)|Вива Валентия]], [[Катандзаро (провинци)|Катандзаро]], [[Кротоне (провинци)|Кротоне]], [[Лечче (провинци)|Лечче]], [[Потенца (провинци)|Потенца]], [[Салерно (провинци)|Салерно]]) çитсе янăраççĕ. == Кун-çулĕ == Студи-54 радио эрешне 1985 çулхи çĕртмен 6-мĕшĕнче Пьетро Пареттăпа Франческо Массара Radio DJ Studio Club 54 ятпа йĕркелесе янă. Унăн йыхравĕ: "Мусăкăн илемлĕхĕ тивретсен те чуна ыраттармасть" / [[Боб Марли]]. [[Ӳкерчĕк:Radio Studio 54 Angels.jpg|thumb|200px|Studio 54 Angels]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20191225112737/http://www.studio54network.it/ Официаллă сайт] [[Категори:Локри]] [[Категори:Калабри МИХ]] h3cfp0ojlqr0kqa0tqnmxbi2a1gnoh9 0 29802 879035 868968 2026-11-06T14:30:50Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879035 wikitext text/x-wiki {{Христианлăх|Spas vsederzhitel sinay.jpg|150}} '''Авалхи йăлалăх''', '''авалхи тĕн''', '''авалхи правосла́ви''' — 1650-мĕш — 1660-мĕш çулсенчи Никон патриархпа Алексей Михайлович патша пуçланă чиркӳ реформине хирĕçле пулнă Вырăс православи чиркĕвĕ йышĕнчи тĕн юхăмĕсемпе организацисен мĕнпурлăхĕ. Реформа тĕллевĕ — Вырăс православи чиркĕвĕн Турра кĕл тăвас йăлине грек чиркĕвĕнчи пекрех, чи малтанах — Кустантин чиркĕвĕнчи пек йĕркелесси, çак секуляризаци патнелле сулăнтарнă. Хальхи Раççейри чи пысăк авалхи йăлалăх пĕрлешĕнĕвĕ — [[Вырăс православи кивĕ йăлаллă чиркĕвĕ]] йышĕнче пулать. == Авалхи йăлалăх юхăмĕсем == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Ăслăлăх литератури == * Голубинский Е. Е. История русской церкви, Москва, 1900 * Голубинский Е. Е. К нашей полемике со старообрядцами, ЧОИДР, 1905 * Дмитриевский А. А. Исправление книг при патриархе Никоне и последующих патриархах. Москва, «Языки славянской культуры», 2004 * Каптерев Н. Ф. Патриарх Никон и его противники в деле исправления церковных обрядов, Москва, 1913 * Каптерев Н. Ф. Характер отношений России к православному востоку в XVI и XVII вв., Москва, 1914 * Карташов А. В. Очерки по истории русской церкви, Париж, 1959 Авалхи йăлалăх пирки хальхи тĕплĕ ĕçе пĕрремĕш хумри эмигранчĕ С. А. Зеньковский (1907—1990), АПШ-ра тата Германире ĕçленĕ пысăк ăсчах, çырнă: * Зеньковский С. А., Русское старообрядчество, Том I и II, Москва, 2006, Институт ДИ-ДИК, ISBN 5-93311-012-4. О региональной истории старообрядчества в XVII—XVIII и XX в вв. можно узнать в работах * [[Покровский Николай Николаевич (академик)|Покровский Н. Н.]] Антифеодальный протест урало-сибирских крестьян-старо­обрядцев в XVIII в./Отв. ред. С. О. Шмидт. Новосибирск: Наука, 1974. 394 с. * [[Покровский Николай Николаевич (академик)|Покровский Н. Н.]] Урало-сибирская крестьянская община XVIII в. и проблемы старообрядчества // Крестьянская община в Сибири XVII — начала XX в. Новосибирск: Наука, 1977. С. 179—198. * [[Покровский Николай Николаевич (академик)|Покровский Н. Н.]]Старообрядческий рассказ о сталинских репрессиях // Возвращение памяти. Историко-публицистический альманах / Сост. И. В. Павлова. Вып. 2. Ново­сибирск: Сибирский хронограф, 1994. С. 198—211. * [[Покровский Николай Николаевич (академик)|Покровский Н. Н.]] Допрос в 1750 г. в Тобольской консистории старообрядческого священника о. Симеона (Ключарева) о найденных у него письмах // Исторические и литературные памятники «высокой» и «низовой» культуры в России XVI—XX вв.: Сб. научн. тр. — Новосибирск: СО РАН, 2003. — С. 276—287. * [[Покровский Николай Николаевич (академик)|Покровский Н. Н.]]"Путешествие за редкими книгами", Изд. 3-е, дополненное и доработанное. Новосибирск: «Сова», 2005.- 339 стр.[https://web.archive.org/web/20090126033626/http://history.nsc.ru/n-tr.htm] * [http://www.drevnyaya.ru/vyp/2009_1/publ-2.pdf Лавров А. С. Письмо и челобитная Ивана Неронова] //[[Древняя Русь. Вопросы медиевистики]]. 2009. № 1 (35). С. 101—106. * Юхименко Е. М. Выговское старообрядческое общежительство: комплексный подход к изучению// [[Древняя Русь. Вопросы медиевистики]]. 2002. № 2 (8). С. 84-87. * Пигин А. В. «Писание отчасти» против самосожжений — памятник старообрядческой литературы XVII века //[[Вестник церковной истории]]. 2007. № 4(8). С. 101—129. * Корогодина М. В. Два старообрядческих исповедных сборника: новшества в традиционном тексте //[[Вестник церковной истории]]. 2007. № 4(8). С. 130—188. * Агеева Е. А. Старообрядческий епископ Геннадий: между властью духовной и светской //[[Вестник церковной истории]]. 2007. № 4(8). С. 189—214. * Крахмальников А. П. Материалы для каталога сочинений старообрядцев Белокриницкого согласия (до 1917 г.) //[[Вестник церковной истории]]. 2007. № 4(8). С. 215—246. * Минеева С. В. Ранние старообрядческие чудеса преп. Зосимы и Савватия Соловецких //[[Древняя Русь. Вопросы медиевистики]]. 2001. № 3(5). С. 55-61. == Ытти литература == * [http://www.krotov.info/spravki/persons/20person/1874meln.html Ф. Е.&nbsp;Мельников. ''Краткая история древлеправославной (старообрядческой) Церкви''.] * [http://www.semeyskie.ru/en_a.html С. Г.&nbsp;Вургафт, И. А.&nbsp;Ушаков. ''Старообрядчество. Лица, предметы, события и символы.'' Опыт энциклопедического словаря.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080311112441/http://www.semeyskie.ru/en_a.html |date=2008-03-11 }} * С. И. Быстров. Двуперстие в памятниках христианского искусства и письменности. Барнаул: Изд. АКООХ-И «Фонд поддержки строительства Храма Покрова Пресвятыя Богородицы Русской Православной Старообрядческой Церкви»,2001.-114 с, ил. * [https://web.archive.org/web/20250221075311/http://altaistar.ru/images/stories/files/texts/melnikov_kr_ist.zip Федор Евфимьевич Мельников. «Краткая история древлеправославной (старообрядческой) церкви»] * [http://www31.brinkster.com/rpscvolga/zashita.htm Федор Евфимьевич Мельников «В защиту старообрядческой иерархии»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070524194837/http://www31.brinkster.com/rpscvolga/zashita.htm |date=2007-05-24 }} * [http://semeyskie.narod.ru/bibl_meln_sio.html Федор Евфимьевич Мельников «Старообрядчество и обрядоверие»] * «Об именословном перстосложении» Публичные прения Ф. Е. Мельникова и миссионера В.Быстрицкого. * Краткая История о основании старообрядческаго святительскаго престола, состоящаго в Австрии, Львовской губернии Черновецкаго цыркула, в Буковине, близ местечка Сырета, в селе Белой Кринице, в монастыре в 1846 году. * «Правила благочестиваго поведения в доме Божием» * Сокращенный Номоканон * Епископ Михаил (Семенов) «Гигиена духа христианина» * Епископ Михаил (Семенов) «Святая литургия» * Епископ Уральский Арсений (Швецов) «О покаянии перед Богом и священником» * [http://sibirica.su/sunduk/zhitie-protopopa-avvakuma-im-samim-napisannoe/stranitsa-2 «Житие протопопа Аввакума» ] * [http://memoirs.ru/texts/DenisovRS1880T29N9.htm Денисов А. Повесть риторическая о срете в Mocкве слона персидскаго. Послание Андреево с Москвы в общебратство / Сообщ. Н. И. Барсов // Русская старина, 1880. — Т. 29. — № 9. — С. 169—172.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103052128/http://memoirs.ru/texts/DenisovRS1880T29N9.htm |date=2013-11-03 }} * Житие инока Епифания * [http://memoirs.ru/texts/ImperatorP1878.htm Император Павел и старообрядцы / Сообщ. И. Н. Лапотников // Русская старина, 1878. — Т. 22. — № 5. — С. 173—176.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103060734/http://memoirs.ru/texts/ImperatorP1878.htm |date=2013-11-03 }} * История об отцах и страдальцах соловецких, которые за благочестие и святые церковные законы и предания в нынешние времена великодушно пострадали * Книга, называемая СЫН ЦЕРКОВНЫЙ * Книга глаголемая ДОМОСТРОЙ * В. Г. Сенатов «Философия истории старообрядчества» * С. Г. Вургафт, И. А. Ушаков «Старообрядчество. Лица, предметы, события и символы. Опыт энциклопедического словаря» * Л. Ф. Калашников «Азбука демественного пения» * ДОКУМЕНТЫ — История старообрядчества в Нижнем Поволжье в 1930—1940 гг. * Михаил Леонтьев «О РУССКОМ ЗНАМЕННОМ ПЕНИИ» * К. Я. Кожурин. Духовные учителя сокровенной Руси. — СПб.: Питер, 2007. * Т. С. Тулупов. Путь жизни: собрание сочинений. — Самара, 2008. (в составе: «О разделении русской церкви».) == Çавăн пекех == * [[Патриарх Никонăн чиркӳ реформи]] * [[Авалхи йăлалăх Луган облаçĕнче]] * [[Авалхи йăла скичĕсем Чулхула кĕпернинче]] == Каçăсем == {{Commonscat|Old Believers}} * [http://www.rpsc.ru Официальный сайт Митрополии Московской и всея Руси (Русская Православная Старообрядческая Церковь)] * [http://www.staroobrad.ru «СОВРЕМЕННОЕ ДРЕВЛЕПРАВОСЛАВИЕ» — Портал о современном старообрядчестве всех согласий] * [http://www.archipelag.ru/ru_mir/volni/religio_voln/russian_diaspora/ Русская старообрядческая диаспора в странах дальнего зарубежья] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722012631/http://www.archipelag.ru/ru_mir/volni/religio_voln/russian_diaspora/ |date=2012-07-22 }} * [http://www.pereplet.ru/text/estafiev12jun02.html Очерк о жизни старообрядцев в США] * [http://www.sobornik.ru Соборник. Собрание книг кириллической печати. Отсканированные страницы старопечатных книг] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220402054225/https://sobornik.ru/ |date=2022-04-02 }} * [https://web.archive.org/web/20160305005909/http://www.starover.religare.ru/article7886.html ''Ершова О. П.'' «Старообрядчество и власть. Гл. I. Проблема раскола в трудах отечественных ученых»] * [http://www.proza.ru/2008/11/22/402 ''Валериан Чобану'': К старообрядцам] * [http://www.izdrevle.ru Сайт Старообрядческого Покровского Собора в Ростове-на-Дону (Русская Православная Старообрядческая Церковь)] * [http://www.voskres.ru/interview/2rus.htm Два русских меж собою говорят] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511093719/http://voskres.ru/interview/2rus.htm |date=2012-05-11 }}, Беседа с епископом Новосибирским и Всея Сибири старообрядческой митрополии Силуяном * [http://www.chelhistory.ru/content-view-8.html Рассказ о казаке Петре Рамкине] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314010954/http://www.chelhistory.ru/content-view-8.html |date=2012-03-14 }} Рукописный документ 1884 года с «интервью» старообрядца миссионеру * [http://www.starover.lt/ Сайт Древлеправославной Поморской Церкви Литвы] {{Православи}} [[Категори:Христианлăх кун-çулĕ]] [[Категори:Авалхи йăлалăх| ]] ebumkiap4lnqgy56k7u9vl78ohmjpc3 0 30472 879206 876287 2026-11-07T04:07:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879206 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Попов}} {{Кинематографист |ят = Олег Попов |ӳкерчĕк = Oleg Popov 1979d.jpg |анлăшĕ = 270px |ӳкерчĕке ăнлантарни = [[1979]], [[утă, 31]] |çуралнă чухнехи ят = Олег Константинович Попов |çуралнă вырăн = [[Вырубово (Одинцово районĕ)|Вырубово]] ялĕ, [[Кунцево районĕ (Мускав облаçĕ)|Кунцево районĕ]], <br>{{ÇВ|Мускав облаçĕ|Мускав облаçĕнче}}, [[РСФСР]], [[СССР]] |çуралнă вăхăт = [[1930]], [[утă, 31]] |вилнĕ вырăн = [[Ростов-Дон-çинчи]], [[Раççей Федерацийĕ]] |вилнĕ вăхăт = [[2016]], [[чӳк, 2]] |професси = XX ĕмĕрти Раççей, Германи цирк артисчĕ, СССР, Раççей, Германи клоунĕ, актёрĕ, режиссёрĕ |хастар çулсем = 1950-2016 |тĕлĕ = |чыславсемпе парнесем = {{(!}} style="background:transparent" {{!}} {{Туслăх орденĕ|1994}} {{!}}- {{!}} {{Ленин орденĕ|1980}}{{!}}{{!}}{{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}}{{!}}{{!}}{{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}}{{!}}{{!}}{{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{!)}} {{(!}} style="background: transparent" {{!}} {{СССР халăх артисчĕ|1969}}{{!}}{{!}}{{РСФСР халăх артисчĕ|1958}}{{!}}{{!}}{{РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ|1956}}{{!}}{{!}}{{Раççей Федераци Президенчĕн хисеп грамоти|2010}} {{!)}} |киностуди = |[[IMDb]] = ID 0691347 |сайт = http//:www.oleg-popov.com |викиампар = commons:Category:Oleg Popov }} '''Олег Константинович Попо́в''' ([[утă, 31]], [[1930]], [[Вырубово (Одинцово районĕ)|Вырубово]] ялĕ, [[Кунцево районĕ (Мускав облаçĕ)|Кунцево районĕ]], {{ÇВ|Мускав облаçĕ|Мускав облаçĕнче}},[[РСФСР]], [[СССР]] — [[чӳк, 2]], [[2016]], [[Ростов-Дон-çинчи]], [[Раççей Федерацийĕ]]) — [[СССР|совет]] тата [[Германи|нимĕç]] цирк артисчĕ ([[клоун]]), [[актёр]]. [[СССР халăх артисчĕ]] ([[1969]]). [[2016]] ç. чӳк уйăхĕн пуçламăшĕнче Олег Попов [[Ростов-Дон-çинчи]] хулана гастроле кайнă та чӳкĕн 2-мĕшĕн каçĕңче чĕре таппи чарăннипе хăна çуртĕнче вилсе кайнă. == Биографи == === Çамрăклăх === Олег Константинович Попов 1930 çулхи [[утă, 31|утăн 31-мĕшĕнче]] Мускав облаçĕн е [[Кунцево районĕ (Мускав облаçĕ)|Кунцево районĕнчи]] [[Вырубово (Одинцово районĕ)|Вырубово]] ялĕнче çуралнă<ref>[http://rusclown.ru/semya-budushhego-klouna/ Семья будущего клоуна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615153602/http://rusclown.ru/semya-budushhego-klouna |date=2010-06-15 }}</ref> (халĕ ял [[Одинцово районĕ]]нчи [[Одинцово хула тăрăхĕ|Одинцово]] хула тăрăхне керет. Каярах çемье [[Железнодорожный (Балашиха)|Обираловкăна]], маçакăшĕпе мамакăшĕ патне, пурăнма куçнă<ref>Сотникова Н. А. Обираловка и вокруг неё — М. О.: Изд. ОАО «Подольская фабрика офсетной печати», 2012. — 296 с.</ref>, тепĕртакран Мускава, «Динамо» стадионĕ патне куçнă. Ашшĕ хытă ĕçнĕ те 1941 çулта тÿĕрмене лекнĕ. Амăшĕ иккĕмĕш хутчен качча тухнă та хушаматне улăштарнă. [[1943]] çулта Олег [[Правда (издательство)|«Правда» полиграфи комбинатне]] слесаре вĕренме ĕçе кĕнĕ. [[File:Popov 02.jpg|слева|мини|190пкс|О. К. Попов, Марион Баарс акварелĕ.]] Çитес çулта, «Крылья Советов» спорт керменĕнче акробатика кĕтесĕнче вăл цирк вĕрентĕшĕн студенчĕсемпе паллашать, вĕсен репетицисене çӳрет. Çав çултах Олег [[Цирк тата эстрада ӳнерĕн патшалăх вĕрентĕшĕ|Цирк тата эстрада ӳнерĕн патшалăх вĕрентĕшне]] вĕренме кĕнĕ, [[1950]] çулта «пăралук çинчи эксцентрик» профессие илнĕ. === Совет Союзĕнчи карьера === Хăйĕн карьерине [[Эквилибристика|эквилибрист]] пулса пуçланă, «[[Эксцентрика|Эксцентрик]] ирĕклĕ пăралук çинче» (режиссёр-педагог С. Морозов) номерне кăтартнă. [[1951]] çулта кавир клоунĕ евĕр [[Сарăту циркĕ]]нче дебюта тухнă<ref>[http://www.saratov-kultura.ru/theatres/cirk.html Саратовский цирк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923153126/http://www.saratov-kultura.ru/theatres/cirk.html |date=2009-09-23 }}</ref>. Çак [[амплуа]]ра [[Карандаш (клоун)|Карандаш клоун]] ертсе пынă Çамрăксен цирк коллективĕнче ([[1951]]—[[1953]]) хăйĕн пурнăç ĕçне тупнă. Олег Попов «Хĕвел клоунĕ» артист сăнарне калăпланă. Хăйĕн номерĕсенче [[эквилибристика]], [[акробатика]], [[жонглировани]], [[пароди]] цирк ăстайлăхĕсемпе усă курнă, çапах та унăн паллă меслечĕ — [[буффонада|буффонадăпа]] эксцентрика мелĕсемпе хатĕрленĕ антре. Чи лайăх репризисем — «Повар», «Шăхлич», «Пайăрка». === Германие кайни === 1991 çултанпа, раççей гражданлăхĕнчен тухмасăрах<ref>[http://www.aif.ru/culture/person/kloun_oleg_popov_kakoy_zhe_ya_predatel Клоун Олег Попов: «Какой же я предатель?!»]</ref>, [[Эглофштайн]]ре ([[Германи]]) пурăннă, ĕçленĕ<ref name="bbc_3_Nov_2016" />. Хăйĕн цирк программинче, «Телейлĕ Ганс» псевдонимпа ĕçленĕ. 2015 çулхи çĕртме уйăхĕнче, 24 çул Германире пурăннă хыççăн, Раççее килсе курнă; çĕртмен 30-мĕшĕнче [[Сочи циркĕ|сочи циркĕн]] аренинче, иккĕ репризăпа Тĕнчери профессиллĕ «Мастер» цирк парни программинче хутшăннă<ref>{{cite news|url=http://www.kp.ru/daily/26401.4/3276952/|title=«Солнечный» клоун Олег Попов в Сочи: «Комсомолка» дала мне путёвку в жизнь|author=Ольга Сухова, Сергей Кулаков|date=1 июля 2015 г.|publisher=Комсомольская правда|lang=ru|accessdate=2015-07-31}}</ref>. 2015 çулхи раштав уйăхĕнче Санкт-Петербурга, [[Санкт-Петербургри патшалăх пысăк циркĕ|Чинизелли циркне]] реставрациленĕ хыççăн уçнă чухне, çитнĕ <ref>[http://newtimes.ru/articles/detail/105780/ Олег Попов: «Зрители меня уговорили»] // New Times, № 42, 14.12.2015</ref>. Нумай телеярăма, сăмахран, ачасен [[Вăраткăч (телепрограмма)|«Будильник»]] телеярăмне, хутшăннă. Татăшах кинора çапăннă, ытларах [[камео]], цирк спектаклĕсене [[режиссёр]] май хатĕрленĕ. Артист Анăç Европăра совет циркĕн пĕрремĕш гастролĕсене хутшăннă. Çак çӳревсене пула вăл тĕнчери мухтава тивĕçнĕ. [[File:Oleg popov.jpg|мини|280px|Вормсре (Германи) выляни, 2009 çул.]] === Вилĕм === [[2016]] çулхи чӳкĕн пуçламăшĕнче 86-çулхи Олег Попов гастрольпе [[Ростов-Дон-çинчи]] хулана кайнă, унтах чӳкĕн 2-мĕшĕнче каçпа, куçне ĕмĕрлĕхех хупнă. Ростовра унăн «Яланах Хĕвел пултăр!» шоу премьери иртнĕ<ref>{{Cite news|title=СК проверяет обстоятельства гибели Олега Попова в Ростове-на-Дону|author=|url=https://www.rndonline.ru/news/society/item/sledovateli_vyyasnyayut_prichiny_smerti_olega_popova_na_gastrolyakh_v_rostove/|work=RNDonline.ru|date=03.11.2016}}</ref>. По словам директора ростовского цирка, смерть наступила в гостинице; у Попова остановилось сердце<ref>{{cite web|url=http://tass.ru/proisshestviya/3755695|title=СК начал проверку по факту смерти Олега Попова в Ростове-на-Дону|author=|date=03.11.2016|work=|publisher=«Информационное телеграфное агентство России (ИТАР-ТАСС)»|lang=ru}}</ref><ref>[https://news.mail.ru/society/27663138/?frommail=1 «Следователи начали проверку смерти клоуна Олега Попова»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104005312/https://news.mail.ru/society/27663138/?frommail=1 |date=2016-11-04 }}</ref>. По факту смерти начата следственная проверка<ref name="bbc_3_Nov_2016">[http://www.bbc.com/russian/news-37856648 «Следователи начали проверку по факту смерти клоуна Олега Попова»], Би-Би-Си, 3.10.2016</ref>. Арăмĕпе хĕрĕн кăмăлĕпе Попова Германире пытарма йышăннă<ref>https://ria.ru/culture/20161103/1480580710.html</ref>. == Чыславсемпе парнесем == * [[РСФСР халăх артисчĕ]] ([[1958]])<ref>[http://www.ruscircus.ru/sc1958/orden511 О награждении орденами и медалями СССР артистов цирка — В МИРЕ ЦИРКА И ЭСТРАДЫ<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> * [[СССР халăх артисчĕ]] ([[1969]]) * Варшавăри тĕнчери цирк фестивалĕн лауреачĕ, Оскар парни ([[Брюссель]], [[1958]]). * [[1981]] çулта Монте-Карлăри тĕнчери цирк фестивалĕн «[[Ылтăн клоун]]» хисеплĕ хаклавне тивĕçнĕ. * [[Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ]]. * [[утă, 30]], [[2010]]: [[Раççей Федераци Президенчĕн хисеп грамоти]]пе чысланă<ref>[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;1293448 Распоряжение Президента Российской Федерации от 30 июля 2010 года № 506-рп «О награждении Почётной грамотой Президеента Российской Федерации Попова О. К.»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140307034002/http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;1293448 |date=2014-03-07 }}</ref> * [[Туслăх орденĕ (Раççей)|Туслăх орденĕ]] ([[1994]])''<ref>[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;1185101 УКАЗ Президента РФ от 17.12.1994 N 2197"О НАГРАЖДЕНИИ ГОСУДАРСТВЕННЫМИ НАГРАДАМИ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150418024339/http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;1185101 |date=2015-04-18 }}</ref> == Актёр ĕçĕсем == [[File:Oleg Popow.jpg|thumb]] * [[1953]] — [[Арена смелых (фильм)|Арена смелых]] * [[1959]] — [[Косолапый друг (фильм)|Косолапый друг]] * [[1966]] — [[Последний жулик (фильм)|Последний жулик]] — ''клоун Олег Попов'' * [[1967]] — [[Самая высокая (фильм)|Самая высокая]] — ''клоун Олег Попов'' * [[1969]] — [[Похищение (фильм, 1969)|Похищение]] — ''клоун Олег Попов'' * [[1970]] — [[Две улыбки (фильм)|Две улыбки]] * [[1970]] — [[Полчаса на чудеса (фильм)|Полчаса на чудеса]] — ''дядя Маляр'' * [[1970]] — [[Приключения жёлтого чемоданчика (фильм)|Приключения жёлтого чемоданчика]] — ''клоун Олег Попов'' * [[1972]] — [[Карнавал (фильм-ревю)|Карнавал]] — ''Клоун'' * [[1976]] — [[Весёлое сновидение, или Смех и слёзы (фильм)|Весёлое сновидение, или Смех и слёзы]] — ''Маг Универ'' * [[1976]] — [[Мама (фильм, 1976)|Мама]] — ''Упа'' * [[1976]] — [[Синяя птица (фильм, 1976)|Синяя птица]] * [[1979]] — [[Солнце в авоське (фильм)|Солнце в авоське]] — ''клоун Олег Попов'' * [[1986]] — [[Посторонним вход разрешён (фильм)|Посторонним вход разрешён]] * [[2004]] — [[Бункер (фильм, 2004)|Бункер]] — ''адъютант генерала Вейдлинга''<ref>[http://his.1september.ru/view_article.php?ID=200900808 … «Хĕвеллĕ клоун» Олег Попов Вейдлинг генералăн адъютанчĕ рольне вылять]{{Ĕçлемен каçă|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Документалистика == * 1966 — «В городе клоун. Олег Попов в Ленинграде.», «Великие клоуны» документлă цикл, реж. Лия Дербышева. [[Российская центральная киновидеостудия хроникально-документальных и учебных фильмов|Студия ЦСДФ (РЦСДФ)]]. При участии Совэкспортфильм. * 2003 — документлă фильм «Клоуны — Короли смеха. Олег Попов» — Кинофабрика Д. Харитонова, реж. Виктор Голювинов. * {{cite episode |title=Свидание с Олегом Поповым |url=http://tvkultura.ru/video/show/brand_id/27799/episode_id/580570/ |credits=Документальный фильм. ООО «Студия Телеостров». Режиссёр: Виктор Голювинов. Сценарий: Дмитрий Любиков |network=ГТРК «Культура», 2004 |airdate=31.07.2015}} * 2013 — документлă фильм «„Смешная жизнь“ Олега Попова» — Кинокомпания «Студия „Пассажир“», реж. [[Анненский, Андрей Александрович|Андрей Анненский]]. * 2015 — документлă фильм «Я жив!» — Телекомпания «Останкино», реж. Екатерина Наседкина == Вуламалли == * Энциклопедия «Мир цирка», том первый «Клоуны», с.388-397 == Ăсăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://imdb.com/name/nm0691347/ Фильмография IMDb] * [http://www.peoples.ru/art/circus/clown/popov/ Люди] * [http://ya-kloun.ru/oleg-popov/ Олег Попов на сайте ya-kloun.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610055625/http://ya-kloun.ru/oleg-popov/ |date=2011-06-10 }} * [http://www.oleg-popov.com/ Персональная страничка артиста] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101126153329/http://www.oleg-popov.com/ |date=2010-11-26 }} * [http://www.1tv.ru/videoarchive/41573&p=375 Олег Попов. Клоун в изгнании (очень хорошее интервью с Андреем Малаховым)] == Интервьюсем тата статьясем == * [http://kudryats.journalisti.ru/?p=89 Олег Попов: «Где цирк, там и моя родина!» ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224170927/http://kudryats.journalisti.ru/?p=89 |date=2014-02-24 }}(Интервью газете «[[Русская Германия]]», автор — [https://web.archive.org/web/20130921145100/http://kudryats.journalisti.ru/?page_id=145 Евгений Кудряц]) * {{cite web|url=http://www.znat.ru/page,3,117-legend.html|title=Олег Попов — легенда Советского цирка|last=Томас|first=А.|date=19.12.2008|publisher=Журнал «Знать»|accessdate=2009-10-25|archiveurl=http://www.webcitation.org/67lGS7tAd|archivedate=2012-05-19}} * [http://gazeta.aif.ru/online/superstar/86/06_01 За что Олег Попов сидел на скамье подсудимых] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080126193023/http://gazeta.aif.ru/online/superstar/86/06_01 |date=2008-01-26 }} * {{cite web|url=http://www.novayagazeta.ru/data/2010/082/18.html|title=Специально для читателей «Новой» выступают: Олег Попов, его жена и Чудик (маленький бык)|last=Беленькая|first=М.|date=30.07.2010|publisher=[[Новая газета]]|accessdate=2010-07-31|archiveurl=http://www.webcitation.org/65EHr6j2e|archivedate=2012-02-05}} * [http://kudryats.journalisti.ru/?p=17065 Евгений Кудряц. «Как я катал Олега Попова на трамвае»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131205143324/http://kudryats.journalisti.ru/?p=17065 |date=2013-12-05 }} * [http://www.1tv.ru/sprojects_edition/si5685/fi12841 Олег Попов. Клоун в изгнании (Спецвыпуск программы [[Андрей Малахов|Андрея Малахова]][[Пусть говорят (ток-шоу)|«Пусть говорят»]] от 27 декабря 2011 года)] [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] [[Категори:Клоунсем]] [[Категори:Германи цирк артисчĕсем]] [[Категори:СССР цирк артисчĕсем]] [[Категори:Цирк артисчĕсем]] [[Категори:ГУЦЭИ-рен вĕренсе тухнăскерсем]] [[Категори:Германие Раççейрен иммиграиленнĕскерсем]] [[Категори:Германи клоунĕсем]] [[Категори:1930 çулта çуралнисем]] [[Категори:Утăн 31-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2016 çулта вилнисем]] [[Категори:Чӳкĕн 2-мĕшĕнче вилнисем]] q8naji62x63pgklm23pinuwwrnpvpff 0 30664 879273 837390 2026-11-07T09:34:07Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879273 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Soybean.USDA.jpg|200px|мини|справа]] '''Со́я''' ({{lang-la|Glycine}}) - [[Пăрçа йышшисем|Пăрçа йышшисен]] шутне кĕрекен [[Ӳсентăран|ӳсентăрансен]] ăрачĕ. Хĕвелтухăç Азинчен сарăлма пуçланă. Соя [[Тĕс (биологи)|тĕсĕсенчен]] нумайăшĕ - [[тропик|тропиксемпе]] [[субтропик|субтропиксенче]] анлă сарăлнă нумай çул ӳсекен явăнакан ӳсентăрансем. Анчах соя çинчен аса илсен, ялан тенĕ пекех {{bt-ruslat|Культура сои{{!}}|Glycine max|([[L.]]) [[Merr.]]}}<ref>{{ref-ru}} [http://www.agrokultury.ru/rasteniya-dayushhie-belki/soya-kulturnaya-glycine-max/]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Пищевые растения</ref> çинчен калаççĕ. == Ыттисем == [[Ӳкерчĕк:Soybean sprouts.jpg|thumb|right|300px|Пекин супермаркетĕнчи соя калчисем. Хĕрлипе 黃豆 иероглифа палăртнă, чăнах соя каличне палăртса]] Соя калчи вырăнне маш калчисем (''Vigna radiata'', ''Phaseolus aureus'') сутни сайра мар тĕл пулать. == Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{wiktionary|соя}} * [https://web.archive.org/web/20121029021155/http://budzdorov.org/?p=812 Особенности сои] * [http://www.soyworld.ru/about-soya/item/31-geneticheskie-sekrety/'-soi-rasshifrovany/'.html Генетические секреты сои расшифрованы!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121203031029/http://www.soyworld.ru/about-soya/item/31-geneticheskie-sekrety/'-soi-rasshifrovany/'.html |date=2012-12-03 }} * [http://www.gur-mania.ru/index.php?module=elems&id=151 Вред сои] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111012020133/http://gur-mania.ru/index.php?module=elems&id=151 |date=2011-10-12 }} == Вуламалли == * Теплякова, Т. Е. Соя / Т. Е. Теплякова // В сб.: Теоретические основы селекции. Том. III. Генофонд и селекция зерновых бобовых культур (люпин, вика, соя, фасоль) / Под ред.: Б. С. Курловича и С. И. Репьева — С-Пб., ВИР, 1995 — С. 196—217. * Зеленцов С. В. Современное состояние систематики культурной сои Glycine max (L.) Merrill. / С. В. Зеленцов, А. В. Кочегура/ Масличные Культуры. Науч.-техн. бюллетень ВНИИМК. — вып. 1 (134). — Краснодар. — 2006. — С. 34-48. * Енкен В. Б. Соя. /В. Б. Енкен / М. Гос. изд-во с.-х. лит-ры. 1959. — 653 с. * Корсаков Н. И. Соя /Н. И. Корсаков, Ю. П. Мякушко / Л.: ВНИИ растениеводства, 1975. — 160 с. * Петибская В. С. Соя: качество, использование, производство. / В. С. Петибская, В. Ф. Баранов, А. В. Кочегура, С. В. Зеленцов / М.: Аграрная наука. 2001, — 64 с. * Сунь Син-дун. Соя. /Син-дун Сунь/ М.: Сельхозгиз. — 1958. — 248 с. * Hymowitz T. On the domestication of the soybean. /T. Hymowitz/ Economic Botany. — 1970. — Vol. 24. — №. 4. — P. 408—421. * Palmer R.G. List of the genus Glycine Willd. / R.G. Palmer, T. Hymowitz, R.L. Nelson /New York, 1996. — P. 10-13. * Krogdahl, A. Soybean proteinase inhibitors and human proteolitic en-zimes. Selective inactivation of inhibitors by treatment with human gastric juice / A. Krogdahl, H. Holm // J. Nutr. — 1981. — Vol. 111. — P. 2045—2051. * Бенкен, И. И. Антипитательные вещества белковой природы в семенах сои / И. И. Бенкен, Т. Б. Томилина // Науч.-техн. бюлл. / ВИР. — С-Пб., 1985. — Вып. 149. — С. 3-10. == Каçăсем == {{Тырă культурисем}} {{Олива культурисем}} [[Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа]] [[Категори:Олива йышшисем]] [[Категори:Пăрçа йышшисем]] [[Категори:Сидератсем]] [[Категори:Евразири флора]] [[Категори:Австралири флора]] 5nn4qbwwtiyxp1zwxtstovyorofrk5z 0 35673 879003 863495 2026-11-06T12:04:18Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879003 wikitext text/x-wiki {{Википеди уйрăмĕ | код = ky | ячĕ = Кăркăс Википедийĕ | тăван ячĕ = Кыргыз Википедиясы | лого = Wikipedia-logo-ky.png | чĕлхе = [[Кăркăс чĕлхи|Кăркăс]] ([[кириллица]] | ĕçе пуçланă вăхăт = 2002 çулхи çĕртмен 3-мĕшĕ<ref name="main page">[http://ky.wikipedia.org/w/index.php?oldid=1 First currently-kept Main Page of 3 june 2002]</ref> }} '''Кăркăс Википе́дийĕ''' ({{lang-ky|Кыргыз Уикипедиясы}}) — [[Википеди]]н [[кăркăс чĕлхи]]ллĕ уйрăмĕ. Кăркăс уйрăмĕ [[2002]] çулхи [[çĕртме, 3|çĕртмен 3-мĕшĕнче]] уçăлнă<ref name="main page" />. == Статистика == {{CURRENTYEAR}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}} {{CURRENTDAY}} тĕлнелле Википедин Кăркăс уйрăмĕнче {{NUMBEROF|ARTICLES|ky|N}} {{plural:статья}}. Регистрланă {{NUMBEROF|USERS|ky|N}} {{plural:{{NUMBEROF|USERS|pl}}|хутшăнакан}}, вĕсенчен {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|ky|N}} сюлашки 30 кунта епде те пулин ĕç тунă, {{NUMBEROF|ADMINS|ky|N}} {{plural:{{NUMBEROF|ADMINS|ky}}|хутшăнакан}} - администратор. Пĕтĕмпе {{NUMBEROF|EDITS|ky|N}} тӳрлетнĕ. Статья шучĕпе 88 вырăн, тӳрлетӳ шучĕпе 116 вырăн йышăнать. (''24.01.13 тĕлнелле'') == Кун-çулĕ == == Хронологи == * 2012 çул: ** [[Авăн, 14]] — 10 000 статья. ** [[Юпа, 17]] — 15 000 статья. ** [[Чӳк, 6]] — 16 000 статья. ** [[чӳк, 12]] — 17 000 статья. ** [[чӳк, 13]] — 18 000 статья. ** [[чӳк, 24]] — 19 000 статья. ** [[раштав, 9]] — 20 000 статья. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.azattyk.org/content/news/3538860.html В Кыргызстане стартовала Неделя Википедии] — Азаттык, azattyk.org, 8.3.2011. * [http://rus.azattyk.kg/content/wikipedia_in_kyrgyzstan_rus_blog/16794829.html Тынчтыкбек Чоротегин. «Википедия» в Кыргызстане: Мысли вслух о недавних семинарах и встречах о кыргызской «Википедии»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131010060751/http://rus.azattyk.kg/content/wikipedia_in_kyrgyzstan_rus_blog/16794829.html |date=2013-10-10 }} // rus.azattyk.kg, 28.03.2011 * [http://www.azattyk.org/content/kyrgyzstan_wikipedia/24380721.html Википедияда кыргызча маалыматтар көбөйүүдө] — Азаттык, azattyk.org, 3.11.2011. * [http://soros.kg/archives/11305 Более 4000 статей на кыргызском языке появилось в кыргызской Википедии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308214622/http://soros.kg/archives/11305 |date=2016-03-08 }} // soros.kg, 21.12.2011 * [http://kloop.kg/blog/2012/01/05/vikipediya-na-ky-rgy-zskom-uvelichilas-v-tri-raza-za-polgoda/ Элмурат Аширалиев. «Википедия» на кыргызском увеличилась в три раза за полгода] // kloop.kg, 05.01.2012 * [https://web.archive.org/web/20190823102614/http://slovo.kg/?p=6715 Будет кыргызская Википедия] // Общенациональная газета «Слово Кыргызстана», slovo.kg, 14 февраля 2012 * [http://www.knews.kg/ru/society/16884/ 10-летие кыргызскоязычной «Википедии» энтузиасты намерены отметить добавлением 20 тысяч новых статей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130313161957/http://www.knews.kg/ru/society/16884/ |date=2013-03-13 }} // knews.kg, 30 мая 2012 * [http://soros.kg/archives/12145 Представители «Движения кыргызских википедистов» хотят совершить прорыв в количестве статей на кыргызском языке в Википедии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304123603/http://soros.kg/archives/12145 |date=2016-03-04 }} // soros.kg (по сообщению kg.akipress.org), 30.05.2012 {{Тĕрĕк Википедисем}} {{Википедисем 10000—50000}} {{wiki-stub}} k7hmuyu6otqvqny6ywxj7qp4bvpxys7 0 38001 879187 847508 2026-11-07T03:00:56Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879187 wikitext text/x-wiki [[File:Parque Cascavel - panoramio (1).jpg|thumb|Parque Cascavel - panoramio (1)]] '''Патанпаш''', е '''Ципе́рус''' ({{lang-la|Cyperus}})  — {{bt-ruslat|хăях йышшисем|Cyperaceae}} [[йыш (биологи)|ямахатри]] [[Нумайçуллăх ӳсентăран|нумай çул ÿсекен]] [[курăк]]ла ÿсентăрансен пысăк [[рет (биологи)|речĕ]]. «Патанпаш» сăмаха, кулленхи пурнăçра, çавăн пекех, ытти ÿсентăрнсем тĕлешпе те усă курма пултараççĕ. Анчах та ăславра ун пек тума юрамасть. Пурте яланах хăйĕн выранĕнче пулмалла. {{Cleanup}} {{Taxobox | name = Патанпаш | image file = Typha latifolia nf.jpg | image descr = [[Патанпаш]] | regnum = Ӳсентăрансем | divisio = [[Витĕннĕ вăрăллă]] | classis = [[Пĕрчĕрĕклĕ]] | ordo = | familia = [[Патанпаш йышшисем]] | genus = '''Патанпаш''' | latin = ''Typha'' ([[Линней Карл|L.]]) | section name = Тĕссем | section text = * {{Bt-latrus|Typha angustata|aut=[[Bory]] & [[Chaub.]]|}} * {{Bt-latrus|Typha angustifolia|aut=[[L.]]|Ансăр çулçăллă патанпаш}} * {{Bt-latrus|Typha domingensis|aut=[[Pers.]]|}} * {{Bt-latrus|Typha elephantina|aut=[[Roxb.]]|}} :: <nowiki>[</nowiki>[[syn.]] {{Bt-latrus|Typha maresii|aut=Batt.|}}<nowiki>]</nowiki> * {{Bt-latrus|Typha latifolia|aut=[[L.]]|Патанпаш}} * {{Bt-latrus|Typha laxmannii|aut=[[Lepech.]]|Лаксман патанпашĕ}} * {{Bt-latrus|Typha lugdunensis|aut=[[P.Chabert]]|}} :: <nowiki>[</nowiki>[[syn.]] {{Bt-latrus|Typha gracilis|aut=Jord.|}}<nowiki>]</nowiki> * {{Bt-latrus|Typha minima|aut=[[Funck]] [[ex (таксономия)|ex]] [[Hoppe]]|}} * {{Bt-latrus|Typha orientalis|aut=C.Presl|}} | wikispecies = Typha | commons = Category:Typha | itis = 42324 | ncbi = 4732 }} '''Патанпаш ''' ({{lang-la|Typha}}) — [[Патанпаш йышшисем|Патанпаш йышшисен]] çемьинчи нумай çул ӳсекен [[курăк]] пĕртен пĕр ăрачĕ.<ref>[https://differencee.com/kak-proshhe-vsego-otlichit-rogoz-ot-kamysha/ Рогоза хӑмӑшран уйӑрма ҫӑмӑлтарах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002020425/https://differencee.com/kak-proshhe-vsego-otlichit-rogoz-ot-kamysha/ |date=2023-10-02 }}</ref> == Пĕрлехи хыпарсем == [[Шурлăх|Шурлăхра]] ӳсекен çӳллĕ курăксем. [[Çулçă|Çулçисем]] ансăр тата вăрăм. Туни хăмăр початкăпа вĕçленет. Тăрринче аçă [[чечек|чечексем]], аяларах ама чечекĕсем вырнаçнă. {{Биофото|Typha latifolia norway.jpg|left|ш=225|color=#90ee90}} == Усă курни == Мăн тымарĕсенче 15% таран [[крахмал]] тата 2% белок, вĕсем çиме юрăхлă. [[Кавказ|Кавказра]] унтан [[çăнăх]] тăваççĕ, е пĕçерсе çиеççĕ. Çамрăк хунавĕсене пĕçереççĕ, тути [[çумăр курăкĕ]] евĕр. *{{кĕнеке|автор=Куданова З.М.|пуçелĕк=Определитель высших растений Чувашской АССР|ссылка=|место=Чебоксары|издательство=Чуваш. кн.изд-во|год=1965|страницы=51|isbn=}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{wiktionary|Патанпаш}} * {{GRIN|genus|2603}} * {{ЭСБЕ}} [[Категори:Патанпаш]] [[Категори:Еврази флори]] [[Категори:Шурлăх ӳсентăранĕсем]] [[Категори:Хăяхлисем]] o7ihfi9n0fiz3o5chutl9yty37cllqa 0 39953 879112 779206 2026-11-06T20:45:13Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879112 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Мамăкла |тăван çĕлĕк = {{lang-ru|Мамыково}} |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg =54 |lat_min = 38|lat_sec = 21 |lon_deg =50 |lon_min =35 |lon_sec = 59 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх = Мамăкла ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра =Мамăкла ял хутлăхĕ{{!}} Мамăкла |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 1427 |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[вырăссем]] 64%,[[чăвашсем]] 20% (2002) |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84345 |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Мамăкла''', — [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнчи]] чăваш [[ял]]ĕ. == Тавралăхĕ == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="5" style="border: 1px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Пурăнан халăх йышĕ<ref name=autogenerated1>[http://www.ite.antat.ru/articles/punkt_m/m_108.shtm Тутар энциклопедийĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |-bgcolor="#eeeeff" ! çул !! 1782 !! 1859 !! 1897 !! 1908 !! 1920 !! 1926 !! 1938 !! 1949 !! 1958 !! 1970 !! 1979 !! 1989 !! 2002 |- bgcolor="#f7f9ff" | align=center| Çын шучĕ | align=center| 204<ref>Арçынсем</ref> | align=center| 994 | align=center| 1464 | align=center| 1618 | align=center| 1935 | align=center| 1429 | align=center| 1894 | align=center| 1936 | align=center| 1304 | align=center| 1637 | align=center| 1319 | align=center| 1180 | align=center| 1427 |} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Вуламалли== * Мадуров Е.В. Аксу тăрăхĕнчи ойконимсемпе микротопонимсем. Шупашкар, 2003 ==Каçăсем== * <ref name=autogenerated1>[http://www.ite.antat.ru/articles/punkt_m/m_108.shtm Тenfh энциклопедийĕ] {{Ĕçлемен каçă|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} {{Тутарстанри чăваш ялĕсем}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырансем]] 1eoh9mdmwr7upbc5plnr9atnzob3duq 0 48474 879084 767577 2026-11-06T18:33:22Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879084 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Ласточкина Елизавета Гурьевна |Тăван ят = | Ӳкерчĕк = Lastochkina_EG.jpg | Анлăшĕ = 260px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1869]] çулхи [[çĕртме, 5|çĕртмен 5-мĕшĕнче]] |Çуралнă вырăн = |Вилнĕ вăхăт = [[1967]] çулхи [[кăрлач, 1|кăрлачăн 1-мĕшĕнче]] |Вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Мускав|Мускавра}} |Гражданлăх = Раççей империйĕ, [[СССР]] |Ăслăлăх сфери = [[сурдопедагогика]] | Ĕçлев вырăнĕ = Хусанти илтмен тата чĕлхесĕрсен шкулĕ |Альма-матер = Хусанти Мариински хĕрарăм гимназиĕ |Ăслăлăх ертӳçи = |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = сурдопедагог | Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Ылтăн Çăлтăр медалĕ}} {{!}}{{!}}{{Ленин орденĕ}}{{!}}{{!}} {{Ленин орденĕ}} {{!}}{{!}}{{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{!}}{{!}} {{РСФСР тава тивĕçлĕ шкул вĕрентекенĕ}} {{!}} {{!}}} |Сайт = }} ''' Ласточкина Елизавета Гурьевна ''' – (5.6.1869, - 01.01.1967, Мускав}) - вырăс [[сурдопедагогика|сурдопедагогĕ]]. ==Ĕçĕсем== * Ласточкина Е.Г. Основные положения речевого режима в школах для глухонемых// Дефектология.- 1969.- № 3. С. 83. * Ласточкина Е.Г. Методическая записка//Дефектология.- 1969.- № 3. С. 84. * Ласточкина Е.Г. «Воспитание активности глухонемых детей на уроке». * Ласточкина Е.Г. «Внеклассное чтение». * Ласточкина Е.Г. «Словарная работа». ==ВУламалли== * Басова А.Г. Очерки по истории сурдопедагогики.- М.,1965. * Терциева М.В. Е.Г. Ласточкина (к 100-летию со дня рождения)//Дефектология.- 1969.- № 3.- С. 80 – 82. ==Каçăсем== * [https://web.archive.org/web/20081202083020/http://www.uslysh.ru/ru/lastochkina/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202083020/https://web.archive.org/web/20081202083020/http://www.uslysh.ru/ru/lastochkina/ |date=2008-12-02 }} Елизавета Гурьевна Ласточкина] * [http://www.tatarkino.ru/filmofond/view/47.html Фильмофонд / «Ласточкино гнездо» / Государственное Учреждение "Татаркино"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091225070101/http://www.tatarkino.ru/filmofond/view/47.html |date=2009-12-25 }} {{Commons|}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Социализм Ĕçĕн Паттăрĕсем]] efndnx4yf4e7z74gragzo6wsq4scyuz 0 48604 879155 767714 2026-11-06T23:43:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879155 wikitext text/x-wiki {{Юханшыв|Ячĕ =Немига |Нацилле ячĕ = {{lang-be|Няміга}} |Ӳкерчĕк =Niamiha.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни =Немиги коллектăрен унченхи вăрри, [[Свислочь (Березина юппи)|Свислочь]] |Ӳкерчĕк анлăшĕ = |Карттă = nemiga map.jpg |Карттăн алпусни = |Карттăн анлăшĕ = |Тăршшĕ = 4,5 |Бассейн лаптăкĕ = |Бассейн = Свислочь (Березина юппи)/Березина (Тăнăвар юппи анатри)/Тăнăвар/Хура тинĕс |Шыв тăкакĕ = |Виçнĕ вырăн = |Шыв пуçламăшĕ = |Шыв пуçламăшĕн вырнаçăвĕ = |Шыв пуçламăшĕн çӳллĕшĕ = |s_lat_dir =|s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Шыв вăрри = «Центр» коллектор |Шыв вăррин вырнаçăвĕ = [[Минск]] |Шыв вăррин çӳллĕшĕ = |m_lat_dir = N |m_lat_deg =53 |m_lat_min = 54|m_lat_sec =24.22 |m_lon_dir = E |m_lon_deg =27 |m_lon_min =33 |m_lon_sec =16.9 |Юханшыв тайлăмĕ = |Патшалăх = Беларуç |Регион= Минск |Бассейн категорийĕ = |Commmons = }} '''Немига ''' — Беларуç территоринчи юханшыв. [[Минск]] хулинче çер аĕнчи коллектор тăрăх юхать. Юханшыв тăршшĕ 4,5 км. <gallery> File:Nemiga estuary.jpg|Немига вăрри. File:Nemigskaya str1.jpeg|Немига урамĕ. Немига хăмасем айĕнче юхать. 1924 ç. File:Nemigskaya str2.jpeg|Немига урамĕ. Бетон коллектора вырнаçтарма йфвăç хăмасене илне. 1924 ç. File:Nemiga collector.jpg|Немига юханшыва тимĕр бетон коллектора кĕртеççĕ. File:Nemiga ruslo.jpg|Разин такăрлăкĕнче Немига кăштах курăнать. File:Svislach river.jpg|Свислочь тата «Немига» коллекторĕ </gallery> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20160306222754/http://wwii.sasgis.ru/fullmap/?lat=53.894616&lon=27.539141&z=17 Немига на аэрофотоснимках 1941—1944 г.] * [http://incopolis.livejournal.com/176714.html Где протекала Немига: река на современных картах] * [http://minchanin.esmasoft.com/geography/nemiga/zhuk.html Вдоль по Немиге. Вечерний Минск 10.10.1985 г.] * [http://www.expressnews.by/2541.html Тайное русло Немиги. Василь Семашко 06.07.2007 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403114426/http://www.expressnews.by/2541.html |date=2019-04-03 }} * [http://pda.sb.by/post/35221/ Немиги новые берега. СБ 24.12.2009 г.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://archis-minsk.iatp.by/minskmi/article.php?article=2.html Расціслаў Баравы. Да пытання аб летапіснай Нямізе.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050506204353/http://archis-minsk.iatp.by/minskmi/article.php?article=2.html |date=2005-05-06 }}{{ref-by}} * [http://minsk-old-new.com/minsk-2859.htm История реки Немига] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629000215/http://minsk-old-new.com/minsk-2859.htm |date=2017-06-29 }} * [http://pg.zazoid.com/nemiga.html http://pg.zazoid.com/nemiga.html]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://news.tut.by/society/278040.html Где находятся Немиги кровавые берега?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201225011915/https://news.tut.by/society/278040.html |date=2020-12-25 }} {{hydro-stub}} {{Тĕрĕслемен юханшыв}} {{Тăнăвар}} [[Категори:Минск юханшывĕсем]] hf03qdftqouuzc8o0kwj0mivoogl0f8 0 48632 879153 851560 2026-11-06T23:41:10Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879153 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Некрасов <br /> Виктор Платонович |Ӳкерчĕк = В. Некрасов, Париж, декабрь 1978..jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă вăхăт = [[1911]] çулхи [[çĕртме, 17|çĕртмен 17-мĕшĕ]] |Çуралнă вырăн = {{ÇуралнăВырăн|Киев|Киевра}}, [[Раççей империйĕ]] |Вилнĕ вахăт = [[1987]] çулхи [[авăн, 3|авăнăн 3-мĕшĕ]] |Вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Парис|Парисре}}, [[Франци]] |Гражданство = {{USSR}}, {{Ялавлани|Франци}} |Ĕçлев тĕсĕ = [[проза|прозăçă]] |Хастар çулсем = |Направление = [[социаллă реализм]], [[реализм (литература)|реализм]] |Жанр = [[повеç]], [[калав]], [[очерк]] |Ĕçсен чĕлхи = [[вырăс чĕлхи|вырăс]] |Парнесем = {{Сталин парни|1947}} |Чыславсем = {{{!}} {{!}}{{Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ}}{{!!}}{{Хисеп Палли орденĕ}}{{!!}}{{Хăюлăхшăн медаль}}{{!!}}{{Сталинграда хӳтĕленĕшĕн медаль}} {{!}}- {{!}}{{Тăван Çĕршывăн 1941-1945 çç. Аслă вăрçинче Германие çĕнтернĕшĕн медаль}}{{!!}}{{«Тăван Çĕршывăн 1941-1945 çç. Аслă вăрçинче çĕнтерни çирĕм çул» медаль}} {{!}}- {{Ӳнерпе литература орденĕн кавалерĕ}} {{!}}} |Викиампар = |Викивулавăш = }} {{Пĕр хушаматлисем|Некрасов}} '''Ви́ктор Плато́нович Некра́сов''' ([[çĕртме, 17]] [[1911]], [[Киев]] — [[авăн, 3]] [[1987]], [[Парис]]) — вырăс совет çыравçи, диссидент тата эмигрант, иккĕмĕш степеньлĕ [[Сталин парни]] лауреачĕ ([[1947]]). == Кун-çулĕ == [[File:Viktor Nekrasov house.jpg|thumb|right|Киеври Хреçатик урамĕнчи 15 №-ле çурт, кунта 1950—1974 çулсенече Виктор Некрасов пурăннă.]] Виктор Некрасов 1911 çулхи çĕртмен 17-мĕшĕнче [[Киев]]ра тухтăр çемьинче çуралнă. Ашшĕ — Платон Федосеевич Некрасов, амăшĕ — Зинаида Николаевна Некрасова, пиччĕшĕ Коля Некрасов, яш чухнех ăна [[петлюровсем]] çапса вĕлернĕ<ref>Виктор Кондырев. «Все на свете, кроме шила и гвоздя: Воспоминания о В. П. Некрасове. Киев—Париж. 1972—87 гг.» М.: АСТ, 2011 640 стр. ISBN 978-5-17-073243-2, 978-5-271-34487-9. С. 523.</ref>. == Хайлавсем == * «В родном городе». Повесть. М., 1954 * «Первое знакомство». М., 1958 * «Кира Георгиевна». М., 1961 * «Вася Конаков». Рассказы. М., 1961 * Избранные произведения. М., 1962 * «По обе стороны океана» М., 1962 * «Вторая ночь». Рассказы. М., 1965 * «Месяц во Франции». М., 1965 * «Путешествия в разных измерениях». М., 1967 * «В жизни в письмах». 1971. * «Записки зеваки». — «Континент», № 4. 1975 * «Взгляд и нечто». — Там же, № 12-13, 1977 * «По обе стороны стены». — Там же, № 18-19, 1978-79 * «Из дальних странствий возвратясь…» — «Время и мы», № 48-49, 61, 1979-81 * «Сталинград». Франкфурт-на-Майне, «Посев», 1981 * «Саперлипопет, или Если бы да кабы, да во рту росли грибы». Лондон, «OPI», 1983 * «Маленькая печальная повесть». Лондон, «OPI», 1986 === Кăларăмсем === * «[[В окопах Сталинграда]]». Повесть, рассказы. М., «Знамя», М. № 8-10, 1946, «Правда», 1989. То же. М., «Панорама», 2000 * «Маленькая печальная повесть». Проза разных лет. М., 1990 (послесловие Анны Берзер) * «Написано карандашом». Повести, рассказы, путевые заметки. Киев, 1990 * «По обе стороны океана. Записки зеваки. Саперлиполет». М., «Художественная литература», 1991 * «Записки зеваки». Роман. Повесть. Эссе. М., «Слово», 1991 (предисловие [[Эткинд, Ефим Григорьевич|Ефима Эткинда]]) * «В самых адских котлах побывал…». Сборник повестей, рассказов, воспоминаний и писем. М., 1991 (предисловие В. Потресова) === Очерксем === * «Дом Турбиных», «Новый Мир» No 8, 1967 === Радиопа калаçни === * [https://web.archive.org/web/20140608184230/http://photohistory.kiev.ua/media.php?a=1-12 Виктор Некрасов читает «В окопах Сталинграда» на радио «Свобода», в Париже (1982—1983).] === Экранизацисем === * «[[Солдаты (фильм)|Солдаты]]» * «[[Город зажигает огни]]» * «[[Многоточие (фильм)|Многоточие]]» == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.litportal.ru/?a=2299 ЛитПортал — Некрасов] * [http://www.hrono.ru/biograf/nekrasovv.html Хронос] * [http://www.vestnik.com/issues/97/0527/win/volyn.htm Д’Артаньян с улицы Кузнечной] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305034517/http://www.vestnik.com/issues/97/0527/win/volyn.htm |date=2016-03-05 }} * [http://www.mn.ru/issue.php?2005-20-24 Московские новости] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919043355/http://www.mn.ru/issue.php?2005-20-24 |date=2011-09-19 }} * [http://www.svobodanews.ru/content/transcript/160961.html Программа к 95-летию]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110907062825/http://www.tvkultura.ru/news.html?id=105074 Передача о Викторе Некрасове] на телеканале «[[Культура (телеканал)|Культура]]» (цикл «Острова») <!-- * [http://fileshare.in.ua/4110913 д/ф о Викторе Некрасове] /удалено/--> * [http://www.svobodanews.ru/content/transcript/24235464.html Поверх барьеров с Иваном Толстым] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106103748/http://www.svobodanews.ru/content/transcript/24235464.html |date=2012-01-06 }} * [http://www.ng.ru/subject/2011-06-02/1_kleveta.html?mpril Исполняется 100 лет со дня рождения писателя Виктора Некрасова] * [http://www.newizv.ru/society/2011-06-06/145675-prezident-fonda-zashity-glasnosti-aleksej-simonov.html «Гласность в нашей стране есть. Но нас не слышат»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140807123913/http://www.newizv.ru/society/2011-06-06/145675-prezident-fonda-zashity-glasnosti-aleksej-simonov.html |date=2014-08-07 }} * [http://www.tvkultura.ru/news.html?id=706530&cid=178 Сто лет со дня рождения Виктора Некрасова]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} + Видео * [http://scbist.com/gazeta-gudok/9353-20-iyunya-2011-okopnaya-pravda.html Окопная правда. Фронтовик, защищавший Родину, завершил свой жизненный путь в изгнании] * [http://www.famhist.ru/famhist/klasson/004d766d.htm Михаил Классон: Роберт Классон и Мотовиловы. Биографические очерки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029025022/http://www.famhist.ru/famhist/klasson/004d766d.htm |date=2011-10-29 }} ; Тетелри ĕçĕсем * {{lib.ru|http://lib.ru/PROZA/NEKRASOW/}} * [http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&pa=showbook&pid=2027 В. П. Некрасов «Записки зеваки»] * [http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&pa=showbook&pid=1313 В. П. Некрасов читает «Персональное дело коммуниста Юфы», mp3] * [http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&pa=showbook&pid=1281 В. П. Некрасов «Кое-что из жизни (Пичетлеменни)».] Континент N 81, 1994 [[Категори:СССР çыравçисем]] [[Категори:СССР Çыравçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕсем]] [[Категори:XX ĕмĕрти Раççей çыравçисем]] [[Категори:XX ĕмĕрти вырăс çыравçисем]] [[Категори:ССКП пайташĕсем]] [[Категори:Соцреалист-çыравçăсем]] [[Категори:Украина диссиденчĕсем]] [[Категори:Сент-Женевьев-де-Буа çавине пытарнисем]] [[Категори:Украина архитекторĕсем]] 3e56h8bwjf4rg3mmwjwdf42nxr16zvw 0 49218 879147 711950 2026-11-06T23:25:47Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879147 wikitext text/x-wiki {{Кӳлĕ|Ячĕ = Нарочь |Нацилле ячĕ = {{lang-be|Нарач}} |Ӳкерчĕк = Narač - 6.jpg | Ӳкерчĕке алпусни =Нарочь кӳлли çинче |Ӳкерчĕк анлăшĕ = |Координатсем = 54/ 51/9/N/ 26/ 44/ 59/E |CoordScale = 1000000 |Масштаб= |Патшалăх = Беларуç |Регион= |Район=Минск облаçĕ |Тинĕс шайĕнчи çӳллĕшĕ= 165 |Тăршшĕ= 12,8 |Анлăшĕ = |Лаптăкĕ= 79,6 |Калăпăш= 0,71 |Çыран хĕрри тăршшĕ= 41 |Чи пысăк тарăнăш=24,08 |Вăтам тарăнăш = |Минераллав тĕсĕ= |Тăварлăх = |Янкăрлăх = |Шыв пухăмĕн лаптăкĕ =199 |Кĕрекен юханшывсем= |Тухакан юханшыв= Нарочь (юханшыв) |Commmons = Lake Narach |Позици картти= |Позици картти 1 = }} '''Нарочь (кӳлĕ)''' ({{lang-be|Нарач}})- Беларуçри [[Минск облаçĕ]]нчи кӳлĕ. [[Нарочь (юханшыв)|Нарочь]] юханшыв юхса тухать. Лаптăкĕ 79,6 кв. км, калăпăшĕ 0,71 кубла километр. == Галерея == <gallery> Ӳкерчĕк:Narač - 8.jpg|Кăнтар тухăç пайĕчи утрав Ӳкерчĕк:Narač - 7.jpg|Çыран хĕрринчи хăях ӳсет Ӳкерчĕк:Lake Naroch.JPG|Чăнкă çыранĕ </gallery> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{cite web| author=| datepublished=| url=http://www.interfax.by/article/9507| title=Нарочь| publisher=// interfax.by| accessdate=2012-4-23|archiveurl=http://www.webcitation.org/67fzMqVct|archivedate=2012-05-15}} * [https://web.archive.org/web/20240619152257/http://www.naroch.com/download_files/o_nas/vodnye_obekty/ozera/new-133_oz._naroch.pdf Озеро Нарочь на сайте Национального парка «Нарочанский»] {{hydro-stub}} {{Тĕрĕслемен кӳлĕ}} [[Категори:Кӳлĕсем алфавитпа]] [[Категори:Беларуç кӳллисем]] lgpl3f8uxb0t0jxjkuk8b9rr2ug6dfk 0 49249 879214 712377 2026-11-07T04:33:39Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879214 wikitext text/x-wiki {{Кӳлĕ|Ячĕ = Псков кӳлли |Нацилле ячĕ = {{lang-et|Pihkva järv}} |Ӳкерчĕк = Pihkva jarv location.png | Ӳкерчĕке алпусни = |Ӳкерчĕк анлăшĕ = |Координатсем = 58.004518/N/28.01195/E |CoordScale = 1000000 |Масштаб= |Патшалăх = Раççей/Эстони |Регион= Псков облаçĕ/Пылвамаа/ |Район= |Тинĕс шайĕнчи çӳллĕшĕ= 30 |Тăршшĕ= 40 |Анлăшĕ = 19 |Лаптăкĕ= 709 |Калăпăш= |Çыран хĕрри тăршшĕ= |Чи пысăк тарăнăш=5,3 |Вăтам тарăнăш = 3 |Минераллав тĕсĕ= |Тăварлăх = |Янкăрлăх = |Шыв пухăмĕн лаптăкĕ = |Кĕрекен юханшывсем=[[Великая (юханшыв, Псков кӳллине кĕрет)|Великая]] |Тухакан юханшыв= |Commmons = |Позици картти= Псков облаçĕ |Позици картти 1 =/Эстони }} '''Псков кӳлли''' ({{lang-et|Pihkva järv}})- Раççей, Эстони территоринчи кӳлĕ. [[Великая (юханшыв, Псков кӳллине кĕрет)|Великая]] юханшывсем юхса кĕреççĕ. юханшыв юхса тухать. Лаптăкĕ 709 кв. км<ref>[http://www.licensing.pskov.ru/activity/water/about Государственный комитет Псковской области по природопользованию и охране окружающей среды. Географическое описание региона] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331124105/http://www.licensing.pskov.ru/activity/water/about |date=2022-03-31 }}</ref> . Ячĕ Псков хулипе çыхăннă <ref name="Географические названия мира">''Поспелов Е. М.'' Географические названия мира: Топонимический словарь.— 2-е изд., стереотип.— М.: Русские словари, ООО «Издательство Астрель», ООО «Издательство АСТ», 2001</ref>. ==Галерея== <gallery perrow=2 widths="250px" heights="200px"> Ӳкерчĕке:Псковское озеро у Видовичи.jpg|Псков кӳлли [[Псков облаçĕ]]н [[Псков районĕ]]ĕнчи [[Видовичи]] ялĕ патенчен пăхсан Ӳкерчĕке:Молгово у озера.jpg|Псков кӳлли [[Псков облаçĕ]]н [[Псков районĕ]]ĕнчи [[Молгово]] ялĕ патенчен пăхсан Ӳкерчĕке:Псковское озеро у Молгово.jpg|[[Молгово]] ялĕ патĕнчи çыран. </gallery> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{hydro-stub}} {{Тĕрĕслемен кӳлĕ}} [[Категори:Кӳлĕсем алфавитпа]] [[Категори:Псков облаçĕн кӳллисем]] [[Категори:Эстони кӳллисем]] [[Категори:Чикĕ кӳллисем]] 5zp8szgxqtlppirpub95rhvag7rzw5k 0 49250 879212 797819 2026-11-07T04:32:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879212 wikitext text/x-wiki {{Кӳлĕ|Ячĕ = Псков-Чудь кӳлли |Нацилле ячĕ = {{lang-et|Peipsi-Pihkva järv}} |Ӳкерчĕк = Lake Peipus, LandSat-8, 2016-10-20.jpg | Ӳкерчĕке алпусни =Псков-Чудь кӳлли космосран. Çурçĕр (çӳлти) пайĕ — Чудь кӳлли, кантăр — Псков кӳлли. |Ӳкерчĕк анлăшĕ = |Координатсем = 58/40/36/N/27/29/30/E |CoordScale = 1000000 |Масштаб=1000000 |Патшалăх = Раççей/Эстони |Регион= Псков облаçĕ/Ленинград облаçĕ |Район= |Тинĕс шайĕнчи çӳллĕшĕ= 30 |Тăршшĕ= |Анлăшĕ = 50 |Лаптăкĕ= 3555 |Калăпăш= 25 |Çыран хĕрри тăршшĕ= 520 |Чи пысăк тарăнăш=15 |Вăтам тарăнăш = 7,1 |Минераллав тĕсĕ= |Тăварлăх = |Янкăрлăх = |Шыв пухăмĕн лаптăкĕ =0 |Кĕрекен юханшывсем=[[Великая (юханшыв, Псков кӳллине кĕрет)|Великая]], [[Эмайыги]] |Тухакан юханшыв= Нарва (юханшыв) |Commmons = Lake Peipus |Позици картти= Раççей Çурçĕр-Анăç ФО |Позици картти 1 = }} '''Псков-Чудь кӳлли''' <ref>— [http://priroda.pskov.ru/fishery Рыбный промысел / Водные биоресурсы // Государственный комитет Псковской области по природопользованию и охране окружающей среды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140522024232/http://priroda.pskov.ru/fishery |date=2014-05-22 }} <br /> — [http://pskovfish.ru/index.htm Рыбы и озёра Псковской области] <br /> — [http://www.culture.pskov.ru/ru/objects/object/50/ Достопримечательности Псковской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140721065538/http://www.culture.pskov.ru/ru/objects/object/50/ |date=2014-07-21 }} <br /> — [http://www.skitalets.ru/books/pskovskie_ozera/ Лесненко В. К. Псковские озёра — Л., Лениздат, 1988] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406140844/http://skitalets.ru/books/pskovskie_ozera/ |date=2016-04-06 }} <br /> — Лесненко В. К., Абросов В. Н. Озера Псковской области. — Псков, 1973<br /> — [http://window.edu.ru/resource/125/22125/files/pspu038.pdf В. К. Лесненко Природные ресурсы Псковской области, их рациональное использование — Псков, ПГПИ, 2002] <br /> — [http://prj-pgpu.narod.ru/prj_1_13.pdf Лебедева О. А. Экосистема дельты реки Великой и её влияние на Псковско-чудское озеро] // [http://prj-pgpu.narod.ru/PRJ/PRJ.htm Природа и экология. — Псковский региональный журнал (ПРЖ), № 1 Псков, ПГПУ, 2002—172 с.]<br /> — [http://www.krc.karelia.ru/doc_download.php?id=4438&table К. В. Воробьев Генезис озерных котловин Псковской области]</ref> ({{lang-et|Peipsi-Pihkva järv}})- Раççей, Эстони территоринчи кӳлĕсен комплексĕ. [[Великая (юханшыв, Псков кӳллине кĕрет)|Великая]], [[Эмайыги]] юханшывсем юхса кĕреççĕ. Нарва (юханшыв) юханшыв юхса тухать. Лаптăкĕ 3555 кв. км, калăпăшĕ 25 кубла километр. Виçе кӳлĕрен тăрать: [[Псков кӳлли]] ({{lang-et|Pihkva järv}}), [[Чудь кӳлли]] ({{lang-et|Peipsi järv}}) тата вĕсене çыхантаракан [[Ăшă кӳлĕ]] ({{lang-et|Lämmijärv}}). {| class="standard" align="right" |+Европăн чи пысăк кӳллисем<ref name="Атлас океанов">Атлас океанов. Термины, понятия, справочные таблицы. — М.: ГУНК МО СССР, 1980. С. 140—147.</ref> ! Кӳлĕ ! Лаптăкĕ, км² ! Калăпăш,<br />км³ !Вырнаçни- (çĕршыв) |- |[[Ладога кӳлли|Ладога]] |17&nbsp;700 |908 |{{Раççей ялавĕ}} |- |Онега кӳлли |9720 |285 |{{Раççей ялавĕ}} |- |[[Венерн]] |5550 |180 |{{Швеци ялавĕ}} |- |Псков-<br />Чудь |3550 |25,2 |{{Раççей ялавĕ}}<br />{{Эстони ялавĕ}} |- |[[Веттерн]] |1900 |72 |{{Швеци ялавĕ}} |- |[[Сайма]] |1800 |36 |{{Финлянди ялавĕ}} |- |[[Шурă кӳлĕ (Вологда облаçĕ)|Шурă]] |1290 |5,2 |{{Раççей ялавĕ}} |- |[[Выгозеро]] |1140 |7,1 |{{Раççей ялавĕ}} |- |[[Меларен]] |1140 |10,0 |{{Швеци ялавĕ}} |- |[[Пяйянне]] |1065 |... |{{Финлянди ялавĕ}} |- |[[Ильмень]] |1200 |12,0 |{{Раççей ялавĕ }} |- |[[Инари (кӳлĕ)|Инари]] |1000 |28,0 |{{Финлянди ялавĕ}} |} <gallery> Ӳкерчĕк:Peipsi vesi.jpg Ӳкерчĕк:Peipsi.jpg|center Ӳкерчĕк:LakePeipus02.JPG Ӳкерчĕк:Fragmites communis.jpg Ӳкерчĕк:Peipsi jarv2.jpg Ӳкерчĕк:Peipsi jarv3.jpg Ӳкерчĕк:Kallaste-Peipussee.JPG </gallery> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.culture.pskov.ru/ru/objects/object/50/ Псковско-Чудское озеро. Общий очерк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140721065538/http://www.culture.pskov.ru/ru/objects/object/50/ |date=2014-07-21 }} * [http://pskovfish.ru/maps.htm Карты Псковско-Чудского озера] * [https://web.archive.org/web/20160428222421/http://navytech.ru/Chudskoe-Pskovskoe_lake.html Карты Чудско-Псковского озера] * ''Соколов А. А.'' [http://abratsev.narod.ru/biblio/sokolov/p1ch17d.html Гидрография СССР]. Л.: Гидрометеоиздат, 1952. * [http://www.outdoors.ru/abc/abc2139.php Энциклопедия туриста. Чудско-Псковское озеро] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713165759/http://www.outdoors.ru/abc/abc2139.php |date=2017-07-13 }} * [http://www.traveltours.ru/spb/articles/countries/russia/resorts/lenobl/ivangorod/narva/ Ивангород: Нарвские водопады] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304031521/http://www.traveltours.ru/spb/articles/countries/russia/resorts/lenobl/ivangorod/narva/ |date=2016-03-04 }} * [http://arhiv.ivangorod.ru/econ/SuPortNet/str01.htm Исследование ситуации по портам на реке Нарва] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221740/http://arhiv.ivangorod.ru/econ/SuPortNet/str01.htm |date=2016-03-03 }} * [http://pskovfish.ru/ozera.htm Озера Псковской области] * [https://web.archive.org/web/20230727022704/http://licensing.pskov.ru/docs/20091023141715.ppt Двухстороннее и трехстороннее транспограничное сотрудничество] * [http://www.hot.ee/eastregion/prit/geog.htm Эстонский сайт Причудье] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160917155215/http://www.hot.ee/eastregion/prit/geog.htm |date=2016-09-17 }} * [http://www.peipsirannik.info/ Чудское побережье] * [http://prinarovie.narod.ru/pritkpskov.htm Причудье. Дорога на Псков] {{hydro-stub}} {{Тĕрĕслемен кӳлĕ}} [[Категори:Кӳлĕсем алфавитпа]] [[Категори:Эстони кӳллисем]] [[Категори:Псков облаçĕн кӳллисем]] 3k8y7fl1mqcpguh0xmije8r8fdadsmt 0 51027 879144 861969 2026-11-06T23:01:52Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879144 wikitext text/x-wiki '''Мускав кĕперĕ''' (''Мускав кĕпер каçăвĕ, Çурçĕр кепер каçăвĕ'') ({{lang-uk|Моско́вський міст}})&nbsp;— [[Киев]]ри [[Тăнăвар]] урлă автотранспорт [[кĕпер]]ĕсенчен пĕрри. Проектри ячĕ &nbsp;— '''Çурçĕрти''', çаплах хăшпĕр çăлкуçсенче<ref>Архитектурно-исторический очерк «Киев». — Киев: Будівельник, 1982.</ref> Çурçĕр кепер каçăвĕпе пĕрлех Мускав кĕперĕ теççĕ. Проектăн тĕп инженерĕ&nbsp;— [[Фукс Георгий Борисович|Георгий Борисович Фукс]]<ref name="Фукс">[http://www.archive.gov.ua/ukr/category/Fuksgeorgiy.html Центральный государственный научно-технический архив Украины: Фукс Георгий Борисович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923173132/http://www.archive.gov.ua/ukr/category/Fuksgeorgiy.html |date=2015-09-23 }} {{ref-ua}}</ref>. Пректăн тĕп архитекторĕ — [[:ru:Добровольский,_Анатолий_Владимирович|Анатолий Владимирович Добровольский]]. * 1976 çулхм раштавăн 3-мĕшĕнче уçăлнă. * Кĕпер пилонĕн çӳллĕшĕ — 119 м. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{commonscat|Moscow Bridge}} * [http://wek.kiev.ua/wiki/index.php/Московський_міст WWW Энциклопедия Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070809065527/http://wek.kiev.ua/wiki/index.php/%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%82 |date=2007-08-09 }} * [https://web.archive.org/web/20170830043450/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=42529 Страница моста на SkyscraperPage] {{ref-en}} * [http://maps.google.com/maps?hl=en&ie=UTF8&om=1&z=15&ll=50.491371,30.538216&spn=0.011658,0.029182&t=h Спутниковый снимок на карте Google] * [http://test.interesniy.kiev.ua/old/architecture/buildings/120 Экскурсии по Киеву]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Киеври Тăнăвар урлă кĕперсем}} [[Категори:Вант кĕперĕсем]] [[Категори:1976 çулта уçăлнисем]] ioosc1wjow85jn8576mmkfwfy8hp1s6 0 51242 879236 851968 2026-11-07T06:25:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879236 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Родионов}} {{Театр ĕçченĕ |Ят = Родионов Виктор Иосифович |Ӳкерчĕк = |Çуралнă вăхăт = [[1924]], [[утă, 22]] |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Сĕнтĕрвăрри|Сĕнтĕрвăррире}}, Шупашкар уесĕ, [[Чăваш АО|Чăваш Ен]] (халĕ — Чăваш Республики) |Вилнĕ вăхăт = [[1987]], [[çу, 19]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, {{ВВ|Чăваш Республики|Чăваш Енре}}, [[СССР]] |Гражданлăх = {{URS}} |Профессия = XX ĕмĕрти совет чăваш актёрĕ, режиссёрĕ |Театр = [[Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ|ЧПАДТ]] |Чыславсем = {{РСФСР халăх артисчĕ|1980}} {{Станиславский ячĕллĕ патшалăх парни|1971}} }} '''Виктор Иосифович Родионов''' ([[1924]] çулхи [[утă, 22|утăн 22-мĕшĕ]], [[Сĕнтĕрвăрри]] хули, [[Сĕнтĕрвăрри районĕ]], [[Чăваш АО]], РСФСР — [[1987]] çулхи [[çу, 19|çăвăн 19-мĕшĕ]], [[Шупашкар]], [[Чăваш АССР]]) — чăваш совет театр актёрĕ, мусăкçă, диктор, пĕрлĕх ĕçченĕ. РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1975), РСФСР халăх артисчĕ (1980), Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1951), чăваш халăх артисчĕ (1968)<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=3963 Чувашская энциклопедия]</ref><ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/rodionov-viktor-iosifovich/ Деятели культуры и искусства : Артисты и музыканты : Родионов Виктор Иосифович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001211256/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/rodionov-viktor-iosifovich/ |date=2020-10-01 }}</ref>. == Кун-çулĕ == Вăл Чăваш автономи облаçне кĕнĕ [[Сĕнтĕрвăрри]] хулинче [[1924]] çулхи [[утă, 22|утăн 22-мĕшĕнче]] пачăшкă кил йышĕнче çуралнă. Шкул çулĕсем Шупашкар районĕнчи Шĕмшер ялĕнче иртнĕ. 1941 çулта [[Шупашкарти мусăк училищи]]нче вĕренсе тухнă хыççăн чăваш театрĕнче ĕçлеме тытăннă. Мускаври А. Луначарский ячĕллĕ театр ӳнерĕн патшалăх институчĕн чăваш студинче пĕлӳ пухса таврăнсан [[Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ|Чăваш патшалăх драма театрĕнче]] ĕçлет. Унта вăл хăйĕн ĕмĕрĕ тăршшипех - пурĕпе тăваттă теçетке çул - тăрăшать. Çав тапхăрта сцена ăсти 350 ытла роле сăнарлать. Яш чухнех вал [[чăваш чĕлхи]]не çине тăрсах алла илет. Театрти ĕç-пуçа пăрахмасăрах Виктор Иосифович 11 çул хушши Чăваш республикин тата Шупашкар хулин телерадио дикторĕ вырăнне йышăннă. Пĕрмаях радио- тата телелартăмсене тата фильмсене чăвашла сасă кĕртес ĕçе хутшăннă. Родионовăн мусăк хайлавĕсене Чăваш патшалах театрĕнчи 21 спектакле кĕртнĕ. 1954–68 тата 1970–86 çулсенче – Пĕтĕм Раççейри театр пĕрлĕхĕн Чăваш уйрăмĕн председателе. == Чыславсемпе парнесем == * Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1951) * Чăваш халăх артисчĕ (1968) * РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1975) * РСФСР халăх артисчĕ (1980) * К.С. Станиславский ячĕллĕ РСФСР патшалăх парни (1971) * «Хисеп палли» орден, * Виктор Родионов урамĕ (Шупашкар). == Вуламалли == * Романов П.В., "Студийцы". Шупашкар, 1982 * Вдовцева Л.П. "Талант – всегда загадка" Шупашкар, 1984. * [[Романов Павел Викторович|Романов, П.В.]] [http://books.google.ru/books/about/%D0%A1%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D1%86%D1%8B.html?id=IOjNHAAACAAJ&redir_esc=y Студийцы.— Чебоксары: Чуваш.кн.изд-во, 1982.— С91.] * [http://www.proza.ru/avtor/vdovseva Вдовцева, Людмила Пахомовна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427004151/http://www.proza.ru/avtor/vdovseva |date=2016-04-27 }}. Для театра рожденный: очерк о творчестве артиста Родионова Виктора Иосифовича /[http://www.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis&Itemid=62&I21DBN=EKNB_PRINT&S21FMT=FULLW_PRINT&I21DBNAM=EKNB&S21CNR=500&S21COLORTERMS=0&C21COM=S&S21SRW=&S21ALL=%28%3C.%3EMFN%3D47093%3C.%3E%29&SAME_SEARCH=&FT_PREFIX=K=&FT_DISTANCE=&FT_PARAMS=&FT_NEAR_MFN Людмила Вдовцева// Талант — всегда загадка: очерки,— Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 1984.— С.34-С.55.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421024328/http://www.nbchr.ru/index2.php?option=com_irbis&Itemid=62&I21DBN=EKNB_PRINT&S21FMT=FULLW_PRINT&I21DBNAM=EKNB&S21CNR=500&S21COLORTERMS=0&C21COM=S&S21SRW=&S21ALL=%28%3C.%3EMFN%3D47093%3C.%3E%29&SAME_SEARCH=&FT_PREFIX=K=&FT_DISTANCE=&FT_PARAMS=&FT_NEAR_MFN |date=2016-04-21 }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://hypar.ru/cv/viktor-rodionov-epe-layah-artist-pulatapah Виктор РОДИОНОВ: "Эпĕ лайăх артист пулатăпах..."] * [http://www.cheboksary.ru/culturen/26082014/page36123.htm В Чувашском драматическом театре прошел вечер памяти Виктора Иосифовича Родионова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926120633/https://www.cheboksary.ru/culturen/26082014/page36123.htm |date=2019-09-26 }} * [http://chuvash.org/news/6752.html Чăвашла хăй тĕллĕн вĕренсе халăха тыткăнланă артистăн асăну каçĕ] * [http://vdovseva.livejournal.com/5022.html Для театра рожденный. Виктор Иосифович Родионов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926120624/https://vdovseva.livejournal.com/5022.html |date=2019-09-26 }} * [http://www.cheboksary.ru/culturen/21082014/page35981.htm В чувашском драмтеатре пройдет вечер-воспоминание выдающегося актера Виктора Родионова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926120641/https://www.cheboksary.ru/culturen/21082014/page35981.htm |date=2019-09-26 }} [[Категори:Актёрсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Утăн 22-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1924 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çăвăн 19-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1987 çулта вилнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:К. В. Иванов ячĕллĕ ЧПАДТ]] es1y7ecnvysqwyljai9v3hqvws9x250 0 51964 879160 851932 2026-11-07T00:01:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879160 wikitext text/x-wiki {{Мусăкçă | Ят = Никколо Паганини | Алпусни = | Паллă = | Фото = NiccoloPaganini.jpeg | Фото_ăнлантарăвĕ = Никколо Паганини, [[Жан Огюст Доминик Энгр|Энгр]] ÿкерчĕкĕ | Тулли_ят = Никколо Паганини | Çуралнă_вăхăт = [[1782]] çулхи [[Юпа, 27|юпа уйăхĕн 27-мĕшĕ]] | Çуралнă_вырăн = {{ÇуралнăВырăн|Генуя}}, Генуя республики | Вилнĕ_вăхăт = [[1840]] çулхи [[Çу, 27|çу уйăхĕн 27-мĕшĕ]] | Вилнĕ_вырăн = {{ВилнĕВырăн|Ницца}}, Сардини патшалăхĕ | Хастар_çулсем = | Патшалăх = [[Итали]] | Профессисем = кĕвĕ хайлавçи тата вылакан | Инструментсем = [[Сĕрме купăс]], гитара, мандолина, [[альт]] | Жанрсем = | Суя ятсем = | Ушкăнсем = | Пĕрлĕ ĕçлĕх = | Тăмхасем = | Сайт = }} {{Çӳрев |Тема = Никколо Паганини |Викиампар= Никколо Паганини }} '''Никколо Паганини''' ({{lang-it|Niccolò Paganini}}, 27 юпа [[1782]], Генуя - 27 çу [[1840]], [[Ницца]]) — итал сĕрме купăсçи, гитара вылявçи тата кĕвĕ хайлавçи. [[XVIII ĕмĕр|XVIII]]-[[XIX ĕмĕр|XIX]] ĕмĕрсенчи кĕвĕ кун-çулĕн чи пайăр çыннисенчен пĕри. == Кун-çулĕ == Ултă çултанах Паганини сĕрме купăспа вылянă, тăххăртах Генуяри концертра пысăк ăнăçуллăн вылянă. Ача çулĕсенче сĕрме купăс валли темиçе хайлав çырнă, вĕсем çав териех кăсăк пулнă пирки хăйĕнсĕр пуçне вĕсене никам та выляйман. 1797-мĕш çулта вăл ашшĕпе пĕрле Ломбарди тăрăх концертсем парса çул çÿрет. Унăн чапĕ инçете сарăлать. Кĕçех вăл ашшĕн алли айĕнчен тухать. Япăхса пурăнни сывлăхне те пĕтерет, ятне те ярать. Анчах та унăн пултарулĕхĕпе чапĕ унăн тăшманĕсене хытă кĕвĕçтерет, ăна май килнĕ таран усал тума тăрăшаççĕ. Ниме те пăхмсăр унăн чаплă ячĕ сарăлать, ытларах та [[Германи]]ре, [[Франци]]пе [[Англи]]не кайса килсен. Германире ăна барон ятне те парса тиаĕçтереççĕ. Венăра нимĕнле артист та унăнни пек ăнăçу курман. Унăн укçи-тенки хутшăнсах пырать, хăй хыççăн вӑл темиçе миллион франк хăварнă. Унăн ячĕ вăрттăнлăхпа хупланнă, Паганини хăй те кĕвĕ вылянин вăрттăнлăхне кайран уçас пек пулса, çавăн пек сас-хурана сарма пулăшнă. Ăна кура вăл вилсе кайсен Ницца епископĕ кĕлĕ тума килĕшмен, [[Рим паппи]] çине тăнипе çех епископа килĕшме тивнĕ. Корелли, Вивальди, Тартини, Виотти хайлавĕсене выласа Паганини хăйĕн ăсталăхне туптаса çÿллĕ шая хăпартнă, унччен никам та выляма пултарайман япаласене выляса халăха тĕлĕнтернĕ. Унăн Страдивари, Гварнери, Амати ăсталанă [[Сĕрме купăс|сĕрме купăс]]сен пуххи пулнă, хăйĕн чи юратнă Гварнери сĕрме купăсне тăван Генуя хулине халалласа хăварнă. Паганини çинчен нумай кĕнекесем çырнă, фильмсем лартнă. == Ӗçĕсем == * 24 Каприччио сĕрме купăс валли соло, Op.1, 1802—1817 гг. ** № 1, ми мажор [[Ӳкерчĕк:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 045.jpg|мини|справа|Паганини, [[Эжен Делакруа]] ĕçĕ]] ** № 2, си минор ** № 3, ми минор ** № 4, до минор ** № 5, ля минор ** № 6, соль минор ** № 7, ля минор ** № 8, ми-бемоль мажор [[Ӳкерчĕк:Bartolomeo giuseppe guarneri, violino cannone, appartenuto a niccolò paganini, cremona 1743.JPG|мини|справа|Гварнери сĕрме купăсĕ]] ** № 9, ми мажор ** № 10, соль минор ** № 11, до мажор ** № 12, ля-бемоль мажор ** № 13, си-бемоль мажор ** № 14, ми-бемоль мажор ** № 15, ми минор ** № 16, соль минор ** № 17, ми-бемоль мажор ** № 18, до мажор ** № 19, ми-бемоль мажор ** № 20, ре мажор ** № 21, ля мажор ** № 22, фа мажор ** № 23, ми-бемоль мажор ** № 24, ля минор * Ултă соната сĕрме купăс тата гитара валли, Op. 2 ** № 1, ля мажор ** № 2, до мажор ** № 3, ре минор ** № 4, ля мажор ** № 5, ре мажор ** № 6, ля минор * Шесть сонат сĕрме купăс тата гитара валли Op. 3 ** № 1, ля мажор ** № 2, соль мажор ** № 3, ре мажор ** № 4, ля минор ** № 5, ля мажор ** № 6, ми минор * 15 квартетов сĕрме купăс, гитара, [[Альт]] тата виолончель валли, Op. 4 ** № 1, ля минор [[Ӳкерчĕк:Afisz z programem koncertu Paganiniego w Poznaniu w 1829.jpg|мини|справа|Концерт афиши, 1829 çул]] ** № 2, до мажор ** № 3, ля мажор ** № 4, ре мажор ** № 5, до мажор ** № 6, ре мажор ** № 7, ми мажор ** № 8, ля мажор ** № 9, ре мажор ** № 10, ля мажор ** № 11, си мажор ** № 12, ля минор ** № 13, фа минор ** № 14, ля мажор ** № 15, ля минор * Концерт для скрипки с оркестром № 1, ми бемоль мажор (партия скрипки написана в ре мажоре, но её струны настраиваются на полтона выше), Op.6 (1817 г.) * Концерт для скрипки с оркестром № 2, си минор, «La campanella», Op.7 (1826 г.) [[Ӳкерчĕк:Jean -baptiste vuillaume, violino sivori, appartenuto a niccolò paganini, parigi 1834.JPG|мини|справа|Паганини сĕрма купăсĕ]] * Концерт для скрипки с оркестром № 3, ми мажор (1830 г.) * Концерт для скрипки с оркестром № 4, ре минор (1830 г.) * Концерт для скрипки с оркестром № 5, ля минор (1830 г.) * Концерт для скрипки с оркестром № 6, ми минор (1815 г.?), неоконченный, авторство последней части неизвестно * Концерт для гитары с оркестром ля мажор. * ''Ведьмы'' (Вариации на тему из балета Франца Зюсмайера «Орех Беневенто»), Op. 8 * Интродукция с вариациями на тему «Бог хранит короля», Op.9 * ''Венецианский карнавал'' (вариации), Op. 10 * Концертное аллегро ''Moto Perpetuo'', соль мажор, Op. 11 * Вариации на тему ''Non più Mesta'', Op.12 * Вариации на тему ''Di tanti Palpiti'', Op.13 * 60 вариаций во всех строях на генуэзскую народную песню ''Barucaba'', Op. 14 (1835 г.) * Кантабиле, ре мажор, Op. 17 * ''Moto Perpetuo'' (Вечное движение) до мажор. * Кантабиле и вальс, Op. 19 (1824 г.) * Соната для большого альта (вероятно, 1834) ==Вуламалли == * Соловьёв Н. Ф. Паганини // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * Тибальди-Къеза М. Паганини. — М.: Молодая гвардия, 2008. — (Жизнь замечательных людей). — ISBN 978-5-235-03117-3. == Каçăсем == * [http://mus-info.ru/composers/paganini.shtml Паганини Никколо — Биография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170124130516/http://mus-info.ru/composers/paganini.shtml |date=2017-01-24 }} * [http://slovari.yandex.ru/dict/riman/article/2/rim-4870.htm?text=%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B8&stpar3=1.3 Паганини в Толковом музыкальном словаре]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.viola-in-music.com/nicolo-paganini.html Viola in music] – Niccolò Paganini *[http://www.paganiniana.org.uk Nicolo Paganini Discography: Exhaustive list of recordings (coarse- and micro-groove records, CD, SACD, VHS & DVD) arranged under 12 instrumental sections; includes index of artists, selected album covers & detailed composition list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081104114607/http://www.paganiniana.org.uk/ |date=2008-11-04 }} * [http://edocs.ub.uni-frankfurt.de/volltexte/2006/3440/ Carl Guhr: ''Ueber Paganini’s Kunst die Violine zu spielen.'' Mainz 1829 – Edoc der ''Universitätsbibliothek der Johann-Wolfgang-Goethe-Universität Frankfurt''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904015948/http://edocs.ub.uni-frankfurt.de/volltexte/2006/3440/ |date=2014-09-04 }} * [http://www.klassika.info/Komponisten/Paganini/wv_abc.html Werkeverzeichnis] auf [http://www.klassika.info/ Klassika – die deutschsprachigen Klassikseiten] * [http://bpkgate.picturemaxx.com/preview.php?IMGID=00009759 „Franz Liszt, am Flügel phantasierend“, Gemälde von Josef Danhauser 1840] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120630112808/http://bpkgate.picturemaxx.com/preview.php?IMGID=00009759 |date=2012-06-30 }}. Sitzend: Alexandre Dumas d..Ä., Aurore Dupin (George Sand), Gräfin Marie d’Agoult; stehend: Hector Berlioz, Niccolò Paganini, Giacomo Rossini. * [https://web.archive.org/web/20121127194848/http://www.paganini.comune.genova.it/violi_guarneri_recuperostorico_deu.htm Die Restaurierung der „Cannone“ 2004] * Julius Knapp: [http://archive.org/stream/paganinieinebio00kapp#page/165/mode/1up Paganini; eine Biographie. Verlag: Schuster & Loeffler, Berlin, 9.–12. Auflage 1922] Verzeichnis der Abbildungen auf den nachfolgenden Seiten * [http://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp55175/nicolo-paganini Nicolo Paganini Lithographien in der National Portrait Gallery, London] * [http://www.britishmuseum.org/research/search_the_collection_database/search_results.aspx?queryAll=People%2F!!%2FOR%2F!!%2F112500%2F!%2F112500-1-6%2F!%2FPortrait+of+Niccol%C3%B2+Paganini%2F!%2F%2F!!%2F%2F!!!%2F&objectId=3299384&partId=1&searchText=witches&fromADBC=ad&toADBC=ad&titleSubject=on&physicalAttribute=on&productionInfo=on&numpages=10&images=on&orig=%2Fresearch%2Fsearch_the_collection_database.aspx&currentPage=2 Paganini im Britischen Museum, London] Department: Prints & Drawings * [http://www.loc.gov/search/?q=Nicolo+Paganini&in=original_format%3Astill+image Zeichnungen über Paganini] in der Library of Congress * [http://www.musikverein.at/monatszeitung/show_artikel_pdf.php?artikel_id=898 Till Gerrit Waidelich: ''Paganinis bürgerliches Pendant – Musikverein Magazin'', Nov. 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160224044302/https://www.musikverein.at/monatszeitung/show_artikel_pdf.php?artikel_id=898 |date=2016-02-24 }} * [http://www.nndb.com/people/876/000024804 Biografie Paganini auf NNDB] * [http://www.thefamouspeople.com/profiles/niccolo-paganini-381.php Biographie mit Widersprüchen zu anderen Quellen, Text in weiten Teilen identisch mit dem der englischen Wikipedia, aber etwas länger und wohl Hauptquelle des Eintrags in en.wikipedia] [[Категори:Мусăк]] [[Категори:Ӳнер]] [[Категори:Мусăкçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Мусăк]] [[Категори:Ӳнер]] [[Категори:Композиторсем, алфавитпа]] [[Категори:Пайăр çынсем:Итали]] j1xkr5g0hahkerp8817exkx05j7vkpj 0 52326 879080 834623 2026-11-06T18:18:13Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879080 wikitext text/x-wiki [[File:Excessive dandruff.jpg|thumb|Лĕкĕллĕ пуç]] {{Пĕлтерĕшсем|Лĕкĕ (пĕлтерĕшсем)}} '''Лĕкĕ''' (медицинăри ячĕ: лат. pityriasis — отруби) — чĕрчунсен [[тир]]ĕн пĕрчисем вĕтĕ хупă евĕр сийĕн-сийĕн чылай хушă питĕ хăвăрт хăйпăнав [[синдром]]ĕ. Тăтăшрах çак мур вăрăм [[çӳç]]лĕ [[пуç]] тирĕ çинче тухать. Лĕкĕ [[себорей дерматичĕ]]н клиника çăмăл ĕлки шутланать. Тарланă тата вĕри ÿт çинчен хăпанакан е пăчăртанса та тухакан кивĕ тĕртĕмсене '''кирĕк''' теççĕ. Лĕкĕ текенни вара вăл пуç çинче пулать. == Чирĕн çутçанталăкĕ == {{Çырмалла}} == Çавăн пекех == * [[Дарсонвализаци]] * [[Криомассаж]] * [[Себорей дерматичĕ]] * [[Себорея]] * [[Цинк пиритион]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20150316160400/http://s-kak.ru/kosmeticheskie-sovety/kak-ubrat-perxot.htm Халăх медицини мелĕсемпе епле лĕкĕрен хăтăлмалла] [[Категори:Ӳт-тир чирĕсем]] 4b0qi3uhhe8h3vomovwjradlthuo6l9 0 52389 879298 718568 2026-11-07T11:08:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879298 wikitext text/x-wiki '''Тĕнчери тăван чĕлхе кунĕ''' (ПНО чĕлхисемпе:{{lang-en|International Mother Language Day}}, {{lang-es|Día Internacional de la Lengua Materna}}, {{lang-fr|la Journée internationale de la langue maternelle}}) — [[ЮНЕСКО]] 1999 çулхи чӳк уйăхĕнчи 30-мĕшĕнчи Тĕп конференцин сессинче йышăннă чĕлхесене тата культура тĕрлĕ тĕслĕхсене упрас тĕлĕшпе ятарласа уйăрнă уяв кунĕ. Ăна 2000 çултанпа, [[нарăс, 21|нарăсăн 21-мĕшĕнче]] уявлаççĕ. ЮНЕСКО хаклавĕсемпе, тĕнчери 6 пин [[тĕнчери чĕлхесем|чĕлхерен]] çурри çухалма патнех çитнĕ<ref>{{ref-ru}} [http://www.unesco.org/new/ru/media-services/single-view/news/focus_on_new_information_technologies_for_international_mother_language_day/ Тĕнчери тăван чĕлхе кунĕ] ЮНЕСКО сайчĕ çинче</ref>. 2009 çулта ЮНЕСКО шучĕпе Раççей территоринчи 136 чĕлхе çухалма тытăннă, вĕсен йышĕнче — [[чăваш чĕлхи]]. == Çавăн пекех == * [[Чĕлхесен сыхланнăлăхĕн степенĕсем]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20070311014006/http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID%3D8105%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html День родного языка на странице ЮНЕСКО] {{ref-en}} * [http://www.un.org/depts/dhl/dhlrus/language/index.html Международный день на сайте библиотеки им. Д. Хаммаршельда] * [http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/N01/497/62/PDF/N0149762.pdf?OpenElement Резолюция № Α/RES/56/262]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://ndgazeta.org.ua/statji.php?n=3237 Чĕлхе тата тĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228083526/http://ndgazeta.org.ua/statji.php?n=3237 |date=2009-02-28 }} [[Категори:ЮНЕСКО тĕнчери кунĕсем|Тăван чĕлхе]] [[Категори:ПНО тĕнчери кунĕсем|Тăван чĕлхе]] [[Категори:Уявсем, алфавитпа|Тăван чĕлхе]] [[Категори:Чĕлхесем]] [[Категори:Нарăсăн 21-мĕшĕнчи уявсем]] d3ehg1orn912itnwyibr446bf4azwps 0 54936 879247 877941 2026-11-07T07:37:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879247 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Райская птица Сирин XIX.jpg|мини|справа|Çăтмах кайăкĕ Сирин, XIX ĕмĕр]] '''Лубок''' ('''Сай''', '''Хуп'''; {{lang-ru|лубо́к, лубо́чная картинка}}) (лубок ÿкерчĕкĕ, кулăш çулçи, ансатмăш) — çырса ăнлантарнă ÿкерчĕк, ансат тата ăнкăрма çăмăл сăнарлă графика тĕсĕ. Чи малтанах халăх пултарулăхĕ пулнă. [[Ксилографи]], [[Пăхăр|пăхăр]] гравюри, [[Литографи|литографи]] тата алăпа сăрланă мелсемпе усă курса хайлаççĕ. Лубок ансат, кĕскен каласа ăнланмалла ÿнер мелĕсемпе (кăнттамрах штрих, йăмăх тĕссемпе сăрлани) уйрăлса тăрать. Лубокра тĕп ÿкерчĕке ăнлантарни çине хушса ăнлантарни анлăн сарăлнă. == Кун-çулĕ == [[File:Лубок Медведь с козою прохлаждается.jpg|мини|справа|Упапа качака уçăлса çÿреççĕ]] Чи авалхи лубоксем Китайран паллă. VIII -мĕш ĕмĕрччен вĕсене алăпа ÿкерсе сăрланă. VIII-мĕш ĕмĕртен йывăç çинче касса тунă гравюрари пĕрремĕш лубоксем паллă. Европара лубок XV -мĕш ĕмĕрте çуралнă. Малтанхи европа лубокне ксилографи мелĕпе тăваççĕ. Каярах пăхăр тата чул гравюрисем (литографи) хутшăнаççĕ. Уçăмлă, ăнланмалла пулнă пирки лубока халăх хушшинче агитаци валли усă курнă (калăпăр, Германире Хĕресчен вăрçи тата Реформаци вăхăтĕнчи «вĕçен çулçăсем», Аслă франци революци вăхăчĕн лубок сăнарлă ÿкерчĕкĕсем). Германире ÿкерчĕксене туса кăларакан фабрикасем Кёльн, Мюнхен, Нойруппин; Францире — Труа хулисенче пулнă. Европара намăс-симĕссĕр кĕнекесемпе ÿкерчĕксем, тĕслĕхрен, «Tableau de l’amur conjual» (Арлă-арăмлă юрату ÿкерчĕкĕсем) анлă сарăлнă пулнă. Раççейе «илĕртÿллĕ намăссăр ÿкерчĕксем» Францирен тата Голландирен илсе çитернĕ. XVIII -мĕш ĕмĕрти Раççей лубокĕ композицийĕ илемлĕ тытăнса тăнипе уйрăлса тăрать. Хĕвелтухăç лубокĕ (Китай, Инди) чакăр тĕслĕ сăрланипе уйрăлса тăрать. XIX-мĕш ĕмĕр вĕçĕнче лубок комикс пулса тăрса çĕнĕрен çуралнă. == Раççейре == === Кун-çул === [[Ӳкерчĕк:Лубок На курице.jpg|мини|справа|Чăх çинче, XVII ĕмĕр]] XVI -мĕш ĕмĕрте - XVII -мĕш ĕмĕр пуçламĕшĕнче Раççейре «фряж çулçисем», е «нимĕç кулăш çулçисем» тĕнĕ эстампсем сутнă. Раççейре ÿкерчĕксене уйрăм меслетпе пăчкăпа татнă хăма çинче пичетленĕ. Хăмисене вара луб (палуба сăмах та çавăнтан) тенĕ. Чертежсем, ÿкерчĕксемпе, плансене луба çинче XV -мĕш ĕмĕртенех хайланă. === Лубок тĕсĕсем === * Чун хавалĕпе-тĕн — Византи мелĕпе ÿкерни. Турăш тĕсĕне илсе сăнарлани. Сăваплисен пурнăçне, халапсем, пурнăçа вĕрентни, юрăсем тата ыт. те. * Философла. * Юридикăллă — суд тата судра пулса-иртни. Пĕрмаях тĕл пулакан сюжетсем: «Шемякин суд» тата «Ёрш Ершович Щетинников». * Историллĕ — «Ытарми калавсем» çулсем çинчен çырнисем тăрăх. Историллĕ пулу-иртÿ, çапăçу, хуласем. Топографи карттисем. * Юмах-халаплă — асамлă, паттăрсем çинчен юмахсем, «Сатур çынсем çинчен каланисем», пурнăç халапĕсем. * Уяв — сăваплисене сăнарлани. * Юланутлă çар — юланутсене сăнарлани. * Шÿтлĕ-камитлĕ — кулăш, сатира, карикатура ÿкерчĕкĕсем. === Лубок хатĕрлесе кăларни === === XIX ĕмĕр === == Курав == <center> <gallery widths="220px" heights="220px"> File:Mice-burying-the-cat.jpg|«Шăшисем кушак аçине пытараççĕ». 1760 File:Сильный богатырь Алёша Попович crop.jpg|Алёша Попович. XVIII ĕмĕр File:Adam and Eve Lubok.jpg|Адампа Ева. Гравюра ăсти Василий Корень. XVII ĕмĕр File:Лубок Прими в любовь.jpg|Юратăвна ил. XVII ĕмĕр File:KotKazansky.jpg|Хусан кушакĕ, Астрахань ăсĕ, Çĕпĕр тăнĕ. XVIII ĕмĕр File:Bova1860.jpg|Бова Королевич Полканпа çапăçать, 1860 File:General Mayor Alexander Seslavin 1839.jpg|Генерал-майор Александр Сеславин. Историллĕ лубок. XIX ĕмĕр </gallery> </center> == Вуламалли == * Лубок, М., 1968 * Народная картинка XVII—XIX веков, сб. ст., изд. Дмитрий Буланин, 1996 * Ровинский Д. А., Русские народные картинки, СПБ, 1881 * Анатолий Рогов «Кладовая Радости», Москва, изд. Просвещение, 1982 * Иван Снегирев Лубочныя картинки русскаго народа в московском мірѣ. Москва. В Университетской тип., 1861 * Михаил Никитин. К истории изучения русского лубка// Советское искусствознание. 1986. Вып.20. С.399-419 * Юрков С. От лубка к «Бубновому валету»: гротеск и антиповедение в культуре «примитива» // Юрков С. Е. Под знаком гротеска: антиповедение в русской культуре(XI-начало XX вв.). СПб., 2003, с. 177—187 * Лубочные картинки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * Лубок — статья из Большой советской энциклопедии == Каçăсем == {{Çӳрев |Тема = Лубок |Викиампар= Category:Lubok }} * [http://bibliotekar.ru/rusLubok/index.htm Русский рисованный лубок конца XVIII — начала XIX века] Патшалăх Истори музейĕнчен * [http://www.artgalery.ru/?id=300&ir=1&sm=102 Русский лубок] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021911/http://artgalery.ru/?id=300&ir=1&sm=102 |date=2016-03-05 }} * [https://web.archive.org/web/20090710104233/http://bridge.artsportal.ru/index.php?template=magazin_inner&id=135&magazine=7 Галина Щедрина, «Русский лубок»] * [http://magazines.russ.ru/nlo/2003/61/pletneva.html Александра Плетнева, «Повесть Н. В. Гоголя „Нос“ и лубочная традиция»] * [http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?num=0&word=lubok&s=1&notword=&d=&c=&f=&lWord=&lField=&sScope=&sLevel=&sLabel=&imgs=12&pNum= 19 ĕмĕрти лубоксен пуххи. (сайт на английском языке)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090712033922/http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?num=0&word=lubok&s=1&notword=&d=&c=&f=&lWord=&lField=&sScope=&sLevel=&sLabel=&imgs=12&pNum= |date=2009-07-12 }} * [http://www.rollins.edu/Foreign_Lang/Russian/Lubok/lubok.html Русский лубок (Russian Lubok). (сайт на английском языке)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222124334/http://www.rollins.edu/Foreign_Lang/Russian/Lubok/lubok.html |date=2008-12-22 }} * [http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?keyword=lubok&submit.x=0&submit.y=0 Коллекция лубков] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090712045556/http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?keyword=lubok&submit.x=0&submit.y=0 |date=2009-07-12 }} [[Категори:Ӳнер]] [[Категори:Эстамп]] [[Категори:Ӳнер меслечĕсем]] [[Категори:Графика]] 84qbcmoqshoke6jxtxwwlaevzu47urq 0 56596 879026 861996 2026-11-06T14:08:46Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879026 wikitext text/x-wiki {{Хула çинчен|Киев|[[Ӳкерчĕк:COA of Kyiv Kurovskyi.svg|100px|Киев элемĕ]]|[[Украина]]|тĕп хули|[[482]]|паллă мар|2 666,3|2005|839|50°27′ ç. ш.|30°30′ х.т. д}} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина|Украинӑн]] [[Тĕп хула|тĕп хули]]. [[Днепр (юханшыв)|Днепр]] [[юханшыв]] хӗрринче ларать. == Хула кун-çулĕ == Археологи тĕпчев ĕçĕсем кăтартнипе [[Киев облаçĕ]]нчи пурăну вырăнĕсем 15 000—20 000 çул каяллах пулнă. [[Бронза ĕмĕрĕ]] тапхарĕнче кăнтăр-анăç территоринче [[шурă грудов культури ?]] пулнине кăтартнă. [[Энеолит]]па ([[пăхăр ĕмĕрĕ]]) [[неолит]] тапхăрĕсене [[триполи культури]] палăкĕсем кăтартаççĕ, çак саманана тĕпчевçĕсем виççе пайлаççĕ: малти пирĕн эрăччен (4 500 — 3 500), вăтам (3 500—2750) тата кайри (2 750 — 2 000) çулсем. Пирĕн эрăччен I пинçуллăхăн иккĕмĕш пайĕнче — I пинçуллахан пĕрремĕш пайĕнче [[Киев облаçĕ|Киевçумĕн]] çурçĕр-анăçĕнче [[Зарубинĕç культури]] аталанса пынă. Хальхи Киев (хулипе облаçĕ) вырăнĕнче [[Тимĕр ĕмĕр]]ĕнче [[Чернях культури|чернях археологи культури]] (ăна çаплах «кейӳ культури» тесе палăртаççĕ) пулни паллă, унăн ӳсĕмĕ [[II ĕмĕр|II]]—[[V ĕмĕр]]сенче анăç енчен Анат Потанавçи çеçенхирлĕ-вăрманлă çĕрĕсенчен пуçланса тухăçра [[Днепр]]ăн сулахай çыранĕсемпе [[Чернигов]] çĕрĕсене çитиччен сарăлнă. Хулана никĕслени çинчен пĕр халап çӳрет. Вăл халап тăрăх хулана [[Кий]], [[Щек]], [[Хорив]] тата вĕсен аппăшĕ Лыбидь [[V ĕмĕр]]те никĕсленĕ. Вăл [[полянсем|полянсен]] тĕп вырăнĕ пулса тăмалла пулнă. Хула ятне аслă пиччĕшĕн ячĕпе панă. Хулана никĕсленĕ çул шутне [[482]] çула усă кураççĕ. Пĕрремеш хут вара хулана хут çинче [[862]] çулта асăннă. Вăл хут тăрăх хулана [[854]] çулта никĕсленĕ тенĕ. [[882]] çултанпа вăл [[Киев Руçĕ]]н тĕп хули пулса тăрать. [[1240]] çулта хулана тутар-монголсем аркатнă. [[1362]] çултан пуçласа [[Аслă Литва Кнеçлĕхĕ|Аслă Литва Кнеçлĕхне]] тата [[Посполит Речĕ|Посполит Речне]] кĕрет. [[1654]] çултан пуçласа [[Раççей Империйĕ]] шутне кĕнĕ. [[1934]] çултанпа [[Украин ССРĕ]]н тĕп хули. [[1941]] çулхи [[авăн, 19|авăн уйăхĕн 19-мĕшĕпе]] [[1943]] çулхи [[чӳк, 6|чӳк уйăхĕн 6-мĕшĕ]] хушшинче [[нимĕçсемнимĕçсен]] аллинче пулнă. [[1917]] çулхи чӳк — [[1920]] Киев алран ала куçнă, тăрăмĕ пĕрмаях улшăнса тăнă: * [[1917]] çулхи чӳк уйăхĕччен - [[Раççей Империйĕ]] * [[1917]], чӳк - [[Украина халăх республики]] (УХР) * [[1918]], нарăс уйăхĕнчен - [[РСФСР]] * [[1918]] çулхи пуш уйăхĕнчен - [[Украина халăх республики|УХР]], герман çарĕсен пулăшăвĕпе çĕнĕрен туса хунă * [[1918]] çулхи ака уйăхĕнчен - [[Украина Тăрăмĕ]], хетьмăн [[Скоропадский Павел Петрович|Скоропадский]] сĕнсе каланă. * [[1918]] çулхи раштав уйĕнчен - [[Украина халăх республики|УХР]], [[Петлюра Симон Васильевич|Петлюрăн]] çарĕсем çĕнĕрен туса хунă. * [[1919]], нарăс уйăхĕнчен - [[РСФСР]] * [[1919]] пуш уйăхĕнчен - [[УССР]] * [[1919]], çурла - [[Колчак Александр Васильевич|Колчак]] ертсе пынă Раççей Патшалăхĕ шутĕнче, [[Деникин Антон Иванович|Деникин]] çарĕсем çĕнтерсе илнĕ. * [[1919]], çулла - [[1920]] - [[УССР]] * [[1920]] ака - [[Междуморье]], польша çарĕсем ярса илнĕ. * [[1920]], çу-çĕртме - [[УССР]] [[1918]], кăрлач — [[1919]], ака — ирĕклĕ Украинăн ([[Тĕп Рада]], [[Скоропадский Павел Петрович|Скоропадского]] [[Хетьмăнлăхĕ]], [[Петлюра Симон Васильевич|Петлюрăн]] [[Украина Халăх Директорийĕ|Директорийĕ]]) тĕп хули. Çав хушăрах, 1918 ç., совет Украина ССРĕн тĕп хули [[Харьков]] пулнă. [[1934]] ç. [[Совнарком]] йышанăвĕпе [[Украина ССР|Украинăн]] тĕп хули ятне Харьковран Киевне куçараççĕ [[Ӳкерчĕк:Color 26.jpg|left|thumb|200px|Нимĕç оккупации тапхăрĕ. Киев хулинчи наци демонстарцийĕ]] [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]нче Киев нимĕçсен тытăмĕнче [[авăн, 19]], [[1941]] — [[чӳк, 6]] [[1943]] пулнă.<ref>[http://ukr-ww2.onestop.net/color.html Цветные фото немецкой оккупации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080115121856/http://ukr-ww2.onestop.net/color.html |date=2008-01-15 }}</ref> 1941 çулта, çурла-авăн уйăхĕсенче Киев çумĕнче Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин чи пысăк çапăçăвĕсенчен ([[Киев çапăçăвĕ (1941)]])пĕри пулса иртнĕ. Хӳтĕлев тапхăрĕнчи паттăрлăх кăтартнăшăн, 1961 çулхи çĕртме, 21 [[СССР]] Аслă Канашĕн Хушăвĕпе Киев хулине [[паттăр хула]] чыслăх ретне кĕртнĕ; 1965 çулхи çу, 8 СССР Аслă Канашĕн Президиумĕ çирĕплетнĕ. [[1991]] раштав уйăхĕнчен Киев — ирĕклĕ [[Украина]] тĕп хули. [[1991]] çултанпа [[Украина]] патшалахĕн тĕп хули. == Халăх йышĕ == [[XVIII ĕмĕр]]ĕн вĕçĕнче 30&nbsp;000 яхăн çын пурăннă. [[Халăх çырăвĕ]]пе ([[2001]]) Киевра 2 611 300 пурăнакан пулнă. == Климачĕ == * Çулти вăтам [[температура]] — +7,7 C° * Çулти вăтам [[Бофорт шкали|çил хăвăртлăхĕ]] — 2,4 м/с * Çулти вăтам [[сывлăш нӳрĕклĕхĕ]] — 75 % == Тĕнĕ == [[Ӳкерчĕк:Chrám svatého Ondřeje (Kyjev).jpg|thumb|250px|Киев, [[Энтри чиркĕвĕ]]]] == Çутĕç == [[Ӳкерчĕк:KPI-1st building-stairs.jpg|thumb|250px|[[Украина наци техника университечĕ «КПИ»]].]] == Промăçлăх == Киев Украинăн пысăк промăçлă тĕпĕ шутланать. Хулара халăх хуçалăхĕн пур отраçлĕсем ĕçлеççĕ, апат-çимĕç те, самолёт тăваканĕ те. == Транспорчĕ == [[Ӳкерчĕк:Dnepr4.jpg|thumb|250px|Киев, [[Киев метрополитенĕ]].]] [[Ӳкерчĕк:Southmost.jpg|thumb|250px|Киев, [[Кăнтăр кĕперĕ (Киев метрополитенĕ)]].]] Пысăк транспорт çыххи (чукун çулпа шоссе çулĕсем; юханшыв [[порт|порчĕ]]; [[Борисполь|Борисполе]] тĕнче [[аэропорт|аэропорчĕ]] тата [[Украина|çĕршывăн]] шалĕнчи [[Жуляны (аэропорт)|Жуляны аэропорчĕ]]). Машинă тăвакан пысăк тĕпĕ; металлурги, çăмăл, полиграфиллĕ промăçлăхсем. [[1960]] ç. 3 йĕрлĕ, 56,5&nbsp;çм тăсăлăвлĕ [[метрополитен]] (çавăн пекех [[Киев метрополитенĕ]] вулăр). * [[Киевăн çĕр çинчи пĕрлĕхлĕ транспорчĕ]] * [[Киев метрополитенĕ]] * [[Киев автобусĕ]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь аэропорчĕпе]] [[Жуляны (аэропорт)|Жуляны аэропорчĕ]] * [[Киев фуникульорĕ]] * [[Киев транспорчĕн тытăмлăхĕ]] == Этеплĕх, кану вырăнĕсем == [[Ӳкерчĕк:Tram in Kyiv on Kontraktova Square in 2003.jpg|thumb|250px|Киев трамвайĕ.]] Киевра 27 музей, 25 театăр тата театров-студи (сăмахран, [[Украинăн Т. Г. Шевченко ячĕллĕ наци опера театăрĕ]]). Киев хули этеплĕхпе ӳнерлĕх палăкĕсемпе пуян. Вĕсенчен чи чаплисем: [[Ылтăн хапха (Киев)|Ылтăн хапха]], [[Софи соборĕ (Киев)|Софи соборĕ]] (XI ĕмĕр), [[Выдуб мăнаçтырĕ]] (XI в.), комплекс сооружений [[Киев-Печерă лаври]] (XI—XVIII ĕмĕрĕсем), [[Михайлов Ылтăн тăрăллă соборĕ|Михайлов Ылтан тăрăллă мăнаçтăр]], Берестари Спас чиркĕвĕ (XII ĕмĕр), Чĕрĕлӳ барокко, [[Энтри чиркĕвĕ (Киев)|Энтри]], Покров, Троица чиркĕвĕсем, Кловпа [[Мариин керменĕ (Киев)|Мариин]] керменĕсем. Вăрман, парк тата сад лаптăкĕ хулан лаптăкĕн çурри ытла пулать. Хула картинче икĕ ботаника сачĕ. Киевне тĕрĕсех тĕнчери чи симĕс хулисенчен пĕри теççĕ (тахçан вăл чи симĕсси шутланнă). Çу уйăхĕнче, хăш çул кĕр кунĕсенче те, капăр чечекленекен Киев каштанĕсем хула симвăлĕсем пулаççĕ. Пысăк кинотеатрсем: [[Жовтень (кинотеатр)|«Жовтень»]], [[Киев (кинотеатр)|«Киев»]], [[Украина (кинотеатр)|«Украина»]], [http://www.kino-butterfly.com.ua/ «Баттерфляй»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129153252/http://kino-butterfly.com.ua/ |date=2009-01-29 }}. == Пайланăвĕ == [[Ӳкерчĕк:Киевское правобережье 02.jpg|thumb|left|450px| Сылтăм çыранĕнчи Киев.]] [[Ӳкерчĕк:Kiev map english.png|thumb|250px|Киевăн административлă пайĕсем]] Киев хули 10 [[район]]тан тăрать: [[Ӳкерчĕк:Днепр.Киев.Вид от метромоста на ж.д.мост.jpg|thumb|right|250px|Днепр Киевра]] '''''Днепрăн сылтăм енче''''': * [[Шевченко районĕ]] — 200 пин çын * [[Печера районĕ]] — 170 пин çын * [[Подол районĕ (Киев)]] — 210 пин çын * [[Оболонь районĕ]] — 290 пин çын * [[Святошин районĕ]] — 360 пин çын * [[Соломенск районĕ]] — 280 пин çын * [[Холосей районĕ]] — 200 пин çын '''''Днепрăн сулахай енче''''': * [[Десна районĕ (Киев)]] — 320 пин çын * [[Днепр районĕ]] — 360 пин çын * [[Дарница районĕ]] — 250 пин çын '''''Днепрăн сулахай çыранĕ:''''' # [[Десна районĕ (Киев)|Десна районĕ]] — 320 пин. # [[Днепр районĕ (Киев)|Днепр районĕ]] — 360 пин. # [[Дарница районĕ]] — 250 пин. == Киев кнеçĕсем == [[Кий (кнеç)]], [[Çек]] и [[Хорив]] [[Аскольд]]па [[Дир]] — [[864]]—[[882]] [[Олег Вещий]] — [[879]]—[[912]] [[Игорь Рюрикович]] — [[913]]—[[945]] [[Ольга (Киев арăм кнеç)]] — [[945]]—[[957]] [[Святослав I]] — [[957]]—[[972]] [[Ярополк Святославич]] — [[972]]—[[978]] [[Владимир I Святославич]] (Креститель) — [[978]]—[[1015]] [[Святополк I Окаянный]] — [[1015]]—[[1016]],[[1018]]—[[1019]] [[Ярослав I Мудрый]] — [[1016]]—[[1018]],[[1019]]—[[1054]] [[Изяслав Ярославич]] — [[1054]]—[[1068]],[[1069]]—[[1073]],[[1077]]—[[1078]] [[Всеслав Полоцкий]] — [[1068]]—[[1069]] [[Святослав II Ярославич]] — [[1073]]—[[1076]] [[Всеволод Ярославич]] — [[1076]]—[[1077]],[[1078]]—[[1093]] [[Святополк II Изяславич]] — [[1093]]—[[1113]] [[Владимир Всеволодович Мономах]] — [[1113]]—[[1125]] [[Мстислав Владимирович Великий]] — [[1125]]—[[1132]] [[Ярополк II Владимирович]] — [[1132]]—[[1138]] [[Всеволод II Ольгович]] — [[1139]]—[[1146]] [[Вячеслав Владимирович]] — [[1146]]—[[1155]] (только номинально, фактически — Изяслав) [[Изяслав II Мстиславич]] — [[1146]]—[[1149]],[[1151]]—[[1154]] [[Юрий Владимирович Долгорукий]] — [[1149]]—[[1151]],[[1155]]—[[1157]] [[Ростислав Мстиславич]] — [[1154]]—[[1155]] [[Изяслав III Давыдович]] — [[1157]] [[Мстислав II Изяславич]] — [[1157]]—[[1169]] == Хулан пуçлăхĕсем == Хулан пĕрремĕш пуçлăхне 1835 çулта суйласа лартнă. * Павел Демидов Сан-Донато * Густав Эйсман * Николай Ренненкампф * Иван Толли. * Степан Сольский (1887—1900) * Василий Проценко (1900—1905) * Иван Дьяков (1906—1916) * Федор Бурчак (малтан — Дьяковăн çумĕ) * Евгений Рябцев * Андрей Иванов * [[Бубнов Андрей Алексеевич|Андрей Бубнов]] — 1940 çулта репрессие лекнĕ * Иван Дьяков (1919, тепĕр хут, деникин оккупацийĕ) 1919 — хула пуçлăхĕн вырăнне «хула канашĕн ертӳçи» пулать. * [[Ян Борисович Гамарник]] (1921—1923), кайран [[РККА]] — Политуправлени пуçлăхĕ, хăй çине хăйех ал хунă * Григорий Ф. Гринько (1924—1925), каярах — финансă наркомĕ, репрессиленĕ * Пантелеймон Свистун (1925—1927) * Юрий Войцеховский (1928—1932) * Иван Воробьёв (1932) * Василий Быструков (1932—1934) * Рафаил Петрушанский (1934—1937), репрессиленĕ * Павел Христич (1937), репрессиленĕ * Николай Пашко (1937—1940), репрессиленĕ * Иван Шевцов (1940—1941), [[Украина рейхскомиссариачĕ|нимĕç оккупацийĕ]] (1941—1943) вăхăтĕнче гитлер эткерĕсем айăпласа вĕлернĕ * Нимĕç администрацийĕ (çарпа граждан) ** Курт Эберхард (1941), генерал-майор, çар коменданчĕ ** Марве (1941—1942), штадткомиссар ** Реденбахер (1942) штадткомиссар ** Ремер (1942) çар коменданчĕ ** Рогауш (1942—1943), штадткомиссар ** Берндт (1943), штадткомиссар * Вырăнти администраци (граждан) ** [[Александр Оглоблин]] (1941), бургомистр ** [[Владимир Багазий]] (1941—1942), бургомистр, айăпласа вĕлернĕ ** [[Леонтий Форостовский]] (1942—1943), бургомистр Совет тăрăмĕ (1943—1991) * [[Леонид Лебедь]] (1943—1944) * [[Фёдор Мокиенко]] (1944—1946) * [[Фёдор Чеботарёв]] (1946—1947) * [[Алексей Давыдов]] (1947—1963) * [[Михаил Бурка]] (1963—1968) * [[Гусев Владимир Алексеевич|Владимир Гусев]] (1968—1979) * [[Згурский Валентин Арсентьевич|Валентин Згурский]] (1979—1990) * [[Николай Лаврухин]] (1990) * [[Григорий Малышевский]] (1990—1991) Совет тапхăрĕ хыççăн (1992 çултанпа) * [[Иван Салий]] (1992—1993) * [[Косаковский Леонид Григорьевич|Леонид Косаковский]] (1995—1996) * [[Омельченко Александр Александрович|Александр Омельченко]] (1996—2006) * [[Черновецкий Леонид Михайлович|Леонид Черновецкий]] (2006 — 2008) == Тăванлă хуласем == {| style="background: #F5F5F5; padding:0em 1em 0em 1em;" | style="vertical-align:top" | | valign="top"width="25%" | * [[Ӳкерчĕк:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Анкара]], [[Турци]] * [[Ӳкерчĕк:Flag of Greece.svg|20px]] [[Афины]], [[Греци]] * [[Ӳкерчĕк:Flag of Serbia.svg|20px]] [[Белград]], [[Серби]] * [[Ӳкерчĕк:Flag of Slovakia.svg|20px]] [[Братислава]], [[Словаки]] * [[Ӳкерчĕк:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Брюссель]], [[Бельги]] * [[Ӳкерчĕк:Flag of Hungary.svg|20px]] [[Будапешт]], [[Венгри]] * [[Ӳкерчĕк:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Буэнос-Айрес]], [[Аргентина]] (с 1993) * [[Ӳкерчĕк:Flag_of_the_United_States.svg|20px]] [[Чикаго]], [[АПШ]] * [[Ӳкерчĕк:Flag_of_Moldova.svg|20px]] [[Кишинёв]], [[Молдави]] * [[Ӳкерчĕк:Flag_of_Scotland.svg|20px]] [[Эдинбург]], [[Шотланди]] * [[Ӳкерчĕк:Flag_of_Armenia.svg|20px]] [[Ереван]], [[Армени]] * [[Ӳкерчĕк:Flag_of_Italy.svg|20px]] [[Флоренци]], [[Итали]] * [[Ӳкерчĕк:Flag_of_Finland.svg|20px]] [[Хельсинки]], [[Финлянди]] | valign="top"width="25%" | * [[Ӳкерчĕк:Flag_of_Poland.svg|20px]] [[Краков]], [[Польша]] * [[Ӳкерчĕк:Flag_of_Japan.svg|20px]] [[Киото]], [[Япони]] * [[Ӳкерчĕк:Flag of Germany.svg|20px]] [[Лейпциг]], [[Германи]] (с 1962) * [[Ӳкерчĕк:Flag of Germany.svg|20px]] [[Мюнхен]], Германи (с 1989) * [[Ӳкерчĕк:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|20px]] [[Пекин]], [[Китай]] (с 1993) * [[Ӳкерчĕк:Flag of Latvia.svg|20px]] [[Рига]], [[Латви]] * [[Ӳкерчĕк:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразили]] * [[Ӳкерчĕк:Flag of Georgia.svg|20px]] [[Тбилиси]], [[Грузи]] * [[Ӳкерчĕк:Flag of Canada.svg|20px]] [[Торонто]], [[Канада]] * [[Ӳкерчĕк:Flag of France.svg|20px]] [[Тулуза]], [[Франци]] (с 1975) * [[Ӳкерчĕк:Flag of Poland.svg|20px]] [[Варшава]], [[Польша]] (с 1994) * [[Ӳкерчĕк:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|20px]] [[Ухань]], [[Китай]] * [[Ӳкерчĕк:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Вильнюс]], [[Литва]] |} == Çавăн пекех пăхăр == * [[Европа лапамĕ (Киев)|Европа лапамĕ]] * [[Пессарап пасарĕ (Киев)|Пессарап пасарĕ]] * [[Таса Софи соборĕ (Киев)|Софи соборĕ]] * [[Ирĕклĕх лапамĕ (Киев)|Ирĕклĕх лапамĕ]] * [[Патон кĕперĕ (Киев)|Патон кĕперĕ]] * [[Хреçатик]] * [[Киев-Печерă лаврĕ|Киевăн Печерă лаврийĕ]] * [[Гривна]] * [[Андреев сăрт айкки (Киев)|Андреев сăрт айкки]] * [[Подол (Киев)|Подол]] * [[Киев зоопаркĕ]] * [[Чернигов]] == Каçăсем == {{асăрхавсем}} * [http://www.oldkyiv.org.ua/ Киев истории сайчĕ] * [http://wek.kiev.ua/ Киев энциклопедийĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071107095536/http://wek.kiev.ua/ |date=2007-11-07 }} * [http://www.wikimapia.org/#y=50431486&x=30536842&z=12&l=0&m=s Вики Спутник картти WikiMapia çинче] * [http://kmv.gov.ua/map/index.asp? Киев картти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120121647/http://kmv.gov.ua/map/index.asp |date=2012-01-20 }} * [http://maps.yandex.ru/kiev Яndex çинчи Киев картти] * [http://maps.uktbgroup.com/ Киевăн интерактивлă картти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070317054022/http://maps.uktbgroup.com/ |date=2007-03-17 }} * [http://archaeology.univ.kiev.ua/muskiev/muskiev.php Киев музейĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080113034806/http://archaeology.univ.kiev.ua/muskiev/muskiev.php |date=2008-01-13 }} * [http://webcam.guru.ua/city/Kiev/ Киев веб- камерисем] * [https://web.archive.org/web/20260520225852/http://wiki.kiev.ua/ wiki.kiev.ua — Киевăн ирĕклĕ энциклопедийĕ] * {{ЭЕЭ|12072|Киев}} * [http://www.interesniy.kiev.ua/ Кăсăклă Киев] * [http://www.moemisto.com.ua/2557 Киевăн чыслă гражданĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090103154508/http://www.moemisto.com.ua/2557 |date=2009-01-03 }} * [http://www.saga.ua/43_articles_showarticle_153.html Киев музейĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122222830/http://saga.ua/43_articles_showarticle_153.html |date=2009-01-22 }} * [[Энциклопедический справочник «Киев»]] К.: Украин совет энциклопедийĕ, 1981 [http://wek.kiev.ua/ онлайн] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071107095536/http://wek.kiev.ua/ |date=2007-11-07 }} çинче. * [http://kyiv.ru/ Киев сайчĕсен каталогĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050401233355/http://www.kyiv.ru/ |date=2005-04-01 }} {{Киев районĕсем}} {{Гардарики}} [[Категори:Европăри тĕп хулисем]] [[Категори:Днепр çинчи хуласем]] [[Категори:Киев]] [[Категори:Паттăр хуласем]] mg64984ahmphrssfs2mh4raxlz1jae2 0 57205 879074 751719 2026-11-06T17:30:40Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879074 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Куркова}} {{Кинематографист |ят = Равшана Бахрамовна Куркова (Матчанова) |тăван ят = |ӳкерчĕк = Куркова Равшана.jpg |анлăшĕ = |ӳкерчĕке ăнлантарни = «Мама» фильма 2012 çулхи нарăсăн 22-мĕшĕнче кăтартнă чухне |çуралнă чухнехи ят = Равшана Бахрамовна Матчанова |çуралнă вăхăт = [[1980]], [[çурла, 22]] |çуралнă вырăн = {{ÇВ|Ташкент|Ташкентра}}, [[Узбек ССР]], [[СССР]] |професси = XX - XXI ĕмĕрсенчи раççей актриси |гражданлăх = {{UZB}}, {{RUS}} |хастар çулсем = [[1992]]-па |тĕлĕ = |киностуди = |чыславсем = «Новое кино. 21 век» тĕнчери кинофестивалĕн парни, хĕрарăм рольне лайăх вылянăшăн }} {{external media |topic = |subtopic = |font-size = |align = |clear = |width = |image1 = [http://spletnik.ru/img/2011/02/mavrina/20110204-kurkova002.jpg Равшана Куркова] |image2 = |image3 = }} '''Равша́на Бахра́мовна Курко́ва''' ({{lang-uz|Равшона Баҳром қизи Куркова, Ravshona Bahrоm qizi Kurkova}}, 1980, [[çурла, 22]], Ташкент, Узбек ССР) — [[раççей]] актриси. == Биографи == Равшана Матчанова 1980 çулхи çурлан 22-мĕшĕнче Ташкент хулинче, [[узбек]] [[актёр]]ĕсен çемьинче çуралнă. == Кăсăк фактсем == * Пулас актриса япун чĕлхине вĕреннĕ. * Ячĕ перс чĕлхинчен тухнă, «равшан» ([роушан] пек вуланать) «çутă» пĕлтерĕшлĕ. == Фильмографи == * 1992 [[Тайна папоротников]] ,Нигора * 1998, [[С Днем рождения!]] * 2002, [[Воровка 2. Счастье напрокат]], Наташа, сокурсница Юли * 2006, [[Острог. Дело Фёдора Сеченова ]], Марина Валерьевна Гамаюн * 2006, [[Ненасытные]] * 2007, [[Три девушки]], Майя * 2007, [[Родные и близкие]], Вика * 2007, [[Мёртвые дочери]], Рита * 2008, [[На краю стою]], Фирюза * 2008, [[Одна ночь любви (телесериал)|Одна ночь любви]] Лейла чикан майри * 2009, [[Искушение святого Тыну]], Надежда * 2009, [[Братаны]], Алиса * 2009, [[Офицеры (телесериал)|Офицеры]], Каби * 2009, [[Барвиха (телесериал)|Барвиха]], Анжела * 2009, [[Любовь в большом городе 2]], Елена * 2009 ,[[Ахтамар]] * 2010, [[Братаны]], Алиса * 2010, [[Глухарь в кино]], Вера * 2010, [[Последняя встреча (телесериал)|Последняя встреча]], Карменсита * 2011 ,[[Золотые]], Анжела * 2011, [[Вдребезги (фильм, 2011)|Вдребезги]], Бонни * 2011, [[Дед Мороз всегда звонит… трижды!]] Марго * 2011, [[Остров ненужных людей]], Нелли * 2012, [[Мамы]], Кристина * 2012, [[Майский дождь]], Арина * 2013, [[Что творят мужчины!]], Алиса * 2013, [[Метель (фильм, 2013)|Метель]], Аня * 2013, [[Пока ещё жива]], Маги * 2014, [[Беглецы (фильм, 2014)|Беглецы]], Настя * 2014, [[Нереальная любовь (фильм, 2014)|Нереальная любовь]], Ольга * 2014, [[Федька (фильм,2015)|Федька]], Пушпа * 2015, [[Влюблённые женщины (телесериал, 2015)|Влюблённые женщины]], Евгения == Каçăсем == * {{imdb name|2045831}} * [http://www.cosmo.ru/in_focus/stars_bio/1071852/Ravshana_Kurkova/bio/ Биография Равшаны Курковой на Cosmo.ru]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131116152538/http://www.cosmo.ru/in_focus/stars_bio/1071852/Ravshana_Kurkova/bio/ |date=2013-11-16 }} * {{ruskino|http://ruskino.ru/art/5312| Страница Равшаны Курковой}} * {{vimeo|22077462|Музыкальный видеоклип с участием Равшаны Курковой и Ярослава Малого}} * [https://web.archive.org/web/20140331083804/http://www.ok-magazine.ru/exclusive/item20923.php Артём Ткаченко и Равшана Куркова] * [https://web.archive.org/web/20170312043117/http://www.kiz.ru/content/stars/ravshana_kurkova13061.html Равшана Куркова: «У меня ностальгия по будущему» — «Красота и здоровье», январь 2012 г.] * [http://buro247.ru/culture/expert/intervyu-buro-24-7-ravshana-kurkova.html Равшана Куркова: «И хорошее, и плохое рано или поздно становится известно», февраль 2014 г.] [[Категори:Узбексем]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ipztzk3rr3n9hik6d2t38kai9gie7lj 0 57842 879092 769395 2026-11-06T19:17:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879092 wikitext text/x-wiki {{урăх пĕлтерĕшсем|Лугано (пĕлтерĕшсем)}} '''Вырăнти аэропорт Лугано''' ({{lang-it|Aeroporto di Lugano-Agno}}), ([[IATA]]: LUG, [[ICAO]]: LSZA) — вырăнти швейцар аэропорчĕ, [[Лугано]] ([[Швейцари]]) хуларан 4 çм вырнаçнă. Юнашар Аньо ял пур, çавăнпа та аэропорта Лугано-Аньо теççĕ. {{Airport-dest-list | [[Darwin Airline]] | Кальяри (сезонри), Женева, Лампедуза (сезонри), Ольбия (сезонри), Тĕнчери Леонардо да Винчи ячĕллĕ аэропорт, Цюрих | [[Swiss International Air Lines]] пурнăçланать [[Tyrolean Airways]] | Цюрих }} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20211203000552/http://www.lugano-airport.ch/en Lugano Airport] — Official site {{en icon}} * [http://www.lugano-qualification.ch/ Lugano Airport Qualification] — Information for pilots * [http://www.avilu.ch/ Avilù Flight Training Organisation FTO] — local flying School * [http://www.p3flyers.ch/ P3 Flyers Ticino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111193341/http://www.p3flyers.ch/ |date=2016-01-11 }} aerobatic team based at Lugano Airport {{Швейцари эропорчĕсем}} [[Категори:Швейцари аэропорчĕсем]] [[Категори:Лугано]] oh95lfuqi7qa9srtvk2d448meqyderp 0 57905 879241 869369 2026-11-07T06:59:35Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879241 wikitext text/x-wiki {{ПВ |статус=Коммуна |чăвашла çĕлĕк=Рюшликон |тăван çĕлĕк=Rüschlikon |патшалăх=Швейцари |регион тĕсĕ=кантон (Швейцари) |регион=Цюрих (кантон) |регион тапăлра=Цюрих (кантон) |район тĕсĕ=тăрăх |район=Хорген (тăрăх) |район тапăлра=Хорген |община тĕсĕ= |община= |община тапăлра= |пăхăну= |герб=CHE Rüschlikon COA.svg |ялав= |герб анлăшĕ= |ялав анлăшĕ= |lat_dir=N|lat_deg=47|lat_min=18|lat_sec=29 |lon_dir=E|lon_deg=8|lon_min=33|lon_sec=15 |CoordAddon= |CoordScale= |ЯндексКартти= |патшалăх картти= |регион картти= |район картти= |патщалăх карттин пысăкăшĕ= |регион карттин пысăкăшĕ= |район карттин пысăкăшĕ= |шалти пайлану= |пуçлăх тĕсĕ=Бургомистр |пуçлăх= |никĕсленĕ вăхăт= |пĕрремĕш асăну= |малтанхи ятсем= |статус= |лаптăк=2.94 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ=444 |çӳллĕш тĕсĕ= |климат= |официаллă чĕлхе=нимĕç чĕлхи |официаллă чĕлхе-ref= |халăх йышĕ=5056 |çырав çулĕ=2007 |йышлăх= |агломераци= |наци йышĕ= |конфесси йышĕ= |этнохороним= |вăхăт тăрăхĕ=+1 |DST=пур |телефон кочĕ= |почтă индексĕ=8803 |почтă индексĕсем= |автомобиль кочĕ=ZH |идентификатор тĕсĕ=Субъект хăйтытăмлăхĕн идентификаци кочĕ{{!}}Официаллă код |цифрăллă идентификатор=0139 |категори Commons-ра=Rüschlikon |сайт=http://www.rüschlikon.ch |сайт чĕлхи=de |сайт чĕлхи 2= |сайт чĕлхи 3= }} '''Рюшликон''' ({{lang-de|Adliswil}}) — [[Швейцари|Швейцарири]] коммуна, [[Цюрих (кантон)|Цюрих]] [[Швейцарин администрациллĕ пайланăвĕ|кантонĕнче]] вырнаçнă. [[Хинвиль (тăрăх)|Хинвиль]] тăрăхне кĕрет. 15&nbsp;783 çын ( [[2007]], [[раштав, 31]]) пурăнать. [[Субъект хăйтытăмлăхĕн идентификаци кочĕ|Официаллă код]] — ''0139''. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20221204043105/http://www.xn--rschlikon-q9a.ch/ Официаллă страница] {{Цюрих тăрăхĕсем}} {{Швейцари:Хорген тăрăхĕ:Хуласем}} {{Switzerland-geo-stub}} <!-- Интервики теперь находятся в Викиданных. Не нужно их размещать на данной странице --> [[Категори:Цюрих кантонĕн хулисем]] al4cx2ajnv30hkzvqomlzketzhm7e48 0 58341 879170 785339 2026-11-07T01:16:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879170 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Орловка}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Орловка |тăван çĕлĕк = Орловка |герб = Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png |ялав = Флаг Ульяновской области (2013).svg |lat_deg = 54|lat_min =36 |lat_sec = 37 |lon_deg = 47|lon_min = 49|lon_sec = 46 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чĕмпĕр облаçĕ |регион тапăлра = Чĕмпĕр облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Чăнлă районĕ |район тапăлра = Чăнлă районĕ{{!}}Чăнлă |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Аслă Накаткин ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Аслă Накаткин ял хутлăхĕ{{!}}Аслă Накаткин |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = 1927 |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = орловкăсем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 433610 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = +7 84 245 |автомобиль кочĕ = 73, 173 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Орловка''' ({{lang-ru|Орловка}}) — [[Чĕмпĕр облаçĕ]]нчи [[Чĕмпĕр облаçĕн Чăнлă районĕ|Чăнлă районĕн]] ялĕ. [[Чăвашсем]] никĕсленĕ. Хальхи вăхăтра та чăвашсемех пурăнаççĕ. [[1927]]-мĕш çулта никĕсленĕ<ref>[http://www.cilna.ru/?id=324 Буклет, подготовленный к 50-летию Цильнинского района.]</ref>. == Тавралăхĕ == [[Шупашкар]]-[[Чĕмпĕр]] [[автоçул]] çинче, [[Пăкăрна]] [[юханшыв|шывĕ]] пуçланнă тĕлте вырнаçнă. == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == Мĕнпурĕ виçĕ [[урам]]. Вĕсен вырăсла ячĕсем: улица Молодежная, улица Овражная<ref>[https://mapbase.ru/Ульяновская/район-Цильнинский/место-п_Орловка Орловка ялĕн урамĕсем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190824170653/https://mapbase.ru/%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F/%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%A6%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE-%D0%BF_%D0%9E%D1%80%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B0 |date=2019-08-24 }}</ref>. Урамсен чăвашла ячĕсене тупса палăртман, вĕсем халлĕхе паллă мар шутланаççĕ. == Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем == * Хайкина Галина Васильевна (02.07.[[1949]]) — доярка, Чăнлă районĕн хисеплĕ элтешĕ (йышăннă вăхăт: №216, 21 ноябрь, 2000 çул; асăннă сайтра 32-мĕш номерпе тăрать)<ref name="ПГ">[http://cilna.ru/?id=82 Почётные граждане. Список лиц, которым присвоено звание «Почётный гражданин Цильнинского района»]</ref> . * Хайкина Галина Васильевна (8.07.[[1949]]) — доярка, Чăнлă районĕн хисеплĕ элтешĕ (йышăннă вăхăт: №374, 2 март, 2005 çул; асăннă сайтра 135-мĕш номерпе тăрать)<ref name="ПГ" />. == Вуламалли == * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3934 Чуваши Ульяновские]. Чăваш электронла энциклопедийĕнчи статья. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа", [[Шупашкар]], 2002. 192 с. * [[Мĕтри Юман]]. Ульяновск енчи чăвашсем. // Мĕтри Юман. Çырнисен пуххи. Шупашкар, [[1997]]. — С.435-438. * [[Ромашкин Валериан Фёдорович|Ромашкин, Валериан Федорович.]] Чуваши Симбирского Поволжья : ( Расселение, состав, этногенез, культура, религия ) / В. Ф. Ромашкин, В.Н. Федоров, Л.П. Шабалина. - Ульяновск: Симбирская книга, 1998. - 168 с. : ил. * Культура и быт низовых чувашей. Ч., 1984. * [[Иванов Виталий Петрович|Иванов В.П.]] Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * [[Ягафова Екатерина Андреевна|Ягафова Е.А.]] Чуваши Урало-Поволжья (история и традиционная культура этнотерриториальных групп). Ч., 2007. * Краткая чувашская региональная энциклопедия. Пензенская, Саратовская, Ульяновская области. Ульяновск, 2009. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем == * Ырьят, Анатолий. [http://kanash.su/1940.html ĔÇ КĔНЕКИНЧЕ – ПĔР ЙĔРКЕ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407201145/http://kanash.su/1940.html |date=2019-04-07 }} {{Ulyan-obl-geo-stub}} {{Чăнлă районĕ}} [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕн ялĕсем]] [[Категори:Чăнлă районĕ]] q19dxd9pmt5x7fsnr89is95pdxw12uw 0 58865 879043 874825 2026-11-06T15:04:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879043 wikitext text/x-wiki [[File:Animacionfinal.gif|thumb|Механикăлла пулăм. Схема]] '''Классикăлла механика''' — пысăк [[ĕскер]] (макроĕскер) [[çутă]]н вакуумри [[хăвăртлăх]]ĕнчен чылай пĕчĕкрех хăвăртлăхпа еплерех куçнин йĕркисене, саккунĕсене тĕпчет<ref>[http://prosto-o-slognom.ru/fizika_VUZ/01_fizicheskie_osnovi_klassicheskoj_mehaniki.html Физические основы классической механики]</ref>. Тепĕр чухне хăнахнă майпа [[Исаак Ньютон|Ньютон]] [[механика|механики]] теççĕ. Анчах та Ньютон саккунĕсем кун пек системăна ăславламалли пĕр меслет çеç. Ытти меслетсем те пур (чăн та, вĕсем ахаль çынсемшĕн питех паллă мар). Классикăлла механикăна майлаштармалли ак çакăн пек никĕслевсем ([[математика|математикăлла]] модельсем) пур: * Ньютон саккунĕсем. * Лагранж формализмĕ. * Гамильтон формализмĕ. * Гамильтон-Якоби формализмĕ. Çавна май Ньютон механики<ref name="Оливер О'Рейли">Оливер О'Рейли. [http://www.vixri.ru/d2/Oliver%20O%20Rejli_Kurs%20dinamiki%20dlja%20inzhenerov.pdf Курс динамики для инженеров: единый подход к механике Ньютона-Эйлера и механике Лагранжа.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210919074149/http://www.vixri.ru/d2/Oliver%20O%20Rejli_Kurs%20dinamiki%20dlja%20inzhenerov.pdf |date=2021-09-19 }}- М.-Ижевск: НИЦ «Регулярная и хаотическая динамика», Ижевский инстиrут компьютерных исследований, 2011.- 504 с.</ref>, Лагранж Механики<ref name="Оливер О'Рейли"/>, Гамильтон механики<ref>Трещев Д.В. [http://www.mi.ras.ru/noc/lectures/04tresh.pdf Гамильтонова механика] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329075650/http://www.mi.ras.ru/noc/lectures/04tresh.pdf |date=2017-03-29 }}</ref>, Гамильтон-Якоби механики<ref>[http://www.booksshare.net/index.php?id1=4&category=physics&author=polak-ls&book=1959&page=413 Опираясь на механику Гамильтона-Якоби...]</ref> пирки калаçма май пур. Вĕсем пурте классикăлла механикăн уйрăм палăрамĕсем пулса тăраççĕ. == Классикăлла мар механикăсем == * [[Квантăллă механика|Квантла механика]]. * Релятивизмла механика. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == [[Категори:Ăслăх]] [[Категори:Физика]] [[Категори:Механика]] poathzl9kdev8r33wjmfdi1vsbinklh 0 59295 879050 836294 2026-11-06T15:54:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879050 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Конюхов}} {{Ӳкерçĕ |фон = |ят = Фёдор Конюхов |çуралнă чухнехи ят = Фёдор Филиппович Конюхов |ӳкерчĕк = Fyodor Konyukhov 3.jpg |анлăшĕ = 250px |ӳкерчĕке ăнлантарни = Фёдор Конюхов, 2012 çул. |çуралнă вăхăт = [[1951]], [[раштав, 12]] |çуралнă вырăн = [[Чкалово (Азов çум районĕ)|Чкалово]] ялĕ, Азов çум районĕ, {{ÇВ|Запорожье облаçĕ|Запорожье облаçĕнче}}, [[Украина ССР]], [[СССР]]<ref>[http://books.google.com.ua/books?id=m4BGAQAAIAAJ&pg=PT44&dq=%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE+%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%8E%D1%85%D0%BE%D0%B2&hl=ru&sa=X&ei=e_HiUrqmAcGytAbf8YG4Bw&ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage&q=%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%8E%D1%85%D0%BE%D0%B2&f=false Kommersant-Vlast - 17 авг 1999]</ref> |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |гпажданлăх = {{USSR}}→{{RUS}} |жанр = çулçӳревçĕ, тĕпчевçĕ. |вĕренӳ = 15 №-лĕ професси-техника вĕрентĕшĕ, Бобруйск; <br /> [[Одессăри тинĕсçӳрев вĕрентĕшĕ]]; <br />[[Санкт-Петербургри хакал академийĕ]] |стиль = |пулăшакансем = |сĕм = |сĕм янă = |ычславсем = {{Халăхсен туслăх орденĕ}} {{СССР тава тивĕçлĕ спорт ăсти}} {{СССР спорт ăсти}} |хисепсем = Раççей ӳнер академин академикĕ |парнесем = |сайт = http://www.konyukhov.ru |викиампар = }} '''Фёдор Фили́ппович Ко́нюхов''' (1951, раштав, 12, Чкалово ч. ялĕ, Запороже облаçĕ) — вырăс çулçӳревçи, çыравçă, ӳкерçĕ, ирĕк вĕçекен аэростат вĕçевçи, Мускав патриархачĕн [[Украина православи чиркĕвĕ (Мускав патриархачĕ)|Украина православи чиркĕвĕн]] протоиерейĕ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * Черноусько Л., Фёдор Конюхов: Взойти на Эверест? Это очень просто!, 1998|01|40—43 == Каçăсем == * [http://www.fedor-konyuhov.livejournal.com/ Официальный блог Фёдора Конюхова об экспедиции на вёсельной лодке через Тихий океан] * [https://web.archive.org/web/20070928044820/http://www.biograph.ru/bank/konyuhov.htm Конюхов Федор Филиппович (Международный Объединенный Биографический Центр)] * [http://veter.turizm.ru/40/volk.shtml Статья о Фёдоре Конюхове «Волк — одиночка»] * [https://web.archive.org/web/20160823032246/http://podolsk-news.ru/stat-konuhov.php Статья о Фёдоре Конюхове «Рекорды ставить — это второстепенно…»] * [http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=OggXlak_kJs Интервью с Фёдором Конюховым 2012 г.] * [http://intermedia.org.ua/ru/news/info/31036 Интервью с Фёдором Конюховым 10 августа 2008 г.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web|author=[[Данилова, Анна Александровна|Данилова А. А.]]|datepublished=5 ноября 2008|url=http://www.pravmir.ru/dnevnik-nastoyashhego-muzhchiny/|title=Дневник настоящего мужчины|lang=|publisher=[[Православие и мир]]|accessdate=2010-04-01|archiveurl=http://www.webcitation.org/61HGvVUEj|archivedate=2011-08-28}} * [http://www.ginfor.ru/konyukhov-interview Интервью с Фёдором Конюховым для журнала Discovery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160808112834/http://www.ginfor.ru/konyukhov-interview |date=2016-08-08 }} * {{cite web|author=|datepublished=23 мая 2010|url=http://www.pravmir.ru/fedor-konyuxov-puteshestvennik-i-diakon/|title=Федор Конюхов: путешественник и диакон|lang=|publisher=[[Православие и мир]]|accessdate=|archiveurl=http://www.webcitation.org/61HGzpMeD|archivedate=2011-08-28}} * [http://www.stvictoria.ru/category/pohod Благотворительный поход на яхте «Святая Виктория»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310203721/http://www.stvictoria.ru/category/pohod/ |date=2016-03-10 }} * [https://web.archive.org/web/20120625072142/http://angelina-tihonova.ru/category/fedor_konuhov/ Федор Конюхов. Побег из плена: попытка № 3 ] Федор Конюхов об отце, о войне, послевоенном детстве * [http://www.mv.org.ua/news/25602-fedor_konyuhov_stal_svjashennikom.html Федор Конюхов стал священником ] Федор Конюхов стал священником * [http://news.mspravka.info/news/19672 Путешественник Федор Конюхов приехал в Мелитополь ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816074301/http://news.mspravka.info/news/19672 |date=2016-08-16 }} Путешественник Федор Конюхов приехал в Мелитополь * [http://www.noviden.org.ua/?p=6745 Мелитополь праздновал Медовый Спас ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160807025731/http://www.noviden.org.ua/?p=6745 |date=2016-08-07 }} Мелитополь праздновал Медовый Спас * [http://www.topcrop.ru/travels/fedor-konjuhov-i-toyota-hilux-obedinilis-dlja-novogo-mirovogo-rekorda.html Фёдор Конюхов установил мировой рекорд] [[Категори:Пайăр çынсем:Бобруйск]] [[Категори:Пайăр çынсем:Одесса]] [[Категори:Пайăр çынсем:Санкт-Петербург]] [[Категори:Находка хисеплĕ градланĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Тинĕсçум Ен]] [[Категори:Мускав ӳкерçисем]] [[Категори:Раççей ӳкерçисем]] [[Категори:СССР ӳкерçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем, алфавитпа]] [[Категори:XXI ĕмĕрти Раççей çыравçисем]] [[Категори:Раççей яхтсменĕсем]] [[Категори:Раççей альпинисчĕсем]] [[Категори:СССР яхтсменĕсем]] [[Категори:СССР альпинисчĕсем]] [[Категори:XX ĕмĕрти çул çӳревçисем]] [[Категори:XXI ĕмĕрти çул çӳревçисем]] [[Категори:Çулçӳревçĕсем, алфавитпа]] [[Категори:Радиоюратакансем]] [[Категори:Пĕччен тинĕс çӳревçисем]] 905hb2u6nvidtffd13io3wqcqcl2toi 0 59796 879081 853225 2026-11-06T18:18:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879081 wikitext text/x-wiki {{ПВ |статус=Коммуна |чăвашла çĕлĕк=Ла-Эт |тăван çĕлĕк=La Heutte |патшалăх=Швейцари |регион тĕсĕ=кантон (Швейцари) |регион=Берн (кантон) |регион тапăлра=Берн (кантон) |район тĕсĕ=тăрăх |район= Куртелари (тăрăх) |район тапăлра= Куртелари (тăрăх) |община тĕсĕ= |община= |община тапăлра= |пăхану= |герб=CHE La Heutte COA.svg |ялав= |герб анлăшĕ= |ялав анлăшĕ= |lat_dir=N|lat_deg=47|lat_min=11|lat_sec=29 |lon_dir=E|lon_deg=7|lon_min=13|lon_sec=40 |CoordAddon= |CoordScale= |ЯндексКартти= |патшалăх картти= |регион картти= |район картти= |патшалăх карттин пысăкăшĕ= |регион карттин пысăкăшĕ= |район карттин пысăкăшĕ= |шалти пайлану= |пуçлăх тĕсĕ=Бургомистр |пуçлăх= |никĕсленĕ вăхăт= |пĕрремĕш асăну= |малтанхи ятсем= |статус= |лаптăк=8.0 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ=615 |çӳллĕш тĕсĕ= |климат= |официаллă чĕлхе=франс чĕлхи{{!}}франс |официаллă чĕлхе-ref= |пурăнан халăх=506 |çырав çулĕ=2006 |йышлăх= |агломераци= |наци йышĕ= |конфесси йышĕ= |этнохороним= |вăхăт тăрăхĕ=+1 |DST=пур |телефон кочĕ= |почтă индексĕ=2604 |почтă индексĕсем= |автомобиль кочĕ=BE |идентификатор тĕсĕ=Субъект хăйтытăмлăхĕн идентификаци кочĕ{{!}}Официаллă код |цифрăллă идентификатор=0436 |категори Commons-ра=La Heutte |сайт=http://www.laheutte.ch |сайт чĕлхи=de |сайт чĕлхи 2= |сайт чĕлхи 3= |сайт чĕлхи 4= |сайт чĕлхи 5= |add2n= |add2= |add3n= |add3= }} '''Ла-Эт''' — ({{lang-de|Eggiwil}}) — [[Швейцари|Швейцарири]] коммуна, [[Берн (кантон)|Берн]] [[Швейцарин администрациллĕ пайланăвĕ|кантонне]] кĕрет. [[Куртелари (тăрăх)| Куртелари]] тăрăхне кĕрет. 506 çын ([[2006]]) пурăнать. [[Субъект хăйтытăмлăхĕн идентификаци кочĕ|Официаллă код]] — ''0436''. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20201129005246/http://laheutte.ch/ Официаллă страница] {{Берн тăрăхĕсем}} {{Швейцари:Куртелари тăрăхĕ:Хуласем}} {{Switzerland-geo-stub}} [[Категори:Берн кантонĕн хулисем]] oq8ozlom5qvxobd65ax2sijlsd26d68 0 60915 879239 856493 2026-11-07T06:58:17Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879239 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Рыбаков Борис Александрович |Тăван ят = |Ӳкерчĕк = |Анлăшĕ = 260px |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = {{ÇВ|21|05|1908}} |Çуралнă вырăн = {{USSR}}/ {{RUS}} |Ăслăх сфери = [[археологи]] |Ĕçлев вырăнĕ = Мускав патшалăх университечĕ, РĂА истори институчĕ |Ăсчах степенĕ=истори ăслăхĕсен тухтăрĕ ([[1942]]) |Ăсчах хисепĕ =академик |Альма-матер = [[Мускав патшалăх университечĕ]] |Ăслăлăх ертӳçи = [[Бахрушин Сергей Владимирович|С.В.Бахрушин]] |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = |Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Социализм Ĕçĕн Паттăрĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{«Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕхĕн» 3 степеньлĕ орденĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{Октябрь Революци орденĕ }} {{!}}- {{!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{!!}} {{Хисеп орденĕ }} {{!}}- {{!}} {{Ленин парни|1976}} {{!!}} {{Сталин парни|1949}} {{!!}} {{Сталин парни|1952}}{{!}} {{!}}} |Сайт = }} ''' Борис Александрович Рыбаков ''' – (03.06.1908 (21.05), Мускав- 27.12.2001, Мускав, [[РФ]]) - [[археологи]] енĕпе ĕçленĕ ăсчах. Социализм Ĕçĕн Паттăрĕ (1978), ССРП ĂА пайташĕ (1958) РĂА ĂА пайташĕ (1991). == Литература == * {{БСЭ3|Рыбаков Борис Александрович}} * Борис Александрович Рыбаков. — М.: [[Наука (издательство)|Наука]], 1978. — 2-е изд. — ([[Материалы к биобиблиографии учёных СССР]]. Сер. истории; Вып. 9). * ''Богданов В. П.'' Академик Б. А. Рыбаков // ''[[Преподавание истории и обществознания в школе]].'' — 2002. — № 4. * ''[[Борисов Николай Сергеевич|Борисов Н. С.]], [[Горский Анатолий Дмитриевич|Горский А. Д.]], [[Рапов, Олег Михайлович|Рапов О. М.]]'' Профессору Московского университета Б. А. Рыбакову — 80 лет // [[Вестник Московского университета|Вестник МГУ]]. Сер. «История». — 1988. — № 4. * ''Борисов Н. С., Рапов О. М.'' Б. А. Рыбаков (к 90-летию со дня рождения) // Вестник МГУ. Сер. «История». — 1998. — № 3. * ''Горовенко А. В.'' Роман Мстиславич и Пётр Бориславич: татищевские известия в мистификациях академика Рыбакова / ''Горовенко А. В.'' Меч Романа Галицкого. Князь Роман Мстиславич в истории, эпосе и легендах. — СПб.: Дмитрий Буланин, 2011. — С. 304—332. * ''[[Данилевский Игорь Николаевич|Данилевский И. Н.]]'' Источниковедческие уроки «Петра Бориславича» / ''Данилевский И. Н.'' Русские земли глазами современников и потомков (XII—XIV вв.): курс лекций. — М.: Аспект Пресс, 2001. — С. 326—335. * ''[[Клейн Лев Самуилович|Клейн Л. С.]]'' [http://trv-science.ru/2011/03/01/akademik-rybakov-i-partijnaya-liniya/ Академик Рыбаков и партийная линия] // ''[[Троицкий вариант — Наука]]''. — 2011. — № 73. — С. 14. * {{статья|автор=Кутарев О. В.|пуçелĕк=Характеристика Рода и Рожаниц в славянской мифологии: интерпретации Б. А. Рыбакова и его предшественников|каçă=http://www.amursu.ru/attachments/article/1320/Религиоведение_2013_4.pdf|кăларăм=[[Религиоведение (журнал)|Религиоведение]]|вырăн=Благовещенск|издательство=Амурский гос. ун-т|çул=2013|номер=4|страницы=170—177|issn=2072-8662|ref=Кутарев}} * ''[[Медынцева Альбина Александровна|Медынцева А. А.]]'' Б. А. Рыбаков — историк-энциклопедист нашего времени // Культура славян и Русь. — М.: Наука, 1998. — С. 3—29. * ''[[Новосельцев Анатолий Петрович|Новосельцев А. П.]]'' [http://scepsis.net/library/id_870.html «Мир истории» или миф истории?] // ''[[Вопросы истории]]''. — 1993. — № 1. — С. 23—32. * Памяти академика Б. А. Рыбакова // ''Сборник [[Русское историческое общество|РИО]]''. — Т. 5 (1953). — М., 2002. * {{статья |автор= [[Парпара Анатолий Анатольевич|Парпара А. А.]]|пуçелĕк=«Сколько весит наука?» (Вспоминая академика Бориса Рыбакова) |оригинал= |ссылка=http://old.lgz.ru/article/4505 |кăларăм=[[Литературная газета]] |вырăн= |издательство= |çул=2008 |номер=22 (6174) |страницы=15 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |ref=Парпара |archiveurl= |archivedate=}} * ''[[Творогов Олег Викторович|Творогов О. В.]]'' [http://feb-web.ru/feb/slovenc/es/es4/es4-2461.htm Рыбаков Борис Александрович] // [[Энциклопедия «Слова о полку Игореве»]]. — Т. 4. — СПб.: Дмитрий Буланин, 1995. — С. 246—251. * ''[[Чернецов Алексей Владимирович|Чернецов А. В.]]'' [http://www.ras.ru/publishing/rasherald/rasherald_articleinfo.aspx?articleid=0765f594-21ab-40d1-8c78-89f9c199b411 Крупный учёный, неповторимая личность. К 100-летию со дня рождения академика Б. А. Рыбакова] // ''[[Вестник Российской академии наук|Вестник РАН]]''. — 2008. — Т. 78. — № 6. — С. 538—548. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== {{Commons|}} {{warheroes|id=11038|star = Labor}} * {{РĂА ĕçтешĕ|2213|Борис Александрович Рыбаков}} * [http://about-msu.ru/next.asp?m1=person1&type=aka&fio=%D0%FB%E1%E0%EA%EE%E2%20%C1%EE%F0%E8%F1%20%C0%EB%E5%EA%F1%E0%ED%E4%F0%EE%E2%E8%F7 Биографические сведения]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на сайте «Всё о Московском университете» * [http://isaran.ru/?q=ru/fund&guid=61635FA5-4860-E192-D090-634FAE798D88&ida=1 Историческая справка] на сайте [[Архив Российской академии наук|Архива РАН]] * ''[[Баньковский Лев Владимирович|Баньковский Л. В.]]'' [https://web.archive.org/web/20230224154349/https://issuu.com/bonikowski/docs/19rybakov Беседа с академиком Б. А. Рыбаковым] // История и экология: очерки об истоках исторической гидрогеографии. — Соликамск: Соликамский гос. пед. ин-т, 2008. — 356 с. — ISBN 5-89469-047-1. * ''[[Борисов Николай Сергеевич|Борисов Н. С.]]'' [http://hist.msu.ru/Departments/RusHis19/teachers/Ribakov.htm Борис Александрович Рыбаков (1908—2001)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161027194445/http://www.hist.msu.ru/Departments/RusHis19/teachers/Ribakov.htm |date=2016-10-27 }} brkzenab8kkagciel143e47hv0bdkyx 0 60923 879005 804701 2026-11-06T12:16:07Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879005 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Кĕçĕн Пӳркел |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54|lat_min = 49|lat_sec = 33.528 |lon_deg = 48|lon_min = 14|lon_sec = 28.104 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра =Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Пăва районĕ |район тапăлра = Пăва районĕ{{!}}Пăва |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Хирти Кушкă ял тăрăхĕ{{!}}Хирти Кушкă |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = 1929 |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кĕçĕнпÿркелсем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 422453 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84374 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 92218000039 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Кĕçĕн Пӳркел''', — [[Тутарстан]]ри [[Тутарстанăн Пăва районĕ|Пăва районне]] кĕрекен чăваш ялĕ. Кулленхи калаçура ''Поççолăк'' тени пулма пултарать. Кунта — [[Тăхăрьял]] тăрăхĕ. ==Тавралăхĕ== [[Тилçе]] [[юханшыв|шывĕ]] çинче вырнаçнă. == Истори == Яла [[1929]]-мĕш çулта никĕсленĕ. Малтан килсе вырнаçакансем Ашкеров Степан, Трофимов Иван, Хуторов Борис тата ыттисем пулнă<ref>[http://buinsk.tatarstan.ru/derevnya-malie-byurgani.htm деревня Малые Бюрганы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230608193827/https://buinsk.tatarstan.ru/derevnya-malie-byurgani.htm |date=2023-06-08 }}</ref>. ==Халăх йышĕ ял тытăмĕ== Кассем: Симĕс урам, Октябрь урамĕ, Шоссе урамĕ<ref>[http://postcod.ru/16_Tatarstan/015_Malye%20Bjyrgany/000036_Malye%20Bjyrgany Буинский р-н → Малые Бюрганы д] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160509043849/http://postcod.ru/16_Tatarstan/015_Malye%20Bjyrgany/000036_Malye%20Bjyrgany |date=2016-05-09 }}</ref>. ==Вуламалли== * [[Акивер Фёдор Георгиевич|Акивер, Х.]] Пăвапа Элшел хутлăхĕ / Х. Акивер // Тăван Атăл. – 1973. – № 12. – С. 27–37 * [[Тимофеев Григорий Тимофеевич|Тимофеев Г. Т.]] Тăхăръял. – Шупашкар, 1972. (Çавах [[2002]]-мĕш çулта тепĕр кăларăмпа тухнă: Тимофеев Г.Т. [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kcht_0_0000001.pdf Тӑхӑрьял : этнографи тӗрленчӗкӗсем, халӑх сӑмахлӑхӗ, ҫырса пынисем, ҫырусемпе асаилӳсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210917153937/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kcht_0_0000001.pdf |date=2021-09-17 }} / Г. Т. Тимофеев ; [Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗ. - 1-мӗш кӑларӑма А. В. Васильев (Васан) пухса хатӗрленӗ, 2-мӗш кӑларӑма В. П. Станьял хушусемпе тӳрлетӳсем кӗртнӗ]. - Шупашкар : Чӑваш кӗнеке изд-ви, 2002. - 431 с. – (Девятиселье).) * Дворов, Николай. [http://chuvash.org/lib/haylav/4083.html Тăхăрьял юрри.] [[Сăвă]]. * Элли Илле. Тăхăрьялта миçе ял? // Хыпар (хаçат), 61№, [[2011]], ака, 7. * Чепунов, Р.Т. Г.Тимофеевăн «Тăхăръял» алçырăвĕ çинчен / Р. Чепунов // Тăван Атăл. – 1961. – № 1. – С.89–92. * [[Ухли Владимир Васильевич|Ухли В.]] В окрестностях Тыхыръяла / / Знамя. Буинск, Татария. 1964. — 24 янв.; Ялав. — 1976. — Мартан 16-мёшё. * Ашкеров, Валерий. [https://chuvash.org/lib/haylav/2450.html Тăхăрьял мухтавĕ (легенда)]. [[Сăвă]]. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Шупашкар, 2002. 192 с. == Паллă çынсем == == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.komandirovka.ru/cities/malyye-byurgany/ Краткая информация о Малых Бюрганах.] {{Пăва районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Тутарстанри Пăва районĕн ялĕсем]] [[Категори:Тутарстан]] 8ekrfuf5wj495w5ri5u4pe3k563b4oy 0 61473 879230 859991 2026-11-07T05:58:10Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879230 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Резник}} {{Çыравçă |Ят = Илья Резник |Тăван ят = |Ӳкерчĕк = Reznik Ilia.jpg |Анлăшĕ = 200px |Çуралнă чухнехи ят = Илья Леопольдович Резник |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Ленинград|Санкт-Петербургра}}, [[СССР]] |Çуралнă вăхăт = |Ĕçлев тĕсĕ = XX, XXI ĕм. совет, раççей сăвăçи |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Жанр = [[юрă]] |Ĕçсен чĕлхи = [[вырăс чĕлхи|вырăс]] |Дебют = |Парнесем = [[ФХХ парни]] |Чыславсем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{«Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕхĕн» IV степеньлĕ орденĕ }} {{!}}- {{!}} {{Хисеп орденĕ|1998}} {{!!}} {{Туслăх орденĕ|2013}}{{!!}}{{«Мускав 850 çул тултарнине асăнмалăх» медалĕ }} {{!!}} {{Çарпа туслă (ШĔМ) медаль}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{РФ халăх артисчĕ}}{{!!}}{{Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ}}{{!!}}{{Украина халăх артисчĕ}} {{!}}} '''конфесси чыславĕсем''' {{Ырă тĕнĕн сăваплă Даниил Мускав кнеçĕн III степеньлĕ орденĕ}} |Lib = }} '''Илья́ Рахми́элевич (Леопольдович) Ре́зник''' ([[ака, 4]], [[1938]], [[Санкт-Петербург|Ленинград]]) — [[раççей]] юрă сăвăçи тата усламçи, [[Раççей Федерацин халăх артисчĕ]] (2003). [[Раççей ӳнер академийĕ|Раççей ӳнер академин]] хисеплĕ пайташĕ<ref>[http://www.rah.ru/content/ru/main_menu_ru/section-academy_today/section-composition/person-2009-03-23-16-15-17.html Состав РАХ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111031841/http://www.rah.ru/content/ru/main_menu_ru/section-academy_today/section-composition/person-2009-03-23-16-15-17.html |date=2012-01-11 }}</ref>. [[Украина халăх артисчĕ]] (2013). == Биографи == == Фильмографи == === Кинорольсем === # [[1979]] — [[Клуб самоубийц, или Приключения титулованной особы]] — ''Преступник в инвалидной коляске'' # [[1985]] — [[Пришла и говорю (фильм)|Пришла и говорю]] — ''эпизод'' # [[1992]] — [[Московские красавицы]] — ''эпизод'' # [[2002]] — [[Только раз]] — ''эпизод'' # [[2005]] — [[Бриллианты для Джульетты]] — ''Игорь Леонидович, олигарх'' # [[2006]] — [[Карнавальная ночь-2, или 50 лет спустя]] — ''эпизод''<ref>[http://www.rusactors.ru/r/reznik Илья Резник на сайте www.rusactors.ru]</ref> === Сценарист === # 1985 — [[Пришла и говорю (фильм)|Пришла и говорю]] === Юрă тексчĕсен авторĕ === * 1979 — А я иду. * 1985 — [[Пришла и говорю (фильм)|Пришла и говорю]]. * 1997 — [[Дети понедельника]]. * 2004 — [[Новогодние мужчины]]. == И. Резник тексчĕпе кĕвĕленĕ юрăсем == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20071210152623/http://www.biograph.ru/bank/reznik.htm Резник Илья Рахмиэлевич] * [https://web.archive.org/web/20161104131123/http://www.ilya-reznik.ru/ Персональный сайт Ильи Резника] * [http://kudryats.journalisti.ru/?p=9072 Интервью Ильи Резника газете «Европеец» (Голландия)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161121235058/http://kudryats.journalisti.ru/?p=9072 |date=2016-11-21 }} * [http://www.jewish.ru/style/music/2011/02/news994293344.php Резнику пишется легко] Интервью Jewish.ru * [http://epigrammi.net/autors/reznik-ilya/ Эпиграммы Ильи Резника] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920153458/http://epigrammi.net/autors/reznik-ilya/ |date=2019-09-20 }} [[Категори:Пайăр çынсем:В. Ф. Комиссаржевская ячĕллĕ театр]] [[Категори:СССР сăвăçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:Вырăс сăвăçисем]] [[Категори:ФХХ парне лауреачĕсем]] [[Категори:Илья Резник| ]] dl7lnevgw6qj0yx77ysvpfqn7ec8j2o 0 61547 879179 851943 2026-11-07T02:27:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879179 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Павлов}} {{Мусăкçă |Ят = Фёдор Павлов |Ӳкерчĕк = Фёдор Павлович Павлов (1892—1931).jpg |Ӳкерчĕке_ăнлантарни = |Фон = non_performing_personnel |Тулли_ят = Фёдор Павлович Павлов |Çуралнă_вăхăт = [[1892]] [[авăн, 13]] |Çуралнă_вырăн = [[Патăрьел (Çĕрпӳ районĕ)|Патăрьел]], [[Чебай вулăсĕ]], {{ÇВ|Етĕрне уесĕ|Етĕрне уесĕнче}}, [[Хусан кĕпĕрни]] (халĕ [[Çĕрпӳ районĕ]], [[Чăваш Ен]]), [[Раççей империйĕ]] |Вилнĕ_вăхăт = [[1931]], [[çĕртме, 2]] |Вилнĕ_вырăн = {{ВВ|Сочи|Сочире}}, [[Çурçĕр-Кавказ Ен]], [[РСФСР]], [[СССР]] |Патшалăх = {{Раççей империйĕ}} <br />{{USSR}} |Профессисем = XX ĕмĕрти совет/раççей/чăваш композиторĕ/дирижёрĕ/мусăк педагогĕ/сăвăçи/драматургĕ |Инструментсем = [[сĕрме купăс]] |Жанрсем = [[классика мусăкĕ]] |Викиампар = }} '''Фёдор Павлович Павлов''' (авăн, 13(25), [[1892]], [[Патăрьел (Çĕрпӳ районĕ)|Патăрьел]], [[Чебай вулăсĕ]], [[Етĕрне уесĕ]], Хусан кĕпĕрни (халĕ [[Çĕрпӳ районĕ]], [[Чăваш Ен]]), [[Раççей империйĕ]] — 2.6.1931, [[Сочи]], [[Çурçĕр-Кавказ Ен]]) — чăваш поэчĕ, драматургĕ, композиторĕ, дирижёрĕ, политикăпа пĕрлĕх ĕçченĕ, культура ĕçченĕ, чăваш драматургийĕн, профессилле мусăкĕн никĕсĕсене хываканĕсенчен пĕри<ref>[http://gov.cap.ru/hierarhy.asp?page=./5024/12387/12391/42631/42633 Павлов, Фёдор Павлович]</ref>. == Биографи == Федор Павлов 1892 çулхи авăнăн (13(25)-мĕшĕнче Хусан кĕпĕрнинчи Етĕрне уесĕн Чебай вулăсне кĕнĕ (Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕ) Патăрьел ялĕнче вăтам çĕр ĕçтеш килйышĕнче çуралнă. Пĕчĕк чухнех вулама вĕреннĕ. 1901 çулта Патăрьелти вырăнти вĕрентĕшне пĕлӳ илме кĕнĕ. Ашшĕ, Павел Степанович, лайăх юрланă, ташланă, кĕсле çинче выляма ăста пулнă. Пĕрремĕш вырăс революцийĕ вăхăтĕнче Федор Павлов Шупашкар уесĕнчи Икка вĕрентĕшĕнче пĕлӳ пухнă. Кунта Павлов пĕтĕм чунĕпех мусăк, литературă тата драматурги патнелле туртăнать. Иккăра вĕренсе тухсан, Павлов [[Чĕмпĕрти чăваш вĕрентӳçисен шкулĕ|Чĕмпĕрти чăваш шкулне]] пĕлĕве малалла пухма кайнă. Кунта вăл 1907 - 1911 çулсенче вĕреннĕ, литературăпа мусăк енчен паха пĕлӳ илнĕ. Чĕмпĕрте вăл вырăс тата ютçĕр классикĕсен ĕçĕсемпе паллашать, чăвашла та, вырăсла сăвăсем шăрçалать. 1911 çулхи çу уйăхĕнче, пуçламăш шкул вĕрентӳçи ятне тивĕçнĕ хыççăн Павлова шкултах ĕçлеме хăварнă. 1911/çурла — 1913/авăн тапхăрĕнче Павлов, Чĕмпĕрти шкулта мусăк вĕрентӳçи пулнă май, чăваш халăх юррисене пуçтарать, майлаштарать («Чӳк» тата «Вайă»). 1913 çулхи нарăс уйăхĕнче Чĕмпĕрти чăваш шкулĕн сцени çинче М. Глинка кĕвĕленĕ «Иван Сусанин» оперăн пайĕсене хатĕрлесе кăтартнă. Тĕп партисене Ф. Павлов (Сусанин). К. Эсливанова (Антонида), В.Дубровин (Собинин) сăнарласа юрланă. Хăйĕн пултарулăхĕнче вăл Константин Иванов поэт-демократпа туслă пулнă. Вĕсен иккĕшĕн те чăваш оперине тăвас ĕмĕт чунĕнче çуннă. Ятарлă мусăк вĕрентĕшĕнче пĕлӳ илме май çуккипе, Фёдор Павлович 1913 çулхи авăн уйăхĕнче Чĕмпĕрти чиркӳ семинарине вĕренме кĕнĕ. 1916 çулхи çу уйăхĕнче ăнăçлă вĕçлесе, псалом вулаканĕ пулать. Тепĕртакран Етĕрне уесĕнчи Кăшлавăш, кайран — Палтай вĕрентĕшĕсенче ĕçлет. 1917 çулхи çурлан 1 (4)-мĕшĕнче Шупашкар уесĕн пухăвĕ Павлова çураçтару тӳри пулма суйланă, çавăнпа та вăл çемьипех çак уесри Акулево ялне пурăнма куçать. == Пичетленĕ ĕçĕсем, статьясем == * «Ача-пăча сасси» пухмач (1921). * «Ялта» (1922) * «Туй юрри», «Туттёл» * «Сарнай» пухмач (1924) * «Речитативы в чувашской народной музыке» (1923) * «Чăваш музыки» (1923) * «Хитре» (1923) * Библиографии по чувашской музыке, статьи «Чаваш кесли», "Чарăннă сасă * Очерки «Чуваши и их песенное и музыкальное творчество». * «Çырмари юрă», статья. * «Сарнай и палнай» — симфони. == Литература == *[[Слава (юрăç)|Федор]] Павлович Павлов — композитор и драматург / НИИ яз., лит., истории и экономики при Совете Министров Чуваш. АССР. — Чебоксары, 1984. — 59 с. * Авлук, А. Еce пархатарлa, ячĕ сумлă / А. Авлук // Ялав. — 1992. — № 9. — С. 20. * Артемьев, Ф. П. Павлов // Артемьев, Ю. М. XX ĕмĕр пусламăшĕнчи чăваш литератури / Ю. М. Артемьев. — Шупашкар, 1992. — 196 с. * Юмарт, Г. Федор Павлов — лирик-поэт / Г. Юмарт // Таван Атал. — 1992. — № 9-10. — С. 56-57. * Иванов, И. Ф. Павлов // Иванов, И. Сердца живые звуки / И. Иванов. — Чебоксары, 1989. — С. 150—157. * Илюхин, Ю. А. Симфоническая фантазия Ф. Павлова «Сарнай и палнай» // Вопросы чувашского языка, литературы и искусства. — Чебоксары, 1960. — С. 148—174. * Л.И. Бушуева, Ю.А. Илюхин, «Чăваш Енĕн композиторĕсем», Шупашкар, 2014. * М. Г. Кондратьев, "Гора злолтая... Фёдор Павлов и его время.", Шупашкар, Чӑваш кӗнеке издательстви, 2017. == Чыслани == * Чăваш АССР Аслă Канашĕн Президиумĕн хисеп грамоти (1939) * Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ (1940)<ref name="гаси">[http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/4595 Государственный архив современной истории Чувашской Республики → Воробьёв Василий Петрович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227062712/http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/4595 |date=2017-02-27 }}</ref> * [[«Тăван Çĕршывăн 1941—1945 çç. Аслă вăрçинче хастар ĕçленĕшĕн» медаль]] (1946) * [[Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ]] (1950)<ref name="яр">[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=80&id=135542 Официальный сайт Янтиковского района Чувашской Республики → Воробьёв Василий Петрович]</ref> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20161108153509/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/pavlov/ Павлов Федор Павлович] * [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=320 Павлов Федор Павлович] * [http://chuvash.org/news/15067.html Федор Павлов пурнăçне çĕнĕ кĕнекере çутатнă] * [http://chgign.ru/961-tochka-zreniya-mihail-kondratev-vse-idet-ot-fedora-pavlova.html ТОЧКА ЗРЕНИЯ. Михаил Кондратьев: все идет от Федора Павлова.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категори:Чăваш çыравçисем]] [[Категори:Чăваш фольклорисчĕсем]] [[Категори:1892 çулта çуралнисем]] [[Категори:Авăнăн 13-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:1931 çулта вилнисем]] [[Категори:Çĕртмен 2-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Чăваш Енĕн композиторĕсем]] [[Категори:Раççей композиторĕсем]] [[Категори:ССРП композиторĕсем]] [[Категори:Политика ĕçченĕсем]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:Фёдор Павлов юррисем]] oaxfw7a6ye2dknkefgqipzymq1jawy3 0 61815 879063 851895 2026-11-06T16:47:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879063 wikitext text/x-wiki {{Театр ĕçченĕ | Ят = Иван Ксенофонтов | Тăван ят = | Ӳкерчĕк = | Анлăшĕ = 200px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = | Çуралнă чухнехи ят = Ксенофонтов Иван Ксенофонтович | Çуралнă вăхăт = [[1926]], [[кăрлач, 3]] | Çуралнă вырăн = [[Килтĕш]] ялĕ, [[Етĕрне районĕ]], {{ÇВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}}, [[СССР]] | Вилнĕ вăхăт = [[2014]] çул, [[чӳк, 3]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, {{ВВ|Чăваш Республики|Чăваш Енре}} | Професси = опера, драма артисчĕ | Гражданлăх = {{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}} | Хастар çулсем = | Суя ятсем = | Амплуа = | Театр = [[Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ]] [[Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ]] | Рольсем = Зорин, милиционер Геронтьев, Сипаков, Морковкин | Спектакльсем = «Хурăнлă çулпа» (Тукташ- Белов), «Ял кулли» (В. Ржанов), «Никита Бичурин» (В. Романов), «Алла алă çунă чух (Н. Айзман) | Чыславсем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{3 степеньлĕ Мухтав орденĕ}} {{!!}} {{Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 2 степеньлĕ орденĕ}} {{!!}} {{Тăван Çĕршывăн 1941-1945 çç. Аслă вăрçинче Германие çĕнтернĕшĕн медаль}} {{!}}- {{!!}} {{«Владимир Ильич Ленин 100 çул тултарнине асăнмалăх» медалĕ}} {{!!}} {{Хăюлăхшăн медаль}} {{!!}} {{Хăюлăхшăн медаль}} {{!}}- {{!!}} {{Кёнигсберга илнĕшĕн медаль}} {{!!}} {{!}}} | Сайт = | imdb_id = }} '''Иван Ксенофонтович Ксенофонтов''' ([[1926]], [[кăрлач, 3]], [[Килтĕш]] ялĕ, [[Етĕрне районĕ]], ЧАССР — [[2014]], [[чӳк, 3]], [[Шупашкар]], [[Чăваш Республики]] ) — актер, театр ĕçченĕ, тăлмач, Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннăскер.<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/ksenofontov-ivan-ksenofontovich/ Деятели культуры и искусства : Артисты и музыканты : Ксенофонтов Иван Ксенофонтович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180118132432/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/ksenofontov-ivan-ksenofontovich/ |date=2018-01-18 }}</ref><ref>[http://www.cheboksary.ru/culturen/38563_ushel_iz_zhizni_akter_teatralnyj_dejatel_i_perevodchik_ivan_ksenofontov.htm Ушел из жизни актер, театральный деятель и переводчик Иван Ксенофонтов]</ref> == Биографи == 1926 çулхи кăрлачăн 3-мĕшĕнче [[Чăваш Ен]]ĕн [[Етĕрне районĕ]]нчи [[Килтĕш]] ялĕнче çуралнă. Етĕрнери педагогика училищинче вĕренсе тухнă. Сарăту консерваторин чăваш опера студинче пĕлӳ пухнă, 1950-1957 çç. – Театр ӳнерĕн А. В. Луначарский ячĕллĕ институчĕн театр пĕлĕвĕн уйрăмĕнче вĕреннĕ. Шкулта вăй хурса тăрăшнă. Куçăмлă колхоз театрĕсенче ĕçленĕ. 1958 çултанпа – Чăваш патшалăх мусăк-драма театрĕнче актер, директор çумĕ, кайран директорĕ пулса ĕçленĕ. Директор вырăнĕнче Чăваш патшалăх филармонинче, Чăваш патшалăх çамрăксен театрĕнче, Вырăс драма театрĕнче, «Родина», «Сокол» кинотеатрсенче тăрăшнă. Паллă ĕçĕсем: Зорин («По березовой дороге» М. Белов пьеси, И. Тукташ повеçĕпе), милиционер Геронтьев («Курам на смех», В. Ржанов), Сипаков («Никита Бичурин», В. Романов пьеси), Морковкин («Рука руку моет», Н. Айзман пьеси). Илемлĕ фильмсене чăвашла куçарнă ĕçсене хутшăннă. == Чыславсем == * Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин II степеньлĕ орденĕ, * Жуков медалĕ, * «За Отвагу» медаль, * «Кенигсберга илнĕшĕн» медаль, * «Германие çĕнтернĕшĕн» медаль, * Чăваш АССР Аслă Канашĕн Президиумĕн хисеплĕ грамоти. == Вуламалли == # Eливанова, Г., "Чун ватăлмасть", Чăваш ен. – 1997. – 20-27 раштав (№ 52). – С. 5. # Еливанова, Г., "Чун юратӑвӗ – театр", Хыпар. – 2006. – 2 пуш. – С. 4. # Еливанова, Г., «Чунăм театрах туртăннă», Хыпар. – 2011. – 17 нарăс. – С. 4. - # Большаков, А. К. Ксенофонтов Иван Ксенофонтович / А. К. Большаков // Краткая ядринская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – С. 128. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == [[Категори:Чăваш артисчĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Етĕрне районĕ]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей юрăçисем]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:1926 çулта çуралнисем]] [[Категори:Кăрлачăн 3-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2014 çулта вилнисем]] [[Категори:Чӳкĕн 3-мĕшĕнче вилнисем]] 8p00hn7fqgn0f8qishbk7ecqi2gth51 0 62369 879286 712979 2026-11-07T10:26:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879286 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Hieronymus Bosch, Hell (Garden of Earthly Delights tryptich, right panel) - detail 1 (devil).JPG|thumb|175px|И.Босх, ''Çĕр çинчи киленÿсен пахчи'' ĕç пайĕ]] '''Сюрреализм''' ({{lang-fr|surréalisme}}) — 1920-çулсенче [[Франци]]ре никĕсленнĕ илемлĕ ÿнер юхăмĕ. Аллюзипе тата калăпăшсен тĕлĕнмелле çыхăнăвĕсемпе усă курнипе уйрăлса тăрать. Сюрреализмăн ирхи пулăмĕ — Босх, унăн пултарулăхĕнче куравçă пĕрремĕш хут улăштарнă пурнăç сăнарне курать — систермесĕр, анчах та тĕппипех калăпăшне ватса аркатнăскерне, ăна çывăрман çĕртрен тĕлленнĕ япала теме пулнă. Вунтăххăрмĕш ĕмĕрте - ÿнерçĕ символиста Редона сюрреалист тесе шутлама юрать. ХХ ĕмĕрте сюрреализмăн шухăшлавçи çыравçă тата сăвăçă Андре Бретон шутланать. 1918 çулта Гийом Аполлинер хăйĕн пĕр пьеси ячĕ айне «сюрреалистлă драма» тесе палăртнă. Сăрă ÿнерĕн сюрреализмăн чи аслă пайташĕсем — [[Сальвадор Дали]], Макс Эрнст, Рене Магритт тата [[Марсель Дюшан]]. [[Синематограф|Кинематографри]] сюрреализмăн паллă пайташĕсем — Луис Бунюэль, [[Жан Кокто]], Ян Шванкмайер, Алехандро Ходоровски тата Дэвид Линч. Фотографи ĕçĕнчи сюрреализм Филипп Халсман малта пынă ĕçĕсене пула паллă. == Сюрреализм кун-çулĕ == == Вуламалли == *Антология французского сюрреализма. 20-е годы. (сост., комм. и пер. С.Исаева и Е.Гальцовой) М.: ГИТИС, 1994 *Шеньо-Жандрон Ж. Сюрреализм. М.: НЛО, 2002 *Энциклопедический словарь сюрреализма. Сост. Т. В. Балашова, Е. Д. Гальцова. М.: ИМЛИ РАН, 2007 *Гальцова Е. Д. Сюрреализм и театр. К вопросу о театральной эстетике французского сюрреализма. М.: РГГУ, 2012 *«Surrealismus» ,Brodskaia.N.V ,New York, Parkstone Press International, 2009 (255 стр.,195 илл.,11 авт. Листов текста) (нем., англ., фр. Яз) == Каçăсем == {{Çӳрев |Тема = Сюрреализм |Викиампар= Category:Surrealism }} {{Европăри ӳнер юхăмĕсем}} * [https://web.archive.org/web/20170918162103/http://www.archivosurrealista.com.ar/ Archivo Surrealista — Todo el Universo del Surrealismo en Español] [[Категори:Сюрреализм]] [[Категори:Модернизм ӳнерĕ]] [[Категори:Ӳнер юхăмĕсем]] ql6cpzc8ikcvqttsghpr1tx4wvlhedy 0 62416 879245 716651 2026-11-07T07:32:56Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879245 wikitext text/x-wiki {{ПВ |статус=Коммуна |чăвашла çĕлĕк=Савоньин |тăван çĕлĕк= Savognin |патшалăх=Швейцари |регион тĕсĕ=кантон (Швейцари) |регион=Граубюнден |регион тапăлра=Граубюнден |район тĕсĕ=тăрăх |район=Альбула (тăрăх) |район тапăлра=Альбула (тăрăх) |община тĕсĕ= |община= |община тапăлра= |пăхăну= |герб=Savognin wappen.svg |ялав= |герб анлăшĕ= |ялав анлăшĕ= |lat_dir=N|lat_deg=46|lat_min=35|lat_sec=51 |lon_dir=E|lon_deg=9|lon_min=35|lon_sec=59 |CoordAddon= |CoordScale= |ЯндексКартти= |патшалăх картти= |регион картти= |район картти= |патшалăх карттин пысăкăшĕ= |регион карттин пысăкăшĕ= |район карттин пысăкăшĕ= |шалти пайлану= |пуçлăх тĕсĕ=Бургомистр |пуçлăх= |никĕсленĕ вăхăт= |пĕрремĕш асăну= |малтанхи ятсем= |статус= |лаптăк=22.24 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ=1207 |çӳллĕш тĕсĕ= |климат= |официаллă чĕлхе=нимĕç чĕлхи |официалл чĕлхе-ref= |пурăнан халăх=952 |çырав çулĕ=2008 |йышлăх= |агломераци= |наци йышĕ= |конфесси йыйĕ= |этнохороним= |вăхăт тăрăхĕ=+1 |DST=пур |телефон кочĕ= |почтă индексĕ=7460 |почтă индексĕсем= |автомобиль кочĕ=GR |идентификатор тĕсĕ=Хăйтытăмлă субъектăн идентификаци кочĕ{{!}}Официаллă код |цифрăллă идентификатор=3539 |категори Commons-ра= Savognin |сайт=http://www.savognin-gr.ch |сайт чĕлхи=de }} '''Савоньин''' ({{lang-de|Savognin}}) — [[Швейцари|Швейцарири]] коммуна, [[Граубюнден]] [[Швейцарин администрациллĕ пайланăвĕ|кантонне]] кĕрет. [[Альбула (тăрăх)|Альбула тăрăхĕ]] йышĕнчи коммуна. 952 çын (2008, [[раштав, 31]]) пурнать. [[Хăйтытăмлă субъектăн идентификаци кочĕ|Официаллă код]] — ''3539''. [[File:The_Evil_Mothers_by_Giovanni_Segantini.jpg|thumb|left|250px|Савоньин<!--Die bösen Mütter 1894]]-->]] [[File:Savognin-01.jpg|thumb|left|250px|Савоньин<!--Savognin im Winter-->]] == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20211223182917/http://savognin-gr.ch/ Официаллă страница] {{Граубюнден тăрăхĕсем}} {{Швейцари:Альбула тăрăхĕ:Хуласем}} {{Switzerland-geo-stub}} [[Категори:Граубюнден хулисем]] l8i9jicajs9l2f0nrcqduk2ni75n02y 0 62567 879075 716400 2026-11-06T17:34:19Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879075 wikitext text/x-wiki {{урăх пĕлтерĕшсем}} '''Курсóр''' ({{lang-en|cursor}} — шĕвĕркĕч, [[Ускуравçăн графика интерфейсĕ|ускуравçă интерфейсĕн]] виçев хатĕр сăнни — объект çине кăтартакан графика интерфейсĕн элеменчĕ, унпа усă курса [[клавиатура|клавиатурăна]], [[компьютер шăши|шăшипе]] е урăх хатĕрпе çыхăнтарма пулать. == Истори == 1968 çулта американ ăслайçи [[Энгельбарт Дуглас|Дуглас Карл Энгельбарт]], [[:en:SRI International|Стэнфорд тĕпчев институчĕн]] командипе пĕрле, çын-машина интерфейсĕн (UI — [[Акăлчан чĕлхи|акăл]]. ''user interface'') пĕремĕш элеменчĕсене тăваççĕ. Çак элементсем революци туса хунă [[:en:NLS (computer system)|NLS]] (NLS — [[Акăлчан чĕлхи|акăлч]]. oN-Line System) системин пайĕ шутланаççĕ, çапла вара пĕр харăсах темиçе терминал пĕр документсемпе ĕçлеме прултарнă. Çав çулхи раштавăн 9-мĕшĕнчех онлайн-системине демонстрациленĕ, ăна «[[The Mother of All Demos]]» ят панă, тӳррĕн куçарсан «мĕнпур демоссен амăшĕ» пулать, унта гипертекст тата курсор ĕçне курма пулать. == Текст курсорĕ == [[File:Text cursor blinking larger.gif|thumb|Курсор графика режимĕнче]] == Çавăн пекех == * [[Ресурссем (Windows)]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * {{кĕнеке|автор=Алан Купер|пуçелĕк=об интерфейсе. Основы проектирования|оригинал=About Face. The Essentials of Interaction Design|кăларăм=3|вырăн=СПб|издательство=Символ-Плюс|çул=2009|страницы=437−441|страниц=688|isbn=978 5 93286 132 5|тираж=1500}} == Каçăсем == * [https://developer.apple.com/library/mac/documentation/UserExperience/Conceptual/OSXHIGuidelines/Pointers.html#//apple_ref/doc/uid/20000957-CH97-SW2 Pointers — OS X Human Interface Guidelines] * [https://web.archive.org/web/20161205042807/http://pcsider.com/ru/%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%83-%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%81%D0%BE%D1%80-%D0%BC%D1%8B%D1%88%D0%B8-%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D1%91%D0%BD-%D0%BD%D0%B0-45%C2%B0 Почему курсор мыши наклонён на 45°] {{Ускуравçă интерфейсĕн элеменчĕсем}} [[Категори:Ускуравçă интерфейсĕ]] j69cl55ufdrsd4v6w7tm0lhw8gwqd1e 0 63725 879177 836809 2026-11-07T02:01:13Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879177 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = ял вырăнĕ (тĕл) |чăвашла çĕлĕк = Пĕрремĕш Никишино |тăван çĕлĕк = {{lang-ru|Никишино Первое}} |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =54 |lat_min =39 |lat_sec =00 |lon_deg =47 |lon_min =22 |lon_sec =00 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Шăмăршă районĕ |район тапăлра = Шăмăршă районĕ {{!}}Шăмăршă районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Чукал |пурăнан тăрăх тапăлра = Чукал{{!}} Чукал |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 0 |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = о |агломераци = |наци йышĕ = |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83546 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97247836001 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Пĕрремĕш Никишино'''- [[Чăваш Ен]]ĕн [[Шăмăршă районĕ]]нчи [[ял]] пулнă вырăн, тĕл. Чăн малтанах вырăс ялĕ пулнă. Республикăн тĕп территорийĕн тулашĕнче вырнаçнă [[Улмаллă]] ялпа тата [[Иккĕмĕш Никишино]] тĕлпе пĕрле пĕр [[анклав]]. Микишĕн: 1917-1920 (тепĕр тĕлте:1926-мĕшчен), Микишĕн Пĕрремĕш Пайĕ: 1920-1957 (тепĕр тĕлте: 1948-мĕшчен), Пĕрремĕш Микишĕн: 1958-мĕш çултанпа<ref>[https://pomnirod.ru/materialy-k-statyam/administrativno-territorialnoe-delenie-rossijskoj-imperii/gubernii-rossii/kazanskaya-guberniya/uezdy-kazanskoj-gubernii/civilskij-uezd/населенные-места-цивильский-уезд-казанская-губерния/алфавитный-список-населённых-мест-с-изменениями-в-названии.html Алфавитный список населённых мест с изменениями в названии.] — Моё Семейное Древо</ref>. ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== Хальхи вăхăтра никам та пурăнмасть. ==Истори== [[Чĕмпĕр кĕперни]]н [[Пăва уесĕ]]нчи [[Шамккай]] вулăсĕн [[1897]]-мĕш çулхи<ref>[http://simbirsk.club/load/snm/snm_simbirskaja_gub/snm_simbirskoj_gub_1897/7-1-0-6 1897 СНМ Симбирской губернии.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170402093553/http://simbirsk.club/load/snm/snm_simbirskaja_gub/snm_simbirskoj_gub_1897/7-1-0-6 |date=2017-04-02 }}</ref> тата [[1913]]-мĕш çулхи<ref>[http://dlib.rsl.ru/viewer/01003809978#?page=1 Список населенных мест Симбирской губернии. - Симбирск : Симб. губ. стат. ком., 1913. - XI, 283 с.]</ref> ялĕсен йышĕнче Пĕрремĕш Никишино, [[Иккĕмĕш Никишино]] е Никишино тенисем çук. ''Никитино'' тени çеç тĕл пулать. [[1920]] çулхи [[утă, 28|утă уйăхĕн 28-мĕшчен]] [[Пăва уесĕ|Пăва уесне]], каярах [[Çĕрпӳ уесĕ|Çӗрпӳ уесне]] кĕнĕ. [[1920]] çулхи [[юпа, 5|юпа уйăхĕн 5]] хыççăн [[Çĕрпӳ уесĕ]]н [[Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕ|Йĕпреç районнĕ]], [[1921]] çулхи [[утă, 22|утă уйăхĕн 22]] хыççăн [[Патăръел уесĕ|Патăръел уесне]] кĕртнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял [[Шамккай вулăсĕ]]нче шутланнă. [[1939]] çулхи [[авăн, 16|авăн уйăхĕн 16]] [[Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕ|Шăмăршă районне]], [[1962]] çулхи [[раштав, 20|раштав уйăхĕн 20]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Патăръел районĕ|Патăръел районне]] кĕнĕ. [[1965]] çулхи [[пуш, 14|пуш уйăхĕн 14]] хыççăн хальхи вăхăтченех [[Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕ|Шăмăршă районне]] кĕрет. Ялсен шутĕнчен [[1976]]-мĕш çулта кăларса пăрахнă. Вĕсемпе çыхăннă материалсем [[Шăмăршă]]ри, [[Шупашкар]]ти, [[Чĕмпĕр]]ти, [[Пăва]]ри архивсеме ытти йĕркелĕмсенче упранма пултараççĕ. ==Паллă çынсем == [[Чĕмпĕрти чăваш вĕрентӳçисен шкулĕ|Чĕмпĕрти чăваш шкулне]] пĕтернисен йышĕнче<ref>Александров, Геннадий. Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнчен вĕренсе тухнисем (1868-1919). — "Хыпар" хаçат, 1996, çурла, 3.</ref> ''Никитино''<ref>Патша саманинче ял çавăн ятлă пулни пирки каларăмăр ĕнтĕ.</ref> ялĕнчен тухнă ултă çынна асăннă: * Корчагин Александр Матвеевич (?-?) — вĕреннĕ çулсем: [[1879]]-мĕш çулччен * Космовский Георгий Димитриевич ([[1876]]-?) — вĕреннĕ çулсем: [[1891]]-[[1897]] * [[Космовский Иван Сергеевич]] ([[1895]]-[[1919]]) — вĕреннĕ çулсем: [[1907]]-[[1913]] * Воронцов Михаил Иванович ([[1896]]-?) — вĕреннĕ çулсем: [[1911]]-[[1915]] * Воронцов Степан Васильевич ([[1884]]-?) — вĕреннĕ çулсем: [[1897]]-[[1903]] * Воронцова Мария Ивановна ([[1898]]-?) — вĕреннĕ çулсем: ?-[[1913]] Хăшĕ хăш Никишăнăпа (Пĕрремĕшĕпе е Иккĕмĕшĕпе) çыхăнни мар. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Чукал ял тăрăхĕ]] ==Вуламалли== {{Çырмалла}} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [https://web.archive.org/web/20190820103523/https://ru.igotoworld.com/ru/poi_map/empty.htm?geoObjectId=490611%3FgeoObjectId%3D490611 Никишино Первое, Шемуршинский район на карте России.] * [http://town-map.ru/nikishino_pervoye_16_543900_472200.htm Карта - Никишино Первое в Республике Чувашия.] * [http://pogoda.zborg.ru/522214 Погода в Никишино Первое, Чувашия.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024064224/https://pogoda.zborg.ru/522214 |date=2020-10-24 }} * [https://web.archive.org/web/20250417190243/http://www.bravica.me/ru/russia/chuvashia_reg/nikishino_pervoye.htm Погода Никишино Первое.] * [http://www.weathertab.ru/ru/c/russian-federation/chuvashskaya-respublika/nikishino-pervoye/ Никишино Первое, Республика Чувашия Долгосрочный прогноз погоды. Помогает вам избежать плохой погоды. 30 дней и более.]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Chuvash-geo-stub}} {{Шăмăршă районĕ}} [[Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем]] cmnt92679kycwlms8ua5h6101vt8e5k 0 63863 879222 874656 2026-11-07T05:14:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879222 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Пьеха}} {{Мусăкçă |Ят = Стас Пьеха |Фото = Стас Пьеха.jpg |Çуралнă_ чухнехи_ят = Станислав Пятрасович Герулис |Тулли_ят = Станислав Пятрасович Пьеха |Çуралнă_вăхăт = [[1980]] [[çурла, 13]] |Çуралнă_вырăн = |Гражданлăх = |Профессисем = Раççей юрăçĕ, сăвăçĕ, стиль-[[парикмахер]]ĕ. |Инструментсем = [[гитара]] |Жанрсем = |Пĕрĕçлĕх = [[Валерия (юрăç)]] (2004-па), <br> [[Дробыш Виктор|Виктор Дробыш]] (Çăлтăрсен хапрăкĕ хыççăн), <br> [[Лепс Григорий Викторович|Григорий Лепс]] (2007-па), <br> [[Варлей Виктория Юрьевна|Виктория Варлей]] (унăн клипĕнче ӳкерĕннĕ), <br> Павла (2009),<br> [[Слава (юрăç)|Слава]] (2011-па), <br> [[Челси (группа)|Челси]] (2014-па), <br> [[Пьеха Эдита Станиславовна|Эдита Пьеха]] (кукамăшĕ) |Сайт = {{url|stas-pjeha.ru}} }} '''Станислав Пятрасович Пье́ха''' (7 çулчен '''Герулис'''<ref name="segodnya.ua">[http://www.segodnya.ua/news/12066373.html Дед Лободы готовил революцию с Че Геварой, а Пьеху внук зовет «бабон» | Новости Украины | Кем были дедушки и бабушки известных политиков и артистов. | СЕГОДНЯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625113358/http://www.segodnya.ua/news/12066373.html |date=2011-06-25 }}</ref>) ([[çурла, 13]], [[1980]]<ref>{{Cite web|url = http://stas-pjeha.ru/the-band/|title = Биография Стаса Пьехи|author = |work = |date = |publisher = }}</ref>, [[Ленинград]]) — раççей юрăçĕ тата поэчĕ, «Çăлтăрсен хапрăкĕ» проекта хутшăннăскер. == Дискографи == ;Студи альбомĕсем * «Одна звезда» (2005) * «Иначе» (2008) * «10» (2013) == Видеографи == {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! style="background:#B0C4DE;" | Çул ! style="background:#B0C4DE;" | Клип ! style="background:#B0C4DE;" | Режиссёр ! style="background:#B0C4DE;" | Альбом |----- | [[2005]] | «Где буду я» | Дмитрий Захаров | «Одна звезда» |----- | rowspan="2" | [[2006]] | «Расставание» (feat. [[Валерия (юрăç)|Валерия]]) | Федор Бондарчук | rowspan="4" | «Иначе» |----- | «О тебе» | Максим Рожков |----- | [[2007]] | «Напиши мне» | Ирина Миронова |----- | rowspan="2" | [[2008]] | «Она не твоя» (feat. [[Григорий Лепс]]) | Александр Солоха |----- | «На ладони линия» | Павел Худяков | «10» |----- | [[2009]] | «Новогодняя» (feat. [[Павла]]) | Владимир Якименко | Новогодний сингл |----- | rowspan="3" | [[2011]] | «Я и ты» (feat. [[Слава (юрăç)|Слава]]) | Катя Царик | «10» |----- | «Что тебе подарить» (feat. [[Мила Нитич]]) | Наталья Дума | Не альбомный сингл |----- | «Мы расстались с тобой» | Владимир Лерт | rowspan="3" | «10» |----- | [[2012]] | «Старая история» | Георгий Волев |----- | rowspan="2" | [[2013]] | «Девочка на шаре» | Марат Адельшин |----- | «Я с тобой» | Георгий Волев | TBA |----- | rowspan="2" | [[2014]] | «Зелёный омут» | Георгий Тоидзе | «10» |----- | «Счастье» | Георгий Волев | rowspan="2" | TBA |----- | [[2015]] | «Несовместимая любовь» | [[Алан Бадоев]] |- |[[2016]] |«Не хватает» |Евгений Курицын | |} == Чыславсем == «[[Ылтăн граммофон]]»: * [[2004]] — «Одна звезда» * [[2005]] — «Ты грустишь» ([[Валерия (юрăç)|Валерипе]]) * [[2008]] — «Она не твоя» ([[Лепс Григорий Викторович|Григорий Лепспе]]) * [[2009]] — «На ладони линия» * [[2010]] — «Я-лист» * [[2011]] — «Я и ты» ([[Слава (юрăç)|Славăпа]]) * [[2012]] — «Старая история» * [[2014]] — «Я с тобой» * 2015 — «Она не твоя» «[[Çулталăк юрри (фестиваль)|Çулталăқ юрри]]» фестиваль лауреачĕ: * [[2005]] — «Ты грустишь» ([[Валерия (юрăç)|Валерипе]]) * [[2007]] — «Я подарю тебе» * [[2008]] — «На ладони линия», «Она не твоя» ([[Лепс Григорий Викторович|Григорией Лепспе]]) * [[2011]] — «Я и ты» (в дуэте со [[Слава (юрăç)|Славăпа]]) * [[2012]] — «Старая история» * [[MTV Russia Music Awards|MTV Russia Music Awards 2005]], «Паха юрă» номинацире («Ты грустишь» юрă). * 2009 çулта Стас тата Григорий Лепс [[Муз-ТВ премийĕ 2009|Муз-ТВ премисем]], «Паха дуэт» номинацире. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * [http://www.stas-pjeha.ru Официаллă сайт] * [http://instagram.com/wolfieha Стас на сайте Инстаграм ] * [http://www.stihi.ru/author.html?stat5544 Стихи Стаса Пьехи на сайте stihi.ru] * [https://web.archive.org/web/20140621154014/http://www.rusradio.ru/artists/all/8877 Стас Пьеха на «Русском радио»] * {{thankyou.ru|http://thankyou.ru/music/pop/stas|Стас Пьеха}} * {{lastfm|Стас Пьеха|Стаса Пьехи}} * {{music.yandex|167053|Стаса Пьехи}} * {{vk.com|id35057592|Стаса Пьехи}} <!-- подтверждённая страница, есть птичка--> * [http://redstarmusic.ru/#/Artist_07056c79-72a0-457e-9e6c-613d38c6781b.aspx Страница на портале Красная звезда] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811152209/http://redstarmusic.ru/#/Artist_07056c79-72a0-457e-9e6c-613d38c6781b.aspx |date=2017-08-11 }} * [https://twitter.com/StasPieha Твиттер певца] * [https://plus.google.com/113329530405750462832/posts Goodle+ Оф.аккаунт] * [https://www.facebook.com/sobaka.odnako Оф.аккаунт на Фейсбук ] * [http://www.youtube.com/channel/UC4443JZOaPwYrqMkgwI_NeA Официальный аккаунт на Youtube] * [http://www.aprilclubnews.com/content/lifestyle/presentation/1195-stas-pekha-provel-prezentatsiyu-inache Стас Пьеха провел презентацию «Иначе»] [[Категори:Çăлтăрсен хапрăкĕ (Раççей)]] [[Категори:Пьеха — Броневицкисем|Станислав Пятрасович]] [[Категори:Раççей поп-вокалисчĕсем]] qqw4eibw6rb7lfemkm4b3meundy6zxa 0 64956 879269 875410 2026-11-07T09:19:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879269 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем}} {{Пайăр çын |ят = Янина Соколовская |тăван ят = Янина Лазаревна Соколовская |портрет = Sokolovskaya_Yanina_Lazarevna.jpg |çуралнă вăхăт = [[1971]], [[çĕртме, 7]] |çуралнă вырăн = {{ÇВ|Киев|Киевре}}, [[УССР]], [[СССР]] |гражданлăх = {{Украина}} |ĕçлев тĕсĕ = XXI ĕмĕрти СССР, Украина журналисчĕ, политологĕ |чыславсемпе парнесем = |сайт = http://izvestia.kiev.ua }} '''Янина Лазаревна Соколовская''' ([[1971]], [[çĕртме, 7]], [[Киев]], [[УССР]], [[СССР]]) — украин журналисчĕ, политологĕ. [http://www.kommersant.ru «КоммерсантЪ» Украинăра] кăларавăш çурчĕн элчи, 2014-па. «Известия в Украине» портала ([http://izvestia.kiev.ua «Известия в Украине»], [http://izvestia.co.il Известия-Израиль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170221194638/http://izvestia.co.il/ |date=2017-02-21 }}, [http://lady.izvestia.kiev.ua ЛедиИзвестия] сайтсем) йĕркелекенĕ тата тĕп редакторĕ. Совет Союзĕн тĕпĕнчи уçлăхĕнчи Экспертсемпе политологсен лигин пĕрйĕркелевçи ([https://web.archive.org/web/20160923114101/http://rian.com.ua/trend/forum_Kharkov/ ЛЭПП]). == Биографи == Янина Соколовская 1971 çулхи çĕртмен 7-мĕшĕнче Киевре çуралнă. [http://izvestia.kiev.ua/blog/show/51136 11 ăру сыпăкĕ] каялла унăн нĕселĕсем Киевре тĕпленнĕ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.kommersant.ru/authors/640 Публикации на сайте «КоммерсантЪ»] * [http://izvestia.kiev.ua/ izvestia.kiev.ua] * [http://izvestia.co.il/ izvestia.co.il] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170221194638/http://izvestia.co.il/ |date=2017-02-21 }} * [http://lady.izvestia.kiev.ua/ lady.izvestia.kiev.ua] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Политологсем, алфавитпа]] [[Категори:XXI ĕмĕрти политологсем]] [[Категори:Украина политологĕсем]] [[Категори:«Известия» хаçатăн журналисчĕсем]] [[Категори:«Коммерсантъ» хаçатăн журналисчĕсем]] riivvmein16zdlilxvfuaodeg1ybcy8 0 68147 879018 860425 2026-11-06T13:23:46Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879018 wikitext text/x-wiki {{Ӳкерçĕ |фон= |ят = КАРАЧАРСКОВ<br>Николай Прокопьевич |тăван ят = Николай Прокопьевич Карачарсков |çуралнă чухнехи ят = Карачарсков Николай Прокопьевич |фотографи = Карачарсков Николай Прокофьевич.jpg |анлăш = |ӳкерчĕке ăнлантарни = |çуралнă вăхăт = [[1935]], [[нарăс, 14]] |çуралнă вырăн = [[Шадриха (Пăрачкав районĕ)|Шадриха]] ялĕ, {{ÇВ|Пăрачкав районĕ|Пăрачкав районĕнче}}, [[Чăваш АССР|Чăваш Ен]], РСФСР, ССРП |вилнĕ вăхăт = [[2021]], [[çурла, 28]] |вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, Чăваш Ен, РФ |пулса тухни = |гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} |жанр = истори тата жанрлă сăрă ӳнерĕ, çутçанталăк сăнарĕ |вĕренӳ = |стиль = Реализм, соцреализм |ĕçсем = |пулăшакансем = |сĕм = |сĕм янă = |чыславсем = Чăваш Республикин халăх ӳкерçи (1977), Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ ӳкерçи (1976), Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ ӳкерçи (1985) |хисепсем = Пăрачкав районĕн хисеплĕ гражданинĕ (2010) |парнесем = К. В. Иванов ячĕллĕ ЧР патшалăх парни |сайт= }} '''Карачарсков Николай Прокопьевич''' (14.2.1935, [[Шадриха (Пăрачкав районĕ)|Шадриха]] ялĕ, Пăрачкав районĕ, Чăваш АССР, РСФСР, ССРП — 28.8.2021, Шупашкар, Чăваш Ен, РФ) — сăрă ӳнерçи тата график. Чăваш АСРР тава тивĕçлĕ ӳкерçи ([[1976]]), Чăваш АССР халăх ӳкерçи ([[1977]]), РСФСР тава тивĕçлĕ ӳкерçи ([[1985]]), Чăваш Ресубликин К. Иванов ячĕллĕ патшалăх парнин лауреачĕ, Пăрачкав районĕн хисеплĕ гражданинĕ (2010). ССРП ӲА кĕмĕл медалĕпе чысланă ([[1978]]). ССРП ӲП пайташĕ ([[1967]])<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/khudozhniki-i-arkhitektory/karacharskov/ Деятели культуры и искусства : Художники и архитекторы : Карачарсков Николай Прокопьевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170310141226/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/khudozhniki-i-arkhitektory/karacharskov/ |date=2017-03-10 }}</ref><ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=473 Чувашская энциклопедия]</ref> == Биографи == [[1935]] çулхи [[нарăс, 14|нарăсăн 14-мĕшĕнче]] [[Чăваш АССР]] йышне кĕрекен [[Пăрачкав районĕ]]нчи [[Шадриха (Пăрачкав районĕ)|Шадриха]] ялĕнче çуралнă. Николай ачалăхĕ [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]н çулĕсене лекнĕ, пĕчĕкренех ĕçе пикенме тивнĕ. 1950 çулта шкулта çичĕ çул вĕренсе пĕтерсен 1950 — 1955 çулсенче [[Шупашкарти ӳнер вĕрентевĕшĕ]]нче <ref>[http://www.chebartschool.ru/info-graduates.php Гордость и слава училища] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630043648/http://chebartschool.ru/info-graduates.php |date=2017-06-30 }}</ref>. пĕлӳ илнĕ. Кунта вăл [[Бургулов Евгений Ефимович|Е. Е. Бургулов]]<ref>{{Cite web |url=http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1802 |title=БУРГУЛОВ Евгений Ефимович |access-date=2021-07-13 |archive-date=2021-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713152634/http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1802 |url-status=live }}</ref> тата [[Григорьев Иван Трофимович|И. Т. Григорьев]] ӳкерçĕсен класĕнче ăсталăха туптанă<ref name="porezk">{{Cite web |url=http://www.porezk.cap.ru/about/people/zhiteli/karacharskov-nikolaj-prokofjevich |title=Карачарсков Николай Прокофьевич |access-date=2021-07-13 |archive-date=2021-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713152634/http://www.porezk.cap.ru/about/people/zhiteli/karacharskov-nikolaj-prokofjevich |url-status=live }}</ref>. [[1971]] çултанпа — «Ялти шурăмпуç» бригада ертӳçи»<ref>{{Cite web |url=http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=1860 |title=«СЕЛЬСКИЕ ЗОРИ» — творческая бригада художников |access-date=2021-07-16 |archive-date=2021-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716092055/http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=1860 |url-status=live }}</ref>, унăн йышĕнче тĕрлĕ вăхăтра паллă чĕрçыравçăсем тата графиксем: [[Семёнов Валерий Семёнович|В. С. Семёнов]]<ref>{{Cite web |url=http://enc.cap.ru/?lnk=1858&t=prsn |title=СЕМЁНОВ Валерий Семёнович |access-date=2021-07-14 |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714041840/http://enc.cap.ru/?lnk=1858&t=prsn |url-status=live }}</ref>, [[Вдовичева Евгения Аркадьевна|Е. А. Вдовичева]], [[Немцев Виктор Леонтьевич|В. Л. Немцев]]<ref>{{Cite web |url=http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1856 |title=НЕМЦЕВ Виктор Леонтьевич |access-date=2021-07-14 |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714041841/http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1856 |url-status=live }}</ref>, [[Григорьев-Савушкин Павел Григорьевич|П. Г. Григорьев-Савушкин]], [[Спиридонова Августа Моисеевна|А. М. Спиридонова]]<ref>{{Cite web |url=http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2055 |title=СПИРИДОНОВА Августа Моисеевна |access-date=2021-07-14 |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714041845/http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2055 |url-status=live }}</ref>, [[Юрьев Элли Михайлович|Э. М. Юрьев]] тата урăххисем те хутшăннă. Вĕсем тăрăшнипе Чăваш Республикинчи чылай [[колхоз]]ра халăх валли ӳнер галерейисем ĕçлеме тытăннă<ref name=enc.cap>{{Cite web |url=http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=473 |title=КАРАЧАРСКОВ Николай Прокофьевич |access-date=2021-07-14 |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714041840/http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=473 |url-status=live }}</ref>. Николай Прокофьевич хăй кăна Пăрачкав салинче (1988) тата тăван Шадриха ялĕнче 1995 çулта пĕрремĕш пайăр ӳнер музейне уçнă<ref>{{Cite web |url=http://sovch.chuvashia.com/?p=220257 |title=Открывается юбилейная выставка Николая Карачарскова |access-date=2021-07-14 |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714041845/http://sovch.chuvashia.com/?p=220257 |url-status=live }}</ref>. Н. П. Карачарсков — пĕтĕм Пĕрлешӳри, пĕтĕм Раççейри, облаçсенчи тата республикăсенчи куравсене хутшăннă. Пайăр куравĕсем 1975, 1986, 1995, 2000, 2005 (Шупашкар), çаплах 1988, 1992, 1993, 2003 (Мускав) çулсенче иртнĕ. Унăн ĕçĕсене Германире, Норвегире, Çурçĕр Америкăра, Монголире, Японире, Афганистанра, Кăнтăр Африкăра тата урăх çĕршывсенче кăтартнă. 2021 çулхи çурлан 28-мĕшĕнче, пурнăçĕн 87-мĕш çулĕнче çут тĕнчерен уйрăлса кайнă<ref>{{Cite web |url=http://culture.cap.ru/news/2021/08/28/np-karacharskov |title=Ушёл из жизни Николай Прокофьевич Карачарсков |access-date=2021-08-29 |archive-date=2021-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829145004/http://culture.cap.ru/news/2021/08/28/np-karacharskov |url-status=live }}</ref>. Николай Прокофьевичпе [[Чăваш ӳнер музейĕ]]нче сывпуллашнă. Хăйĕн тăван çĕршывĕнче, Пăрачкав районĕнчи Шадриха ялĕн çăвинче, пытарнă. === Пайăр пурнăçĕ === * Арăмĕ — [[Карачарскова Майя Андреевна|Майя Андреевна Карачарскова]] — ӳнер пĕлевçи, [[Раççей ӳкерçисен пĕрлешĕвĕ]]н пайташĕ (1991)<ref>{{Cite web |url=http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2134 |title=КАРАЧАРСКОВА Майя Андреевна |access-date=2021-07-14 |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714041841/http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2134 |url-status=live }}</ref>. == Ĕçĕсем == === Паллă ĕçĕсем === “Конюхсем”, “Çурт-йĕр тăвакансем”, “Чăваш рапсодийĕ”, “Чăваш уй-хирĕнче”, “Анне портречĕ”, “Трактористсем”. === Кĕнекесем === # Курган, В.П. Н.П.Карачарсков/ В.П.Курган. – С.-Пб: Художник РСФСР, 1992. – 72 с. # Николай Карачарсков : каталог выст. произведений живописи и графики / сост. М.А.Карачарскова. – Чебоксары, 1986. – 16 с. # Николай Карачарсков : каталог выст.: Живопись. Графика / сост. Н.Э.Сиселина. – Москва, 1987. – [34] с. == Чыслани == * Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳкерçи (1976) * [[РСФСР тава тивĕçлĕ ӳкерçи]] (1985) * Чăваш АССР халăх ӳкерçи (1977). * [[Чăваш АССР К. В. Иванов ячĕллĕ патшалăх премийĕ|Чăваш Республикин К. В. Иванов ячĕллĕ патшалăх премин]] лауреачĕ (1980). * [[ССРП Ӳнер академийĕ|ССРП Ӳнер академин]] медалĕ (1978) * Пĕтĕм Раççейри «[[Раççей ӳкерçисен пĕрлешĕвĕ]]н» пултарулăх пĕрлĕх организацин ылтăн медалĕ (2010). * [[Пăрачкав районĕ]]н хисеплĕ гражданинĕ (2010). * 2009 çулта Н. П. Карачарсков Чăваш республикинче культура аталанăвне уйрăмах ӳсĕм кӳнĕшĕн уйăхсерен патшалăх пулăшăвне тивĕçтермешкĕн йышăннă<ref>{{Cite web |url=https://www.cheboksary.ru/culturen/42270_zasluzhennyj_hudozhnik_rossii_n_karacharskov_torzhestvenno_otmetil_v_cheboksarah_80-letnij_jubilej.htm |title=Заслуженный художник России Н. Карачарсков торжественно отметил в Чебоксарах 80-летний юбилей |access-date=2021-07-14 |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714041846/https://www.cheboksary.ru/culturen/42270_zasluzhennyj_hudozhnik_rossii_n_karacharskov_torzhestvenno_otmetil_v_cheboksarah_80-letnij_jubilej.htm |url-status=live }}</ref>. == Вуламалли == # Карачарсков, Н. Николай Карачарсков : “Шадриха – манăн юратупа ырату”/ Н. Карачарсков ; Н. Смирнова çырса илнĕ // Хыпар. – 1996. – 2 пуш. # Кудявнин, В. Унăн произведенийĕсем çутă та таса / В. Кудявнин // Тантăш. – 1995. – 25 нарăс. # Смирнова, Н. Пăрачкав ене юратса / Н. Смирнова // Хыпар.– 1997. – 2 юпа. # Смирнова, Н. Чаплă художник – хисеплĕ колхозник / Н. Смирнова // Хыпар. – 1995. – 23 нарăс. # Алексин, В. Лиц необщее выражение / В. Алексин // Совет. Чувашия. – 1995. – 23 февр. # Викторов, Ю. Автор судьбы - сам художник / Ю. Викторов // Лик Чувашии. – 1995. – № 3. – С. 125-128. # Викторов, Ю. “Пишу без лукавства, не приукрашивая...” / Ю. Викторов // Совет. Чувашия. – 1995. – 14 марта. # Карачарсков, Н.П. Любовь и боль - моя Шадриха / Н.П.Карачарсков // Лик Чувашии.– 1994. – № 5. – С. 146-149. # Карачарсков, Н.П. “Непрестижное” дело сохранения души / Н.П.Карачарсков // Республика. – 1997. – 13-19 мая (№ 19).– С. 9. # Кириллов, Ю. В глазах у женщин печаль... / Ю.Кириллов // Совет. Чувашия. – 1998. – 18 апр. # Кириллов, Ю. На холсте – портрет известного купца / Ю.Кириллов // Совет. Чувашия. – 1999. – 13 авг. # Кириллов, Ю. Шадрихинский живописец / Ю.Кириллов // Чебоксар. новости. – 1997. – 26 нояб. # Кудявнин, В. Вслед “Сумеркам” пришел рассвет / В.Кудявнин // Чебоксар. новости. – 1995. – 15 февр. # Рязанцев, В. В экспозиции – живопись отца и скульптура сына / В.Рязанцев; Фот. В.Романова // Совет. Чувашия. – 2000. – 13 мая. # Суворов, В. Карьера художника / В.Суворов // Профессионал. – 1999. – 28 авг. – 3 сент. (№ 7). # Тьваш, Я. Роскошь для ума и чувств / Я.Тьваш // Чăваш ен. – 1998. – 18-25 апр. (№ 15). – С. 9. # Юрин, С. Николай Карачарсков отметил свой юбилей на лыжне / С. Юрин // Молодеж. курьер. – 2000. – 16-22 марта (№ 10). – С. 14. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=712&type=news&id=2951177 В Чебоксарах открылась выставка, посвященная юбилею заслуженного художника России, народного художника Чувашии Николая Карачарскова] * [http://www.cheboksary.ru/culturen/42187_narodnyj_hudozhnik_chuvashii_nikolaj_karacharskov_otmechaet_80-tiletie.htm Народный художник Чувашии Николай Карачарсков отмечает 80-тилетие] * [http://chv.addnt.ru/zasluzhennyjj-khudozhnik-rossii-nikolajj/ Заслуженный художник России Николай Карачарсков отмечает 80-летие со дня рождения] * [http://www.chgtrk.ru/?c=view&id=1791 Народный художник Чувашии Николай Карачарсков празднует 80-летие] * [http://respublika21.ru/index.php/2015-12-19-18-17-38/item/308-карачарсков-николай-прокофьевич Пока есть кому воспевать уникальную природу и самобытную культуру России...] {{Чăваш АССР К. В. Иванов ячĕллĕ патшалăх преми лауреачĕсем}} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Пайăр çынсем:Пăрачкав районĕ]] [[Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей ӳкерçисем]] [[Категори:ССРП ӳкерçисем]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:1935 çулта çуралнисем]] [[Категори:Нарăсăн 14-мĕшĕнче çуралнисем]] 83mooqltmq3kjirtxqyby373ib3x6j2 0 68554 879209 858085 2026-11-07T04:14:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879209 wikitext text/x-wiki '''Почтă и́ндексĕ''' — корреспонденцие суйламашкăн ĕçе, çав шутра автоматлине те, çăмăллатма [[почтă адресĕ]] çумне хушса çырнă [[саспалли]]сен е [[Цифрăсем|цифрăсен]] умхыçлăхĕ. Хальхи вăхăтра чылай наци почтă хĕсмечĕ почтă индексĕсемпе усă курать. [[File:Stamp Soviet Union 1977 CPA 4775.jpg|thumb|190px|left|[[СССР почтă марккисем|СССР маркки]] (1977): [[çыру]] тата [[конверт]] çине почтă индексне çырмалли тĕслĕх]] [[File:Stamp Soviet Union 1977 CPA4778.jpg|thumb|190px|left|[[СССР почтă марккисем|СССР маркки]] (1977): [[çыру]]сене автоматла суйлани]] == Çавăн пекех == * [[Код штампĕ]] * [[Мускаври почтă пайланăвĕ]] * [[Раççейри почтă пайланăвĕ]] * [[Украинăри почтă пайланăвĕ]] * [[Почтă адресĕ]] * [[Почтă идентификаторĕ]] * [[ZIP-код]] * [[АПШ штачĕсен почтă кочĕсен ят-йышĕ]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * Первая попытка введения почтовых индексов в СССР // [[Филателия СССР]]. — 2005. — № 8. — С. 46—49. * {{Кĕнеке:Филателистический словарь|статья=Почтовое отделение|ссылка=http://www.fmus.ru/article02/FS/P.html}} * {{Кĕнеке:Большой филателистический словарь|статья=Почтовый индекс|academic=2210}} * [http://fc.russianpost.ru/DownLoad/Gurnal_PR/PochtaRossii_5_2010.pdf Секрет шести цифр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510142215/http://fc.russianpost.ru/DownLoad/Gurnal_PR/PochtaRossii_5_2010.pdf |date=2012-05-10 }} // [[Раççей почти]]. — 2010. — № 5 (75). — С. 70—71.{{v|2|2|2011}} == Каçăсем == * {{cite web|url=http://www.upu.int/en/resources/postcodes/universal-postcoder-database.html|title=Universal POST*CODE® DataBase|work=Resources. Postcodes|publisher=Universal Postal Union|description=[[База данных]] почтовых индексов стран — членов Всемирного почтового союза|lang=en|accessdate=2011-02-03|archiveurl=http://www.webcitation.org/61H1hD8i0|archivedate=2011-08-28}} * [http://www.russianpost.ru/portal/ru/home/normative/postlaw/postlaw1 Федеральный закон «О почтовой связи»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010301171438/http://www.russianpost.ru/ |date=2001-03-01 }} на сайте компании [http://www.russianpost.ru «Почта России»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130420063807/http://www.russianpost.ru/ |date=2013-04-20 }} * {{cite web|url=http://www.russianpost.ru/rp/servise/ru/home/postuslug/rule_adress|title=Правила оформления почтовых отправлений|work=Почтовые услуги|publisher=[[Почта России]]|accessdate=2010-09-29|archiveurl=http://www.webcitation.org/61H1iFEcm|archivedate=2011-08-28}} * [http://www.upu.int/post_code/en/postal_addressing_systems_member_countries.shtml Правила оформления адреса] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20090724141812/http://www.upu.int/post_code/en/postal_addressing_systems_member_countries.shtml |date=2009-07-24 }}, действующие в разных странах{{ref-en}} * [http://www.upns.org/archives/16 «The First Postal (ZIP) Code in the World»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721062622/http://www.upns.org/archives/16 |date=2011-07-21 }} — статья Ингерта Кузича ({{lang-en2|Ingert Kuzych}}) на сайте [http://www.upns.org/ Союза украинских филателистов и нумизматов] ({{lang-en2|Ukrainian Philatelic and Numismatic Society}}; США){{ref-en}} ;Раççей Федерацин, Беларуç, Казахстан тата Украина индексĕсене кăтартнă сайтсем: * [https://web.archive.org/web/20150722033114/http://www.statkod.ru/post.html Живой поиск по почтовым индексам стран мира] * [http://info.russianpost.ru/database/ops.html Эталонный справочник индексов объектов почтовой связи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061212001823/http://info.russianpost.ru/database/ops.html |date=2006-12-12 }} * [http://info.russianpost.ru/servlet/department Почтовые индексы России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090925092503/http://info.russianpost.ru/servlet/department/ |date=2009-09-25 }} на сайте [http://info.russianpost.ru/ Общероссийской автоматизированной системы учета и контроля за прохождением регистрируемых почтовых отправлений (ОАСУ РПО)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061024015725/http://info.russianpost.ru/ |date=2006-10-24 }} Почты России * [http://zip.belpost.by/ Почтовые индексы Белоруссии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120915101506/http://zip.belpost.by/ |date=2012-09-15 }} и отделения связи, которые их обслуживают, на сайте «[[Белпочта]]» * [www.postcode.kz Kazpost AddressComplete — Новые почтовые индексы] Казахстана * [http://services.ukrposhta.com/postindex_new/ Почтовые индексы Украины] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121209234811/http://services.ukrposhta.com/postindex_new/ |date=2012-12-09 }} и отделения связи, которые их обслуживают, на сайте УДППЗ «[[Укрпочта]]» {{Почтă}} [[Категори:Почтă индексĕсем| ]] [[Категори:Почтă конверчĕсем]] 7u6w1keau5g27h5yxrk7ffkbthnxtib 0 69720 879051 857432 2026-11-06T15:56:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879051 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист | ят = Николай Конюшев | ӳкерчĕк = | ширина = | ӳкерчĕке ăнлантарни = | çуралнă чухнехи ят = Конюшев Николай Степанович | çуралнă вăхăт = [[1939]], [[кăрлач, 23]] | çуралнă вырăн = [[Калманттай]] ялĕ ([[Вольски районĕ]]), {{ÇВ|Сарăту облаçĕ|Сарăту облаçĕнче}}, [[РСФСР]], [[СССР]] | вилнĕ вăхăт = | вилнĕ вырăн = | професси = актёр, кинорежиссёр | гражданлăх = {{USSR}} [[СССР]] {{RUS}} | хастар çулсем = [[1970]]—хал. вăх. | тĕлĕ = [[Мускав]] | киностуди = "Юность" (Ролан Быков фончĕ) | чыславсем = | imdb_id = }} '''Конюшев Николай Степанович''' ([[кăрлач, 23]], [[1939]], [[Калманттай]] чăваш ялĕ, ([[Вольски районĕ]]), [[Сарăту облаçĕ]], [[РСФСР]], [[ССРП]]) — актёр, кинорежиссёр. Раççей кинематографисчĕсен пĕрлешĕвĕн пайташĕ, РФ культура тава тивĕçлĕ ĕçлевçи ([[1995]])<ref>[http://www.r-komitet.ru/obraz/pc-003.htm Некоммерческое партнерство в защиту семьи, детства, личности и охраны здоровья “Родительский комитет”.]</ref>. == Биографи == [[1957]]-мĕш çулта тăван ялĕнчи, [[Калманттай]]ри, шкула вĕренсе пĕтернĕ<ref>[http://www.volsk-schkalmantai.edusite.ru/cs_common.html МОУ "Основная общеобразовательная школа с.Калмантай Вольского района Саратовской области"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011191109/http://volsk-schkalmantai.edusite.ru/cs_common.html |date=2017-10-11 }}</ref>. МГУра журналистика факультечĕнче, ВГИКра режиссёрсен факультетенче вĕреннĕ. Сынсем, Николай Конюшевăн биографийĕпе хытăрах кăсăкланса, ак çакăн пек ыйтусем те лартаççĕ (аяларах илсе катартакан цитатăсене пăхăр). {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|№ 1 Губанов Владимир (г.Балаково) 5.07.2012 - 00:07 Николай Степанович родился в моём селе Калмантай Вольского района Саратовской области.Второй режиссёр "Белого солнца пустыни","Безымянная звезда"и др<ref>[http://www.kino-teatr.ru/kino/director/sov/89094/forum/#s1238824 Сÿтсе явни.]</ref>.}} <Куçару: 1№ Губанов Владимир (Балаково хули) 5.07.2012 - 00:07 Николай Степанович Саратов облаçĕнчи Вольски районĕнчи маншăн <тăван> Калманттай ялĕнче çуралнă. "Белого солнца пустыни","Безымянная звезда" тата ыттисен иккĕмĕш режиссёрĕ.> {{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|5 мар 2016 13:59 Владимир Губанов Конюшев Николай Степанович Родился 23 февраля 1939 года в с.Калмантай.Но тщательно это скрывает...почему-то... Директор киностудии «Юность» (Фонд Ролана Быкова). http://www.kino-teatr.ru/kino/director/sov/89094/foto<ref>[https://m.ok.ru/video/42581297903 Пĕркласрисем тетелтен.]</ref>}} <Куçару: 5 мар 2016 13:59 Владимир Губанов Конюшев Николай Степанович 1939-мĕш çулхи февралĕн 23-мĕшĕнче Калманттай ялĕнче çуралнă. Анчах та çакна тимлĕн пытарать... темшĕн..."Юность" студин директорĕ (Ролан Быков фончĕ) http://www.kino-teatr.ru/kino/director/sov/89094/foto > {{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|№ 1 Валентина Одноволенко(Конюшева) (г.Омск) 24.03.2014 - 07:58 УВАЖАЕМЫЙ Николай Степанович, я думаю что мы с вами родственники, мой отец Конюшев Фёдор Николаевич родился в 1908г.- Саратовская область Вольский район деревня Калмантай там же родились все его братья и сестры. Прошу вас если можно откликнетесь. С уважением Валентина Федоровна<ref>[http://www.kino-teatr.ru/kino/director/sov/89094/com/ Ыйтусемпе саламсем.]</ref>}} <Куçару: 1№ Валентина Одноволенко(Конюшева) (Омск хули) 24.03.2014 - 07:58 Хисеплĕ Николай Степанович, эпир сирĕнпе тăвансем пулас, ман атте Конюшев Фёдор Николаевич 1908-мĕш çулта çуралнă — Саратов облаçĕ, Вольски районĕ, Калманттай ялĕ, унтах унăн ытти пĕртăванĕсем те çуралнă. Май пулсан хуравлама ыйтатăп. Хисеплесе Валентина Федоровна.> {{Цитата вĕçĕ}} == Пултарулăх ĕçĕсем == "Дорога" ([[1975]]) тата "Лапта" ([[1988]]) фильмсене тĕп режиссёр пулса ÿкернĕ. Пĕрремĕшĕ — [[мелодрама]], тепри — [[драма]]. === Çак фильмсенче ассистент е иккĕмĕш режиссёр пулса тăрăшнă === * 1970 "Белое солнце пустыни", ассистент (актёрсемпе ĕçлесси енĕпе) * 1970 "Кража" 2-мĕш режиссер, актер * 1970 "Один из нас" ассистент, актер * 1976 "12 стульев", иккĕмĕш режиссёр. * 1974 "Лев Гурыч Синичкин", 2-мĕш режиссер * 1978 "Безымянная звезда", 2-мĕш режиссер * 1980 "Частное лицо" 2-мĕш режиссер, актер === Николай Конюшев çак фильмсенче вылянă === * 1981 "Шофёр на один рейс", ГАИ инспекторĕ Золотухин * 1981 "20 декабря", эпизод * 1980 "Частное лицо", Маркелов (титрсенче çук) * 1974 "Одиножды один", эпизод === Директор пулса хутшăннă === * 1998 "Факультет ненужных вещей", директор === Документлă кино === * 2008 Неизвестная версия | Невідома версія ([[Украина]], документла). == Килйыш == Машăрĕ — Ольга Ромашко, хĕрĕ — Марина Ромашко, мăнукĕсем — Саша (хĕр) тата Настя Ромашко<ref>[http://romashko.ru/site/o-seme/ Ольга Ромашко о своей семье.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502020226/http://romashko.ru/site/o-seme/ |date=2017-05-02 }}</ref>. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Михлеев Дмитрий Никанорович]]. * [[Плющев Юрий Николаевич]]. == Вуламалли == * Андюков, Василий. [https://web.archive.org/web/20230928030236/http://www.chnk.ru/pdf/Cavas_tenci_72.pdf Калмантай и "Белое солнце пустыни".] // Чăваш тĕнчи (хаçат). — 2015,сентябрь/авён,22, 5/72№. — С.11. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://gettube.cc/movies/-87245752_456239074 “Мой земляк - Николай Конюшев“ с.Калмантай Вольский р-н.]. [https://vk.com/videos-114210867?z=video-87245752_456239074%2Fpl_-114210867_-2 Çаках ак ку тĕлте те пур.] [[Категори:ВГИКра вĕренсе тухнисем]] [[Категори:ССРП кинематографисчĕсен пĕрлешĕвĕн пайташĕсем]] [[Категори:Чăвашран тухнă кинематографистсем]] fijx4qd2lpimxp16wt4cwe89oqgnu68 0 69995 879184 832746 2026-11-07T02:53:49Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879184 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Парккай |тăван çĕлĕк = ирçелле ят паллă мар |герб = Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png |ялав = Флаг Ульяновской области (2013).svg |lat_deg =54 |lat_min =37 |lat_sec =21 |lon_deg =47 |lon_min =14 |lon_sec =34 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чĕмпĕр облаçĕ |регион тапăлра = Чĕмпĕр облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Сăр районĕ |район тапăлра = Сăр районĕ{{!}}Сăр |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Сартунккă ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Сартунккă ял хутлăхĕ{{!}}Сартунккă |шалти пайлану = урамсем: 4 |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 164 |халăх çыравĕн çулĕ = [[2010]] |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[ирçесем]], [[вырăссем]], [[чăвашсем]], [[тутарсем]] |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = сартунккăсем |вăхăт тăрăхĕ =+4 |почтă индексĕ = 433265 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 8(4242)39 |автомобиль кочĕ = 73 |цифрăллă идентификатор = 73244810011 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Парккай''' ({{lang-ru|Паркино}}) — [[Чĕмпĕр облаçĕн Сăр районĕ]]нчи ял. [[Чĕмпĕр]] хулинчен 120 километрта. Ĕмĕрĕпех ирçе ялĕ шутланнă. ==Истори== [[Яковлев Иван Яковлевич|Яковлев И.Я.]] асаилевĕсенчен: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Когда удельное ведомство вздумало ввести по удельным селениям выделку овчин и кож, то во многих местах мера эта не привилась. В мордовских же селениях Паркине и Помаеве подобная выделка удержалась до сих пор, так как нашла сочувствие населения и другие благоприятные местные условия, которых не было в других селениях<ref>[[Яковлев Иван Яковлевич|Яковлев И.Я.]] Воспоминания. Чебоксары, [[1982]]. — С. 60-61.</ref>.}}<Куçару: Утелни тытăмĕ утелни ялĕсече сурăх тирне тата ытти тирсене тутарттарассине сарма пăхсан, çак ĕç чăннипе сарăлаймарĕ. Парккай тата Памай ирçе ялĕсенче çеç паянхи кунчченех тытăнса тăрать вырăнти халăх ăнланса йышăннине кура. Çавăн пекех унта ытти ялсенче пулман ытти юрăхлă умсăлтавсем те тупăннă.> {{Цитата вĕçĕ}} == Ял тытăмĕ, халăх йышĕ == Вăрманай, Сад, Тĕп урамсем; Тĕп тăкăрлăк. ==Вуламалли== == Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем == ==Асăрхавсем== {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190917093345/https://mapbase.ru/%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F/%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%A1%D1%83%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE-%D1%81_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE Подробная карта Паркино с улицами и номерами домов.] * [http://www.банкгородов.рф/place/parkino Паркино.]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ulyan-obl-geo-stub}} {{Сăр районĕ}} {{Чĕмпĕр облаçĕ}} <!--Categories--> [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕ]] [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕн Сăр районĕн ялĕсем]] ouz2okkz3evijw30nte8kwwucfasocc 0 70004 879183 832745 2026-11-07T02:45:16Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879183 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Памай |тăван çĕлĕк = ирçелле ят паллă мар |герб = Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png |ялав = Флаг Ульяновской области (2013).svg |lat_deg =54 |lat_min =37 |lat_sec =08 |lon_deg =47 |lon_min =11 |lon_sec =53 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чĕмпĕр облаçĕ |регион тапăлра = Чĕмпĕр облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Сăр районĕ |район тапăлра = Сăр районĕ{{!}}Сăр |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Сартунккă ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Сартунккă ял хутлăхĕ{{!}}Сартунккă |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 0 |халăх çыравĕн çулĕ = [[2010]] |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = никам та пурăнмасть |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =+4 |почтă индексĕ = 433265 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 8(4242)39 |автомобиль кочĕ = 73 |цифрăллă идентификатор = 73 244 810 012 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Памай''' ({{lang-ru|Помаево}}) — [[Чĕмпĕр облаçĕн Сăр районĕ]]нчи ял. [[Чĕмпĕр]] хулинчен 120 километрта. Ĕмĕрĕпех ирçе ялĕ шутланнă. Анчах та кунта хальхи вăхăтра никам та пурăнмасть. Яла пурăнмалли вырăнсен шутĕнчен кăларса пăрахни-пăрахманни паллă мар. ==Истори== [[Яковлев Иван Яковлевич|Яковлев И.Я.]] асаилевĕсенчен: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Когда удельное ведомство вздумало ввести по удельным селениям выделку овчин и кож, то во многих местах мера эта не привилась. В мордовских же селениях Паркине и Помаеве подобная выделка удержалась до сих пор, так как нашла сочувствие населения и другие благоприятные местные условия, которых не было в других селениях<ref>[[Яковлев Иван Яковлевич|Яковлев И.Я.]] Воспоминания. Чебоксары, [[1982]]. — С. 60-61.</ref>.}}Утелни тытăмĕ утелни ялĕсече сурăх тирне тата ытти тирсене тутарттарассине сарма пăхсан, çак ĕç чăннипе сарăлаймарĕ. Парккай тата Памай ирçе ялĕсенче çеç паянхи кунчченех тытăнса тăрать вырăнти халăх ăнланса йышăннине кура. Çавăн пекех унта ытти ялсенче пулман ытти юрăхлă умсăлтавсем те тупăннă. {{Цитата вĕçĕ}} == Ял тытăмĕ, халăх йышĕ == ==Вуламалли== == Паллă çынсем == ==Асăрхавсем== {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://www.youtube.com/watch?v=SZY2yTRfRRY Помаево село, которого нет.] * [https://web.archive.org/web/20190917093345/https://mapbase.ru/%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F/%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%A1%D1%83%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE-%D1%81_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE Подробная карта Паркино с улицами и номерами домов.] * [http://www.банкгородов.рф/place/parkino Паркино.]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ulyan-obl-geo-stub}} {{Сăр районĕ}} {{Чĕмпĕр облаçĕ}} <!--Categories--> [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕ]] [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕн Сăр районĕн ялĕсем]] hmh1wghwskqkhp3prx5avnusg4sqozc 0 70196 879264 768042 2026-11-07T09:01:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879264 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Петров}} {{Çыравçă |Ят = Скиталец |Ӳкерчĕк = Skitalec.jpg |Анлăшĕ = 220px |Çуралнă чухнехи ят = Степан Гаврилович Петров |Суя ятсем = Скиталец |Çуралнă вăхăт = [[1869]], [[юпа, 27]] |Çуралнă вырăн = [[Обшаровка]] сали, {{ÇВ|Самар кĕпĕрни|Самар кĕпĕрнинче}}, [[Раççей империйĕ]] |Вилнĕ вăхăт = [[1941]], [[çĕртме, 25]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Мускав|Мускавра}}, [[РСФСР]] |Ĕçлев тĕсĕ = раççей прозăçи, сăвăçи |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = [[Реализм (литература)|реализм]] |Жанр = |Ĕçсен чĕлхи = вырăс |Lib = http://az.lib.ru/s/skitalec |Викитека = Степан Гаврилович Петров-Скиталец }} '''Скита́лец''' (чăн ячĕ '''Степа́н Гаври́лович Петро́в'''; {{OldStyleDate|28|юпа|1869|9|чӳк}}, [[Обшаровка]] сали, [[Самар уесĕ]], [[Самар кĕпĕрни]] — [[çĕртме, 25]], [[1941]], [[Мускав]]) — вырăс сăвăçи тата и прозăçи. == Биографи == Ашшĕ столярĕçĕпе пурăннă, кĕсле çинче вылянă. Скиталец хăй те выляма пултарнă. Самарти вĕрентӳçсен семинаринче вĕреннĕ, унтан ăна «шанчăклă мар» тесе кăларса янă. [[Раççейри 1905—1907 çулсенчи революци|Революци юхăмне]] хутшăннă, 1888, 1901, 1902 тата 1905 çулсенче аресленĕ. 1908-па революци ĕçĕ-хĕлĕнчен пăрăннă. 1897-па хаçата çырнă, 1898 çулта [[Горький Алексей Максимович|Горькипе]] паллашнă, унтан нумай ăс илнĕ. 1908 çулта Крым çурутравĕнче, Байдар айлăмĕнче (Скели ялĕ) дача туса лартнă. [[1900-мĕшсем|1900-мĕш]] çулсенче Горький йĕркеленĕ [[Знание (издательство, Санкт-Петербург)|«Знание» издательствăн]] пухмачĕсенче, ытти журна-хаçатра пичетленнĕ. «Среда» литература кĕтесне çӳренĕ. 1902—1907 çулсенче унăн хайлавĕсем 3 томпа тухнă, 1912 — татах тепĕр виççĕ. 1916—1919 — 8-лă томри хайлавсем. [[Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи]]н пуçламăшĕнче фронта санитар пулса кайнă. Вăрçăна хурласа темиçе очеркпе калав çырнă. [[Февраль революцийĕ|Февраль революцине]] кăмăлланă, [[Октябрь революцийĕ|Октябрь революцине]] йышăнман. 1921 çулта Китайа çул тытнă. 1922 - 1934 çулсенче [[Харбин]]ре пурăннă. Литература ĕçне пăрахман, 1928-па совет журналĕсенче унăн хайлавĕсем кун çути курнă. 1934 çулхи çĕртмен 17-мĕшĕнче Мускава таврăннă. Темиçе хутчен те Горькипе тĕл пулса калаçнă, литературăпа пĕрлĕх ĕçĕпе хăтланнă. [[Совет çыравçисен пĕрремĕш съезчĕ]]н ларăвĕсене хутшăннă (сасăлама статус пулман). 1941 çулхи çĕртмен 25-мĕшĕнче куçне ĕмĕрлĕхех хупнă. Мускавра [[Введенское çăви]]не пытарнă<ref>[http://www.mosritual.ru/mesta-zahoronenija/vvedenskoe-kladbische Введенское кладбище] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180729230419/http://www.mosritual.ru/mesta-zahoronenija/vvedenskoe-kladbische |date=2018-07-29 }}{{V|6|11|2009}}</ref>. == Санкт-Петербургри адрессем == 1905 çул — 8-мĕш Раштав урамĕ, 25. == Библиографи == [[File:Gorky-skitalec.jpg|250px|thumb|[[Максим Горький|М. Горький]] тата Скиталец (кĕслепе)]] [[File:The grave of the writer, S.G. Wanderer to Vvedensky cemetery.jpg|thumb|Могила С. Г. Скиталецăн вилтăпри. Введенское çăви]] * «Самарские строфы» (цикл стихотворных фельетонов) * повесть «[[s:Октава (Петров-Скиталец)|Октава]]» (1900) * повесть «[[s:Сквозь строй (Петров-Скиталец)|Сквозь строй]]» (1901) * «Кандалы» (1904) * «[[s:Полевой суд (Петров-Скиталец)|Полевой суд]]» (1905) * «В дороге» (1905) * «[[s:Лес разгорался… (Петров-Скиталец)|Лес разгорался]]» (1906) * «Огарки» (1906) * «Этапы» (1907, переработанная версия 1937) * «Сквозь строй!» (1916) * «Лаврентий Шибаев» (1921) * «Дом Черновых» (роман, опубликован в 1935) * «[[Кандалы (роман)|Кандалы]]» (роман, 1940, отд. изд. 1956) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * Полное собрание сочинений, т. 1 — 8, П., 1916 — 19; * Повести и рассказы. Воспоминания, М., 1960. * Королькова Л. К., Творческий путь Скитальца, Томск, 1964. * Избранное. М.: Художественная литература. [[1988]] == Каçăсем == * [http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/lea/lea-8392.htm Скиталец в Литературной энциклопедии] * [https://web.archive.org/web/20090623195512/http://interpretive.ru/dictionary/458/word/%D1%CA%C8%D2%C0%CB%C5%D6+(%ED%E0%F1%F2.+%F4%E0%EC.+%CF%E5%F2%F0%EE%E2)+%D1%F2%E5%EF%E0%ED+%C3%E0%E2%F0%E8%EB%EE%E2%E8%F7 Энциклопедия Русской эмиграции] * [http://obsharovka1.narod.ru/histori/skitalec.htm подробная биография и основные произведения] * [[Венгеров, Семён Афанасьевич|С. Венгеров]]: статья [http://rulex.ru/01180797.htm «Скиталец»] в [[ЭСБЕ]] {{ru-writer-stub}} [[Категори:Кĕслеçĕсем]] [[Категори:Введени çăвине пытарнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Самар облаçĕ]] [[Категори:XX ĕмĕрти вырăс çыравçисем]] [[Категори:Вырăс çыравçисем]] [[Категори:Вырăс сăвăçисем]] [[Категори:1869 çулта çуралнисем]] [[Категори:Юпан 27-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Çĕртмен 25-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1941 çулта вилнисем]] h8375jkly4l97ol5zhmpofsvcdn2vyk 0 70711 879078 855268 2026-11-06T18:09:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879078 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|РФ}} |Чăвашла ячĕ = Кӳкеç ял тăрăхĕ |Герб = |Ялав = |Патшалăх = [[РФ]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Статус = {{nobr|[[ял тăрăхĕ]]}} |Гимн = |Кĕрет = [[Шупашкар районĕ]] |Тĕп хула = [[Кӳкеç]] |Пуçлăх = |Пуçлăх ячĕ = |Пуçлăх2 = |Пуçлăх ячĕ2 = |Чĕлхе = |Чĕлхесем = чăваш, вырăс |Пурăнан халăх = |Çырав çулĕ = 2006 |Наци йышĕ = чăвашсем |Конфесси йышĕ = христиансем |Лаптăк = |Карттă = |Вăхăт тăрăхĕ = |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 21, 121 |Сайт = }} '''Кӳкеç ял тăрăхĕ''' — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Шупашкар районĕ]]нчи ял тăрăхĕ. == Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ == == Кун-çулĕ == == Çыхăну тата массăллă информаци хатĕрĕсем == * '''Çыхăну''': УАО «[[Волгателеком]]», [[Би Лайн]], [[МТС]], [[Мегафон]]. [[ADSL тетел технологийĕ]]сем саралнă. * '''Хаçат-журналсем:''' [[Тăван ен (хаçат)]] <ref>[http://tavanen.ru/category/%D1%85%D0%B0c%D0%B0%D1%82/ Тăван Ен] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170610002314/http://tavanen.ru/category/%D1%85%D0%B0c%D0%B0%D1%82/ |date=2017-06-10 }}</ref> * '''Инçекурав:''' Халăх эфирлă тата спутниклă инçекуравпа усă курать, кабеллĕ телевидени çук. Эфирлă инçекурав РТР шутĕнчи наци каналĕпе чăвашла тата вырăсла кăларăмсене кăтартать. == Вуламалли == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{Chuvash-geo-stub}} {{Кӳкеç ял тăрăхĕ}} [[Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем]] [[Категори:Шупашкар районĕн муниципаллă йĕркеленĕвĕсем]] [[Категори:Кӳкеç ял тăрăхĕ]] 422ou2yb5ub8jcimbg2ge4rqmm93gdd 0 71137 879045 873521 2026-11-06T15:17:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879045 wikitext text/x-wiki {{Урăх пĕлтерĕшсем|Коктейль (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Manhattan Cocktail2.jpg|thumb|250пкс|[[Шейкер]] тата «[[Манхэттен (коктейль)|Манхэттен]]» алкоголь коктейльне хатĕрлемелли компонентсем]] '''Кокте́йль''' ({{lang-en|cocktail}}) — темиçе компонента хутăштарса тунă ĕçме. Коктейльсем ''алкогольлисем'' (пĕр е темиçе ингредиент [[Алкоголь ĕçмисем|спирт ĕçмисем]]) тата ''алкогольсĕррисем'' пулаççĕ. Коктейльсене ĕçме иртернĕ каçхи ĕçкĕне «[[каçхи коктейль ĕçки]]» теççĕ. Çакăн пек ĕçкĕсене дипломатсен тата элитăланнă хутлăхра тăваççĕ<ref>[http://ru.editpress.lu/novosti/5327--.rss ru — «Работа посла — не сплошь приёмы и коктейли»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, вĕсене илемлĕ литературăра çырса кăтартнă. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * {{Кĕнеке |автор = Кучер Л. С., Шкуратова Л. М. |пуçелĕк = Технология приготовления коктейлей и напитков |каçă = |кăларăм = Учебное пособие |вырăн = М. |издательство = [[Издательский центр «Академия»|Академия]] |çул = 2005 |страницы = |страниц = 352 |isbn = 5-7695-1973-8 }} * {{Кĕнеке |автор = Дэвид Уондрич |пуçĕлĕк = Imbibe! История великих коктейлей |каçă = https://books.google.com/books?id=IBqdBAAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |кăларăм = BBPG |вырăн = |издательство = |çул = 2013 |страницы = |страниц = 352 |isbn = 978-5-93679-160-4 }} * {{Кĕнеке |автор = Фёдор Евсевский |пуçелĕк = Библия бармена |каçă = https://books.google.co.il/books?id=XTj0CgAAQBAJ&lpg=PA7&dq=Библия%20бармена&hl=ru&pg=PP1#v=onepage&q&f=false |кăларăм = 3-е издание |вырăн = М. |издательство = Евробукс |çул = 2014 |страниц = 416 |isbn = 978-5-904332-10-5 }} * {{Кĕнеке |автор = Франсуа Вадим |пуçелĕк = Легендарные и самые знаменитые коктейли мира |каçă = https://books.google.com/books?id=jdAFAgAAQBAJ&pg=PA1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |вырăн = M |издательство = Астрель |çул = 2012 |страниц = 160 |isbn = 978-5-271-38387-8 }} * {{Кĕнеке |автор = Gary Regan |пуçелĕк = The Bartender's Bible: 1001 Mixed Drinks |каçă = https://books.google.co.il/books?id=UpxQ1YlVyM8C&lpg=PP1&dq=bartender%27s%20bible&hl=ru&pg=PP1#v=onepage&q&f=false |вырăн = |издательство = |çул = 1999 |страниц = |чĕлхе = en |isbn = }} * {{Кĕнеке |автор = Mardee Haidin Regan |пуçелĕк = The Bartender's Best Friend: A Complete Guide to Cocktails |каçă = https://books.google.co.il/books?id=B-dUlTg89FUC&lpg=PP1&dq=bartender%27s%20bible&hl=ru&pg=PP1#v=onepage&q&f=false |вырăн = |издательство = |çул = 2003 |страниц = |язык = en |isbn = }} == Каçăсем == * [http://barclass.ru/glossary/coctails/index.php Коктейли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222114643/http://barclass.ru/glossary/coctails/index.php |date=2015-12-22 }} — РФ бармен ассоциацин сайчĕ * [https://web.archive.org/web/20170613182527/http://www.koktelclub.ru/home/cocktailclass.html Коктейльсене классификацилени] * [http://www.koktelbar.ru/cohistory.html Коктейльсен историйĕ] {{Сĕткенсем}} {{Бар инвентарĕ тата хатĕрлĕхĕ}} [[Категори:Коктейльсем| ]] cweaq5thf7d37ez4qcfuh05keii63zm 0 71243 879260 832685 2026-11-07T08:55:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879260 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Симеллĕ |тăван çĕлĕк = Симеллĕ |герб = Coat of arms of Orenburg Oblast.svg |ялав = Flag of Orenburg Oblast.svg |lat_deg = 53|lat_min = 55|lat_sec = 00 |lon_deg = 53|lon_min = 24|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Ăренпур облаçĕ |регион тапăлра = Ăренпур облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Абдулино районĕ |район тапăлра = Абдулино районĕ{{!}}Абдулино |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Чаканлă ял канашĕ (Ăренпур облаçĕ) ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Чаканлă ял канашĕ (Ăренпур облаçĕ) ял тăрăхĕ{{!}}Чаканлă |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = 197 |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = [[2010]] |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[тутарсем]], [[ирçесем]], [[чăвашсем]], [[вырăссем]], [[украинсем]] |конфесси йышĕ = православсем (çурри), мăссăльмансем (тепĕр çурри) |этнохороним = планлăсем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 461763 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 35355 |автомобиль кочĕ = 56 |цифрăллă идентификатор = 53203852001 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Симеллĕ''' ({{lang-ru|Степановка Вторая}}), — [[Ăренпур облаçĕ]]н [[Абдулино районĕ]]нчи [[ял]]. Тĕрлĕ наци çынни пурăнать. Анчах та тĕлли-паллисĕр "пăтранса" мар, кашнийĕ хăйĕн ушкăнĕпе. Чăвашсенчен тăракан ушкăн та пур. == Истори == Шкул ачи çырнă рефератран<ref>Шакирова, Алсу. [http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:OJ3xWuGhvXAJ:konkurs-mmr.ru/sites/default/files/uploads/docs/issl.rabota_shakirova_alsu_stepanovskaya-2_oosh.docx+&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru&client=opera Топонимы моей родины.]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|По традиции села назывались по имени человека, который первым заложил фундамент этой деревни. Село Семянле( Степановка-2) образовалось в середине XVIII века. Один из переселенцев- Янабирде имел 12 сыновей. Среди переселенцев жил чувашин Степан. Он выделил Янабирде липовник, так как он умел плести лапти. И с Тамбовской губернии переселились мордва. Население села по национальности смешанное. В данный момент в селе мордва составляют 90 дворов. Мордва состоят из двух субэтносов – эрзя и мокша, имеющий свой язык. В нашем селе проживают мордва – эрзя. Татар в нашем селе 138 дворов. Русских в нашем селе 17 дворов. Культура русского народа разнообразна и уникальна. Русские, как и татарские, мордовские, чувашские и др. крестьяне – переселенцы являются авторами топонимов села Степановка-2.}}<Куçару: Йăла тăрăх яла никĕслеçĕ ячĕпе калаççĕ. Семянле (Степановка-2) 18-мĕш ĕмĕр варринче никесленннĕ. Килекенсенчен пери Янабирде ятла пулнă. Унăн — 12 ывăл. Çавăн пекех килнисенчен Степан ятлă чăваш пулнă. Çак çын Янабирде текеннине çăкалăх уйăрса панă, çăпата тума пĕлнĕ ма тесен. Тамбов кĕпĕрнинчен мордвасем килнĕ. Йыш нацилĕх тĕлĕшпе хутăш. Халь мордвасем 9о кил. Мордван икĕ субэтнос — мăкшă тата ирçе. Пирĕн ялтисем ирçе. Тутарсем 138 кил. Вырăссем 17 кил. Вырăс халăхĕн культури нумай енлĕ тата уникаллĕ. Тутарсем, ирçесем, чăвашсем пекех, вырăссем вырăнти топонимсен авторĕсем пулаççĕ.> {{Цитата вĕçĕ}} Куратпăр ĕнтĕ, ку рефератра [[чăвашсем]] миçе кил иккенне асăнман. == Ял йышĕ, тытăмĕ == [[2012]]-мĕш çулта ялта 578 [[çын]] пурăннă (вырăнти кăтартупа). Урамсен вырăсла ячĕсем: улица Западная, улица Короткая, улица Садовая, улица Северная, улица Степная, улица Усманова<ref>[https://mapbase.ru/Оренбургская/район-Абдулинский/место-с_Степановка_2-я Подробная карта Степановки 2-и с улицами и номерами домов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190824164525/https://mapbase.ru/%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B3%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F/%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE-%D1%81_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B0_2-%D1%8F |date=2019-08-24 }}</ref>. Чăвашла ятсем паллă мар. Ял пирки çакăн пек информаци<ref>[http://wikimapia.org/16953033/ru/Степановка-2-я Степановка 2-я | сельский населённый пункт.]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Село в составе Чеганлинского сельсовета Абдулинского района. Постоянное население села по данным переписи 2002г - 702 чел., по данным переписи 2010г - 463 чел. Село образовалось в середине XVIII века. Выселка из Старых Шалтов. Население села по национальности смешанное. Есть данные об этническом составе (2002): в селе проживают татар-276 чел, мордва-170, чуваш-141, русских-98, украинцев-15. 130 дворов. В 2012г по местным даным 226 домохозяйств и 578 жителей.}}<Куçару: Абдулино районĕнчи Чаканлă ял канашĕнчи ял. 2002-мĕш çулхи кăтартупа яланхи халăх 702 çын, 2010-мĕш çулхи кăтартупа — 463 çын. Яла 18-мĕш ĕмĕр варринче никĕсленĕ. "Старые Шалты" текеннинчен уйрăлса тухнă. Нацилĕх тĕлешпе хутăш халăх. 2002-мĕш çулти йыш: тутарсем-276 чел, ирçесем-170, чăвашсем-141, вырăссем-98, украинсем-15. 130 кил. 2012-мĕш çулта вырăнти кăтартусемпе: 226 килте 578 çын.> {{Цитата вĕçĕ}} == Çутĕç == {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}}<Куçару:> {{Цитата вĕçĕ}} == Паллă çынсем == == Çавăн пекех пăхăр == * [[Оренбург облаçĕнчи чăваш ялĕсем]]. == Вуламалли == * Матвеев Г.Б., Иванов В.П. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3931 Чуваши Оренбургские.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * [[Иванов Виталий Петрович|Иванов В. П.]], «Этническая география чувашского народа», Чебоксары, 2003, ISBN 5-7670-1404-3. * Жакмон А. Чуваши в Оренбург­ской губернии // Московские ведомости. 1890. №45, 70. * Чуваши Приуралья. Чебоксары, [[1989]]. * Чуваши в Оренбургской области. Оренбург, 1998. * Иванов В.П., Михайлов Ю.Т. Чувашское население Оренбургского края: формирование этнотерриториальной группы, этнокультура, динамика численности // Чувашский гуманитарный вестник. 2007–2008. №3. * [[Ягафова Екатерина Андреевна|Ягафова Е.А.]] Чуваши Урало-Поволжья (история и традиционная культура этнотерриториальных групп). Ч., 2007. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://m.ok.ru/group/46980007592168 Социаллă тетелте.] * [http://foto-planeta.com/np/49042/stepanovka-2-ya.html Степановка 2-я.] * [http://maps.vlasenko.net/ru/orenburgskaya/abdulinskij/artemevka/ Планлă. Карттă.] * [https://www.youtube.com/watch?v=_wJQpQMQUk4 Планлă. Видео.] * [http://www.bankgorodov.ru/place/selo_artemevka Планлă ялĕ пирки.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230319142645/https://www.bankgorodov.ru/place/selo_artemevka |date=2023-03-19 }} * [http://www.bankgorodov.ru/place/derevnya_artamonovka Ÿсмел.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230319142646/https://www.bankgorodov.ru/place/derevnya_artamonovka |date=2023-03-19 }} * [http://www.komandirovka.ru/cities/artamonovkadop/ Ÿсмел пирки кĕскен.] * [http://www.komandirovka.ru/cities/nikolkino_oren._obl./ Краткая информация о Николькино.] {{Orenb-obl-geo-stub}} {{Абдулино хула тăрăхĕ}} [[Категори:Абдулино хула тăрахĕнчи пурăнан вырăнсем]] [[Категори:Чăвашсем]] pmzfuzcmzx3j7hoho2zms9cjg5ief11 0 71407 879145 711912 2026-11-06T23:02:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879145 wikitext text/x-wiki {{Кĕпер | Кĕпер ячĕ = Мускав кĕперĕ | Ӳкерчĕк = | Ӳкерчĕк анлăшĕ = 250px | Алпусни = | Усă курав облаçĕ = автомобиль, çуран | Каçать = [[Шупашкар кӳлмекĕ]] урлă | Вырăн = [[Шупашкар]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = RU |CoordScale = | Конструкци тĕсĕ = | Тĕп хушă = | Пĕтĕм тăршшĕ = | Кĕпер анлăшĕ = | Конструкци çӳллĕшĕ = | Куçăм ярăмĕсен шучĕя = 2 кашни еннелле | Тиев пусăмĕ = | Уçнă вăхăт = | Хупнă вăхăт = | яндекс картти çинче = | кукăль картти çинче = }} {{Пĕлтерĕшсем|Мускав кĕперĕ}} '''Мускав кĕперĕ''' (''Мускав кĕпер каçăвĕ'') — [[Шупашкар]]ти автотранспорт [[кĕпер]]ĕсенчен пĕрри. Çуран каçмалли ярăмсем те пур. == Истори == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://pravdapfo.ru/articles/77027-rekonstrukciya-moskovskogo-mosta-na А для Алексея Ладыкова эта новость стала сюрпризом] * [http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=49&id=3477202 Московский мост в Чебоксарах: движение по новому строению откроется в июне] * [http://znamya-truda.ru/index.php/chuvashia/12772-v-cheboksarah-otkryli-novyj-moskovskij-most В Чебоксарах открыли новый Московский мост] * [http://gov.cap.ru/Info.aspx?type=main&id=3604493&gov_id=49 Михаил Игнатьев принял участие в запуске первой очереди Московского моста] * [https://chuvash.org/news/16115.html Шупашкарти Мускав кĕперне техника парачĕпе уçнă] * [https://chuvash.org/news/16339.html Мускав кӗперӗ вӑйлӑ ҫумӑрпа шар курнин сӑлтавне палӑртнӑ] * [https://web.archive.org/web/20190823130644/https://roadcontrol.ru/mainnews/pochemu_podmylo_grunt_pri_vezde_na_moskovskiy_most/ Почему подмыло грунт при въезде на Московский мост?] {{arch-stub}} {{Шупашкар кĕперĕсем}} [[Категори:Кĕперсем, алфавитпа]] [[Категори:Шупашкар кĕперĕсем]] p3ox2ixtv1wo7tdufxwc9hsjsmkkv7g 0 71500 879068 821981 2026-11-06T17:16:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879068 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Кукшату |тăван çĕлĕк = [[File:Lysaja Gora(Nizhegorodsky region).JPG|300px|Lysaja Gora(Nizhegorodsky region)]] |герб = Coat of arms of Nizhny Novgorod Region.svg |ялав = Flag of Nizhny Novgorod Region.svg |lat_deg = 56|lat_min =06 |lat_sec = 25 |lon_deg = 45|lon_min = 57|lon_sec = 10 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Чулхула облаçĕ |регион тапăлра = Чулхула облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Вăратин районĕ |район тапăлра = Вăратин районĕ{{!}}Вăратин |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Отары ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Отары ял хутлăхĕ{{!}}Отары |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = XX ĕмĕр |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 68 |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]], [[вырăссем]] |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кукшатусем |вăхăт тăрăхĕ = UTC+3 |почтă индексĕ = 606260 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = +7 83164 |автомобиль кочĕ = 52 |цифрăллă идентификатор = 22 221 832 004 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Кукшату''' ({{lang-ru|Лысая Гора}}) — [[Чулхула облаçĕ]]нчи [[Вăратин районĕ]]н ялĕ. [[Чăвашсем]] никĕсленĕ. Хальхи вăхăтра та чăвашсемех пурăнаççĕ. Тата [[вырăссем]]. Чи çывăхри [[ял]] — [[Петровски (Воротынец районĕ)|Петровски]] (812 м<ref>[http://niz.2rus.org/lysaya_gora/karta/ Кукшату картти.]</ref>). Унта та чăвашсем пурăнаççĕ. Тĕрĕссипе каласан, яла никĕслекен чăвашсем тата унта халь пурнаканнисем хăйсен пĕчĕк тăван çĕршывне епле калани уçăмлăнах паллă мар, анчах [[пичет]]ре тата ытти çĕрте те Кукшату тени час-часах тĕл пулать. == Тавралăхĕ == [[Шупашкар]]-[[Мускав]] [[автоçул]]тан аякрах мар. [[Сăр]] вуррин сулахай [[çыран]]ĕнче вырнаçнă. "Кукшату-Васильсурск" [[паром]] пур<ref>[http://воротынец.рф/pages/raspisanie-paroma-vasilsursk-lysaya-gora.html Расписание работы паромной переправы Васильсурск — Лысая Гора на 2016г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200308095744/http://xn--b1agxdalp8a4b.xn--p1ai/pages/raspisanie-paroma-vasilsursk-lysaya-gora.html |date=2020-03-08 }}</ref>. Çаксене шута илсен, питĕ ăнăçлă [[вырăн]] теме пулать. == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == 2010-мĕш çулхи çырупа ялта 68 çын пурăнать. [[2002]]-мĕш çулта 76 [[çын]] пурăннă, вĕсенчен 69% [[чăвашсем]], 26% [[вырăссем]]<ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml База данных "Этно-языковой состав населённых пунктов России".]</ref>. Урамсен вырăсла ячĕсем: Сурская, Полевая<ref>[https://mapbase.ru/Нижегородская/район-Воротынский/место-п_Лысая_Гора Кушату урамĕсем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190824171534/https://mapbase.ru/%D0%9D%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F/%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%92%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE-%D0%BF_%D0%9B%D1%8B%D1%81%D0%B0%D1%8F_%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B0 |date=2019-08-24 }}</ref>. Çав вăхăтрах темшĕн хайхи [[карттă]] çинче "Новая улица" текенни те ÿкерĕннĕ. Халлĕхе [[урам]]сен [[чăваш чĕлхи|чăвашла]] ячĕсене тупса палăртайман-ха. == Кунçул: ĕнер, паян, ыран == === Çутĕç тата культура === Ялта çулленех "Пирав пуххи" ирттереççĕ. Ун пек уявсенчен хăшне-пĕрне камерăпа ÿкерсе илнĕ. Вĕсене пĕр-пĕринпе танлаштарса пăхма та май пур: мĕнре пĕрпеклĕхсем тата уйрăмлăхсем. * Питрав Пуххи — [[2013]]-мĕш çул<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=qfJLhjvSQbg Питрав Пуххи - 2013 г., в с. Лысая гора Воротынского района Нижегородской обл.]</ref>. * Питрав Пуххи — [[2014]]-мĕш çул, июль, 12<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Av9cK-5ICSc Питрав Пуххи 12 июля 2014г с.Лысая Гора Воротынского р-на.]</ref>. * Питрав Пуххи — [[2016]]-мĕш çул, июль, 9; видеона публикациленĕ: 13.06.2016<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=22f3Biuc0NA Питрав Пуххи. Опубликовано: 13 июл. 2016 г. 9июля 2016г. с.Лысая Гора Воротынского р-на.]</ref>. == Паллă çынсем тата ытти уйрăм харкамлăхсем == == Кăсăклă фактсем == * Хальхи [[Вортынец]] районĕнчи Кукшату ялĕпе [[Кириллов Тарас Кириллович|Тарас Кириллов]] ([[1880]]-[[1921]]) чăваш [[сăвăç]]ĕн шăпи тачă çыхăннă. Вăл кунта юлашки çулĕсене пурăнса ирттернĕ. Пытарасса та ăна кунтах (тĕрĕсрех: Васильсурскра) пытарнă. * [[Альбина Юрату]] [[сăвăç]], Кукшату ялĕнче çуралса ÿснĕ упăшки Николай Васильевич Любимов урлă, Чулхула облаçĕнчи чăвашсемпе тăванла çыхăннă<ref>[https://vorot-litmap.jimdo.com/они-посетили-наш-район/юрату-а/ Они посетили наш район. Юрату Альбина (Любимова).]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Литературная карта Воротынского района.</ref><ref>Ерагин, Е.Е. Поэтесса Альбина Юраду / Ерагин, Е.Е В устье Суры по Огневке. – Н.Новгород, 2006. – С.362-365.</ref>. * Кукшату ялне пуçласа яракансенчен пĕри [[Никольский Николай Васильевич|Н.В.Никольский]] профессорăн йыснăшĕ Кузьма Романович Романов (1864–1931) пулнă<ref>Гусаров, Юрий. [http://sovch.chuvashia.com/?p=129171 Фотография из тайника в семейном альбоме.] — Советская Чувашия. Опубликовано: 28 января 2015.</ref>. == Çав. пекех == * [[Чулхула облаçĕнчи чăваш ялĕсем]]. == Вуламалли == * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа", [[Шупашкар]], 2002. 192 с. * [[Иванов Виталий Петрович|Иванов В.П.]] Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * [[Ягафова Екатерина Андреевна|Ягафова Е.А.]] Чуваши Урало-Поволжья (история и традиционная культура этнотерриториальных групп). Ч., 2007. * Ерагин, Евгений Евстафьевич. В устье Суры, по Огневке : [ист.-краеведч. очерки] / Е. Е. Ерагин. - Н. Новгород, 2006(Чебоксары: Тип. изд-ва "Новое время"). - 387 с. : фот., карт.-схем., факс.; 20 см. * Козяков, В.Ф. Основание населённых пунктов Отарской сельской администрации //Воротынская газета. – 2008. – 1, 8, 15, 22, 29 августа,.5, 12 сентября. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем == * [http://www.komandirovka.ru/cities/lyisaya-gorambx/ Кукшату пирки кĕске информаци.] {{Nizh-obl-geo-stub}} {{Вăратин районĕ}} [[Категори:Чулхула облаçĕн ялĕсем]] [[Категори:Вăратин районĕ]] cxzbck9kuu1b7ijg2tp9gi7hh7tt05a 0 71778 879223 870482 2026-11-07T05:14:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879223 wikitext text/x-wiki {{Мусăкçă |Ят = Пэн Лиюань |Тăван_ят = 彭麗媛 |Фото = Peng Liyuan C.jpg |Анлăшĕ = 250px |Ӳкерчĕке_ăнлантарни = |Çуралнă_вăхăт = [[1962]], [[чӳк, 20]] |Çуралнă_вырăн = [[Хэцзэ]], пров. [[Шаньдун]], [[Китай Халăх Республики|КХР]] |Патшалăх = {{Китай ялавĕ}} [[Китай Халăх Республики|КХР]] |Профессисем = [[юрăç]], [[çар çынĕ]], [[педагог]] |Юрăç_сасси = сопрано |Жанрсем = |Викиампар = }} {{Тухăç Азири ят|кит|[[Пэн (хушамат)|Пэн]]}} '''Пэн Лиюань''' ({{Китай|彭麗媛|彭丽媛|Péng Lìyuán}}; [[чӳк, 20]], [[1962]], [[Хэцзэ]], [[Китай Халăх Республики|КХР]]) — халăх юррисене юрлакан халăх кăмăлĕнчи китай юрăçи, [[Китай Халăх Республики|КХР]] [[Китай Халăх Республикин Председателĕ|Председателĕн]] [[Си Цзиньпин]]ăн арăмĕ, [[CCTV çĕнĕ çул гала-концерчĕ|CCTV çĕнĕ çул гала-концерчĕсене]] пĕрмаях хутшăнаканĕ. КХИÇ генерал-майорĕ. Профессор, КХИÇ Ӳнер академин тата Китай мусăк консерваторин аспиранчĕсен ăслăх ертӳçи, КХИÇ Ӳнер академин пуçлăхĕ. == Биографи тата пайăрлăх == [[Си Цзиньпин]]пе 24-çулхи юрăç Пэн 1986 çулта паллашнă, ун чухне вăл Китайра паллă артистка пулнă. Халăх кăмăлĕнче Пэн Лиюань пулас упăшкинчен çӳллĕрех пулнă. Аналитиксемпе экспертсем статуслă Пэн чиперккене символ пекех кирлĕ çын пайăрлăхĕн пахалли чылаях: ашшĕ-амăшĕ панисем, халăх умĕнче хăйне тытма пĕлни, идеологи риторикине чухлани, хĕçпăшаллă вăйсен элитинче хĕсметре тăни, тухăçри мăнаçлă патшалăхĕн ертӳçин арăмĕ пулни<ref name=autogenerated1>[http://forbes.kz/woman/effekt_pen_liyuan Forbes Woman Пэн Лиюань — первая леди Поднебесной]</ref>. == Çемье == 1987 çулта [[Си Цзиньпин]]а пĕр çул каялла паллашнă хыççăн, качча кайнă<ref>{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/2007/oct/23/world/fg-chileaders23|title=China's 'fifth generation' of leaders reflects nation's shifts|last=Magnier|first=Mark|date=23 October 2007|work=Los Angeles Times|accessdate=21 December 2009}}</ref>. Пэн пĕрре çеç качча тухнă, Си Цзиньпин — иккĕмĕш хут авланнă. Хĕрĕ — Си Минцзэ (1992 çур.) — суя ятпа [[Гарвард]]ра вĕренет<ref>{{Cite news|title=习近平 彭丽媛：携手19年 家有小女习明泽(translation:Xi Jinping and Peng Liyuan: tied the knot for 19 years, had bred a daughter named Xi Mingze)|language=Chinese|url=http://news.xinhuanet.com/forum/2008-07/01/content_8469002.htm|agency=Xinhua News Agency}}</ref><ref>[http://minprom.ua/digest/88478.html Всемирная передача власти]</ref>. == Каçăсем == * [http://data.ent.sina.com.cn/star/1959.html Страница о Пэн Лиюань на sina.com.cn]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-zh}} * [https://web.archive.org/web/20160304101014/http://www.fotocn.org/fangxuehui/30642 Пэн Лиюань в возрасте 23 лет (фото)]{{ref-zh}} * [http://www.fotocn.org/fangxuehui/30639 Пэн Лиюань 22 çулта (фото)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312165454/http://fotocn.org/fangxuehui/30639 |date=2016-03-12 }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Китай юрăçисем]] [[Категори:Китай Халăх-ирĕклĕх çарĕн генералĕсем]] sko6ik3gcsc1m9p5xi6t6izlpq49s1i 0 72474 879168 874058 2026-11-07T00:50:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879168 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{тĕс|Швейцари}} |Чăвашла ячĕ = Шаффхаузен |Тăван ячĕ = {{lang-de|Schaffhausen}}; {{lang-fr|Schaffhouse}}; {{lang-it|Sciaffusa}}; {{lang|rm|Schaffusa}} |Герб = Obwald-coat of arms.svg |Ялав = Flag of Canton of Obwalden.svg |Патшалăх = {{Швейцари ялавĕ}} [[Швейцари]] |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 52 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 08 |lon_min = 02 |lon_sec = |region = CH |шай = 1 |Гимн = |Статус = Кантон |Кĕрет = |Ун шутĕнче = 7 коммуна |Тĕп хула = [[Зарнен]] |Чи шĕкĕр хула = |Шĕкĕр хуласем = |Вăхăт = 1291 |Пуçлăх = |Пуçлăх ячĕ = |Пуçлăх2 = |Пуçлăх ячĕ2 = |ШВП = |Çулт ВВП = |ШВП вырăнĕ = |Пĕр çын ШВП = |Пĕр çын ШВП вырăнĕ = |Чĕлхе = |Чĕлхесем = нимĕç |Пурăнан халăх = 36 115 çын |Халăх çырав çулĕ = 2012 |Процент, пурăнан халăхран = |Вырăн, пурăнан халăхпа = 24 |Йышлăх = 73,61 |Йышлăх вырăнĕ = 22 |Наци йышĕ = |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 490,6 |Процент, лаптăкран = |Вырăн, лаптăкпа = 19 |Максималлă çӳллĕш = 3238 |Вăтам çӳллĕш = |Минималлă çӳллĕш = |Анлăшĕ = |Долгота = |Карттă = Swiss Canton Map OW.png |Карттă пысăкăшĕ = |Администрациллĕ виçе картти = |Вăхăт тăрăхĕ = {{CET}} |Аббревиатура = |ISO = CH-OW |FIPS = |Телефон кочĕ = |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕ = OW |Сайт = http://www.ow.ch/ }} '''О́бвальден''' ({{lang-de|Obwalden}}; {{lang-fr|Obwald}}; {{lang-it|Obvaldo}}; {{lang-rm|Sursilvania}}) — Швейцарин центрĕнче вырнаçнă нимĕç чĕлхиллĕ, çĕр лаптăкĕпе пысăках мар çурмакантон. Администраци центрĕ — [[Зарнен]] хула. 36 115 çын пурнать (24-мĕш вырăнта кантонсем хушшинче, [[2012]] ç.). == Географи == Лаптăкĕ — 491 км² (19-мĕш вырăн кантонсем хушшинче). Чи çӳллĕ вырăн: 3238 м ([[Титлис|Титлис тăвĕ]]). Нидвальден тата Ури кантонсем хушшинче анклав пур. == Истори == Обвальден, юнашар [[Нидвальден]] пекех, швейцар конфедерацине [[1291]] çулта кĕнĕ. == Администрацилле пайлану == [[File:Karte Gemeinden des Kantons Obwalden.png|thumb|right|300px|Обвальден общинисем.]] Кантон шутне 7 коммуна кĕрет: * [[Альпнах]] * [[Энгельберг (Обвальден)|Энгельберг]] * [[Гисвиль]] * [[Кернс]] * [[Лунгерн]] * [[Заксельн]] * [[Зарнен]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.ow.ch/ Official site] (German) * [https://web.archive.org/web/20080504172641/http://www.statistik.admin.ch/stat_ch/ber00/ekan_ow.htm Official statistics] * [http://www.pilatus.com Pilatus] * [http://www.titlis.ch Titlis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020203627/http://www.titlis.ch/ |date=2013-10-20 }} {{switzerland-geo-stub}} {{Швейцари кантонĕсем}} {{Швейцари:Обвальден кантонĕ:Хуласем}} [[Категори:Обвальден|*]] imo0omytgh2lbe39we0s6lupq2ifksp 0 72678 879279 877687 2026-11-07T09:59:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879279 wikitext text/x-wiki :''Ку сăмаха '''[[Суварин, Борис|Борис Суварин]]''' ([[1895]]-[[1984]]) ячĕпе çыхăннă '''[[суваризм (Борис Суварин системи)|суваризм]]''' та текен системăпа<ref>[http://www.conference-spbu.ru/conference/32/reports/3314/ Суваризм. Эволюция vs революция Т.С.Тайманован Тĕнчери XLV филологилле ăслав конференцийĕнчи доклачĕ.]</ref> пăтраштармалла мар'' [[File:Suvar-bulgar (9).jpg|500px|thumb|[[Атăлçи Пăлхар]] территорийĕнчи [[IX ĕмĕр|9]]-[[XV ĕмĕр|15]]-мĕш ĕмĕрсенчи йăхсемпе [[халăх]]сем. Хăйне "bolgar" тесе палăртнă [[автор]] '''суваризм''' тата [[неосуваризм]] концепцийĕ çине таянса ăсталанă [[карттă]] (халĕ ăна Википеди амапарĕнчен кăларса пăрахнă). Асăрхăр: ăçта май килчĕ унта "сувар-пăлхарсене" "чиксе хума" тăрăшнă. Карттăн ăнлантарнинче (легендинче) "сувары" пур, анчах та вăл карттă çинче хăйĕнче çук. Хăлăпкасен ăшĕнче хуласен "чăвашла" ячĕсене палăртса тухнă: Пулкар, [[Сăвар]], Пÿлер, Чÿкту, [[Хусан]], [[Шупашкар]]. Тата хайхи Ошель, Тигашево, Таяба тенисен тĕлĕнче унашкал япаласем çук. Çавăн пекех каярахри çăлкуçсенче Собекуляне, Челмата, [[Çĕтĕк пăлхарсем|Худые болгары]], Бесермяне, [[Çăваçсем|Çăваç]]<ref>"Çĕтĕк Çăваç" текен [[ял]] та пур Трак районĕнче ([[Анчăккасси]]). [[1927]]-мĕш çулччен унăн официалла чăвашла ячĕ те çаплах пулнă.</ref> тесе палăртнă ушкăнсене те кăтартса тухман.]] '''Суваризм''' — [[чăвашсем|чăвашсен]] вăтам ĕмĕрсенчи тата авалхи [[истори]]не тĕпрен илсен [[сăварсем|савирсемпе (суварсемпе)]] çыхăнтарса çавна паянхи пурнăçра та усă курас туртăмлă [[идеологи]]. Ытларах, паллах, чăвашсем хушшинче сарăлнă, анчах идеологие (чăваш суваризмне) аталантарас текенсем урăх тĕлсенче те пайтах. Çак идеологие тытса пыракансене "суварист" е "сăварçă" теме пулать. Хăйсене хăйсем вĕсем ытларах чухне апла та, капла та каламаççĕ; юхăмне те ятарлă ятпа палăртсах каймаççĕ, — ку вăл пĕтĕмпех сăнаса тăракансен (сăнавçăсен) терминĕсем. Калас пулать, "Сувар" сăмахпа пропаганда е ăна çывăх пĕчĕк тĕлевсемпе усă курма хăтланнисем [[тутарсем]] хушшинче те курăнкалать. Калăпăр, [[Хусан]]та çав ятпа палăртнă уйрăм йĕркелĕмсем пур<ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/351310 «Сувар» отстроился: новый бренд родился из надписей на заборе Подробнее на «БИЗНЕС Online»: https://www.business-gazeta.ru/article/351310]. Порвав с неприятными ассоциациями, «#СуварСтроит» завтра отметит переименование суточной распродажей десятков квартир .</ref><ref>[https://www.afisha.ru/kazan/cinema/2729/ "Сувар" кинотеатр.]</ref>. Анчах та кунта теменле акăш-макăш пысăк тĕллевсем пурри курăнмасть. Ытларах чухне пĕтĕмпех ăнсăртран пулса пырать. Çавăнпа та тутар суваризмĕ пирки калаçмалăх сăлтавĕсем çук. Хуть те мĕнле пулсан та, "Сувар" бренда "Пăлхар" брендран çÿлерех хурас шухăш пачах та çук тутарсен. == Суваризмăн экзистенциаллă никĕсĕсем == Ку статьяра пăхса тухакан идеологилле [[юхăм]]ăн, тĕрĕссипе, нимĕнле [[истори]]лле-ăславла никĕссем те çук, — экзистенциалла никĕссем пирки çеç калаçма пулать. Суваристла шухăшлав [[Ашмарин Николай Иванович|Н.И.Ашмарин]] тата ыттисем тăрăшнипе никĕсленĕ пăлхар-чăваш этносла тата чĕлхелле татăлми тăсăмлăхĕн теорине хирĕçлет<ref name="ВД">Димитриев В.Д [http://сувары.рф/ru/content/ob-obosnovanii-n-i-ashmarinym-teorii-bolgaro-chuvashskoy-yazykovoy-i-etnicheskoy Об обосновании Н. И. Ашмариным теории болгаро-чувашской языковой и этнической преемственности] // Известия Национальной академии наук и искусств Чувашской Республики. — 1996. — № 1. — С. 183—200.</ref>. В.Д.Димитриев каланинчен<ref name="ВД" />: {{Цитата|Теория болгаро-чувашской языковой и этнической преемственности, обоснованная Н. И. Ашмариным и поддержанная, развитая авторитетными учеными в ХХ в., прочна и не может быть опровергнута никакими фальсификаторами истории.}} <Куçару: Н.И.Ашмарин никĕсленĕ тата ытти авторитетлă ăçлавçăсем 20-мĕш ĕмĕр тăршшĕнче хута кĕрсе çирĕплетнĕ пăлхар-чăваш этнос тата чĕлхе вĕçе-вĕçлĕхĕн теорийĕ тĕреклĕ тăрать, ăна нимле фальсификаторсем те аркатма пултараймаççĕ.> [[File:Artemiev AI.jpg|thumb|left|Artemiev A. I. (1820—1874) ]] Суваризм идеологине туса хурасси [[Атăлçи Пăлхар]] патшалăхне никĕслекенсем тата кайран унта пурнакансем хушшинче [[сăварсем]] те пулнипе çыхăннă. Асăннă йăхсем историлле литературăра (историографире), çавăн пекех çăлкуçсенче те, ытларах [[савирсем]] ([[Кавказ]]ра чухне) тата ''суварсем'' (Вăтам Атăл тăрăхĕнче) ятсемпе паллă. Авалхи Кавказри савирсем пирки самаях нумай хыпар пулсан, вăтам ĕмĕрсенчи Вăтам Атăл тăрахĕнчи суварсем пирки пит лайăхах паллă мар. "Сувар" [[ят]] Вăтам [[Атăл]] тăрăхĕнче, тĕпрен илсен, уйрăм [[хула]] пек паллă. Çав хула пирки А. И. Артемьев çапла каланă<ref>Артемьев А. И. Этнографическое обозрение чувашей// Хрестоматия по культуре Чувашского края: дореволюционный период. — Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 2001.</ref>: "... нельзя ли в неприуроченном доселе городе Суваз (Сивар, Сиваз) видеть корень слова «чуваш»?" Паянхи кунчченех çав хулан йĕррисем [[хулаш]] пек упранса юлнă. Анчах та "сувар" [[сăмах]]а уйрăм [[халăх]] ячĕ пек асăнни пĕр-ик хутран ытла мар тĕл пулать. Вăл шутра — [[хасарсем|хасар]] [[патша|патшин]] Иосифăн [[çыру|çырăвĕнче]]<ref>[http://www.bibliotekar.ru/hazary/56.htm Хазары. Крушение империи хазар и ее наследие. Приложение III. ХАЗАРСКАЯ ПЕРЕПИСКА.]</ref><ref>Коковцов П. К. Еврейско-хазарская переписка в Х в. Л., 1932 с. 84-103</ref>. Махмуд Кашгарий [[XI ĕмĕр]]те суварсем тата вĕсен чĕлхи пирки калани те кăсăклă. Анчах та вăл Вăтам Атăл тăрăхĕнчи суварсем тата палхарсем пирки мар. Акă еплерех комментарилет çакна Сувары.рф. сайт администрацийĕ<ref>[http://сувары.рф/ru/content/divan-lugat-turk Диван Лугат ат-Турк.] — сувары.рф. сайтран.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Булгары и сувары в Прикаспии Admin - 11 сентября, 2012 - 22:49 Махмуд ал-Кашгари на своей карте, составленной в XI веке, расположил г. Булгар у Каспийского (Хазарского) моря слева от устья Волги, а г. Сувар — справа от устья Волги (предложительно на территории современного Дагестана). Описываемые им булгары и сувары XI века, помещаются им около Византии (Рÿма), т.е. на территории Хазарии и Дунайской Болгарии. Поскольку Хазарский каганат был уничтожен в 965 г., а государство дунайских болгар пало в 1018 г., значит Кашгари пишет об оставшихся после падения Хазарии и Первого болгарского ханства (царства) суварах и булгарах, живших в Прикаспии (возможно также и в Приазовье, Причерноморье). Если верить Махмуду ал-Кашгари, то к XI веку уже завершался переход этих некогда булгароязычных сувар и булгар на печенежский и/или огузский и/или половецко-кыпчакский (кумыкско-карачаево-балкарская подгруппа) языки вслед за переходом дунайских болгар на южнославянский язык, хотя этнонимы ещё сохранялись.}}<Куçару: Каспи тăрахĕнчи пăлхарсем тата сăварсем Admin - 11, сентябрь, 2012 - 22:49 Махмуд ал-Кашгари хăйĕн 11-мĕш ĕмĕрти каррттинче Пăлхар хулине Каспи тинесĕ хĕрринче, Атăл вуррин сулахай енче, вырнаçтарнă, Сувар хулине — вурăран сылтăм енче (хальхи Дагестан çĕрĕ çинче теме пулать). Вăл асăнакан палхарсем тата суварсем Византи (Рум) тĕлĕнче паларăннă, урахла каласан, хазарсен тата Дунайçи палхарсен çĕрĕ çинче. Хасарсен каганатне [[965]]-мĕш çулта аркатнă, дунайçи пăлхарсене — 1018-мĕш çулта. Çапла вара Махмуд Кашгарий çавăн хыççăнхи тата çавăнта, Каспи таврашĕнче (çавăн пекех Хура тата Азов тинĕсĕсем енче те пулас), пурăннă сăварсемпе пăлхарсем пирки çырать. Махмуд Кашгарие ĕненес пулсан, вăл тĕлелле огур чĕлхилле пăлхарсемпе сăварсем печенегсен тата/е огузсен тата/е кыпчаксен (кумык-карачай-балкар айушкăн) чĕлхисем çине куçасси вĕçленнĕ темелле — дунайçи палхарсем те кăнтăр славяна тухнă хыççăн. Этнонимĕсем вара сыхланкаласа юлнă.> {{Цитата вĕçĕ}} == Суваризм çуралса малалла аталанни == [[File:Marr.jpg|thumb|right|Н.Я.Марр, суваризм никĕслевçисенчен пĕри]] [[Суваризм]] никĕсĕсене [[XX ĕмĕр]]ĕн пуçламăшĕнче шырамалла. Камăн пуçне чи малтан пырса кĕнĕ ку шухăш — калама йывăр. Ахăртнех, «сувар» тата «чуваш»» сăмахсен варринчи '''-ува-''' пĕр пек элемент илĕртнĕ пулас. Тен, пурăна-киле, ку ыйту та тĕппипех уçăмланĕ. XX ĕмĕрĕн пуçĕнче ку юхăмра тĕп вырăнта Н. Я. Марр пулни вара яр уççăн курăнса тăрать. Хальхи вăхăтра Кавказ пĕлĕвĕ тĕлĕшпе ĕçлесе академика тухнă Н. Я. Марр академикăн пĕтĕмĕшле тĕрмешĕвне, [[марризм]] тата ытти ятсемпе те паллăскерне, [[1950]]-мĕш çул хыççăн, суя ăслăлăх пек кураççĕ. И. В. Сталинăн статйи хыççăн вăл вĕрнетĕве, вăл шутра Чăваш Енте те, тĕппипех аркатса тухнă, çĕнĕрен чĕртсе тăратман (суваризмĕ вара, урăх мелсемпе, çапах та çĕнĕрен чĕрĕлсе тăнă ĕнтĕ, анчах та ку пачах та тепĕр ыйту шутланать темелле). Тикĕс мар репутациллĕ<ref>[[Хусанкай Атнер Петрович|Хусанкай А.П.]] [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2438 Марр Николай Яковлевич.] Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья.</ref><ref>Алпатов В.М. История одного мифа: Марр и марризм. М., 1991.</ref><ref>[http://www.krugosvet.ru/enc/gumanitarnye_nauki/lingvistika/MARR_NIKOLA_YAKOVLEVICH.html МАРР, НИКОЛАЙ ЯКОВЛЕВИЧ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925095107/http://www.krugosvet.ru/enc/gumanitarnye_nauki/lingvistika/MARR_NIKOLA_YAKOVLEVICH.html |date=2017-09-25 }}</ref><ref>[http://vikent.ru/enc/3432/ Яфетическая теория по Н.Я. Марру Источник: http://vikent.ru/enc/3432/]</ref> [[Марр Николай Яковлевич|Н.Я.Марр]] академик çапла çырса хăварнă<ref>Марр Н.Я. Чуваши – яфетиды на Волге. Чебоксары, 1926.</ref><ref>Салмин А.К. [http://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-88431-235-7/978-5-88431-235-7_68.pdf ЭТНОНИМ ЧУВАШИ В ЛАБИРИНТАХ ВРЕМЕНИ.] Статья.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Очевидно, этот “Шубаш-кар”, то есть город шубашов или суваров − тот город эпох болгарского владычества, который арабские географы называют Suvār’ом, то есть чувашом.}}<Куçару: Тем тесен те ку "Шупаш-кар", урăхла каласан шубашсемпе суварсен хули — шăпах леш хайхи Пăлхар саманисенчи хула, араб географĕсем чăваш тенине пĕлтерекен Suvār сăмахпа асăннăскер.> {{Цитата вĕçĕ}} Чылай вăхăт хушши академикĕн çак сăмахĕсене пит асăрхасах та кайман пулмалла. Темĕнле Аристах Сперанский [[1914]]-мĕш çултах каланине<ref>Сперанский, Аристарх. Казанские татары (Историко-этнографичееский очерк). Казань. Издательство: Центральная тип. Год издания:1914. (Вăлах хальхи вăхăтра пичетленсе тухнă: Сперанский, Аристарх Казанские татары / Сперанский, Аристарх – М.: Книга по Требованию, 2012. – 31 с. ISBN 978-5-458-10450-0 — [http://сувары.рф/ru/razdely/aristarh-speranskiy Ак кунта пăхăр тата.])</ref> пушшех те асăрхаман пулĕ. Кунсăр пуçне Н. А. Спасскийĕн «Очерки по родиноведению: Казанская губерния» ĕçне палăртамалла<ref>Спасский Н.А. Очерки по родиноведению: Казанская губерния. Казань: Тип. М.А. Голубева, 1912. С. 213—236.</ref>. Кун пирки В. Д. Димитриев çапла çырать<ref>Димитриев В.Д. Чувашский народ в составе Казанского ханства: Предыстория и история / сост. Д. В. Басманцев. — Издание второе. — Чебоксары: Чуваш, кн. изд-во, 2018. — 190 с. // 18-19 с. ISBN 978-5-7670-2674-6</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Н.А. Спасский в «Очерках по родиноведению: Казанская губерния» (1912) высказывает ряд оригинальных мыслей. Он включает в число болгар и савар (сувар), употребляет выражение савар-чуваш, заявляет, что язык болгар был сходен с языком чувашей}} <Куçару: Н.А. Спасский «Очерки по родиноведению: Казанская губерния» ([[1912]]) [[кĕнеке]]ре хăшпĕр хăйнеевĕрлĕ [[шухăш]]сем каланă. Вăл савар (сувар) текеннисене те пăлхарсен (болгар) шутне кĕтет, савар-чăваш [[ăнлав]]па усă курать, пăлхарсен (болгар) чĕлхи чăваш чĕлхипе пĕр пеккине палăртать.> {{Цитата вĕçĕ}} Тата тепĕр цитата: {{Цитата пуçламăшĕ}} <poem> Ашмаринĕ, Смолинĕ, Маррĕ Пыраççĕ республикĕме. — Яхват, — тет пĕри. — Тен, пăлхар-и? — Шумер, — тет тепри темме. </poem> {{Цитата вĕçĕ}} [[File:Nikolay Marr grave.jpg|thumb|left|Nikolay Marr grave</br>Н. Я. Марр вилтăприйĕ]] Ку йĕркесене [[Петĕр Хусанкай]] çырнă ("Паянхи поэма", [[1930]])<ref>Хусанкай, Петĕр. Суйласа илнисем. Иккĕмĕш том. Шупашкар, 1970. — С.22.</ref>. Куратпăр ĕнтĕ, кунта «сувар» тени çук-ха, анчах та «яхват» тени марризм палăрăмĕ, унта вара суваризм тĕп тăпсасенчен пĕри. [[Худяков Михаил Георгиевич]] та ([https://www.prlib.ru/item/417119 К вопросу о происхождении чуваш.]] - Баку : О-во обследования и изучения Азербайджана, 1927. - 12 с. - Библиогр. в подстроч. примеч.. - Отт. из "Изв. О-ва обследования и изучения Азербайджана".) çав япаласемпех аппаланнă. Акă [[1944]]-мĕш çулта КПСС Тĕпкомĕн Тутарстанпа тутар историйĕ пирки паллă йышăнăвĕ тухать<ref>Измайлов И.Л. [http://tatfrontu.ru/content/postanovlenie-ck-vkpb-o-sostoyanii-i-merah-uluchsheniya-massovo-politicheskoy-i Постановление ЦК ВКП(б) "О состоянии и мерах улучшения массово-политической и идеологической работы в Татарской партийной организации" от 9 августа 1944 г. или как изучение истории Золотой Орды стало “ошибкой националистического характера”.]</ref>. Вăл тутарлăхри мĕнпур япалана [[Ылттăн Урта]]па çыхăнтарма чарать. [[Атăлçи Пăлхар]]па çеç çыхăнтарма юрать имĕш. Анчах та лешĕ чăннипе [[чăвашсем]]пе çыхăннă. Çавна кура Атăлçи Пăлхар [[еткер]]не çак икĕ [[халăх]] хушшинче епле пайлас ыйту сиксе тухать. Вара хăшĕсен пуçне чăвашсене "сăвар" текеннисене тăсса парас шухăш-идея пырса кĕрет темелле. Ахăртнех, унччен Н.Я.Марр мĕн каланисене аса илсе пулас çав еннелле каллех çаврăннă. [[1946]]-мĕш çулта, [[Мускав]]ра тутар [[халăх]]ĕн [[этногенез]]ĕ тĕлĕшпе иртнĕ сессире, А.П.Смирнов хальхи чăвашсене Пăлхар патшалăхĕнчи эсегель тата сувар йăхĕсемпе çыхăнтармалла тенĕ; çав сессирех Н.Ф.Калинин "сувар-чăваш" çыхăну пирки каланă<ref name="ВД" />. Тепĕ икĕ çултан А.Б.Булатов та çавнах каланă<ref>Происхождение казанских татар: Материалы научной сессии. — Казань, 1948. — С. 104, 148 тата ыттисем.</ref>. Ун пек шухăшларăшсене П.Н.Третьяков татăклăн критикленĕ<ref>О происхождении чувашского народа: Сб. статей. — Чебоксары,1957. — 132 с.</ref>: {{Цитата|Предполагать, что в пределах Волжской Болгарии с её оживленной торговой жизнью существовали болгары и сувары как две различные этнические группы, конечно, не приходится}}<Куçару: Суту-илÿ вĕресе тăнă Атăлçи Пăлхар тăршшĕнче пĕр-пĕринчен уйрăм икĕ этносла ушкăн — пăлхарсем тата сăварсем — пур пек кăтартма тăрăшни вырăнлă мар.> [[1954]]-мĕш çулта украин ăславçи-арабçи "Чуваши и булгары по данным Ахмеда Ибн-Фадлана" кĕнеке<ref>Ковалевский А. П. Чуваши и булгары по данным Ахмеда Ибн-Фадлана. — Чебоксары: Чуваш. гос. изд-во, 1954. — 64 с.</ref> пичетлесе кăларать. Çавăн пекех вăл, А.П.Ковалевский, çырнă е хатĕрленĕ ытти кĕнекисене те палăртмалла<ref>Путешествие Ибн-Фадлана на Волгу / [Перевод и комментарии А. П. Ковалевского.] Под редакцией И. Ю. Крачковского. — М-Л.: Изд. Академии наук СССР, 1939.</ref><ref>Ковалевский А. П. О степени достоверности Ибн-Фадлана // Исторические записки. — 1950. — Т. 35. — С. 265-293.</ref><ref>Ковалевский А. П. Книга Ахмеда ибн-Фадлана о его путешествии на Волгу в 921—922 гг. — Харьков, 1956.</ref>. "Чуваши и булгары по данным Ахмеда Ибн-Фадлана" [[кĕнеке]] [[1964]]-мĕш çулта [[Шупашкар]]та тепĕр хут пичетленсе тухнă. А.П.Ковалевский асăрханă тесе шутланакан "суваз" сăмах, '''пĕртен-пĕр хут çеç тĕл пулаканскер''', Ибн-Фадлан алçырăвĕнче ак çакăн пек контекстра палăрать: {{Цитата пуçламăшĕ}} Кунсăр пуçне, [йăхсене] вăл куçса кайма ыйтнă; "суваз" текен халăха чĕнсе илнĕ те хăйпе пĕрле куçма хушу панă. [Лешсем] ăна итлемен. Çапла вара [вĕсем] икĕ ушкăна уйрăлнă. {{Цитата вĕçĕ}} Çакăнта тĕл пулакан "суваз" сăмаха Ковалевскийччен "суван" пек вуланă тĕпчевçĕсем. [[Егоров Николай Иванович|Н.И.Егоров]] вара А.П.Ковалевский ăнлантарăвне хирĕçлет<ref>''Егоров Н. И.'' [http://xn--80ad7bbk5c.xn--p1ai/ru/node/704 Примечания] // Хрестоматия по культуре Чувашского края: дореволюционный период. — Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 2001. — С. 60.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|В результате перестановки точки снизу буквы над ней форма сувар преобразовалась в ошибочную суваз. Даже если принять форму суваз за реально существовавшую, она по фонетическим законам никак не может перейти в современное чăваш, так как среднебулгарский звук с в начале слова никак не переходит в чувашский ч, точно так же среднебулгарский звук з (а тем более р) не может дать в чувашском ш.}}<Куçару: Пăнчăна саспалли айĕнчен куçарса лартнă май ун çийĕнчи "сувар" форма "суваз" пулса тăнă. "Суваз" формăна чăннипех пулнă пек шутласан та, вăл фонетика саккунĕсем тăрăх паянхи "чăваш" формăна куçма пултарайман, мĕншĕн тесен вăтам пăлхар чĕлхинчи сăмах умĕнхи [с] сасă [ч] сасса куçаймасть, çавăн пекех вăтам пăлхар чĕлхинчи [з] сасă ([р] сасă пушшех те) чăваш чĕлхинчи [ш] сасă пулаймасть.> {{Цитата вĕçĕ}} Р.Х.Фахрутдинов татах та вичкĕнреххĕн хирĕçлет<ref>Фахрутдинов Р.Г. О степени заселенности булгарами территории современной Чувашской АССР. - Вопросы этногенеза тюркоязычных народов Среднего Поволжья. Казань 1971, стр. 197-198. — [http://samah.chv.su/s/2/чăваш Цитатăланă вырăн.]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Племя "суваз" — явная выдумка, рожденная потребностью найти предков чуваш... Натяжки некоторых чувашских исследователей (В.Д.Димитриев, В.Ф.Каховский и др.), пытающихся доказать трансформацию "сван" — "суваз" — "чуваш", основаны на простой лингвистической эквилибристике... Поэтому нет смысла ни в настоящем, ни в прошлом чувашском языке искать "сувазов" и превращать их в чуваши... В толковании истории вот этих вымышленных "булгаро-сувазов" отдельные авторы доходят до вымыслов}}<Куçару: "Суваз" йăхĕ — куçкĕрет шутласа кăларнăскер, чăвашсен несĕлĕсене тупассипе çыхăннăскер... Хăшпĕр чăваш тĕпчевçисен (В.Д.Димитриев, В.Ф.Каховский ...) турткаларăшĕсем; "сван" — "суваз" — "чуваш" трансформаци лингвистикăлла ансат эквилибристикăпа çыхăннă... Çавна кура аваллăхра та, паянлăхра та "суваз" шырамалли нушасем çук тата ăна "чăваш" туса хума та кирлĕ мар... "Пăлхар-сăваз" историне ăнлантарса хăшпĕр авторсем çавăн пек халапсем патне пырса тухаççĕ.> {{Цитата вĕçĕ}} [[File:Ковалевский Андрей Петрович.jpg|thumb|left|Ковалевский Андрей Петрович]] Кунта асăннă [[Димитриев Василий Димитриевич|В.Д.Димитриев]], [[Каховский Василий Филиппович|В.Ф.Каховский]] тата ыттисем те чăннипе суваристсем пулман, вĕсем А.П.Ковалевский гипотезине тиркевсĕр, тĕплĕ тишкерÿсĕр йышăннă е, йышăнмасан та, шел пулин те, татăклăн сирсе яман. Çавă çеç. Анчах та тиркевсĕр йышăннине кура, сисмесĕрех, хăйсен вăхăтĕнчи тата малашнехи суваризм юхăмне çирĕпленме пулăшнă. В.Д.Димитриев, А.Б.Булатов ярса панă материалсемпе усă курса, авалхи ([[Кавказ]]ри) савирсемпе чăвашсен тĕнĕсене танлаштарса тĕпченĕ<ref>Булатов А. Б. Параллели в верованиях древних суваров и чувашей / А. Б. Булатов, В. Д. Димитриев // Учёные зап. ЧНИИ. — Чебоксары, 1962. — Вып. 21. — С. 226—236.</ref><ref>Димитриев В. Д. Параллели в верованиях древних суваров и чувашей // Учёные записки ЧНИИ. — Чебоксары, 1981. — С. 226—236.</ref><ref>[http://сувары.рф/ru/content/paralleli-v-verovaniyah-drevnih-suvarov-i-chuvashey Параллели в верованиях древних суваров и чувашей.]</ref>. Паллах, ку япала та суваризм "арманне" аварттарнă. Сăмах май каласан, В.Д.Димитриев "А.П.Ковалевский теорийĕ" пирки çапла калани пур<ref name="ВД" />: {{Цитата|вывод не был подкреплен и не мог быть подкреплен никакими фактическими данными. Тем не менее, необоснованная гипотеза А.П. Ковалевского, а также А. П. Смирнова оказала определенное влияние на чувашских исследователей}}.<Куçару: пĕтĕмлетĕве нимĕнле чăнлавсемпе çирĕплетмен тата çирĕплетме те пултарайман. Апла пулин те А.П.Ковалевскийĕн тата çавăн пекех А.П.Смирновăн никĕслевсĕр гипотези чăваш тĕпчевçисене витĕм кÿнĕ...> Çавăн пек вăйăма тÿснĕ историксем хушшинче вăл çак ятсене асăнать: В.Ф. Каховский, М.Р. Федотов, В. П. Иванов, Л. А. Таймасов тата ыттисем те. '''Хăйне те çавăн пек вăйăма тÿснĕ историксен йышнех кĕртет'''<ref name="ВД" />. Сăмах — каллех В.Д.Димитриева<ref name="ВД" />: {{Цитата|В действительности же все использованные Н.И. Ашмариным и его последователями факты свидетельствуют, что чуваши произошли от единой, сформировавшейся болгарской народности...}} <Куçару: Чăннипе Н.И.Ашмарин тата ун хыççăнхи çынсем усă курнă материалсем чăвашсем пĕрпĕтĕмĕшле пăлхар халăхĕнчен пулса кайнине çиреплетеççĕ..> Çапла вара Василий Димитриевич хăйĕн '''пулса иртнĕ вăйсăрлăхне йышăннă тата кайран çакăн пирки ÿкĕннĕ''' теме пулать. Суваризмăн ытти адепчĕсен шутĕнче [[Паньков Иван Павлович]] ([[1914]]-[[1996]]) чăваш историкĕн ятне асăнмалла<ref>Охотникова С. В. ПРОБЛЕМЫ СРЕДНЕВЕКОВОЙ ИСТОРИИ ЧУВАШСКОГО НАРОДА В ТРУДАХ И.П. ПАНЬКОВА // [http://www.chgign.ru/a/news/3831.html ЧГВ, 2020 г., № 15] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210118204818/http://www.chgign.ru/a/news/3831.html |date=2021-01-18 }} — С.61-74</ref>. {{Цитата|Взгляды И.П. Панькова на роль булгар, пришедших из Причерноморья, в формировании единой народности волжских булгар зачастую кардинально противоположны положениям, опубликованным в двух изданиях «Истории Чувашской АССР». Это несоответствие связано со сменой исторической парадигмы после проведения 21–22 мая 1956 г. Чувашским научноисследовательским институтом научной сессии, посвященной вопросам этногенеза чувашского народа. В докладах ученых были высказаны серьезные доказательства в пользу булгарского происхождения чувашей. На их основе сессия пришла к выводу о том, что чувашская народность сформировалась в результате сложного этногенетического процесса, основную роль в котором сыграла ассимиляция булгарами-сувазами местных финно-угорских племен23 <...> Несмотря на богатые материалы, свидетельствующие о родстве чувашей с булгарами, вывод автора однозначен: они «не дают основания утверждать о том, что чуваши – потомки волжских булгар»28. Ссылаясь на труды Н.Я. Марра, историк утверждает, что автохтонные «чувашские племена» именовались в эпоху Волжской Булгарии «суварами».}} <Куçару: Хура тинĕс çумĕнчен килнĕ пăлхарсен пĕрпĕтемле Атăлçи пăхарсем йĕркеленнине кÿнĕ витĕмĕ енĕпе И. П. Паньков каланă [[шухăш]]сем «История Чувашской АССР» тенин икĕ кăларăмĕнчи тĕплевсенчен кардиналлĕн уйрăлса тăраççĕ....> Çапла вара, И. П. Паньков [[1940]]-мĕш çулсенчи «парадигмăра» тăрса юлнă теме пулать. Чăн та, унăн кунашкал ĕçĕсем пичетленме ĕлкĕреймен. Тен, ку лайăх та. == Суваризмăн уйрăм палăрăмĕсем == * Чăваш çамрăкĕсен "Сăвар" пĕрлешĕвĕ. Пĕрлешĕве йĕркелесе яраканĕ тата Хисеплĕ элтеперĕ: Цыпленков Ультияр (Олег). * suvartv, Чăваш çамрăкĕсен "Сăвар" пĕрлешĕвĕн интернет телеканалĕ<ref>[https://www.youtube.com/user/suvartv Сувар интернет-телеканал.]</ref>. * Халăх ташшисен [[Шупашкар]]ти "Сувар" ансамблĕ (балетмейстерĕ А.Н. Музыкантов)<ref>[http://hypar.ru/cv/node/9449 Ансамбль народного танца «Сувар» отметил свой 35-летний юбилей.]</ref>. [[1980]]-мĕш çултанпа. * "Суварята". Халăх ташшисен халăх ансамблĕ ([[1995]]-мĕш çултанпа), ертÿçи — И.А.Музыкантова ([[2006]]-мĕш çултанпа)<ref>[http://www.dnt21.ru/Spec/sitemap.aspx?id=2170870 Автономное учреждение «Республиканский центр народного творчества «ДК тракторостроителей» Минкультуры Чувашии»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190721123850/http://www.dnt21.ru/Spec/SiteMap.aspx/?id=2170870 |date=2019-07-21 }}</ref>. * Туса пĕтереймен "Сувар-отель"<ref>[http://pravdapfo.ru/news/77845-nedostroennyy-suvar-otel-vystavlen-na НЕДОСТРОЕННЫЙ «СУВАР-ОТЕЛЬ» ВЫСТАВЛЕН НА ПРОДАЖУ.]</ref>. * ООО СК СУВАР (Шупашкар хулинче)<ref>[http://www.spark-interfax.ru/chuvashskaya-respublika-chuvashiya-cheboksary/ooo-sk-suvar-inn-2130123536-ogrn-1132130010297-b0afe8e77e77493c8cb3384d31daa113 Интернетра пĕлтерни.]</ref>. * [[Сувар (парк)]]. [[1993]]-мĕш çултанпа. * [[Сувар (хаçат)]]. [[Хусан]]та чăвашла тухса тăрать. Ку [[ят]] епле пуçланса кайни тĕлĕшпе акă еплерех [[хыпар]] пур<ref>[http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=49&id=73258&type=news Новости » 15:20 Завтра состоится творческий вечер заслуженного деятеля искусств Республики Татарстан Рената Хариса. 00:00 12 февраля 2002 г.] — Официальный портал органов власти Чувашской республики.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru| Он был инициатором возрождения в Казани республиканской газеты «Сувар» на чувашском языке (бывшая га-зета «Херле ялав») и стал победителем конкурса на лучшее название этой газеты.}}<Куçару: Вăл <,[[Харис, Ренат|Ренат Харис]],> Хусанта чăвашла "Сувар" [[хаçат]] (унчченхи "Хĕрлĕ Ялав") кăларма пуçлассин пуçаруçи пулнă тата çав хаçата ят парас тĕлĕшпе [[конкурс]]а хутшăнса çĕнтернĕ.> {{Цитата вĕçĕ}} [[Ӳкерчĕк:suvar-hasat.jpg|thumb|300px|Сувар хаçатăн 2007 çулхи авăн 14-мĕшĕнчи кăларăмĕн пĕрремĕш пичĕ]] * Петрова, Ираида. "Телейпе Илем". [[Трагеди]]. Професилле театрта лартнă спектакль те пулнă. * Сидоров, Николай. "Хÿхĕм хĕрĕн хÿхлевĕ". Трагеди. Професилле театрта лартнă спектакль те пулнă. * [[Тутарстан]]ри чăвашсем никĕсленĕ тата халĕ те ытларах [[чăвашсем]] пурнакан [[Аксу]]ри "Сувар" хăна килĕ<ref>[http://www.komandirovka.ru/hotels/aksubaevo_tat._r./suvarhotel/ "Сувар" хăна килĕ.]</ref>. * "Сăвар" [[сăмах]]а хăшпĕр [[суя ят|псевдонимсенче]] усă курни, сăмахран [[Родионов Виталий Григорьевич|Сăвар Эртиван]]<ref>[https://chuvash.org/lib/author/s3/79.html Сăвар Эртиван (Виталий Григорьевич Родионов)]</ref> (В.Г. Родионовăн), А.Сувар<ref>[http://alkeevskiy.tatarstan.ru/xyzang.htm П.Хусанкай. Элкел районĕн сайчĕ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219074742/http://alkeevskiy.tatarstan.ru/xyzang.htm |date=2018-02-19 }}</ref> ([[Петĕр Хусанкай]]ăн, ку псевдоним суваризмпа çыхăнсах кайман, поэт Сувар хулашĕ çывăхĕнче вырнаçнă Сиктĕрме ялĕнче çуралса ÿснине çеç меллĕн аса илтерсе çирĕплетет). * Шупашкарти «Сувары» ресторан (Президент бульварĕ, 4). == Хальхи вăхăтри суваризм (неосуваризм) == {{main|Неосуваризм}} == Çав. пекех == * [[Булгаризм]]. * [[Чăваш наци юхăмĕ]] * [[Чăваш наци конгресĕ]] == Вуламалли == * [[Димитриев Василий Димитриевич|Димитриев В. Д.]] Вопросы истории Чувашии периода феодализма в трудах, изданных в 1956–1964 годах // Вопросы истории Чувашии. Уч. зап. ЧНИИ. Ч., 1963. * Димитриев В. Д. Историография этногенеза чувашского народа // Вопросы этногенеза, этнографии и истории культуры. Ч., 1993; * Каппелер А. История народов Среднего Поволжья (с 10 до второй половины 19 в. в советских исследованиях) ([[нимĕç чĕлхи|нимĕçле]]) // Ежегодник Восточной Европы. Висбаден. 1978. № 26; * Тафаев Г. И. [https://moluch.ru/conf/hist/archive/129/8120/ Чувашский суваризм (неосуваризм) – политический заказ казанских булгаристов &#91;Текст&#93;] // Исторические исследования: материалы III Междунар. науч. конф. (г. Казань, май 2015 г.). — Казань: Бук, 2015. — С. 104-111. * Тафаев Г. И. [https://moluch.ru/archive/86/16461/ Болгаризм, суваризм и татаризм в произведениях краеведов и историков Урало-Поволжского региона] // Молодой ученый. — 2015. — №6. — С. 540-546. * Тафаев Г. И. [http://сувары.рф/ru/content/samoidentifikaciya-chuvash-v-usloviyah-rossiyskoy-federacii-v-nachale-xxi-veka Самоидентификация чуваш в условиях Российской Федерации в начале XXI века.] Статья. * Болгарский, Владимир. [http://cheboksari.bezformata.ru/listnews/suvarizm-kak-propaganda-nizshej/44197414/ Суваризм — как пропаганда низшей ступени и «вторых ролей»]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Статья. — Вăлах [https://ru.chuvash.org/news/1591.html "Чуваш_орг" сайтра та пур.] * ТАФАЕВ Г.И. [http://tafaj.blogspot.ru/2013/12/blog-post.html ФАЛЬСИФИКАЦИЯ ИСТОРИИ И ТЕРРОРИЗМ – ЯВЛЕНИЕ ОДНОГО ПОРЯДКА]. — Г.И. Тафаев блогĕ. * Тафаев Г.И. [http://www.rusnauka.com/30_OINXXI_2013/Istoria/4_146446.doc.htm АНТИТОЛЕРАНТНАЯ ФАЛЬСИФИКАЦИЯ ИСТОРИ НАРОДОВ СРЕДНЕГО ПОВОЛЖЬЯ.] — Публикацие РГНФ хута кĕрсе ырланă 13-11—21001 №-лĕ ăслав проекчĕн шайĕпе хатĕрленĕ. * [[Федотов Михаил Романович|Федотов М.Р.]] Что мы знаем о суваре? // Сов. Чувашия. 1994. 22 февр. * Сараев А. С. [https://www.academia.edu/50857883/Истоки_суварской_концепции_происхождения_чувашей Истоки суварской концепции происхождения чувашей]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Халăх шкулĕ — Народная школа, №3(173), с.50-55 и №4(174), с. 50-51 2021. * Сараев А. С. [https://www.academia.edu/81268687/Свидетелем_чего_стал_Ахмед_Ибн_Фадлан_в_ставке_булгарского_правителя_в_922_г_ Свидетелем чего стал Ахмед Ибн Фадлан в ставке булгарского правителя в 922 г.?] // 2021, Восточная Европа в древности и средневековье. Чтения памяти чл.-корр. АН СССР В.Т. Пашуто. Вып. XXХIII. Роль религии в формировании социокультурных практик и представлений / Отв. ред. Е.А. Мельникова. – М., 2021.— с.242-248. * [https://www.ivran.ru/seminar-tekstologiya-i-istochnikovedenie-vostoka?artid=210510 Доклад А.С. Сараева «Суварская проблема в историографии и ее реалии в средневековых арабских географических сочинениях»]. // Семинар «Текстология и источниковедение Востока». 11 мая 2022 года. Институт востоковедения РАН. * Сараев А. С. [https://www.academia.edu/104969932/Кого_встретил_Ибн_Фадлан_в_ставке_булгарского_правителя_в_922_г_к_истории_обнаружения_и_интерпретации_названия_сувар_суваз_в_тексте_Записки_Ахмеда_ибн_Фадлана Кого встретил Ибн Фадлан в ставке булгарского правителя в 922 г.? (к истории обнаружения и интерпретации названия «сувар»/«суваз» в тексте «Записки» Ахмеда ибн Фадлана].// 2023, История народов России в исследованиях и документах. Вып. 10 / [отв. ред. Дж.Я. Рахаев]; Ин-т рос. истории Рос. акад. наук. М. : Ин-т рос. истории Рос. акад. наук. — с.292-365. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем|2}} ==Каçăсем== * [https://chuvash.org/blogs/comments/2612.html Мӗншӗн чӑваша неосуваризм лачакине сӗтӗреҫҫӗ?] * [https://chuvash.org/blogs/comments/2627.html Мӗн вӑл неосуваризм?] * [https://chuvash.org/blogs/comments/2642.html Алмантай тата неосуваризм.] * [https://chuvash.org/blogs/comments/2630.html Высшая и последняя стадия неосуваризма] * [https://chuvash.org/content/3165-Крах%20суваризма.html Крах суваризма.] * [https://ru.chuvash.org/blogs/comments/2562.html Неосуваризм] * [https://korpunktrf.ru/nauka-chuvashii/1737-gennadij_tafaev_v_svoej_novoj_state_utverzhdaet_suvarizm_put_assimilyatsii_chuvashskoj_natsii.html ГЕННАДИЙ ТАФАЕВ В СВОЕЙ НОВОЙ СТАТЬЕ УТВЕРЖДАЕТ: «СУВАРИЗМ – ПУТЬ АССИМИЛЯЦИИ ЧУВАШСКОЙ НАЦИИ»]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://ru.chuvash.org/blogs/comments/2785.html Антисалмин.] * [https://chuvash.org/blogs/comments/2786.html Антисалмин-2.] * [https://chuvash.org/blogs/comments/2792.html Ашмарина ӳплентерме хӑтланни пирки, е Антисалмин-3.] * [https://chuvash.org/blogs/comments/2834.html Не сдавать Ашмарина!] * [https://chuvash.org/blogs/comments/2992.html «История чуваш» без Ашмарина.] * [https://milliard.tatar/news/cuvasi-i-islam-novoe-proctenie-etnonima-ot-tatarskogo-sufiiskogo-seixa-2882 Чуваши и ислам: новое прочтение этнонима от татарского суфийского шейха] — МИЛЛИАРД ТАТАР. [[Категори:Чăвашсем]] [[Категори:Атăлçи Пăлхар]] [[Категори:Булгаризм тата суваризм]] [[Категори:Пĕрлĕхри юхăмсем]] 7f9n0eoz7u3ykvuh5unzjzcet095y8x 0 72721 879284 724537 2026-11-07T10:24:00Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879284 wikitext text/x-wiki {{Раççей империн уесĕ |ячĕ = Сызрань уесĕ |кĕпĕрне гербĕ = Coat of Arms of Simbirsk gubernia (Russian empire).png |кĕпĕрне = Чĕмпĕр кĕпĕрни |герб = Syzran COA (Simbirsk Governorate) (1780).png |карттă = Simbirskaya_gubernia_Syzransky_uezd.png |центр = Сызрань |йĕркеленĕ = 1780 |лаптăк = 8&nbsp;015,6 [[çухрăм]]² |пурăнан халăх = 242&nbsp;045<ref name="Демоскоп Weekly">{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=39|title=Демоскоп Weekly. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Наличное население в губерниях, уездах, городах Российской Империи (без Финляндии)|archiveurl=http://www.webcitation.org/61D3CYd1e|archivedate=2011-08-26}}</ref> ([[1897]]) }} '''Сызрань уесĕ''' — [[Чĕмпĕр кĕпĕрни]]н [[1780]]—[[1928]] çулсенчи администрациллĕ-территориллĕ виçи. Уес хули — [[Сызрань]]. == Пурăнан халăх == [[Раççей империнче халăха çырни (1897)|1897 çулта çырнипе]] уесре 242 045 çын пурăннă, çав шутра [[вырăссем]] — 88,7 %, [[ирçĕсем]] — 4,1 %, [[чăвашсем]] — 3,4 %, [[тутарсем]] — 3,1 %. [[Сызрань]]ре 32 383 çын пурăннă. [[Совет Союзĕнче халăха çырни (1926)|Пĕтĕм Союзра халăха 1926 çулта çырнипе]] уесре 335 326 çын пурăннă, хулара — 57 320 çын. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{ВТ-ЭСБЕ|Сызрань, уездный город Симбирской губернии}} * [https://web.archive.org/web/20170828132127/http://libsmr.ru/catalog?id=63872484-DBEC-428F-A8AE-EA23D12C82BA&y=COLLECTION Сызранский уезд // Электронная библиотека Самарской ОУНБ. - Раздел Уезды Самарской губернии] {{Чĕмпĕр кĕпĕрнин уесĕсем}} {{Ru-gub-stub}} [[Категори:Чĕмпĕр кĕпĕрнин уесĕсем]] feuuoh1leii2eqfmjwi1d4e4kvg5ob1 0 72735 879159 616660 2026-11-06T23:55:43Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879159 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{тĕс|Швейцари}} |Чăвашла ячĕ = Нидвальден |Тăван ячĕ = {{lang-de|Nidwalden}}; {{lang-fr|Nidwald}}; {{lang-it|Nidvaldo}}; {{lang-rm|Sutsilvania}} |Герб = Wappen Nidwalden matt.svg |Ялав = Flag of Canton of Nidwalden.svg |Патшалăх = {{Швейцари ялавĕ}} [[Швейцари]] |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 56 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 08 |lon_min = 04 |lon_sec = |region = CH |шай = 1 |Гимн = |Статус = Кантон |Кĕрет = |Ун шутĕнче = 11 коммуна |Тĕп хула = [[Штанс]] |Чи шĕкĕр хула = |Шĕкĕр хуласем = |Вăхăт = 1291 |Пуçлăх = |Пуçлăх ячĕ = |Пуçлăх2 = |Пуçлăх ячĕ2 = |ШВП = |Çулт ВВП = |ШВП вырăнĕ = |Пĕр çын ШВП = |Пĕр çын ШВП вырăнĕ = |Чĕлхе = |Чĕлхесем = Нимĕç, Романш, Итал |Пурăнан халăх = 41 584 çын |Халăх çырав çулĕ = 2012 |Процент, пурăнан халăхран = |Вырăн, пурăнан халăхпа = 24 |Йышлăх = 150,61 |Йышлăх вырăнĕ = 18 |Наци йышĕ = |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 276,1 |Процент, лаптăкран = |Вырăн, лаптăкпа = 22 |Максималлă çӳллĕш = 3238 |Вăтам çӳллĕш = |Минималлă çӳллĕш = 2901 |Анлăшĕ = |Долгота = |Карттă = Swiss Canton Map NW.png |Карттă пысăкăшĕ = |Администрациллĕ виçе картти = |Вăхăт тăрăхĕ = {{CET}} |Аббревиатура = |ISO = CH-NW |FIPS = |Телефон кочĕ = |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕ = NW |Сайт = http://www.nw.ch/ }} '''Ни́двальден'''<ref>{{Атлас мира|2010|62|Швейцария, Лихтенштейн}}</ref><ref>{{Кĕнеке:СГНЗС|252}}</ref> ({{lang-de|Nidwalden}}; {{lang-fr|Nidwald}}; {{lang-it|Nidvaldo}}; {{lang-rm|Sutsilvania}}) — [[Швейцари|Швейцарин]] варринчи çурмакантон<ref>{{Атлас мира|2010|232|Указатель географических названий}}</ref>. Администраци центрĕ — [[Штанс]] хула. 41 584 çын пурăнать (22-мĕш вырăнта кантонсем хушшинче; [[2012]] ç. хыпарĕсем). == Географи == Нидвальден Швейцарин центрĕнче вырнаçнă. Çурçĕр енче унăн çĕрĕсем [[Фирвальдштет кӳлли]] патне тухаççĕ, ытти таврашĕнче ту хырçисем хупăрланнă. Кантон территорийĕ — 276,1 км² (22-мĕш вырăнта кантонсем хушшинче), вĕсенчен 40 % яхăн çĕрĕсенче ял хуçалăх ĕçĕсене йĕркеленĕ е пурăнаççĕ. [[Вăрман]]сем кантонăн виççĕмĕш пайне йышăнаççĕ, кантонăн чĕрĕк пайĕ усă курма юрăхсăр ([[тусем]] е [[пăрлак]]сем). == Истори == Кантон, кӳршĕлле [[Обвальден]]па пĕрле, швейцар конфедерацине [[1291]] çулта кĕнĕ. == Пурăнан халăх == [[2007]] çул тĕлнелле кантонра 4046 ютçĕр çынĕ (10 %) пурăнать. Кантонра 50,9 % [[арçын]] тата 49,1 % [[хĕрарăм]] регистрациленĕ. 2000 çулта 75,6 % пурăнан çын [[Рим-католици чиркĕвĕ|рим католикĕ]], 11,9 % — реформаци чиркĕвĕнче. Халах йышлăхĕ 2005 çулхи раштав уйăхĕнче 144,3 çын пĕр на км² çитнĕ. Халăхăн чылайрахăшĕ ([[2000]] çул) [[Нимĕç чĕлхи|нимĕçле]] (92,5%) калаçать, 1,4% — [[Итал чĕлхи|итальянла]] тата 1,2% — [[Серб-хорват чĕлхи|серб-хорватла]]. == Экономика == XX ĕмĕрчен Нидвальденре [[ял хуçалăхĕ]] вăйлă аталаннă. Шултра мăйракаллă выльăха ĕрчетнĕ, ашпăша тата сыра [[экспорт]]а, ытларах çурçĕр [[Итали|Италие]] янă. Анчах та XIX ĕмĕрĕн варринчен тытăнса экономикăра [[суту-илӳ]], [[промăçлăх]] тата [[туризм]] çӳлти шайне хăпарнă. Кантонăн чылай ĕçпе тивĕçтерекенни швейцар авиатăвакан компани — [[Pilatus Aircraft]]. Штаб-хваттерĕ [[Штанс]] коммунинче вырнаçнă. Юлашки çулсенче Нидвальденре пурăнма та, ĕçлеме те кăмăллă пулса пырать: [[налук]]сем те çăмăлтараххипе те, [[Цюрих]]пе [[Милан]] хушшинче вырнаçнипе те, [[ял вырăнлăхĕ]] илемлĕ пулнипе те. == Администрацилле пайлану == [[File:Karte Kanton Nidwalden.png|thumb|right|300px|Нидвальден общинисем]] Кантон 11 коммунăна пайланать: * [[Беккенрид]] * [[Буокс]] * [[Далленвиль]] * [[Эмметтен]] * [[Эннетбюрген]] * [[Эннетмос]] * [[Хергисвиль]] * [[Обердорф (Нидвальден)|Обердорф]] * [[Штанс]] * [[Штансштад]] * [[Вольфеншиссен]] == Паллă вырăнсем == Нидвальденри чи палли [[Штансерхорн]] ту тăрри, çавăнта çаврăнакан [[ресторан]] пур, унтан вара [[Фирвальдштет кӳлли]]пе тата темиçе ту тăррисемпе ([[Юнгфрау]], [[Мёнх]] тата [[Эйгер]]) илленсе ларма пулать. Штанзерхорн çине туристсене [[фуникулёр]] хăпартать. == Çав. пекех == * [[Унтервальден (кантон)|Унтервальден]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.nw.ch/ Official Site] {{ref-de}} * [https://web.archive.org/web/20070813164406/http://www.statistik.admin.ch/stat_ch/ber00/ekan_nw.htm Official Statistics] {{Switzerland-geo-stub}} {{Швейцари кантонĕсем}} {{Швейцари:Нидвальден кантонĕ:Хуласем}} [[Категори:Нидвальден|*]] k33b4jxfaatlr70dubo27yt7vl6myme 0 72800 879152 711964 2026-11-06T23:40:22Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879152 wikitext text/x-wiki {{Урăх пĕлтерĕшсем}} {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{тĕс|Швейцари}} |Чăвашла ячĕ = Невшатель |Тăван ячĕ = {{lang-fr|Neuchâtel}}, {{lang-de|Neuenburg}} |Герб = Wappen Neuenburg matt.svg |Ялав = Flag of Canton of Neuchâtel.svg |Патшалăх = {{Швейцари ялавĕ}} [[Швейцари]] |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 59 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 06 |lon_min = 47 |lon_sec = |region = CB |шай = 1 |Гимн = |Статус = Кантон |Кĕрет = |Ун шутĕнче = 6 тăрăх |Тĕп хула = [[Невшатель]] |Чи шĕкĕр хула = |Шĕкĕр хуласем = |Вăхăт = 1291 |Пуçлăх = |Пуçлăх ячĕ = |Пуçлăх2 = |Пуçлăх ячĕ2 = |ШВП = |Çулт ВВП = |ШВП вырăнĕ = |Пĕр çын ШВП = |Пĕр çын ШВП вырăнĕ = |Чĕлхе = |Чĕлхесем = франс |Пурăнан халăх = 174 554 çын |Халăх çырав çулĕ = 2012 |Процент, пурăнан халăхран = |Вырăн, пурăнан халăхпа = 16 |Йышлăх = 217,35 |Йышлăх вырăнĕ = 14 |Наци йышĕ = |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 803,1 |Процент, лаптăкран = |Вырăн, лаптăкпа = 15 |Максималлă çӳллĕш = 1552 |Вăтам çӳллĕш = |Минималлă çӳллĕш = |Анлăшĕ = |Долгота = |Карттă = Swiss Canton Map NE.png |Карттă пысăкăшĕ = |Администрациллĕ виçен картти = |Вăхăт тăрăхĕ = {{CET}} |Аббревиатура = |ISO = CH-NE |FIPS = |Телефон кочĕ = |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕ = NE |Сайт = http://www.ne.ch/ }} {{урăх пĕлтерĕшсем|2=Невшатель}} ''' Невшатель республики тата кантонĕ ''', е '''Невшате́ль'''<ref>[Невшатель // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 250.]</ref> ({{lang-fr|Neuchâtel}}, {{lang-de|Neuenburg}} — çĕнĕ кермен; вырăсла ''Нёшатель'' вариант пур) — [[Швейцари|Швейцарин]] анăç енчи франс чĕлхиллĕ кантон. Администраци центрĕ — [[Невшатель]] хула. Кантонра 174 554 çын пурăнать (16-мĕш вырăнта кантонсем хушшинче; [[2012]] ç.). == Географи == [[File:Karte Kanton Neuenburg.png|thumb|слева|120px|Нёшатель кантонĕн районĕсем]] Лаптăкĕ — 803 км² (15-мĕш вырăн кантонсем хушшинче). Регион Швейцарин анăçĕнче, Нёвшатель кӳлĕпе юнашар, вырнаçнă. Кантонăн анăç енче Франци, çурçĕр енче — Юра (Jura) тата Берн (Bern) кантонĕсем, тухăç енче — Фрибург (Fribourg), Во (Vaud) кантонĕсем, тухăçри чикĕ [[Невшатель кӳлли]] тата кăнтăр енче —Во (Vaud) кантонĕ. Кăнтăр-анçран çурçĕр-тухăçалла [[Юра (тусем)|Юра]] тăвĕсем<ref name="Викитека МЭСБЕ">{{ВТ-МЭСБЕ|Невшатель}}</ref>. == Истори == {{Main|Невшатель (кнеçлĕх)}} == Пурăнан халăх == Ытларах франс чĕлхипе калаçакан швейцарсем пурăнаççĕ. Протестантизм пуçланнă чухне çав тĕне тытакансем пулнă, халĕ — протестантсемпе католиксем. == Администрацилле пайлану == Кантон 6 коммунăран тытăнса тăрать: * [[Будри (коммуна)|Будри]] (Boudry)<ref name="Викитека ЭСБЕ">{{ВТ-ЭСБЕ|Будри}}</ref> * [[Ла-Шо-де-Фон]] (Chaux-de-Fonds) * [[Ле-Локль]] (Le Locle) * [[Невшатель|Невшатель (коммуна)]] (Neuchâtel) * [[Вал-де-Руз (коммуна)|Вал-де-Руз]] (Val-de-Ruz) * [[Вал-де-Травер (коммуна)|Вал-де-Травер]] (Val-de-Travers) == Тытăмлани == [[File:Lac de Neuchatel depuis la Neuchatel (ville suisse) dscn0660.jpg|thumb|Нёшатель хулапа пĕр ятлă кӳлĕ]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * {{ВТ-ЭСБЕ|Невшатель, кантон Швейцарии|[[Водовозов Василий Васильевич|Водовозов В. В.]]}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20011119200611/http://www.ne.ch/neat/site/jsp/bienvenue/anglais.html Official Site] * [https://web.archive.org/web/20090301235520/http://www.statistik.admin.ch/stat_ch/ber00/ekan_ne.htm Official Statistics] * [http://www.watchvalley.ch Tourism: Neuchâtel and surroundings «Watch Valley»] * [http://www.neuch.ch Portal Neuch.ch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050924163612/http://www.neuch.ch/ |date=2005-09-24 }} {{switzerland-geo-stub}} {{Швейцари кантонĕсем}} {{Швейцари:Невшатель кантонĕ:Хуласем}} [[Категори:Невшатель (кантон)|*]] iwh9k6x6g13ze60sy8owuvbxlqszbym 0 72924 879290 718557 2026-11-07T10:44:36Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879290 wikitext text/x-wiki '''Тăван чĕлхе''' — [[социолингвистика]]ри та [[этнологи]]ри чи кирлĕ, чи паллă [[ăнлав]]сенчен пĕри. Ку ăнлав кулленхи чĕлхере те пур. Тăван чĕлхе — социолингвистикăри тата этнологири чи паллă ăнлавсенчен пĕри пулнипе пĕрлех — халĕ вăл дисциплинăсем хушшинчи ăнлав пулса тăчĕ. "Кулленхи пурнăçри" ытти ăнлавсем пекех, ăслав чĕлхи çине куçарнă чух ку ăнлава тĕрлĕ майсемпе формализацилеме пулать, — мĕнле паларăма мала кăларса тăратнине кура. Чĕлхе "тăваннине" кăтартакан критерисем хушшинче чылай чухне çаксене асăнаççĕ: 1)чĕлхене ăша хывнин йĕркине е меслетне (тăван чĕлхене пуринчен малтан тата никам ятарласа пулашмасăр килйышра алла илни) 2)ăша хывнин пахалăхĕ (мĕнле чĕлхепе шухăшлав ĕçлевĕ пулса пыни, тата хăшне пуринчен лайăх пĕлни) 3)усă курассин анлăлăхĕ (тăван чĕлхене пуринчен ытларах усă курни) 4)чĕлхепе эмоцилле çыхăну пуррипе çукки (тăван чĕлхе — чи çывăххи) 5)тулашран идентификацилени (ытти çынсем палăртни) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20070311014006/http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID%3D8105%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html ЮНЕСКО страницинче тăван чĕлхе кунĕ пирки] {{ref-en}} * [http://www.un.org/depts/dhl/dhlrus/language/index.html Международный день на сайте библиотеки им. Д. Хаммаршельда] * [http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/N01/497/62/PDF/N0149762.pdf?OpenElement Резолюция № Α/RES/56/262]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://ndgazeta.org.ua/statji.php?n=3237 Чĕлхе тата тĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228083526/http://ndgazeta.org.ua/statji.php?n=3237 |date=2009-02-28 }} * [https://chuvash.org/content/3207-%D0%A2%D3%91%D0%B2%D0%B0%D0%BD%20%D1%87%D3%97%D0%BB%D1%85%D0%B5%D0%BD%D0%B5%20%D0%BF%D3%91%D1%80%D0%B0%D1%85%D3%91%D2%AB%D0%B0%20%D0%BA%D3%91%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD%20%E2%80%94%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D0%BA%D3%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%20%D1%82%D0%B0%20%D0%BF%D0%B0%D0%BA%D3%91%D2%AB%D1%80%D0%B0%D1%85.html Тӑван чӗлхене пӑрахӑҫа кӑларакан — проституткӑран та пакӑҫрах] == Çав. пекех == * [[Чĕлхе]]. * [[Тĕнчери тăван чĕлхе кунĕ]] [[Категори:Чĕлхе]] [[Категори:Лингвистика]] [[Категори:Социолингвистика]] [[Категори:Этнологи]] 7l5gjz30sq3n3z0l9ksdfnoi1v1bg69 0 72954 879108 729401 2026-11-06T20:24:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879108 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = ĕçтеш поçолокĕ |чăвашла çĕлĕк = Майна |тăван çĕлĕк = Майна |герб = Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png |ялав = Флаг Ульяновской области (2013).svg |lat_deg = 54|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 47|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = source:yandexmaps_type:city_region:RU-ULY |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Чĕмпĕр облаçĕ |регион тапăлра = Чĕмпĕр облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Майна районĕ |район тапăлра = Майна районĕ{{!}}Майна |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Хула хутлăхĕ |пурăнан тăрăх = Майна хула хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Майна хула хутлăхĕ{{!}}Майна |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = 1898 |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 433130 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 73 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Майна''' — [[ĕçтеш поçолокĕ]], [[Чĕмпĕр облаçĕ]] ([[РФ]]) [[Майна хула тăрăхĕ]]н тата [[Майна районĕ]]н администраци центрĕ, [[Чĕмпĕр]] — [[Рузаевка (чарăну)|Рузаевка]] йĕрĕ çинчи чукун çулăн чарăнăвĕ. == Паллă çынсем == * [[Афанасьев, Юрий Николаевич]] (1934—2015) — историк. * Афанасьев Виктор Федорович (16.02.1946—13.05.2015 çç.) спортсмен, артист. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20060104030842/http://s57.ulstu.ru/mo/enc/index.php?page_id=TOM2M_9&char=%C3%84%C2%9A Чĕмпĕр облаçĕн энциклопедийĕ] * http://simturinfo.ru/pages/gorodaiseluo/mainaist.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629075751/https://simturinfo.ru/pages/gorodaiseluo/mainaist.htm |date=2020-06-29 }} {{Майна районĕ}} {{Ulyan-obl-geo-stub}} [[Категори:Майна районĕн пурăнан вырăнсем]] [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕн район центрĕсем]] lwmi6k0cly28208vkzu16wyq4akygzz 0 72980 879156 873547 2026-11-06T23:46:47Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879156 wikitext text/x-wiki [[File:Памятник Ибрагиму Первому.jpg|thumb|[[Атăлçи Пăлхар]]ăн пĕр ертсе пыраканĕн (Пĕрремĕш Ибрагимăн) хальхи саманара лартнă [[палăк]]ĕ ([[Тутарстан]], [[Алапӳ|Елабуга]] хули).]] ''Булгаризм пирки пĕтĕмĕшле çырнине '''[[Булгаризм (юхăм)]]''' статьяра пăхмалла.'' '''Необулгаризм''' — [[Булгаризм (юхăм)|булгаризм]] текен пĕрлĕхри юхăмăн малалли аталанавĕ, тĕпрен илсен [[XXI ĕмĕр]]е пырса тивет теме пулать. Паянхи кунчченех тăсăлать. == Необулгаризм палăрăмĕсем == Хальхи [[вăхăт]]ра необулгаризм, ĕлĕххи пекех, [[Чăваш Ен]]ре (Чăваш булгаризмĕ) тата [[Тутарстан]]ра (Тутар булгаризмĕ) пур. === Чăваш Енри необулгаризм === [[1992]]-мĕш çулхи октябрьте [[Чăваш наци конгресĕ]]н пĕрремĕш (йĕркелÿ) пухăвĕ пулса иртнĕ. Çавна май тухнă [[Аталуну (хаçат)|"Аталану" хаçатăн]] ятарлă номерĕнче [[Болгарский Владимир Леонидович|Владимир Болгарский]] (ун чухне вăл "Васильев" [[хушамат]]па çÿренĕ-ха) çырнă "Проснитесь, булгары!" (Пăлхарсем, вăранăр!) [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] статйи пичетленсе тухнă. Асăннă хаçатăн номĕрĕ тата ытти паллисем халлĕхе паллă мар, анчах асăннă статьян факсимиле текен копийĕ [[халăх]] çине тухнă, Тетелте те пур<ref>[[Болгарский Владимир Леонидович|Болгарский, Владимир]]. [https://chuvash.org/blogs/comments/2620.html О «болгарских встречах», о чувашском землячестве Москвы, о первом съезде «ЧНК» и чувашской исторической концепции.] — Статья.</ref>. [[Юхма Мишши]] [[2007]]-мĕш çулта панă интервьюран<ref>[[Юхма Мишши]]. [http://mosentesh2.ucoz.ru/publ/1-1-0-131 М. Юхма: Знание истории — необходимо]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|…рассматривать этот вариант сейчас вполне, я считаю, уместно и законно. Мы имеем полное право называться Республикой Волжская Булгария.}}<Куçару: ...унашкал варианта пăхса тухни, эп шутлатăп, йĕркеллĕ тата саккунлă япала. Хамăра Атăлçи Пăлхар Республики темешкен тулли тивĕç пур.> {{Цитата вĕçĕ}} Çав çулах кун пек шухăша В.Л.Болгарский те каланă<ref>Болгарский, Владимир. [http://сувары.рф/ru/node/734 Чувашия должна называться «Волжской Булгарией»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}}вырăсла {{oq|ru|…Самоназвание может остаться прежним — чуваши, а официальное название должно стать другим — булгары. Потому что оно связано с историей, предками.}}<Куçару: ...хамăра хамăр чĕнесси çаплах юлма пултарать, официаллă ята улаштармалла — пăлхарсем. Мĕншĕн тесен вăл ят историпе, несĕлсемпе çыхăннă.> {{Цитата вĕçĕ}} В. Д. Димитриев тата Г. И. Тафаев историксем, М. Н. Юхма тата Ю. В. Дадюков çыравçăсем, В.Л.Болгарский адвокат [[2012]]-мĕш çулхи октябрьте [[Шупашкарти]] чăваш наци-культура автономийĕсен ертÿçисен тата ют çĕршыври чăваш ушкăнĕсен ертÿçисен "Çавра сĕтелĕ" [[вăхăт]]ĕнче (Чăваш наци конгресĕ 20 çул тултарнă май иртнĕ) [[Чăваш республики]]н пуçлăхĕ М. В. Игнатьев, РФ Патшалăх думин депутачĕсем А. Г. Аксаков, В. С. Шурчанов, А. И. Аршинова тата ЧР Патшалăх канашĕн депутачĕсем патне Чăваш республикине "Чăваш Республики — Атăлçи Палхар" историлле [[ят]]а тавăрас тĕлĕшпе сĕнÿпе тухнă<ref>[http://xn--80ad7bbk5c.xn--p1ai/ru/node/1254 Переименование Чувашской Республики в «Республику Чувашия — Волжскую Болгарию» считаем необоснованным и нецелесообразным]</ref><ref>[http://nazaccent.ru/content/5831-chuvashskie-istoriki-i-pisateli-prosyat-pereimenovat.html Чувашские историки и писатели просят переименовать республику в Волжскую Болгарию]</ref><ref>[http://moygorod-online.ru/culture/culture_5297.html Ученые предложили переименовать Чувашию в Волжскую Болгарию] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402102256/http://moygorod-online.ru/culture/culture_5297.html |date=2015-04-02 }}</ref><ref>[http://www.regnum.ru/news/1587409.html Чувашская интеллигенция предлагает переименовать регион в Волжскую Болгарию]</ref>. [[2013]]-мĕш çулхи январĕн 13-мĕшĕнче ЧР Патшалăх канашне çаканашкал улшăну (ребрендинг) тăвас тĕлĕшпе ятарлă чĕнÿ килнĕ; — чĕнсе калакансем: Г. И. Тафаев, М. Н. Юхма, В. Л. Болгарский, Ю. В. Дадюков, Р. И. Шевлеби, Н. И. Заводскова, А. В. Павлов<ref>[http://xn--80ad7bbk5c.xn--p1ai/ru/node/1233 Рассмотрев Ваше коллективное обращение о переименовании Чувашской Республики...]</ref>. === Тутарстанри необулгаризм === {{main|Тутар булгаризмĕ}} == Вуламалли == * Ахметзянов, Марсель. [http://zvezdapovolzhya.ru/obshestvo/neobulgarizm-20-07-2012.html Необулгаризм.] — "Звезда Поволжья", 20, июль, [[2012]]. * Тафаев Г. И. [https://moluch.ru/conf/hist/archive/129/8120/ Чувашский суваризм (неосуваризм) – политический заказ казанских булгаристов &#91;Текст&#93;] // Исторические исследования: материалы III Междунар. науч. конф. (г. Казань, май 2015 г.). — Казань: Бук, 2015. — С. 104-111. * * Тафаев Г. И. [http://tafaj.blogspot.ru/2013/09/blog-post_1061.html ЭКСПАНСИЯ ФАЛЬСИФИЦИРОВАННОЙ ИСТОРИИ ПО ДРЕВНЕЙ И СРЕДНЕВЕКОВОЙ БОЛГАРСКОЙ ЦИВИЛИЗАЦИИ В СРЕДНЕМ ПОВОЛЖЬЕ.] — 28 СЕНТЯБРь, [[2013]]. * Тафаев Г. И. [https://moluch.ru/archive/86/16461/ Болгаризм, суваризм и татаризм в произведениях краеведов и историков Урало-Поволжского региона] // Молодой ученый. — 2015. — №6. — С. 540-546. * Тафаев Г. И. [http://сувары.рф/ru/content/samoidentifikaciya-chuvash-v-usloviyah-rossiyskoy-federacii-v-nachale-xxi-veka Самоидентификация чуваш в условиях Российской Федерации в начале XXI века.] Статья. * Болгарский, Владимир. [http://cheboksari.bezformata.ru/listnews/suvarizm-kak-propaganda-nizshej/44197414/ Суваризм — как пропаганда низшей ступени и «вторых ролей»]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Статья. — Вăлах [https://ru.chuvash.org/news/1591.html "Чуваш_орг" сайтра та пур.] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [https://web.archive.org/web/20191021205825/http://www.kazan-day.ru/newses/?ID=24661 Булгаризм возрождается.] * [https://chuvash.org/blogs/comments/2738.html Владимир Болгарский: Момент истины для Чувашии.] * [https://chuvash.org/blogs/comments/2787.html Владимир Болгарский: Круглый стол и Акатуй-2016 в Москве. И какие памятники нам нужны, Кубрату?] {{Hist-stub}} [[Категори:Чăвашсем]] [[Категори:Атăлçи Пăлхар]] [[Категори:Булгаризм тата суваризм]] [[Категори:Пĕрлĕхри юхăмсем]] pbs6bg0bdqulacbucftxaw5kb2jwaib 0 73911 879216 874897 2026-11-07T04:37:35Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879216 wikitext text/x-wiki [[File:standard deviation diagram.svg|425px|thumb|[[Пулаяслăх йăвăлăхĕ]]н нормаллĕ дистрибуцийĕн — [[пулаяслăхсен теорийĕ]]н чи паллă [[функци]]йĕсенчен пĕрин — графикĕ.]] '''Пулаяслăхсен теорийĕ''' — математикăн [[ăнсăрт пулăмсем|ăнсăрт пулăмсене]], [[ăнсăрт кап|ăнсăрт капсене]], вĕсен евĕрлĕхĕсене тата вĕсемпе тăвакан операцисене тишкерекен пайĕ. {{toc-right}} == Теорин тĕп ăнлавĕсем == {{columns-list|2| * [[Пулаяслăх]] * [[Пулаяслăхсен уçлăхĕ]] * [[Ăнсăрт кап]] * [[Муавр — Лаплас локаллĕ теореми]] * [[Валеçӳ функцийĕ]] * [[Математикăлла кĕтев]] * [[Ăнсăрт капăн дисперсийĕ]] * [[Пăхăнманлăх (пулаяслăхсен теорийĕ)|Пăхăнманлăх]] * [[Малсăлтавлă пулаяслăх]] * [[Пысăк хисепсен саккунĕ]] * [[Тĕпри чикĕлле теорема]] * [[Байес пулаяслăхĕ]] }} == Вуламалли == === А === * [[Ахтямов, Азамат Мухтарович|Ахтямов, А. М.]] «Экономико-математические методы» : учеб. пособие Башк. гос. ун-т. — Уфа : БГУ, 2007. * [[Ахтямов, Азамат Мухтарович|Ахтямов, А. М.]] «Теория вероятностей». — М.: Физматлит, 2009 === Б === * Боровков, А. А. ''«Математическая статистика»'', М.: Наука, 1984. * Боровков, А. А. ''«Теория вероятностей»'', М.: Наука, 1986. * Булдык, Г. М. ''«Теория вероятностей и математическая статистика»'', Мн., Высш. шк., 1989. * Булинский, А. В., Ширяев, А. Н. ''«Теория случайных процессов»'', М.: Физматлит, 2003. * Бекарева, Н. Д. ''«Теория вероятностей. Конспект лекций»'', Новосибирск НГТУ * Баврин, И. И. « Высшая математика» (Часть 2 «Элементы теории вероятностей и математической статистики»), М.: Наука, 2000. === В === * [[Вентцель Елена Сергеевна|Вентцель Е. С.]] ''Теория вероятностей.'' — М.: Наука, 1969. — 576 с. * {{кĕнеке |автор = Вентцель Е. С. |çĕлĕк = Теория вероятностей |кăларăм = 10-мĕш кăл., стер. |вырăн = М. |издательство = [[Academia|«Академия»]] |çул = 2005 |страниц = 576 |isbn = 5-7695-2311-5 |тираж = }} === Г === * Гихман И. И., Скороход А. В. Введение в теорию случайных процессов. — М.: Наука, 1977. * Гмурман, В. Е. ''«Теория вероятностей и математическая статистика»'': Учеб. пособие — 12-е изд., перераб.- М.: Высшее образование, 2006.-479 с.:ил (Основы наук). * Гмурман, В. Е. ''«Руководство к решению задач по теории вероятностей и математической статистике»'': Учеб. пособие — 11-е изд., перераб. — М.: Высшее образование, 2006.-404 с. (Основы наук). * Гнеденко, Б. В. ''«Курс теории вероятностей»'', — М.: Наука, 1988. * Гнеденко, Б. В. ''«Курс теории вероятностей»'', УРСС. М.: 2001. * Гнеденко Б. В., Хинчин А. Я. [http://ilib.mirror1.mccme.ru/djvu/teorver.htm ''«Элементарное введение в теорию вероятностей»''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100225072413/http://ilib.mirror1.mccme.ru/djvu/teorver.htm |date=2010-02-25 }}, 1970. * Гурский Е. И. ''«Сборник задач по теории вероятностей и математической статистике»'', — Минск: Высшая школа, 1975. === Д === * П. Е. Данко, А. Г. Попов, Т. Я. Кожевников. Высшая математика в упражнениях и задачах. (В 2-х частях)- М.: Высш.шк, 1986. === Е === * {{кĕнеке |автор = А. В. Ефимов, А. Е. Поспелов и др. |пай = 4 пай |çĕлĕк = Сборник задач по математике для втузов |кăларăм = 3-мĕш кăл., хуш. тата тӳрл. |вырăн = М. |издательство = «[[Физматлит]]» |çул = 2003 |том = 4 |страниц = 432 |серия = |isbn = 5-94052-037-5 |тираж = }} === К === * [[Клейбер, Иосиф Андреевич|Клейбер И. А.]] ''«[http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8770-kleyber-i-a-nekotorye-prilozheniya-teorii-veroyatnostey-k-meteorologii-spb-1887-zapiski-imp-rus-geogr-o-va-po-obschey-geografii-t-xv-8#page/1/mode/grid/zoom/1 Некоторые приложения теории вероятностей к метеорологии.]»'' — СПб., 1887. * Колемаев, В. А. и др. ''«Теория вероятностей и математическая статистика»'', — М.: Высшая школа, 1991. * [[Колмогоров, Андрей Николаевич|Колмогоров, А. Н.]] ''«Основные понятия теории вероятностей»'', М.: Наука, 1974. * Коршунов, Д. А., Фосс, С. Г. ''«Сборник задач и упражнений по теории вероятностей»'', Новосибирск, 1997. * Коршунов, Д. А., Чернова, Н. И. ''«Сборник задач и упражнений по математической статистике»'', Новосибирск. 2001. * Кремер Н. Ш. Теория вероятностей и математическая статистика: Учебник для ВУЗов. — 2- изд., перераб. и доп.-М:ЮНИТИ-ДАНА, 2004. — 573 с. * Кузнецов, А. В. ''«Применение критериев согласия при математическом моделировании экономических процессов»'', Мн.: БГИНХ, 1991. === Л === * Лихолетов И. И., Мацкевич И. Е. ''«Руководство к решению задач по высшей математике, теории вероятностей и математической статистике»'', Мн.: Выш. шк., 1976. * Лихолетов И. И. ''«Высшая математика, теория вероятностей и математическая статистика»'', Мн.: Выш. шк., 1976. * Лоэв М.В ''«Теория вероятностей»'', — М.: Издательство иностранной литературы, 1962. === М === * Маньковский Б. Ю., «Таблица вероятности». * Мацкевич И. П., Свирид Г. П. ''«Высшая математика. Теория вероятностей и математическая статистика»'', Мн.: Выш. шк., 1993. * Мацкевич И. П., Свирид Г. П., Булдык Г. М. ''«Сборник задач и упражнений по высшей математике. Теория вероятностей и математическая статистика»'', Мн.: Выш. шк., 1996. * [[Мейер, Поль Андре|Мейер П.-А.]] Вероятность и потенциалы. Издательство Мир, Москва, 1973. * [[Млодинов, Леонард|Млодинов Л.]] [https://web.archive.org/web/20101217062302/http://elementy.ru/lib/431027 (Не)совершенная случайность] === П === * Прохоров, А. В., В. Г. Ушаков, Н. Г. Ушаков. ''«Задачи по теории вероятностей»'', Наука. М.: 1986. * Прохоров Ю. В., Розанов Ю. А. ''«Теория вероятностей»'', — М.: Наука, 1967. * Пугачев, В. С. ''«Теория вероятностей и математическая статистика»'', Наука. М.: 1979. === Р === * Ротарь В. И., ''«Теория вероятностей»'', — М.: Высшая школа, 1992. === С === * Свешников А. А. и др., ''«Сборник задач по теории вероятностей, математической статистике и теории случайных функций»'', — М.: Наука, 1970. * Свирид, Г. П., Макаренко, Я. С., Шевченко, Л. И. ''«Решение задач математической статистики на ПЭВМ»'', Мн., Выш. шк., 1996. * Севастьянов Б. А., ''«Курс теории вероятностей и математической статистики»'', — М.: Наука, 1982. * Севастьянов, Б. А., Чистяков, В. П., Зубков, А. М. ''«Сборник задач по теории вероятностей»'', М.: Наука, 1986. * Соколенко А. И., ''«Высшая математика»'', учебник. М.: Академия, 2002. === Ф === * Феллер, В. ''«Введение в теорию вероятностей и её приложения»''. === Х === * Хамитов, Г. П., Ведерникова, Т. И. ''«Вероятности и статистики»'', БГУЭП. Иркутск.: 2006. === Ч === * Чистяков, В. П. ''«Курс теории вероятностей»'', М., 1982. * Чернова, Н. И. «Теория вероятностей», Новосибирск. 2007. === Ш === * ''Шейнин О. Б.'' [https://web.archive.org/web/20220819225053/http://www.sheynin.de/download/modamo_Geschichte.pdf Теория вероятностей. Исторический очерк.] Берлин: NG Ferlag, 2005, 329 с. * Ширяев, А. Н. ''«Вероятность»'', Наука. М.: 1989. * Ширяев, А. Н. ''«Основы стохастической финансовой математики В 2-х т.»'', ФАЗИС. М.: 1998. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Математика уйрăмĕсем}} [[Категори:Математика]] [[Категори:Ăслăх]] [[Категори:Пулаяслăхсен теорийĕ]] gz4618la39ykx9xngxdaakqcoa2a78y 0 74080 879067 809238 2026-11-06T17:13:21Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879067 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Раççей}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Кукмара районĕ |Тăван ячĕ = Кукмара районы |Герб = Gerb-Kukmorsky-region.gif |Герба ăнлантарни = Кукмара районĕн гербĕ |Ялав = Flag-Kukmorsky-region.gif |Ялава ăнлантарни = Кукмара районĕн ялавĕ |Патшалăх = {{RUS}} |lat_dir = N |lat_deg =56 |lat_min =09 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg =50 |lon_min =52 |lon_sec = |Гимн = |Статус = [[муниципаллă район]] |Кĕрет = {{Flagicon|Tatarstan}}[[Тутарстан]] |Тытăмĕ = {{nobr|30 муниципаллă йĕркеленӳ}} |Тĕп хула = [[Кукмара]] хула |Вăхăт = [[1930]] [[çурла, 30]] |Пуçлăх = Димитриев Сергей Димитриевич |Пуçлăх тĕсĕ = Район администрацин пуçлăхĕ |Пуçлăх2 = Димитриев Сергей Димитриевич |Пуçлăх тĕсĕ2 = Район пуçлăхĕ/Район Ĕç тăвакан комитечĕн председателĕ |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = тутар, вырăс |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = 51 114 |Çырав çулĕ = 2016 |Пурăнан халăх проценчĕ = 1,31 |Пурăнан халăх вырăнĕ = |Йышлăх = 34,24 |Йышлăх вырăнĕ = |Наци йышĕ = тутарсем - 78,6%, удмуртсем - 14,0%, вырăссем - 5,3%, марисем - 1,4% <ref name="GKS"> [http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/нац%20состав.pdf Всероссийская перепись населения 2010 года. Национальный состав населения Республики Татарстан]</ref> |Конфесси йышĕ = мăсăльман-суннитсем, православи христианĕсем |Лаптăк = 1493 |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 300px |ВăхăтТăрăхĕ = {{s|{{MSK+0}}}} |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон кочĕ = |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 16, 116 |Сайт = |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Кукмара райо́нĕ''' ({{lang-tt|Кукмара районы}}) — [[Тутарстан Республики]]не ([[РФ]]) кĕрекен [[Тутарстанăн администрациллĕ-территориллĕ пайланăвĕ#Администрациллĕ-территориллĕ тытăмлăхĕ|администрациллĕ-территориллĕ виçе]] тата [[муниципаллă йĕркеленӳ]] ([[муниципаллă район]]). Администраци центрĕ - [[Кукмара]] хула. == Истори == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://kukmor.tatar.ru/ Официальный сайт Кукморского муниципального района]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://info.tatcenter.ru/regions/24.htm Кукморский район на портале TatCenter.Ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091118125454/http://info.tatcenter.ru/regions/24.htm |date=2009-11-18 }} * [http://kukmor-one.ru/ Портал Первый кукморский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203200412/https://kukmor-one.ru/ |date=2020-12-03 }} * [https://web.archive.org/web/20241219035639/https://kukmara-rayon.ru/ Неофициальный сайт Кукморского района] {{Кукмара районĕ}} {{Тутарстан}} [[Категори:Кукмара районĕ|*]] 7te9u599tyw83g0mtmg4fg816gj5ry9 0 74235 879195 837699 2026-11-07T03:29:52Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879195 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Петровка |тăван çĕлĕк = Петровка |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg =54.4266 |lat_min = |lat_sec = |lon_deg =53.0549 |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Пĕкĕлме районĕ |район тапăлра = Пĕкĕлме районĕ{{!}}Пĕкĕлме |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Наратлă ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Наратлă ял тăрăхĕ{{!}}Наратлă |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 422453 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84374 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 92217000033 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Петровка''' ({{lang-tt|Петровка}}, {{lang-ru|Петровка}}) — [[Тутарстан]]ăн [[Пĕкĕлме районĕ]]нчи [[ял]]. [[Чăвашсем]] пурăнаççĕ. [[Наратлă ял тăрăхĕ|Наратлă ял тăрăх]]не кĕрет. == Тавралăх == == Ял тытăмĕ, йышĕ == [[2002]]-мĕш çулта ялта 40 çын пурăннă, вĕсенчен 77% — чăвашсем<ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml База данных "Этно-языковой состав населённых пунктов России".]</ref>. ==Истори== <small>Тутарстанти Пĕкĕлме районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла: Елховка, Наратлӑ (Наратлы), Петровка, Победа</small><ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>. == Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем == ==Вуламалли== * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190821115243/http://toponym.antat.ru/ru/node/2518 Главная > Ойконимы > Петровка] — Каталог топонимов республики Татарстан. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_big_memi.html Аслă Мами ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161112003638/http://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_big_memi.html |date=2016-11-12 }}. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_kanash.html Канаш ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019235413/https://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_kanash.html |date=2020-10-19 }}. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_kozlovka_1.html Куславкка ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170115040006/http://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_kozlovka_1.html |date=2017-01-15 }}. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_old_burunduki.html Кивĕ Пăрăнтăк историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125161656/https://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_old_burunduki.html |date=2020-11-25 }}. {{Пĕкĕлме районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Тутарстан]] [[Категори:Пĕкĕлме районĕ]] buqcmso1wdwuybu9ifz5vs2skl9mrrx 0 74242 879203 837704 2026-11-07T03:55:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879203 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Победа |тăван çĕлĕк = Победа |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg =54.672742|lat_min = |lat_sec = |lon_deg =52.667098 |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Пĕкĕлме районĕ |район тапăлра = Пĕкĕлме районĕ{{!}}Пĕкĕлме |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Большефёдоровски ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Большефёдоровски ял тăрăхĕ{{!}}Большефёдоровски |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[вырăссем]], [[тутарсем]], [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = православсем, мăссăльмансем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 422453 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84374 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 92 217 810 001 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Победа''' ({{lang-tt|Победа}}, {{lang-ru|Победа}}) — [[Тутарстан]]ăн [[Пĕкĕлме районĕ]]нчи [[ял]]. [[Вырăссем]], [[тутарсем]], [[чăвашсем]] пурăнаççĕ. == Тавралăх == == Ял тытăмĕ, йышĕ == [[2002]]-мĕш çулта ялта 490 çын пурăннă, вĕсенчен 47% — вырăссем, 37% — тутарсем<ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml База данных "Этно-языковой состав населённых пунктов России".]</ref>. Тепĕр çăлкуçра урăхла каланă: [[2002]]-мĕш çулта - 490 çын, вырăссем - 58%, тутарсем - 20%<ref>[http://nailtimler.com/rayony_pages/bugulminsky_rayon/bugulminsky_rayon_pobeda.html История поселка Победа (вырăсла).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206012601/http://nailtimler.com/rayony_pages/bugulminsky_rayon/bugulminsky_rayon_pobeda.html |date=2019-12-06 }}</ref>. ==Истори== <small>Тутарстанти Пĕкĕлме районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла: Елховка, Наратлӑ (Наратлы), Петровка, Победа</small><ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чăвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>. == Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем == ==Вуламалли== * Татарская энциклопедия: В 6 т. / Гл. ред. М.Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. – Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2008. – Т. 4: М–П. – 768 с. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190915200625/http://toponym.antat.ru/ru/node/2549 Главная > Ойконимы > Победа] — Каталог топонимов Республики Татарстан. * [http://ta.2rus.org/pobeda_bugulminskiy_rayon/karta/ Карта посёлка Победа, Бугульминский район.] * [http://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_big_memi.html Аслă Мами ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161112003638/http://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_big_memi.html |date=2016-11-12 }}. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_kanash.html Канаш ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019235413/https://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_kanash.html |date=2020-10-19 }}. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_kozlovka_1.html Куславкка ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170115040006/http://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_kozlovka_1.html |date=2017-01-15 }}. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_old_burunduki.html Кивĕ Пăрăнтăк историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125161656/https://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_old_burunduki.html |date=2020-11-25 }}. .] {{Пĕкĕлме районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Тутарстан]] [[Категори:Пĕкĕлме районĕ]] 9lbbhi1iauxysj67og50qffimulisxa 0 74322 879180 873157 2026-11-07T02:33:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879180 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Бейбарс (пĕлтерĕшсем)}} {{Юханшыв |Ячĕ = Пайпарăс |Нацилле ячĕ = {{lang-cv|Пайпарăс}} |Ӳкерчĕк = Small river Baibarys, Batyrevsky district.jpg |Алпусни = Пайпарăс çырминчи [[пĕве]] |Ӳкерчĕк анлăшĕ = 300 |Карттă = Volga_basin.png |Карттăн алпусни = Атăл бассейнĕ |Карттă анлăшĕ = |Тăршшĕ = |Бассейн лаптăк = |Бассейн = Пайпарăс/Пăла (юханшыв)/Сĕве /Атăл |Шыв тăкакĕ = |Виçнĕ вырăн = |Шыв пуçламăшĕ = |Шыв пуçламăшĕн вырнаçăвĕ =[[Тутар Сăкăт]] ялĕн историлле çĕрĕсем |Шыв пуçламăшĕн çӳллĕшĕ = |s_lat_dir =|s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Шыв вăрри = |Шыв вăррин вырнаçăвĕ = [[Пăла (юханшыв)|Пăла]], [[Кивĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)]]; |Шыв вăррин çӳллĕшĕ = |m_lat_dir = |m_lon_dir = |Юханшыв тайлăмĕ = |Патшалăх = Раççей Федерацийĕ |Регион = [[Чăваш Республики]] |Бассейн категорийĕ = |Commmons = }} '''Пайпарăс''' — [[Чăваш Ен]]н çĕрĕ тăрăх юхакан [[юханшыв]], [[Пăла (юханшыв)|Пăла]] шывĕн сылтăм юппи. Хăшпĕр çăлкуçсенче, те [[гиперкоррекци (лингвистика)|гиперкоррекци]] хыççăн хăваласа, уйрăмах вырăсла текстсенче, "Байбарус" тени тĕл пулать<ref>[http://www.batyr.cap.ru/SiteMap.aspx?id=201575 2006.05.04 Озеленена территория р.Байбарус.]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Патăрьел районĕн официаллă сайчĕ</ref>. Тĕпчев ĕçĕнче "Пайпарăс" (вырăсла: Пайпарас) тесе асăннă<ref name="ПГ">Казаков, Николай.[http://archive.ec/uPfaw#selection-965.0-973.100 Топонимика местного края.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231223072457/http://archive.ec/uPfaw#selection-965.0-973.100 |date=2023-12-23 }} 7-мĕш класра вĕренекенĕн ĕçĕ.</ref>. Çавăн пекех, ахăртнех, çак çырмана пĕвелесен пулнă шыв пуххисене "Байбарус кÿлли" е "Байбарыс кÿлли" пек палăртнисем пур<ref>Иванова А.С. [http://www.dissercat.com/content/tipologiya-chuvashskikh-gidronimov Типология чувашских гидронимов.] — Диссертаци (филологи ăславĕсен кандидачĕ) автореферачĕ.</ref>. Çапах та ку ята [[вырăс чĕлхи]]нче чăнах та официаллăн çирĕплетнĕ иккен<ref>Карттă: N-38-36-C-d — ФГУП «ГОСГИСЦЕНТР»</ref>. ==Тавралăх== [[Тутар Сăкăт]] ялĕн историлле çĕрĕсенчи çăлкуçсенчен пуçланать, [[Кословккă (Патăрьел районĕ)|Кословккă]], [[Пăлакасси]] ялĕсен историлле çĕрĕсем витĕр иртсе [[Кивĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)|Кивĕ Ахпӳрт]] ялне кĕрет, [[Пăла (юханшыв)|Пăлана]] юхса тухать. Уйрăм ăславçă шухăшĕ (тĕрĕсрех каласан, унта [[халăх]]ри [[халап]] пирки [[сăмах]] пырать)<ref name="ПГ" />: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Овраг Пайпарaс- Для защиты укреплённых мест на Буле, Московское государство нанимало и ахпердинцев. Для защитников южных рубежей выделялись земли около Ногайского перевоза, что и послужило появлению населённых пунктов, считавшихся Диким полем. Вдоль Ногайского перевоза были выставлены сторожевые посты. Для предупреждения о надвигающейся опасности применяли своеобразный «телеграф». При помощи сигнальных флажков и костров предупреждали о передвижении неприятелей. Не раз защитники Ногайского перевоза вступали в схватку с врагами. Защищая родную землю, они защищали и Московское государство. В одном из сражений они убили вражеского военачальника по имени Пайпарaс и закопали в овраге за деревней. В настоящее время этот овраг называют «Пайпарaс».}}<Куçару: Пăла çинчи çирĕплетнĕ вырăнсене хÿтĕлемешкен Мускав патшалăхĕ ахпÿртсене те явăçтарнă. Кăнтăр чикĕсене хÿтелекенсем валли Нухай каççи тĕлĕнчи çĕрсене уйăрнă, çапла вара "Тискер уйсем" шутланакан вырăна çынсем килсе лекнĕ. Нухай каççи тăршшĕпе хурал станĕсене вырнаçтарса тухнă. Хăрушлăхсене сирме хăйне майлă "телеграфпа" усă курнă. Палăртав кăвайчĕсемпе тата ялавсемпе систернĕ пĕрне-пĕри. Нухай каççине сыхлакансем пĕрре мар хĕрÿ тытаçăва кĕнĕ тăшманпа. Тăван çĕре сыхласа вĕсем Мускав патшалăхне те сыхланă. Пĕр çапăçура тăшманăн Пайпарăс ятлă çарпуçне вĕлернĕ те ял тулашĕнчи<ref>Çĕнĕ Ахпӳрт пирки сăмах пырать кунта.</ref> çырмара пытарнă. Асăннă çырмана паян та Пайпарăс теççĕ.> {{Цитата вĕçĕ}} Хăшпĕр çăлкуçсем ку ята, каларăмăр ĕнтĕ, "Пайпарас" мар, "Байбарус" пек палăртаççĕ<ref>[http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=58&id=310271&type=news Новости » Озеленена территория р.Байбарус.] — Патăрьел районĕн официаллă сайчĕ.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|00:00 04 мая 2006 г. 3 мая 2006 года учащиеся 7-8 классов Староахпердинской основной общеобразовательной школы Батыревского района совместно с руководителями в количестве 43 человек в рамках акции "Весенняя неделя Добра" участвовали в посадке деревьев и кустарников вдоль реки Байбарус. Всего за один день посажено 1052 дерева. Все участники очень довольны своей выполненной работой.}} <Куçару: 00:00 04 май 2006 ç. 3 май 2006 çул Кивĕ Ахпÿрт пĕтĕмĕшле пĕлÿ паракан тĕп шкулăн 7-8-мĕш класĕсем ерте пыракансемпе пĕрле мĕнпурĕ 43 çын "Çурхи Ырăлăх эрни" акци шучĕпе Пайпарăс (оригиналта — Байбарус) хĕррипе йывăçсемпе тĕмсем лартса тухнă. Пĕр кун хушшинче мĕнпурĕ 1052 йывăç лартнă. Хутшăнакансем пурте кăмăллă юлнă.>{{Цитата вĕçĕ}} ==Ялсем== *[[Кивĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)]] == Юханшыв ячĕн этимологийĕ == Чи [[пулаяслăх|пулаясла]] верси — çын ятĕнчен пулса кайнă (аяларах кăтартнă ыйтусене тата вĕсен хуравĕсене пăхăр)<ref>[https://www.muslimnames.ru/forum/viewtopic.php?f=2&t=2237 Мусульманские имена Форум Мусульманские имена.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211206142034/http://www.muslimnames.ru/forum/viewtopic.php?f=2&t=2237 |date=2021-12-06 }}</ref><ref>Иванова А.М. [https://libweb.kpfu.ru/publication/papers/kls/2019-1/kls-2019-1-089-093.pdf Чувашские антропонимы татарского происхождения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251010192805/https://libweb.kpfu.ru/publication/papers/kls/2019-1/kls-2019-1-089-093.pdf |date=2025-10-10 }} (Исследование выполнено при финансовой поддержке РФФИ и Чувашской Республики в рамках научного проекта № 18-412-210002 р_а.</ref>. {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru| ilgiz-karina » 29 сен 2014, 22:29 Салям алейкум! Вопрос по поводу имени Бейбарс. Слышали историю про этого храброго эмира, но информации немного. Поэтому спрашиваем Вас: 1. Используется ли это имя в настоящее время мусульманами в целом; 2. Как пишется на арабском языке; 3. Какое имеет значение; 4. Можно ли его дать ребенку. ДжазакАллаху хайран!}}<Куçару: ilgiz-karina » 29 сен 2014, 22:29 Салям алейкум! '''Бейбарс''' ят пирки ыйту. Хăюллă эмир çинчен илтнĕ, анчах информаци сахал. Çавăнпа Сиртен ыйтатпăр: 1)Мăссăлмансем пĕтĕмĕшле илсен усă кураççĕ-и унпа? 2)Араб чĕлхипе епле çырăнать? 3)Пĕлтерĕшĕ мĕнле? 4)Ачана унашкал ят пама юрать-и? Джазак Аллаху хайран!> {{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|administrator » 01 окт 2014, 17:08 Ва алейкум ассалам ва рахматуллахи ва баракатух. Ва ийякум. 1. В настоящее имя этим именем почти не называют. В арабских странах оно практически полностью отсутствует (как и другие имена знаменитых мамлюков - Кутуз, Айбек и пр.), а в некоторых неарабских странах изредка встречается (например, у турков в написании Baybars). 2. По-арабски пишется بيبرس. 3. Оно образовано от слов "бей" (тюркский титул - бай, бий, бек) и "барс" (название животного). 4. Значение разрешенное, так что называть им можно (если не смущает редкость имени или его отсутствие во многих мусульманских странах).}}<Куçару: administrator » 01 окт 2014, 17:08 Ва алейкум ассалам ва рахматуллахи ва баракатух. Ва ийякум. 1)Кун пек ят пани халь çукпа пĕрех. Араб çĕршывĕсенче пачах та çук (вăл шутра ытти паллă мамлюксен ячĕсем те — Кутуз, Айбек т.ыт.те). Араб мар çĕршывсенче хушăран тĕл пулкалать (сăмахран, турккăсен '''Baybars'''). 2)Арабла '''بيبرس''' пек çырăнать. 3)Сăмах "бей" (тĕрĕк титулĕ — бай, бий, бек) тата "барс" (чĕрчун) тенисенчен тăрать. 4)Чару çук, ачана апла ят пама пулать, енчен те сайралăх шиклентермесен тата чылай мăсçальман çĕршывĕсенче пачах çукки пăшăрхантармасан. {{Цитата вĕçĕ}} Ĕнтĕ еплерех пулма пултарать-ха [[Патăрьел]] таврашĕнчи "Пайпарăс" тата çак "Бейбарс" хушшинчи çыхăну? [[Бейбарс I]] — вăтам ĕмĕрсенчи [[Икĕпат|Египет]] султтанĕ. Вăл хăй [[Икĕпат|Египет]] çынни мар, [[кăпчаксем|кыпчак]] пулнă<ref>[http://www.tarih.spring.kz/ru/history/medieval/figures/baybars/ Бейбарс Султан (1223–1277 гг.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219112204/http://www.tarih.spring.kz/ru/history/medieval/figures/baybars/ |date=2018-02-19 }} — "Тарих" сайт (Казахстан).</ref><ref>[http://hist.ctl.cc.rsu.ru/Don_NC/Middle/Polovci.htm Половецсем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180214091814/http://hist.ctl.cc.rsu.ru/Don_NC/Middle/Polovci.htm |date=2018-02-14 }}</ref>. ''(Икĕпатра кăпчаксене [[мамлюксем]] тенĕ, вĕсен хушшинче çавăн пекех [[черкессем]], [[абхазсем]], [[грузинсем]] те пулнă).'' Урăхла каласан, унăн, Бейбарс султанăн, тăван çĕршывĕ — Кăпчак çеçенхирĕ (Дешт-и-Кыпчак). Çапла вара, кун пек [[ят]], Бейбарс тени, ку тăрăхра анлăн сарăлнă пулмалла. Вăт, çав ĕлĕкхи [[вăхăт]]сенче çакăн пек ят хальхи Патăрьел тăрăхне те пырса çакланма пултарнă. Анчах та ăна, вăл ята, уписаччĕлнĕ [[тутарсем]]пе çеç çыхăнтарма кирлĕ мар. [[Чăвашсем]] хушшинче те пулма пултарнă ун чухне çав ят. Çавна май кунта [[Красноармейски районĕ]]нчи [[Чатукасси]] ялĕн ĕлĕххи вырăсла ятне ('''Бибарсово'''-Чадукасы) аса илни те питĕ вырăнлă<ref>Валентинов А. [http://сувары.рф/ru/content/volzhskaya-bulgariya-i-d-bibarsovo-chadukasy Волжская Булгария и д. Бибарсово-Чадукасы.] — Красноармейское, 2013. — 56 с.</ref>. В.Д.Димитриев профессор çырнинчен<ref>[В.Д.Димитриев] [http://gov.cap.ru/Spec/sitemap.aspx?id=1540369&gov_id=49 Мирное, по челобитью, присоединение Чувашии к Российскому государству] — Официальный портал органов власти Чувашской Республики</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|В ноябре 1551 года Хан Шах-Али раскрыл заговор '''Бибарса князя''', Кадыша богатыря, Карамыш улана и других задумавших отстранить его от престола и пригласить хана с Ногайской стороны. Все они были казнены. Имя Бибарс означает — князь, сильный как Барс: Би — князь, повелитель, господин. Барс — символ государства Волжской Булгарии}}<Куçару:[[1551]]-мĕш çулхи ноябрьте Шах-Али хан хăйне ертÿçĕрен сирпĕтсе [[Нухай Урти|Нухай]] енчен çĕнĕ [[хан]] чĕнсе илеслĕ '''Бибарс кнеçĕн''', Катăш пăхаттирĕн, Карамыш уланăн тата ыттисен каварне тупса палăртнă. Каварçăсене пурне те вĕлернĕ. Бибарс тенин пĕлтерĕшĕ — барс пек вăйлă [[кнеç]]: Би — кнеç, хоспочын, пуçлăх. Барс — [[Атăлçи Пăлхар]] [[патшалăх]]ĕн [[символ]]ĕ.> {{Цитата вĕçĕ}} Чăнах та, [[XVIII]] [[ĕмĕр]]те Кивĕ Ахпÿртре те темĕнле Байбарыс Дмитриев пурăнни паллă (вăл [[1748]]-мĕш çулта 40 çула çитсе вилнĕ)<ref name=":1">{{Cite web|url=http://ogugauo.ru/funds/|title=Фонды №№ 1–26 / Каталог фондов ГАУО|website=ogugauo.ru|accessdate=2021-01-13}}</ref> Асăннă çыннăн тăхăмĕсем Кивĕ Ахпÿртре паян та пурри пирки каланисем тĕл пулаççĕ. Анчах та çакна ĕнентерсе парас пулать. Паянхи Гавриловсем тăхăм теççĕ, архивра та çырни пур теççĕ, çапах та çав архиври харпăр хутсем çине тĕллесе кăтартни тата цитатăлани çук. [[1864]]-мĕш çулхи документра шыв ятне «Ятсăр» тесе палăртнă<ref name=":1" /><ref name=":0"> Александр Салмин, Алевтина Павлова. Ты в памяти у всех, родная сторона—2. — Чебоксары: Новое время, 2013. — С. 16-18. — 232 с. — ISBN УДК 908, ББК 26.89(2Рос.Чув), С 16. </ref>. Анчах та ку çырман ячĕ ун чухне чăнах та çуккине мар, документа хатĕрлекенсем тупса палăртайманнине çеç кăтартма пултарать. [[1637]]-мĕш çулхи « Переписные книги Осипа Зюзина и подьячего Путилы Одинцова, по наказу казанских воевод боярина Ивана Васильевича Морозова и князя Никиты Никитича Гагарина, дьяков Никифора Талызина и Леонтья Полуектова, на поместные и вотчинные земли, сенные покосы и другие угодья князя Аклыча и крестьян в Князь-Аклычевской сотне Свияжского уезда» текен документра '''Байбарис Янбарисов''' ятлă çынна асăннă<ref>Басманцев Д. В., Кочетков В. Д. [http://www.chgign.ru/a/news/4380.html «ОСОБЕННОСТИ КОЛОНИЗАЦИИ СРЕДНЕГО ПОВОЛЖЬЯ В КОНЦЕ XVI – ПЕРВОЙ ПОЛОВИНЕ XVII ВЕКА: НА ПРИМЕРЕ КНЯЗЬ-АКЛЫЧЕВОЙ СОТНИ СВИЯЖСКОГО УЕЗДА».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211129170742/http://www.chgign.ru/a/news/4380.html |date=2021-11-29 }} / «Система землевладения и социальные категории населения Волго-Уралья и Западной Сибири XVI–XIX вв.» Казань, 2021. — с.141.</ref>. Енчен те Кивĕ Ахпÿртпе çыхăннă авалхи документсенче Байбарыс Дмитриев ячĕ пур пулсан, çак çырма ячĕ те шăп та шай çав конкретлă çын ячĕпе пулнине мар пĕлтерет. Мĕншĕн тесен логика пĕртен-пĕр çав еннелле туртать теме çук. Байбарыс ятлă çынсем ун чухнехи ялта татах та пулма пултарнă. Анчах та документри ят вăл тапхăарта çавнашкал ят чăнах та пуррине çирĕплетнипе паха. == Çав. пекех == [[File:تمثال للسلطان الظاهر بيبرس.JPG|thumb|Бейбарс султтанăн [[Каир]]ти Наци Çар [[музей]]ĕнчи бронза бюсчĕ. <big>Ку султтан — «Пайпарăс» ятлă çынсенчен чи палли</big>]] * [[Бейбарс (эпос)]] — Икĕпатри арабсем хушшинче сарăлнă, авторĕ паллă мар, эппин, фольклорла [[хайлав]] шутланать. * [[Бейбарс I]] ([[1260]]—[[1277]]) — [[Икĕпат]] тата [[Сири]] султтанĕ. * [[Бейбарс II]] (?-[[1309]]) — [[Египет]] султтанĕ. * [[Бейбарс (мичĕт)]] — [[Крым]]ра вырнаçнă тата халĕ ĕçлемен мичĕт. * [[Бейбарыс]] — [[Атырау]] хулин (Казахстан) хоккей команди; [[2009]]-мĕш [[çул]]та йĕркеленĕ. * [[Бейбарыс (Казахстанри ял)]] — Казахстанри [[Атырау облаçĕ]]нчи ял, [[2006]]-мĕш çулчен "Чкалово" тенĕ. * [[Бейбарс (фильм)]] — Совет Союзĕнче [[1989]]-мĕш çулта ӳкернĕ. * [[Бейбарс султан (фильм)]] — Казахстан (СССР) тата Икĕпат пĕрле ÿкернĕ (1989), "Бейбарс" фильмăн тăсăмĕ шутланать. * [[Байбарис]] — Краснодар крайĕнчи хуттăр, ăна çавăн пекех "Байбарус" тесе те асăнаççĕ<ref>[http://ru.esosedi.org/RU/KDA/9416025/baybarus/ Россия ▹ Южный ФО ▹ Краснодарский край ▹ Отрадненский район ▹ Главная▹Байбарус] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171104011921/http://ru.esosedi.org/RU/KDA/9416025/baybarus/ |date=2017-11-04 }} — esossedi сайт.</ref>. * Байбарис — Краснодар крайĕнчи çав ятлă хуттăр çывăхĕнчи [[ту]], сăрт-ту тÿпемĕ. * Байбарус — "Виçпĕрлĕх юнĕ" («Кровь Триединства» (Trinity Blood) аниме-сериалти персонаж, Империн императорла гвардийĕн командирĕ<ref>[https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/685938 Список персонажей «Крови Триединства»]</ref>. * [[Бибарсов Мукаддас Аббасович]] ([[1960]] çур.) — [[Сарăту облаçĕ]]н муфтийĕ, Мăссăлмансен Атăлçи Ăс-тĕн тытăмĕн ертÿçи, Пĕтĕм Раççейри мăссальмансен пĕрлĕхĕн çумпуçлăхĕ<ref>[http://dumso.ru/mufti Бибарсов Мукаддас Аббасович.]</ref>. ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Вуламалли == == Каçăсем == {{Chuvash-geo-stub}} [[Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем]] nv39kla2fbksgk9rf7b6bxe98qm20df 0 74487 879242 793659 2026-11-07T07:03:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879242 wikitext text/x-wiki [[File:Le Bain Turc, by Jean Auguste Dominique Ingres, from C2RMF retouched.jpg|thumb|Турккă мунчисем, [[Жан Огюст Доминик Энгр]], [[1862]]]] '''Сÿрет''' ([[вырăс чĕлхи|вырăсла]] ''изображение'') — пирĕн [[пурнăç]]ра тĕл пулакан хуть те мĕнле [[япала]]на та, хуть те мĕнле [[пулăм]]а та епле те пулсан, [[уçлăх]]ла кирек мĕнле формăпа, ятарласа ÿкерсе, сăнласа кăтартни<ref>[http://samah.chv.su/s/1/сӳрет Чăвашла-вырăсла словарь (1982)]</ref>. Çавăн пекех '''сÿретке''' теме те пулать, — ку вăл çак [[сăмах]]ăн "ачашласа", "пĕчĕклетсе" каланă форми. "Сÿрет" тесе çавăн пекех ''асамат кĕперне'' те калаççĕ иккен<ref>[http://samah.chv.su/s/6/асамат%20кĕперĕ Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250315044112/http://samah.chv.su/s/6/%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%20%D0%BA%C4%95%D0%BF%D0%B5%D1%80%C4%95 |date=2025-03-15 }}</ref>. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Сăнар]]. * [[Ӳкерчĕк]]. * [[Сӳретле ӳнер]]. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Культура]] [[Категори:Ӳнер]] 69hfg4bjj2a90nlcsi0r8kfwtl1gca4 0 74607 879053 867032 2026-11-06T16:09:39Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879053 wikitext text/x-wiki {{Ӳкерçĕ |фон = |ят = Прасковья Корина |тăван ят = Корина Прасковья Тихоновна |çуралнă чухнехи ят = Петрова Прасковья Тихоновна |ӳкерчĕк = Прасковья_Тимофеевна_Корина,_худ._Н.А._Пешкова_(1937).jpg ‎ |анлăш = |ӳкерчĕке ăнлантарни = |çуралнă вăхăт = [[1900]], [[юпа, 15]] |çуралнă вырăн = [[Янăшма]] ялĕ, [[Пелепей уесĕ]], {{ÇВ|Ĕпхÿ кĕперни|Ĕпхÿ кĕпернинче}} |вилнĕ вăхăт = [[1992]], [[юпа, 20]] |вилнĕ вырăн =[[Мускав]] хули, {{ВВ|Мускав хули|Мускав хулинче}} |пулса тухни = |гражданлăх = {{USSR}} [[ССРП]] |жанр = станокла суллă сăрлавÿнере реставрацилесси |вĕренӳ = ятарлă вăтам пĕлÿ |стиль = |ĕçсем= |пулăшакансем = |сĕм = |сĕм янă = |чыславсем = |парнесем = |хисепсем = |сайт = |викиампар = }} '''Корина Прасковья Тихоновна''' ([[1900]] [[юпа, 15]], Ĕпхÿ епĕрнинчи Пелепей уесĕнчи [[Янăшма]] ялĕ — [[1992]] [[юпа, 20]], [[Мускав]] хули) — ÿнерçĕ-реставратор (çуллă сăрлавÿнер тĕлĕшпе). == Биографи == Хальхи [[Пушкăртстан]]ри [[Ермеккей районĕ]]нчи [[Янăшма]] ялĕнче çуралса ÿснĕ. Çамарăк ача чухнех ашшĕсĕр-амăшĕсĕр тăрса юлнă. Прасковья Тихоновна патшапа тĕл пулни пирки каласа пани<ref>[http://sergey-v-fomin.livejournal.com/139387.html ТАРКОВСКИЕ: ЖЕРТВОПРИНОШЕНИЕ (часть 80)] —Пишет sergey_v_fomin (sergey_v_fomin) 2016-03-25 09:08:00 </ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|«Когда в России отмечалось трехсотлетие Дома Романовых, – рассказывала Прасковья Тихоновна, – Марфо-Мариинскую обитель посетил Николай II. Какая-то из учительниц ему сказала, что у нас есть чувашка. “Кто это?” – спросил Царь. Я вышла. Передо мной стоял очень красивый человек. На настоящего Императора – а в моем представлении им должен был быть старый и грозный правитель – Он никак не походил. Он обнял меня за плечи. “Скучаешь?” – спросил Император. “Да”, – ответила я. “А что ты можешь нам по-чувашски прочитать?” – “Отче наш”. Ему очень понравилось, как я прочитала, а главное – что помню чувашский язык».}} {{Цитата вĕçĕ}} Ку чăнлава, патшапа тĕл пулни пирки каласа панине, ытти чылай çăлкуçсем те çирĕплетеççĕ. == Пултарулăх ĕçĕсем == * Çĕнĕ хĕвеланăç ÿнерĕн музейĕнчи ĕçсене реставрацилени ([[1933]]-мĕш çултанпа). * Ялхуçалăх куравĕнчи ĕçсене реставрацилени ([[1933]]-мĕш çултанпа). * Пысăк театрăн плпфонне реставрацилени ([[1942]], П.Д.Корин ертсе пынипе). * Дрезден галерейинчен килнĕ ĕçсене реставрацилесе консервацилени ([[1945]]-мĕш çултанпа). * Эвакуацирен каялла тавăрнă ĕçсене реставрацилени ([[1945]]-мĕш çултанпа). == Чыславсем, парнесем == * [[1956]]-мĕш çулта çуллă сăрлавÿнерне реставрацилесси тĕлĕшпе аслă квалификацие тивĕçнĕ. == Вуламалли == * Отечественная реставрация в именах 1918–1991 гг.: Биобиблиографический справочник. / Авт.-сост. О.Л. Фирсова, Л.В. Шестопалова. М.: Индрик, 2010. Вып. 1. * Архивсем: ОР ГМИИ. Ф. 5, оп. 4, д. 357. * Исаев, Виталий. «Самана тантăшĕсем» статья //"Тăван Атăл", [[1983]], номер паллă мар. * Минеева,Валентина. «Искусствăшăн иртнĕ кун-çул» * Лисина,Ева. «Çăлтăрне пар…» // «Хыпар» хаçатăн [[2000]] çулхи ака уйăхĕн 8-мĕшĕнчи номерĕнче кун çути курнă * Кнндаратьев,Алексей. «Прекрасная Прасковья»// Ĕпхÿри "Уфа" журнал. Номерĕ паллă мар. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Нухрат Антонина Ивановна]]. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.museumconservation.ru/data/people/korina/index.php Корина(Петрова) Прасковья Тихоновна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180307022619/http://www.museumconservation.ru/data/people/korina/index.php |date=2018-03-07 }} — Сÿретле ÿнерĕн А.С.Пушкин ячĕллĕ музейĕн сайчĕ. * [https://www.nartsissov.com/untitled-c629 Памяти Прасковьи Тихоновны Кориной (1900-1992)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170617061014/http://www.nartsissov.com/untitled-c629 |date=2017-06-17 }} — НАРЦИССОВ Вадим Валентинович (ИСТОРИК НАУЧНЫЙ СОТРУДНИК ТРЕТЬЯКОВСКОЙ ГАЛЕРЕИ ЭКСКУРСОВОД) сайчĕ. * [https://web.archive.org/web/20190922190907/http://www.artmuseum.ru/exposition/17b5a670-bba3-4841-a2df-57ccb02ea80d/?exponent=1fbf5b47-1871-45e3-a009-1a8587a7c727 Портрет Прасковьи Тихоновны Кориной - жены художника П.Д. Корина - в чувашском наряде. 1937 г.] * [https://sergey-v-fomin.livejournal.com/200896.html ВЕЛИКИЙ УХОД, или РУСЬ НАСТОЯЩАЯ.] * [http://www.cap.ru/news/2016/01/16/Pamyatnaya_data_segodnyashnego_dnya-_80_let_nazad_rodilsya_Nemce/?category=culture_tourism Памятная дата сегодняшнего дня: 80 лет назад родился Немцев Виктор Леонтьевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930170123/http://www.cap.ru/news/2016/01/16/Pamyatnaya_data_segodnyashnego_dnya-_80_let_nazad_rodilsya_Nemce/?category=culture_tourism |date=2020-09-30 }} * [http://sovch.chuvashia.com/?p=35975 Виктор НЕМЦЕВ: В Чувашии еще много нераскрытой красоты] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш ӳкерçисем]] [[Категори:Раççей ӳкерçисем]] [[Категори:СССР ӳкерçисем]] [[Категори:Ӳнер]] [[Категори:1900 çулта çуралнисем]] [[Категори:Юпан 15-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1992 çулта вилнисем]] [[Категори:Юпан 20-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Ӳнерçĕ-хĕрарăмсем]] [[Категори:Мускаври Новодевичье масарĕнче пытарнă чăвашсем]] o4bphgs9id902xozwzazoj3ior8dles 0 74679 879194 841980 2026-11-07T03:29:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879194 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Петровка |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.250813 |lon_deg =47.997807 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Кĕçĕн Таяпа ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Кĕçĕн Таяпа ял тăрăхĕ{{!}} Кĕçĕн Таяпа |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = 1928 |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 11<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429387 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255825005 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Петровка''' ({{lang-ru|Петровка}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. ==Тавралăхĕ== {{Çырмалла}} ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 11 çын, çав шутра 2 арçын, 9 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. ==Кун-çулĕ== {{Çырмалла}} ==Вуламалли== {{Çырмалла}} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/п.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20191023060756/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=1566 С.И. Выйкин, З.А. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] 8bkrfngpt34cwwvzk6dta1f5yx55048 0 74709 879008 841968 2026-11-06T12:23:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879008 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Кĕçĕн Шăхаль |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.160117 |lon_deg =47.802907 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Курнавăш ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Курнавăш ял тăрăхĕ{{!}} Курнавăш |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Яштерякова при р. Малой Буле |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 163<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429384 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255830005 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Кĕçĕн Шăхаль''' ({{lang-ru|Новое Ищеряково}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. ==Тавралăхĕ== {{Çырмалла}} ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 163 çын, çав шутра 79 арçын, 84 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. ==Кун-çулĕ== {{Çырмалла}} ==Вуламалли== {{Çырмалла}} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/н.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016014230/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%BD.htm |date=2017-10-16 }} * [https://web.archive.org/web/20191023055150/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=1391 С.И. Выйкин, М.М. Трифонова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] qixz7mhatuu7h78sxb00pxl2lgywe64 0 74711 879294 841975 2026-11-07T10:54:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879294 wikitext text/x-wiki {{Урăх пĕлтерĕшсем|Тăрмăш}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Тăрмăш |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55.177139 |lon_deg =47.874905 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Елчĕк районĕ |район тапăлра = Елчĕк районĕ {{!}}Елчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Тăрăм ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Тăрăм ял тăрăхĕ{{!}} Тăрăм |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = XVII-мĕш ĕмĕр |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Уразметево (Уразмаметево), Турмыши |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 236<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2010 çулхи çыравăн бази.]</ref> |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429383 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83549 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97255835006 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Тăрмăш''' ({{lang-ru|Уразмаметево}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Енĕн]] [[Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ|Елчĕк районĕнчи]] [[ял]]. ==Тавралăхĕ== {{Çырмалла}} ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 236 çын, çав шутра 108 арçын, 128 хĕрарăм пурăннă<ref>[https://archive.org/download/Chislmovpn2010| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] </ref>. ==Кун-çулĕ== {{Çырмалла}} ==Вуламалли== {{Çырмалла}} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/у.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20191023044046/http://www.enc.cap.ru/?t=world&lnk=984http%3A%2F%2Fenc.cap.ru%2F%3Ft%3Dworld&lnk=1983 С.И. Выйкин, Н.С. Яковлева. Чăваш энциклопедийĕ] {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Елчĕк районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем]] e5wbdw6em3ti3opxrg7znm8n3613wq4 0 74723 879218 855426 2026-11-07T04:53:17Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879218 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Пушкăрт |тăван çĕлĕк = Пушкăрт |герб = Coat of Arms of Samara oblast.png |ялав = Flag of Samara Oblast.svg |lat_deg =53.8108855 |lat_min = |lat_sec = |lon_deg =52.2662605 |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Самар облаçĕ |регион тапăлра = Самар облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Похвиçнĕ районĕ |район тапăлра = Похвиçнĕ районĕ{{!}}Похвиçнĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Питтĕпаль ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Питтĕпаль ял тăрăхĕ{{!}}Питтĕпаль |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 548 |халăх çыравĕн çулĕ = 2007 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 446496 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84656 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 36234846001 |категори Commons-ра = |сайт = }} {{Капăрлатмалла}} '''Пушкăрт''' ([[Вырăс чĕлхи|вырăсла]] ''Калиновка'') — [[Самар облаçĕ]]нчи [[Похвиçнĕ районĕ|Похвиçнĕ районĕн]] [[чăваш]] [[ял]]ĕ. == Кун-çулĕ == ==Паллă çынсем== *[[Погильдяков Вениамин Васильевич]] ([[1926]]-[[2001]]), — [[çыравçă]], кинодраматург. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{кĕнеке|автор=Никифоров Ф.|пуçелĕк=Стюхинские чуваши|вырăн=Казань|çул=1905|страницăсем=5}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20180329165207/http://stuhino1.ucoz.ru/ Çтюххаль вăтам шкулĕн сайчĕ] {{Samar-obl-geo-stub}} {{Похвиçнĕ районĕ}} [[Категори:Самар облаçĕнчи Похвиçнĕ районĕн ялĕсем]] [[Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем]] gmq65598z3nx09eus0m5365c3o5jbbt 0 74828 879014 837650 2026-11-06T13:06:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879014 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Канаш (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Канаш |тăван çĕлĕк = Канаш |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg =55 |lat_min = 12|lat_sec = 00 |lon_deg =51 |lon_min =51 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Зей районĕ |район тапăлра = Зей районĕ{{!}}Зей |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх = Поручиково ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Поручиково ял хутлăхĕ{{!}}Поручиково |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = 1020-мĕш çулсем |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 423031 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84344 |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Канаш''' ({{lang-tt|Киңәш}}, {{lang-ru|Канаш}}), — [[Тутарстан]]ăн [[Зей районĕ]]нчи чăваш [[ял]]ĕ. [[1920]]-мĕш çулсенче унта [[Сарапала]] ялĕн чăваш çыннисем пурăнма тытăннă. == Тавралăхĕ == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == ==Кунçул== [[1928]]-[[1929|29]]-мĕш çулсенче [[Сарапала]] ялĕнчи чăвашсем [[Канаш (Заински районĕ)|Канаш ялне]] никĕсленĕ<ref>[http://nailtimler.com/rayony_pages/zainsky_rayon/zainsky_rayon_kanash.html История деревни Канаш (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126100155/https://nailtimler.com/rayony_pages/zainsky_rayon/zainsky_rayon_kanash.html |date=2020-11-26 }}</ref>. Вĕсем кунтан тухса кайсан чăвашсем юлни-юлманни паллă мар. Кăна, ахăртнех, вырăна тухса тĕрĕслесе пăхмасăр та пĕлме май çук. 93% тутарсем пулсан, тата тепĕр 7% шăпах чăвашсем пулма пултарать. Шыравсем малалла пыраççĕ. ==Демографи== [[2000]]-мĕш çулта çын пурăннă (чăвашсем). == Паллă çынсем == ==Çав. пекех == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Вуламалли== * Мадуров Е.В. Аксу тăрăхĕнчи ойконимсемпе микротопонимсем. Шупашкар, 2003 ==Каçăсем== * [] {{Зай районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} {{Тутарстанри чăваш ялĕсем}} [[Категори:Зай районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 6gamdn9wswpgmewmkqzue45wkjz1maq 0 74834 879253 837717 2026-11-07T08:07:52Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879253 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Сарапала (пĕлтерĕшсем)}}{{Капăрлатмалла}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Сарапала |тăван çĕлĕк = Сарапала |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg =55.226138|lat_min = |lat_sec = |lon_deg =51.918388 |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Заински районĕ |район тапăлра = Заински районĕ{{!}}Заински |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх = Поручиково ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Поручиково ял хутлăхĕ{{!}}Поручиково |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = -мĕш çулсем |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[тутарсем]] |конфесси йышĕ = мăссăльмансем |этнохороним = сарапаласем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 423031 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84344 |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Сарапала''' ({{lang-tt|}}, {{lang-ru|Сарапала}}), — [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Заински районĕ|Заински районĕнчи]] тутар [[ял]]ĕ. [[1920]]-мĕш çулсемччен кунта чăвашсем те пайтах пулнă. [[1928]]-[[1929|29]]-мĕш çулсенче [[Сарапала]] ялĕнчи чăвашсем [[Канаш (Заински районĕ)|Канаш ялне]] никĕсленĕ<ref>[http://nailtimler.com/rayony_pages/zainsky_rayon/zainsky_rayon_kanash.html История деревни Канаш (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126100155/https://nailtimler.com/rayony_pages/zainsky_rayon/zainsky_rayon_kanash.html |date=2020-11-26 }}</ref>. Вĕсем кунтан тухса кайсан чăвашсем юлни-юлманни паллă мар. Кăна, ахăртнех, вырăна тухса тĕрĕслесе пăхмасăр та пĕлме май çук. 93% тутарсем пулсан, тата тепĕр 7% шăпах чăвашсем пулма пултарать. Шыравсем малалла пыраççĕ. == Тавралăхĕ == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == ==Кунçулĕ== ==Демографи== [[2010]]-мĕш çулта 194 çын пурăннă. == Паллă çынсем == ==Çавăн пекех пăхăр== == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Вуламалли== * Мадуров Е.В. Аксу тăрăхĕнчи ойконимсемпе микротопонимсем. Шупашкар, 2003 ==Каçăсем== * [http://www.bankgorodov.ru/place/sarapala Сарапала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171105005725/http://www.bankgorodov.ru/place/sarapala |date=2017-11-05 }} {{Зай районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} {{Тутарстанри чăваш ялĕсем}} [[Категори:Зай районĕнчи пурăнан вырăнсем]] jops62g1s72413sn4fkc2wz750wxqoq 0 75184 879140 878057 2026-11-06T22:42:04Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879140 wikitext text/x-wiki {{Мусăкçă | Ят = Лариса Мондрус | Тăван_ят = ({{lang-lv|Larisa Mondrusa}}, {{lang-de|Larissa Mondrus}} | Ӳкерчĕк = | Фон = solo_singer | Тулли_ят = Лариса Израилевна Мондрус | Çуралнă_вырăн = {{ÇВ|Джамбул|Джамбулра}}, {{ÇВ|Казах ССР|Казахстанра}} | Çуралнă_вăхăт = [[1943]], [[чӳк, 15]] | Вилнĕ_вырăн = | Вилнĕ_вăхăт = | Патшалăх = {{Ялавлани|СССР}}<br />{{Ялавлани|Германи}} | Профессисем = СССР, Германи юрăçи | Инструментсем = | Жанрсем = | Псевдонимсем = Larissa | Коллективсем = | Лейблсем = | Чыславсем = | Сайт = http://www.mondrus.info/ }} {{External media |align = right |width = 300 |image1 = [http://www.mondrus.info/lib/exe/fetch.php?w=418&h=600&media=gallery:gal_old:stage6.jpg Лариса Мондрус]}} '''Лари́са Изра́илевна Мо́ндрус''' ({{lang-lv|Larisa Mondrusa}}, {{lang-de|Larissa Mondrus}}; [[чӳк, 15]], [[1943]], [[Тараз|Джамбул]], [[Казахстан]]) — [[СССР|совет]] юрăçи тата актриси. 1970-мĕш çулсенче, Совет Союзĕнчен тухса кайсан, ФРГ эстрадинче ĕçленĕ. == Биографи == === Дискографи === * [http://popsa.info/bio/119/119d.html Дискография Ларисы Мондрус] (версия от 17 июля 2003) === Фильмографи === {| class="wikitable sortable" |- ! Çул !! Фильм ячĕ !! Юрă !! Асăрхавсем |- | rowspan=2|1965 || «[[На завтрашней улице]]»|| «Костёр на снегу» || кадр хыçĕнче |- | «[[Дайте жалобную книгу (фильм)|Дайте жалобную книгу]]» || «Добрый вечер» || кадр |- | 1967 || «[[Зареченские женихи (фильм)|Зареченские женихи]]» || «У всех по-разному» || кадр хыçĕнче |- | rowspan=3|1968 || «[[Следствие продолжается (фильм)|Следствие продолжается]]» || «Глаза»<br>«Вечерний Баку» || кадр хыçĕнче |- | «[[Улыбнись соседу (фильм)|Улыбнись соседу]]» || «Древние слова»<br>«Между небом и землёй» || кадр |- | «[[У себя дома (фильм)|У себя дома]]» || «Осень на пляже» || кадр хыçĕнче |- | rowspan=3|1970 || «[[Песни моря (фильм)|Песни моря]]» || «Я девчонка»<br>«Не моя вина» || кадр хыçĕнче (<small>кадрта [[Фатеева Наталья Николаевна|Н. Фатеева]] хăтланать</small>) |- | «[[Опекун (фильм, 1970)|Опекун]]» || «Белый пароход» || кадр |- | «[[Дело о… (фильм)|Дело о…]]» || «Синий лён» || кадр |- | 1971 || «[[Джентльмены удачи (фильм, 1971)|Джентльмены удачи]]» || «Проснись и пой» || кадр хыçĕнче |} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * ''Б. А. Савченко.'' Лариса Мондрус. — М.: Алгоритм, 2003. — 352 с. — ISBN 5-9265-0079-6 == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20090501062150/http://www.mondrus.info/ Сайт Ларисы Мондрус]{{ref-en}} * [http://www.e-reading.org.ua/bookreader.php/49947/Savchenko_-_Larisa_Mondrus.html Б. А. Савченко. Лариса Мондрус] (кĕнеке пайĕ) * [http://www.larisamondrus.narod.ru Неофициальный сайт Ларисы Мондрус] * [http://www.ruskino.ru/art/4723 Российское кино. Лариса Мондрус] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120624141853/http://ruskino.ru/art/4723 |date=2012-06-24 }} * {{YouTube|vjlf3BIA_78|Лариса Мондрус — Памяти Эдит Пиаф}} * [https://web.archive.org/web/20131203062805/http://www.gazeta.lv/story/12777.html Народная любимица Советского Союза] [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] [[Категори:Меццо-сопрано]] [[Категори:Москонцерт артисчĕсем]] 2ztlvmie9n4t15pqv0m4yjgtbvoakl7 0 75623 879219 712427 2026-11-07T04:55:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879219 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Les races chevalines - avec une étude spéciale sur les chevaux russes (1894) (14774105144).jpg|300px|справа| Пушкăрт лаши]] '''Пушкăрт лаши''' — Кăнтăр Урал тăрăхĕнче пурăнакан лаша ăрачĕ. == Мĕнле курăнни == Вырăнти хирпе вăрман лашисен йăхĕсенчен пулса тухнă, ăша-сивве пăхман, çулталăк тăршшĕпех кĕтÿре çÿрекен лаша. Пуçĕ айккинчен пăхсан тÿрĕ, çамки сарлака. Мăйĕ кĕске те тăлпан, çурăмĕ тÿрĕ те сарлака, кăштах усăк купарчаллă. Ăйăрĕсен виçисем сантиметрпа: ăмăрĕ çÿллĕшĕ 142—145, тăршшĕ 147—150, кăкăрĕ тавра 170—175, чĕрне патĕнчи ури тавра 18,5-19,5, йывăрăшĕ 450—470 кг; кĕсрисен вара: 138—142, 143—147, 167—172, 18-19, 400—420. == Кун-çулĕ == Пушкăрт лаши XVII—XVIII ĕмĕрсенчех анлă сарăлнă пулнă. == Вуламалли == * Башкирская лошадь // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915. * Сайгин И. А. Башкирская лошадь и пути её улучшения. Уфа, 1955. * Мурсалимов В. С. Племенная работа в коневодстве //Племенное животноводство в Башкирии. Уфа, 1983. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20160305013541/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/read/8-statya/1799-bash-ort-aty {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013541/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/read/8-statya/1799-bash-ort-aty |date=2016-03-05 }} Статья в Башкирской энциклопедии]{{ref-ba}} * [https://web.archive.org/web/20191121053032/http://vatandash.ru/index.php?article=897 ''Ахатова И.'' Башкирская лошадь и молочное коневодство.// Ж. «Ватандаш», 2001. № 9] * [http://fourhoofs.ru/?r=breeds.local&id=53 Руководство по уходу за лошадью. Местная порода лошадей: башкирская лошадь] [[Категори:Сĕтпе ӳсекенсем| ]] [[Категори:Чĕрчунсем]] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Лашасем]] [[Категори:Лаша ăрачĕсем]] p3uwea6684eoydaybg1gw0efq5wen20 0 76838 879270 873607 2026-11-07T09:21:13Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879270 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах | Ят = Солонин Марк Семёнович | Тăван ят = Солонин Марк Семёнович | Ӳкерчĕк = | Анлăшĕ = | Çуралнă вăхăт = [[1958]], [[çу, 29]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Самар хули|Самар хулинче}}, [[СССР]] | Вилнĕ вăхăт = | Вилнĕ вырăн = | Гражданлăх = СССР, Раççей Федерацийĕ | Ăслăх сфери = [[истори]] | Ăсчах степенĕ = ăславçă капĕ çук | Ăсчах хисепĕ = | Ĕçлев вырăнĕ = хальхи вăхăтри ĕçлев вырăнĕ паллă мар | Альма-матер = Самарти авиаци институчĕ | Ăсчах ертӳçи = | Палă вĕренекенсем = | Паллă = | Чыславсемпе парнесем = | Сайт = http://www.solonin.org }} '''Солонин Марк Семёнович''', — историк<ref>[http://www.solonin.org/new_i-dazhe-ne-posmertno И даже не посмертно!]</ref><ref>[https://volistob.ru/about О ВИО.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180614075319/https://volistob.ru/about |date=2018-06-14 }} — Вольное историческое общество.</ref> тата публицист<ref>[http://people-archive.ru/character/mark-semnovich-solonin ЭЛЕКТРОННЫЙ АРХИВ ЛЮДЕЙ.]</ref>. Çавăн пекех ун пирки либераллă историк<ref>Зелёный Закатон. [https://diletant.media/blogs/64556/40640583/ Марк Солонин и бледная тень]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — : 09 Мая 2018 в 06:27. Дилетант. Исторический журнал для всех.</ref> тата çар историкĕ<ref>[http://www.obeschania.ru/persons/solonin-mark БИОГРАФИЯ СОЛОНИНА МАРКА.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190720112817/http://obeschania.ru/persons/solonin-mark |date=2019-07-20 }} — Сервис контроля обещаний.</ref> тени тĕл пулать. Кунсăр пуçне ултă çул хушши инженер-конструктор пулса ĕçленĕ, питĕ кĕске тапхăр кочегарта тĕрмешнĕ<ref>Кун пек хыпарсене (çакна тата ытти хашĕрисене) [http://www.solonin.org/biography М.С.Солонинăн официалллă сайтĕнчен] илнĕ</ref>. == Кунçул == [[1958]]-мĕш [[çул]]та [[Самар]] [[хула|хулинче]] [[еврейсем|еврейсен]] [[килйыш]]ĕнче<ref>Коваль, Леон. [http://world.lib.ru/p/professor_l_k/081105_koval_otmarka.shtml Горькая правда от Марка.]</ref> çуралса ÿснĕ. Ашшĕ — [[савут]]ра инженер-технолог, амăшĕ — институтра [[нимĕç чĕлхи]]н вĕрентевçи. Вăтам шкула ылттăн медальпе пĕтернĕ. [[Самар]]ти авиаци институтĕнче вĕреннĕ. == Хисепĕсем == == Паллă ĕçĕсем == === Кĕнекесем === *2004 — Бочка и обручи, или когда началась Великая Отечественная война? — Дрогобыч: Видавнича фірма «Відродження», 2004.- 448 с., ил. ISBN 966-538-147-4 *2006 — «На мирно спящих аэродромах…» — М.: Яуза, Эксмо. 2006. ISBN 5-699-15695-X *2007 — 22 июня, или когда началась Великая Отечественная война? — М.: Яуза, Эксмо. 2007. ISBN 5-699-15196-6 *2007 — 23 июня: «„День М“ — М.: Яуза, Эксмо. 2007 ISBN 978-5-699-22304-6 *2008 — 25 июня. Глупость или агрессия? — М.: Яуза, Эксмо. 2008. ISBN 978-5-699-25300-5 *2008 — Мозгоимение. Фальшивая история Великой войны — М.: Яуза, Эксмо. 2008. ISBN 978-5-699-28327-9 *2008 — 22 июня. Анатомия катастрофы. 2-е изд., перераб. и испр. — М.: Яуза, Эксмо. 2008. ISBN 978-5-699-30295-6 *2009 — Разгром 1941. На мирно спящих аэродромах, изд. 2, перераб. и допол. (М): „Яуза-ЭКСМО“, 2009 г. ISBN 978-5-699-37348-2 *2009 — СССР-Финляндия: от мирного договора к войне. В сборнике „Überfall auf Europa. Plante die Sowjetunion 1941 einen Angriffskrieg?“, Pour le Merite, 2009, ISBN 978-3-932381-53-9 *2010 — Нет блага на войне». Сборник статей — М.: Яуза-Пресс, 2010. ISBN 978-5-9955-0169-5 *2011 — «Три плана товарища Сталина». В сборнике «Die Rote Walze», Pour le Merite, 2011, ISBN 978-3-932381-60-7 *2011 — Новая хронология катастрофы — М.: Яуза, Эксмо, 2011. ISBN 978-5-699-45022-0 *2011 — Другая хронология катастрофы — М.: Яуза, Эксмо, 2011. 384 с., ил., Серия «Великая Отечественная: неизвестная война», 4 000 экз., ISBN 978-5-699-51036-8 *2013 — Июнь 41-го. Окончательный диагноз. — М.: Яуза, Эксмо, 2013, 574 с. ISBN 978-5-699-67335-3 === Статьясем === * [http://amnesia.pavelbers.com/Straniza%20istorii%20voyni%2017%20Stalinskie%20sokoly.htm Куда улетели сталинские соколы? К вопросу об исчезновении советской авиации в первые недели войны. 26.01.2000 ç.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023010357/http://amnesia.pavelbers.com/Straniza%20istorii%20voyni%2017%20Stalinskie%20sokoly.htm |date=2018-10-23 }} — Забытые страницы войны. * СССР-Финляндия: от мирного договора к войне. Çак кĕнекере: «Überfall auf Europa. Plante die Sowjetunion 1941 einen Angriffskrieg?», Pour le Merite, 2009, ISBN 978-3-932381-53-9 * «Три плана товарища Сталина». Çак кĕнекере: «Die Rote Walze», Pour le Merite, 2011, ISBN 978-3-932381-60-7 * 2012 — «Дурман-трава». Çак кĕнекере: Анти-МЕДИНСКИЙ: Псевдоистория Второй Мировой: Новые мифы Кремля. — М.: Яуза-пресс, 2012. == Вуламалли == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://echo.msk.ru/blog/solonin/ Марк Солонин — Блоги — Эхо Москвы (вырăсла).] * [http://www.solonin.org/ru Марк Солонин - персональный сайт историка (вырăсла).] * [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=90 Чувашская энциклопедия] * [http://nasledie.nbchr.ru/personalii/uchenye/kakhovskijj/ Каховский Василий Филиппович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160319140204/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/uchenye/kakhovskijj/ |date=2016-03-19 }} [[Категори:Историксем]] [[Категори:Раççей историкĕсем]] [[Категори:Раççей публицисчĕсем]] [[Категори:Публицистсем]] niakbi4bv7kkjrnb8wly12bdzvfpb31 0 76922 879019 878270 2026-11-06T13:23:50Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879019 wikitext text/x-wiki '''Никола́й Петро́вич Кара́ченцов''' ([[юпа, 27]] [[1944]], [[Мускав]] — [[юпа, 26]] [[2018]], поç. [[Истра (поүолăк)|Истра]], [[Красногорск районĕ (Мускав облаçĕ)|Красногорск районĕ]], [[Мускав облаçĕ]]) — совет тата раççей актёрĕ. [[РСФСР халăх артисчĕ]] (1989), [[Раççей Федерацин патшалăх парни]] лауреачĕ (2003)<ref>[http://www.lenkom.ru/actors/karachentsov/ Николай Караченцов на сайте театра ЛЕНКОМ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503051734/http://lenkom.ru/actors/karachentsov |date=2017-05-03 }}</ref>. «Ника» кинематографи ӳнер раççей академин академикĕ <ref name="7days" />. == Биографи == [[File:Nikolai Karachentsov in Chisinau - 2 (1972). (9291155340).jpg|мини|275px|<center>Николай Караченцов театрпа гастрольте<br>[[Кишинёв]]ре, 1972 çул<center>]] Николай Караченцов [[1944]] çулта [[юпа, 27|юпан 27-мĕшĕнче]]а Мускавра, [[Тасатнă Пĕвесем]] патĕнче çуралнă. Ашшĕ Пётр Яковлевич Караченцов (1907—1998) нумай çул хушши «[[Огонёк]]» [[журнал]] реданцинче ӳкерçĕ-график пулса тăрăшнă, РСФСР тава тивĕçлĕ ӳкерçи (1967)<ref>[http://www.acdoyle.ru/painters/karachentsov.html Караченцов, Пётр Яковлевич]</ref>. Амăшĕ Янина Евгеньевна Бруна́к (1913—1991<ref>http://bozaboza.ru/people/brunak-yanina-evgenevna-1913-1991/</ref><ref name="autogenerated20">[http://www.eg.ru/daily/cadr/11510/ Николай Караченцов заговорил!]</ref>), [[балетмейстер]], мусăк театрĕсенче спектакльсене лартнă, [[Большой театр]], Хусанти мусăк театрĕн, [[Улан-Батор]] ([[Монголи]]) мусăк театрĕ сцени çинче спектаклĕсене лартнă, балет училищинче вĕрентнĕ, [[Вьетнам]]ра пĕрремĕш наци ансамбльне йĕркелесе янă, [[Сири|Сирире]], [[Лондон]]ра вăй хунă<ref name="7days" />. == Фильмографи == == Дискографи == === «Мелодия» фирма кăларнă винил пластинкисем === * 1985 — «Кленовый лист» * 1985 — «Дедушкин сундук» * 1987 — «Что тебе подарить?» * 1988 — «Солнечные пятна» * 1989 — «Дорога к Пушкину» === Компакт-дисксем === * 1994 — «Предчувствие любви» * 1996 — «Сны и были Николая Караченцова» * 1996 — «Моя маленькая леди» * 1998 — «Высший пилотаж. Николай Караченцов представляет песни Елены Суржиковой» * 2001 — «Актёр и песня» (сборник) * 2004 — «Я вспоминаю о тебе…» (сборник) * 2007 — «Антология Николая Караченцова» (12 компакт-дисков) * 2008 — THE BEST, часть первая «ЧТО ТЕБЕ ПОДАРИТЬ?» * 2008 — THE BEST, часть вторая «ЗВЁЗДЫ СОШЛИ С НЕБЕС…» * 2008 — «Я не солгу! Николай Караченцов представляет песни Елены Суржиковой» * 2008 — «Исповедь. Николай Караченцов представляет песни [[Неврединов, Рустам Абдуллович|Рустама Неврединова]]» * 2011 — «Давай поговорим» * 2014 — «Лучшее и Неизданное» (2 компакт-диска)<ref name=autogenerated10 /><ref>[http://www.mdk-arbat.ru/anons/2111 Николай Караченцов в Московском Доме Книги] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141208223030/http://www.mdk-arbat.ru/anons/2111 |date=2014-12-08 }}</ref> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2|refs= <ref name="Matrix">{{статья |автор=Мария Черницына. |пуçелĕк=Твою матрицу! |каçă=http://www.mk.ru/editions/daily/article/2004/11/06/101245-tvoyu-matritsu.html |кăларăм=[[Московский комсомолец]] |тĕс=хаçат |вырăн=М. |çул=2001 |уйăх=11 |кун=23 |номер=1357}}</ref>}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20070513094125/http://www.nashfilm.ru/kinostars/605.html Николай Караченцов — человек с миллионом лиц] * {{cite web|url=http://www.lenkom.ru/actors/karachentsov/|title=Караченцов Николай Петрович|publisher=Московский театр «Ленком»|archiveurl=https://www.webcitation.org/6MNJ6sdE0?url=http://www.lenkom.ru/actors/karachentsov/|archivedate=2014-01-04}} * [http://karachencov.sitecity.ru Сайт, посвящённый актёру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025213616/http://karachencov.sitecity.ru/ |date=2018-10-25 }} * [http://www.animator.ru/db/?p=show_person&pid=1465 Караченцов, Николай Петрович — animator.ru] * {{YouTube|QUCkfDRNNck|Николай Караченцов. 2012 год|logo=1}} * [https://web.archive.org/web/20190104175548/https://sobesednik.ru/culture/20131126-nikolai-karachentsov-riskuet-zdorovem-radi-zhizni Николай Караченцов рискует здоровьем ради жизни. 2013 год.] * {{статья|автор={{nobr|Караченцов Н. П., [[Поргина Людмила Андреевна|Поргина Л. А.]]}}|пуçелĕк=«Вместе»|ссылка=http://7days.ru/caravan-collection/2014/4/nikolay-karachentsov-rebyata-ya-zhivoy-ya-khochu-zhit|яваплă={{nobr|Е. Ланкина}}|кăларăм=«Коллекция. Караван историй»|тĕс=журнал|вырăн=М.|издательство=«Семь Дней»|çул=2014 |номер=4|страницы=180—203|issn=818-4383|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140501184041/http://7days.ru/caravan-collection/2014/4/nikolay-karachentsov-rebyata-ya-zhivoy-ya-khochu-zhit/|archivedate%3D2014-05-01}}}} * [https://web.archive.org/web/20141031134803/http://proretro.ru/nikolayu-karachencovu-pomogaet-familnyj-gerb/ Николаю Караченцову помогает фамильный герб] * [http://vmiremusiki.ru/nikolaj-karachencov.html Николай Караченцов — последний граф России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181026104437/http://vmiremusiki.ru/nikolaj-karachencov.html |date=2018-10-26 }} [[Категори:МПАТ шкул-студинче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:ССКП пайташĕсем]] [[Категори:Ӳпке ракĕпе вилнисем]] [[Категори:Пӳре ĕçлеменнипе вилнисем]] [[Категори:СССР каскадёрĕсем]] [[Категори:XX ĕмĕрти каскадёрсем]] [[Категори:РФ каскадёрĕсем]] ctxirbl0tbbp0hciey80lvvie9b7vd4 0 77344 879248 874918 2026-11-07T07:51:50Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879248 wikitext text/x-wiki {{Шкул | Ячĕ = Самарти икĕ сыпăклă чăваш шкулĕ | Ӳкерчĕк = | Алпусни = | Йыхрав = | Никĕсленĕ = [[1922]] | Хупнă = паллă мар | Директор = И. В. Соловьёв ([[1926]]-мĕш çулччен) | Тĕс = Вăтам пĕлӳ паракан шкул | Вĕренекен = | Адрес = [[Самар]] хули | Координатсем = | Телефон = | Факс = | E-mail = | Сайт = [http://www.museum.ru/m2188 "Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ". Музей.] | Уй = | Уйри текст = |}} [[File:Бывший Торговый дом Щетинкина.jpg|300px|thumb|Самар хули [[1920]]-мĕш çулсенче]] '''Самарти чăваш шкулĕ''' — [[Соловьёв Иван Васильевич|И. В. Соловьёв]] тăрăшнипе [[1922]]-мĕш çулта [[Самар]] хулинче уçнă вăтам [[шкул]]. Ку шкула пĕтерекенсем ун чухне пуçламăш шкулсен вĕрентевçи пулса ĕçлеме пултарнă. Малалла вĕренес текенсен [[рабфак]]а е тÿрех пĕр-пĕр аслă шкула вырнаçма май пулнă. Шкул адресĕ, тĕрлĕ вăхăтра<ref>Хăлăпкасемпе палăртнисене И. Соловьёв листовкинчен илнĕ.</ref>: * «Пирвайхи çул Хусан урамёнче 69-мӗш ҫуртра вырнаҫкаларӑмӑр, унтах ачасем валли общежити турӑмӑр,» * «ҫуркунне унтан куҫса Ленинград урамӗнче икӗ ҫурт йышӑнтӑмӑр, № 4 тепри № 34.» * «Кӗркунне (23-мӗш ҫул)— выҫлӑх хыҫҫăн Самарта тӑлйх ачасен ҫурчĕсем пушана пуҫласан, № 4 вырӑнне Галактионов урамӗче 21-мӗш ҫурта йышӑнтӑмăр.» Галактионовская урам, 21-мĕш çурт (халĕ те пур, унта «Династия» медицина центрĕ вырнаçнă) * «1924-мӗш ҫул, декабрь уййхӗнче татах урӑх ҫурта куҫрймӑр, — ёлӗк духовная семинария нулнӑ ҫурта.» * «пӗчёкрех пулсан та чăвашăн хӑй çурчĕ пултӑр тесе урăх ҫурт шыра пуҫларЯмӑр, ҫулла вара (1925-мĕш ҫул) халь пурнакан Хресчен урамӗнчи 77-мӗш ҫурта куҫрймӑр.» * «Халь тата (ку ҫурт сумне) Оренбург урамёнчи 6-мёш ҫуртне илтӗмӗр, хӑй вӑйӗие, хйй апачӗпе пурнакан ачасем валли.» == Кунçул == === Умистори === [[1920]]-мĕш çулта, январьте, И.В.Соловьёв ВКП(б) Самар кĕперне комитечĕн чăваш секцийĕнче ĕçлеме пуçлать. Чăваш хĕрлĕ çарçисен политшкулне йĕркелесе ярать. Çакна Самарти чăваш шкулĕн умисторийĕ теме пулать. === Малалли истори === [[1922]]-мĕш çулхи июлĕн 22-мĕшĕнче Самар тăрăхĕнче Чăваш кантонне тăвас ыйтăва хускатаççĕ<ref>[https://vk.com/club175262030?w=wall-175262030_3013 К 90-летию создания Похвистневского национального чувашского района] — ВК, 23, июль, 2019, 18:13</ref><ref> "Коммуна" (хаçат, Самар хули), 27. 07. 1922 </ref>. Çав [[1922]]-мĕш çултах чăваш хĕрлĕ çарçисен политшкулне чăваш политшкулĕ теме пуçлаççĕ. Кунсăр пуçне вăл [[шкул]]па тÿррĕн çыхăнман тата вăтам пĕлÿ паракан Самарти икĕ сыпăклă чăваш шкулĕ йĕркеленет. Иккĕшне те [[Соловьёв Иван Васильевич|И. В. Соловьёв]] ертсе пырать. Шкул [[1930]]-мĕш çулта хупăннă пулас. Кун пирки Хветĕр Уяр çапла каланă<ref>Хветӗр Уяр. [https://chuvash.org/content/6056-«Ӑҫта%20эс%2C%20тинӗс»%20калав%20историйӗ.html «Ӑҫта эс, тинӗс» калав историйӗ] — Чăвашорг сайт</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} 1930 ҫулта Самарти иккӗмӗш сыпӑклӑ Чӑваш шкулне хупнӑ хыҫҫӑн эпӗ, ҫав шкулӑн 7-мӗш класӗнчен вӗренсе тухнӑскер, виҫӗ ҫула яхӑн е хамӑр ял колхозӗнче, е Самарпа Ӗпхӳ таврашӗнчи ҫӗнӗ стройкӑсенче ӗҫлекелесе ҫӳрерӗм. Малалла вӗренме май килмерӗ-ха. Хӑш шкулне хам кӗмерӗм, теприне — илмерӗҫ. {{Цитата вĕçĕ}} Хăшпĕр Интернет-ресурссенче шкул 1928-мĕш çул тĕлне Похвиçнĕ районне куçса кайнă теççĕ. Анчах та Хветĕр Уяр калани çакна хирĕçлет. Ахăртнех, Похвиçнĕри шкулпа Самарти шкул пĕр-пĕринпе çыхăнман пулмалла. Анчах та, Самарти шкула хупсан, [[Похвиçнери чăваш шкулĕ]] унти чăвашсемшĕн тĕп шкул пулса тăнине пытарма çук. == Шкулпа çыхăннă уйрăм харкамлăхсем<ref>Хăшпĕр информацие И. Соловьёвăн листовка туса кăларна статйинчен илнĕ.</ref> == === Ертÿлĕх тата хушма (техникăлла) ĕçлевçĕсем === * [[Соловьёв Иван Васильевич]] ([[1897]]-[[1955]]), — [[пуçлăх]] ([[1922]]-[[1926]]) * Алдаров Георгий Константинович, пуçлăх çумĕ * Воловац Григории Моисеевич, завхоз * Стоянов Яков Абрамович — Секретарь тата счетовод. * Беляева Прасковья Алексеевна, библиотекарь. ===Вĕрентекенсем=== * Самагин Андрей Васильевич * Карандаева Харитина Иустиновна<ref>[https://koz-trop.ru/lichnost/38-karandaeva-haritina-iustinovna.html Карандаева Харитина Иустиновна] — Козьими тропами.</ref>, вырăс чĕлхипе литературине вĕрентнĕ; 1897 çур., 1911-1917 çç. Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче, 1920-1923 çç. каллех Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче, ĕнтĕ аслă шкул статусне илнĕскерĕнче, вĕреннĕ, çуралнă выранĕ — [[Çĕн Якаль]] (Çĕнĕ Якушкел?). *[[Кедров Николай Михайлович]]<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1906 Кедров Николай Михайлович] — Электронла чăваш энциклопеди.</ref>, чăваш чĕлхипе литературине вĕрентнĕ. * Лучков Сергей Трофимович * Иванов Георгий Иванович * Ефимов Иван Алексеевич * Гайваровский Алек-др Владимир. * Тертышная Лидия Ивановна * Трофимова Екатерина Григорьев. * Сятрайкин Александр Осипович - Пионерсен вожаке. *[[Иванов-Паймен Влас Захарович]], пĕрлĕх пĕлĕвне вĕрентнĕ. *Прасковья Васильевна Иванова, [[Иванов Константин Васильевич|К.В.Ивановăн]] йăмăкĕ, асăннă шкула пĕтерсен кунтах вĕрентевçĕре ĕçленĕ. === Вĕренекенсем === Ку шкулта чăваш литературин классикĕн [[Иванов Константин Васильевич|К.В.Ивановăн]] виçĕ йăмăкĕ вĕреннĕ: *Прасковья Васильевна Иванова *Валентина Васильевна Иванова *Евгения Васильевна Иванова Ытти çынсем: *[[Хветĕр Уяр]], [[1927]]-[[1930]]-мĕш çулсенче вĕреннĕ *[[Захаров Семён Васильевич]] — медицина ăславĕсен докторĕ, профессор<ref>[http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1562 Захаров Семён Васильевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211025033545/http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1562 |date=2021-10-25 }} — Электронла чăваш энциклопеди.</ref>. Хăшпĕр вĕренкенсене, çавăн пекех, И. Соловьёвăн листовка туса кăларнă статйинче асăннă, анчах унта хушамастем çеç, ятсене кăтартман (сайра хутра инициал текенни пур). == Чăваш шкулĕн тĕллевĕпе чаплăхĕ == [[1925]]-мĕш çулта тухнă листовкăран<ref>[https://koz-trop.ru/docs/32-listovka-samarskaja-chuvashskaja-shkola.html Листовка — Самарская чувашская школа] — Козьими тропами. Сообщество краеведов-любителей</ref>. {{Цитата|Пилӗк гул хушшинт^е, йалти шкулсен'§евёренсе тухнисене и.^се, ак ҫаксене вӗрентеҫҫе: 1. Вырӑсла '^ё^хе. 2. Математика (арифметика, алгебра, геометрия, тригонометрия). 3. Физика. 4. Химия, 5. Естествоведение. 6.География. 7. Обществоведение.}} Кунта чăваш чĕлхине кăтартман, анчах та чăннипе вăл та пулнă. {{Цитата|Кауал вёренекен,сем д у р ё -1 4 5 , весенней, 102 арҫнн, 43 хёр. ГруппЯсент,е: 1)—34; 2)—31; 3)—32; 4)—22; 5)— 26, Уездсен^енр Бугурусланран—-74; Бузулукран—21; Мелекессрен,—12; Самартан—25; (вёеет]ен}-хуларан—8); ы т т и кёпёрнерец,— 13.}} {{Цитата|Тата ■ҫӑваш ш кулӗнрх кӑҫалтампа русскочувашская литературно-переводческая комиссия пур. Вал тёрлё ҫирӑва вырӑсларан рваш - ла куҫарса ҫират, хал,терех куҫарнӑ йапаласем: Самар кёпӗрнинр кооператси мёнле ӗҫлени ҫищен, унтан сельсоветсене, волисполкомсене мёнле еуйласси ҫищен}, Самар губисполкомӗ ӗслени ҫинтен^.}} {{Цитата|Самар Губисполкомё ана уйӑхра парса тара!-: ш кулра ёсл)екенсене--верентекенсене 842 тенкӗ, ҫавсемшӗнех страховой вяносшён, 84 тенкё, местком валли 16 тенкё, канцелярии вали 1 тенке те 25 пус, хуҫайствӑн вак раехутне 40 тенкё, а^асене тйрантма—100 ҫинна— 750 тенкё, а^асене тумлантарма 54 тенкё пурё 1784 тенкё те 25 пус. Вутӑш&н, шывшйн, электричество сути-шёи, Губнароб тӳлеК',}} == Çавăн пекех == * [[Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ]]. * [[Похвиçнĕри чăваш шкулĕ]]. == Вуламалли == *Соловьёв И. [https://vk.com/doc89287394_520617550?hash=e06d6a02f2f4783cfa&dl=2b7118bcbc4d55ceff Самарти чăваш шкулĕ.] —Листовка.Гублит № 3925, 11 декабря 1825 г. Тираж 1000 экз». Самара, тип. № 1 им. т. Маги «Полиграфа, ома» ул. Венцека и Галактион, * Демидов В. Вăл чăн-чăн коммунист пулнă. // Тăван Атăл журнал, 1987, 6№ (июнь) — С.57-59. (И.В.Соловьёв тата унăн ĕç-хĕлĕпе кунçулĕ çинчен çырнă хайлав). * Паймен, Влас. Самар чăвашĕсем. (ку хайлав темиçе хут та тĕрлĕ çĕрте тата тĕрлĕ [[вăхăт]]ра пичетленсе тухнă). *СОРОЧАЙКИН, АНДРЕЙ НИКОНОВИЧ. [https://elibrary.ru/item.asp?id=38309524 ДИАСПОРА АВЕРКИНСКО-ИБРЯЙКИНСКИХ ЧУВАШ: ВОПРОСЫ И ОТВЕТЫ.] Тип: брошюра Язык: русский ISBN: 978-5-906741-12-7 Год издания: 2015 Место издания: Самара Число страниц: 42 Издательство: Институт анализа экономики города и региона (Самара) УДК: 94 (47): 392.91 ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://vk.com/club175262030?w=wall-175262030_296 Похвистневский чувашский сельскохозяйственный техникум.] — ВК, 26, январь, [[2019]], 21:23 * [http://www.ulzapovednik.ru/museum/chuvash_school/index.php Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141007154845/http://www.ulzapovednik.ru/museum/chuvash_school/index.php |date=2014-10-07 }} * [http://ulkul.ru/museum/34/ Музей «Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327191914/http://ulkul.ru/museum/34/ |date=2019-03-27 }} * [http://www.welcometoulyanovsk.ru/index.php?section=155 Музей «Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева»] * [https://web.archive.org/web/20241209062628/http://www.esosedi.ru/onmap/muzey_simbirskaya_chuvashskaya_shkola_kvartira_i_ya_yakovleva_/8068827/index.html#lat=54316548&lng=48377138&z=17&mt=1&v=1 Музей "Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева"] * [http://gov.cap.ru/hierarhy.asp?page=./299/2899/423466/426581/472345/472400 Симбирской чувашской учительской школе - 140 лет] [[Категори:Самар облаçĕ]] [[Категори:Самар кĕпĕрни]] [[Категори:1922 çулта уçăлнисем]] [[Категори:Раççейре педагогика пĕлĕвне илни]] [[Категори:Чăваш Енре пĕлӳ илни]] [[Категори:Шкулсем]] nxpszc86nv195x9rnn1jdl0q230s94f 0 77676 879120 711772 2026-11-06T21:13:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879120 wikitext text/x-wiki [[File:ABAQUS simulation on simple bending.gif|300px|thumb|Хăрах вĕçĕпе çирĕплетсен çакăнса тăракан пăрăс хăйĕн йывăрăшĕпе еплерех хиврелĕх тÿснине кăтартакан модель]] '''Материалсен чăтăмлăхĕ''' (кулленхи калаçура — ''сопромат'') — [[деформаци]]ленекен [[хытă ĕскер]] механикин пĕр пайĕ; конструкцисене [[çирĕплĕх]], [[тăн-тăнлăх]], [[тĕреклĕх|хускалманлăх]] тĕлĕшпе инженерла шутлавсемпе тивĕçтерет тата çав вăхăтрах [[шанчăклăх]], [[перекетлĕх]], [[нумайвăхăтлăх]] текен енсене те мала хурать. Чăваш ялхуçалăх академийĕн физикăпа техникăлла механика кафедри "Материалсен чăтăмлăхĕ" ятпа [[чăваш чĕлхи|чăвашла]] вĕрентÿ кĕнеки ([[вĕренткĕч]]) кăларса пăхни паллă<ref>[http://ns1.academy21.ru/index.php/Кафедра_физики_и_технической_механики Кафедра физики и технической механики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191016024853/http://ns1.academy21.ru/index.php/%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0_%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%B8_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8 |date=2019-10-16 }}</ref>. == Çавăн пекех == {{columns-list|2| * [[Пиçĕлĕх]] * [[Пиçĕлĕх теорийĕ]] * [[Гук саккунĕ]] * [[Тÿсĕмлĕх теорийĕ]] }} == Вуламалли == * Старовойтов Э. И. Сопротивление материалов. — М.: Физматлит, 2008. — С. 384. — 1000 экз. — ISBN 978-5-9221-0883-6. *Феодосьев В.И. Сопротивление материалов: Учебник для вузов. — 10-е изд., перераб. и доп. — М.: Изд-во МГТУ им. Н. Э. Баумана, 1999. — Т. 2. — 592 с. — (Механика в техническом университете). — ISBN 5-7038-1340-9; УДК 539.3/6(075.8); ББК 30.121 Ф42. *Гениев Г. А., Киссюк В. Н., Тюпин Г. А. Теория пластичности бетона и железобетона. — М.: Стройиздат, 1974. *Работнов Ю. Н. Сопротивление материалов. — М., 1950. * Тимошенко С. П., Гудьер Дж. Теория упругости. — М.: Наука, 1979. — 560 с. * Опір матеріалів. Підручник /Г. С. Писаренко, О. Л. Квітка, Е. С. Уманський. За ред. Г. С. Писаренка — К.: Вища школа,1993. — 655 с. — ISBN 5-11-004083-4 * Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0 * Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Машинажасау. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6 * Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0 == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Phys-stub}} [[Категори:Физика]] [[Категори:Механика]] [[Категори:Материалсен чăтăмлăхĕ]] qgt5poipge8ty9f0hjhz49ua879xe2c 0 77764 879004 837647 2026-11-06T12:10:37Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879004 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Кĕçĕн Аксу (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Кĕçĕн Аксу |тăван çĕлĕк = Кĕçĕн Аксу |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54.811653|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 50.9084345|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ= |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Аксу районĕ |район тапăлра = Аксу районĕ{{!}}Аксу |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх = ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял хутлăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84344 |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Кĕçĕн Аксу''' е '''Пĕчĕк Аксу''' ({{lang-ru|Малое аксубаево}}, {{lang-ru|Алексеевка}}), — [[Тутарстан]]ăн [[Аксу районĕ|Аксу районĕнчи]] [[ял]]. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == ==Кунçул== <small>Тутарстанти Аксу районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла: Аксу (Аксубаево),«МЮД», Алексеевка, Анат Паланлӑ (Нижняя Баланда), Аслӑ Сӗнчел (Сунчелеево), Ахматка, Беловка, Васильевка, Емелькино, Ерепьел (Ерепкино), Илешни (Ильяшкино), Кӗҫӗн Акташ (Малый Акташ), Кӗҫӗн Сӗнчел (Малое Сунчелеево), Кивӗ Илтрекьел (Старое Ильдеряково), Кивӗ Киремет (Старая Киреметь), Кивӗ Мӑкшел (Старое Мокшино), Кивӗ Саврӑш (Старые Савруши), Кивӗ Тимушкел (Старое Тимошкино), Кивӗ Ӳсел (Старое Узеево), Котловка, Культура, Кӳшӳ (Кисы), Медянка, Меречен (Новое Мокшино), Носовка, Октябрь, Паланлӑ (Калиновка), Пионер, Пономаревка, Савкаҫ(Савгачево), Саврӑш (Савруши), Саврӑшпуҫ (Урмандеево), Сергеевский, Ҫӗмӗртлӗ (Черемушка), Ҫӗнӗ Аксу (Новое Аксубаево), Ҫӗнӗ Паланлӑ (Новая Баланда), Ҫӗнӗ Тимушкел (Новое Тимошкино), Ҫӗнӗ Хӑяслӑ (Новые Киязлы), Ҫӗньял (Новый Чувашский Адам), Ҫирӗклӗ (Сидулово-Ерыклы), Таркӑн (Тараханка), Тукмаклӑ (Новое Ильдеряково), Унтакшӑ (Старый Чувашский Адам), Фёдоровка Хӗрлӗшур (Нижние Савруши), Хырӑшне (Сосновка), Фёдоровский, Чӑваш Енрусьел (Чувашское Енорускино), Шуҫӑм (Заря), Щербень</small><ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>. == Паллă çынсем, ытти харкамлăхсем == * Анатолий Петрович Молоствов — генерал-майор<ref>[http://aksubayevo.ru/news/lyudi-i-sudbyi/general-molostvov-iz-aksubaevskogo-rayona-nachinal Генерал Молоствов из Аксубаевского района начинал службу в Одессе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190708192323/http://aksubayevo.ru/news/lyudi-i-sudbyi/general-molostvov-iz-aksubaevskogo-rayona-nachinal |date=2019-07-08 }}</ref><ref>Вăл хальхи вăхăтра кунта пурăнать пулмалла, чăннипе вара [[Ерепьел (Аксу районĕ)]] ялĕнче çуралса ÿснĕ.</ref>. ==Вуламалли== * [http://nailtimler.com/rayony_pages/aksubaevsky_rayon/aksubaevsky_rayon_maloe_aksubaevo.html Кĕçĕн Аксу историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918100555/http://nailtimler.com/rayony_pages/aksubaevsky_rayon/aksubaevsky_rayon_maloe_aksubaevo.html |date=2020-09-18 }} * Мадуров Е.В. Аксу тăрăхĕнчи ойконимсемпе микротопонимсем. Шупашкар, 2003 == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [http://ta.2rus.org/alekseevka/karta/ Карта деревни Алексеевка, Аксубаевский район] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [http://ta.2rus.org/novaya_balanda/karta/ Карта деревни Новая Баланда, Аксубаевский район] {{Аксу районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} {{Тутарстанри чăваш ялĕсем}} [[Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем]] oidvg05snfqglo4uyi0ph2g1niagtxf 0 77786 879010 837649 2026-11-06T12:25:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879010 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Кĕленче (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Кĕленче |тăван çĕлĕк = Кĕленче |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54.639106|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 50.333463|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = 1760 - 1770 çулсем хушшинче |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кĕленчесем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Кĕленче''' ({{lang-ru|Стекольный}}, {{lang-tt|}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. [[2008]]-мĕш çул тĕлне 3 [[çын]] çеç пурăннă. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 66hb32mzpjotyl6381prdjj8encqj3n 0 77787 879042 870673 2026-11-06T14:53:47Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879042 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Кирпĕч (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Кирпĕч |тăван çĕлĕк = Кирпичный |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54.6133425|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 50.328037|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = 1760 - 1770 çулсем хушшинче |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кĕленчесем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Кирпĕч''' ({{lang-ru|Кирпичное}}, {{lang-tt|Кирпичный}}) — [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. [[2008]]-мĕш çул тĕлне 3 [[çын]] çеç пурăннă. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Нурлат районĕни пурăнан вырăнсем]] 76zuufc82nbu3k4t2pxjs4hnrjesfdo 0 77836 879032 837660 2026-11-06T14:19:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879032 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Кĕленче (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = |тăван çĕлĕк = Кивĕ Иглайкино |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54.403723| lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 50.955857|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кĕленчесем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Кивĕ Иглайкино''' ({{lang-ru|Старое Иглайкино}}, {{lang-tt|Иске Иглай}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. [[Чăвашсем]] пуранаççĕ. Ялăн чăн-чăн чăвашла ячĕ паллă мар. Çавна шыраса тупсан статья ятне улăштарма тивет. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> Тен, ялăн чăн-чăн чăвашла ятне ак çак информацирен тавçарса илме пулать пуль<ref>[http://www.surnameindex.info/info/samara/samara/index.html Российская империя > Самарская губерния > Самарский уезд]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Шламская волость Верхний Нурлат Краснояриха Нижний Нурлат Новое Иглайкино Шламка (Тошлама) - волостной центр}} {{Цитата вĕçĕ}} == Паллă çынсем, ытти харкамлăхсем == * Анисимов Арсентий Николаевич (22.04.1922 çур.) — аслă сержант<ref>[http://www.moypolk.ru/nurlat/soldiers/anisimov-arsentiy-nikolaevich Анисимов Арсентий Николаевич]</ref>. * [[Тахтаманов Федор Яковлевич]] ([[1912]] çур.) — подполковник, ÿнерçĕ<ref>[http://www.artlib.ru/?id=16&fp=2&uid=12825 На главную > Собрания > Тахтаманов Федор Яковлевич]</ref>, "Кивĕ Иглайкино ялĕ" карччын [[автор]]ĕ<ref>[https://artnow.ru/ru/gallery/3/18487/picture/0/447350.html Художники / Живопись / Тахтаманов Федор Яковлевич / Картины художника / Деревня Старое Иглайкино]</ref>. Пейсажсем, натюрмортсем ÿкернĕ. == Вуламалли == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_old_iglaykino.html Кивĕ Иглайкино историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809093325/http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_old_iglaykino.html |date=2020-08-09 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://toponym.antat.ru/ru/node/2996 Главная > Ойконимы > Старое Иглайкино]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Тутарстанри топонимсен каталогĕ (вырăсла) * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 0moirmbpjlfpsg6ygo3amdwy630sy96 0 77837 879308 837727 2026-11-07T11:40:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879308 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Тарăнвар (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Тарăн Вар |тăван çĕлĕк = Тарăн Вар |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54.443754 |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 50.77879|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Хула тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Нурлат хула тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Нурлат хула тăрăхĕ{{!}}Нурлат |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = тарăнварсем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Тарăн Вар''' ({{lang-ru|Тарн-Вар}}, {{lang-tt|Тарн-Вар|}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. [[2001]]-мĕш çултанпа Нурлат хулин ăшне кĕрет. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [https://web.archive.org/web/20190915205615/http://toponym.antat.ru/ru/node/3226 Тарăн Вар] — Тутарстанри топонимсен каталогĕ (вырăсла) * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_tarn_varn.html История поселка Тарн-Варн Нурлатский район Settlement Tarn-Varn history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127132725/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_tarn_varn.html |date=2020-11-27 }} * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] [[Категори:Çухалнă чăваш ялĕсем]] 4yt67h14hmrheojai8rj6dhuh22semr 0 77843 879268 837720 2026-11-07T09:17:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879268 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Совхозăн Пĕрремĕш Бригади (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Совхозăн Пĕрремĕш Бригади |тăван çĕлĕк = Совхозăн Пĕрремĕш Бригади |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54|lat_min =35 |lat_sec = |lon_deg = 50|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кĕленчесем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Совхозăн Пĕрремĕш Бригади''' ({{lang-ru|1-й бригады совхоза поселок }}, {{lang-tt|}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. [[2008]]-мĕш çул тĕлне 3 [[çын]] çеç пурăннă. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_1_brigade.html История поселка Первой бригады Нурлатский район History of settlement of the First brigade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124042700/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_1_brigade.html |date=2020-11-24 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] d6b555ft6ube5x51hw8rlw56gp9vmos 0 77844 879267 870669 2026-11-07T09:17:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879267 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Совхозăн Кайттан Уйрăмĕ (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Совхозăн Кайттан Уйрăмĕ |тăван çĕлĕк = Совхозның Гәйтән бүлекчәсе |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54|lat_min = 32|lat_sec = |lon_deg = 50|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кĕленчесем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Совхозăн Кайттан Уйрăмĕ''' ({{lang-ru|Гайтанского отделения совхоза поселок}}, {{lang-tt|Совхозның Гәйтән бүлекчәсе поселогы}}) — [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. [[2008]]-мĕш çул тĕлне 3 [[çын]] çеç пурăннă<ref>[http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_gaytanskogo.html История поселка Гайтанского отделения совхоза "Тюрнясевский" (Гайтан посёлогы)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030140049/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_gaytanskogo.html |date=2020-10-30 }}</ref>. Чăвашсем тата тутарсем тесе палăртнă. Анчах та кун пек пултăр тесен унта 4 çынран кая мар пурăнма тивĕçлĕ. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 7tkl3mi30sxh64133sowlykom3e2sl0 0 77860 879031 837659 2026-11-06T14:16:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879031 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Кзыл-Юл (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Кзыл-Юл |тăван çĕлĕк = Кзыл-Юл |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54|lat_min =50 |lat_sec =51 |lon_deg = 50|lon_min = 33|lon_sec =58.68 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = тутарсем, чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Кзыл-Юл''' ({{lang-ru|Кзыл-Юл}}, {{lang-tt|Кзыл Юл}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. Тутарсем тата чăвашсем пурăнаççĕ. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Ячĕ == Кызыл юл - Хĕрлĕ çул пĕлтерет == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_kzyl_yul.html Кзыл-Юл ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020004803/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_kzyl_yul.html |date=2020-10-20 }} * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_erepkino.html Ерепьел ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122070534/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_erepkino.html |date=2021-01-22 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 860wogbr8msg9vc6djhgid2eno81rdm 0 77861 879182 837694 2026-11-07T02:38:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879182 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Паланлă (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Паланлă |тăван çĕлĕк = Паланлă |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54|lat_min =29 |lat_sec =4 |lon_deg = 50|lon_min = 59|lon_sec =55 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Паланлă''' ({{lang-ru|Калиновка}}, {{lang-tt|}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. Малтан "Калинино" ятла пулнă. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [http://toponym.antat.ru/ru/node/1283 Главная > Ойконимы > Калиновка]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Тутарстанри топонимсен каталогĕ (вырăсла) * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_erepkino.html Ерепьел ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122070534/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_erepkino.html |date=2021-01-22 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 1uhegehy6evftl2sh7x9wkmhgjq5ewq 0 77862 879072 837672 2026-11-06T17:28:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879072 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Куракьел (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Куракьел |тăван çĕлĕк = Куракьел |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54.4140895|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 50.577329|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Куракьел''' ({{lang-ru|Илюткино}}, {{lang-tt|}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. == Авалхи == Çарамсан (Çеремсен) çырма тăрăхне кĕрекен Уксăмлă çырми çинче тăрат. Чӑвашсем пурнаççĕ. Вĕсем 18 мĕш ĕмĕрте 5 километрти Пÿлер-Кӳл (Биляр Озеро) ялĕнчен куçса килнĕ чăвашĕсем. Революцичен ял ячĕ Лаврандаево тесе çырнă, чăвашсем ялан Куракьел тенĕ. 1860 ҫулччен ял ҫыннисем хресченсен шутне кӗнӗ. 1920 çул çитичен ку ял Старо-Максимкинскую волостьне Чистопольский уеста Казанский губерния кĕрсе тăрат! Пурӑнать. 1859 - 425, Çын 1897 - 672 Çын 1908 - 702, Çын 1920 - 818, Çын 1926 - 744, Çын 1938 - 640, Çын 1949 - 487, Çын 1958 - 485, Çын 1970 - 568, Çын 1979 - 412, Çын 1989 - 319 Çын == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [https://web.archive.org/web/20201023055852/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_ilyutkino.html Куракьел ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_erepkino.html Ерепьел ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122070534/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_erepkino.html |date=2021-01-22 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] oia3yqqdc7s4jviyueehvenr9sz76ae 0 77863 879044 837667 2026-11-06T15:07:00Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879044 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Михайловка (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Михайловка |тăван çĕлĕк = Михайловка |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54|lat_min =31 |lat_sec =55 |lon_deg = 50|lon_min =49 |lon_sec =09 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Михайловка''' ({{lang-ru|Михайловка}}, {{lang-tt|Михайловка}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_erepkino.html Ерепьел ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122070534/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_erepkino.html |date=2021-01-22 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] pp3kb5w1kig0hhmewb1ko9cjoc0uliq 0 78180 879198 837700 2026-11-07T03:30:19Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879198 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Петровски (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Петровски |тăван çĕлĕк = Петровски |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54|lat_min =35 |lat_sec =30 |lon_deg = 50|lon_min = 20|lon_sec =40 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кĕленчесем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Петровски''' ({{lang-ru|Петровский}}, {{lang-tt|}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. Чăн-чăн чăвашла [[ят]] паллă мар. Ăна шыраса тупас пулать. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_beryozovka.html Берёзовка ялĕн историйĕ (вырасла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126190910/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_beryozovka.html |date=2020-11-26 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 8io5xv31e2kqd9uz30e0ot40fghfaiy 0 78181 879238 837710 2026-11-07T06:26:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879238 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Рождественски (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Рождественски |тăван çĕлĕк = Рождественски |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54|lat_min =38 |lat_sec =14.2188 |lon_deg = 50|lon_min = 18|lon_sec =49.8132 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кĕленчесем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Рождественски''' ({{lang-ru|Рождественский}}, {{lang-tt|Рождественски}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. Чăн-чăн чăвашла [[ят]] паллă мар. Ăна шыраса тупас пулать. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_beryozovka.html Берёзовка ялĕн историйĕ (вырасла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126190910/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_beryozovka.html |date=2020-11-26 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 1yfgkzrqsuuf8cat3xo7ckfv1htufvi 0 78182 879299 837726 2026-11-07T11:19:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879299 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Тĕрнеç (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Тĕрнеç |тăван çĕлĕк = Тĕрнеç |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54|lat_min =35 |lat_sec =20.7708 |lon_deg = 50|lon_min = 35|lon_sec =11.7384 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кĕленчесем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Тĕрнеç''' ({{lang-ru|Тюрнясево}}, {{lang-tt|Берёзовка}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. Чăн-чăн чăвашла [[ят]] паллă мар. Ăна шыраса тупас пулать. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_beryozovka.html Берёзовка ялĕн историйĕ (вырасла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126190910/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_beryozovka.html |date=2020-11-26 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 828xrqy8stst99i764fclc636ydlvaj 0 78187 879137 837677 2026-11-06T22:28:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879137 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Михайловка (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Михайловка |тăван çĕлĕк = Михайловка |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54|lat_min =31 |lat_sec =55.848 |lon_deg = 50|lon_min = 49|lon_sec =8.6844 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 270 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кĕленчесем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Михайловка''' ({{lang-ru|Михайловка}}, {{lang-tt|Михайловка}}) - [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнче]] вырнаçнă ял. Чăн-чăн чăвашла [[ят]] паллă мар. Ăна шыраса тупас пулать. == Тавралăх == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == == Кунçул == Тутарстанти Нурлат районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>: <small>Нурлат, III съезд посёлокӗ (посёлок им. III съезда), Абляскино, Ака, Анат Чаллӑ (Нижние Челны), Ахметов станцийӗ, Ахметово, Бутаиха, Вӑтам Хӑмӑшлӑ (Средняя Камышла), Вырӑс Менчи (Русская Менича), Гайтан ялӗ (Гайтанкино), Заречный, Единение, Ерепьел (Ерепкино), Ӗнекасси (Красный Октябрь), Калиновка, Калиновка разъезчӗ, Кӗҫӗн Хӑмӑшлӑ, (Малая Камышла), Кирпичнӑй (Кирпичное), Красномайски (Красномайский), Куракьел (Илюткино), Кзыл Юл, Киклӗпуҫ (Андреевка), Лачака (Абрыскино), Мамӑк (Мамыково), Михайловка, Новая Тумба, Осиновка, Петровски (Петровский), Пухтел (Русское Багдашкино), Пӳлер Кӳлӗ (Биляр-Озеро), Рождественски (Рождественский), Салтакьел (Салдакаево), Сосновка, Старое Иглайкино, Стекольнӑй (Стекольный), Тарӑн, Вар (Тарн-Вар), Тӑрнас (Турнояс), Тӗкӗрмел (Тимерлек), Тӗрнеҫ (Тюрнясево), Уксӑмлӑ (Аксумла), Хуралту (Караульная Гора), Чӑваш Менчи (Чувашская Менча), Чиешне (Вишневая Поляна), Чистовка, Юган, Якаел (Якушкино), Якуркел (Егоркино), Ялавӑр (Елаур)</small> == Вуламалли == * [http://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_beryozovka.html Берёзовка ялĕн историйĕ (вырасла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126190910/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_beryozovka.html |date=2020-11-26 }} * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3930 ЧУВАШИ ТАТАРСТАНА.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Трофимов А.А. Чувашская народная культовая скульптура. Ч., 1993. * Чуваши Татарстана: книга-альбом. Ч., 2006. * Иванов В.П. Этническая география чувашского народа. Ч., 2005. * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190822033836/https://nailtimler.com/rayony_pages/nurlatsky_rayon/nurlatsky_rayon_stekolny.html Кĕленче ялĕн историйĕ (вырăсла)] * [https://ok.ru/group/56728851775528 Чуваши Аксубаевского района РТ] * [https://ok.ru/group/56728850792488 Чуваши Алькеевского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728853676072 Чуваши Бавлинского района РТ.] * [https://ok.ru/chuvashibu Чуваши Буинского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728849940520 Чуваши Дрожжановского района РТ.] * [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района РТ.] * [https://vk.com/topic-2191458_15214670 Чуваши из Республики Татарстан отпишитесь!!!!] * [http://www.suvar.su/1975.html Мерчен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816081358/http://suvar.su/1975.html |date=2016-08-16 }} * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=85 Е.А. Ягафова. Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 6n6wo9lqd91jghf2kqh5fka772d5l6g 0 78194 879164 837683 2026-11-07T00:24:53Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879164 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Новое-Пальчиково |тăван çĕлĕк = Новое-Пальчиково |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg =55 |lat_min =12 |lat_sec = 14.76 |lon_deg =51 |lon_min =50 |lon_sec = 5.64 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Заински районĕ |район тапăлра = Заински районĕ{{!}}Заински |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх = Гулькино ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Гулькино ял хутлăхĕ{{!}}Гулькино |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]], [[вырăссем]] |конфесси йышĕ = христиансем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 423031 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84344 |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = 92227000064 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Новое-Пальчиково''' ({{lang-tt|Гулькин}}, {{lang-ru|Новое Пальчиково}}), — [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Заински районĕ|Заински районĕнчи]] [[ял]]. Вырăнти чăвашсем яла ĕлĕк тата халь епле асăнни паллă мар. Çапла вара "Новое-Пальчиково" тенине халлĕхе вырăсла ят пек çеç шутламалла (дефиса асăнмасан...). Чăн-чăн чăвашла ята шыраса тупсан статья ятне улăштарма тивет. == Тавралăхĕ == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == ==Кунçул== ==Демографи== [[2000]]-мĕш çулта çын пурăннă (чăвашсем). == Паллă çынсем, ытти харкамлăхсем == ==Çавăн пекех пăхăр== == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Вуламалли== * Гадельшина, Гамира. [https://web.archive.org/web/20250527215750/https://rt-online.ru/p-rubr-obsh-37567/ Гулькино — это вам не тмутаракань] — Дата:05.07.2003. Выпуск: № 135 (24951) Источник: https://web.archive.org/web/20250527215750/https://rt-online.ru/p-rubr-obsh-37567/ © Газета Республика Татарстан * Мадуров Е.В. Аксу тăрăхĕнчи ойконимсемпе микротопонимсем. Шупашкар, 2003 ==Каçăсем== * [http://nailtimler.com/rayony_pages/zainsky_rayon/zainsky_rayon_gulkino.html История села Гулькино (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203072824/https://nailtimler.com/rayony_pages/zainsky_rayon/zainsky_rayon_gulkino.html |date=2020-12-03 }} {{Заински районĕ}} {{stub}} {{Тутарстанри чăваш ялĕсем}} 0jzkxb3a4y11e6ykls95ydcgy9cbc4z 0 78285 879231 855428 2026-11-07T05:59:49Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879231 wikitext text/x-wiki '''Рента́беллĕх''' ({{lang-de|rentabel}} — тупăшлă, усăллă, пайталлă), [[экономикăлла эффективлăх]]ăн танлаштаруллă кăтартăвĕ. Рентабеллĕх комплекслă майпа [[ĕç]], [[укçа-тенкĕ]] ресурсĕсене, [[çутçанталăк]] пуянлăхĕсене эффективлăн усă курнине кăтартать. Рентабеллĕхе палăртакан [[хисеп]] кулленхи [[ĕçлевлĕх]]ре тĕрлĕрен курăнма пултарать — сăмахран, [[процент]]семпе<ref>[https://tacticinvest.ru/chto-takoe-rentabelnost/ Рентабельлӑх: мӗн ку, мӗншӗн расчет тӗслӗхӗсем те кирлӗ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210825182943/https://tacticinvest.ru/chto-takoe-rentabelnost/ |date=2021-08-25 }}</ref>. [[Синоним]] вырăнне усăллăлăх, пайталлăлăх, тупăшлăх йышши [[сăмах]]сене усă курма пулать. == Тупӑшлӑх кӑтартӑвӗсем == Тӗп кӑтартусем: * Хӑйӗн капиталӗн рентабельлӑхӗ (ROE Return On en Euity) - Таса Тупӑш / Хӑйӗн капиталӗ * Валя рентабельлӗх-Валя тупӑш / Ҫӑласси * Суту-Илӳ рентабельлӑхӗ (ROS Return On Sales) - Операци тупӑшӗ / Ҫӑлакан / * Активсен рентабельлӑхӗ (ROA Return On Assets) - Таса Тупӑш / активсем е (+Процент тӑкакӗсен Таса тупӑшӗ) / Активсем Хушма кӑтартусем: * Тӗп укҫа - тенкӗ тупӑшлӑхӗ / Тӗп хатӗрсем * Персонал (ROL) ӗҫченӗсемпе ҫыхӑннӑ тӑкаксен калӑпӑшӗ / фот, ӗҫченсемпе ҫыхӑннӑ тӑкаксен калӑпӑшӗ) * База тупӑшӗн коэффициенчӗ (Basic earning power) - налук тӳлессипе процентсем активсен суммӑллӑ пысӑкӑшӗпе ҫыхӑнса тӑраҫҫӗ. BEP - EBITDA/w00 % * Инвестициленӗ, перманент капиталӗн тупӑшлӑхӗ (ROIC) - таса операци усламӗ вӑтам тата вӑрах вӑхӑтлӑх ҫӗр ҫинчи капиталпа ҫыхӑннӑ. ROIC / ebit enit (100 % — тупӑш валли налук Ставки) / Инвестици капиталӗ. Уйрӑм тӗслӗхре, инвестициленӗ укҫа-тенкӗ капиталӗпе усӑ курнӑ чухне (EOIT wict (100 % — тупӑш валли налук ставки) - ҫӗр капиталӗ енӗпе процентсен сумми/ (хӑйӗн капиталӗ+заем капиталӗ) * Усӑ курнӑ капиталӑн тупӑшлӑхӗ (хӑйӗн капиталӗ + вӑрах вӑхӑтлӑх заемсем) (ROCE) * Калӑпӑш активӗсен / ROTA) тупӑшлӑхӗ налук хумалли тупӑш / Пӗтӗм Активлӑ * Бизнес (ROBA)активӗсен тупӑшлӑхӗ * Таса активсен тупӑшлӑхӗ (RONA) налук хумалли тупӑш / Таса активсем * Производство тупӑшлӑхӗ / (тӗп фондсен + ҫаврӑнӑш укҫи-тенкин хаклӑхӗ) * Хак хакӗн тупӑшлӑхӗ (Profitability of the margin) - продукци хӑй хакӗ ҫине мӗнле пӑхни * тата ытти те (финанс коэффициенчӗсенче тухӑҫлӑх коэффициенчӗ) * Хӑйхаклӑхӑн рентабельлӑхӗ (Profitability of the Cost of Sales) - закупка хакӗ ҫине мӗнле пӑхни. == Вуламалли == *Бригхэм Ю., Эрхардт М. Анализ финансовой отчётности // Финансовый менеджмент = Financial management. Theory and Practice. — 10-е изд./Пер. с англ. под. ред. к.э.н. Е. А. Дорофеева. — СПб.: Питер, 2007. — С. 131. — 960 с. — ISBN 5-94723-537-4. *Рентабельность // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Экономика]] [[Категори:Экономика терминĕсем]] 86ia5qi3u8ftwzoqtxl4e3zpovfgxof 0 78454 879167 877684 2026-11-07T00:48:24Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879167 wikitext text/x-wiki [[File:Viscosities.gif|thumb|Тĕрлĕ нÿнеклĕ шĕвексене танлаштарса кăтартакан ÿкерчĕк]] '''Нÿнек''' (шалти сĕртĕнÿ) — [[шĕвек]]сем тата [[газ]]сем куçнă (юхнă) чухне вĕсен сийĕсем хушшинче пулса иртекен сĕртĕнĕве кура сиксе тухакан чăрмав. Çак чăрмава пула тухакан [[энерги]] таврара ăшă пек саланать. "Нÿнек" текен [[сăмах]] хăшпĕр сăмахсарсенче пур<ref>Вырăсла-чăвашла словарь. И.А.Андреев хатĕрленĕ. Шупашкар, [[1960]].</ref>. Çавăн пекех асăннă пулăма '''нÿнеклĕх''', '''тăкăскă''', '''тăкăскăлăх''' теме пулать. == Вуламалли == * R. H. Doremus. [[J. Appl. Phys.]], 92, 7619--7629 (2002). * M. I. Ojovan, W. E. Lee. [[J. Appl. Phys.]], 95, 3803--3810 (2004). * M. I. Ojovan, K. P. Travis, R. J. Hand. J. Phys.: Condensed Matter, 19, 415107 (2007). * Л. И. Седов. Механика сплошной среды. Т. 1. — М.: Наука, 1970. — 492 с. * П. Н. Гедык, М. И. Калашникова. Смазка металлургического оборудования. — М.: Металлургия, 1976. — 380 с. * И. Ф. Голубев. Вязкость газов и газовых смесей. — М.: Физматлит, [[1960]]. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * Аринштейн А. [http://kvant.mccme.ru/1983/09/sravnitelnyj_viskozimetr_zhuko.htm Сравнительный вискозиметр Жуковского] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190405224939/http://kvant.mccme.ru/1983/09/sravnitelnyj_viskozimetr_zhuko.htm |date=2019-04-05 }} // [[Квант (журнал)|Квант]], № 9, 1983. * [https://web.archive.org/web/20190324073055/http://www.infolab.ru/news/news002.htm Измерение вязкости нефтепродуктов] * [http://wwwlib.phys.msu.ru/details/rules_20.htm Булкин П. С. Попова И. И.,Общий физический практикум. Молекулярная физика] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181228234306/http://wwwlib.phys.msu.ru/details/rules_20.htm |date=2018-12-28 }} * [http://www.xumuk.ru/encyklopedia/853.html Статья в энциклопедии Химик.ру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321174835/http://www.xumuk.ru/encyklopedia/853.html |date=2019-03-21 }} * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/polytechnic/2312/ГРАДУС Градус условной вязкости] * [http://thermalinfo.ru/svojstva-zhidkostej/voda-i-rastvory/vyazkost-vody-h2o Вязкость воды] *[https://arxiv.org/PS_cache/arxiv/pdf/0906/0906.1271v2.pdf "Lessons in Particle Physics"] by Luis Anchordoqui and [[Francis Halzen]], University of Wisconsin, 18th Dec. 2009 * [http://trv-science.ru/2011/05/24/fizika-kondensirovannogo-sostoyaniya-10-klyuchevyx-utverzhdenij/ Физика конденсированного состояния: 10 ключевых утверждений] // ТрВ № 79, 24 мая 2011 года. {{Phys-stub}} [[Категори:Физика]] [[Категори:Физика терминĕсем]] [[Категори:Механика]] [[Категори:Ăслăх]] acagyxq24144h17fxkqqq4h050cm5vm 0 78511 879208 874893 2026-11-07T04:13:53Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879208 wikitext text/x-wiki {{Шкул | Ячĕ = Похвиçнĕри чăваш шкулĕ | Ӳкерчĕк = | Алпусни = | Йыхрав = | Никĕсленĕ = [[1922]] | Хупнă = паллă мар | Директор = Фомин | Тĕс = Вăтам пĕлӳ паракан шкул | Вĕренекен = | Адрес = [[Похвиçнĕ]] хули | Координатсем = | Телефон = | Факс = | E-mail = | Сайт = [http://www.museum.ru/m2188 "Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ". Музей.] | Уй = | Уйри текст = |}} '''Похвиçнĕри чăваш шкулĕ''' — [[1930]]-мĕш çултанпа ĕçленĕ. Ку [[шкул]] ĕçлени [[1929]]-мĕш çулта [[Кремль]] [[Похвиçнĕ чăваш районĕ]] туса хунипе<ref>[https://vk.com/club175262030?z=photo-175262030_456239226%2Falbum-175262030_00%2Frev Постановление Президиума ВЦИК от 06 декабря 1929 года "Об образовании в Бугурусланском округе, Средневолжского края, национального чувашского Похвистневского района"] — Аверкинско-ибряйкинские чуваши 2 апр в 14:08</ref> таччăн çыхăннă. Асăннă [[хыпар]] [[Самар]]ти "Волжская Коммуна" [[хаçат]]ăн [[1929]]-мĕш çулхи декабрĕн 26-мĕшĕнчи номерĕнче пичетленнĕ. == Кунçул == Тетелте çырнинчен<ref>[https://vk.com/club175262030?w=wall-175262030_296 Похвистневский чувашский сельскохозяйственный техникум] — Аверкинско-ибряйкинские чуваши 26 янв в 21:23</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|В Самаре функционировала чувашская школа II ступени. В течении 1928-1929 учебного года она преобразована в школу крестьянской молодёжи (ШКМ) и переведена на ст.Похвистнево (Станци). В декабре 1930 года на её базе по решению Средневолжского крайисполкома был создан техникум зерновых культур для обучения в основном чувашской молодёжи региона. В сельском хозяйстве страны в полном разгаре шла добровольно-принудительная коллективизация крестьянских домовладений и нужны были специалисты. Техникум возглавил тов. Фомин. Принимали на базе неполного среднего образования, срок обучения составлял 4 года. Техникум готовил младших агрономов по возделыванию зерновых культур. Наряду со специальными и общеобразовательными предметами учащиеся изучали чувашский язык и литературу, этнографию и культуру родного народа. При техникуме работали на чувашском и русском языках драматический, хоровой и другие кружки художественной самодеятельности. Под руководством преподавателей учащиеся собирали и изучали материалы устной народной словесности, записывали народные песни, обычаи и обряды. В середине 30-х годов изменено наименование на Похвистневский чувашский сельскохозяйственный техникум. В 1937 чувашский язык и литература из учебного плана были исключены, техникум утратил национальную специфику. Война оказала сильное влияние на дальнейшую судьбу учебного заведения: лучшие учебные корпуса отданы под госпиталь; в общежитие вселили сотрудники изыскательной партии по разведки нефти; основные животноводческие помещения перешли в распоряжение эвакуированного Павлоградского завода. Часть учащихся и преподавательского состава были призваны в действующую армию. С другой стороны в штат техникума влились преподаватели и специалисты Золотоношского сельхозтехникума Черкасской области. Осенью 1943 года техникум перевели в село Среднее Аверкино (Эверккель), т.к. его здания и мощности потребовались для развития нефтегазовой отрасли района. 30 сентября 1945 года Похвистневский сельскохозяйственный техникум полностью перевели из села Среднее Аверкино в Сергиевск и переименовали в Сергиевский сельхозтехникум. Известные выпускники техникума: чувашский поэт Н.Ф. Евстафьев, профессор, агроном-селекционер Иванников В.Ф., Герой Советского Союза К.И. Степанов, война не дала закончить полный курс обучения будущему Герою Советского Союза Бережкову Н.Б.}} {{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}} {{Цитата вĕçĕ}} === Умистори === [[1920]]-мĕш çулта, январьте, И.В.Соловьёв ВКП(б) Самар кĕперне комитечĕн чăваш секцийĕнче ĕçлеме пуçлать. Чăваш хĕрлĕ çарçисен политшкулне йĕркелесе ярать. Çакна Самарти чăваш шкулĕн умисторийĕ теме пулать. === Малалли истори === [[1922]]-мĕш çулта чăваш хĕрлĕ çарçисен политшкулне чăваш политшкулĕ теме пуçлаççĕ. Кунсăр пуçне вăл [[шкул]]па тÿррĕн çыхăнман тата вăтам пĕлÿ паракан Самарти икĕ сыпăклă чăваш шкулĕ йĕркеленет. Иккĕшне те [[Соловьёв Иван Васильевич|И. В. Соловьёв]] ертсе пырать. == Шкулпа çыхăннă уйрăм харкамлăхсем == ===Вĕрентекенсем=== === Вĕренекенсем === == Чăваш шкулĕн тĕллевĕпе чаплăхĕ == == Çавăн пекех == * [[Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ]]. == Вуламалли == * Демидов В. Вăл чăн-чăн коммунист пулнă. // Тăван Атăл журнал, 1987, 6№ (июнь) — С.57-59. (И.В.Соловьёв тата унăн ĕç-хĕлĕпе кунçулĕ çинчен çырнă хайлав). * Паймен, Влас. Самар чăвашĕсем. (ку хайлав темиçе хут та тĕрлĕ çĕрте тата тĕрлĕ [[вăхăт]]ра пичетленсе тухнă). ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.ulzapovednik.ru/museum/chuvash_school/index.php Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141007154845/http://www.ulzapovednik.ru/museum/chuvash_school/index.php |date=2014-10-07 }} * [http://ulkul.ru/museum/34/ Музей «Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327191914/http://ulkul.ru/museum/34/ |date=2019-03-27 }} * [http://www.welcometoulyanovsk.ru/index.php?section=155 Музей «Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева»] * [https://web.archive.org/web/20241209062628/http://www.esosedi.ru/onmap/muzey_simbirskaya_chuvashskaya_shkola_kvartira_i_ya_yakovleva_/8068827/index.html#lat=54316548&lng=48377138&z=17&mt=1&v=1 Музей "Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева"] * [http://gov.cap.ru/hierarhy.asp?page=./299/2899/423466/426581/472345/472400 Симбирской чувашской учительской школе - 140 лет] [[Категори:Самар облаçĕ]] [[Категори:Самар кĕпĕрни]] [[Категори:1922 çулта уçăлнисем]] [[Категори:Раççейре педагогика пĕлĕвне илни]] [[Категори:Чăваш Енре пĕлӳ илни]] [[Категори:Шкулсем]] 0b8mtmu6fgci9oqdey0zoq9r4aoal6q 0 78630 879007 832896 2026-11-06T12:19:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879007 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Кĕçĕн Хăвай |тăван çĕлĕк = {{lang-ru|Малый Кувай}} |герб = Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png |ялав = Флаг Ульяновской области (2013).svg |lat_deg =54 |lat_min =36 |lat_sec =59.04 |lon_deg =47 |lon_min =4 |lon_sec = 16.32 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чĕмпĕр облаçĕ |регион тапăлра = Чĕмпĕр облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Сăр районĕ |район тапăлра = Сăр районĕ{{!}}Сăр |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Сартунккă ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Сартунккă ял хутлăхĕ{{!}}Сартунккă |шалти пайлану = урамсем: 4 |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 164 |халăх çыравĕн çулĕ = [[2010]] |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = x |вăхăт тăрăхĕ =+4 |почтă индексĕ = 433265 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 8(4242)39 |автомобиль кочĕ = 73 |цифрăллă идентификатор = 73244810011 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Кĕçĕн Хăвай''' ({{lang-ru|Малый Кувай}}) — [[Чĕмпĕр облаçĕн Сăр районĕ]]нчи ял. [[Чĕмпĕр]] хулинчен 120 километрта. [[Тутарстан]], [[Чăваш Ен]] тата [[Чĕмпĕр облаçĕ]] пĕрлешнĕ тĕлте вырнаçнă. [[Вырăссем]] пурăнаççĕ. Ялăн чăвашла форми "Хăвай" иккенне çак районти [[Архангельски (Сăр районĕ)|Архангельски]] ялĕнче пурнакан З.Портнова çирĕплетет<ref>Портнова, З. [http://kanash.su/2036.html ГРАЖДАН ВĂРÇИН ПАТТĂРĔ – ПИРĔН ЕНТЕШ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190424042833/http://kanash.su/2036.html |date=2019-04-24 }} — Чĕмпĕрти "Канаш" хаçат, 1321-МĔШ (2015.06.18) КĂЛАРĂМ</ref>. ==Истори== [[Яковлев Иван Яковлевич|Яковлев И.Я.]] асаилевĕсенчен: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}}<Куçару: > {{Цитата вĕçĕ}} == Ял тытăмĕ, халăх йышĕ == ==Вуламалли== == Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем == ==Асăрхавсем== {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20190917093345/https://mapbase.ru/%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F/%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%A1%D1%83%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE-%D1%81_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE Подробная карта Паркино с улицами и номерами домов.] * [http://www.банкгородов.рф/place/parkino Паркино.]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ulyan-obl-geo-stub}} {{Сăр районĕ}} {{Чĕмпĕр облаçĕ}} <!--Categories--> [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕ]] [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕн Сăр районĕн ялĕсем]] 3d40xc9iu1na4fpihea6fst9rkv77o3 0 78894 879161 851933 2026-11-07T00:05:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879161 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Николаев}} {{Ăсчах |Ят = Николаев Василий Николаевич |Тăван ят = Николаев Василий Николаевич |Ӳкерчĕк = |Анлăшĕ = 200px |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1936]], [[çĕртме, 10]] |Çуралнă вырăн = [[Шăхасан]] ялĕ, [[РСФСР]], [[СССР]] |Вилнĕ вăхăт = [[2005]], [[çурла, 28]] |Вилнĕ вырăн = [[Шупашкар]] хули, Раççей Федерацийĕ |Гражданлăх = СССР, Раççей Федерацийĕ |Ăслăх сфери = хими |Ĕçлев вырăнĕ = |Альма-матер = |Ăсчах степенĕ = техника ăслăхĕсен тухтăрĕ |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = |Чыславсем тата парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!!}} {{!}}} {{!}}} |Сайт = }} '''Николаев Василий Николаевич''' (27.01.[[1938]], Шăхасан ялĕ – 28.08.[[2005]], Шупашкар хули) — химик == Пурнăçĕ == 1938-мĕн çулхи [[кăрлач, 27|кăрлач уйăхĕн 27-мĕшĕнче]] [[Шăхасан]] ялĕнче çуралнă. {{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}} {{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}}<Куçару: > {{Цитата вĕçĕ}} ==Чыславсемпе парнесем== == Ăслăх ĕçĕсем тата публицистика == === Кĕнекесем === == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} ==Каçăсем== * Т.С. Сергеев, А.М. Симулин. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=3550 Николаев Василий Николаевич] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * [https://web.archive.org/web/20191027131131/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/uchenye/nikolaev/ Ученые : Николаев Василий Николаевич] * [https://cheb.ruc.su/news/detail.php?ID=150671 ГЛАВНАЯ / Новости / Круглый стол, посвященный 80-летию со дня рождения Николаева В.Н.]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!--Categories--> {{DEFAULTSORT:Николаев, Василий, Николаевич}} [[Категори:Чăваш ăсчахĕсем]] [[Категори:Кăрлачăн 27-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1938 çулта çуралнисем]] [[Категори:Шăхасанта çуралнисем]] [[Категори:Чăвашран тухнă химиксем]] [[Категори:Химиксем]] db7xznghhe5iywxng7zldbn3hmngfye 0 79546 879118 785653 2026-11-06T21:07:17Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879118 wikitext text/x-wiki {{Литература хайлавĕ |Тăван ячĕ = Масторава |Ячĕ=Масторава |Ӳкерчĕк = Масторава морокерьксенть кирьксесь.jpg |Алпусни = Масторава кĕнеке хуплашки. [[2006]]-мĕш çулхи кăларăм |Жанр = эпос |Автор = [[Шаронов Александр Маркович]] |Тăван чĕлхи = ирçе |Хайланă = <[[]]-[[]]> |Пичетленĕ = [[1994]]-мĕш çултан пуçласа |Уйрăм кăларăм = |Куçару = вырăсла |Викивулавăш-текст= }} '''Масторава''' — [[Шаронов Александр Маркович]] ([[1942]] çур.) [[XX ĕмĕр|XX ĕмĕрте]] [[Ирçе чĕлхи|ирçелле]] çырнă [[эпос]]. == Умистори == "Масторава" эпоса епле çырнине унăн авторĕ А.М.Шаронов ятарлă статьяра каласа панă<ref>Шаронов А.М. [http://erzan.ru/news/kak-sozdavalas-«mastorava» КАК СОЗДАВАЛАСЬ «МАСТОРАВА»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160812131956/http://www.erzan.ru/news/kak-sozdavalas-%C2%ABmastorava%C2%BB |date=2016-08-12 }} — Эрзянь ки портал (хăçан çырнине те кăтартнă: 10, июль, [[2005]]</ref>. {{Цитата|}} == Масторава — ирçе халăх эпосĕ == "Масторава" [[сăмах]] икĕ компонентран тăрать: "Мастор" — çĕршыв, Ава — анне. Çапла вара ку '''çĕршыв-анне''' тенине пĕлтерет.Калас пулать, [[мăкшă чĕлхи]]нче апла каламаççĕ текен хыпар та пур<ref>[http://finugor.ru/mordovskiy-narodnyy-epos-mastorava Мордовский народный эпос "Масторава"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220330094348/http://finugor.ru/mordovskiy-narodnyy-epos-mastorava |date=2022-03-30 }} (материал хыçĕнчи комментарисене пăхмалла)</ref>. Çырасса та ку эпоса [[автор]]ĕ (Шаронов Александр Маркович) мăкшăлла мар, ирçелле çырнă. == Ытти еткер == Калавсемсĕр пуçне паянхи кунччен Игнатий Ивановăн чăвашла çырнă хăшпĕр çырăвĕсем сыхланса юлнă<ref>Чăваш патшалăх Тĕп архивĕ. 515 ф., 1 оп.,335 упр. пĕрчи, 1-6 лл.</ref>. == Хаклавсем == == Вуламалли == *Чăваш халăх пултарулăхĕ. Халăх эпосĕ. Ш., 2004; *Родионов В.Г. К вопросу о ранних тюркско-финно-угорских фольклорных взаимосвязях // Родионов В.Г. Этнос. Культура. Слово. Ч., 2006; *Родионов В.Г. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3027 Эпос.] — электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. *Димитриев В.Д. Предисловие // Улып. Чувашский народный эпос / Перевод А. Дмитриева. Ч., 2009. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://erzan.ru/news/mastorava-geroicheskij-jepos-jerzjan-pervoe-skazanie-rozhdenie-zemli-ineshkipaz МАСТОРАВА. Героический эпос эрзян] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180518065200/http://www.erzan.ru/news/mastorava-geroicheskij-jepos-jerzjan-pervoe-skazanie-rozhdenie-zemli-ineshkipaz |date=2018-05-18 }} - Эрзянь ки. Культурно-образовательный портал. * [http://www.chuvrdub.ru/base/base.html?mode=book&id=20117&aut=1 Улăп : чăвашсен героикăллă халап-юмахĕ / Çуйăн Хĕветĕрĕ йĕркелесе çырнă.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190701031448/http://chuvrdub.ru/base/base.html?mode=book&id=20117&aut=1 |date=2019-07-01 }} – Шупашкар : Чăваш кĕнеке изд-ви, [[1980]]. – 48 с. : ил. – Пер. загл.: Улып * [https://vulacv.wordpress.com/2018/06/06/cемен-элкер-улaпсем/ Çемен Элкер: Улăпсем] {{book-stub}} [[Категори:Ирçе литератури]] [[Категори:Фольклор]] ki0pu0a7z62i92pc7s1gs4ulz4jgf3s 0 79616 879255 863579 2026-11-07T08:21:39Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879255 wikitext text/x-wiki {{Ӳкерçĕ |ят = Никас Сафронов |тăван ят = Николай Степанович Сафронов |çуралнă чухнехи ят = Николай Степанович Сафронов |ӳкерчĕк = Nikas Safronov 13.03.10-022.jpg |анлăшĕ = |ӳкерчĕқе ăнлантарни = |çуралнă вăхăт = [[1956]], [[ака, 8]] |çуралнă вырăн = {{ÇВ|Чĕмпĕр|Чĕмпĕрте}}, [[Чĕмпĕр облаçĕ]], [[РСФСР]], [[СССР]] |гражданлăх = {{USSR}} →<br>{{RUS}} |жанр = [[Портрет]] |вĕренӳ = |стиль = [[Символизм]] |хисепсем = {{Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ ӳкерçи}} |парнесем = |сайт = http://nikas.ru/ |викиампар = }} '''Никас Степа́нович Сафро́нов''' (чан ячĕ '''Николай''')<ref>{{Cite web|url = http://www.starhit.ru/novosti/nikas-safronov-vosstanavlivaet-tserkov-v-turtsii-113328/|title = Никас Сафронов восстанавливает церковь в Турции|author = |date = |publisher = }}</ref> ([[ака, 8]], [[1956]], [[Чĕмпĕр]], [[Чĕмпĕр облаçĕ]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — совет тата раççĕй ӳкерçи. [[РӲА чăн пайташĕсем|Раççей ӳнер академин чăн пайташĕ]] (2012), [[РФ тава тивĕçлĕ ӳкерçи]] (2013)<ref name=ukaz-zasluzhennyj>[http://www.pravo.gov.ru:8080/page.aspx?55271 Указ Президента Российской Федерации В. Путина от 25 июля 2013 года № 639 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» // pravo.gov.ru] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013101/http://www.pravo.gov.ru:8080/page.aspx?55271 |date=2016-03-05 }}</ref><ref name=rt-gosnagrady >[http://russian.rt.com/article/20198 Телеканал «Russia Today». ВИДЕО. Президент России Владимир Путин вручил государственные награды в Кремле (церемония вручения) // russian.rt.com (25 декабря 2013 года)]</ref>, [[Дагестан халăх ӳкерçи]] (2017)<ref name="Абдуллаев Ш">{{cite web|author=Абдуллаев Ш.|title=Никас Сафронов удостоен звания «Народный художник Республики Дагестан»|url=http://kavtoday.ru/30198|date=2017-03-13|publisher=kavtoday.ru|accessdate=2017-03-13}}</ref>, [[Чĕмпĕр патшалăх университечĕ]]н профессорĕ. Темиçе социологи ыйтнисемпе — Раççейре хальхи чи паллă ӳкерçĕ. == Биографи == === Генезис === Николай Сафронов 1956 çулхи [[ака, 8|акан 8-мĕшĕнче]] Чĕмпĕрте çуралнă<ref name="nikass" />. Ашшĕ — Сафронов Степан Григорьевич (24.07.1910 — 23.02.2006)<ref name=kto-est-kto />, православи сăваплăхçи кишышĕнчен, [[чĕмпĕр]] [[çулçырăвĕсем]] тăрăх, 1668 çултанпа, тухнăскер. Амăшĕ — Сафронова Анна Фёдоровна (25.01.1915 — 03.05.1976)<ref name=kto-est-kto />, литва-финн кăкĕнчен тухнăскер, Паневежис хулинче çуралнă<ref name=nikass>{{Cite web |url=http://www.nikas-s.ru/web/ru/biography.html |title=Биография Николая (Никаса) Сафронова // nikas-s.ru |accessdate=2013-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131227040043/http://www.nikas-s.ru/web/ru/biography.html |archivedate=2013-12-27 |deadlink=yes }}</ref>. Тăватă пиччĕшĕ: Александр, Владимирпа Анатолий йĕкĕрешсем, Алексей тата йăмăкĕ Татьяна. === Пĕлӳ илни тата ĕçĕ-хĕлĕ === == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|33em}} == Каçăсем == {{refbegin|2}} * [http://nikas.ru Официаллă сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190722142038/https://nikas.ru/ |date=2019-07-22 }} * [http://www.starhit.ru/novosti/nikas-safronov-vosstanavlivaet-tserkov-v-turtsii-113328/ Никас Сафронов восстанавливает храм в Турции] * [http://www.inter-view.org/man/2381.htm Биография Художника] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921212828/http://www.inter-view.org/man/2381.htm |date=2019-09-21 }} * [http://mirnov.ru/rubriki-novostey/kultura/nikas-safronov-nuzhno-budet-zaschischat-rodinu-vozmu-ruzhe-i-poidu.html «Нужно будет защищать Родину — возьму ружьё и пойду»] * [https://web.archive.org/web/20111101202348/http://iskusstvo-tv.ru/Imena/Nikas-Safronov.html Художник Никас Сафронов. Интервью программе «Избранное» (2005 год) // iskusstvo-tv.ru] * [http://www.teatral-online.ru/news/1447/ Никас Сафронов: «Оставить всё на волю случая» // teatral-online.ru (27 декабря 2007 года)] * [https://instagram.com/safronov_nikas/ Официальный Instagramm Никаса Сафронова] * {{статья | автор = Е. Ломакина-Вульф | пуçелĕк = «НИКАС САФРОНОВ: ВРЕМЕНА НЕ ВЫБИРАЮТ» | оригинал = | каçă = http://www.newlookmedia.ru/?p=14537 | кăларăм = «[[Новый взгляд (газета)|Новый Взгляд]]» | тип = хаçат | вырăн = Мускав | çул = 2011 | том = | номер = 04 | страницы = 02 }} * {{статья | автор = [[Додолев Евгений Юрьевич|Е. Додолев]] | пуçелĕк = «Чем Никас Сафронов похож на испанца Сальвадора Дали?» | оригинал = | каçă = http://www.kp.ru/daily/25665/827110/ | кăларăм = «[[Комсомольская правда]]» | тип = хаçат | вырăн = Мускав | çул = 2011 | том = | номер = 8 апреля | страницы = 23}} {{refend}} {{Дагестан халăх ӳкерçисем}} [[Категори:СССР ӳкерçисем]] [[Категори:Раççей ӳкерçисем]] [[Категори:РӲА чăн пайташĕсем]] [[Категори:Бакун хисеплĕ гражданĕсем]] [[Категори:Чĕмпĕрĕн хисеплĕ гражданĕсем]] [[Категори:Дагестан халăх ӳкерçисем]] p4eh8643npeebyx2ru4d57abvxkoek9 0 79667 879205 855404 2026-11-07T04:05:44Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879205 wikitext text/x-wiki {{урăх пĕлтерĕшсем|Понтекорво (пĕлтерĕшсем)}} {{Ăсчах | Ят = Бруно Максимович Понтекорво | Тăван ят = {{lang-it|Bruno Pontecorvo}} | Ӳкерчĕк = Bruno Pontecorvo 1955.jpg | Анлăшĕ = 250px | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Пиза|Пизăра}}, [[Итали]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Дубна|Дубнара}}, [[Мускав облаçĕ]], [[РФ]] | Гражданлăх = | Ăслăх сфери = [[Йĕтре физики]], [[элементарлă пĕрчĕсен физики]] | Ĕç вырăнĕ = [[Ла Сапиенца Рим университечĕ|Рим университечĕ]], [[:en:Chalk River Laboratories|CRL]], [[Йĕтрене тĕпчекен пĕрлешӳллĕ институт|ОИЯИ]] | Альма-матер = [[Ла Сапиенца Рим университечĕ|Рим университечĕ]] | Ăсчах хисепĕ = СССР ĂА академикĕ; ([[1964]]),<br> РĂА академикĕ ([[1991]]) | Ăсчах ертӳçи = [[Ферми Энрико|Э. Ферми]],<br> [[Жолио-Кюри Фредерик|Ф. Жолио-Кюри]] | Паллăвĕренекенсем = | Паллă = | Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ленин орденĕ|1963}} {{!!}} {{Ленин орденĕ|1973}} {{!!}} {{Октябрь Революцин орденĕ|1983}} {{!!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ|1958}} {{!}}- {{!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ|1962}} {{!!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ|1975}} {{!!}} {{«Владимир Ильич Ленин 100 çул тултарнине асăнмалăх» медалĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ленин парни|1963}} {{!!}} {{Сталин парни|1953}} {{!}}} }} '''Бру́но Макси́мович Понтеко́рво''' ({{lang-it|Bruno Pontecorvo}}; [[22 августа]] [[1913]], [[:it:Marina di Pisa|Марина ди Пиза]], [[Итали]] — [[авăн, 24]] [[1993]], [[Дубна]]) — [[Итали|итальян]] тата [[СССР|совет]] [[физик]]ĕ. Ленин тата [[Сталин премийĕ|Сталин премисен]] лауреачĕ. [[1940]] çултанпа [[АПШ]]-ра, [[Канада|Канадăра]], [[Аслă Британи]]ре ĕçленĕ, [[1950]] çулта [[СССР|Совет Союзне]] пурăнма куçнă. ССР ĂА академикĕ; ([[1964]]),<br> РĂА академикĕ ([[1991]]) Йĕтре физики уйрăмĕ тĕлĕпе. [[Нейтрон]]сене вăрахлатас, вĕсене [[атом йĕтри]] ярса илес, [[нейтрино|нейтрино физики]], [[слабое взаимодействие|слабым взаимодействиям]], [[йĕтре изомерийĕ]], [[астрофизика|астрофизике]] ĕçĕсен авторĕ. == Биографи == Бруно Понтекорво [[Пиза|Пизăра]] пуян [[еврей]]сен çемьинче çуралса ӳснĕ. Унăн ашшĕ — Массимо, амăшĕ - Мария Понтекорво. Массимо Понтекорво тăванĕсемпе пĕрле ашшĕ - Пеллегрино Понтекорво - никĕсленĕ текстиль хапрăкĕсене тытса пынă).<ref>{{Cite web |url=http://www.rse.org.uk/fellowship/obits/obits_alpha/pontecorvo_guido.pdf |title=О семье Понтекорво |accessdate=2008-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061004124818/http://www.rse.org.uk/fellowship/obits/obits_alpha/pontecorvo_guido.pdf |archivedate=2006-10-04 |deadlink=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.industriadellamemoria.it/percorsi.asp?ID_Percorso=5 |title=История текстильных фабрик семьи Понтекорво |accessdate=2008-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060512131231/http://www.industriadellamemoria.it/percorsi.asp?ID_Percorso=5 |archivedate=2006-05-12 |deadlink=yes }}</ref> «Una nota autobiografica» кĕнекере хăйĕн пирки çапла çырнă: «Эпĕ Пизăра 1913 çулта нумай ачаллă аван çемьере çуралнă: ашшĕ — промăçлăхçă, амашĕ — тухтăр хĕрĕ, пиллĕк шăллĕ тата виçĕ йăмăкĕ, паллăраххисем [[Понтекорво Гвидо|Гвидо]] биолог тата [[Понтекорво Джилло|Джилло]]» кинорежиссёр. == Литературăра тата ӳнерте == * Бруно Понтекорво пирки кĕнекесем: «Долгий холод» Мириам Мафай, «Дело Понтекорво» Симон Турчетти, «Half-Life: The Divided Life of Bruno Pontecorvo, Physicist or Spy» Frank Close (ISBN 9780465069989). * Бруно Понтекорво ятне [[Высоцкий Владимир Семёнович|Владимир Высоцкий]] «Марш физиков» юрăра асăннă<ref>[http://www.bards.ru/archives/part.php?id=15479 Песня «Марш физиков»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100810041344/http://www.bards.ru/archives/part.php?id=15479 |date=2010-08-10 }}</ref> * Т. Малов телесериалĕ, «Гении и злодеи» «Бруно Понтекорво. Мистер „Нейтрино“» (2012, 26 мин.). * [[Арнольд Владимир Игоревич|В. И. Арнольд]] аса илнĕ: {{цитата пуçламăшĕ}}Докладчик рассказал о происшествии, случившемся с Понтекорво много лет назад. Блуждая по окрестностям Дубны, Понтекорво заблудился, но к вечеру нашёл трактор, и тракторист взялся его подвезти. Желая быть любезным, тракторист спросил, чем именно Бруно занимается в Институте. Тот честно ответил «нейтринной физикой» (одним из создателей которой Понтекорво стал уже в 30-е годы). Тракторист вежливо сказал: — Вы хорошо говорите по-русски, но всё же есть некоторый акцент. Физика не нейтринная, а нейтронная! Рассказывая в Италии об этом происшествии, Бруно добавлял: — Надеюсь, я доживу до времени, когда уже никто не будет путать нейтроны с нейтрино! Комментируя этот рассказ, докладчик заметил: — Теперь, хотя Бруно до этого не дожил, его предсказание, пожалуй, сбылось: сегодня люди ничего не знают не только о нейтрино, но и о нейтроне!{{цитата вĕçĕ|çăлкуç=В. И. Арнольд<ref>{{кĕнеке |автор={{nobr|Арнольд В. И.}} |пай=Нейтрино, нейтроны и Бруно Понтекорво|каçă пайĕ=http://www.ega-math.narod.ru/Arnold3.htm#ch21 |пуçелĕк= Истории давние и недавние |вырăн=М. |издательство=ФАЗИС |çул=2012 |том= |страницы=39—40 |столбцы= |страниц=96 |серия= |isbn=5-7036-0077-4 |тираж= |ref= }}</ref>}} * 2006 çулта Мускавра [[Тĕвер урамĕ (Мускав)|Тĕвер урамĕнчи]] 9-мĕш çурт çине (1950 - 1993 çулсенче Б. Понтекорво пурăннă), [[Москультпрог]] проекта тытса пыракан хастарсем (инициатор — историк [[Никитин Сергей Александрович|Сергей Никитин]]) официаллă мар енпе асăну хăмине вырнаçтарнă<ref>{{cite web|url= http://regnum.ru/news/656987.html |title= В Москве появилась неофициальная мемориальная доска Бруно Понтекорво|author= |date=2006-06-14|work=|publisher=[[Regnum]]|accessdate=2016-02-14|lang=}}</ref>. * 2013 çулта авăн уйăхĕнче Дубнара (Высоцкий аллийинче) Понтекорво палăкне (скульптор - Дмитрий Ярмин) лартнă. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Çав. пекех == * [[Понтекорво — Маки — Накагава — Саката матрици]] == Каçăсем == * [http://ufn.ru/ru/authors/pontekorvo_b_m/ Статьи Бруно Понтекорво (и о нём)] в журнале «[[Успехи физических наук]]» * [https://pontecorvo.jinr.ru/ Биография, научные работы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240214202114/http://pontecorvo.jinr.ru/ |date=2024-02-14 }} * [https://web.archive.org/web/20090703115919/http://www.all-about-msu.ru/next.asp?m1=person1&type=aka&fio=%CF%EE%ED%F2%E5%EA%EE%F0%E2%EE%20%C1%F0%F3%ED%EE%20%CC%E0%EA%F1%E8%EC%EE%E2%E8%F7 Краткая биография на сайте «Все о Московском университете»]{{Недоступная ссылка|date=Май 2019 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://vivovoco.astronet.ru/VV/PAPERS/BIO/BRUNO.HTM С. С. Герштейн «Воспоминания о Бруно Понтекорво»] * [http://www.regnum.ru/news/656987.html В Москве появилась неофициальная мемориальная доска Бруно Понтекорво] // ИА REGNUM, 14 июня 2006 года * [https://ega-math.narod.ru/Arnold3.htm#ch21 Нейтрино, нейтроны и Бруно Понтекорво] * [https://web.archive.org/web/20061028234618/http://www.dubna.org/dubna/who_is_who/?id=249096783 Статья на www.dubna.org] * {{Кĕнеке:Храмов Ю. А.:Физики|пай = Понтекорво Бруно Максимович |с =220|каçă пайĕ = 1017}} * [https://elibrary.ru/item.asp?id=26126294 Б.В.Булюбаш. Два взгляда. Статья в журнале "Природа" про две биографии Понтекорво: Фрэнка Клоуза (Frank Close ) и Саймона Турчетти ( Simone Turchetti )] [[Категори:Рим университетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Физиксем, алфавитпа]] [[Категори:Итали физикĕсем]] [[Категори:ССРП физикĕсем]] [[Категори:Раççей физикĕсем]] [[Категори:XX ĕмĕрти физиксем]] [[Категори:ССКП пайташĕсем]] [[Категори:Дубнара пытарнисем]] [[Категори:Тестаччо çăвинче пытарнисем]] [[Категори:Совет атом проектне хутшăннисем]] [[Категори:Деи Линчеи академин пайташĕсем]] [[Категори:МПУ физика факультечĕн вĕрентӳçисем]] ncjntdwkyeqmqn5w4rpuk6dehhmftf5 0 79823 879056 716292 2026-11-06T16:15:49Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879056 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Космовская}} {{Çыравçă |Ят = Космовская, Барбара |Тăван ят = Barbara Kosmowska |Ӳкерчĕк = Barbara Kosmowska.JPG |Ӳкерчĕке ăнлантарни = Барбара Космовська |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Ботув|Ботувра}}, {{ÇВ|Польша|Польшăра}} |Çуралнă вăхăт = [[1958]], [[кăрлач, 24]] |Ĕçлев тĕсĕ = прозăç, сăвăç |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Жанр = |Ĕçсен чĕлхи = [[поляк чĕлхи|поляк]] |Викиампар = }} '''Барбара Космовская''' ({{lang-pl|Barbara Kosmowska}}, 24.1.1958, [[Бытув]], Польша) — поляк çыравçи. == Биографи == 1958 çулта кăрлачăн 24-мĕшĕнче Бытувра çуралнă. Гданьск университетĕнче вĕренсе тухнă. [[Поляк чĕлхи]]пе литературине шкулта ачасене вĕрентнĕ. [[1999]] çулта «Ачалăхпа мăн çын пурнăçĕ хушшинче. Зофия Урбановская романĕсем пирки» темăпа кандидиа диссертацине хӳтĕленĕ. Ăслăх ĕçĕнче поляк литературин позитивизм тапхăрне тĕпченĕ, уншăн вăл «Summa cum laudе» (чи лайăх ĕç) диплома итивĕçнĕ. Халĕ Слупск хулинче Помор академин романтивизм тат позитивизм литератури историн кафедринче доцент вырăнĕнче тăрăшать. Ача-пăча тата çамрăксен литературипе кăсăкланать, «Гулливер» журналпа пĕрле ĕçлет. [[Бытув]]ра хула депутачĕ. == Пултарулăхĕ == Литература пусине пĕрремĕш лицейре вĕреннĕ чухне (XX ĕмĕрĕн 70-мĕш çулĕсем) кĕнĕ. 80-мĕш çулсенче поэзире нумай конкурсра премисене илнĕ. [[2000]] çулта хăйĕн пĕрремĕш «Выçă кушак» романне кăларать. [[2001]] çулта «Харпăр территори», [[2002]] - «Провинци», «Гобелен» тата «Буба» романсем пичетленеççĕ. [[2003]] çулта «Юханшыв тăрăх тăвалла», [[2004]] çулта «Кăвак автобус», [[2005]] — «Думчикы» кĕнекесем тухаççĕ. «Тупă» тата «Буба — карт сезонĕ» кун çути кураççĕ. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20241126202849/http://just-facts.info/index.php?option=com_content&view=article&id=150:2010-12-28-10-20-14&catid=11:2010-12-09-23-26-08&Itemid=18 Барбара Космовская] * [https://dovidka.biz.ua/barbara-kosmovska-biografiya/ БАРБАРА КОСМОВСЬКА БІОГРАФІЯ] * [https://www.livelib.ru/author/311562-barbara-kosmovska Позтесса пирки] [[Категори:Польша çыравçисем]] [[Категори:Гданьск университетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[категори:1958 çулта çуралнисем]] [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] [[Категори:Кăрлачăн 24-мĕшĕнче çуралнисем]] jikf3arpt4927ie0agu008vrfd4p4up 0 80099 879070 772958 2026-11-06T17:19:46Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879070 wikitext text/x-wiki {{Фильм |ЧăвЯчĕ = Куляну çукчĕ |ТăвЯчĕ = Не было печали |Ӳкерчĕк = |Пысăкăш = |Жанр = [[мелодрама]] |Режиссёр = [[Даниялов Юсуп Абдурахманович|Юсуп Даниялов]] |Сценарист = [[Валерий Строчков]] |Тĕп рольсем = [[Куравлёв Леонид Вячеславович|Леонид Куравлёв]], [[Татьяна Пельтцер]], [[Ольга Остроумова]] |Оператор = [[Игорь Бек]] |Композитор = [[Лебедев, Виктор Михайлович (композитор)|Виктор Лебедев]] |Компани = «[[Мосфильм]]», Шестое творческое объединение |Бюджет = |Патшалăх = {{Ялавлани|СССР (кинематограф)}} |Чĕлхе = вырăс |Вăхăт = 70 мин. |Çул = [[1982 год в кино|1982]] |Унченхи фильм = |Çитес фильм = |imdb_id = 0084396 }} '''«Хуйхă сукчĕ»''' ({{lang-ru|Не было печали}}) — 1982 çулта ӳнерленĕ [[СССР|совет]] илемлĕ фильмĕ. == Сюжет == Хĕрĕх çүл тултарнă пултаруллă тухтăр Вадим Петрович амăшĕ вĕрентнипе пурăнать. Амăшĕн чĕри питĕ паха хĕре çурасша илесшĕн çунать. Вĕсен лăпкă пурнăçне кĕтмен çĕртен пĕчĕкçĕ те çав тери сатур хĕрача — Вадимăн унчен вăл çут тĕнчере пуррине пĕлмен тăван хĕрĕ — килсе кĕрет… == Рольсем == * [[Леонид Куравлёв]] — ''Вадим Петрович Потапов, хĕрĕх çулти хусах, ăслăх-тĕпчев институчĕн директорĕ'' * [[Татьяна Пельтцер]] — ''Юлия Дмитриевна, Потапов амăшĕ'' * [[Екатерина Хорова]] — ''Сашенька'' * [[Ольга Остроумова]] — ''Евгения, бывшая однокурсница Потапова'' * [[Олег Вавилов]] — ''Бобков Борис Иванович'' * [[Назаров Юрий Владимирович|Юрий Назаров]] — ''Сергей Серебров'' * [[Виноградова Мария Сергеевна|Мария Виноградова]] — ''пускил'' * [[Никищихина Елизавета Сергеевна|Елизавета Никищихина]] — ''картишри амăшĕ'' == Каçăсем == * {{imdb title|0084396|title=«Не было печали»}} * [http://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/4301/annot «Не было печали» на сайте kino-teatr.ru] * [https://web.archive.org/web/20191111145133/https://ruskino.ru/mov/2026 Фильм на сайте Ruskino.ru] [[Категори:СССР драма-фильмĕсем]] [[Категори:«Мосфильм» студи фильмĕсем]] [[Категори:Вырăсла фильмсем]] ra0876ubejv8r9mg6x8eqingwozm294 0 80204 879088 851900 2026-11-06T19:03:49Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879088 wikitext text/x-wiki {{Мусăкçă |Ят = Григорий Лисков |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Фон = non_performing_personnel-м |Çуралнă_чухнехи_ят = Лисков Григорий Григорьевич |Çуралнă_вăхăт = [[1890]] е [[1895]] |Çуралнă_вырăн = [[Вăтам Улхаш]] ялĕ, {{ÇВ|Чĕмпĕр уесĕ|Чĕмпĕр уесĕнче}}, [[Чĕмпĕр кĕпĕрни]], [[Раççей империйĕ]] (халĕ [[Чĕмпĕр облаçĕ]]н {{ÇВ|Чăнлă районĕ|Чăнлă районĕнче}}) |Вилнĕ вăхăт = [[1963]], [[авăн, 24]] |Вилнĕ_вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, {{ВВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}}, [[СССР]] |Патшалăх = {{RUS}} <br />{{USSR}} |Профессисем = композитор, мусăк педагогĕ |Инструментсем = [[сĕрме купăс]] |Жанрсем = [[юрă]] |Чыславсем = Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ (1940) |Парнесем = |Викиампар = }} '''Лисков Григорий Григорьевич''' (15.11.1890 е 1895, [[Вăтам Улхаш]] ялĕ, [[Чĕмпĕр уесĕ]], [[Чĕмпĕр кĕпĕрни]], [[Раççей империйĕ]] (халĕ [[Чĕмпĕр облаçĕ]]н [[Чăнлă районĕ]]) — 24.9.1963, [[Шупашкар]], [[Чăваш АССР]], РСФСР) — чăваш мусăкçи, композиторĕ. Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ (1940) <ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/liskov-grigorijj-grigorevich-grigorev/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210524132755/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/liskov-grigorijj-grigorevich-grigorev/ |date=2021-05-24 }}</ref> <ref>[http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=577 Чувашская энциклопедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210524132756/http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=577 |date=2021-05-24 }}</ref> == Биографи == Григорий Григорьевич 1890-мĕш çулта е 1895-мĕш çулта Чĕмпĕр кĕпĕрнине кĕнĕ уесĕн (халĕ Чĕмпĕр облаçĕн Чăнлă районĕ) Вăтам Улхаш ялĕнче çуралнă. Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче вĕренсе тухнă. Чăваш Енри пĕрремĕш профессионал-мусăкçăсенчен пĕри, Чăваш Енĕн композиторсен пĕрлешĕвне йĕркелекенĕ. 1941 çулта Мускаври Тĕп мусăк-педагогика институтĕнче вĕренсе тухнă. Хĕрарăмсен педагогика курсĕсенче тата Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ çумĕнчи икĕ класлă прихут училищинче сĕрме купăс вĕрентӳçи пулса ĕçленĕ. [[Элĕкри вăтам шкул|Элĕкри аслă пуçламăш училищинче]] тата Етĕрне районĕн Мăн Чурашри вĕрентӳçсен семинаринче вăйне хунă. 1931-1935 çулсенче – Шупашкарти мусăк-театр техникумĕнче вĕрентнĕ. Чăваш ăслăх-тĕпчев институтĕнче (халĕ [[Чăваш патшалăх гуманитари ăслăхĕсен институчĕ]]) ăслăх ĕçтешĕ вырăнĕнче ĕçленĕ. 1945 çулта Шупашкарти Ф. П. Павлов ячĕллĕ мусăк училищинче ĕçленĕ. == Пултарулăх ĕçĕсем == Чăваш халăхĕн юррисене [[1913]]–14 çулсенче пухса майлаштарма пуçланă. 1930–50-мĕш çулсенче Лисков кĕвĕленĕ юрăсене халăх кăмăлне кĕреççĕ. И. Н. Ивник хайланă «Пурăнмашкăн пурнăç тулăх», «Ирхи Атăл» юрăсем чăнах та халăх юррисем пулса тăнă. [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]] тапхăрĕнчи юрăсенчен уйрăмах «Атьăр, тантăшсем, каятпăр» (тексчĕ М.Г. Ястранăн) палла тухнă. Мусăк инструменчĕсем валли те чылай композици хатĕрленĕ, çав шутра чăваш халăхĕн темисем çине çырнă сюитăсем, театр валли («Чакка» - С. Элкер, «Нарспи» - К. Иванов, «Тутимĕр» - Я. Ухсай, «Пусмăр айĕнче» - С. Элкер) кĕвĕленисем. Фолкльор пуçтарнă, Чăваш Енре, [[Тутарстан]]ра, [[Пушкăртстан]]ра, Ăренпур, [[Чĕмпĕр облаçĕ]]сенче 1300 яхăн юрăпа инструментсен кĕввисене тирпейленĕ. Шкул ачисене валли 4 юрă пухмачне хатĕрлесе кăларнă. == Чыслани == * Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ (1940). == Асăнмалăх == == Вуламалли == # Илюхин Ю. А. "Григорий Хирбю", Шупашкар, 1985. # Л.И. Бушуева, Ю.А. Илюхин, «Чăваш Енĕн композиторĕсем», Шупашкар, 2014. # Ахрат, И. Чунсене эс юрăпа йăпатрăн / И. Ахрат // Ялав. – 1980. – № 12. – С. 28 ; çавах // Хыпар. – 2000. – 29 чӳк. # Ахрат, И. «Эпĕ – Вăтам Улхашран» / И. Ахрат // Хресчен сасси. – 2000. – 5 раштав. # Давыдов-Анатри, В. Асаилӳсем / В. Давыдов-Анатри // Тăван Атăл. – 1992. – № 1. – С. 68. – Содерж.: Лисков юррисем янăраççĕ. # Давыдов-Анатри, В. Лисков кӗввисем янӑраҫҫӗ / В. Давыдов-Анатри // Хыпар. – 2010. – 1 утӑ. – С. 3. – (Литературӑпа ӳнер кӑларӑмӗ / кӑларӑма Н. Смирнова хатӗрленӗ). # Илюхин, Ю. Ватă композитор / Ю. Илюхин// Коммунизм ялавĕ. – 1960. – 29 нояб. # Илюхин, Ю. Пирвайхисенчен пĕри / Ю. Илюхин // Коммунизм ялавĕ. – 1990. – 27 нояб. # Илюхин, Ю. Композитор, педагог / Ю. Илюхин // Ялав. – 1960. – № 12. – С. 30. # Юман, А. Композитор парнисем : [Григорий Лисков çинчен] / А. Юман // Хыпар. – 2011. – 9 çĕртме. – С. 3. – (Чăваш тĕнчи : хушма кăларăм / кăларăма Татьяна Кротова хатĕрленĕ ; № 5). # Илюхин, Ю. В числе зачинателей / Ю. Илюхин // Совет. Чувашия. – 1990. – 13 дек. # Илюхин, Ю. Композитор, фольклорист, педагог / Ю. Илюхин // Совет. Чувашия. – 1980. – 28 нояб. # Илюхин, Ю. А. Лисков Григорий Григорьевич / Ю. А. Илюхин // Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2001. – С. 252. # Илюхин, Ю. А. Лисков Григорий Григорьевич / Ю. А. Илюхин // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2008. – Т. 2 : Ж-Л. – С. 452-453. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/4404 Государственный архив современной истории Чувашской Республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030192348/http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/4404 |date=2020-10-30 }} * [https://web.archive.org/web/20230528015738/http://kanash.su/311.html Халăх композиторĕ] * [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1129 Чăваш энциклопедийĕ] * [http://chuvash.org/news/14236.html Патшалӑх истори архивӗ Хирпӳ куравне хатӗрленӗ] * [http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=12&type=news&id=3429473 Юные музыканты посетили выставку, посвящённую 105-летию композитора Григория Хирбю] {{composer-stub}} [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Чăваш Енĕн композиторĕсем]] [[Категори:1963 çулта вилнисем]] [[Категори:Авăнăн 24-мĕшĕнче вилнисем]] 2jn1w1cs8z0nxt1pryuuc0mn63grf62 0 80488 879077 777325 2026-11-06T18:06:10Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879077 wikitext text/x-wiki '''Тобиас Кёнигсфельд''' (çавăн пекех '''Товий Кёнигсфельд'''<ref>Смирнова, София. [http://www.uralstalker.com/uarch/us/1984/05/62/ Город Берёзов в 1740 году] — Уральский следопыт, 1984 05 май</ref>, [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] '''Тимофей Кёнигсфельд''' тени те пур, [[1716]], [[Вологда]] — ?, хăçан тата ăçта вилни паллă мар) — [[математика]] кандидачĕ, адъютант-астроном, географ тата картограф, ăслав экспедицийĕсене хутшăннă, [[1740]]-[[1741]]-мĕш çулсенчи экспедицире çырса пынă кунсеренлĕх [[автор]]ĕ. [[Чăвашсем]] пирки те çырса хăварнă. Ашшĕ те, [[Лифлянди]]рен тухнăскер, Тобиас ятлă пулнă, 4 çул, тыткăнра пулнă май, ссылкăра [[Вологда]] хулинче пурăннă, унтах Тобиас ывăлĕ çуралнă; каярахпа [[Нарва]] хулине куçнă (унта унăн [[ял]] пулнă)<ref>[http://mash.dobrota.biz/39raznoe/44542-5-deutsche-autoren-russlands-nemeckie-avtori-rossii-enzyklopdie-enciklopediya-band-to.php «DEUTSCHE AUTOREN RUSSLANDS НЕМЕЦКИЕ АВТОРЫ РОССИИ ENZYKLOPDIE ЭНЦИКЛОПЕДИЯ BAND/ТОМ 4 I-J-K Aktualisiert: 01.12.2018 Актуализировано: 01.12.2018 Edmund Mater/Эдмунд Матер ...»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206042910/http://mash.dobrota.biz/39raznoe/44542-5-deutsche-autoren-russlands-nemeckie-avtori-rossii-enzyklopdie-enciklopediya-band-to.php |date=2019-12-06 }} ([http://www.edarmer.de/download/ENZYKLOPAEDIE-Band-4-I-J-K.pdf ПДФ форматпа та пур).]</ref>. Çав [[çын]] Г. Ф. Миллера, И. Д. Шумахера тата Наукăсен Академийĕн ытти ĕçлевçĕсене аван пĕлнĕ. Тобиас Кёнигсфельд [[Германи]]ре, [[Галле]] хулинче, [[университет]]ра вĕреннĕ. Студент-медик тата математика кандидачĕ [[ят]]семпе [[1736]]-мĕш çулхи январьте [[Санкт-Петербург]] хулине килсе çитнĕ. 1736-мĕш çулхи февралĕн 18-мĕшĕнче Наукăсен Академийĕн Географилле бюровне вырнаçнă, Н.И.Делиль ертсе пынипе [[карттă]]сем ÿкернĕ. [[1740]]-мĕш çулхи февралĕн 28-мĕшĕнче Делильпе пĕрле [[Салехард|Обдорск]] экспедицине тухса кайнă. Экспедицирен [[1741]]-мĕш çулхи январĕн 1-мĕшĕ тĕлне таврăннă. Асăннă [[экспедици]]ре Т.Кёнигсфельд [[кунсеренлĕх]] çырса пынă. Çав кунсеренлĕхре [[чăвашсем]] пирки каланисем те чылай, мĕншĕн тесен экспедицирен таврăннă чухнехи [[çул]] шăпах Чăваш Ен тата [[Шупашкар]] витĕр иртнĕ. == [[1740]]-[[1741|41]]-мĕш çулсенче тытса пынă кунсеренлĕх çинчен<ref>Титова, 3. Д. [http://journal.iea.ras.ru/archive/1970s/1975/no6/1975_6_094_Titova.pdf Дневник Т. Кенигсфельда этнографический источник первой половины XVIII в. по народам Сибири] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206043626/http://journal.iea.ras.ru/archive/1970s/1975/no6/1975_6_094_Titova.pdf |date=2019-12-06 }} / 3. Д. Титова // Сов. этнография, 1975. — Вып. 6. - С. 46-58.</ref> == Обдорск экмпедицийĕ вăхăтĕнче Тобиас Кёнигсфельд [[нимĕç чĕлхи]]пе кунсеренлĕх çырса пынă. Каярахпа çавна [[автор]]ĕ хăйех [[француз чĕлхи|хранццусла]] куçарнă. Асăннă хранццусла верси, «Voyage de Koenigsfeld et Delisle à Béresof» ятлăскер, хальхи вăхăтра Вырăс географи пĕрлĕхĕн архивĕнче упранать<ref>Архив Всесоюзного географического общества СССР, ф. Б-30.</ref>. Хранццусла куçарăва та, авторĕ хăй майлаштарнине кура, оригиналах теме пулать, анчах та архивра упранакан алçырăва, Кёнигсфельд хатĕрленĕ вариантран пăхса, Делиль хай аллипе çырнă. [[1865]]-мĕш çулта П. П. Пекарский çырнă пысăк тĕпчев пичетленет<ref>П. П. Пекарский, Путешествие академика Н. И. Делиля в Березов в 1740 г., «Записки Академии наук», т. 6, СПб., 1865, прил., стр. 1—74.</ref>. Паянхи ăславçăсем час-часах, Тобиас Кёнигсфельд çырнă нимĕçле тата хранцццусла оригиналсем (уйрăмах пĕрремĕшĕ<ref>Нимĕçле оригинал паянччен сыхланман текенсем те пур. — А. И. Андреев, Очерки по источниковедению Сибири XVIII в. (первая половина), М.— Л., 1965, стр. 71.</ref>) ал айĕнче маррине кура тата [[чĕлхе]]сене пĕлменрен, асăннă кунсеренлĕхри материалсемпе П. П. Пекарский ĕçĕ урлă паллашаççĕ. Çавăн пекех [[Париж]]ри Тинĕс архивĕнче упранакан материалсем пур. Вĕсем каллех Кёнигсфельд çырнине пăхса тÿреммĕн майлаштарнисем шутланаççĕ<ref>В. Я. С т р у в е , О рукописи астронома Делиля, принесенной в дар Русскому географическому обществу членом оного князем И. А. Долгоруковым, «Записки Русского географического общества», кн. 3, 1849, стр. 50—67.</ref>. Кунсеренлĕхе 1740-мĕш çулхи февралĕн 28-мĕшĕнчен пуçласа 1741-мĕш çулхи январĕн 12-мĕшеччен çырнă. [[Чăвашсем]] çинчен çырни 1740-мĕш çулхи [[кĕркунне]] тĕлне лекет. Калас пулать, тĕрлĕ [[халăх]]сене сăнаса тĕпчесси Тобиас Кёнигсфельдăн экспедицири ятараласа хушнă [[ĕç]]ĕ шутланнă<ref>Омельчук, Анатолий. [http://www.uralstalker.com/uarch/us/1982/04/69/ Куриозное путешествие Делиля] — Уральский следопыт, 1982, 04 апрель</ref>. {{Цитата|Самым известным участником экспедиции, естественно, после Делиля, был сотрудник Академии наук, адъюнкт-астроном обсерватории Товий Кенигсфельд, который в штатном расписании числился «рисовальщиком, помощником по части наблюдений и вычислений, переводчиком, натуралистом и этнологом».}} Тата тепĕр цитата<ref>[https://ok.ru/group/52140066996319/topic/65164465665375 Чувашская душевная ЭНЕРГЕТИКА — Hamăr jal achi В группе 171 участник]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Делиль... вьихалъ изъ Казани 11 октября, и на пути къ Нияшему-Новгороду, КёнигсФельдъ успелъ занести въ дневник несколько подробностей о чувашахъ.Такъ, говоря о чувашахъ, онъ разсказывает, что неко­торый изъ ихъ женщинъ очень красивы, разговорчивы, имеютъ тошия черты лица, стройный стань и очень падки до сластей. Вообще чуваши опрятны, а женщины у нихъ ловки, здоровы и достигаиотъ преклонныхъ летъ. Въ домахъ у нихъ чище, чемъ у русскихъ.}}<Куçару: Делиль [[Хусан]]тан октябрĕн 11-мĕшĕнче тухнă, [[Чулхула]]на каюçăн, Кёнигсфельд кунсеренлĕхе [[чăвашсем]] çинчен темиçе тĕплĕлĕх çырса хума ĕлкĕрнĕ...> {{Цитата вĕçĕ}} == Тобиас Кёнигсфельд чăвашсен авалхи руна çырулăхĕ пирки == [[File:Leninskiy rayon, Cheboksary, Chuvashia, Russia - panoramio (9).jpg|thumb|«Ăсчахлăх символĕ» палăк. [[Шупашкар]] хули, Хĕрлĕ лаптăк]] А.А. Трофимов кĕнекинчен<ref>Трофимов, А. А. Древнечувашская руническая письменность : памятники : алфавит : дешифровка / А. А. Трофимов ; Чуваш. нац. акад., Науч.- исслед. ин-т яз., лит., истории и экономики при Совмине Чуваш. Респ. - Чебоксары : ЧНИИЯЛИЭ, 1993. - 49 с.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Стояла осень 1740 года. Участники научной экспедиции воглаве с первым в России астрономом академиком Н. И. Делилем возвращались из сибирского городка Березово, куда ездили для наблюдения за прохождением планеты Меркурий вблизи Солнца. По пути в Петербург отряд из восемнадцати человек остановился в Чебоксарах. Это было 14 октября. Один из членов экспедиции — Т. Кенигсфельд — записал в своем путевом дневнике, что «в этом городе имеется десять церквей из камня и также несколько каменных домов... Чебоксары... ведут торг с Астраханыо и Москвой...» Далее он отметил, что у них, то есть у чувашей-язычников, много деревянных и каменных памятников народной скульптуры, на которых написано «буквами, не похожими ни на русские, ни на татарские»}}<Куçару: 1740-мĕш çулхи [[кĕркунне]]. [[Раççей]]ри пĕрремĕш [[астрономи|астроном]] Н.И. Делиль академик ертсе пыракан ăслав экспедицийĕн çыннисем [[Çĕпĕр]]ти Берёзово хулинчен, — унта вĕсем Меркурий [[Хĕвел]] тĕлĕнчен иртнĕ саманта сăнама кайнă пулнă, — таврăннă. Петербургалла кайнă май, 18 çынран тăракан ушкăн [[Шупашкар]]та чарăнса тăнă. Ку октябрĕн 14-мĕшĕнче пулса иртнĕ. Экспедици пайташĕсенчен пĕри — Т. Кёнигсфельд — хăйĕн кунсеренлĕхĕнче çапла çырса хунă: «Ку [[хула]]ра 10 [[чул]] [[чиркӳ]] тата çавăн пекех темиçе чул [[çурт]]... [[Шупашкар]]... [[Аçтăрхан]]па тата [[Мускав]]па суту-илÿ çыхăнăвĕсенче тăрать...» Малалла вăл чăваш-киреметçĕсен йывăçран тата чулран тунă скульптура палăкĕсем пуррине калать, вĕсем çинче «вырăссенни пек те мар, тутарсенни пек те мар саспаллисемлĕ» çыравсем пур тет.> {{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}} {{Цитата вĕçĕ}} == Тобиас Кёнигсфельд чăвашсен сăнарĕ пирки == 1740-мĕш çулхи октябрĕн 13-мĕшĕнче Товий Кёнигсфель кунсеренлĕхĕнче çырса хунине вырăс куçаруçисем çапла кăтартнă<ref>Никитина, Э. В. [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001128.pdf Чувашский этноменталитет: сущность и особенности] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206080942/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001128.pdf |date=2019-12-06 }}. Чебоксары — [[2005]]. Издательство «Новое время» // С.104.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Мужчины-чуваши в большинстве хорошего роста и телосложения. Их головы черноволосы и выбриты. Их одежда по своему покрою близка к английскому, с воротником, с кушаком, висящим за спиною и отороченным красным. Мы видели несколько женщин. С которыми можно было завязать знакомство, которые вовсе не были нелюдимы и даже обладали приятными формами… Среди них встречаются довольно красивые с тонкими чертами лица и изящной талией. Большинство из них черноволосы и очень опрятны…}} {{Цитата вĕçĕ}} 1740-мĕш çулхи октябрĕн 15-мĕшĕнче, хальхи [[Шупашкар районĕ]]нчи [[Станьял]] [[ял]]не пырсан, Товий Кёнигсфельд кунсеренлĕхĕнче çырса хунине вырăс куçаруçисем çапла кăтартнă<ref>[http://national-mentalities.ru/diversity/nacionalnopsihologicheskie_osobennosti_etnosov_rossii/povolzhe/etnomentalitet_chuvashej/ Этноменталитет чувашей (Э. В. Никитина)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206080932/http://national-mentalities.ru/diversity/nacionalnopsihologicheskie_osobennosti_etnosov_rossii/povolzhe/etnomentalitet_chuvashej/ |date=2019-12-06 }} — ЭЛЕКТРОННАЯ БАЗА ДАННЫХ Национальные менталитеты: их изучение в контексте глобализации и взаимодействия культур. Под редакцией проф. А. В. Павловской и канд. полит. наук Г. Ю. Канарша Сайт создан при поддержке Российского гуманитарного научного фонда (проект №13-03-12003в)</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Мы провели несколько часов у этих добрых людей. И хозяйка, толковая молодая женщина, приготовила нам ужин, который нам понравился. Так как она была не прочь пошутить, то мы болтали непринужденно с ней с помощью нашего переводчика, хорошо владевшего чувашским языком. Эта женщина обладала густочерными волосами, прекрасным телосложением, миловидными чертами и немного напоминала своим видом итальянку}} {{Цитата вĕçĕ}} == Тобиас Кёнигсфельд чăвашсен авалхи тĕнĕ пирки == В.Д. Димитриев тата А.Б. Булатов çырнинчен<ref>Булатов А. Б., Димитриев В. Д. Параллели в верованиях древних суваров и чувашей / А. Б. Булатов, В. Д. Димитриев // Учёные зап. ЧНИИ. — Чебоксары, 1962. — Вып. 21. — С. 226—236.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Участник экспедиции академика Н. И. Делиля в Березов в 1740 г. Товий Кенигсфельд в своем дневнике оставил описание культового места чувашей. Приведём это место дневника в переизложении П. П. Пекарского: «Путешественники видели место, посвященное их идолам: оно было окружено досками, и в нем имелось множество дубов с растянутыми на них разными кожами. Кенигсфельд заметил также продолговатый стол с углублением или жертвенником; около него чуваши убивают животных, приносимых в жертву, жарят их и упиваются, после чего кожи развешивают по деревьям»[18].}} {{Цитата вĕçĕ}} А. К. Салмин çырнинчен<ref>Салмин А. К. [http://www.new.pdfm.ru/35filologiya/249454-1-aksalmin-sistema-verovaniy-chuvashey-biblioteka-k-vozvratite-knigu-pozzhe-oboznachennogo-zdes.php Система верований чувашей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206221937/http://www.new.pdfm.ru/35filologiya/249454-1-aksalmin-sistema-verovaniy-chuvashey-biblioteka-k-vozvratite-knigu-pozzhe-oboznachennogo-zdes.php |date=2019-12-06 }}. — Чебоксары, 2004. — 208 с .</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Товий Кенигсфельд спросил одного из чувашей, знает ли он, что есть Бог, сотворивший небо и землю? Собеседник ответил: «Необходимо, чтобы был кто-нибудь более нас всех, который создал всякую вещь» [Пекарский 1865: 60]}}<Куçару: Товий Кёнигсфельд пĕр чăвашран тÿпепе çĕре тунă Турă пур-и тесе ыйтсан, лешĕ çапла каланă: «Пиртен пуринчен те аслăрах тата мĕнпур япалана тунă такам кирлех» [Пекарский 1865: 60]> {{Цитата вĕçĕ}} == Вуламалли == * Российская Биографическая Энциклопедия «Великая Россия». Том 11. Под ред. проф. А.И .Мелуа. Предс. Набл. Совета поч. проф. Я.Я. Голко. * В.И. Гохнадель. «Ученые-естественники немецкого происхождения». Книга 1. СПб.: «Гуманистика», 2014. 560 с. УДК 003+331 ISBN 5-86050-338-5 (011). Почтовый адрес издательства: 191186, Санкт-Петербург, а.я. 49 . * «Материалы для истории Академии наук», т. 3, СПб., 1886, стр. 41, 715—718; т. 4, СПб., 1887, стр. 18, 540, 626—628, 740; т. 5, СПб.. 1889, стр. 5, 129, 131—139, 245, 246, 251, 260, 261, 275, 276; * А. И. Андреев, Сибирские зарисовки первой половины XVIII в., «Летопись Севера», 1949, № 1, стр. 125. == Каçăсем == *Электронлă почта: office@humanistica.ru Интернет: www.humanistica.ru. Seite(n)/Страница(ы) 462-463 http://www.rusdeutsch.ru/?news=6302 == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Истори]] [[Категори:Этнографи]] [[Категори:Чăвашсем]] [[Категори:Астрономи]] [[Категори:Çулçӳревсем]] [[Категори:Чăваш чĕлхи]] [[Категори:Çырулăх]] [[Категори:Руна çырулăхĕ]] hj31rlprx5817hp3oxsjf99vx4m3vrx 0 80849 879259 877253 2026-11-07T08:54:57Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879259 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Виктор Симаков |тăван ят = Симаков Виктор Егорович |портрет = |калăпăш = |ăнлантару = |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлев тĕсĕ = [[журналист]], [[педагог]], "Самар ен" хаçатăн пĕрремĕш редакторĕ |çуралнă вăхăт = [[1933]], [[çурла, 15]] |çуралнă вырăн = [[Меречен]] ялĕ, {{ÇВ|Аксу районĕ|Аксу районĕнче}}, [[Тутар АССР]], [[ССРП]] |гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |ашшĕ = |амăшĕ = |упăшка = |арăм = Валентина Егоровна |ачасем = пур |чыславсемпе парнесем = |сайт = |тĕрли = |Commons = |Rodovid = }} '''Симаков Виктор Егорович''' (15.8.1933, [[Меречен]] ялĕ, Аксу районĕ. [[Тутар АССР]], [[ССРП]] çур.) — [[журналист]], вĕрентевçĕ, çыравçă, "Самар ен" чăвашла хаçатăн никĕслевçи тата пĕрремĕш редакторĕ. == Пурнăçĕ == [[Тутарстан]]ăн [[Аксу районĕ]]нчи [[Меречен]] ({{lang-ru|Новое Мокшино}}) ятлă чăваш ялĕнче çуралса ÿснĕ. Халĕ [[Вырăс Киремет]]ĕнче пурăнать. === Ăçта вĕренни === * Аксури педагогика вĕрентĕшĕ *Хусанти Педагогика институчĕ === Ăçта ĕçлени === * Узбекистанра шкулти вĕрентевçĕ (педвĕрентĕш хыççăн, пĕр çул). * Вулавӑшҫӑра, * ДОСААФ ертӳҫинче (вӑл ҫар чӗнӗмӗпе аслӑ лейтенантне ан манӑр) * [[Кив Илтреккел]]ӗнче, [[Тури Паланнӑ]]ра, [[Кивĕ Ӳсел]]ӗнче, [[Ҫӗнӗ Ӳсел]]ӗнче, [[Чăвашьел]]ĕнче (итлӗр-ха, шӑрпӑклансем, мӗнле илемлӗ ятсем!) шкулсенче чӑвашла, вырӑсла, нимӗҫле вӗрентнӗ. Ку хушӑра вӑл Хусанта пединститут пӗтернӗ, авланнӑ та ҫурт-йӗр ҫавӑрнӑ. * Кӗркури Тяманов тусӗпе пӗрле вӗсем Аксура чӑвашла хаҫат тӑвас тесе тапаҫланма пуҫланӑ. 1965 ҫулта чӑваш хаҫачӗ чӗрӗлсе тӑнӑ. * «1968 ҫулта парти билетне ҫухатсан тата ытти хӑш-пӗр «ҫылӑхсемшӗн» ӗҫрен каймалла пулчӗ. Ун хыҫҫӑн Йӗпреҫри (Чӑваш Республики) «Ҫӗнтерӳшӗн» хаҫатра ӗҫлерӗм» (5 хутъен). * Чӑваш ҫӗршывне вӑл татах ҫаврӑнса килнӗ. Тӑван енчи шкулсенче тепӗр 6 ҫул ӗҫлесен («ӗҫлеме май пулмарӗ, райком хӗсӗрлерӗ») Шӑмӑршӑ районӗнчи Кивӗ Чукалта ҫемйипех пурӑннӑ * 1982 ҫулта Самар облаҫӗнчи Сызрань хулине куҫса кайнӑ, хула айккинче хуҫалӑх туяннӑ. Питреккел, Паньшино шкулĕсенче ĕçленĕ. * Чӑваш тӗременӗсем (редакторӗсем-ҫке, юплешке!) Симакура ҫул паман чухне вӑл тутар тата ирҫе чӗлхиллӗ хаҫатсенче ӗҫлесе тӗлӗнтерчӗ (тутарла та, ирҫелле те шӑрантарать кӑна вӗт!), кӳршӗсем чӑваш ачине хисеп хучӗсемпе мухтарӗҫ! Симакур чӑнах та пиҫӗ хаҫатҫӑ. Куҫлӑ-пуҫлӑ тӗкел ҫын хирӗҫлеме пултарас ҫук. == Вуламалли == * Жолудь, Роман. [https://web.archive.org/web/20191115190749/http://zhlob.info/?p=210 Самарская дурь.] — Жлоб. Журнал обывателя. Непечатное издание. 12.11.2012 < RSS 2.0. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://chuvash.org/content/4994-Симакур%20темтепӗр%20курса%20ҫӳрени%20ҫинчен.html Виталий Станьял: Симакур темтепӗр курса ҫӳрени ҫинчен] * [http://www.b2b-project.ru/profile/5502911 «ПРИВОЛЖСКИЙ ВЕСТНИК», РЕДАКЦИЯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191118035304/http://www.b2b-project.ru/profile/5502911 |date=2019-11-18 }} * [https://www.idelreal.org/a/30461183.html Чувашский минус. Краевед о том, чего ожидать чувашам от новой переписи] [[Категори:Журналистсем, алфавитпа]] [[Категори:Пайăр çынсем:Тутарстан]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:Раççей журналисчĕсем]] [[Категори:1933 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çурлан 15-мĕшĕнче çуралнисем]] 4jma1zfa1pcyo347xcgs8i05ymdtn5d 0 80866 879021 851875 2026-11-06T13:30:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879021 wikitext text/x-wiki '''Карлыганти удмурт тĕп шкулĕ''' — Карлыган [[ял]]ĕнче (халĕ Марий-Эл республикинчи [[Мари-Турек районĕ]]нчи [[Аслă Карлыган]], [[çармăс чĕлхи|çармăсла]] ''Кугу Карлыган'', [[удмурт чĕлхи]]пе епле калани паллă мар) [[Н.И.Ильминскийĕн педагогика системи]]не пурнăçа кĕртме вĕрентевçĕсем те хатĕрлес тĕллевпе [[1883]]-мĕш çултанпа ĕçленĕ [[шкул]]<ref>[http://edu.mari.ru/mouo-mariturek/sh3/DocLib9/Forms/AllItems.aspx История образовательного учреждения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200114152418/http://edu.mari.ru/mouo-mariturek/sh3/DocLib9/Forms/AllItems.aspx |date=2020-01-14 }} — Сайт: МБОУ «Карлыганская СОШ»</ref>. Шкулăн вырăсла ятĕнче «удмуртская» мар, «вотская» тенĕ. Ку шкула уйрăммăн (ятарлăн) пăхса тухма хистекенни — унăн [[ят]]ĕнче '''«тĕп»''' текен сăмах пурри ([[1890]]-мĕш çултанпа<ref>[http://aboutmari.com/wiki/Большой_Карлыган_(Старый_Карлыган),_деревня Большой Карлыган (Старый Карлыган), деревня] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190527132036/http://aboutmari.com/wiki/%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%BE%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%BD_(%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%BD),_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F |date=2019-05-27 }}</ref>). Çапла вара вăл [[Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ]], [[Хусанти крешшĕн-тутар тĕп шкулĕ]], [[Хусанти ютйăхсен вĕрентевçисен семинарийĕ]] йышши вĕрентÿ йĕркелĕмĕсемпе юнашар тăрать темелле<ref>Исхаков Р. Р. [https://cyberleninka.ru/article/n/stranitsy-istorii-kazanskoy-uchitelskoy-inorodcheskoy-seminarii СТРАНИЦЫ ИСТОРИИ КАЗАНСКОЙ УЧИТЕЛЬСКОЙ (ИНОРОДЧЕСКОЙ) СЕМИНАРИИ] — ЖУРНАЛ Вестник Казанского государственного университета культуры и искусств 2015</ref>. == Истори == Шкула никĕслевçи — [[Андреев Кузьма Андреевич|Кузьма Андреевич Андреев]]. Уçнă вăхăт — 10.10.1883. Чи пирвайхи [[çул]]: 67 вĕренекен: 57 арçын ача тата 10 хĕрача, вĕсенчен 52 удмурт. [[1890]]-мĕш е [[1991]]-мĕш çулта шкул ячĕ çумне '''«тĕп»''' сăмаха хушса хунă. [[1894]]-мĕш çулта икĕ класслă шкул ятне илнĕ те хăйех тÿрех вĕрентевçĕсем хатĕрлеме тытăннă. [[1918]]-мĕш султа ахаль пуçламăш шкул пек тăрса юлнă. [[1925]]-мĕш çултанпа тулли мар вăтам шкул. Хальхи вăхăтра кунта, [[1954]]-мĕш çултанпа — вăтам шкул. Кузьма Андреевич Андреев ячĕпе хисепленет. == Вуламалли== * Материалы по истории образования и просвещения народов Волго-Уралья в рукописных фондах Н.И.Ильминского. Сборник документов и материалов / Авторы-составители: Р.Р.Исхаков, Х.З.Багаутдинова. – Казань: Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ; Изд-во «ЯЗ», 2015. – 620 с. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20200114153052/http://komanda-k.ru/%25D0%259C%25D0%25B0%25D1%2580%25D0%25B8%25D0%25B9-%25D0%25AD%25D0%25BB/%25D0%25BA%25D0%25B0%25D1%2580%25D0%25BB%25D1%258B%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD-%25D1%2583%25D0%25B4%25D0%25BC%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2582%25D1%258B-%25D0%25B8%25D0%25B7-%25D0%25BC%25D0%25B0%25D1%2580%25D0%25B8%25D0%25B9-%25D1%258D%25D0%25BB Карлыган, удмурты из Марий Эл] * [http://www.tataroved.ru/publication/histkryash/7/ Публикации] — Сайт "Тюркско-татарский мир". [[Категори:Шкулсем]] [[Категори:Педагогика]] [[Категори:Мари Эл]] [[Категори:Удмурт республики]] [[Категори:Раççейре педагогика пĕлĕвне илни]] [[Категори:Удмуртсем]] [[Категори:Çармăссем]] [[Категори:Н.И.Ильминскийĕн педагогика системи]] 5jopet0oxmuxhj1qxmjbvuru06s1ysv 0 81120 879165 871135 2026-11-07T00:24:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879165 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Новолетники (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Новолетники |тăван çĕлĕк = Новолетники |герб = Coat of arms of Irkutsk Oblast.svg |ялав = Flag of Irkutsk Oblast.svg |lat_deg =53 |lat_min =37 |lat_sec = 11 |lon_deg =101 |lon_min =50 |lon_sec = 45 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Иркутск облаçĕ |регион тапăлра = Иркутск облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Зима районĕ |район тапăлра = Зима районĕ{{!}}Зима |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Новолетники ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Новолетники ял тăрăхĕ{{!}}Новолетники |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = паллă мар |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |Пурăнан халăх = 408 |халăх çыравĕн çулĕ = 2012 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = Чăвашсем, вырăссем |конфесси йышĕ = христиансем |этнохороним = новолетникисем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 653241 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = +7 83846 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 32222824005 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Новолетники''' ({{lang-ru|Новолетники}}) — [[Иркутск облаçĕ]]н [[Зима районĕ]]нчи ял. == Кунçул == Интернетран<ref>Ташней, Таисия. [https://chuvash.org/news/24346.html Чӑваш чӗлхи: Иркутск тӑрӑхӗнчи ялта чӑваш чӗлхи урокӗ иртнӗ] — 10.02.2020 20:54 </ref>: {{Цитата|Иркутск облаҫӗнчи Зима районӗнчи Новолетники ялӗнчи вулавӑшра «Чӑваш чӗлхин» чӗрӗ урокӗ иртнӗ. Ӑна Иркутск тӑрӑхӗнчи чӑвашсен «Юлташ» наципе культура автономийӗн пайташӗ, «Юхтӑр юрӑ» ҫемье ансамблӗн ертӳҫи Валентина Ягшимурадова тата Зинаида Ковалева вулавӑш ӗҫченӗ йӗркеленӗ. «Юлташ» автономин ертӳҫи Вероника Тимофеева пӗлтернӗ тӑрӑх, ачасене чӑваш алфавичӗпе паллаштарнӑ. Пӗчӗкскерсем чӑваш сӑмахӗсене калама хӑнӑхнӑ. Йӑлара тӗл пулакан япала ячӗсемпе паллашнӑ. Чӑваш тумтирӗн тӗрри-эрешӗ ҫинчен те каласа кӑтартнӑ вӗсене. Вероника Тимофеева шухӑшланӑ тӑрӑх, ачасене мӗн пӗчӗкрен чӑвашла вӗрентмесен чӗлхе ҫухалӗ. Чӗлхене ҫемьере ҫеҫ мар, шкулта та вӗрентмелле. Унта ачасем ҫырулӑха, грамматикӑна, професси тата ӗҫ калаҫӑвне хӑнӑхаҫҫӗ тесе шухӑшлать вӑл. Новолетники ялӗнче чӑвашла калаҫаҫҫӗ. Тӑван халӑхӑмӑр йӑли-йӗркине те унтисем манса ӗлкӗрмен иккен-ха. Анчах вырӑнти шкулта чӑваш чӗлхине вӗрентмеҫӗ. Ашшӗ-амӑшӗ тата тӳре-шара кӑмӑл тусан чӑвашла вӗрентес ӗҫе йӗркелеме автономи пулӑшма хатӗррине пӗлтернӗ Вероника Тимофеева. Масляногорск ялӗнче чӑваш чӗлхине пилӗк ҫул ӗнтӗ факультатив йӗркипе вӗрентеҫҫӗ.}} == В. М. Алексеев çырса хунисем == 1950-мĕш çулсенче Новолетники ялне чăвашсен черетлĕ юхăмĕ килсе лекнĕ. Вĕсен шутĕнче — Чăваш Енти Патăрьел районĕнчи Кивĕ Ахпÿртрен те. Вячеслав Михайлович Алексеев (1946 çç.) — çав юхăмри çынсенчен пĕри. Вăл кунта ашшĕ-амашĕпе пĕрле килнĕ. Вырăнти шкулта вĕренсе пĕтерсен ăна хайне кунта вĕрентевçĕ пулма шаннă. 1967-мĕш çулта Чăваш патшалăх университетĕнче куçумăн мар вĕренме пуçланă, истори вĕрентевçи пулма. Малалла вăл Çĕпĕртен таврăнса Чăваш республикинчи Сăкăт ялĕнче пурăнма пуçланă, ялти шкулта истори вĕрентнĕ. Вячеслав Михайлович хăй ÿссе çитĕннĕ Новолетники пирки хут çине çав тери кăсăклă хыпарсем çырса хунă. Вăл хыпарсем 2016-мĕш çулта Шупашкарта тухнă «Их имена прославили деревню» кĕнекере (авторĕсем Салмин А. Н., Павлова А. А.) пичетленсе те тухнă<ref>Салмин А. Н., Павлова А. А. Их имена прославили деревню. Шупашкар, 2016</ref>. ;Чкалов урамĕнче пурнакансем, В. М. Алексеев çырнă тăрăх *Еливанов Павел Миронович, ун арăмĕ Еливанова (Толстова) Анна, Çĕнĕ Ахпÿртрен. Ачисем — Геннадий (1938), Николай (1947), Пётр (1950), Мария (1952), Маргарита (1954), Валерий (1956). Павел Миронович аппашĕ Васса. *Васильев Алексей Григорьевич. Арăмĕ Васильева (пыркина) Елена павловна, хĕр чухне Кошкина (Палля Елюкĕ). Алексей Григорьевич амăшĕ — Чĕкеç. Ачасем — Елизавета (1944), Наталия тата иккĕн (ячĕсене маннă). Елена Павловна аппăшĕ — Анна. *Ласточкин Анатолий (малтанхи юхăмран. Арăмĕ Рыбкина Зинаида Алексеевна (Рыбкин Алексей Никитич хĕрĕ. Ачисен ятчĕсене маннă. *Крнилов Трофим Григорьевич — А. Г. Васильевпа пĕртăван. Арăмĕ — Корнилова Мария Фёдоровна, Фёдор Волков (Митта) хĕрĕ, Илья Фёдорович Волковпа пĕртăван. Ачисем: Владимир, Çĕпĕре килмен, шупашкарта юлнă, авланнă. Анна, Валентина, Василий, Раиса, Николай, Римма (1946), Геннадий (1948) *Пыркина Иван Константинович. Пĕрремĕш арăмĕ — Ксения Петровна Жеребцова (Анат Туçаран). Иккĕмĕш арăм — Вера (Вирук) Петрова (ывăлĕ Николай). Пĕрлехи ачисем — Юрий (1950), ... Николай Петров *Арланов Михаил Константинович. Амăшĕ Новолетникине килсен вилнĕ. Арăмĕ Арланова (Пыркина) Елена Константиновна. Ачисем Алексей (1952), Валентина (1953), галина (1956), Николай (1959), Геннадий (1961). *Игнатьев Иван Александрович. Арăмĕ Игнатьева (Кошкина) Матрёна Федотовна. Ачисем Николай (1947), Радий (1950), Римма (1952) ==Паллă çынсем, ытти харкамлăхсем<ref>Гергесова, Лидия. [http://baik-info.ru/novoletniki-selo-gde-rastet-hmel-i-varitsya-nastoyashchee-chuvashskoe-pivo Новолетники: село, где растет хмель и варится настоящее чувашское пиво] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203184836/http://baik-info.ru/novoletniki-selo-gde-rastet-hmel-i-varitsya-nastoyashchee-chuvashskoe-pivo |date=2024-12-03 }} — «СМ Номер один» валли. Фото авторăн, СМ Номер один , № 16, апрелĕн 28-мĕшĕ, 2016</ref>== *Валентина Павловна Ягшимурадова, ялти КДЦ пуçлăхĕ *Никифорова, Олеся, Шупашкарта эстрада фестивальне хутшăннă. *Кожевникова, Александра, ялти сутăçă. *Людмила Алексеевна Елеванова, [[1961]]-мĕш çулта [[Чăваш Ен]]ти [[Патăрьел районĕ]]нчи Кивĕ Ахпӳрт ялĕнчен куçса килнĕ. *Иванова,Трозида, [[1950]]-мĕш çулта Алших поççолăкĕнчен (хăй каланă тăрăх) куçса килнĕ. == Вуламалли == *Максимов, Леонид Сергеевич. Чуваши Восточной Сибири / Л. С. Максимов; [предисл. А. И. Васильева, А. И. Иванова]. - [Иркутск, 2006] (Тип. "На Чехова"). - 234 с., [16] л. фот., цв. фот. : портр., фот., ил., табл. *"Юлташ" из далекого Иркутска : [об издании чуваш. газ.] // Совет. Чувашия. - 2004. - 7 авг. - С. 1. *Максимов, Л. [http://nasledie.nbchr.ru/upload/pdf/irkutsk.pdf Чувашская диаспора Приангарья] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216211615/http://nasledie.nbchr.ru/upload/pdf/irkutsk.pdf |date=2020-02-16 }} // Максимов, Л. Чуваши Восточной Сибири / Л. Макимов. – Иркутск, 2006. – С. 10. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [http://nasledie.nbchr.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/sibfo/jultash-irkutsk/ Национально-культурная автономия чувашей «Юлташ» Иркутской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201209003356/http://nasledie.nbchr.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/sibfo/jultash-irkutsk/ |date=2020-12-09 }} * [https://yandex.ru/video/preview/?text=Новолетники+Иркутская+область+youtube&path=wizard&parent-reqid=1606669366391144-46328471307923232500331-production-app-host-sas-web-yp-255&wiz_type=vital&filmId=11086385314396940637&url=http%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DLDsWyUF1f_g Традиции и язык чувашского народа хранят в селе Новолетники, "Вести-Иркутск"] * [https://yandex.ru/video/preview/?text=Новолетники+Иркутская+область+youtube&path=wizard&parent-reqid=1606669366391144-46328471307923232500331-production-app-host-sas-web-yp-255&wiz_type=vital&filmId=178569474607024796&url=http%3A%2F%2Fok.ru%2Fvideo%2F2041477729001 Семейный ансамбль "Юхтар юрра", песня Шăнкăр-шăнкăр шыв юхать, Зиминский район с.Новолетники] {{Irkut-obl-geo-stub}} {{Зима районĕ}} [[Категори:Зима районĕнчи пурăнан вырăнсем]] [[Категори:Иркутск облаçĕнчи чăваш ялĕсем]] ka82gkpw304kgkxu7dhqop5ej1f14t4 0 81123 879178 871152 2026-11-07T02:04:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879178 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Успенски (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Пĕрремĕш Успенски |тăван çĕлĕк = Пĕрремĕш Успенски |герб = Coat of arms of Irkutsk Oblast.svg |ялав = Flag of Irkutsk Oblast.svg |lat_deg =53 |lat_min =36 |lat_sec = 43 |lon_deg =101 |lon_min =38 |lon_sec = 19 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Иркутск облаçĕ |регион тапăлра = Иркутск облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Зима районĕ |район тапăлра = Зима районĕ{{!}}Зима |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Масляногорск ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Масляногорск ял тăрăхĕ{{!}}Масляногорск |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = паллă мар |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |Пурăнан халăх = 497 |халăх çыравĕн çулĕ = 2012 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = Вырăссем, чăвашсем |конфесси йышĕ = христиансем |этнохороним = масляногорскисем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 653241 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = +7 83846 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 32222824005 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Пĕрремĕш Успенски''' ({{lang-ru|Успенский 1-й}}) — [[Иркутск облаçĕ]]нчи [[Зима районĕ]]нчи ял. == Кунçул == Интернетран<ref>Ташней, Таисия. [https://chuvash.org/news/24346.html Чӑваш чӗлхи: Иркутск тӑрӑхӗнчи ялта чӑваш чӗлхи урокӗ иртнӗ] — 10.02.2020 20:54 </ref>: {{Цитата|Иркутск облаҫӗнчи Зима районӗнчи Новолетники ялӗнчи вулавӑшра «Чӑваш чӗлхин» чӗрӗ урокӗ иртнӗ. Ӑна Иркутск тӑрӑхӗнчи чӑвашсен «Юлташ» наципе культура автономийӗн пайташӗ, «Юхтӑр юрӑ» ҫемье ансамблӗн ертӳҫи Валентина Ягшимурадова тата Зинаида Ковалева вулавӑш ӗҫченӗ йӗркеленӗ. «Юлташ» автономин ертӳҫи Вероника Тимофеева пӗлтернӗ тӑрӑх, ачасене чӑваш алфавичӗпе паллаштарнӑ. Пӗчӗкскерсем чӑваш сӑмахӗсене калама хӑнӑхнӑ. Йӑлара тӗл пулакан япала ячӗсемпе паллашнӑ. Чӑваш тумтирӗн тӗрри-эрешӗ ҫинчен те каласа кӑтартнӑ вӗсене. Вероника Тимофеева шухӑшланӑ тӑрӑх, ачасене мӗн пӗчӗкрен чӑвашла вӗрентмесен чӗлхе ҫухалӗ. Чӗлхене ҫемьере ҫеҫ мар, шкулта та вӗрентмелле. Унта ачасем ҫырулӑха, грамматикӑна, професси тата ӗҫ калаҫӑвне хӑнӑхаҫҫӗ тесе шухӑшлать вӑл. Новолетники ялӗнче чӑвашла калаҫаҫҫӗ. Тӑван халӑхӑмӑр йӑли-йӗркине те унтисем манса ӗлкӗрмен иккен-ха. Анчах вырӑнти шкулта чӑваш чӗлхине вӗрентмеҫӗ. Ашшӗ-амӑшӗ тата тӳре-шара кӑмӑл тусан чӑвашла вӗрентес ӗҫе йӗркелеме автономи пулӑшма хатӗррине пӗлтернӗ Вероника Тимофеева. '''Масляногорск ялӗнче''' [[чӑваш чӗлхи]]не пилӗк ҫул ӗнтӗ факультатив йӗркипе вӗрентеҫҫӗ.}} [[Пĕрремĕш Успенски]] те чăваш ялĕ иккенне ак çак тĕлтен пĕлме пулать<ref>Гергесова, Лидия. [http://baik-info.ru/novoletniki-selo-gde-rastet-hmel-i-varitsya-nastoyashchee-chuvashskoe-pivo Новолетники: село, где растет хмель и варится настоящее чувашское пиво] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203184836/http://baik-info.ru/novoletniki-selo-gde-rastet-hmel-i-varitsya-nastoyashchee-chuvashskoe-pivo |date=2024-12-03 }} — «СМ Номер один» валли. Фото авторăн, СМ Номер один , № 16, апрелĕн 28-мĕшĕ, 2016</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Родные Валентины Ягшимурадовой приехали в Сибирь в 1927 году. Здесь им пришлось нелегко. Тяжелее всего, по словам женщины, было общение с русскими. Девочкой она разговаривала только на чувашском, однако папа, прекрасно понимая, в какой языковой среде придется теперь жить детям, запрещал ей говорить на нем и заставлял изучать русский. Семья жила в Первоуспенском, где все жители также были выходцами из Чувашии. В начальной школе и учителем был чуваш. Поэтому маленькая девочка в первые школьные годы чувствовала себя спокойно. Проблемы начались, когда она вместе с одноклассниками перебралась в Новолетники. Все учителя здесь были русскими, и детям пришлось перестраиваться. Они плохо понимали русскую речь, однако скрупулезно изучали ее.}} {{Цитата вĕçĕ}} == Тавралăх == ==Паллă çынсем, ытти харкамлăхсем== == Вуламалли == *Максимов, Леонид Сергеевич. Чуваши Восточной Сибири / Л. С. Максимов; [предисл. А. И. Васильева, А. И. Иванова]. - [Иркутск, 2006] (Тип. "На Чехова"). - 234 с., [16] л. фот., цв. фот. : портр., фот., ил., табл. *"Юлташ" из далекого Иркутска : [об издании чуваш. газ.] // Совет. Чувашия. - 2004. - 7 авг. - С. 1. *Максимов, Л. [http://nasledie.nbchr.ru/upload/pdf/irkutsk.pdf Чувашская диаспора Приангарья] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216211615/http://nasledie.nbchr.ru/upload/pdf/irkutsk.pdf |date=2020-02-16 }} // Максимов, Л. Чуваши Восточной Сибири / Л. Макимов. – Иркутск, 2006. – С. 10. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [http://nasledie.nbchr.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/sibfo/jultash-irkutsk/ Национально-культурная автономия чувашей «Юлташ» Иркутской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201209003356/http://nasledie.nbchr.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/sibfo/jultash-irkutsk/ |date=2020-12-09 }} {{Irkutsk-obl-geo-stub}} {{Зима районĕ}} [[Категори:Зима районĕ]] [[Категори:Иркутск облаçĕнчи чăваш ялĕсем]] eflvjpyzxdkavt45zntn3l5nuj5m3ib 0 81149 879060 851894 2026-11-06T16:33:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879060 wikitext text/x-wiki '''Красноярск крайĕнчи чăваш ялĕсем''' — хальхи Красоярск крайĕн территорийĕнче вырнаçнă ялсем. Малтан палăртнисем. Интернетран<ref>[http://my.krskstate.ru/docs/ethnoses/chuvashi/ Чуваши] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918115724/http://my.krskstate.ru/docs/ethnoses/chuvashi/ |date=2020-09-18 }} — Энциклопедия Красноярского края. Дата последнего изменения: 06.02.2015</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|В крае есть населенные пункты компактного проживания чувашей, где сохранились традиции, культура, самобытность чувашского народа: село Покровка, поселок Восток, деревня Малкас Абанского района; деревня Александровка Бирилюсского района; село Покровка, село Козьмо-Демьяновка Большемуртинского района; село Александровка, деревня Казанка, деревня Чистополка, деревня Средняя Шилка Казачинского района; деревня Канаш, деревня Московка Назаровского района.}} {{Цитата вĕçĕ}} Тепĕр тĕлте<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/sibfo/ Расселение чувашей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190624112318/http://nasledie.nbchr.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/sibfo/ |date=2019-06-24 }}</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|В целом насчитывается 31 сельский населенный пункт, в котором чуваши составляют от 20 до 75 % из всего числа жителей. Среди них: д. Казанка (282 чуваша) и с. Александровка (108 чувашей) в Казачинском районе, п. Восток (125 чувашей) и д. Малкас (94 чуваша) Абанском районе, с. Козьмодемьяновка (59 чувашей) в Большемуртинском районе, д. Московка (121 чуваш) в Назаровском районе.}} {{Цитата вĕçĕ}} Районсем тăрăх: * [[Абан районĕ]]: [[Малкас]] (75%), [[Восток]] (57%), [[Покровка (Абан районĕ)|Покровка]] (40%) * [[Балахта районĕ]]: [[Кызыкчуль]] (33%), [[Малая-Тумна]] (26%) * [[Бирилюсса районĕ]]: [[Александровка (Бирилюсса районĕ)|Александровка]] (47%) * [[Большая-Мурта районĕ]]: [[Козьмодемьяновка]] (61%), [[Покровка (Большая-Мурта районĕ)|Покровка]] (20 процентран ытла мар) * [[Большой-Улуй районĕ]]: [[Беловка]] (46%) * [[Емельяново районĕ]]: [[Булановка]] (30%) * [[Илански районĕ]]: [[Лобачевка]] (39%) * [[Ирбейски районĕ]]: [[Пăва (Ирбейски районĕ)|Пăва]] * [[Казачински районĕ]]: [[Казанка (Казачински районĕ)|Казанка]] (83%), [[Александровка (Казачински районĕ)|Александровка]] (39%), [[Чистополка]] (28%), [[Средняя-Шилка]] (никам та пурăнман), [[Чумница]] (з9%), [[Березняки]] (39%) * [[Козулька районĕ]]: [[Тайга (ял)|Тайга]] (31%) * [[Назарово районĕ]]: [[Московка]] (35%), [[Канаш (Назарово районĕ)|Канаш]] (52%), [[Малиновка (Назарово районĕ)|Малиновка]] (33%) Процентсем чăвашсен шайне кăтартаççĕ (2002-мĕш çул тĕлне), вĕсене Интернетри ятарлă базăран илнĕ<ref name="Б">[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml База данных "Этно-языковой состав населённых пунктов России".]</ref>. == Вуламалли == *Владимиров, Е. Тăрăшулăх иксĕлми. Çĕпĕр çывăхланать : [Чăваш Республикин правительствин членĕсем, пысăк предприятисен представителĕсем Красноярск чăвашăсем патĕнче хăнара пулни çинчен] / Е.Владимирова // Чăваш тĕнчи. - 2003. - Юпа (N1). *Голыева, Л. Çĕнĕ килĕшу çуралчĕ : [Красноярск крайĕнчи Большемуртински районĕпе Чăваш енри Комсомольски районĕ тăванлашса пĕр-пĕрне пулăшса тăрасси пирки килĕшÿ туни çинчен] / Л.Голыева // Каçал ен (Комсомольски р-нĕ). - 2003. - 21 çĕртме. *Сарри, М."Ирĕксĕрех каяс пулать Çĕпĕре..." : [Красноярск хулинче пурăнакан Алевтина Арсентьевна Силантьевăпа Николай Владимирович Владимиров чăвашсем çинчен] / Сарри Мишши // Хыпар. - 1999.- 1 авăн. - (Чăваш тĕнчи ; N 5). *Смирнова, Н. "Хыпар" хăнисем - Красноярск чăвашĕсем / Н.Смирнова // Хыпар. - 2002. - 21 чÿк. *Тăрăшулăх иксĕлми : [Красноярск крайĕнче пурăнакан чăвашсем çинчен] / К.Петров çырса илнĕ // Хыпар. - 2003. - 14 юпа. *Храмов, Г. И. Чуваши на берегах Енисея : [беседа с президентом Краснояр. регион. Чуваш. нац.-культур. автономии Геннадием Ивановичем Храмовым] / Г. И. Храмов ; [беседовал] В. Кожевников // Республика. - 2005. - 19 янв. (№ 2). - С. 2. *Первый заслуженные работник физической культуры России в Красноярском крае : [о Михеевой (Кармалитовой) Розе Николаевне - представителе чуваш. диаспоры в Красноярском крае, засл. работнике физ. культуры России, уроженке Вурнар. р-на с.Малды-Кассы Чуваш. Респ.] // Спортив. Чувашия. - 2002. - 29 окт.-4 нояб.(N 44). *Разманова, В.Е. В Сибири чувашей знают : [беседа с вице-президентом нац. автономии чуваш. диаспоры Краснояр. края Валентиной Емельяновной Размановой] / В.Е.Разманова ; записала Г.Матвеева // Совет. Чувашия. - 2003. - 13 сент. - С.2. - Карта компактного проживания чуваш в Красноярском крае. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20200218201246/http://nasledie.nbchr.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/sibfo/chnka-krasnoyarsk/ Красноярская региональная чувашская национально-культурная автономия] * [http://nasledie.nbchr.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/sibfo/ Расселение чувашей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190624112318/http://nasledie.nbchr.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/sibfo/ |date=2019-06-24 }} * [http://nasledie.nbchr.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/sibfo/kemerovo-literature/ Чуваши в Кемеровской области : Список литературы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200204035943/http://nasledie.nbchr.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/sibfo/kemerovo-literature/ |date=2020-02-04 }} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Чăвашсем}} [[Категори:Чăвашсем]] [[Категори:Красноярск крайĕнчи чăваш ялĕсем]] 0hcs9cxet5dl3xh6kt94ukjmv5p56oi 0 81577 879025 846313 2026-11-06T13:57:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879025 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Кашкаров}} {{Ăсчах |Ят = Павел Константинович Кашкаров |Ӳкерчĕк = |Анлăшĕ = 230 |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă вăхăт = [[1947]], [[çĕртме, 5]] |Çуралнă вырăн = [[Мускав]], [[РСФСР]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Ăсчах степенĕ = (1979) |Ăслăх сфери = [[физика]] |Ĕç вырăнĕ = МПУ, Физфак |Ăсчах степенĕ = физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ |Ăсчах хисепĕ = профессор |Альма-матер = МПУ, Физфак |Ăслăх ертӳçи = |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = |Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background: transparent" [[МПУ тава тивĕçлĕ профессорĕ]] {{!}}} |Алпусни = |Алпусни анлăшĕ = |Викивулавăш = }} '''Павел Константинович Кашкаров''' (5.06.1947,[[Мускав]], [[РСФСР]]) — совет тата раççей физикĕ. Физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ, МПУ тава тивĕçлĕ профессорĕ. == Биографи == 1947 çулхи çĕртмен 5-мĕшĕнче Мускавра çуралнă. 1965-1971 çулсенче Мускав университечĕн физика факультетĕнче вĕреннĕ. 1975 çулта физика-математика ăслăхĕсен кандидачĕ диссертацине хӳтĕленĕ. 1980-1981 çулсенче Массачусетри Технологи Институтĕнче (Кэмбридж , Массачусетс, АПШ) стажировкăра пулнă. 1990 çулта физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ диссертацине хӳтĕленĕ. 329 ăслăх ĕçне совет тата тĕнчери журналĕсенче пичетленĕ. Хирш индексĕ — 23. 20 ăслăх кандидатне хатĕрленĕ. == Чыслани == * РФ ăслăхпа техника облаçĕнчи патшалăх премийĕ (2002), * Мускав университечĕн тава тивĕçлĕ профессорĕ (2004), * РФ Праительствин çутĕç премийĕ (2012). == Çав. пекех== * [[Николаев Владимир Иванович]], МПУ тава тивĕçлĕ профессорĕ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://fnbic.kiae.ru/kash.html ФНБИК 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191023150134/http://fnbic.kiae.ru/kash.html |date=2019-10-23 }} * [https://web.archive.org/web/20240801154555/http://vega.phys.msu.ru/wavebook/21_pol2.pdf МПУ физика факуультечĕ] {{physicist-stub}} [[Категори:Раççей физикĕсем]] [[Категори:Физиксем, алфавитпа]] [[Категори:XX ĕмĕрти физиксем]] [[Категори:XXI ĕмĕрти физиксем]] [[Категори:МПУ тава тивĕçлĕ профессорĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:МПУ-ра вĕренсе тухнисем]] [[Категори:МПУ вĕрентӳçисем]] [[Категори:Раççей университечĕсен вĕрентӳçисем]] csdud2r2au0kqt2u0l8x5f4gme3idc3 0 81795 879176 865084 2026-11-07T01:54:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879176 wikitext text/x-wiki {{ан пăтраштар|Пĕлӳ|пĕлӳпе}} '''Пĕлӳ пухни''', '''когни́ци''' — [[пулăм (философи)|пулăмсемпе]] [[объектлă тĕнче]]н саккун-виçелĕхĕсем пирки [[пĕлӳ]] илмешкĕн кирлĕ [[процесс]]ен, процедурăсен тата [[меслет]]сен пĕтĕмĕшлĕхĕ. Пĕлӳ пухни — [[Эпистемологи|гносеологире]] тĕп предмет. Пĕлӳ пухнин, унăн формисемпе принципĕсен тĕпне палăртса, пĕлӳ пухас теорийĕ пĕлӳ епле çурални тата вăл чăннилĕхпе тытăçни ыйтăва хуравласшăн тăрăшать. Пĕлӳ пухнине [[философи]]ре çеç мар, ытти ятарлă ăслăхсемпе ăслăх дисциплинисенче — [[когници психологийĕ]], [[ăслăх меслетлĕхĕ]], [[ăслăх историйĕ]], [[ăслăха пĕлни]], [[ăслăх социологийĕ]] — тĕпчеççĕ. Çапах та çак ăслăхсен чылайрахăшĕ пĕлӳ пухнине уйрăм аспектсене сăнаса çеç тĕпчет. Анлăн илсен, пĕлӳ пухнине философире кăна питĕ уйрăммăн тĕпчеççĕ<ref>{{кĕнеке|автор=Авт. колл.: Фролов И. Т. и др.|пай=Глава VI. "Познание"|пуçелĕк=Введение в философию: Учеб. пособие для вузов|каçă=https://mipt.ru/education/chair/philosophy/textbooks/frolovintro/part2_6.php|кăларăм=3|вырăн=Мускав|издательство=Республика|çул=2013|страниц=623}}</ref>. == Пĕлӳ пухнин тĕллевĕ == == Çав. пекех == * [[Эпистемологи]] * [[Туйса илни]] * [[Хăвпĕлӳ пухни]] * [[Шухăшлани (психологи)]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * ''Кохановский В. П. и др.'' Основы философии науки. М.: Феникс, 2007. 608 с ISBN 978-5-222-11009-6 * {{ВТ-ЭСБЕ|Теория познания}} * {{Из БСЭ|пуçелĕк=Теория познания}} == Каçăсем == * [http://www.nuru.ru/philos/026.htm Познание (гносеология).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410164831/http://www.nuru.ru/philos/026.htm |date=2020-04-10 }} * ''Н. Гартман.'' [https://web.archive.org/web/20061110011228/http://www.elenakosilova.narod.ru/studia/hartmann.htm Познание в свете онтологии.] * ''Фролов И. Т.'' [https://web.archive.org/web/20241218070207/https://philosophy.mipt.ru/textbooks/frolovintro/part2_6.html Введение в философию. Часть 2. Глава VI. Познание.] {{Схоластика}} [[Категори:Пĕлӳ пухни]] [[Категори:Эпистемологи ăнлавĕсем]] ggidu2zbowpca6b4ex4s7uswxaigsn6 0 81955 879163 875834 2026-11-07T00:23:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879163 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Novgorod in Russian Empire (1914).svg|thumb|🟥 Новгород кĕпĕрни]] '''Новгоро́д кĕпĕрни''' — [[Раççей империйĕ|Раççей империн]], [[Раççей республики]]н тата [[Раççей Социализм Федерацин Совет Республики|РСФСР]] кĕпĕрни ([[1727]] — [[1927]]). Центрĕ — [[Новгород]] хула. Лаптăкĕпе (1859 – 1917) — 11-мĕш вырăнта Раççейĕн Европа пайĕнчи территорийĕ. == Истори == Кĕперне территорийĕ * [[862]]-па — [[Новгород çĕрĕ]], пĕрремĕш центрĕ — [[Рюрик Хулашĕ]]. * [[1136]] — [[1478]] çулсем — [[Новгород республики]] тапхăрĕ * [[1478]]-па — [[Аслă Мускав кнеçлĕхĕ]]нче. * [[1708]] çулта [[Ингерманланд кĕпĕрни]]нче ([[1710]]-па — [[Санкт-Петербург кĕпĕрни]]); [[1719]] çулта [[Новгород провинцийĕ]]. == Çав. пекех == * [[Новгород çĕрĕ]] * [[Новгород облаçĕ]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * [http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm ''С. А.ТАРХОВ'' '''Изменение административно-территориального деления России за последние 300 лет''' 1708—1914] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927062523/http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm |date=2011-09-27 }} * [http://russa.narod.ru/russa/002.htm ''С. Витушкин.'' Административно-территориальное деление (историческая справка)\\интернет-альманах «Соборная сторона»] * [https://web.archive.org/web/20070328223749/http://www.heraldicum.narod.ru/russia/subjects/novgorod.htm История герба] * '''[http://www.givc.ru/rnb/ Памятные книжки Новгородской губернии\\"ГИВЦ Федерального агентства по культуре и кинематографии":]''' # [https://web.archive.org/web/20070928214902/http://www.givc.ru/rnb/14/01.pdf на 1860 г] {{ref-pdf}} — <small>9,7 Мб</small> # [https://web.archive.org/web/20070928215028/http://www.givc.ru/rnb/14/02.pdf на 1867 г] {{ref-pdf}} — <small>9,1 Мб</small> # [https://web.archive.org/web/20070928215507/http://www.givc.ru/rnb/14/03.pdf на 1870 г] {{ref-pdf}} — <small>10,5 Мб</small> # [https://web.archive.org/web/20070928215151/http://www.givc.ru/rnb/14/04.pdf на 1881 г] {{ref-pdf}} — <small>22,7 Мб</small> # [https://web.archive.org/web/20070928215708/http://www.givc.ru/rnb/14/05.pdf на 1909 г] {{ref-pdf}} — <small>32,1 Мб</small> * [http://new.runivers.ru/maps/eiler/07 Карта Новгородского наместничества 1792г] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221206050618/https://new.runivers.ru/maps/eiler/07/ |date=2022-12-06 }} на сайте [[Руниверс]] * [http://www.runivers.ru/lib/detail.php?ID=60680 Челищев П. И. Путешествие по северу России в 1791 году] СПб.: 1886. * [https://web.archive.org/web/20130521144602/http://blacksearcher.ru/forum/viewtopic.php?t=74 Списки населенных мест Новгородской губернии 1909, JPG] * [http://book-olds.ru/BookLibrary/26001-Pam.-knizhki-Novgorodskoy-gub.html Библиотека Царское Село](, книги по истории Новгородской губернии - Памятные книжки, планы и карты, PDF) * [http://new.runivers.ru/maps/podratlas/37 Карта Новгородской губернии из «Атласа» А. А. Ильина 1876 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127121521/https://new.runivers.ru/maps/podratlas/37/ |date=2022-01-27 }} (просмотр на движке Google на сайте runivers.ru) * [http://www.memoirs.ru/rarhtml/1307Sivers.htm Сиверс Я. Е. Доклад графа Я. Е. Сиверса о состоянии Новгородской губернии. 1764 // Русский архив, 1892. — Кн. 3. — Вып. 10. — С. 169—198.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402123101/http://www.memoirs.ru/rarhtml/1307Sivers.htm |date=2015-04-02 }} * [https://web.archive.org/web/20220528174847/http://boxpis.ru/gk-g/v3_3vall_google.php?u=wig_novgorod&l=31.263828&b=58.527358&m=13&dl=00&db=00&nm=osm&nm2=ER3v&sw=2&em_ks=0&kml_n=1&kml_f=http://boxpis.ru/kml/t_u.kml&lang=ru Губерния на трехверстной военно-топографической карте Европейской России.] (автоматизированный просмотр с современными картами и космическими снимками) * [https://web.archive.org/web/20170528184926/http://hero1914.com/novgorodskaya-guberniya-v-gody-pervoj-mirovoj-vojny/ М. Ю. Хрусталев. Новгородская губерния в Первой мировой войне] == Литература == * Краснопевцев Е. М. Хроника Новгородской губернии (1727—1927). — Великий Новгород, 2007. {{Раççей империн администрациллĕ-территориллĕ пайланăвĕ}} [[Категори:Новгород кĕпĕрни|*]] [[Категори:РСФСР кĕпĕрнисем]] hzdxdsqg1yr8jcssw1ym3d4u813o426 0 82535 879071 877825 2026-11-06T17:26:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879071 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Кураев}} {{Ăсчах | Ят = Андрей Кураев | Ӳкерчĕк = Andrey Kuraev 05.jpg | Çуралнă вырăн = [[Мускав]], [[РСФСР]], [[СССР]] | Ăслăх сфери = [[тĕн философийĕ]], [[этика]], [[тĕне пĕлни]], православири [[турă сăмахĕ]] | Ĕç вырăнĕ = [[Мускаври хакал академийĕ]] (2004—2013),<br> [[Православи Сăваплă Тихăн гуманитари университечĕ]], <br>[[МПУ]] (2014-чен), <br>[[Иоанн Турă сăмахçи ячĕллĕ РПУ]] (1993—1996) | Ăслăх степенĕ = философи ăслăхĕсен кандидачĕ, <br>турă сăмахĕн кандидачĕ | Ăсчах хисепĕ = академик | Альма-матер = [[МПУ]], <br>[[Мускаври хакал академийĕ]], <br>Бухарест университечĕн православи турă сăмахĕн факультечĕ | Ăслăх ертӳçи = [[Гуревич Павел Семёнович|П. С. Гуревич]]<ref name="ras">[http://iph.ras.ru/page26833776.htm Научное руководство П. С. Гуревича] // Официальный сайт [[ИФ РАН]]</ref>,<br> [[Доброхотов, Александр Львович|А. Л. Доброхотов]]<br>[[Миронов, Владимир Васильевич|В. В. Миронов]]<ref name="taday">''Хорькова М.'' [http://www.taday.ru/text/376803.html Философия — бесполезная наука] // [[Татьянин день (интернет-издание)|Татьянин день]]. — 12.04.2010.</ref><ref>''Балабас Е.'' [http://www.mk.ru/social/2015/01/23/andrey-kuraev-ob-mgu-dvoyki-davalis-nelegko.html «Двойки» Андрею Кураеву давались нелегко] // [[Московский комсомолец]]. — № 26724. — 24.01.2015.</ref>,<br>[[Никонов, Кирилл Иванович|К. И. Никонов]]<br>[[Новиков Михаил Петрович|М. П. Новиков]], <br> [[Яблоков Игорь Николаевич|И. Н. Яблоков]]<ref>Титова О. [http://novayagazeta.ee/articles/18117/ Андрей Кураев: В России модель церкви в государстве довольно странная] // «[[Новая газета]] — Балтия» 26.12.2017</ref> | Паллă вĕренекенсем = [[Данилова Анна Александровна|А. А. Данилова]]<br>[[Фокин Алексей Русланович|А. Р. Фокин]] | Паллă = философ, богослов, общественный деятель, публицист, писатель | Чыславсемпе парнесем = {{(!}} {{!}}{{Сергий Радонежскин 3 степеньлĕ орденĕ}}{{!!}}{{Нестор-çулçыравçăн 3 степеньлĕ орденĕ}} {{!)}} | Сайт = [http://kuraev.ru Официаллă сайт]<br>[http://diak-kuraev.livejournal.com/ Страница в Живом Журнале] }} {{Listen | Файл_ячĕ = Andrej Kuraev voice.oga | Ячĕ = Андрей Кураев сассине çырнă | Ăнлантарни = 2013 çулта кăрлачра çырса хунă | float = }} == Кĕнекесем тата публикацисем == === Кĕнекесем === <div class="references-small"> * ''Кураев А. В.'' [http://old.rsl.ru/view.jsp?f=1016&t=3&v0=Кураев&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&cc=a1&i=6&v=card&ce=4 Философско-антропологическое истолкование православной концепции грехопадения]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: автореферат дис. … кандидата философ. наук: 02.29.04 / [[Институт философии РАН|Ин-т философии РАН]]. — М., 1994. — 22 с. * ''Кураев А. В.'' Взрослым о детской вере / Диакон Андрей Кураев. — 5. изд., доп. — Ростов н/Д: Троиц. слово; М.: Паломникъ, 2003. (Тип. АО Мол. гвардия). — 637, [2] с.: ил., портр.; 21 см. — (Школьное богословие). — ISBN 5-87468-194-9 (в пер.) * ''Кураев А. В.'' Византия против СССР. Война фантомных империй за церковь Украины. — М.: Проспект, 2020. — 960 с. — ISBN 978-5-392-31800-1. * ''Кураев А. В.'' Всё ли равно как верить?: Сб. ст. по сравнит. богословию / Диакон Андрей Кураев. — Клин: Изд-во Братства святителя Тихона, 1994. — 174,[1] с.; 20 см. — ISBN 5-86407-004-1 : Б. ц. * Второе пришествие апокрифов * Вызов экуменизма ** ''Кураев А. В.'' Вызов экуменизма / Диак. Андрей Кураев. — М.: Междунар. православ. фонд «Благовест», 1997. — 237,[2] с.; 20 см. — (Православная апологетика на пороге XXI века). — ISBN 5-7854-0022-7 : Б. ц. ** ''Кураев А. В.'' Вызов экуменизма / Диакон Андрей Кураев. — 2. изд., испр. и доп. — М.: Издат. Совет Рус. Православ. Церкви, 2003 (АООТ Твер. полигр. комб.). — 381, [1] с.; 22 см. ** ''Кураев А. В.'' Вызов экуменизма / Диакон Андрей Кураев. — [3-е изд., испр. и доп.]. — М.: Грифон, 2008. — 477, [2] с.; 22 см. — ISBN 978-5-98862-046-4 (В пер.) ** ''Kuraev A.'' Provocarile ecumenismului. Bucuresti, ed. Sofia, 2006. (перевод на [[румынский язык]]) * «Гарри Поттер» ** ''Кураев А. В.'' «Гарри Поттер» в церкви: между анафемой и улыбкой: Дать ли сказкам индульгенцию? Демонична ли нелюдь? На что намекает «Гарри Поттер»? Сатанистка Роулинг? Правда «Гарри Поттера» / Диак. Андрей Кураев. — СПб.: Нева, 2003. (ПФ Красный пролетарий). — 123, [1] c.; 20 см. — ISBN 5-7654-2901-7 (в обл.) ** ''Кураев А. В.'' «Гарри Поттер»: попытка не испугаться / Диакон Андрей Кураев. — М.: Андреевский флаг, 2004. (ГУП Смол. полигр. комб.). — 205, [2] с.; 20 см. — ISBN 5-9553-0035-X (в обл.) * Дары и анафемы ** ''Кураев А. В.'' Дары и анафемы: Что христианство принесло в мир: Размышления на пороге III тысячелетия / Диакон Андрей Кураев. — М.: Изд-во Моск. подворья Свято-Троиц. Сергиевой Лавры, 2001. — 443, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-7789-0108-9 ** ''Кураев А. В.'' Дары и анафемы. Что христианство принесло в мир / Диакон Андрей Кураев. — 2. изд., доп. — М.: Паломникъ, 2003. (М.: ПФ Красный пролетарий). — 542, [1] с.: ил.; 21 см. — ISBN 5-87468-215-5 (в пер.) ** ''Кураев А. В.'' Дары и анафема. Что христианство принесло в мир?: размышления на пороге III тысячелетия. / диакон Андрей Кураев. — М.: Эксмо; Яуза, 2004. (Тул. тип.). — 285, [2] с.; 20 см. — (Беседы с богословом). — ISBN 5-699-08748-6 (в обл.) ** ''Кураев А. В.'' Дары и анафема. Что христианство принесло в мир?: размышления на пороге III тысячелетия. — М.: Эксмо, 2005. (5 000). ** ''Кураев А. В.'' Дары и анафемы: что христианство принесло в мир?: размышления на пороге третьего тысячелетия / Диакон Андрей Кураев. — 5-е изд., испр. и доп. — М.: Никея; Арефа, 2009. — 319 с.; 23 см. — ISBN 978-5-91761-001-6 (в пер.) ** ''Кураев А. В.'' Дары и анафемы. Что христианство принесло в мир? — 5-е изд. — М.: Проспект, 2017. — <nowiki>ISBN 978-5-392-23543-8</nowiki>. ** ''Кураев А. В.'' Да ли сви путеви воде ка Богу? Огледи на Православльу у постхришчанском свету. — Цетинье: Светигора, 1997. (Пер. на [[сербский язык]]) ** ''Kuraev A.'' Daruri si anathemele. Bucuresti, 2004. (Пер. на [[румынский язык]]) * ''Кураев, А. В.'' Диспут с атеистом: [новая версия] — 2-е изд., доп. — М.: Изд-во Сретенского монастыря, 2007. — 236, [2] с.; 17 см. — (Серия «Кафедра»). — ISBN 978-5-7533-0159-8 * ''Кураев А. В.'' Диспут с кришнаитами. В соавт. со свящ. Олегом Стеняевым и Р. Гупта. — Витебск, 2005. * Если Бог есть любовь… ** ''Кураев А. В.'' Если Бог есть любовь… / Диакон Андрей Кураев. — М.: Изд-во Православ. Свято-Тихонов. богослов. ин-та; Рус. зерцало, 1997. — 122 с.; 21 см. — (Всё ли равно как верить?; Вып. 2) (Православное слово). — ISBN 5-7429-0054-6 : Б. ц. ** ''Кураев А. В.'' Если Бог есть любовь… / Диакон Андрей Кураев. — 2. изд., испр. и доп. — М.: Благовест, 1998. — 156, [2] с.: ил.; 20 см. — ISBN 5-7854-0056-1 ** ''Кураев А. В.'' Если Бог есть любовь… — Запорожье, 1999. ** ''Кураев А. В.'' Да ли сви путеви воде ка Богу? Огледи на Православльу у постхришчанском свету. — Цетинье, Светигора, 1997. (Перевод на [[сербский язык]]) * ''Кураев А. В.'' Женские вопросы к Церкви. — М.: [[Проспект (издательство)|Проспект]], 2017. — 304 с. ISBN 978-5-9988-0452-6 * ''Кураев А. В.'' Женщина в церкви: беседы с богословом / диакон Андрей Кураев. — М.: Эксмо; Яуза, 2004. (Тульская тип.). — 174, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-699-06980-1 (в обл.) * ''Кураев А. В.'' Искушение, которое приходит «справа» / диак. Андрей Кураев. — М.: Изд. Совет Русской Православной Церкви, 2005. — 93, [2] с.; 20 см. — ISBN 5-94625-104-X * Как делают антисемитом ** ''Кураев А. В.'' Как делают антисемитом. — М.: Одигитрия, 1998. ** ''Кураев А. В.'' Как делают антисемитом. — Минск: Православная инициатива, 2004. ** ''Kuraev A.'' Tajemnica Izraela // Fronda. Warszawa, 1999, № 17/18. (частичный перевод на [[польский язык]]) * ''Кураев А. В.'' Как относиться к исламу после Беслана? / Диакон Андрей Кураев. — М.: Мрежа, 2004. (ОАО Тип. Новости). — 127 с.; 20 см. — ISBN 5-9900367-1-X (в обл.) * Кино: перезагрузка богословием ** ''Кураев А. В.'' Кино: перезагрузка богословием / Диак. Андрей Кураев. — М.: Фома, 2004. — 77, [2] с.: ил., табл.; 17 см. ** ''Кураев А. В.'' Кино: перезагрузка богословия: беседы с богословом / Диакон Андрей Кураев. — М.: Яуза; Эксмо, 2005. (Тул. тип.). — 156, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-699-09534-9 (в обл.) * ''Кураев А. В.'' Когда Небо становится ближе. О чудесах и суевериях, о грехах и праздниках. М.: Издательский Совет Русской Православной Церкви, 2007 г. — 112 с. — ISBN 978-5-94625-218-8 * Кто послал Блаватскую? ** ''Кураев А. В.'' Кто послал Блаватскую? — Ростов-на-Дону: Феникс, 2000. ** ''Кураев А. В.'' Кто послал Блаватскую?: Теософия, Рерихи и православие / Диакон Андрей Кураев. — М.: Изд-во Моск. подворья Свято-Троиц. Сергиевой Лавры; Ростов н/Д: Троиц. слово, 2000. — 399 с.; 21 см. — (Христианство в «Эру Водолея»). — ISBN 5-7789-0052-1 (Полемика с Ксенией Мяло и другими рерихославными) * ''Кураев А. В.'' Культурология православия: готова ли школа к новому предмету / диакон Андрей Кураев. — М.: Грифон, 2007. — 269, [2] с.; 21 см. — ISBN 978-5-98862-040-2 (В пер.) * ''Кураев А. В., Макарова Н. А.'' Легенды и мифы древней Греции. Боги Олимпа. — М.: Проспект, 2017. — 32 с. — ISBN 978-5-392-24240-5. * Мастер и Маргарита: за Христа или против? ** ''Кураев А. В.'' «Мастер и Маргарита»: за Христа или против? / Диакон Андрей Кураев. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М.: Изд. Совет Рус. Православ. Церкви, 2005. — 176 с.; 20 см. — ISBN 5-94625-097-3 (в обл.) ** ''Кураев А. В.'' Мастер и Маргарита: За Христа или против? — 3-е изд., доп. и перераб. — М.: Проспект, 2016. — ISBN 978-5-392-21514-0. * ''Кураев А. В.'' Миссионерский кризис православия — М.: Никея, 2010. * Может ли православный быть эволюционистом? ** ''Кураев А. В.'' Может ли православный быть эволюционистом? // Той повеле, и создашася. Современные учёные о сотворении мира. — Клин: Фонд «Христианская жизнь», 1999. ** ''Кураев А. В.'' Может ли православный быть эволюционистом?. — Клин: Христианская жизнь, 2006. — 112 с. * ''Кураев А. В.'' На пороге унии. Станем ли мы монофизитами? — М., 1994. (в соавторстве с В. Лурье). * Наследие Христа. Что не вошло в Евангелия? ** ''Кураев А. В.'' Наследие Христа. Что не вошло в Евангелия? / Диак. Андрей Кураев. — М.: Фонд «Благовест», 1997. — 219,[2] с.; 20 см. — (Православная апологетика на пороге XXI века). — ISBN 5-7854-0025-1 : Б. ц. ** ''Kuraev A.'' Mostenirea lui Hristos. Ceea ce n-a intrat in Evanghelie. Bucuresti, ed. Sofia, 2009 (перевод на [[румынский язык]]) * ''Кураев А. В.'' Мои ошибки. — Красноярск, 2009. * Неамериканский миссионер ** ''Кураев А. В.'' Не-американский миссионер / диак. Андрей Кураев. — Саратов: Изд-во Сарат. епархии, 2005. (ОАО Тип. Новости). — 463, [1] с.; 22 см. — ISBN 5-98599-016-8 (в пер.) ** Неамериканский миссионер / Диакон Андрей Кураев. — Саратов: Изд-во Саратовской епархии, 2006. — 463 с.; 21 см. — ISBN 5-98599-028-1 * ''Кураев А. В.'' О вере и знании — М.: Аргус, 1995. * О нашем поражении ** ''Кураев А. В.'' О нашем поражении / Диак. Андрей Кураев. — М.: Моск. подворье Свято-Троицкой Сергиевой лавры, 1996. — 43 с.; 20 см. — ISBN 5-7789-0004-X (СПб.: Собор. разум [и др.], 1999. — 539, [1] с.; 22 см. — ISBN 5-87738-104-0) ** 2 изд. в сборнике: О последних судьбах нашего мира. Три взгляда из разных эпох. — М.: Отчий дом, 1998. ** 3 доп. издание — СПб.: Светлояр, 1999. ** 4 доп. издание — М.: Троицкое слово, Паломник, 2003. ** перевод на болгарский язык: За нашето поражение — София: Омофор, 2001. ** перевод на сербский язык: О нашем поразу // Искон. Православни илустровани часопис. — Сербия, Вранье, 1997, № 1-2 * ''Кураев А. В.'' Оккультизм в православии / Диакон Андрей Кураев. — М.: Благовест, 1998. — 380, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-7854-0053-7 * ''Кураев А. В.'' Основы православной культуры. Учебное пособие для 4-5 классов. — М.: Просвещение, 2010. * Основы православной культуры как лекарство от экстремизма: Очень личные размышления ** ''Кураев А. В.'' Основы православной культуры как лекарство от экстремизма: Очень личные размышления / Диак. Андрей Кураев. — М.: Издат. Совет Рус. Православ. Церкви, 2003. (ГУП ИПК Ульян. Дом печати). — 109, [2] с.; 20 см. — ISBN 5-94625-054-X (в обл.) ** ''Кураев А. В.'' Основы православной культуры как лекарство от экстремизма: Очень личные размышления — Киев: Свято-Макариевская церковь, 2004. * ''Кураев А. В.'' Основы религиозных культур и светской этики. Основы православной культуры. 4-5 классы: учебное пособие для общеобразовательных учреждений. — М.: Просвещение, 2010. — 95 с.: цв. ил.; 26 см. — ISBN 978-5-09-024063-5 * ''Кураев А. В.'' Основы православной культуры в школе: для чего и как? Пособие для родителей и учителей. — М.: Проспект, 2017. — <nowiki>ISBN 978-5-392-21565-2</nowiki>. * Ответы молодым ** ''Кураев А. В.'' Ответы молодым / Диак. Андрей Кураев. — Саратов: Изд-во Сарат. епархии; Изд-во Моск. Подворья Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2003. (ОАО Тип. Новости). — 286, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-7789-0178-X (в обл.) ** Ответы молодым / Диакон Андрей Кураев. — Саратов: Изд-во Сарат. епархии; М.: Изд-во Моск. подворья Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2004 (ОАО Тип. Новости). — 286, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-7789-0178-X (в обл.) ** Ответы молодым / Диакон Андрей Кураев. — Саратов: Изд-во Сарат. епархии; М.: Изд-во Моск. подворья Свято-Троиц. Сергиевой Лавры, 2005 (ОАО Тип. Новости). — 286, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-98599-011-7 (в обл.) ** Ответы молодым / диакон Андрей Кураев. — Саратов: Изд-во Саратовской епархия, 2008. — 286, [1] с.; 20 см. — ISBN 978-5-98599-060-7 ** ''Kuraev A.'' Raspunsuri catre tineri/ Alba Iulia. Reintregirea. 2007 (перевод на [[румынский язык]]) * ''Кураев А. В.'' Откуда у церкви деньги: В помощь приход. священникам и налоговым инспекторам / Диакон Андрей Кураев. — Краснодар: Троиц. Слово, 1999. — 15, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-7221-0262-8 * ''Кураев А. В.'' Перестройка в Церковь. Эскиз семинарского учебника миссиологии. Центр библейско-патрологических исследований при Отделе по делам молодёжи Русской Православной Церкви, 2009 г. — 512 с. — ISBN 978-5-85271-343-8 * Почему православные такие?.. ** ''Кураев А. В.'' Почему православные такие?.. / диакон Андрей Кураев. — М.: Изд-во Моск. подворья Свято-Троиц. Сергиевой лавры, 2006. — 527 с.; 22 см. — ISBN 5-7789-0208-5 (В пер.) ** ''Кураев А. В.'' Почему православные такие?.. / диакон Андрей Кураев. — М.: Изд-во Московского подворья Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2008. — 527 с.; 22 см. — ISBN 5-7789-0208-5 * ''Кураев А. В.'' Почему православные такие упёртые? — М.: Подворье ТСЛ, 2006. * ''Кураев А. В.'' Почему христиане не боятся порчи. — М.: Издательский совет РПЦ, 2008. * ''Кураев А. В.'' Правда и фантазии «Кода да Винчи». — М.: Издательство Московского Подворья Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2006. — 90 с. * ''Кураев А. В.'' [https://web.archive.org/web/20120524084029/http://lib.eparhia-saratov.ru/books/10k/kuraev/law/contents.html Православие и право: Церковь в свет. государстве] / Диакон Андрей Кураев. — М.: Сретен. монастырь, 1997. — 63,[1] с.; 21 см. * ''Кураев А. В.'' Православная философия и богословие: Теорет. курс авториз. излож. / Моск. экстер. гуманит. ун-т; Кураев А. В. — М.: Акад. изд-во МЭГУ, 1994. — 160 с.; 21 см. — (Книга авторизованного изложения). — ISBN 5-7136-0018-1 : Б. ц. * Протестантсене православи пирки ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. — М.: Подворье Троице-Сергиевой Лавры, 1997. ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. — Киев: Киево-Печерская лавра, 1998. ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. — Ноябрьск, 1998. ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. / Диакон Андрей Кураев. — М.: Изд-во Моск. Подворья Свято-Троиц. Сергиевой Лавры, 1999. — 267, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-7789-0063-5 ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. — Клин, 2000. ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. — Петропавловск, 2002. ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. — М.: Троицкое слово, Паломник, 2003. ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. — М.: Норма, 2005. ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о Православии; Наследие Христа / Диакон Андрей Кураев. — Изд. 9-е, перераб. и доп. — Клин: Христиан. жизнь, 2006. — 669, [2] с.; 21 см. — ISBN 5-93313-028-1 (В пер.) ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии; Наследие Христа / диакон Андрей Кураев. — Изд. 10-е, перераб. и доп. — Клин: Христианская жизнь, 2009. — 669, [2] с.; 22 см. — ISBN 978-5-93313-063-5 (в пер.) ** ''Кураев А. В.'' Към протестантите за Православието. — София: Омофор, 2001. (перевод на болгарский) * Кураев, А. В. Поднять Россию с колен!: записки православного миссионера. — М.: Алгоритм, 2014. — 207 с. (Как Путину обустроить Россию). ISBN 978-5-4438-0652-5 * ''Кураев А. В.'' Размышления православного прагматика о том, надо ли строить Храм Христа Спасителя. — М., 1995. * Раннее христианство и переселение душ ** ''Кураев А. В.'' Раннее христианство и переселение душ / Диакон Андрей Кураев; [Предисл. В. К. Шохина]. — М.: Гнозис, 1996. — XVIII,191 с.; 20 см. — ISBN 5-7333-0451-0 : Б. ц. ** ''Кураев А.'' В. Раннее христианство и переселение душ / Диак. Андрей Кураев. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: Сретен. монастырь, 1998. — 336 с.; 20 см ** ''Кураев А. В.'' Раннее христианство и переселение душ. Куда идёт душа / Диакон Андрей Кураев. — [Ростов н/Д]: Троиц. слово: Феникс, [2001]. — 573, [2] с.; 20 см. — ISBN 5-222-01603-X ** ''Кураев А. В.'' Раннее христианство и переселение душ. — М.: Троицкое слово; Паломник. 2001. * ''Кураев А. В.'' Рок и миссионерство: [беседы с богословом] / Диакон Андрей Кураев. — М.: ЭКСМО; Яуза, 2004. (Тул. тип.). — 382, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-699-07522-4 (в обл.) * ''Кураев А. В.'' Рок-проповеди / протодиакон Андрей Кураев. — М.: Никея, 2010. — 16 с.: ил.; 22 см. — ISBN 978-5-91761-014-6 * ''Кураев А. В.'' С кем борются иностранные миссионеры. Выдержки из бесед и листовок диакона Андрея Кураева. — СПб., 1994. * Сатанизм для интеллигенции ** ''Кураев А. В.'' Сатанизм для интеллигенции: [В 2 т.] / Диакон Андрей Кураев. — М.: Отчий дом, 1997. — 21 см.[Т.] 1: Религия без Бога. — М.: Моск. подворье Свято-Троиц. Сергиевой лавры; Отчий дом. — 527 с. — ISBN 5-7676-0082-1 : Б. ц. ** ''Кураев А. В.'' Сатанизм для интеллигенции: (О Рерихах и православии) / Диакон Андрей Кураев. — М.: Отчий дом, 1997. — 21 см.[Т.] 2: Христианство без оккультизма. — М.: Моск. подворье Свято-Троиц. Сергиевой лавры: Отчий дом. — 429,[1] с. — ISBN 5-7676-0083-X: Б. ц. ** ''Кураев А. В.'' Сатанизм для интеллигенции: (О Рерихах и Православии): в 2 т. / диак. Андрей Кураев. — М.: Изд-во Московского Подворья Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2006. — 21 см. 1: Религия без Бога. — 2006. — 527 с. — ISBN 5-7789-0209-3 ** Сатанизм для интеллигенции: (О Рерихах и Православии): в 2 т. / диак. Андрей Кураев. — М.: Изд-во Московского Подворья Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2006. — 21 см. 2: Христианство без оккультизма. — 2006. — 429, [1] с. ** ''Кураев А. В.'' Сатанизм для интеллигенции: (О Рерихах и Православии): в 2 т. / диак. Андрей Кураев. — М.: Изд-во Московского Подворья Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2006. — 21 см. * ''Кураев А. В.'' Сегодня ли дают печать Антихриста? Русская Православная Церковь об ИНН/ А. В. Кураев. — Ростов-на-Дону: Феникс; Троицкое слово, 2001. — 350 с. — Библиогр.: с. 331. — ISBN 5-222-01796-6 * Сегодня ли дают печать антихриста. Пятнадцать вопросов об ИНН ** ''Кураев А. В.'' Сегодня ли дают печать антихриста. Пятнадцать вопросов об ИНН. — М.: Паломник, Троицкое слово, 2001. ** ''Kuraev A.'' Pecetea lui antihrist, codurile de bare si semnele vremurilor. Bucuresti, 2005.(Пер. на [[румынский язык]]) * Соблазн неоязычества ** ''Кураев А. В.'' Соблазн неоязычества / Диакон Андрей Кураев. — М.: МНПП «Буква», 1995. — 127,[1] с.; 20 см. — ISBN 5-85770-196-1 : Б. ц. ** ''Кураев А. В.'' Соблазн неоязычества. — М.: Протестант, 1995. * ''Кураев А. В.'' Страшный суд и тайны Апокалипсиса / Диакон Андрей Кураев. — М.: Журн. «Фома», [1999?]. — 29 с.; 20 см. — (Библиотечка журнала «Фома»). * Традиция, Догмат, Обряд ** ''Кураев А. В.'' Традиция. Догмат. Обряд. Апологетические очерки. — М.; Клин, 1995. 2-е издание — Киев, 2003. ** ''Кураев А. В.'' Традиция. Догмат. Обряд. — София: Лик, 1996. (Пер. на [[болгарский язык]]) * ''Кураев А. В.'' Трудно быть русским / Диакон Андрей Кураев. Россия и новое язычество / Иеромонах Виталий (Уткин). — М.: Свято-Иоанно-Богослов. монастырь: Православ. братство св. апостола Иоанна Богослова, 2001. — 78, [1] с.; 21 см. — ISBN 5-89424-041-7 * Уроки сектоведения ** ''Кураев А. В.'' Уроки сектоведения: Как узнать секту: На прим. движения рериховцев / Диакон Андрей Кураев. — СПб.: Формика, 2002. — 447 с.; 20 см. — ISBN 5-7754-0039-9 ** ''Кураев А. В.'' Уроки сектоведения. т. 2. Путь к пустоте янв. 2006 ** ''Кураев А. В.'' Уроки сектоведения. т. 1. Как узнать секту (на примере рериховского движения) * ''Кураев А. В.'' Фантазии и правда «Кода да Винчи» — М.: Аст-Зебра, 2006. * ''Кураев А. В.'' Христианин в языческом мире, или О наплевательском отношении к порче / Диакон Андрей Кураев. — М.: Эксмо; Яуза, 2004. (Тул. тип.). — 286, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-699-08092-9 (в обл.) * Христианская философия и пантеизм ** ''Кураев А. В.'' Христианская философия и пантеизм. — М.: Подворье Троице-Сергиевой Лавры, 1997. ** ''Kuraev A.'' Pantheism and Monotheism // The Russian Idea. In search of a new identity. Ed. By Wendy Helleman. Bloomington, Indiana, 2004. (Частичный пер. на англ.:) * ''Кураев А. В.'' Христианство на пределе истории: О нашем поражении / Диакон Андрей Кураев. — 2. изд., доп. — [Ростов н/Д]: Троицкое слово; М.: Паломникъ, 2003. (Тип. АО Мол. гвардия). — 844, [3] с.: ил.; 21 см. — ISBN 5-87468-208-2 (в пер.) * Церковь в мире людей ** ''Кураев А. В.'' Церковь в мире людей — М.: Сретенский монастырь, 2005. ** ''Кураев А. В.'' Церковь в мире людей / Диакон Андрей Кураев. — М.: Изд. Срет. монастыря, 2006. (Типография «Новости»). — 542, [1] с.; 21 см. — ISBN 5-7533-0387-0 ** ''Кураев А. В.'' Церковь в мире людей / Диакон Андрей Кураев. — 4-е изд. — М.: Изд-во Сретенского монастыря, 2009. — 542, [1] с.; 21 см. — ISBN 978-5-7533-0270-0 * Церковь и молодёжь: неизбежен ли конфликт? ** ''Кураев А. В.'' Церковь и молодёжь: неизбежен ли конфликт? — СПб.: Формика, 2003. ** ''Кураев А. В.'' Церковь и молодёжь: неизбежен ли конфликт?: Вера и наука о чудесах и суевериях. Свет и тени современной культуры. Есть ли жизнь в церкви? Что касается рок-музыки… / Диакон Андрей Кураев. — СПб.: Рус. остров, 2004. (ФГУИПП Вятка). — 450, [1] с.; 21 см. — ISBN 5-902565-01-4 (в обл.) * Школьное богословие ** ''Кураев А. В.'' Школьное богословие / Диакон Андрей Кураев. — М.: Междунар. православ. фонд «Благовест»: Храм святых бессребреников Космы и Дамиана на Маросейке, 1997. — 308,[1] с.; 20 см. — ISBN 5-7854-0041-3 : Б. ц. ** ''Кураев А. В.'' Школьное богословие: [Сборник] / Диак. Андрей Кураев. — 2. изд., испр. и доп. — М.: Благовест, 1999. — 364, [2] с.; 20 см. — ISBN 5-7854-0061-8 ** ''Кураев А. В.'' Школьное богословие / Диакон Андрей Кураев. — 3. изд., испр. и доп. — СПб.: Собор. разум; Светлояр, 2000. — 369, [1] с.; 21 см. — ISBN 5-87738-104-2 ** Школьное богословие: кн. для учителей и родителей / диакон Андрей Кураев. — М.: Норма, 2005. (Тул. тип.). — 511 с.; 22 см. — ISBN 5-89123-900-0 (в пер.) * ''Бэггет, Дэвид.'' Философия Гарри Поттера: если бы Аристотель учился в Хогвартсе; [пер. с англ.] / Дэвид Бэггет, Шон Э. Клейн; [послесл. диак. А. Кураева]. — СПб.: Амфора, 2005. (ГИПК Лениздат). — 430, [1] с.; 21 см. — (Новая эврика). — ISBN 5-94278-892-8 (рус.) * ''Иустин (Попович).'' Православная церковь и экуменизм / Архим. Иустин Попович; Послесл. диак. А. Кураева. — М.: Изд-во Моск. подворья Свято-Троиц. Сергиевой лавры, 1997. — 244,[1] с.: ил.; 20 см. — ISBN 5-7789-0019-8 : Б. ц. </div> Книги протодиакона Андрея Кураева можно скачать [https://web.archive.org/web/20070126004356/http://kuraev.ru/index.php?option=com_remository&Itemid=54&func=select&id=1 на его официальном сайте]. === Статьясем === <div class="references-small"> ; Научные * ''Кураев А. В.'' Традиция. Церковь. Человек // Путь. Международный философский журнал. — 1992. — № 2. — С. 183—202. * ''Кураев А. В.'' Догмат и ересь в христианском предании // [[Вопросы философии]]. — 1994. — № 9. * ''Кураев А. В., [[Кураев, Вячеслав Иванович|Кураев В. И.]]'' [https://web.archive.org/web/20110809020643/http://www.philosophy.ru/iphras/library/ratiohist.html Религиозная вера и рациональность] // Исторические типы рациональности / Отв. ред. [[Лекторский, Владислав Александрович|В. А. Лекторский]]. — Т.1. — М.:[[ИФ РАН]], 1995. — 350 с. ISBN 5-201-01891-2 — С. 74-95. * ''Кураев А. В.'' О вере и знании — без антиномии // [[Вопросы философии]]. — 1992. — № 7 — С.45-63. * ''Кураев А. В.'' Пантеизм и монотеизм // [[Вопросы философии]]. — 1996. — № 6. — С. 36−53. * ''Кураев А. В.'' Библия // Человек. Философско-энциклопедический словарь / Под ред. [[Фролов, Иван Тимофеевич (философ)|И. Т. Фролова]]. — М.: «[[Наука (издательство)|Наука]]», 2000. — С. 48 . * ''Кураев А. В.'' Заповедь // Человек. Философско-энциклопедический словарь / Под ред. [[Фролов, Иван Тимофеевич (философ)|И. Т. Фролова]]. — М.: «[[Наука (издательство)|Наука]]», 2000. — С. 128—129 * ''Кураев А. В.'' Праздность // Человек. Философско-энциклопедический словарь / Под ред. [[Фролов, Иван Тимофеевич (философ)|И. Т. Фролова]]. — М.: «[[Наука (издательство)|Наука]]», 2000. — С. 267 ; журнал «[[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]» * ''Кураев Андрей, диак.'' «Нищие духом» // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1994. — № 1 * ''Кураев Андрей, диак.'' Размышления о первой главе книги Бытия // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1994. — № 3. * ''Кураев Андрей, диак.'' Размышления о первой главе Книги Бытия (окончание) // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1995. — № 4. * ''Кураев Андрей, диак.'' Заповеди Эдема // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1995. — № 5. * ''Кураев Андрей, диак.'' «И отделил Бог…» (Мотив разделения в Библии) // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1995. — № 6. * ''Кураев Андрей, диак.'' О нашем поражении // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1995. — № 7. * ''Кураев Андрей, диак.'' Таинство искупления // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1996. — № 8. * ''Кураев Андрей, диак.'' Мужчина и женщина в книге Бытия // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1996. — № 9.) * ''Кураев Андрей, диак.'' После «Херувимской» // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1996. — № 11. * ''Кураев Андрей, диак.'' Полемичность Шестоднева // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1997. — № 12. ; газета «[[Известия]]» * ''Кураев Андрей, диак.'' [http://www.izvestia.ru/articles/article26316/?print Как бороться с терроризмом без спецназа] // Известия,13 ноября 2002 г. * ''Кураев Андрей, диак.'' [https://web.archive.org/web/20090301054312/http://izvestia.ru/obshestvo/article3124663/ Незнакомый патриарх, или Чему нас учит история храма Христа Спасителя] // Известия, 26 января 2009 г. ;«[[Российская газета]]» * ''Кураев Андрей, диак.'' [http://www.rg.ru/printable/2006/03/24/kuraev.html Украинское деление — кому это нужно?]//«Российская газета»(Федеральный выпуск) N4026 от 24 марта 2006 г. ; Журнал «[[Коммерсантъ Власть]]» * ''Кураев Андрей, протодиак''. [http://kommersant.ru/doc/1688914 Мир Церкви — это мир людей] // Журнал «Коммерсантъ Власть», № 30 (934), 01.08.2011 ; журнал [[Профиль (журнал)|«Профиль»]] * ''Кураев Андрей, диак.'' [http://www.abkhaziya.org/server-articles/article-40e8f410059eaa6256a6ff88c9cb00dd.html Абхазский узел церковной политики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131022306/http://www.abkhaziya.org/server-articles/article-40e8f410059eaa6256a6ff88c9cb00dd.html |date=2020-01-31 }} // Профиль. —№ 47 15.12.2008. ;«Церковь и время» * ''Кураев Андрей, диак.'' Канонизация царской семьи: за и против // Церковь и время, № 7 (1998) * ''Кураев Андрей, диак.'' Традиции и перемены в социальной этике Православия // Церковь и время, № 25 (2003) * ''Кураев Андрей, диак.'' О пути не-монашеском // Церковь и время, № 28 (2004) ; журнал [[Эксперт (журнал)|«Эксперт»]] * ''Кураев Андрей, диак.'' [http://www.pravaya.ru/leftright/472/4621?print=1 Православие и дух капитализма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224171913/http://www.pravaya.ru/leftright/472/4621?print=1 |date=2019-12-24 }} // Эксперт,29 августа 2005 г. ; Прочие издания * ''Кураев Андрей, диакон.'' Закон Божий и «Хроники Нарнии» // [[Льюис, Клайв Стейплз|Льюис К. С.]] [https://web.archive.org/web/20130927103115/http://img1.liveinternet.ru/images/attach/c/0/3697/3697045_vse_hroniki_narnii_i_kucha_vsego.doc Хроники Нарнии. Письма детям. Статьи о Нарнии.] — М.: СП «Космополис», 1991. — 688 с. / Перевод [с англ.]: О. Б. Бухина, [[Г. А. Островская]], [[Трауберг, Наталья Леонидовна|Н. Л. Трауберг]], Т. А. Шапошникова, Е. Доброхотова-Майкова, Н. Будина. Предисловие: С. Л. Кошелев. Послесловие: диакон А. Кураев. * ''Кураев Андрей, диак.'' [http://www.patriarchia.ru/db/print/274965.html «Спор двух академий»] // [[Патриархия.ru]], 30 июля 2007 г. </div> === Лекцисем === * [http://www.pravmir.ru/pochemu-elfy-ne-stroili-xramy/ Почему эльфы не строили храмы?] — лекция, прочитанная 23 февраля 2012 года в рамках встречи православного молодёжного клуба «Донской» при [[Донской монастырь|Донском монастыре]] и [[МФЮА|Московском финансово-юридическом университете]]. === Интервью, комментарисем, ларса калаçнисем === <div class="references-small"> * [http://www.pravaya.ru/ludi/451/5762?print=1 «Я ещё слишком имперский человек…»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200118063458/http://www.pravaya.ru/ludi/451/5762?print=1 |date=2020-01-18 }} (интервью православному порталу Правая.ru) * [http://www.pravmir.ru/protodiakon-andrej-kuraev-sryv-kursa-svetskoj-etiki-mozhet-byt-zaranee-produmannoj-partituroj/print/ Срыв курса светской этики может быть заранее продуманной партитурой] (комментарий порталу [[Православие и мир]]) * ''Юлия Храмова.'' [http://kuzbass.aif.ru/issues/541/03_01?print Дьякон Андрей Кураев: «Мы даже не умеем молиться»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}//«Аргументы и факты в Кузбассе», выпуск 13 (541) от 29 марта 2007 г * ''Игорь Гребцов.'' [https://web.archive.org/web/20160304104218/http://www.rusrep.ru/2009/01/interview_kuraev/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304104218/https://web.archive.org/web/20160304104218/http://www.rusrep.ru/2009/01/interview_kuraev/ |date=2016-03-04 }} 7 вопросов Андрею Кураеву, диакону]//Русский репортёр. № 1-2 (80-81), 22 января 2009 * [http://www.aif.ru/onlineconf/320/1#questions Онлайн конференция Андрей Кураев о вере, церкви, миссионерстве]// Аргументы и Факты On-Line, 09.02.2009 г. ; «[[Российская газета]]» * ''Татьяна Владыкина.'' [http://www.rg.ru/printable/2004/05/13/Kuraev.html Заложники клипового мышления]//«Российская газета» (Федеральный выпуск) № 3474 от 13 мая 2004 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2004/07/23/alisa.html Рок-проповедь]//«Российская газета» (Неделя) № 3533 от 23 июля 2004 г. * [http://www.rg.ru/printable/2004/10/28/kuraev-propovednik.html Небо выше, чем кажется]//«Российская газета» (Черноземье) № 3615 от 28 октября 2004 г. * ''Татьяна Владыкина.'' [http://www.rg.ru/printable/2005/04/30/kuraev.html Как правильно отмечать Пасху]//«Российская газета» (Федеральный выпуск) № 3760 от 30 апреля 2005 г. * ''Константин Волков.'' [http://www.patriarchia.ru/db/print/60215.html Диакон Андрей Кураев: «Атеизм как таковой — это просто отрицание чужой святыни»]//«Итоги», 25 ноября 2005 г. * [http://www.rg.ru/printable/2005/12/21/otklik-anons.html Диакон Андрей Кураев признался, что от сериала «Мастер и Маргарита» он ожидал большего.] (Опубликовано на сайте «Российской Газеты» 21 декабря 2005 г.) * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2007/05/17/kuraev.html Плюс 300 приходов]//«Российская газета» (Федеральный выпуск) № 4365 от 17 мая 2007 г. * ''Александр Емельяненков, Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2007/08/07/cerkov-spor.html Код да истины]//«Российская газета» (Федеральный выпуск) № 4433 от 7 августа 2007 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/2007/11/20/kuraev.html Соблазненные концом света]//«Российская газета» (Центральный выпуск) № 4522 от 20 ноября 2007 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2008/02/04/grabovye.html Грабовые III века]//«Российская газета» (Центральный выпуск) № 4579 от 4 февраля 2008 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2008/05/19/ovrag.html В овраге нет жизни]//«Российская газета» (Центральный выпуск) № 4662 от 19 мая 2008 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2008/06/28/sobor.html Трудно быть епископом]//«Российская газета» (Федеральный выпуск) № 4695 от 28 июня 2008 г. * ''Александра Радова, Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2008/08/27/kuraev-konflikt.html Вера и война]//«Российская газета» (Федеральный выпуск) № 4737 от 27 августа 2008 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2009/12/29/kuraev.html Удочка, а не рыба]//«Российская газета» (Центральный выпуск) № 5076 от 29 декабря 2009 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2010/01/26/kuraev.html Кто-то там наверху любит меня]//«Российская газета» (Федеральный выпуск) № 5093 от 26 января 2010 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2010/02/04/patriarh.html Год Патриарха]//«Российская газета» (Неделя) № 5102 от 4 февраля 2010 г. * ''Борислав Козловский.'' [https://web.archive.org/web/20171008172243/http://www.rusrep.ru/2010/05/interview_kuraev {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171008172243/http://www.rusrep.ru/2010/05/interview_kuraev |date=2017-10-08 }} 7 вопросов Андрею Кураеву, протодиакону]//Русский репортёр. № 5 (133), 11 февраля 2010 ; газета «Молодой ленинец» * [https://web.archive.org/web/20140801224125/http://www.alivefaith.ru/news/2010/news.php?newsfile=2010%2F10-03-31-01 Андрей Кураев одобрил действия сектоборца из Пензы]//Молодой ленинец, 31 марта 2010 ; Эксперт * Программа «Угол зрения» с Александром Приваловым на «Эксперт-ТВ» — тема [https://web.archive.org/web/20100409083307/http://www.expert.ru/articles/2010/04/06/privalov_kyratv/ «Религия для школьников»] (6 апреля 2010 г.) [https://web.archive.org/web/20100609124719/http://tv.expert.ru/video/uzr_020410/ Видео] ;Русская линия * [http://rusk.ru/st.php?idar=172837 Андрей Кураев: На фига нам такой Нафигулла]//ПИА «Русская линия», 16.08.2007 * [http://www.ateismy.net/content/polemika/nikonovkuraev.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190917151438/http://www.ateismy.net/content/polemika/nikonovkuraev.html |date=2019-09-17 }} Интервью А. Кураева] [[Никонов, Александр Петрович|Александру Никонову]] ; В мире строительства (журнал) * ''В. В. Лихварь.'' [http://www.voms.ru/ml/t1931.html О церковной проповеди в современном мире] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235716/http://www.voms.ru/ml/t1931.html |date=2016-03-04 }} (интервью с о. Андреем Кураевым) // Всё о мире строительства, № 12/2010-01/2011 * ''Асмат Авидзба.'' [http://era-abkhazia.org/news/index.php?ELEMENT_ID=3502 Диакон Андрей Кураев: «Моя задача — помогать Абхазской церкви по мере сил»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2019 |bot=InternetArchiveBot }} // Официальный сайт Партии экономического развития Абхазии, 01.03.2011 ; газета «День за днём» * ''Николай Караев.'' [http://www.religare.ru/2_66231.html Андрей Кураев: «У Христа в руках мы видим меч»]//Газета «День за днём», 19.06.2009 г. ; «Наша газета» ([[Казахстан]]) * ''Станислав Киселёв.'' [http://www.ng.kz/modules/newspaper/article.php?numberid=262&storyid=16570 «Попы разные нужны, попы разные важны»] // газета «Время» — для «Нашей газета» № 41 (498) Четверг, 13 октября 2011 года; газета «Вечерний Северодвинск» * ''Ильдар Хабибуллин.'' [http://www.vdvsn.ru/papers/vs/2011/10/27/ Андрей Кураев: «Конец света настанет, когда „Дом-2“ станут показывать по „Культуре“»] // «Вечерний Северодвинск», от 27 октября 2011 г. ; Laowaicast [http://laowaicast.ru/2012/11/laowaicast-125 «Андрей Кураев в Китае»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925040921/https://laowaicast.ru/2012/11/laowaicast-125/ |date=2020-09-25 }} // подкаст «[[Лаовайкаст]]» № 125, 29 ноября 2012 года. ;Телеканал TV Молдова 1, Республика Молдова [https://www.youtube.com/watch?v=skv3qcfeRcU Передача «Лумина Адевэрулуй» (Свет Истины), автор православный журналист Юлиан Прока] O преподавании религии в школе. 2010 год </div> == Андрей Кураев пирки фильмсем == * [https://www.youtube.com/watch?v=35z8yrGPmlw «48 часов из жизни диакона Андрея Кураева»], 30 мин., студия «Свет», Тула, 2009. * Андрей Кураев. Прямая речь https://www.youtube.com/watch?v=0NY2eDno2Mo, фильм Виктора Тихомирова в рамках проекта ABC PROJECTS, СПб, 2016. Трейлер — [https://www.youtube.com/watch?v=l297bjrkgCY] * Andriej Kurajew. Mowa niezależna https://www.youtube.com/watch?v=AVqjbfOhVms == Çав. пекех == * [[Миссионерлĕх]] * [[Ислама критиклени]] == Асăрхавсем == {{комментарисем|group="lower-alpha"}} {{асăрхавсем|2}} == Литература == * {{кĕнеке |автор=[[Алексеев Пётр Васильевич|Алексеев П. В.]] |пуçелĕк=Философы России начала XXI столетия: Биографии, идеи, труды: энциклопедический словарь |каçă=http://lib.philos.msu.ru/sites/default/files/lib/Алексеев%20П.В.%20Философы%20России%20начала%20XXI%20столетия.pdf |вырăн=М. |издательство=[[РОССПЭН]] |çул=2009 |страницы=322—324|страниц=695|isbn=978-5-8243-1260-7 |тираж=1000|ref=Алексеев}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20090417213829/http://kuraev.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=7 Автобиография протодиакона Андрея Кураева] * [https://web.archive.org/web/20100301145342/http://www.kuraev.ru/ Миссионерский портал протодиакона Андрея Кураева] * {{ЖЖ|diak_kuraev|Андрей Кураев}} * [http://www.patriarchia.ru/db/text/60219.html Протодиакон Андрей Кураев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200627060940/http://www.patriarchia.ru/db/text/60219.html |date=2020-06-27 }} на сайте МП * [http://magazines.russ.ru/authors/k/akuraev/ Статьи А. Кураева в журнале «Новый Мир»] * [http://www.predanie.ru/video/kuraev/ Диакон Андрей Кураев — видеолекции]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20140101115740/http://www.religionenlibertad.com/articulo.asp?idarticulo=25737 «Camarada, ayúdeme: mi hijo, licenciado en Ateísmo Científico, quiere entrar en el seminario» (по-испански)] * [http://azbyka.ru/audio/category/propovedi-i-besedy/protodiakon-andrej-kuraev Беседы и проповеди диакона Андрея Кураева в формате mp3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140703194702/http://azbyka.ru/audio/category/propovedi-i-besedy/protodiakon-andrej-kuraev |date=2014-07-03 }} * [https://echo.msk.ru/guests/6365/ Андрей Кураев] на радио [[Эхо Москвы]] === Критика публикацисен каçисем === ==== Ытти православисен енчен критика ==== <div class="references-small"> * ''Священник [[Петр Андриевский]]'' ([[Белорусский экзархат]] [[Московский патриархат|МП]])[http://www.archiv.kiev1.org/page-439.html «Лукавый философ на ниве богословия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805170211/http://www.archiv.kiev1.org/page-439.html |date=2020-08-05 }}. Одесская Духовная Семинария, 1999 * ''Иеромонах Иоанн (Коган)'', ([[Синайская православная церковь|Синайская Архиепископия]]) [http://www.krotov.info/yakov/dnevnik/1994/hvi11_07.html «А судьи кто?»] * ''Протоиерей Георгий Городенцев'' ([[УПЦ МП]]) [http://lib.roerich-museum.ru/node/63 «Прав ли Кураев?»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914094103/http://lib.roerich-museum.ru/node/63 |date=2008-09-14 }} * ''Протоиерей Михаил Ходанов'' [http://www.ruskline.ru/analitika/2011/08/24/otkrytoe_obrawenie_k_protodiakonu_andreyu_kuraevu/ «Открытое обращение к протодиакону Андрею Кураеву»] * ''Архимандрит [[Тихон (Шевкунов)]]'' РПЦ [http://www.pravoslavie.ru/jurnal/29780.htm Великопостные мытарства] / Православие.ru, интернет-журнал [[Сретенский монастырь (Москва)|Сретенского монастыря]], 25/03/2009 * ''Архимандрит [[Рафаил (Карелин)]]'' [[Грузинская православная церковь]] Вызов новомодернизма * ''Игумен [[Иннокентий (Павлов)]]'' ([[Рафаил (Мотовилов)|ИПЦ (Р)]]) [http://www.krotov.info/lib_sec/16_p/pav/lov_inn.htm#2006 «Раскол церковного сознания»] * ''Священник Александр Шрамко'' ([[Белорусский экзархат]] [[Московский патриархат|МП]]) [http://priestal.livejournal.com/207809.html «Заблудившийся миссионер»]{{не АИ|18|04|2015}} * ''Л. В. Василенко'' [https://web.archive.org/web/20081021201043/http://tapirr.narod.ru/ekklesia/saints/men/vasilenko.htm#без «Посмертная травля отца Александра Меня»] (Вестник Русского Христианского Движения № 180) * ''В. П. Семенко.'' О Благодатном огне и богословском рационализме. [http://www.rusk.ru/st.php?idar=27561 Часть 1]; [http://www.rusk.ru/st.php?idar=27576 Часть 2] (Интернет-портал «Русская линия» (24-25.07.2008), журнал «Россия XXI», 2008, № 6) * [http://www.mamif.org/biblioteka/Nepravoslavnyj%20missioner.pdf Неправославный «миссионер» протодиакон Андрей Кураев. Сборник материалов, статей, заявлений и размышлений / Общество защитников православных монастырей. — Курск; Санкт-Петербург, 2011. — 157 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171118062608/http://www.mamif.org/biblioteka/Nepravoslavnyj%20missioner.pdf |date=2017-11-18 }} </div> ==== Урăх тĕн элчисем енчен критика ==== <div class="references-small"> * ''Загуменнов Б. И.'' (главный редактор фонда «Карма Еше Палдрон») [http://www.buddhismofrussia.ru/HTML/br9KuraevsDoomsday.php?title= «Страшный суд дьякона Кураева»]. Журнал «[[Буддизм в России (журнал)|Буддизм в России]]», № 28 * ''Песах (Евгений) Майбурд'' [https://web.archive.org/web/20090413001233/http://jig.ru/index4.php/2007/10/25/vtoroi-krestovyi-poxod-dyakona-kuraeva-2.html Второй Крестовый поход дьякона Кураева]. Международная еврейская газета * ''[[Загвоздкин, Владимир Константинович|Загвоздкин В. К.]]'' ([[Антропософия|антропософ]], преподаватель при Московском центре [[Вальдорфская педагогика|вальдорфской педагогики]])<!-- [http://www.rudolf-steiner.ru/50000130/1426.html В. К. Загвоздкин на сайте последователей Рудольфа Штейнера]--> [http://www.rudolf-steiner.ru/50000131/1427.html «О книге А. Кураева „Сатанизм для интеллигенции“»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191130030754/http://www.rudolf-steiner.ru/50000131/1427.html |date=2019-11-30 }} // [[Вопросы философии]]. — 1999. — № 2. — С.186 — 190 * ''[[Терентьев, Андрей Анатольевич|Терентьев А. А.]]'' [http://buddhismofrussia.ru/_journals/buddhism-of-russia-26.doc Диакон Андрей Кураев. «Шамбала зияющая». («Миссионерское обозрение». Противосектантское издание. Приложение к газете «Православная Москва». Выходит по благословению епископа Белгородского и Старооскольского Иоанна. Вып. 1-4.)] // [[Буддизм в России (журнал)|Буддизм в России]]. — № 26. — 1996. </div> ==== Публицистикăри критика ==== <div class="references-small"> * ''[[Свасьян, Карен Араевич|Свасьян К. А.]]'' [http://www.rudolf-steiner.ru/50000013/1411.html «Современный богослов» с большевистскими манерами] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191204054523/http://www.rudolf-steiner.ru/50000013/1411.html |date=2019-12-04 }} // [[Литературная газета]], 10 января 1996. * ''[[Переседов, Илья Геннадьевич|Переседов И. Г.]]'' [http://www.portal-credo.ru/site/print.php?act=news&id=53265 Убить Кураева в себе] // [[Портал-Credo.ru]], 04.04.2007 г. * ''[[Нежный, Александр Иосифович|Нежный А. И.]]'' С приветом от Клары. Дьякон Андрей Кураев как создатель антисемитских мифов. * ''[[Мельков, Андрей Сергеевич|Мельков А. С.]]'' [http://www.apn.ru/publications/article21196.htm Дальновидный ва-банк отца диакона] / [[Агентство политических новостей]], 12/26/2008. * ''Пандаев П.'' [http://lib.ru/URIKOVA/antikura.txt «Мракобесие для простаков» или как один диакон искал сатанизм в буддизме, теософии и Учении Живой Этики (критический анализ книги диакона А. Кураева «Сатанизм для интеллигенции»)] * ''Цыбульник С.'' [http://dombulgakova.ru/?page_id=3788 «Мастер и Маргарита»: Диакон и Диавол или занимательное богословие Кураева (критический анализ книги диакона А. Кураева «Мастер и Маргарита»: за Христа или против?)]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} </div> ==== Андрей Кураев тата политика ==== <div class="references-small"> * [http://www.krotov.info/spravki/persons/21person/kurayev.html Исповедь диакона Андрея о том, как его искушали бесы из КГБ] // [[Собеседник]], № 8, 1992. * ''Николай Владзимирский.'' [http://www.krotov.info/history/19/1890_10_2/1864_samoylenko.htm#8 Политинформатор в рясе] // «Флот Украіни», 28 октября 2008. * ''Андрей Борисенко.'' [https://web.archive.org/web/20200601004522/http://www.religare.ru/article1259.htm Во время выступления в Ярославле известный богослов диакон Андрей Кураев подверг резкой критике не только мировые религии и философии, но и президента России Владимира Путина и мэра Москвы Юрия Лужкова] // Портал «Религия и СМИ» * [http://www.rusk.ru/newsdata.php?idar=750196 Диакон Андрей Кураев выступит в Крыму] // Православное информационное агентство «Русская линия» * [http://www.portal-credo.ru/site/?act=news&id=69390&cf= Выступая в Литве, диакон Андрей Кураев раскритиковал монархистов и сравнил триипостасность Божества с разделением трёх ветвей власти при демократии] // Портал «Credo.ru», 20.03.2009. </div> === Критикăна хуравлани === * ''Кураев А. В.'' [http://www.e-reading.org.ua/chapter.php/108029/9/Kuraev_-_Kto_poslal_Blavatskuyu_.html К рецензии В. Загвоздкина на книгу: диакон Андрей Кураев. Сатанизм для интеллигенции. О Рерихах и православии] // [[Вопросы философии]]. — 1999. — № 2 * [https://web.archive.org/web/20101119030131/http://kuraev.ru/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=7&id=18&Itemid=40 Полемика отца Андрея Кураева с критиками.] В частности, ответы на книгу о. Рафаила Карелина, на статьи священника Петра Андриевского, «Русского Вестника» и других. * Статья «В чём обвиняют диакона Андрея Кураева» ([https://web.archive.org/web/20081205072509/http://www.litnasledie.ru/material/kuraev1.htm страница 1], [https://web.archive.org/web/20081205072536/http://www.litnasledie.ru/material/kuraev2.htm страница 2]) в газете «Православное книжное обозрение» Издательского совета Русской Православной Церкви. * Опровержения различных публикаций на [https://web.archive.org/web/20090630031712/http://kuraev.ru/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=32&Itemid=72 Миссионерском портале диакона Андрея Кураева]. == Видео == * {{Youtube|pdNrRqt9Zv4|Андрей Кураев: развратники, лицемеры и новый патриарх #ещенепознер|logo=1}} — интервью с [[Николай Солодников|Николаем Солодниковым]] * {{Youtube|E4GluTpko7c|Игра престолов вокруг Киева - протодиакон Андрей Кураев|logo=1}} — лекция от октября 2018 года * {{Youtube|dwQphSZnpVc|Андрей Кураев - Дилетантские чтения 17 10 2019|logo=1}} * {{Youtube|QOVaD4qe6rQ|Церковь и государство на примере московской автокефалии - протодиакон Андрей Кураев|logo=1}} — лекция от июля 2019 [[Категори:Раççей публицисчĕсем]] [[Категори:Православи миссионерĕсем]] [[Категори:РЛКÇП пайташĕсем]] [[Категори:Мускаври хакал семинаринче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Раççей философĕсем]] [[Категори:Раççейри турă сăмахçисем]] [[Категори:МПУ журналистика факультечĕн вĕрентӳçисем]] [[Категори:Вырăс православи чиркĕвĕн тиекĕнĕсем]] [[Категори:Православи турă сăмахçисем]] [[Категори:МПУ философи факультетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Преподаватели Российского православного университета святого Иоанна Богослова]] [[Категори:Мускаври хакал академин вĕрентӳçисем]] [[Категори:Андрей Кураев|*]] [[Категори:Энциклопедисен тата сăмахсарĕсен авторĕсем]] [[Категори:Бухарест университечĕн турă сăмахĕн факультетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:МПУ философи факультечĕн вĕрентӳçисем]] mq1m405kxzhq6swq485vnp45l2px602 0 83002 879131 835478 2026-11-06T22:07:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879131 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Метрополь}} '''«Метро́поль» [[альманах]]''' — [[ССРП цензури|цензурăламан]] авторсен ([[Высоцкий Владимир Семёнович|Владимир Высоцкий]], [[Ахмадулина Белла Ахатовна|Белла Ахмадулина]], [[Вознесенский Андрей Андреевич|Андрей Вознесенский]], [[Алешковский Юз|Юз Алешковский]], [[Рейн Евгений Борисович|Евгений Рейн]], [[Генрих Сапгир]], [[Юрий Карабчиевский]], [[Юрий Кублановский]] тата ур.) тексчĕсен, çаплах «[[застой]] тапхăрĕнче» официаллă пичетленмен авторсен тексчĕсен пухмачĕ. == Хутшăнакансем == === Авторсем === {{col-begin}} {{col-3}} * [[Аксёнов, Василий Павлович]] * [[Алешковский, Юз]] * [[Апдайк, Джон Хойер]] * [[Арканов, Аркадий Михайлович]] * [[Ахмадулина, Белла Ахатовна]] * [[Баткин, Леонид Михайлович]] * [[Битов, Андрей Георгиевич]] * [[Вахтин, Борис Борисович]] {{col-3}} * [[Вознесенский, Андрей Андреевич]] * [[Высоцкий, Владимир Семёнович]] * [[Горенштейн, Фридрих Наумович]] * [[Ерофеев, Виктор Владимирович]] * [[Искандер, Фазиль Абдулович]] * [[Карабчиевский, Юрий Аркадьевич]] * [[Кожевников, Пётр Валерьевич]] * [[Кублановский, Юрий Михайлович]] {{col-3}} * [[Липкин, Семён Израилевич]] * [[Лиснянская, Инна Львовна]] * [[Попов, Евгений Анатольевич]] * [[Ракитин, Василий Иванович]] * [[Рейн, Евгений Борисович]] * [[Розовский, Марк Григорьевич]] * [[Сапгир, Генрих Вениаминович]] * [[Тростников, Виктор Николаевич]] {{col-end}} === Капăрлатакансем === * [[Боровский Давид Львович]] * [[Мессерер Борис Асафович]] * [[Брусиловский Анатолий Рафаилович]] == Литература == * {{кĕнеке |автор=Бакин В. В. |пуçелĕк= Владимир Высоцкий без мифов и легенд|вырăн={{М.}} |издательство= [[Эксмо]]|çул=2010 |страниц=688 |isbn= 978-5-699-41173-3|тираж= |ref=Бакин }} * {{кĕнеке|автор=Новиков В.|пуçелĕк=Высоцкий||яваплă=7-е изд., доп|вырăн=М|издательство=[[Молодая гвардия (издательство)|Молодая гвардия]]|çул=2013|том=|страницы=|страниц=492|серия=Жизнь замечательных людей|isbn=978-5-235-03554-6|тираж=|ref=Новиков}} * {{кĕнеке |автор=Перевозчиков В. |пуçелĕк=Неизвестный Высоцкий |вырăн=М |издательство=[[Вагриус]] |çул=2005|страниц=303|isbn=5-9697-0014-2 |ref=Перевозчиков }} * {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Всё не так, ребята…: Владимир Высоцкий в воспоминаниях друзей и коллег |яваплă=сост. [[Кохановский Игорь Васильевич|Игорь Кохановский]] |вырăн={{М.}} |издательство= [[АСТ (издательство)|АСТ]]|çул=2017 |страниц=512 |isbn=978-5-17-098692-7 |тираж= |ref=Кохановский }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.museum.ru/C5368 Литературный альманах «Метрополь»]. * [https://web.archive.org/web/20200804075735/https://vtoraya-literatura.com/publ_811.html Литературный альманах «Метрополь», Ann Arbor: Ardis, 1979] {{Василий Аксёнов}} [[Категори:Альманахсем]] [[Категори:Вырăсла альманахсем]] [[Категори:Литература альманахĕсем]] [[Категори:Литература журналĕсем]] [[Категори:Самиздат журналĕсем]] [[Категори:Самиздат]] [[Категори:ССРП цензури]] [[Категори:Василий Аксёнов]] 7cl317ouz2fvxn24yp7lgscfb8rxajt 0 83723 879047 716249 2026-11-06T15:18:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879047 wikitext text/x-wiki '''Колмогоров аксиоматики''' — [[пулаяслăхсен теорийĕ|пулаяслахсен теорине]] математика мелĕсемпе çырса кăтартакан тата [[Колмогоров Андрей Николаевич|А. Н. Колмогоров]] сĕннĕ [[аксиома|аксиоматика]]. Вăл унашкал пĕртен-пĕр аксиоматика мар, анчах шăпах унпа чи анлăн усă кураççĕ. == Каçăсем == * {{cite book |first=Morris H. |last=DeGroot |authorlink=Morris H. DeGroot |title=Probability and Statistics |location=Reading |publisher=Addison-Wesley |year=1975 |pages=[https://archive.org/details/probabilitystati0000degr/page/12 12–16] |isbn=0-201-01503-X |url=https://archive.org/details/probabilitystati0000degr/page/12 }} * {{cite book |first=James R. |last=McCord |first2=Richard M. |last2=Moroney |year=1964 |title=Introduction to Probability Theory |chapter-url=https://archive.org/details/introductiontopr00mcco |chapter-url-access=registration |chapter=Axiomatic Probability |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/introductiontopr00mcco/page/13 13–28] }} *[https://web.archive.org/web/20130923121802/http://mws.cs.ru.nl/mwiki/prob_1.html#M2 Formal definition] of probability in the [[Mizar system]], and the [https://web.archive.org/web/20220330053834/http://mmlquery.mizar.org/cgi-bin/mmlquery/emacs_search?input=(symbol+Probability+%7C+notation+%7C+constructor+%7C+occur+%7C+th)+ordered+by+number+of+ref list of theorems] formally proved about it. [[Категори:Пулаяслăхсен теорийĕ]] [[Категори:Ăслав меслечĕ]] [[Категори:Ăслăх меслечĕ]] aq231m78ufjs774zljo7m5ucm132xmg 0 83781 879291 875882 2026-11-07T10:46:16Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879291 wikitext text/x-wiki [[File:Kohuke (Poznan).jpg|thumb|Kohuke (Poznan)]] '''Тăвара''' — тăпăрчăран, чăкăтран, — çавăн пекех ытти ингридиентсем те пулма пултараççĕ,— тунă апат-çимĕç. Вăл лавккара сутакан '''сырок''' текен япалана çывăх. Пĕчĕк чăмăрккасем евĕрлĕ. Енчен те çав чăмăрккасене ирĕлтернĕ [[сар çу]] çине ярса сивĕтсен, унашкал апат-çимĕçе вара '''тăвараллă çу''' теççĕ. == Каçăсем == * [http://hypar.ru/ru/node/23143 Мĕнпе апатланни мар, мĕн тăхăнни курăнать 24 Май, 2017] * [https://web.archive.org/web/20200308162505/https://www.healthyeating.org/Portals/0/Documents/Health%20Wellness/White%20Papers/whey_monograph.pdf Whey Protein: Waste Product of the Past is Nutritional Powerhouse of the Future] * [http://protect.gost.ru/document.aspx?control=7&id=180413 ГОСТ 31661-2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200727044440/http://protect.gost.ru/document.aspx?control=7&id=180413 |date=2020-07-27 }}. Простокваша мечниковская. Технические условия {{Апат-çимĕç}} [[Категори:Чăваш апат-çимĕçĕ]] [[Категори:Йӳçĕхнĕ сĕт ĕçмисем]] [[Категори:Йӳçĕхнĕ сĕт ĕçми-çимисем]] [[Категори:Чăваш кухни]] d5la4wswdh1st7pj1y3klx1kjemlxtu 0 83790 879189 876077 2026-11-07T03:09:18Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879189 wikitext text/x-wiki [[File:Flatbread.JPG|thumb|Пашалу]] '''Пашалу''' — чустаран пĕçернĕ апат-çимĕç. Çаврака тата лаптак пулать. == Вуламалли == *Лепёшки // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1958. — Т. V. — Стб. 19—21 — 588 с. *Похлёбкин В.В. Лепёшка // Кулинарный словарь. — М.: Э, 2015. — С. 185. — 456 с. == Каçăсем == * [http://www.langet.ru/html/z/zakvaska.html Кулинарный словарь] * [http://hypar.ru/ru/node/23143 Мĕнпе апатланни мар, мĕн тăхăнни курăнать 24 Май, 2017] * [https://web.archive.org/web/20200308162505/https://www.healthyeating.org/Portals/0/Documents/Health%20Wellness/White%20Papers/whey_monograph.pdf Whey Protein: Waste Product of the Past is Nutritional Powerhouse of the Future] * [http://protect.gost.ru/document.aspx?control=7&id=180413 ГОСТ 31661-2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200727044440/http://protect.gost.ru/document.aspx?control=7&id=180413 |date=2020-07-27 }}. Простокваша мечниковская. Технические условия == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Апат-çимĕç}} [[Категори:Чăваш апат-çимĕçĕ]] [[Категори:Йӳçĕхнĕ сĕт ĕçмисем]] [[Категори:Йӳçĕхнĕ сĕт ĕçми-çимисем]] [[Категори:Чăваш кухни]] lvaqvu97maxgh6qwceulelyczqxq2s9 0 84342 879039 789413 2026-11-06T14:45:25Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879039 wikitext text/x-wiki [[File:Sailingboat-lightning-num.svg|thumb|Sailingboat-lightning-num]] {{Пĕлтерĕшсем|Киль (пĕлтерĕшсем)}} :''Ку сăмаха '''[[Кил]]''' тенипе пăтраштармалла мар'' '''Киль''' — карапăн пайĕ {{Cleanup}} '''Киль''' ({{lang-de|Kiel}}) — Германири хула. == Географи == ==Паллӑ ҫынӗсем == * [[Теодор Шторм]] — нимĕçсен паллă çыравçи, сăвăçĕ вӗреннӗ. == Вуламалли == * == Каҫӑсем == * [https://web.archive.org/web/20190607003118/http://www.ruki24.de/ Сайт «Русский Киль»] * [http://www.kielmonitor.de Webcams] * {{cite web |title = Официальный сайт |url = http://www.kiel.de/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20081108030242/http://www.kiel.de/ |archivedate = 2008-11-08 |deadlink = yes }} * {{cite web |title = EastTalk.de — Информационный портал на русском и немецком (+ истории городов) |url = http://easttalk.de/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20081216132833/http://easttalk.de/ |archivedate = 2008-12-16 |deadlink = yes }} * {{cite web |title = Русские в Киле |url = http://www.kiel.su/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100712064037/http://www.kiel.su/ |archivedate = 2010-07-12 |deadlink = yes }}. [[Категори:Киль|*]] [[Категори:Шлезвиг-Гольштейн хулисем]] [[Категори:Германи порчĕсем]] [[Категори:Вăрçă порчĕсем]] [[Категори:Балти тинĕсĕн порчĕсем]] [[Категори:Германири университет хулисем]] [[Категори:Германири çĕрсен тĕп хулисем]] e0hdh810kpxh7ezfirngyu7fx2lrhe6 0 84445 879256 845238 2026-11-07T08:39:42Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879256 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Сен-Дени (Реюньон) |settlement_type = хула |image_skyline = SaintDenisReunion001.jpg |image_blank_emblem = Blason St-Denis Réunion DOM.svg |subdivision_name = |coordinates_region = |website = }} '''Сен-Дени (Реюньон)''' ({{lang-fr|Saint-Denis}}) — Францин [[Францин тинĕс енчи çум пĕрлешĕвĕ|тинӗс леш енчи]] Реюньон [[Франци департаменчĕсем|департаменчӗн]] административлӑ тӗп хули, Францин тулашӗнчи ҫӗрӗсенчен чи пысӑк пурӑнан вырӑнӗ. 2005 ҫулта Сен-Денире 133,7 пин ҫын пурӑннӑ; 2010 ҫулти халӑх шучӗ — 137 165 ҫын. Инди океанӗнчи Реюньон утравӗ ҫинче вырнаҫнӑ. ==Паллӑ ҫынӗсем == * == Тӑванлӑ хуласем == * == Вуламалли == * == Каҫӑсем == * [http://www.saintdenis.re Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312230850/http://www.saintdenis.re/ |date=2017-03-12 }}{{ref-fr}} * [https://web.archive.org/web/20130527124303/http://nord.reunion.fr/ Сайт турбюро Сен-Дени]{{ref-fr}} [[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]] [[Категори:Хула]] [[Категори:Франци хулисем]] dtr9j9nxfrff9lek571bqcye7pemucf 0 86008 879292 873614 2026-11-07T10:50:37Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879292 wikitext text/x-wiki {{пĕлтерĕшсем|Тăн (пĕлтерĕшсем)}} '''Тăн''' — тулаш тĕнчере тата организм кĕлеткинче пулнисене [[Субъекцилĕх|субъекцилле]] туйса илекен организмăн [[психика]] пурнăçĕн тăрăмĕ, çаплах çак пулнисене евитлени тата çакнашкал пулнисем çине реакцилени<ref>{{Источник/НФЭ|Сознание|[[Лекторский Владислав Александрович|Лекторский В. А.]]}}</ref>. Ăс-тăна тата анлăрах е тарăнрах ăнланма пулать<ref>[http://plato.stanford.edu/entries/consciousness/ Consciousness] // Stanford Encyclopedia of Philosophy</ref>. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * ''Васильев В. В.'' Трудная проблема сознания. — М.: Прогресс-Традиция, 2009. — 272 с. — ISBN 5-89826-316-0. * ''Прист С.'' Теории сознания / пер. с англ. А. Ф. Грязнова. — М. : Идея-Пресс: Дом интеллектуал. кн., 2000. — 287 с. * ''Андреева Л.'' Экстатические обряды в практиках некоторых российских конфессий или изменённые формы сознания // Общественные науки и современность. — 2005. — № 3. * {{кĕнеке|автор=Дели М. М.|каçă пайĕ = http://anthropology.ru/ru/texts/deli/sergeev_20.html|пай = Онтология сознания: историко-философский аспект|пуçелĕк=Homo philosophans. Сборник к 60-летию профессора К. А. Сергеева|сери=«Мыслители», выпуск 12|вырăн=СПб.|издательство=Санкт-Петербургское философское общество|çул=2002|страницы=312—315}} * ''Ильясов Ф. Н.'' [http://www.iliassov.info/article/kommunik_soznan.htm Коммуникативный подход к идентификации сознания] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125230402/http://www.iliassov.info/article/kommunik_soznan.htm |date=2021-01-25 }} // Вестник Академии Наук СССР. — 1991. — № 2. — С. 62-67. * ''[http://www.humanities.edu.ru/db/msg/8904 Книгин А. Н.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Ноябрь 2018 |bot=InternetArchiveBot }}'' [http://tvfi.narod.ru/knigin/index.htm Философские проблемы сознания] — Томск: Изд-во Томского ун-та, 1999. — 338 с. * ''[[Леонтьев, Алексей Николаевич|Леонтьев А. Н.]]'' [http://www.psy.msu.ru/people/leontiev/dsl/index.html Деятельность. Сознание. Личность.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161222090140/http://www.psy.msu.ru/people/leontiev/dsl/index.html |date=2016-12-22 }} — М., 1975. * ''Молчанов В. И.'' [http://filosof.historic.ru/books/item/f00/s00/z0000893/st000.shtml Время и сознание. Критика феноменологической философии] : монография — М.: Высш. шк., 1998. — 144 с. * ''Морозов Е. В.'' Эволюция сознания. Современная наука и древние учения. — М.: Новый Акрополь, 2013. — 370 с. — ISBN 978-5-91896-048-6. * ''[[Налимов, Василий Васильевич|Налимов В. В.]]'' Спонтанность сознания. — М., 1989. * ''Пенроуз Р.'' Тени разума. В поисках науки о сознании. — М.: Ижевск, 2005. * ''Рубинштейн С. Л.'' Бытие и сознание. — М., 1957 * ''Спиркин А. Г.'' Сознание и самосознание. — М., 1972 * {{статья | автор = Спирова Э. М. | пуçелĕк = Идолы сознания на пути к пониманию | каçă = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2006_1/Spirova/7.pdf | кăларăм = [[Знание. Понимание. Умение]] | çул = 2006 | номер = 1 | страницы = 48—53 }} * ''Шенцев М. В.'' Информационная модель памяти. — СПб., 2005. * ''Tart Ch. T.'' States of Consciousness. — New York, 1975. == Каçăсем == * [http://postnauka.ru/video/11626 Проблема сознания] : видеолекция / к. ф. н. Дмитрий Иванов // [[ПостНаука|Проект «ПостНаука»]]. — 16.04.2013. * [http://psi.webzone.ru/intro/intro02.htm Сознание] // [http://psi.webzone.ru/ Психологический словарь]. * [https://web.archive.org/web/20210506175945/https://vocabulary.ru/search?view=search&look=phrase&query=%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5&Submit=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B8+%C2%BB Сознание] // [http://www.vocabulary.ru/?stxt=&select=%C4%F0%F3%E3%E8%E5+%EF%F0%EE%E5%EA%F2%FB+%CD%DD%D1%3A&Submit=%C8%F1%EA%E0%F2%FC%21 Национальная психологическая энциклопедия]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://scepsis.ru/library/id_858.html Проблема определения понятия «сознание»] // Естествознание, философия и науки о человеческом поведении в Советском Союзе / [[Грэхэм, Лорен|Лорен Грэхэм]]. — Гл. V. * Новости и статьи по проблеме сознания на [http://consmind.ru/ русскоязычном портале Conscious Mind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124152044/http://www.consmind.ru/ |date=2020-01-24 }} * Аудио тата видеоматериалсем: [http://hardproblem.ru/ сайте Московского центра исследований сознания] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027232752/https://hardproblem.ru/ |date=2020-10-27 }} [[Категори:Ăс-тăн]] [[Категори:Философи терминĕсем]] [[Категори:Эпистемологи]] [[Категори:Эмерджентлĕх]] [[Категори:Когници психологийĕ]] esdkblprrj9lfrd3lvqcovx1u8wx735 0 86751 879095 877247 2026-11-06T19:28:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879095 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем}} {{Çыравçă | Ят = Любомир Левчев | Тăван ят = Любомир Левчев | Ӳкерчĕк = Lubomir Levchev.jpg | Ӳкерчĕке ăнлантарни = | Çуралнă чухнехи ят = Любомир Левчев | Çуралнă вăхăт = [[1935]], [[ака, 27]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Троян|Троянра}} | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Троян|Троянра}} | Вилнĕ вăхăт = [[2019]], [[авăн, 25]] | Ĕçлев тĕсĕ = сăвăç, прозăç | Хастар çулсем = | Гражданлăх = {{BGR}} | Жанр = | Ĕçсен чĕлхи = полхар | Чыславсем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Стара планина орденĕ|2006}}{{!!}}{{ІІІ степеньлĕ тивĕçлĕх орденĕ (Украина)|1997}} {{!}}} | викивулавăш = }} '''Любомир Спиридонов Левчев''' ({{lang-bg|Любомир Спиридонов Левчев}}; 27.4.1935, [[Троян (хула)|Троян]] — 25.9.2019, çавăнтах) — пăлхар сăвăçи, прозăçи. [[Европа Академийĕ|Европăри ӳнер, ăслăх тата культура академин]] (Парис, Франци) чăн пайташĕ. Тĕнчери чылай чыслава тивĕçнĕ. == Биографи == 1935 çулта Троян хулара çуралнă. Ирех сăвă шăрçалама тытăннă. Пĕрремĕш кĕнеки — «Звездите са мои» («Манăн çăлтăрсем») [[1957]] çулта пичетленнĕ. [[София университечĕ]]н философи-истори факультетĕнче аслă пĕлӳ илнĕ. 1961—1971 çулсенче «Литературен фронт» хаçатăн редакторĕ, тĕп редакторĕ вырăнĕнче тăрăшнă. 1975 — 1979 çулсенче Пăлхари Халăх Республикин культура министрĕн пĕрремĕш çумĕ. Каярах (1979—1989) — Пăлхар çыравçисен пĕрлешĕвĕн председателĕ. 1991 çултанпа — кăларăвăш килĕн тата «Орфей» тĕнчери журналăн тĕп редакторĕ тата харпăрçи. Поэт çитмĕл çул тултарнă тĕле Левчев хайланисем 7 томпа тухнă. == Çемье == * Ывăлĕ, [[Левчев Владимир]] сăвăç. == Чыслани == ; Тĕнчери * Франци академин ылтăн медалĕ (поэзи) тата Поэзи рыцăрĕ (1985); * Венесуэла çыравçисен ассоциацин медалĕ (1985); * «Мате Залки» парни (1986) * «Борис Полевой» парни — РСФСР (1986); * [[А. С. Пушкин ячĕллĕ вырăс чĕлхин патшалăх институчĕ|Пушкин ячĕллĕ институтăн]] Мăн чыславĕ (1989); * [[Сорбона]] Мăн чыславĕ (1989); * «Фернандо Риело» (1993). * [[Ылтăн Кăшăл]] ([[2010]]) ; Пăлхарире * [[Димитров премийĕ]] (1972). * Пĕрремĕш степеньлĕ «[[«Стара планина» орденĕ|Стара планина]]» орденĕ, «Пăлхаришĕн питĕ нумай тивĕçлĕхшĕн, пăлхар ӳнерĕпе культурине аталантарнăшăн тата сарнăшăн». * [[Христо Данов ячĕллĕ премийĕ]] мĕнпур пултарулăхĕшĕн (2008). ; Ютçĕр * III степеньлĕ [[«Тивĕçлĕх» орденĕ (Украина)|«Тивĕçлĕх» орденĕ]] ([[авăн, 11]], [[1997]], [[Украина]]) — ''украин-пăлхар хутшăнăвĕсене пысăк ӳсĕм кӳнĕшĕн, украин литературине Пăлхари Республикинче популяризациленĕшĕн''<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1003/97 Указ Президента Украины от 11 сентября 1997 года № 1003/97 "О награждении отличием Президента Украины — «орденом За заслуги»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190901122313/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1003/97 |date=2019-09-01 }}</ref>. == Литература == * {{кĕнеке | автор = Левчев Д. | пуçелĕк = Ты следующий | вырăн = М. | издательство = Астрель | çул = 2012 | страниц = 608 | isbn = 978-5-271-43445-7 | ref = Левчев }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://magazines.russ.ru/authors/l/levchev/ Любомир Левчев Я обнимал ветра Стихотворения, поэма] * [https://web.archive.org/web/20121217080638/http://www.libpz-bg.com/l_lev4ev.html Библиография Любомира Левчева]{{ref-bg}} * [http://netinfo.bg/txtphoto.phtml?iid=262370 Нетинфо] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080801215207/http://netinfo.bg/txtphoto.phtml?iid=262370 |date=2008-08-01 }} * [https://web.archive.org/web/20071218070109/http://www.mosoblonline.ru/upload/att/20070710161102.pdf «Нарушить это холодное пространство» / Городской ритм. 2007] {{Ылтăн кăшăл}} [[Категори:Пăлхари сăвăçисем]] [[Категори:Пăлхари çыравçисем]] [[Категори:Пăлхар сăвăçисем]] [[Категори:Димитров премин лауреачĕсем]] [[Категори:ПКП ТК пайташĕсем]] [[Категори:Смолянăн хисеплĕ гражданĕсем]] [[Категори:Пăлхари мемуарисчĕсем]] byuv6cvb8fhtdt02jq67l92fri6f8et 0 87162 879124 849031 2026-11-06T21:58:22Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879124 wikitext text/x-wiki {{Чĕлхе | тĕс = урал | ят = Меря чĕлхи | патшалăхсем = [[РФ]] | регионсем = {{Ялавлани|Ярославль облаçĕ}}, {{Ялавлани|Иваново облаçĕ}}, {{Ялавлани|Улатимĕр облаçĕ}},{{Ялавлани|Кострома облаçĕ}}, {{Ялавлани|Чулхула облаçĕ}}, {{Ялавлани|Вологда облаçĕ}}, {{Ялавлани|Тĕвер облаçĕ}}, {{Ялавлани|Мускав облаçĕ}} | официаллă чĕлхе = | йĕркелекен = | калаçакан йышĕ = 0 | рейтинг = | статус = [[çухалнă чĕлхе]] | çухалнă = [[XVII ĕмĕр]] | категори = [[Еврази чĕлхисем]] | классификаци = [[Урал чĕлхисем|Урал йышĕ]] : [[Финн-укăр чĕлхисем]] :: [[Балтиçум-финн чĕлхисем]] | çыру = çырусăр | ГОСТ 7.75–97 = | ISO1 = | ISO2 = | ISO3 = }} '''Меря́ чĕлхи''' ({{lang-orv|мєр(ь)скъıї}}) — Раççей варринче пурăннă [[меря]] йăхĕ пупленĕ çухалнă<ref>[http://bse.sci-lib.com/article114382.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080804022700/http://bse.sci-lib.com/article114382.html |date=2008-08-04 }} [[Урал чĕлхисем]]</ref> [[финн-укăр чĕлхисем|финн-укăр чĕлхи]]. Тĕп-тĕрĕсрех каласан, авалхи çырусемпе археологи çăлкуçĕсене ĕненсен, [[Неро]] тата [[Плещей кӳлли|Плещей]] кӳллисем таврашĕнче (халĕ унта [[Ростов]] тата [[Переславль-Залесский]] хуласем) пулнă. Çак чĕлхе пирки питĕ сахал хыпар, паянхи куна топонимикăри ятсем кăна (вĕсене те, пĕр пек уçса памаççĕ) юлнă. [[Вăтам ĕмĕрсем|Вăтам ĕмĕрсенче]], [[славянсем]]пе хутăшса кайнипе пĕтнĕ, меря йăхĕн структури [[Ярослав Ăсчахскер]] вăхăтĕнче) пĕтнĕ. == Тĕпчени тата классификацилени == == Литература == * {{кĕнеке | автор = [[Ткаченко Орест Борисович|Ткаченко О. Б.]] | пуçелĕк = Меря чĕлхи | яваплă = Ин-т языковедения им. А. А. Потебни АН УССР | вырăн = Киев | издательство = Наукова думка | çул = 1985 | страниц = 208 | сери = | isbn = | doi = | тираж = | ref = }} (хупл.) * {{кĕнеке | автор = [[Ткаченко Орест Борисович|Ткаченко О. Б.]] | пуçелĕк = Исследования по мерянскому языку | вырăн = Кострома | издательство = Инфопресс | çул = 2007 | страниц = 357 | серия = | isbn = | doi = | тираж = | ref = }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} {{Финн-укăр чĕлхисем}} [[Категори:Меря]] [[Категори:Вăтам ĕмĕрсенчи чĕлхесем]] [[Категори:Финн-атăлçи чĕлхисем]] [[Категори:Çухалнă чĕлхесем]] 4bkseso9hbk7zcuq9nkwm5py0fu8vxi 0 87545 879022 872048 2026-11-06T13:34:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879022 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Тамара Карсавина |тăван ят = |портрет = Thamarkarsavina.jpg |анлăшĕ = |портрета ăнлантарни = Тамара Карсавина |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлев тĕсĕ = балет артисчĕ |çуралнă вăхăт = [[1885]] |çуралнă вырăн = |гражданлăх = |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = [[1978]] |вилнĕ вырăн = |ашшĕ = |амăшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |парнесемпе чыславсем = |викиампар = Category:Tamara Karsavina }} '''Тамара Платоновна Карсавина''' (25 нарӑс [9 пуш] 1885, Санкт-Петербург, Раҫҫей империйӗ — 26 ҫу 1978, Лондон, Аслӑ Британи) — вырӑс балерини тата педагогӗ. == Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ == == Вуламалли == *Букет для Тамары Карсавиной / Сост. и макет В. Киселёва. — М. : Композитор, 1998. — 81 с. — ISBN 9785852851666. *Григорьев С. Л. Балет Дягилева, 1909—1929 = The Diaghilev Ballet. 1909—1929 / Пер. с англ. Чистяковой Н. А.; предисл. и ком. В. В. Чистяковой. — М.: Aртист. Pежиссёр. Tеатр, 1993. — 383 с. — (Ballets Russes). — 5 000 экз. — ISBN 5-87334-002-1. *Дюкина Е. Н. Карсавина Тамара Платоновна // Балет : Энциклопедия / Гл. ред. Ю. Н. Григорович. — М. : Советская энциклопедия, 1981. — 623 с. *Красовская В. М. Павлова. Карсавина. Спесивцева // Русский балетный театр начала XX века : Танцовщики. — Л. : Искусство, 1972. — Кн. 2. — С. 275—304. — 456 с. — 30 000 экз. *Соколов-Каминский А. А. Карсавина Тамара Платоновна // Русский балет : Энциклопедия / Ред. Е. П. Белова, Г. Н. Добровольская, В. М. Красовская, Е. Я. Суриц. — М. : Большая Российская энциклопедия, Согласие, 1997. — 632 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85270-099-1. == Каҫӑсем == * [http://www.aha.ru/~vladmo/karsavina.html Эссе о Тамаре Карсавиной] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214004056/http://www.aha.ru/~vladmo/karsavina.html |date=2021-02-14 }} {{ref-en}} * [http://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp05466/tamara-karsavina Фотографии Тамары Карсавиной] // коллекция Национальной портретной галереи, Лондон. * [http://www.ballerinagallery.com/karsav.htm Фотографии Тамары Карсавиной] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220315011522/https://www.ballerinagallery.com/karsav.htm |date=2022-03-15 }} // The Ballerina Gallery * [http://chtoby-pomnili.com/page.php?id=685 Тамара Карсавина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190924010846/http://chtoby-pomnili.com/page.php?id=685 |date=2019-09-24 }} // Библиографический ресурс «Чтобы помнили» * [https://web.archive.org/web/20201130213958/https://project1917.ru/heroes/tamara-karsavina Тамара Карсавина] на [[1917. Свободная история|Проекте1917]] [[Категори:Пушăн 9-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1885 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çăвăн 26-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1978 çулта вилнисем]] [[Категори:Дягилев вырăс балечĕн артисчĕсем]] [[Категори:XX ĕмĕрти Аслă Британин мемуарисчĕсем]] [[Категори:Балет артисчĕсем, алфавитпа]] [[Категори:XX ĕмĕрти балет артисчĕсем]] [[Категори:Аслă Британин балет педагогĕсем]] [[Категори:Балет мемуарĕсен авторĕсем]] [[Категори:Раççей империн балет артисчĕсем]] 52owxekgb0uiy8lo7ezy0d9fy6spodn 0 87758 879033 785059 2026-11-06T14:19:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879033 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Пĕçмĕр (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Кивĕ Пĕçмĕр |тăван çĕлĕк = Кивĕ Пĕçмĕр |герб = Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png |ялав = Флаг Ульяновской области (2013).svg | lat_deg = 54.4187|lat_min = |lat_sec = | lon_deg = 49.8367|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Чĕмпĕр облаçĕ |регион тапăлра = Чĕмпĕр облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Мелекес районĕ |район тапăлра = Мелекес районĕ{{!}}Мелекес |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Лебяжье ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Лебяжье ял хутлăхĕ{{!}}Лебяжье |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 222 |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = [[православсем]] |этнохороним = кивĕпĕçмĕрсем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 433540 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84232 |автомобиль кочĕ = 73 |цифрăллă идентификатор = 73222830002 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Кивĕ Пĕçмĕр''' ({{lang-ru|Старый Письмирь}}) - [[Чĕмпĕр облаçĕ]]нчи [[Чĕмпĕр облаçĕн Мелекес районĕ|Мелекес районĕн]]чи [[ял]]. [[Чăвашсем]] пурăнаççĕ. == Истори == {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}} {{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}} {{Цитата вĕçĕ}} == Йыш. Ял тытăмĕ == Ялти урамсен вырăсла ячĕсем<ref>[https://mapbase.ru/Ульяновская/район-Мелекесский/место-с_Аврали Подробная карта Аврали с улицами и номерами домов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190824171503/https://mapbase.ru/%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F/%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%9C%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE-%D1%81_%D0%90%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8 |date=2019-08-24 }}</ref>: . Чăвашла ятсем паллă мар. {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}} {{Цитата вĕçĕ}} == Паллă çынсем == == Çавăн пекех пăхăр == * [[Ямпах]]. == Вуламалли == * Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3934 Чуваши Ульяновские]. Чăваш электронла энциклопедийĕнчи статья. * Садыкова Резеда Камиловна. ИСТОРИКО-ЛИНГВИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ТЮРКО-ТАТАРСКОЙ ТОПОНИМИИ УЛЬЯНОВСКОЙ ОБЛАСТИ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ 10.02.02.- Языки народов Российской Федерации(татарский язык) АВТОРЕФЕРАТ диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук Казань-2003 * * Hикольцев, H. "Шкул маншăн - пĕтĕм пурнăç" : [Ульяновск облаçĕнчи Мелекесс районне кĕрекен Турикассинче пурăнакан Ольга Васильевна Сарбахтина вĕрентÿçĕ çинчен] / Н. Hикольцев // Хыпар. - 2000.- 2 чÿк. - (Чăваш тĕнчи ; N 8). * Федорова, Е. Чĕлхене ачаран вĕренмелле : [Ульяновск облаçĕнчи чăваш чĕлхине вĕрентес ĕç аталанăвĕ çинчен] / Е.Федорова // Канаш (Ульяновск обл.). - 2001. - 11 мая (N 19). * Смирнова, H. Пушар сÿнтерме чĕнекен чан сасси евĕр : [Чĕмпĕр тăрăхĕнчи чăвашсен ĕçĕ-хĕлĕ çинчен] / Hадежда Смирнова // Хыпар. - 2004. - 9 кăрлач. * Разумова, Н. "Еткере" хупмалла мар : [Чĕмпĕрти наци редакцине хупни çинчен] / Н. Разумова // Хыпар. - 2006. - 9 çĕртме. - (Чăваш тĕнчи ; № 6) * Михайлов, Ю. "Чăваш чунĕ – Чĕмпĕрте": [Чĕмпĕр облаçĕнчи кун çути куракан "Канаш" хаçатăн 15 çулхи юбилей пулни çинчен] / Ю. Михайлов // Урал сасси. - 2005. - 5 пуш (№ 8-9). - С. 1. * Кузьмина, И. Ульяновск облаçĕнчи Мелекес тăрăхĕнче : [Ульяновск облаçĕнчи Мелекес тăрăхĕнчи чăвашсен пурнăçĕ çинчен] / И.Кузьмина // Чăваш хĕрарăмĕ. - 2004. - 14-20 нарăс (N6). - С.4. - Содерж.: Йăштах, мĕнле пурăнан?; Настя модельер; Эврел ялĕн мăнаçлăхĕ; Савăнăç парнелекен "савăнăç". == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://town-map.ru/chuvashskoye_appakovo_81_543200_495500.htm КАРТА - ЧУВАШСКОЕ АППАКОВО УЛЬЯНОВСКОЙ ОБЛАСТИ.] * [http://www.komandirovka.ru/cities/srednyaya_yakushka_ulyan._obl./ Село Средняя Якушка, Ульяновская область.] {{Мелекес районĕ}} {{Чĕмпĕр чăваш ялĕсем}} [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕнчи Мелекес районĕн ялĕсем]] [[Категори:Чăвашсем]] qhap1xfidc8b7ob1oelzld4j6kv76hn 0 87836 879199 860799 2026-11-07T03:35:35Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879199 wikitext text/x-wiki [[File:Lumbar region in human skeleton.svg|thumb|[[Этем]] [[шăмшак]]ĕн варринчи пайĕ. [[Пилĕк]]пе çыхăннă тĕле урăх тĕспе палăртнă]] {{Пĕлтерĕшсем|Пилĕк (пĕлтерĕшсем)}} '''Пилĕк''' — этем [[çурăм]]ĕн аяларахри пайĕ. Çавăн пек сăвă пур<ref>Авторĕ [[Сарпи Раиса Васильевна|Раиса Сарпи]]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} <poem> Пырап хĕрĕх пиллĕкре — [[Кăтăк]] пур-ха пилĕкре. </poem> {{Цитата вĕçĕ}} == Каçăсем == *[https://web.archive.org/web/20151105035251/http://vashpozvonochnik.ru/anatomiya/osobennosti-poyasnitsy/ Строение и основные функции поясницы] *[http://no-pain.in.ua/home/fiziologiya-pozvonochnika/poyasnichnyj-otdel/stroenie-poyasnichnogo-otdela-pozvonochnika/ 2. Строение поясничного отдела позвоночника] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804203058/http://no-pain.in.ua/home/fiziologiya-pozvonochnika/poyasnichnyj-otdel/stroenie-poyasnichnogo-otdela-pozvonochnika/ |date=2020-08-04 }} *[https://web.archive.org/web/20190922094755/http://base.safework.ru/iloenc?navigator&spack=110LogLength%3D0%26LogNumDoc%3D857400009%26listid%3D010000000100%26listpos%3D5%26lsz%3D14%26nd%3D857400009%26nh%3D1%26/ ПОЯСНИЧНЫЙ ОТДЕЛ ПОЗВОНОЧНИКА] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Çын анатомийĕ]] [[Категори:Çынăн топографиллĕ анатомийĕ]] [[Категори:Сывлăх]] n52u9z3tckde0pjy35am97xn9pqqy0u 0 88782 879275 712903 2026-11-07T09:44:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879275 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Спрингфилд |settlement_type = хула |image_skyline = Springfield-MA.jpg |image_blank_emblem = |subdivision_name = |coordinates_region = |website = }} '''Спрингфилд''' (англ. Springfield) — [[Массачусетс]] штачӗн хули, Хампден таврашӗн административлӑ тӗп хули. Халӑх йышӗ — 153 060 ҫын (2010). == Кун-ҫулӗ == * == Паллӑ ҫынсем == * == Тӑванлӑ хуласем == * == Вуламалли == * Swift, Esther M. West Springfield Massachusetts: A Town History (англ.). — West Springfield Heritage Association, 1969. * Atlas of Springfield City, Massachusetts (неопр.). — Boston, Massachusetts: Geo. H. Walker & Co., 1882. == Каҫӑсем == * [http://www.springfieldma.gov City of Springfield, Massachusetts] {{Ĕçлемен каçă|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Official city website * [http://www.valleyvisitor.com Greater Springfield Convention and Visitors Bureau] * [http://www.myonlinechamber.com/ Springfield Chamber of Commerce] * [https://archive.org/stream/kingshandbookofs00king#page/n0/mode/2up King's Handbook of Springfield], 1884. * [https://web.archive.org/web/20170424181111/http://www.leventhalmap.org/explore/location/springfield-mass-7 Historical Maps of Springfield] from the Norman B. Leventhal Map Center at the Boston Public Library {{Массачусетс}} [[Категори:Спрингфилд (Массачусетс)| ]] [[Категори:XVII ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем]] [[Категори:Массачусетс хулисем]] [[Категори:АПШ университет хулисем]] 9cpq25goayikq35kpp9dr3hxh3tfpmz 0 90718 879287 851995 2026-11-07T10:31:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879287 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Anglo-Scottish.border.history.jpg|мини|[[Англи]]пе [[Шотланди]] хушшинчи вӑрҫӑ вӑхӑтӗнчи чикӗ]] [[Ӳкерчĕк:Mary Stuart Young6.jpg|мини|Мария Стюарт ҫамрӑк чухне. Франсуа Клуэ ӗҫӗ]] '''Сӗмсӗр ҫураҫу''' (акӑлч. Rough Wooing) — [[Англи]]пе [[Шотланди]] хушшинче 1543—1551-мӗш ҫулсенче пулса иртнӗ вӑрҫӑн историллӗ ячӗ. Ку ят Вальтер Скотт XIX ӗмӗрте сарнипе паллӑ пулнӑ. Вӑрҫӑ вӗҫӗнче Франци Шотланди майлӑ пулса Англине хирӗҫ вӑрҫӑпа тухнӑ пирки Шотланди хӑйӗн ирӗклӗхне сыхласа хӑварайнӑ. == Кун-ҫулӗ== Англи королӗ [[Генрих VIII]] Англипе Шотландине пӗрлештересшӗн шутпа, хӑйӗн ывӑлӗ [[Эдуард VI]] валли Шотланди королевине [[Мария Стюарт]]а ҫураҫнӑ пулнӑ. Ку килӗшӳ тӑрӑх, пӗр ҫул та тултарман хӗрачана, вӑл вунӑ ҫул тултарсан упӑшки патне леҫмелле пулнӑ. Анчах Шотланти парламенчӗ, ку туй Шотланди [[Пăхăнманлăх|пăхăнманлăхне]] чакарасран сыхланса, килӗшӗве пурнӑҫа кӗрттермен. Ҫавна кура Генрих VIII Шотландине хирӗҫ вӑрҫӑ пуҫланине пӗлтернӗ. 1550-мӗш ҫулта акӑлчансен Шотландирен тухса кайма тивнӗ. 1551-мӗш ҫулта Англипе Шотланди хушшинче тӑнӑҫу килӗшевӗ тунӑ. == Вуламалли== *Paterson, Raymond Campbell. My Wound Is Deep: A History of the Later Anglo-Scottish Wars, 1380–1560. — Edinburgh : John Donald Publishers Ltd., 1997. — ISBN 0-85976-465-6. *Scott, Walter, Tales of a Grandfather, (1866), 103, (Chp. 29). == Каҫӑсем== * [https://warspot.ru/14849-gruboe-svatovstvo Грубое сватовство] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507171308/https://warspot.ru/14849-gruboe-svatovstvo |date=2021-05-07 }} * [https://web.archive.org/web/20210417171227/https://warspot.ru/14992-ne-mytiem-tak-kataniem Не мытьём, так катаньем] [[Категори:Шотланди вăрçисем]] [[Категори:Англи вăрçисем]] [[Категори:XVI ĕмĕрти вăрçăсем]] 8vikb56lfbqwxos5tm9lr5mka40d6mw 0 91932 879127 840893 2026-11-06T22:00:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879127 wikitext text/x-wiki {{Космологи}} '''Метагала́ктика'''{{Якорь|Метагалактика}} — ''сăнанакан Çут Тĕнчен'' паянхи астрономилле меслетсемпе тĕпчеме май пур пайĕ<ref>{{Cite web |url=http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1157500&s= |title=Расширение Вселенной |accessdate=2015-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170228075517/http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1157500&s= |archivedate=2017-02-28 |deadlink=no }}</ref>. '''Сăнанакан Тĕнче''' е '''сăнанакан [[Çут Тĕнче]]''' тенин те хăйĕн [[палăртав]]ĕ пур. '''Сăнанакан Çут Тĕнче''' — [[Пысăк сирпĕнӳ]] [[космологи]]йĕнчи [[ăнлав]]. == Вуламалли == * {{cite web|url=http://elementy.ru/lib/430919|title=От Большого взрыва — к Космическому телескопу имени Джеймса Вебба и новым Нобелевским премиям|author=[[Мазер, Джон Кромвелл]]|publisher=Элементы.ру|accessdate=2014-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140207234046/http://elementy.ru/lib/430919|archivedate=2014-02-07}} * [http://iph.ras.ru/elib/Ph_sc6_4.html Инфляционная космология: теория и научная картина мира] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160327105026/http://iph.ras.ru/elib/Ph_sc6_4.html |date=2016-03-27 }} * [https://lib.rgo.ru/reader/flipping/Resource-4472/vg_40/index.html Вопросы географии. Сб. 40 : Физическая география. — М., 1957. Структурные единицы Вселенной с. 40] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210625072423/https://lib.rgo.ru/reader/flipping/Resource-4472/vg_40/index.html |date=2021-06-25 }} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://astrogalaxy.ru/085.html Общая астрономия. Внегалактическая астрономия. Метагалактика] * ''Ю. И. Стожков''. [https://web.archive.org/web/20160305045753/http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1158223&s= Космические лучи в атмосфере Земли] * {{cite web|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1171360|title=Расширение Вселенной|author=С. Б. Попов, Д. В. Бизяев|date=2000-08-23|accessdate=2014-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120229010215/http://www.astronet.ru/db/msg/1171360|archivedate=2012-02-29|publisher=[[Астронет]]}} * {{cite web|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1179584|title=Введение в астрономию|author=Е. Б. Гусев|accessdate=2014-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120314091456/http://www.astronet.ru/db/msg/1179584|archivedate=2012-032-14|publisher=[[Астронет]]}} * {{cite web|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1194194|title=Какую форму имеет наша Вселенная?|publisher=[[Астронет]]|accessdate=2014-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311175910/http://www.astronet.ru/db/msg/1194194|archivedate=2014-03-11}} {{Çĕр вырнаçăвĕ}} {{Галактикăсем}} [[Категори:Хальхи физикăри тĕпчемен проблемăсем]] r61k3xtbhjcbop4fv5uwwggn3yab8d1 0 92099 879213 869074 2026-11-07T04:32:18Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879213 wikitext text/x-wiki {{урăх пĕлтерĕшсем|2=Псков кĕпĕрни}} {{Раççей империн администрациллĕ виçи | ячĕ = Псков кĕпĕрни | статус = Кĕпĕрне | Герб = Coat of Arms of Pskov gubernia (Russian empire).png | карттă = Pskov Governorate (1913).png | центр = Псков | йĕркеленĕ = <small>1772—1777: Псков кĕпĕрни, центрĕ — [[Опочка]];<br> 1777—1796: [[Псков енлĕхĕ]];<br> 1796—1927: Псков кĕпĕрни центрĕ — [[Псков]]</small> | лаптăк = 44211,2 [[тăваткал километр|км²]] | пурăнан халăх = 1 122 317 | çырнă çул = 1897 | унчен = Новгород кĕпĕрни | д2 = Полоцк вăйпутлăхĕ | хыççăн = Ленинград облаçĕ | п2 = Латви | п3 = Эстони | пăрахăçланă = 1-çурла-1927 }} == Ссылки == * [[s:Категория:ЭСБЕ:Псковская губерния|ЭСБЕ:Псковская губерния]] * [https://web.archive.org/web/20090406085410/http://www.vrev.ru/map1850.html Карта Псковской губернии 1850 года] * {{cite web |title = Списки населенных мест Псковской губернии 1885, JPG |url = http://blacksearcher.ru/forum/viewtopic.php?t=262 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130521140422/http://blacksearcher.ru/forum/viewtopic.php?t=262 |archivedate = 2013-05-21 |deadlink = yes }} * [http://book-olds.ru/BookLibrary/34001-Pam.-knizhki-Pskovskoy-gub.html Библиотека Царское Село](, книги по истории Псковской губернии, Памятные книжки в формате PDF.) * [http://www.derjavapskov.ru/ «Псковская Держава. Краеведческий архив Псковской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718011938/http://derjavapskov.ru/ |date=2010-07-18 }} * [https://new.runivers.ru/maps/eiler/09 Карта Псковского наместничества 1792 г] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018193346/https://new.runivers.ru/maps/eiler/09/ |date=2021-10-18 }} на сайте [[Руниверс]] * [https://new.runivers.ru/maps/podratlas/47 Карта Псковской губернии из «Атласа» А. А. Ильина 1876 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127124757/https://new.runivers.ru/maps/podratlas/47/ |date=2022-01-27 }} (просмотр на движке Google на сайте runivers.ru) * [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/11476-34-pskovskaya-guberniya-1890-statistika-rossiyskoy-imperii-16-vyp-9#page/1/mode/grid/zoom/1 Псковская губерния. — 1890. — (Статистика Российской империи; 16. вып. 9).] * [http://kornilovi.ru/category/spiski_naselen/pskovskaya-guberniya Алфавитный каталог населенных мест Псковской губернии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200223124146/http://kornilovi.ru/category/spiski_naselen/pskovskaya-guberniya |date=2020-02-23 }} * [https://web.archive.org/web/20220627170321/http://boxpis.ru/gk-g/v3_3vall_google.php?u=wig_pskov&l=28.317171&b=57.823806&m=13&dl=00&db=00&nm=osm&nm2=ER3v&sw=2&em_ks=0&kml_n=1&kml_f=http://boxpis.ru/kml/t_u.kml&lang=ru Губерния на трехверстной военно-топографической карте Европейской России.] (автоматизированный просмотр с современными картами и космическими снимками) {{Псков кĕпĕрни|nocat=1}} {{Раççей империн администрациллĕ-территориллĕ пайланăвĕ}} [[Категори:Псков кĕпĕрни| ]] [[Категори:Псков историйĕ]] [[Категори:Полоцк историйĕ]] 89xe5q0znbsk9geavr17sc7t4kfn6os 0 92146 879233 712559 2026-11-07T06:01:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879233 wikitext text/x-wiki '''Ресурссен ылханĕ''' (({{lang-en|resource curse}} е {{lang-en|paradox of plenty}} (''чĕртавар ылханĕ'')) — [[Экономика теорийĕ|экономика теорийĕнчи]] ăнлав, вăл акă мĕнпе çыхăннă. Хăшпĕр çĕршывсем, [[çутçанталăк ресурсĕсем]] пур пулин те, çавнашкал ресурссăр çĕршывсенчен кайра пыраççĕ<ref>[https://russian.rt.com/inotv/2016-11-03/Huffington-Post-predrek-Rossii-proklyatie Huffington Post предрек России «проклятие ресурсов»]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rbc.ru/opinions/economics/20/02/2016/56c7f9ad9a794720f77b5fe6|title=Вредная привычка: можно ли избавиться от нефтяной зависимости?|author=[[Иноземцев, Владислав Леонидович|Владислав Иноземцев]]|quote=Идея «сырьевого проклятия», или тезис о том, что значительные запасы природных ресурсов тормозят экономическое развитие страны, вошла в научный оборот с легкой руки Джеффри Сакса и Эндрю Уорнера в середине 1990-х годов (Sachs, Jeffrey and Warner, Andrew. Natural Resource Abundance and Economic Growth, Cambridge (Ma.): NBER Working Paper 5398, Dec. 1995). |date=2016-02-20|publisher=РосБизнесКонсалтинг|accessdate=2016-02-20}}</ref>. == Каçăсем == * ''[[Эткинд, Александр Маркович|Эткинд А.]]'' [https://web.archive.org/web/20160129062910/http://www.nlobooks.ru/node/3432 Петромачо, или Механизмы демодернизации в ресурсном государстве] // Неприкосновенный запас. № 88 (2/2013) * ''[[Полтерович, Виктор Меерович|Полтерович В. М.]], Попов В. В., Тонис А. С.'' Изобилие природных ресурсов, политическая коррупция и неустойчивость демократии / WP #2007/073 — М.: Российская экономическая школа, 2007 * ''Тамбовцев В., Валитова Л.'' [http://www.gazeta.ru/comments/2007/09/18_x_2169991.shtml Проклятие неразвитости] // Газета.ru * '' [https://web.archive.org/web/20140701003417/http://articlekz.com/node/3791 Проклятие природных ресурсов]{{Недоступная ссылка|date=июня 2021 |bot=InternetArchiveBot }} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Тĕнче экономики]] [[Категори:Экономика парадоксĕсем]] [[Категори:Экономика терминĕсем]] [[Категори:Аталану экономики]] [[Категори:Тавралăх экономики]] acwxu75f18tv0d9fpp2gk6u8qmr7j0z 0 93047 879109 813082 2026-11-06T20:26:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879109 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Макаревский}} {{Ăсчах |Ят = Валерий Иванович Макаревский |Тăван ят = |Ӳкерчĕк = |Анлăшĕ = 200px |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1936]], [[çурла, 4]] |Çуралнă вырăн = [[Виçикасси]] ялĕ, {{ÇВ|Çĕрпӳ районĕ|Çĕрпӳ районĕнче}} [[Чăваш АССР]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} |Ăслăх сфери = Истори |Ĕç вырăнĕ = [[Чăваш патшалăх И. Н. Ульянов ячĕллĕ университечĕ|И. Н. Ульянов яч. ЧПУ]] |Альма-матер = [[Мускав патшалăх М. В. Ломоносов ячĕллĕ университечĕ|М. В. Ломоносов ячĕллĕ МПУ]], истори факультечĕ |Ăсчах степенĕ = истори ăслăхĕсен кандидачĕ |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = |Чыславсем тата парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!!}} {{!}}} {{!}}} |Сайт = }} '''Валерий Иванович Макаревский''' (4.8.1936, Виçикасси ялĕ, Çĕрпӳ районĕ, Чăваш АССР çур.) — чăваш ăсчахĕ, истори ăслăхĕсен кандидачĕ. == Биографи == 1936 çулхи çурлан 4-мĕшĕнче [[Чăваш АССР|Чăваш Енĕн]] Çĕрпӳ районĕнчи [[Виçикасси]] ялĕнче çуралнă. 1964 çулта [[Мускав патшалăх М. В. Ломоносов ячĕллĕ университечĕ|Мускав университечĕн]] истори факультетĕнче вĕренсе тухнă. 1967 çултанпа [[Чăваш патшалăх И. Н. Ульянов ячĕллĕ университечĕ|И. Н. Ульянов яч. ЧПУ]] вĕрентӳçи пулса ĕçлеме тытăннă. Халĕ Валерий Иванович тивĕçлĕ канура, ялта утар тытать, кĕнеке çырать. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20210804150722/https://chuvash.org/content/5676-%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%20%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9:%20%C2%AB%D0%9C%D0%BE%D1%8F%20%D0%B6%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D1%8C%20%E2%80%94%20%D0%BA%D0%B0%D0%BA%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D1%8E%D1%87%D0%B5%D0%BD%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%C2%BB.html Историк Валерий Макаревский: «Моя жизнь — как приключенческий роман»] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:1936 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çурлан 4-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Чăваш историкĕсем]] [[Категори:Чăваш патшалăх университечĕн вĕрентӳçисем]] 9zxj22idmvrtlvosn0n9uerbtsf0rue 0 93093 879027 713588 2026-11-06T14:12:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879027 wikitext text/x-wiki [[File:Steppean Rovas inscription on the Kievian letter.png|right|thumb|320px|Кембридж университечĕ сайчĕн коллекцинчен илнĕ Кейӳ çырăвĕн сканĕ. Çӳлте рунăпа çырнине пысăклатнă ӳкерчĕкĕ тата ăна О. Прицак версийĕпе тĕлĕнтермĕшле вулани [http://www.lib.cam.ac.uk/]]] '''Кейӳ çырăвĕ''' — Кейӳри [[иудаизм|иудей]] общини Яаков бен Хануккене урăх иудей общинăсенче кăтартмашкăн панă сĕнтерекен çыру. [[Авалхи вырăс патшалăхĕ|Кейӳ Руçĕ]] территоринчен тухнă ĕлĕк-авалхи документ. Кейӳ хулине пĕрремĕш хут (''Qiyyōb'' {{lang-he|קייב}}) асăнни пур. [[X ĕмĕр]]те çырнă тесе палăртаççĕ. == Çырури текст == Çырура урăх хуласенчи [[еврейсем|еврейсене]] Яаков бен Ханукки еврее парăма татмашкăн укçа пуçтарма пулăшма сĕнтернĕ. Çак çын унчен нихçан та нушаланман. Унăн шăллĕ урăх тĕне тытакансенчен укçа кивçен илнĕ чухне вăл тăванĕшĕн шанăç панă. Тăванне вăрă-хурахсем вĕлернĕ, укçа тавăрма вăхăт çитсен, шанăç параканне тĕрмене хупнă. Тепĕр çултан ăна община 60 монетă парса тĕрмерен кăларнă, анчах та ĕтĕмпех иһĕке тухмашкăн татах 40 монетă кирлĕ пулнă. Вара вăл çак çырупа çитмен укçана пуçтарма тухса кайнă. Çыру вĕçĕнче çыракансен алпуснисем (ячĕсем) пур. Пурĕпе 11 çын. Çыру текстне [[иврит]]пе майлаштарнă. Юлашки сăмахне çеç [[Авалхи тĕрĕк çырăвĕ|тĕрĕк çырăвĕпе]] палăртнă, тавçăрнипе, [[хасар чĕлхи|хасарла]] çырнă. == Тупнă историйĕ == == Публикацисем == * ''Golb, Norman and Omeljan Pritsak''. Khazarian Hebrew Documents of the Tenth Century. — Ithaca: Cornell Univ. Press, 1982. * {{кĕнеке |автор=Голб Н., Прицак О. |пуçелĕк=Хазарско-еврейские документы X века |каçă=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/X/Chaz_evr_dok_X/index.htm |вырăн= {{М.}}—Иерусалим|издательство= |кăларăм = 1-е изд. 1997; 2-е изд. 2003 |çул=2003 |том= |страниц= |страницы= |isbn=5-93273-126-5 |ref=Голб Н., Прицак О. }} * {{статья|автор= |пуçелĕк= Киевское письмо. / Комм. В. Я. Петрухина |кăларăм= Древняя Русь в свете зарубежных источников: Хрестоматия. Том III. Восточные источники |вырăн=М. |издательство= Русский Фонд Содействия Образованию и Науке |çул= 2009 |страницы= 174-176|ref= Петрухин}} == Литература == * ''[[Абрам Торпусман|Торпусман А. Н.]]'' Антропонимия и межэтнические контакты народов Восточной Европы в средние века. Имя Гостята в еврейской рукописи из Киева первой половины Х века // Имя – этнос – история. М.: Ин-т этнографии им. Н. Н. Миклухо-Маклая, 1989. С. 48–53. * ''Марсель Эрдаль''. Хазарский язык. // Хазары. — М.— Иерусалим, 2005 ** {{статья|автор=Erdal M. |пуçелĕк= The Khazar Language|кăларăм= World of the Khazars|вырăн= Leiden; Boston|издательство= Brill|çул= 2007|страницы=75-108|ref= Erdal}} * [https://web.archive.org/web/20200920045447/https://cyberleninka.ru/article/n/kievskoe-pismo-kak-istochnik-po-sotsialnoy-i-pravovoy-istorii-drevney-rusi ''Пузанов В. В.'' «Киевское письмо» как источник по социальной и правовой истории Древней Руси // Вестник Тюменского государственного университета. 2006. № 2. С. 154—160] ** То же: [http://medievalrus.narod.ru/puzanov.htm ''Пузанов В. В.'' Древнерусская государственность]. Ижевск, 2007. С. 487—499. * {{статья|автор=Zuckerman C. |пуçелĕк=On the Kievan Letter from the Genizah of Cairo|каçă =http://histans.com/JournALL/ruthenica/ruthenica_2011_10/2.pdf|кăларăм= RUTHENICA. Т. X.|вырăн= Киев|издательство=|çул= 2011|страницы=|ref= Zuckerman C.}} * {{статья|автор= Шапира Д.|пуçелĕк= Евреи в раннее Средневековье в соседних с Россией странах|издание= История еврейского народа в России. Том 1. От древности до раннего Нового времени|вырăн= М.; Иерусалим |издательство= Мосты культуры/Гешарим|çул= 2010|страницы=44-76|ref= Шапира}} * {{статья|автор=[[Якерсон Семён Мордухович|Якерсон С. М.]] |пуçелĕк= [http://www.orientalstudies.ru/rus/images/pdf/a_iakerson_2014.pdf Несколько палеографических ремарок к датировке «Киевского письма»] |кăларăм= Кенааниты: Евреи в средневековом славянском мире |вырăн= М.; Иерусалим |издательство= Гешарим |çул= 2014|страницы=204-214|ref=Якерсон }} * {{статья|автор=Торпусман А. Н. |пуçелĕк=Вокруг «Киевского письма»: к 35-летию опубликования документа. Полемические заметки |каçă =https://spaniel90100.livejournal.com/205043.html|кăларăм= Хазарский альманах. Т. 16|вырăн= Мускав|издательство=|çул= 2019|страницы=117—152|ref= }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * [http://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-TS-00012-00122/1 Отсканированное изображение письма] * [[Напольских Владимир Владимирович|Napolskikh V.]] [http://ethn.ucoz.ru/load/prezentacii/vladimir_napolskikh_the_kievan_letter_and_the_alleged_khazarian_rule_in_kiev/7-1-0-31 The «Kievan letter» and the alleged Khazarian rule in Kiev (презентация)] {{ref-en}} {{Хасар Ен}} [[Категори:Хасарсем]] [[Категори:Рунă çырулăхĕсем]] [[Категори:X ĕмĕрти алçырусем]] [[Категори:Киев историйĕ]] [[Категори:Авалхи Руçĕн культури]] [[Категори:Иудаизм историйĕ]] 10u3d4m4vmxrmosp2ai6satvybbp7o7 0 93587 879102 851907 2026-11-06T20:07:52Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879102 wikitext text/x-wiki '''Маçак''' е [[асатте]] — атте ашшĕ. Тури чăвашсен калаçăвĕсенче çапла калаççĕ. Анатри чăвашсем хушшинче апла каламаççĕ. Литература чĕлхинче те асатте. Анчах та «Мазяков» хушамат пур тĕлте те тĕл пулать<ref>[https://ru.openlist.wiki/Мазяков_Иван_Иванович_(1884) Мазяков Иван Иванович (1884)] — [[Чăваш Саркамăш]]</ref><ref>[https://www.moypolk.ru/soldier/mazyakov-stepan-grigorevich Мазяков Степан Григорьевич] — [[Хĕрлĕ Чутай районĕ]]</ref><ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/mazjakov-jurijj-emeljanovich/ Мазяков Юрий Емельянович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171217121337/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/mazjakov-jurijj-emeljanovich/ |date=2017-12-17 }} — [[Патăрьел районĕ]].</ref>. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Тăванлă хутшăнусем}} [[Категори:Тăванлă хутшăнусем]] [[Категори:Килйыш тата ачасем]] [[Категори:Килйыш]] 169mxtpmprgntq718ut0x6uuz3he8lo 0 94318 879185 845218 2026-11-07T02:53:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879185 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист | ят = Парне Георгий Васильевич | ӳкерчĕк = | ширина = | ӳкерчĕке ăнлантарни = | çуралнă чухнехи ят = Васильев Георгий Васильевич | çуралнă вăхăт = [[1901]], [[ака, 30]] | çуралнă вырăн = [[Çăлпуç]] ялĕ ([[Çĕрпӳ уесĕ]]), {{ÇВ|Хусан кĕпĕрни|Хусан кĕпĕрнинче}}, Раççей империйĕ, халĕ [[РФ]] | вилнĕ вăхăт = [[1937]], [[çу, 1]] | вилнĕ вырăн = Шупашкар | професси = театр тата кино актёрĕ, театр тата кино режиссёрĕ | гражданлăх = {{USSR}} [[СССР]] {{RUS}} | хастар çулсем = [[1920]]-[[1930]]—мĕш çулсем. | тĕлĕ = [[Шупашкар]] | киностуди = "Чăвашкино" | чыславсем = Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ | imdb_id = }} '''Парне Георгий Васильевич''' (чăн [[хушамат]] '''Васильев''', [[ака, 30]], [[1901]], [[Çăлпуç]] чăваш ялĕ, ([[Çĕрпӳ уесĕ]]), [[Хусан кĕпĕрни]], [[Раççей империйĕ]] — [[çу, 1]], [[1937]], [[Шупашкар]]) — чăваш театрĕн тата киновĕн актёрĕ тата режиссёрĕ, Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ ([[1933]]). Мускари ВГИКра режиссёр ĕçĕ енĕпе аслă пĕлÿ илнĕ ([[1932]]). == Биографи == Хальхи вăхăтра Чăваш Енри Тăвай районĕнчи Çăлпуçра çуралса ÿснĕ çын. Театр ĕçне çарта пулнă чухне ([[1920]]) явăçнă. Ăна Г. Тал-Мăрса саппас çарăн политуйрăмĕ çумĕнче хăй йĕркеленĕ Чăваш Хастар Театрне чĕнсе илнĕ. {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}} <Куçару: > {{Цитата вĕçĕ}} == Театрти пултарулăх ĕçĕсем == Театрти актёр пулса хутшăннă рольсем: Гарри [«Уй чÿк» (Зора) Н.Г. Гарин-Михайловский, 1924]; Петров [«Хăват» Л.Я. Агаков, 1933]; Андрей [«Çĕр çĕк­ленет», И.С. Максимов-Кошкинский, 1933], Шакмак [«Са­турпа Илем» И.С. Мак­симов-Кошкинский, 1934]; Валькка [«Кушар» П.Н. Осипов, 1934] тата Сентиер [«Айтар», П.Н. Осипов, 1934]; Громов [«Аристократсем», Н.Ф. Погодин, 1935]; Тутар [«Вутра», В.И. Краснов-Асли романĕпе, 1934]. Вырăс труппинчи рольсенчен: Таль­ма («Наполеон и Жозефина», 1924). Режиссёр пулса: «Ялта», Ф.П. Павлов (1932); «Кĕпер», Е.И. Романович (1932); «Хаярлăхпа юрату», Ф. Шиллер (1933), И.С. Максимов-Кошкинскийпе пĕрле); «Айтар», П.Н. Осипов (1934); «Платон Кречет», А.Е. Корнейчук (1935) тата ыттисем те. == Кинори пултарулăх ĕçĕсем == === Çак фильмсенче ассистент е иккĕмĕш режиссёр пулса тăрăшнă === «Чăвашкино» ÿкернĕ виçĕ фильма режиссёр ассистенчĕ пулса хутшăннă. === Çак фильмсенче вылянă === «Чăвашкино» ÿкернĕ мĕнпур киносенче тенĕ пекех вылянă === Кино режиссёрĕ пулса хутшăннă === Виçĕ кĕске метражлă фильмăн режиссёрĕ. == Килйыш == == Вуламалли == *Терентьев, Г. Парне – чаплă артист тата режиссер / Г. Терентьев // Хыпар. – 1992. – 11 пуш. *Иванов, А. Парне – рано угасшая звезда / А. Иванов // Совет. Чувашия. – 1991. – 11 дек. *Кириллов, Г. В. Парне Георгий Васильевич (Васильев) / Г. В. Кириллов // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2009. – Т. 3 : М-Се. – С. 370-371. *Романов, П. В. Парне Георгий Васильевич / П. В. Романов // Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2001. – С. 314. *Чӑваш академи театрӗн артисчӗ – К. В. Парне // Сунтал. – 1933. – № 1 (январь). – С. 6. *Пермяков, Н. Георгий Парне артист та, режиссер та / Н. Пермяков // Ял ӗҫченӗ (Тӑвай р-нӗ). - 1991. - 26 декабрь : сӑн ӳкерчӗк. *Соколова, Н. Кино ӳкерме те хутшӑннӑ : [Тӑвай районӗнчи Ҫӑлпуҫ ялӗнче ҫуралса ӳснӗ актер тата режиссер Г. В. Парне ҫинчен] / Н. Соколова, Л. Григорьева // Ял ӗҫченӗ (Тӑвай р-нӗ). - 2016. - 26 апрель. - С. 4. *Кириллов Г. В. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1747 Парне Георгий Васильевич] — Электронла чаваш энциклопедири статья. *[https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/287772/bio/ Парне Георгий Васильевич] — Кино-театр.ру сайтран. Юлашки çĕнетÿ: 13.01.20 * Андюков, Василий. [https://web.archive.org/web/20230928030236/http://www.chnk.ru/pdf/Cavas_tenci_72.pdf Калмантай и "Белое солнце пустыни".] // Чăваш тĕнчи (хаçат). — 2015,сентябрь/авён,22, 5/72№. — С.11. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20210924162527/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/parne-vasilev-georgijj-vasilevich/ Деятели культуры и искусства : Артисты и музыканты : Парне (Васильев) Георгий Васильевич] — Культурное наследие Чувашии * [http://gettube.cc/movies/-87245752_456239074 “Мой земляк - Николай Конюшев“ с.Калмантай Вольский р-н.]. [https://vk.com/videos-114210867?z=video-87245752_456239074%2Fpl_-114210867_-2 Çаках ак ку тĕлте те пур.] [[Категори:ВГИКра вĕренсе тухнисем]] [[Категори:ССРП кинематографисчĕсен пĕрлешĕвĕн пайташĕсем]] [[Категори:Чăвашран тухнă кинематографистсем]] np6vcnfxg0rgesy8cg8vnrfg56tr2lb 0 94342 879024 845191 2026-11-06T13:47:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879024 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист | ят = Катнуй Кирилл Егорович | ӳкерчĕк = | ширина = | ӳкерчĕке ăнлантарни = | çуралнă чухнехи ят = Егоров Кирилл Егорович | çуралнă вăхăт = [[1990]], [[утă, 18]] | çуралнă вырăн = [[Тренкасси]] ялĕ {{ÇВ|Шупашкар уесĕ|Шупашкар уесĕнче}} [[Хусан кĕпĕрни]], [[Раççей империйĕ]] (халĕ [[Шупашкар районĕ]], [[Чăваш Республики]]) | вилнĕ вăхăт = [[1958]], [[çу, 12]] | вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}} | професси = театр тата кино актёрĕ, театр режиссёрĕ | гражданлăх = {{USSR}} [[СССР]] {{RUS}} | хастар çулсем = [[1920]]-[[1930]]—мĕш çулсем. | тĕлĕ = [[Шупашкар]] | киностуди = "Чăвашкино" | чыславсем = Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1933) | imdb_id = }} '''Катнуй Кирилл Егорович''' (чăн [[хушамат]] '''Егоров''', [[утă, 18]], [[1990]], [[Тренкасси]] чăваш ялĕ, ([[Шупашкар уесĕ]]), [[Хусан кĕпĕрни]], [[Раççей империйĕ]] — [[çу, 12]], [[1958]], [[Шупашкар]]) — чăваш театрĕн тата киновĕн актёрĕ, режиссёр, Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ ([[1933]]). == Биографи == Хальхи вăхăтра Чăваш Енри Шупашкар районĕнчи Тренкассинче çуралса ÿснĕ çын. Театр ĕçне юратавçăлла ушкăнсенчен пуçланă. {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}} <Куçару: > {{Цитата вĕçĕ}} == Театрти пултарулăх ĕçĕсем == == Кинори пултарулăх ĕçĕсем == === Çак фильмсенче ассистент е иккĕмĕш режиссёр пулса тăрăшнă === «Чăвашкино» студире режиссёр ассистенчĕ пулса хутшăннă. === Çак фильмсенче вылянă === «Чăвашкино» ÿкернĕ мĕнпур киносенче тенĕ пекех вылянă. === Кино режиссёрĕ пулса хутшăннă === Ку тĕлĕшпе нимех те паллă мар. == Килйыш == == Вуламалли == *Кирилл Егорович Егоров // Коммунизм ялавĕ. – 1958. – 13 мая. *Пирĕн театр ăстисем: Шупашкар районĕнчен тухнă паллă артистсем, режиссерсем, драматургсем // Тăван ен. – 2010. – 26 март (№ 32/35). – С. 7. *Чăвашсен академи театрĕн артисчĕ К.Е. Егоров // Сунтал. – 1933. – № 1. – С. 7. *Кольцов М. Артист-гражданин / М. Кольцов // Красная Чувашия. – 1939. – 16 сентября. *Кириллов Г. В. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1748 Егоров Кирилл Егорович] — Электронла чăваш энциклопедири статья. *Кириллов Г. В. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1747 Парне Георгий Васильевич] — Электронла чаваш энциклопедири статья. *[https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/287772/bio/ Парне Георгий Васильевич] — Кино-театр.ру сайтран. Юлашки çĕнетÿ: 13.01.20 * Андюков, Василий. [https://web.archive.org/web/20230928030236/http://www.chnk.ru/pdf/Cavas_tenci_72.pdf Калмантай и "Белое солнце пустыни".] // Чăваш тĕнчи (хаçат). — 2015,сентябрь/авён,22, 5/72№. — С.11. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.gatd.archives21.ru/tehnotron/vistavki/Chuvashiya_Kinematograf_iz_veka_v_vek/Doc/1_ks/examples/mini-galleries_6.html Чувашия. Кинематограф. Из века в век. Персоналии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924170841/http://www.gatd.archives21.ru/tehnotron/vistavki/Chuvashiya_Kinematograf_iz_veka_v_vek/Doc/1_ks/examples/mini-galleries_6.html |date=2021-09-24 }} * [https://mubiblioteka.ru/media/vistavka/zemlyaki_v_kino/egorov.htm Егоров (Катнуй) Кирилл Егорович (1890 – 1958)] * [https://web.archive.org/web/20210924162527/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/parne-vasilev-georgijj-vasilevich/ Деятели культуры и искусства : Артисты и музыканты : Парне (Васильев) Георгий Васильевич] — Культурное наследие Чувашии * [http://gettube.cc/movies/-87245752_456239074 “Мой земляк - Николай Конюшев“ с.Калмантай Вольский р-н.]. [https://vk.com/videos-114210867?z=video-87245752_456239074%2Fpl_-114210867_-2 Çаках ак ку тĕлте те пур.] [[Категори:ССРП кинематографисчĕсен пĕрлешĕвĕн пайташĕсем]] [[Категори:Чăвашран тухнă кинематографистсем]] [[Категори:1958 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çăвăн 12-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1990 çулта вилнисем]] [[Категори:Утăн 18-мĕшĕнче вилнисем]] gihqkcvz8ut891o3n9xc7y2wko3xvml 0 95685 879246 773352 2026-11-07T07:33:35Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879246 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Савочкин}} {{Кинематографист | ят = Игорь Савочкин | фото = Савочкин Игорь.png | анлăшĕ = 220 | çуралнă чухнехи ят = Игорь Юрьевич Савочкин | çуралнă вăхăт = [[1963]], [[çу, 14]] | çуралнă вырăн = [[Берёзовка (Петровский район)|Берёзовка]] ялĕ, [[Сарăту облаçĕ]] | вилнĕ вырăн = {{ВВ|Мускав|Мускавра}}, РФ | вилнĕ вăхăт = [[2021]], [[чӳк, 17]] | професси = XX, XXI ĕмĕрсенчи раççей актёрĕ, XXI ĕмĕрти Пĕремĕш каналăн телеертӳçи | хастар çулсем = 1993-2020 | тĕлĕ = | киностуди = | чыславсем = }} '''И́горь Ю́рьевич Са́вочкин''' (çур.) — [[РФ|раççей]] театрпа кино [[актёр]]ĕ, телеертӳçи. == Биографи == Игорь Савочкин родился 1963 çулхи çăвăн 14-мĕшĕнче [[Сарăту облаçĕ]]нчи [[Берёзовка (Петровский район)|Берёзовка]] ялĕнче çуралнă. [[Федосеев Владимир Захарович|Владимир Федосеев]] театр педагогĕн студийĕнче ăсталăхне туптанă<ref>[http://www.vokrug.tv/article/show/Intervyu/ Интервью с Игорем Савочкиным]</ref>. [[Сарăтури патшалăх аграри университечĕ|Сарăтури ялхуçалăх механизацин институтĕнче]] вĕрннĕ. 1991 çулта [[Сарăтури Собинов ячĕллĕ патшалăх консерваторийĕ|Сарăтури Собинов ячĕллĕ патшалăх консерваторин]] тeaтp факультетĕнче ([[Белякова Римма Ивановна|Римма Беляковăпа]] [[Банников Георгий Петрович|Георги Банников]] курсĕ) пĕлӳ илнĕ. [[Мускав]] куçса кайсан, [[Сергей Кургинян|Сергей Кургинянăн]] «[[На досках (театр)|На досках]]» театрĕнче тата [[Сepгей Apцыбашевăн «Покpoвкăри тeатрĕ»|С. Арцыбашев ертсе пынă Покpoвкăри театрĕнче]] хĕсметре тăнă. [[Ностальжи (радиостанци)|«Ностальжи» радиостанцинче]] [[диктор]] пулса ĕçленĕ. 2000 - 2010 çулсенче Тимур Бекмамбетовăн «Базелевс» компанинче ĕçленĕ. 2014-чӳк — 2015-авăн тапхăрта [[Пĕрремĕш канал]]ра «Теория заговора» публицистика ярăмне ертсе пынă, çĕнĕ сезонра ăна [[Мамаев Михаил Алексеевич|Михаил Мамаев]] улăштарнă. 2021 çулхи чӳкĕн 10-мĕшĕнче Мускавра ăна сыватăша хунă<ref>[https://ren.tv/news/v-rossii/901660-akter-iz-nochnogo-dozora-igor-savochkin-gospitalizirovan-v-moskve Актер из «Ночного дозора» Игорь Савочкин госпитализирован в Москве]</ref>. Тепĕр эрнерен, [[чӳк, 17|чӳкĕн 17-мĕшĕнче]] çут т ĕнчерен уйрăлса кайнă. Актёрăн пĕверĕ чирлĕ пулнă<ref>[https://www.gazeta.ru/culture/news/2021/11/18/n_16877701.shtml Mash: стала известна причина смерти Игоря Савочкина]</ref>. Çакăн пекех унăн онкологи чирĕ чĕрре кĕрсе кайнă<ref>[https://www.9111.ru/questions/7777777771583269/ Умер известный актер Игорь Савочкин: причина смерти]</ref>. == Фильмографи == == Мусăк клипĕсем == * «Я не колдунья» — [[Надежда Кадышева]] * «Жара» — [[Юлия Чичерина]] * «Девушка по городу» — [[Вячеслав Бутусов]] * «Ночная музыка» — [[Скрипичный дуэт Вибрация]] * [https://www.youtube.com/watch?v=cDgeCtgGhuw|«Время лысеющих шин и шипованных роз"] — [[Время Альбиносов]]. * «Отставной майор» (2018), Алексей Филатовăн клипĕ == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://isavochkin.narod.ru Игорь Савочкинăн пайăр сайчĕ] * [http://isavochkin.ucoz.ru Игорь Савочкина халаланă сайт] * [https://web.archive.org/web/20211118174706/https://ruskino.ru/art/5159 Игорь Савочкин Рускино çинче] [[Категори:Сарăтури патшалăх аграри университетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Сарăту консерваторинче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Сарăтури театр шкулĕнче вĕренсе тухнисем]] 9t54rc5gcbznje1yo8z7t54c2g3fo2u 0 95751 879052 726114 2026-11-06T16:01:00Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879052 wikitext text/x-wiki '''Координатсен трансформацийĕ''' — [[лаптак]] синче, [[уçлăх]]ра е, пĕтĕмĕшле илсен, палăртнă <math>n</math>-виçеллĕ [[нумайсăнарлăх]]ра [[координатсен тытăмĕ|координатсен тытăмне]] улăштарни. Тĕслĕх вырăнне Евклидла уçлăхра [[координатсен полярла тытăмĕ|координатсен полярла]] <math>\{r,\varphi\}</math> тытăмĕнчен [[координатсен тӳр кĕтесле тытăмĕ|Декартла]] <math>\{x, y\}</math> тытăма куçарнине илсе кăтартма пулать: : <math>\begin{cases} x=r \cos \varphi \\ y=r \sin \varphi \end{cases}</math> <!--Чаще всего преобразование координат производится для перехода к более простой или более удобной для анализа [[Математическая модель|математической модели]]. Например, уравнения некоторых [[Кривая|плоских кривых]] в полярных координатах существенно проще, чем в декартовых, а для исследования [[Осевая симметрия|осесимметричных тел]] удобно направить одну из осей координат вдоль оси симметрии.--> [[File:PassiveActive.JPG|thumb|PassiveActive]] == Литература == * Бронштейн И. Н., Семендяев К. А. Справочник по математике для инженеров и учащихся втузов. — изд. 13-е. — М.: Наука, 1986. — 544 с. *Корн Г., Корн Т. Справочник по математике (для научных работников и инженеров). — М.: Наука, 1973. — 720 с. *Яглом И. М. Геометрические преобразования. Тома 1, 2. — М.: Гостехиздат, 1956, 612 с. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20160304091825/http://www.math.ru/lib/files/pdf/geometry/Zaslavsky.pdf ''Заславский А. А.'' Геометрические преобразования]. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Координатсем]] [[Категори:Аналитикăлла геометри]] nem9pvlya05bu1ys1iid0wkgiseu8qw 0 95812 879103 800438 2026-11-06T20:12:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879103 wikitext text/x-wiki {{Электродинамика}} [[File:Magnet0873.png|thumb|250px|right|Улшăнусăр магнитăн [[магнитла уй]]не (лешĕн линийĕсене) [[тимĕр]] пăрăхĕ пулăшнипе кăтартни (визуализацилени)]] {{See also|Электромагнитла уй}} {{See also|Магнетизм}} '''Магни́тла уй''' — куçакан [[электро каплам]]сем тата, куçнипе куçманнине пăхмасăрах, [[магнит саманчĕ]] пур ĕскерсем çине витĕм кÿрекен [[уй (физика)|уй]]<ref>БСЭ. 1973, «Советская энциклопедия»</ref>; [[электромагнитла уй]]ăн магнитла пайĕ<ref>Уйрăм тĕслĕхсенче магнитла уй электро уй çук чухне те пулма пултарать, анчах та, пĕтĕмĕшле илсен, магнитла тата электро уйсене пĕр-пĕринчен ниепле те уйăрма май çук, вĕсем пĕр-пĕрне çуратаççĕ. Тепĕр пуçлав тытăмне куçсан хайхи «çук» [[электро уй]] та сиксе тухма пултарать, унăн кăтартăвĕсем вара леш [[магнитла уй]]ăн кăтартăвĕсенченех тухса тăраççĕ.</ref>. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20131022101624/http://univertv.ru/video/biology/obwaya_biologiya/biofizika/vliyanie_slabyh_magnitnyh_polej_na_biosistemy_video/?mark=all Влияние слабых магнитных полей на биосистемы] (видео) * [https://www.youtube.com/watch?v=J_m9bu2jPT4 Действие магнитного поля на движущиеся заряды] * [https://www.youtube.com/watch?v=-UcO45QQOhM Учебный фильм про магнитное поле] [[Категори:Магнетизм|Уй]] [[Категори:Электродинамика]] [[Категори:Магнитостатика|Уй]] fkfv2x5uhudt8xajzwuckse2ku3znhk 0 96176 879083 874837 2026-11-06T18:20:16Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879083 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем}} [[File:Laser.jpg|300px|thumb|right|<center>Лазер ([[NASA]] лабораторийĕ)</center>]] [[File:Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation.jpg|300px|thumb|right|Лазерла пайăркалав ([[хум тăршшĕ]]сем, çÿлтен аялалла: 405, 445, 520, 532, 635 тата 660 нм.]] '''Ла́зер''' ({{lang-en|laser}}, [[акроним]]: {{lang-en2|'''l'''ight '''a'''mplification by '''s'''timulated '''e'''mission of '''r'''adiation}} «[[çутă|çутта]] [[хистевлĕ пайăркалав]]па вăйлатни»), е '''оптикăлла квантла генера́тор''' — [[çутă]]лла, [[электро]], [[ăшă|ăшăлла]], [[хими|химилле]] тата ытти те [[Лазера уçлани|уçлав]] энергине [[Когерентлăх (физика)|когерентлă]], [[монохроматикăлла пайăркалав|монохроматикăлла]], [[электромагнитла хум пляризацийĕ|поляризациленĕ]] тата уйрăм ене хĕсĕннĕ пайăркалав юхăмĕн энергине куçаракан (трансформацилекен) хатĕр. Лазерăн физикăлла никĕсĕ — [[хистевлĕ пайăркалав|хистевле (индукциленнĕ) пайăркалавăн]] [[квантла механика|квантла механикăлла]] пулăмĕ. Пайăркалав улшăнми [[хăват]]па, татăлмасăр е пысăк хăватсене çитекен [[импульс]]семпе пулса иртме пултарать. Хăшпĕр чухне лазерăн ĕçлев элементне оптикăлла вăйлатавăш пек (тепĕр çăлкуçран пайăркалантарма) усă кураççĕ. Лазер тĕсĕсем нумай, ĕçлев талккăшĕ пек [[япалалăх]] [[агрегатла тăрăм]]ĕсем пурте пулаççĕ. <!--Некоторые типы лазеров, например, [[лазер на красителях|лазеры на растворах красителей]] или полихроматические [[твердотельный лазер|твердотельные лазеры]], могут генерировать целый набор частот ([[Нормальные колебания|мод]] оптического резонатора) в широком спектральном диапазоне. Габариты лазеров разнятся от микроскопических для ряда [[лазерный диод|полупроводниковых лазеров]] до размеров футбольного поля для некоторых лазеров на [[неодим]]овом стекле. Уникальные свойства излучения лазеров позволили использовать их в различных отраслях [[наука|науки]] и [[техника|техники]], а также в [[быт]]у, начиная с чтения и записи [[компакт-диск]]ов, [[штрих-код]]ов и заканчивая исследованиями в области [[управляемый термоядерный синтез|управляемого термоядерного синтеза]].--> {{Cleanup}} {{Стиль}} Лазерсем мӗн пултарнӑранпах"паллӑ мар проблемӑсене татса пама хатӗр" тесе шутланӑ. Яланхи пекех, вӗсем наукӑпа техникӑн нумай отраслӗсенче анлӑн усӑ кураҫҫӗ (компакт-дисксене выляса яракансем, лазерлӑ принтерсем, штрихкодсем, лазер указкисем т.ыт. те). Сӳс энергине ҫӑмӑллӑнах ҫитсен, вӑл локаллӑ соединенисемпе механически доработкӑсем тума пултарать (касни, шӑратса сыпни, пайка, гравировка). Зонӑн тӗрӗс тӗрӗслевне яланхи меслетпе (сӑмахран, керамикӑпа металл шӑратса сыпас) пурнӑҫа кӗртме пултарать. Лазера микроэлектроникӑра ҫут ҫанталӑк материалӗсемпе (ҫурма проводник кристалӗсемпе, пичет платйи ҫинче ятарласа тунӑ ҫинҫе наночастицӑсемпе усӑ курма пултараҫҫӗ). Лазер маркировкипе художество гравировкине тӗрлӗ материалтан тунӑ изделисен гравировкипе усӑ кураҫҫӗ. Лазерсемпе ҫиелтен витнӗ материалсемпе усӑ кураҫҫӗ (лазерлӑ ҫӑмӑллӑх, лазерлӑ шӑрату, вакуаллӑ-лазерлӑ направлени). Вӗсене материал механикӑлла витӗм кӳмест, ӑшӑтмалли вырӑн пӗчӗк, ҫавӑнпа та пысӑках мар термика деформацийӗсем ҫеҫ йӗркеленеҫҫӗ. Унсӑр пуҫне, технологи процесне пӗтӗмпех автоматизациленӗ. Ҫаксене пурне те вӑл тӗп-тӗрӗс те тухӑҫлӑ тӑвать. == Каçăсем == * [http://ufn.ru/ru/pacs/42.55.-f/ Список статей], опубликованных в [[УФН]] по теме «Лазеры» ([[PACS (классификация)|PACS]]: 42.55.-f Lasers) * [http://www.popmech.ru/article/381-kvantovyiy-svetoch/ Квантовый светоч: история одного из самых важных изобретений XX века — лазера] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110901060521/http://www.popmech.ru/article/381-kvantovyiy-svetoch/ |date=2011-09-01 }} * [http://www.laser-portal.ru Лазерный портал] * [http://www.nsu.ru/srd/lls/russian/lls-teach.htm Образовательные материалы НГУ по лазерам и фотонике] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410191557/http://www.nsu.ru/srd/lls/russian/lls-teach.htm |date=2009-04-10 }} * [http://laserfaq.ru/ Sam’s Laser FAQ: Практическое руководство по лазерам для экспериментаторов и любителей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111054317/http://laserfaq.ru/ |date=2014-01-11 }} (кăштах вырăсла куçарнă) * [http://www.repairfaq.org/sam/lasersam.htm Sam’s Laser FAQ: A Practical Guide to Lasers for Experimenters and Hobbyists]{{en icon}} * [https://web.archive.org/web/20090418025117/http://prn1.univ-lemans.fr/prn1/siteheberge/optique/M1G1_FBalembois_ang/co/M1G1_anglais_web.html Sources. Laser: Fundamentals (François BALEMBOIS — et Sébastien FORGET)]{{en icon}} * [http://habrahabr.ru/post/61109/ Мощный лазер своими руками за один вечер] * [http://www.physics-online.ru/PaperLogos/6337/%C2%FB%F1%EE%EA%EE%FD%ED%E5%F0%E3%E5%F2%E8%F7%E5%F1%EA%E8%E5%20%EB%E0%E7%E5%F0%FB.pdf Из истории создания высокоэнергетических лазеров и лазерных систем в СССР]{{Ĕçлемен каçă|date=Октябрь 2018 |bot=InternetArchiveBot }}, профессор, к.ф.-м.н. П. В. Зарубин, д. т. н. С. Д. Польских * [https://web.archive.org/web/20170213050327/http://elementy.ru/news/431618/ Лазер на основе биологической клетки] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Лазерсем| ]] [[Категори:Лазерсен физики]] [[Категори:Электромагнетизм]] [[Категори:Электромагнитла пайăркалав]] [[Категори:Физика приборĕсем]] [[Категори:Çутă çалкуçĕсем]] [[Категори:Квантла оптика]] [[Категори:Квантла электроника]] [[Категори:Физика эксперименчĕсен хатĕрĕсем]] [[Категори:СССРта тунă ăслайсем]] qrm5jhs5vphevg1k13kn9x4lorbzivl 0 96345 879211 856779 2026-11-07T04:30:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879211 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Псамметих I |тăван ят = |портрет = Psammetique Ier TPabasa.jpg |анлăшĕ = |портрета ăнлантарни = |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлев тĕсĕ = фараон |çуралнă вăхăт = |çуралнă вырăн = |гражданлăх = |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |амăшĕ = |ашшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |парнесемпе чыславсем = |сайт = |викиампар = Category: }} '''Псамметих I''' (е Псамтик I, тулли ячӗ Уахибра Псамметих I) — Авалхи Египет фараонӗ, п. эрч. 664—610 ҫулсенче астулта ларнӑ, XXVI (Саис) династийӗн нкӗслевҫи. == Кун-ҫулӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ == == Вуламалли == *[[Геродот]]. История. Кн. II. *Браун Т. Псамметих I и первая колония греков и карийцев // Кембриджская история Древнего мира. — Т. III, ч. 3: Расширение греческого мира. VIII—VI вв. до н. э. — М.: Ладомир, 2007 (также и во многих др. частях книги; см. «Указатель»). — ISBN 978-5-86218-467-9. *Тураев Б. А. История Древнего Востока / Под редакцией Струве В. В. и Снегирёва И. Л. — 2-е стереот. изд. — Л.: Соцэкгиз, 1935. — Т. 2. — 15 250 экз. *Древний Восток и античность. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В. В. Эрлихман. — Т. 1. *Von Beckerath J. Handbuch der ägyptischen Königsnamen. — München: Deutscher Kunstverlag, 1984. — 314 p. — (Münchner ägyptologische Studien). — ISBN 3422008322. *Псаметих // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. == Каҫӑсем == * [https://web.archive.org/web/20150711222530/http://www.livius.org/person/psammetichus-i/ Псамметих I на сайте livius.org] * [http://www.antikforever.com/Egypte/rois/psammetique_I.htm Псамметих I на сайте antikforever.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923172607/http://www.antikforever.com/Egypte/rois/psammetique_I.htm |date=2015-09-23 }} {{Авалхи икĕпатсем}} [[Категори:Фараонсем, алфавитпа]] [[Категори:Нерет-мехтет номархĕсем]] [[Категори:XXVI династин фараонĕсем]] [[Категори:П. эрч. VII ĕмĕрти Африкăри тытăмçăсем]] s9e7bvj7bitybqxarpctmjcap17k6um 0 96990 879166 833163 2026-11-07T00:36:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879166 wikitext text/x-wiki [[File:PaloVerdeNuclearGeneratingStation.jpg|thumb|[[Пало-Верде АЭСĕ]] — СШАри атомла чи пысăк электростанци, [[пушхир]]те вырнаçнă, çывăхра шултра [[шыв шăнăçтарăш]]ĕ çук]] '''Нуклонсарла энергетика''' ('''Атомла энергетика''') — [[энергетика|энергетикăн]] нуклонсарла энергие трансформацилесе электро энерги тата ăшă энергийĕ туса илекен уйрăмĕ<ref>[http://www.vedu.ru/bigencdic/74793/]</ref>. == Каçăсем == * [http://www.proatom.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=30 Уран — главный металл атомной энергетики] // proatom.ru * ''А. В. Яблоков''. (РАН) [https://web.archive.org/web/20150823164008/http://www.bellona.ru/reports/yablokov Неизбежная связь ядерной энергетики с атомным оружием] * [http://www.ng.ru/ng_energiya/2019-04-08/15_7551_yadernaya.html В мире активизируется строительство АЭС несмотря на фукусимскую аварию] // [[Независимая газета|НГ]], 8.04.2019 * [http://www.world-nuclear.org/info/reactors.html World Nuclear Power Reactors & Uranium Requirements — Атомная энергетика по странам] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114011707/http://www.world-nuclear.org/info/reactors.html |date=2012-01-14 }}{{ref-en}} ; Раççейри саккунсем * [http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_148639/ Федеральный Закон «Об использовании атомной энергии» № 170-ФЗ (принят Государственной Думой 21 ноября 1995) в действующей редакции (от 02.07.2013)] ; Тĕнчери килĕшÿсем * [https://web.archive.org/web/20080629084158/http://zelenyshluz.narod.ru/conv_rad/declar.htm Декларация о предотвращении ядерной катастрофы (1981)] * [https://web.archive.org/web/20110812043054/http://zelenyshluz.narod.ru/conv_rad/oper.htm Конвенция об оперативном оповещении о ядерной аварии (Вена, 1986)] * [https://web.archive.org/web/20110812043044/http://zelenyshluz.narod.ru/conv_rad/nsafety.htm Конвенция о ядерной безопасности (Вена, 1994)] * [https://web.archive.org/web/20081205121128/http://zelenyshluz.narod.ru/conv_rad/fiz.htm Конвенция о физической защите ядерного материала (Вена, 1979)] * [https://web.archive.org/web/20081005062218/http://zelenyshluz.narod.ru/conv_rad/civil.htm Венская конвенция о гражданской ответственности за ядерный ущерб] * [https://web.archive.org/web/20110812043023/http://zelenyshluz.narod.ru/conv_rad/fuel.htm Объединённая конвенция о безопасности обращения с отработавшим топливом и безопасности обращения с радиоактивными отходами] ; Вĕренткĕчсем * [https://web.archive.org/web/20150711165352/http://molphys.ustu.ru/Study/Atom/ Атомная энергетика и её безопасность] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Энергетика}} [[Категори:Энергетика|*]] [[Категори:Нуклонсар]] [[Категори:Нуклонсарла энергетика]] hfy7mh827zl8dom9m45e5fzb69mru7z 0 97023 879215 796944 2026-11-07T04:35:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879215 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Птерозаврсем | image file = Pterosauria-collage-01.jpg | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Pterosauria | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Птерозаврсем''' (лат. Pterosauria, авал.-грек πτερόν «ҫунат» тата σαῦρος «калта») — вӗҫекен [[Архозаврсем|архозаврсен]] вилсе пӗтнӗ [[Ушкӑн (биологи)|ушкӑнӗ]]. Вӗсем кайри триас тапхӑрӗнчен пуҫласа [[Мезозой|мезозой эрин]] [[Пурă тапхăрĕ|пурӑ тапхӑрӗ]] вӗҫӗччен пурӑннӑ. Юлашки пайташӗсем пурӑ-палеоген вӑхӑтӗнче, 66,043 млн ҫул патне каялла вилсе пӗтнӗ. Птерозаврсем — эволюци аталанӑвӗ тӑрӑх хӑлаҫланса вӗҫме пултарнӑ чи ирхи ҫурӑм шӑммиллисем. == Вуламалли == *Аверьянов А. Небесные драконы // «Вокруг света», март 2009, № 3 (2822), рубрика «Спираль времени». *Татаринов Л. П. Глава VI. Птерозавры (Pterosauria), или летающие ящеры // Очерки по эволюции рептилий. Архозавры и зверообразные. — М. : ГЕОС, 2009. — С. 175—195. — 377 с. : ил. — (Труды ПИН РАН ; т. 291). — 600 экз. — ISBN 978-5-89118-461-9. *Теряев В. А. О гомологии пальцев крыла птерозавров и передних конечностей других рептилий // Зоологический журнал. 1960. Т. 39. № 2. С. 278—281. *Теряев В. А. О природе птероида в крыле птерозавров // Зоологический журнал. 1960. Т. 39. № 4. С. 580—584. *Теряев В. А. Новая реконструкция крыла скафогната (Scaphognatus crassirostris Goldfuss) // Бюллетень МОИП. Отд. геологии. 1962. Т. 37. № 5. С. 146—155. == Каҫӑсем == * [https://web.archive.org/web/20231102090120/https://dinomillennium.blogspot.com/search/label/%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D1%80%D1%8B Птерозавры на Dino-Millennium] * [http://www.vokrugsveta.ru/encyclopedia/index.php?title=Птерозавры Энциклопедия «Вокруг света»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010821/http://www.vokrugsveta.ru/encyclopedia/index.php?title=%D0%9F%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D1%80%D1%8B |date=2016-03-05 }} [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Птерозаврсем]] drhtl15h4uqe7qb5fryvp113bjmiyxw 0 97357 879142 872299 2026-11-06T22:45:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879142 wikitext text/x-wiki [[File:4-Stroke-Engine.gif|thumb|4-Stroke-Engine]] '''Моттор''' ({{lang-de|Motor}} — «куçтаравăш», {{lang-lat|mōtor}} — «куçăм тăвакан») — [[Энерги|энергин]] пĕр-пĕр тĕсне [[механикăлла ĕç]]е куçаракан [[хатĕр]]<ref> Крысин Л. П. Мотор // Толковый словарь иноязычных слов. — М.: Эксмо, 2008. — 944 с. — (Библиотека словарей).</ref>. <!--Двигатели подразделяют на первичные и вторичные. К первичным относят непосредственно преобразующие природные [[энергетические ресурсы]] в [[механическая работа|механическую работу]], а ко вторичным — преобразующие [[энергия|энергию]], выработанную или накопленную другими источниками<ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.dictionary.com/browse/motor|title=Definition of motor {{!}} Dictionary.com|website=www.dictionary.com|access-date=2022-01-27}}</ref>.--> «Моттор» тата «двигатель» тенисем пĕр япаланах пĕлтереççĕ, анчах иккемĕш вариантăн самантикăлла уйĕ кăшт анлăрах. == Тупмалли юмах == * Тăватă кăлтăркка,. Икĕ йăлтăркка, Пĕр '''мăрăлкка'''. (Автомобиль) == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20170625160053/http://www.animatedpiston.com/ Detailed Engine Animations] * [https://web.archive.org/web/20190425010153/https://www.liveleak.com/view?i=73e_1192001762 Video from inside a four-stroke engine cylinder]. * [http://www.gbm.dk/gbm/Motor-e.htm Working 4-Stroke Engine — Animation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425010224/http://www.gbm.dk/gbm/Motor-e.htm |date=2019-04-25 }} * [http://www.animatedengines.com Animated illustrations of various engines] * [http://www.popularmechanics.com/cars/news/industry/5-alternative-engine-architectures?click=main_sr 5 Ways to Redesign the Internal Combustion Engine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140826120028/http://www.popularmechanics.com/cars/news/industry/5-alternative-engine-architectures?click=main_sr |date=2014-08-26 }} [[Категори:Мотторсем|*]] [[Категори:Динамика]] gr88zrf1q9a2o2oynlu4fmo5psw7zva 0 97572 879002 792905 2026-11-06T12:02:44Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879002 wikitext text/x-wiki {{Фильм |ЧăвЯчĕ = Кăпăш |ТăвЯчĕ = Пышка |Ӳкерчĕк = |Жанр = [[драма]] |Режиссёр = [[Михаил Ромм]] | Сценарист = [[Ги де Мопассан]]<br>[[Ромм Михаил Ильич|Михаил Ромм]] | Актёрсем = [[Окуневская Татьяна Кирилловна|Татьяна Окуневская]]<br>[[Раневская Фаина Георгиевна|Фаина Раневская]]<br>[[Сергеева Галина Ермолаевна|Галина Сергеева]]<br>[[Файт Андрей Андреевич|Андрей Файт]]<br>[[Репнин Пётр Петрович|Пётр Репнин]]<br>[[Горюнов Анатолий Иосифович|Анатолий Горюнов]]<br>[[Осенев Владимир Иванович|Владимир Осенев]] | Оператор = [[Волчек Борис Израилевич|Борис Волчек]] (Бер) | Композитор = [[Чулаки Михаил Иванович|Михаил Чулаки]] |Патшалăх = {{USSR}} |Çул = 1934 |Компани = [[Москинокомбинат]] |Вăхăт = | imdb_id = 0025691 }} '''Кăпăш''' ({{lang-ru|Пышка}}) — [[Москинокомбинат]] киностудире [[Михаил Ромм]] режиссёр 1934 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ. == Сюжет == {{Çырмалла}} == Рольсенче == [[File:1934 Пышка.webm|thumb|upright=1.5|''Фильм «Пышка» (1934)'']] * [[Сергеева Галина Ермолаевна|Галина Сергеева]] — ''Элизабет Руссэ'' * [[Файт Андрей Андреевич|Андрей Файт]] — ''прусс офицерĕ'' * [[Горюнов Анатолий Иосифович|Анатолий Горюнов]] — ''господин Луазо'' * [[Раневская Фаина Георгиевна|Фаина Раневская]] — ''госпожа Луазо'' * [[Репнин Пётр Петрович|Пётр Репнин]] — ''господин Карре-Ламадон'' * [[Окуневская Татьяна Кирилловна|Татьяна Окуневская]] — ''госпожа Карре-Ламадон'' * [[Мухин Михаил Григорьевич|Михаил Мухин]] — ''граф де Бревиль'' * Евгения Мезенцева — ''графиня де Бревиль'' * [[Левитина Софья Ильинична|Софья Левитина]] — ''ватă монахиня'' * [[Сухотская Нина Станиславовна|Нина Сухотская]] — ''çамрăк монахиня'' * Владимир Лавринович — ''Корнюдье, демократ'' * [[Гурняк Карл Адамович|Карл Гурняк]] — ''нимĕç салтакĕ'' * [[Кузнецова Валентина Владимировна|Валентина Кузнецова]] — ''горничная'' * [[Осенев Владимир Иванович|Владимир Осенев]] — ''нимĕç салтакĕ'' (титрсенче çук) * [[Якут Всеволод Семёнович|Всеволод Якут]] — ''кадр хыçĕңчи текст'' == Ӳнерлекен ушкăн == * Режиссёр — [[Ромм Михаил Ильич|Михаил Ромм]] * Сценарист — Ромм Михаил Ильич * Оператор — [[Волчек Борис Израилевич|Борис Волчек]] * Ӳкерçĕсем — [[Шпинель Иосиф Аронович|Иосиф Шпинель]], [[Бейтнер Пётр Львович|Пётр Бейтнер]] * Композитор — [[Чулаки Михаил Иванович|Михаил Чулаки]] * Сасă режиссёрĕ — Евгения Индлина == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * Иезуитов Н. Пути художественного фильма. 1919—1934. — М.: Кинофотоиздат, 1934. — 150 с. * Ромм М. И. [http://teatrsemya.ru/lib/rejissura/romm_m-besedy_o_kinorezhissure.pdf Беседы о кинорежиссуре]. — М.: Бюро пропаганды сов. киноискусства, 1975. — 287 с. == Каçăсем == * {{imdb title | id=0025691 | title=«Пышка»}} * [http://megabook.ru/article?ПЫШКА «Пышка»] на сайте проекта «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» * [https://web.archive.org/web/20140712174339/http://ruskino.ru/mov/6606 «Пышка»] на сайте «ruskino» * [http://www.afisha.ru/movie/170754/ «Пышка»] на сайте «[[Афиша (журнал)|Афиша]]» {{USSR-film-stub}} {{Михаил Роммăн фильмĕсем}} [[Категори:ССРП сасăсăр фильмĕсем]] [[Категори:Ги де Мопассанăн хайлавĕсене экранизациленисем]] [[Категори:ССРП 1934 çулхи фильмĕсем]] [[Категори:Проституци пирки фильмсем]] [[Категори:ССРП хура-шурă фильмĕсем]] [[Категори:ССРП драма фильмĕсем]] q5mdk72p698m97vzqkiesg6ebyrmlt1 0 97687 879111 876907 2026-11-06T20:34:35Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879111 wikitext text/x-wiki {{Фильм |ЧăвЯчĕ = Максим таврăнни |ТăвЯчĕ = Возвращение Максима |Ӳкерчĕк = |Жанр = [[драма]] |Режиссёр = [[Григорий Козинцев]]<br>[[Трауберг Леонид Захарович|Леонид Трауберг]] | Сценарист = [[Славин Лев Исаевич|Лев Славин]]<br />Григорий Козинцев<br />Леонид Трауберг | Актёрсем = [[Чирков Борис Петрович|Борис Чирков]]<br />[[Кибардина Валентина Тихоновна|Валентина Кибардина]] | Оператор = [[Москвин Андрей Николаевич|Андрей Москвин]] | Композитор = [[Шостакович Дмитрий Дмитриевич|Дмитрий Шостакович]] |Патшалăх = {{USSR}} |Çул = 1937 |Компани = [[Ленфильм]] |Вăхăт = | imdb_id = 0029740 }} '''Максим таврăнни''' ({{lang-ru|Возвращение Максима}}) — [[Ленфильм]] киностудире [[Григорий Козинцев]] режиссёр 1937 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ. == Сюжет == {{Çырмалла}} == Рольсенче == * [[Чирков Борис Петрович|Борис Чирков]] — ''Максим Иванович Лисицын — профессиональный революционер, большевик, он же товарищ Фёдор'' * [[Кибардина Валентина Тихоновна|Валентина Кибардина]] — ''Наташа Артемьева — редактор газеты «Правда», она же товарищ Елена'' * [[Каюков Степан Яковлевич|Степан Каюков]] — Дёма * [[Кузнецов Анатолий Иванович (актёр)|Анатолий Кузнецов]] — ''депутат Госдумы [[Бадаев Алексей Егорович|Тураев]]'' * [[Жаров Михаил Иванович|Михаил Жаров]] — ''конторщик Невского завода Платон Васильевич Дымба, черносотенец'' * [[Ванин Василий Васильевич|Василий Ванин]] — ''большевик Николай'' * [[Бонди Алексей Михайлович|Алексей Бонди]] — ''меньшевик'' * [[Меркурьев Василий Васильевич|Василий Меркурьев]] — ''студент-меньшевик'' * [[Толубеев Юрий Владимирович|Юрий Толубеев]] — ''штрейкбрехер-железнодорожник'' * [[Зражевский Александр Иванович|Александр Зражевский]] — ''Василий Кузьмич Ерофеев, старый токарь Северного завода'' * [[Чистяков Александр Петрович|Александр Чистяков]] — ''Мищенко, рабочий-литейщик Северного завода'' * [[Крючков Николай Афанасьевич|Николай Крючков]] — ''солдат в «теплушке»<small> (в титрах не указан)</small> * [[Яроцкая Мария Каспаровна|Мария Яроцкая]] — ''жена Никадима, стирает бельё на мостках в реке''<small> (в титрах не указана)</small> * [[Орлов Георгий Никифорович|Георгий Орлов]] — ''депутат Госдумы [[Марков, Николай Евгеньевич|Марков Второй]]'' * [[Георгий Кранерт]] — ''депутат Госдумы [[Пуришкевич]]'' * [[Сладкопевцев Владимир Владимирович|Владимир Сладкопевцев]] — ''метранпаж'' == Ӳнерлекен ушкăн == * Сценаристсем — [[Козинцев Григорий Михайлович|Григорий Козинцев]], [[Славин Лев Исаевич|Лев Славин]], Леонид Трауберг * Режиссёрсем — Григорий Козинцев, [[Трауберг Леонид Захарович|Леонид Трауберг]] * Композитор — [[Шостакович Дмитрий Дмитриевич|Дмитрий Шостакович]] * Оператор — [[Москвин Андрей Николаевич|Андрей Москвин]] * Ӳкерçĕ — [[Еней Евгений Евгеньевич|Евгений Еней]] * Звукооператоры — [[Волк Илья Федорович|Илья Волк]], [[Хуторянский Борис|Борис Хуторянский]] (<small>в титрах указан как — ''Г''. Хуторянский</small>) * Ассистенты — [[Кошеверова Надежда Николаевна|Надежда Кошеверова]], [[Фрэз Илья Абрамович|Илья Фрэз]], [[Сухобоков Владимир Леонидович|Сухобоков Владимир]], М. Герлтовский, А. Гурвич == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{imdb title | id=0029740 | title=«Возвращение Максима»}} * {{cite web|url=http://www.lenfilm.ru/catalogue/cat_1937.htm|title=«Возвращение Максима»|work=Аннотированный каталог фильмов киностудии «Ленфильм» 1918—2003|accessdate=2012-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227060942/http://www.lenfilm.ru/catalogue/cat_1937.htm|archivedate=2012-02-27|deadlink=yes}} * [https://megabook.ru/Article.asp?AID=574071 «Возвращение Максима»]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}} [https://megabook.ru Онлайн энциклопедия Кирилла и Мефодия] * {{cite web |author=Аркус Л. |authorlink= |coauthors= |url=https://chapaev.media/films/206 |title=Возвращение Максима |subtitle=Киноведческая база «Чапаев» |lang=ru |format= |website= |publisher=Проект журнала «Сеанс» |date= |description= |quote= |accessdate=2020-05-02 |deadlink= |archiveurl= |archivedate= }} * [https://web.archive.org/web/20230516084828/http://www.kinoros.ru/db/movies/1069/index.html «Возвращение Максима»]{{ref-ru}} [https://web.archive.org/web/20111006182028/http://kinoros.ru/db/index.do Портал «Кино России»] * [https://ruskino.ru/mov/7625 «Юность Максима»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230516084826/https://ruskino.ru/mov/7625 |date=2023-05-16 }}{{ref-ru}} [https://ruskino.ru/ RUSKINO.RU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220216103407/https://ruskino.ru/ |date=2022-02-16 }} {{Леонид Траубергăн фильмĕсем}} {{Григорий Козинцевăн фильмĕсем}} nqelr3edr18e0bzca6aayvkmku2j46x 0 99492 879191 770233 2026-11-07T03:24:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879191 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Пессун |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg =54 |lat_min =40 |lat_sec =12 |lon_deg =48 |lon_min =27 |lon_sec =45 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Теччĕ районĕ |район тапăлра = Теччĕ районĕ{{!}}Теччĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Пессун ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Пессун ял тăрăхĕ{{!}}Пессун |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 297 |халăх çыравĕн çулĕ = 2000 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[ирçесем]] тата ыттисем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 422374 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84373 |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = 92255817002 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Пессун''' {{lang-ru|Бессоново}} [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Теччĕ районĕ|Теччĕ районĕнчи]] историлле ирçе<ref>[https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/1233107.htm V Республиканский фестиваль мордовской культуры «Валда шинясь» состоится в Тетюшском районе 29 июня 2018 г., пятница] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226020414/https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/1233107.htm |date=2024-12-26 }}</ref> ялĕ. [[Таркан (юханшыв)|Таркан]] юханшыв хӗрринче вырнаçнӑ. Хальхи вăхăтра ялта ирçесем çеç мар, ыттисем те (сăмахран, чăвашсем) чылайăн пурăнаççĕ. Пессун, ахăртнех, Теччĕ районĕнчи пĕртен-пĕр ирçе ялĕ пулса тăрать (мăкшă ялĕсемпе пăтрштармалла мар). ==Тавралăхĕ== ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== 2000 çулта 297 çын пцрăннă. ==Кун-çулĕ== Ял хăçан никĕслени паллă мар. 1700-мĕш çулти хутсенче ăна асăнаççĕ. [[1841]]-мĕш çулти 8-мĕш ревизипе ялта (?) чун удел хресченĕ пулнă. Хресченсене ирĕке янă чухне кунта (?) çуртра (?) çын пурăннă. 1896-мĕш çулта чиркӳ шкулне уçнă. [[1903]]-мĕш çулта ялта (?) килте (?) çын пурăннă (? арçынпа ? хĕрарăм)<ref>[http://www.simbir-archeo.narod.ru/Russian/20vek/seleniya/bolsetarshansk.htm Селения Симбирского уезда. П. Мартынов 1903 г.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Урамсем== ==Паллă çынсем== ==Вуламалли== == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * {{Теччĕ районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Тутарстан]] [[Категори:Теччĕ районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 0x8je85u8lzd3w29wny08cxm3j9jand 0 100444 879276 819808 2026-11-07T09:46:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879276 wikitext text/x-wiki {{Фильм |ЧăвЯчĕ = Сталинград |ТăвЯчĕ = Сталинград |Ӳкерчĕк = |Жанр = [[драма]] |Режиссёр = [[Юрий Озеров]] |Сценарист = Юрий Озеров |Композитор = [[Юрий Левитин]] |Оператор = [[Слабневич Игорь Михайлович|Игорь Слабневич]],<br>[[Гусев Александр Владимирович (оператор)|Владимир Гусев]] |Патшалăх = {{USSR}} |Çул = 1989 |Компани = [[Мосфильм]] |Вăхăт = | imdb_id = 0174240 }} '''Сталинград''' ({{lang-ru|Сталинград}}) — [[Мосфильм]] киностудире [[Юрий Озеров]] режиссёр 1989 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ. == Сюжет == {{Çырмалла}} == Рольсенче == * [[Бут Пауэрс|Пауэрс Бут]] (АПШ) — ''[[Чуйков Василий Иванович|Василий Иванович Чуйков]], [[генерал-лейтенант]], [[РЧХÇ]] [[62-мĕш çар]]ăн [[çарпуç]]ĕ'' * [[Лауцявичюс Любомирас|Любомирас Лауцявичюс]] (ССРП) — ''[[Гуров Кузьма Акимович|Кузьма Акимович Гуров]], комиссар, РХХÇ 62-мĕш çарăн Вăрçă канашĕн пайташĕ'' (дублировал Андрей Гриневич) * [[:en:Fernando Allende|Фернандо Альенде]] (АПШ) — ''[[Руис Ибаррури Рубен|Рубен Ибаррури]], гварди аслă лейтенант, [[35-мĕш гварди перевçĕ дивизийĕ|35-мĕш гварди перевçĕ дивизинчи]] 100-мĕш гварди полкĕн вĕренӳ батальонĕн пулемёт ротин командирĕ'' * [[Никоненко Сергей Петрович|Сергей Никоненко]] (ССРП) — ''генерал [[Родимцев Александр Ильич|Александр Ильич Родимцев]], командир [[13-мĕш гварди перевçĕ дивизийĕ|13-мĕш гварди перевçĕ дивизин]] командирĕ'' * [[Ульянов Михаил Александрович|Михаил Ульянов]] (ССРП) — ''[[Жуков Георгий Константинович|Георгий Константинович Жуков]], [[çар генералĕ (ССРП)|çар генералĕ]]'' * [[:de:Günter Junghans|Гюнтер Юнгханс]] (ГДР) — ''[[Шульце-Бойзен Харро|Харро Шульце-Бойзен]], [[люфтваффе]] обер-лейтенанчĕ, нимĕç вăрттăн [[Хĕрлĕ капелла|организацин]] [[Антифашизм|антифашисчĕ]], '' * [[Цветков Валерий Иванович|Валерий Цветков]] — ''генерал [[Ерёменко Андрей Иванович|Андрей Иванович Ерёменко]]'' * [[Невзоров Борис Георгиевич|Борис Невзоров]] — ''генерал [[Крылов Николай Иванович|Николай Иванович Крылов]]'' * [[Гомиашвили Арчил Михайлович|Арчил Гомиашвили]] — ''[[Сталин Иосиф Виссарионович|Иосиф Виссарионович Сталин]], [[Аслă Тĕп Çарпуçлăхĕн Ставки]]н председателĕ'' * [[Дмитриев Герберт Леонидович|Герберт Дмитриев]] — ''Лопатин'' * [[Ахим Петри]] (ГДР) — ''[[Адольф Гитлер]]'' * [[:en:Ronald Lacey|Рональд Лэйси]] (Аслă Британи) — ''[[Черчилль Уинстон|Уинстон Черчилль]], [[Аслă Британин премьер-министрĕ]]'' * [[Лобанов Вадим Владимирович|Вадим Лобанов]] — ''[[Хрущёв Никита Сергеевич|Никита Сергеевич Хрущёв]]'' * [[Гармаш Сергей Леонидович|Сергей Гармаш]] — ''[[Павлов Яков Федотович|Яков Федотович Павлов]], [[РХХÇ|Хĕрлĕ Çар]] сержанчĕ, [[гарнизон]] пуçлăхĕ, [[Сталинградшăн çапăçни|Сталинград çапăçăвĕн]] паттăрĕ'' * [[Смоляков Андрей Игоревич|Андрей Смоляков]] — ''[[Хрущёв Леонид Никитович|Леонид Никитович Хрущёв]], вăрçă вĕçевçи, Никита Сергеевич Хрущёвăн ывăлĕ'' * [[Бондарчук Фёдор Сергеевич|Фёдор Бондарчук]] — ''Иван, Хĕрлĕ Çарăн снайперĕ, Çĕпĕр сунарçи'' * [[Фандера Оксана Олеговна|Оксана Фандера]] — ''Наташа, снайпер'' * [[Фомичева Оксана Борисовна|Оксана Фомичёва]] — ''Вера'' * Олег Уткин — ''Вася'' * [[Шахворостова Лариса Анатольевна|Лариса Тотунова (Шахворостова)]] — ''Надя'' * [[Лебедева Ольга Олеговна|Ольга Лебедева]] — ''Люба'' * [[Крючков Николай Афанасьевич|Николай Крючков]] — ''ватă капитан'' * [[Розстальный Виталий Григорьевич|Виталий Расстальной]] — ''[[Совет Союзĕн Ммаршалĕ]] [[Тимошенко Семён Константинович|Семён Константинович Тимошенко]]'' * [[Фрейндлих Бруно Артурович|Бруно Фрейндлих]] — ''Совет Союзĕн маршалĕ [[Шапошников Борис Михайлович|Борис Михайлович Шапошников]]'' * [[Голобородько Александр Александрович|Александр Голобородько]] — ''генерал-полковник [[Рокоссовский Константин Константинович|Константин Константинович Рокоссовский]]'' * [[Буренков Евгений Дмитриевич|Евгений Буренков]] — ''генерал-полковник [[Василевский, Александр Михайлович|Александр Михайлович Василевский]]'' * [[Засухин Николай Николаевич|Николай Засухин]] — ''[[Молотов Вячеслав Михайлович|Вячеслав Михайлович Молотов]], ютçĕр ĕçĕсен министрĕ'' * [[Трошин Владимир Константинович|Владимир Трошин]] — ''[[Ворошилов Климент Ефремович|Климент Ефремович Ворошилов]]'' * [[Езепов Вячеслав Иванович|Вячеслав Езепов]] — ''[[Щербаков Александр Сергеевич|Александр Сергеевич Щербаков]]'' * Т. М. Голадзе — ''[[Берия Лаврентий Павлович|Лаврентий Павлович Берия]], ШĔХК пуçлăхĕ'' * Александр Кудинов — ''капитан-лейтенант Немцов'' == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{imdb title | id=0174240 | title=«Сталинград»}} * [https://web.archive.org/web/20211025124126/https://www.mosfilm.ru/movies/24003/?sphrase_id=450247 Двухсерийный широкоэкранный военный художественный фильм «Сталинград» (СССР, ГДР, США, ЧССР; 1989 год; режиссёр — Юрий Озеров). Информация о фильме, краткое содержание.] Официальный сайт киноконцерна «[[Мосфильм]]» // mosfilm.ru * [https://russia.tv/brand/show/brand_id/6109/ Военно-исторический художественный фильм «Сталинград» (СССР, ГДР, США, ЧССР; 1989 год; режиссёр — Юрий Озеров). О проекте.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200523033636/https://russia.tv/brand/show/brand_id/6109/ |date=2020-05-23 }} Официальный сайт телеканала «[[Россия-1]]» // russia.tv * [https://cinema.mosfilm.ru/films/35398/ ВИДЕО (1-2 серии). Двухсерийный широкоэкранный военный художественный фильм «Сталинград» (СССР, ГДР, США, ЧССР; 1989 год; режиссёр — Юрий Озеров).] Онлайн-кинотеатр «[[Мосфильм]]а» // cinema.mosfilm.ru {{Юрий Озеровăн фильмĕсем}} {{Сталинградшăн çапăçнине асăнмалăх}} [[Категори:ССРП 1989 çулхи фильмĕсем]] [[Категори:АПШ 1989 çулхи фильмĕсем]] [[Категори:ССРП киноэпопейисем]] [[Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи пирки фильмсем]] [[Категори:Фильмсем:Персонаж:Иосиф Сталин]] [[Категори:Сталинградшăн çапăçни культурăра]] [[Категори:1940-мĕш çулсенчи истори фильмĕсем]] [[Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи пирки истори фильмĕсем]] [[Категори:Фильмсем:Персонаж:Клим Ворошилов]] [[Категори:Фильмсем:Персонаж:Георгий Жуков]] [[Категори:Фильмсем:Персонаж:Адольф Гитлер]] [[Категори:Фильмсем:Персонаж:Никита Хрущёв]] [[Категори:Фильмсем:Персонаж:Лаврентий Берия]] [[Категори:«Мосфильм» студин фильмĕсем]] [[Категори:Warner Bros. фильмĕсем]] [[Категори:Фильмсем:Персонажсем:Уинстон Черчилль]] [[Категори:ССРП вăрçă фильмĕсем]] [[Категори:АПШ вăрçă фильмĕсем]] [[Категори:Сталинградшăн çапăçни пирки фильмсем]] [[Категори:Совет-американ хутшăнăвĕсем]] ph054o047p8vqmv4107k59njf7lr0sl 0 101038 879117 871349 2026-11-06T21:07:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879117 wikitext text/x-wiki {{Фильм |ЧăвЯчĕ = Мастер тата Маргарита |ТăвЯчĕ = Мастер и Маргарита |Ӳкерчĕк = |Жанр = [[драма]] |Режиссёр = [[Юрий Кара]] | Продюсер = Владимир Скорый | Сценарист = [[Кара Юрий Викторович|Юрий Кара]] | Актёрсем= [[Анастасия Вертинская]]<br>[[Виктор Раков]]<br>[[Ульянов Михаил Александрович|Михаил Ульянов]]<br>[[Бурляев Николай Петрович|Николай Бурляев]]<br>[[Валентин Гафт]]<br>[[Филиппенко Александр Георгиевич|Александр Филиппенко]] | Оператор = [[Гребнев Евгений Ювенальевич|Евгений Гребнев]] | Композитор = [[Шнитке Альфред Гарриевич|Альфред Шнитке]]<br>Андрей Шнитке |Патшалăх = {{RUS}} |Çул = 1994 |Компани = [[ТАМП]] |Вăхăт = | imdb_id = 0110476 }} '''Мастер тата Маргарита''' ({{lang-ru|Мастер и Маргарита}}) — [[ТАМП]] киностудире [[Юрий Кара]] режиссёр 1994 çулта ӳкернĕ рус мусăк илемлĕ камичĕ. == Сюжет == {{Çырмалла}} == Рольсенче == == Ӳнерлекен ушкăн == [[File:Master Margarita 1994 1.jpg|240px|thumb|right|Фильмри кадр]] * Сценарист: [[Кара Юрий Викторович|Юрий Кара]] * Режиссёр-постановщик: [[Кара Юрий Викторович|Юрий Кара]] * Тĕп оператор: [[Гребнев Евгений Ювенальевич|Евгений Гребнев]] * Ӳкерçĕсем: Борис Кузовкин, [[Устинов Юрий Семёнович|Юрий Устинов]] * Композиторсем: [[Шнитке, Альфред Гарриевич|Альфред Шнитке]], [[Шнитке, Андрей Альфредович|Андрей Шнитке]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{imdb title | id=0110476 | title=«Мастер тата Маргарита»}} * {{YouTube|2TbJBbDKO2s&t|«Мастер и Маргарита» (самая полная версия)|logo=1}} * [http://www.levdurov.ru/show_arhive.php?id=103 Страница фильма на сайте Льва Дурова] (история, отзывы, подборка материалов) * [http://echo.msk.ru/programs/kulshok/760151-echo/ Рукописи не горят: первая экранизация «Мастера и Маргариты» на экране — эфир Юрия Кары на радио «Эхо Москвы» от 26.03.2011] * [http://www.masterandmargarita.eu/ru/05media/filmkara.html Страница фильма на сайте Мастер и Маргарита] * [https://web.archive.org/web/20210422180242/https://valery-kichin.livejournal.com/121830.html Юрий Кара о своем фильме в «Российской газете»] * [http://proficinema.ru/picture-making/detail.php?ID=100603 Страница фильма на сайте «ПрофиСинема»: синопсис, комментарии создателей] {{Russia-film-stub}} {{Юрий Кара фильмĕсем}} {{Мастер тата Маргарита}} {{Михаил Булгаковăн хайлавĕсене экранизациленисем}} [[Категори:«Мастер тата Маргаритăна» экранизациленисем]] [[Категори:РФ фантастика фильмĕсем]] [[Категори:РФ драма фильмĕсем]] [[Категори:Фильмсем:Персонаж:Иосиф Сталин]] [[Категори:Çыравçăсем пирки фантастика фильмĕсем]] [[Категори:РФ 1994 çулхи фильмĕсем]] [[Категори:Мускав пирки фильмсем]] [[Категори:Эсрел пирки фильмсем]] e6gtpg1pfewx5a891cs42zo9v5et510 0 101633 879217 803196 2026-11-07T04:42:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879217 wikitext text/x-wiki {{Фильм |ЧăвЯчĕ = Пуп |ТăвЯчĕ = Поп |Ӳкерчĕк = |Жанр = [[драма]] |Режиссёр = [[Владимир Хотиненко]] | Продюсер = [[Кравец Сергей Леонидович|Сергей Кравец]], [[Наталия Гостюшина]] | Сценарист = [[Сегень Александр Юрьевич|Александр Сегень]] | Актёрсем= [[Маковецкий Сергей Васильевич|Сергей Маковецкий]]<br>[[Нина Усатова]]<br>[[Елизавета Арзамасова]] <br> [[Кирилл Плетнёв]] <br>[[Анатолий Лобоцкий]] | Оператор = [[Дёмин Илья Викторович|Илья Дёмин]] | Композитор = [[Рыбников Алексей Львович|Алексей Рыбников]] |Патшалăх = {{RUS}} |Çул = 2009 |Компани = [[Мосфильм]] |Вăхăт = | imdb_id = 1506452 }} {{Пĕлтерĕшсем|Пуп}} '''Пуп''' ({{lang-ru|Поп}}) — [[Мосфильм]] киностудире [[Владимир Хотиненко]] режиссёр 2009 çулта ӳкернĕ рус мусăк илемлĕ камичĕ. == Сюжет == {{Çырмалла}} == Рольсенче == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{imdb title | id=1506452 | title=«Поп»}} * [http://www.taday.ru/text/357936.html?for_print=1 Церковь по обе стороны фронта] — круглый стол в редакции журнала «[[Татьянин день (сайт)|Татьянин день]]», посвящённый фильму «Поп» * [http://www.sedmitza.ru/news/816364.html Новый роман Александра Сегеня «Поп» издан одновременно с выходом в свет одноименного фильма теле-кинокомпании «Православная энциклопедия»] // [[Православная энциклопедия]] * [http://www.sedmitza.ru/text/782714.html ПОП. Художественный фильм об истории Псковской миссии (Телепрограмма 29.08.09)] // [[Седмица.ру]] * {{cite web |url=http://www.rudata.ru/wiki/Новости_кино:Сергей_Маковецкий_и_Владимир_Хотиненко_о_фильме_«Поп» |title=Сергей Маковецкий и Владимир Хотиненко о фильме «Поп» |author=Екатерина Гоголева |date=2009-08-14 |work=РуДата |accessdate=2014-08-29}} * [http://actualhistory.ru/74 Фильм о священниках-коллаборационистах выдвинут на патриаршью кинопремию] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122232256/https://actualhistory.ru/74 |date=2022-01-22 }} * Наталия Теряева. [http://www.odnako.org/blogs/show_18081/ Сказка о «Попе»] // «[[Однако (журнал)|Однако]]» от 8 мая 2012 — рецензия * [https://web.archive.org/web/20241102044755/https://www.dvnovosti.ru/khab/2018/10/23/89969/ Иисус или родина — православные хабаровчане обсудили фильм «Поп»] * [http://pravkhabarovsk.ru/blog/zriteli-kinolektorija-svet-kamera-motor-prinjali-uchastie-v-obsuzhdenii-filma-pop/ Зрители кинолектория «Свет! Камера! Мотор!» приняли участие в обсуждении фильма «Поп»] {{Владимир Хотиненко фильмĕсем}} [[Категори:Православи сăваплăхçисем пирки фильмсем]] [[Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пирки фильмсем]] [[Категори:«Православная энциклопедия» кинокомпанин фильмĕсем]] [[Категори:Православи пирки фильмсем]] [[Категори:Фильмсем, Алексей Рыбниковăн мусăкĕпе]] [[Категори:«Мосфильм» студин фильмĕсем]] [[Категори:Вырăсла фильмсем]] jroe3lbjlrth582ifyagr65vddseckx 0 102591 879100 767613 2026-11-06T19:57:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879100 wikitext text/x-wiki [[File:1939 Свидетельство о браке Харьков.jpg|thumb|350px|Мăшăрлану кӳнтеленĕшĕ. [[Харьков]], [[1939]]]] {{Пĕлтерĕшсем|Мăшăр}} {{Пĕлтерĕшсем|Мăшăрлăх (пĕлтерĕшсем)}} '''Мăшăрлану'''''<ref>[[Фасмер]], 1, 206. </ref>), мăшăрланнă хыççăн пулнă пĕрлĕхе '''Мăшăрлăх''' теççĕ,  — чи ватă [[Социаллă институт|пĕрлĕхле институтсенчен]] пĕри<!--, который упорядочивает [[Межличностные отношения|межличностные]] и [[Сексуальное поведение человека|сексуальные отношения]], признаваемый [[общество]]м союз между [[Супруги|супругами]] с целью создания [[Семья|семьи]], который порождает [[Правоотношение|взаимные]] [[Субъективное право|права]] и [[Обязательство|обязанности]] брачной пары.--> == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * ''Дебэ А.'' Брак и безбрачие во всех половых и моральных проявлениях. — М.: Тип. Т. Рис, 1878. * ''[[Семёнов, Юрий Иванович|Семёнов Ю. И.]]'' Групповой брак, его природа и место в эволюции семейно-брачных отношений. М., 1964<!-- С самыми любопытными историческими и медицинскими подробностями о взаимных отношениях мужчины и женщины, начиная с глубокой древности и до нашего времени: Гигиена, физиология и философия брака и безбрачия.--> * ''Андреева Т. В.'' Семейная психология. Спб.: Речь, 2005. * Большой психологический словарь, под ред. Мещерякова Б. Г., Зинченко В. П. и др. М., СПб. 2003. * ''Гребенников И. В.'' Основы семейной жизни. М.: Просвещение, 1991. * {{ВТ-ЭСБЕ|Брак, термин|[[Клокоцкий, Станислав Станиславович|Клокоцкий С. С.]]}} * ''Сысенко В. А.'' Молодёжь вступает в брак. М.: Мысль, 1986. * ''[[Троицкий, Сергей Викторович|Троицкий С. В.]]'' [http://www.krotov.info/libr_min/t/toquil/troi_0.html Христианская философия брака]. Париж, 1933. * ''Хрустинская О. М.'' Брак на конвейере времени, журнал «LюMON», 2009 * ''Ильясов Ф. Н.'' [https://web.archive.org/web/20220218125303/http://iliassov.info/price/kalym.html Статус группы и цены на брачном рынке в регионах с покупным браком (калымом)] // в кн.:Ильясов Ф. Н. Статусная теория цены. М.: [[Институт социологии РАН]], 1993. == Каçăсем == * [http://zakon.scli.ru/ru/legal_texts/national_law/extended/index.php?do4=document&id4=7368a0bf-8291-4bfe-a615-d42bedba5478 Семейный кодекс Российской Федерации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314021241/http://zakon.scli.ru/ru/legal_texts/national_law/extended/index.php?do4=document&id4=7368a0bf-8291-4bfe-a615-d42bedba5478 |date=2016-03-14 }} * [[Гавров, Сергей Назипович|Сергей Гавров]] [https://www.scribd.com/doc/19559226/Sergey-Gavrov-Historical-Evolution-of-the-Institutions-of-Marriage-and-Family; Историческое изменение институтов семьи и брака] * [http://scepsis.ru/library/id_6.html Юрий Семёнов «Брак и семья: возникновение и развитие»] * [https://web.archive.org/web/20070810193232/http://www.lib.eparhia-saratov.ru/books/noauthor/otechnik3/contents.html Христианский брак. Отёчник № 3] * [http://www.newizv.ru/news/2007-10-29/78927/ Россияне, как и европейцы, всё меньше хотят строить традиционные семьи «Новые известия» 29.10.07] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080101211302/http://www.newizv.ru/news/2007-10-29/78927/ |date=2008-01-01 }} * [https://lenta.ru/news/2010/08/23/r2d2/ Американка вышла замуж за R2D2] [[Категори:Килйыш тивĕç-ирĕкĕ]] [[Категори:Демографи]] [[Категори:Килйыш]] [[Категори:Мăшăрлану]] [[Категори:Мăшăр]] 4ptuy9gmvhd0q23ies8lxjqadl2byc2 0 103166 879232 778688 2026-11-07T06:01:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879232 wikitext text/x-wiki [[File:AntoinesDiningRoom8Oct07A.jpg|thumb|]] [[File:Tom's Restaurant, NYC.jpg|thumb|Tom's Restaurant, NYC]] [[File:6x8 80dpi - Piment rouge - view of cellar fm mezz stairs to Peel.JPG|thumb|]] '''Рестора́н''' ({{lang-lat|restauro}}, çĕнетес, тĕреклетес) — [[Общепит|пĕрлехи апатлану]] анлă [[ассортимент]]лă хатĕрлеме кăткăс, — çав шутра — фирмăлла, — [[ĕçме-çиме]]семлĕ йĕркелĕмĕ. == Çавăн пекех == * [[Ресторан автоматизацийĕ]] * [[Банкет менеджерĕ]] * [[Бармен]] * [[Эрех картти]] * [[Меню]] * [[Метрдотель]] * [[Пĕрлĕхле апатлану]] * [[Ресторан тиркевçи]] * [[Официант]] * [[Сомелье]] * [[Чейлĕх]] * [[HoReCa]] * [[Бресторан]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * [https://web.archive.org/web/20250805132426/https://protect.gost.ru/v.aspx?control=7&id=185313 ГОСТ 30389-2013]. Услуги общественного питания. Предприятия общественного питания. Классификация и общие требования. * Rebecca Spang. The Invention of the Restaurant: Paris and Modern Gastronomic Culture. Cambridge: Harvard University Press, 2000. * Ленина Кучер. Ресторанный бизнес в России. Технология успеха, 2002. {{Апат-çимĕç}} {{Апатланăва организацилени}} {{Апатлану йĕрки}} [[Категори:Ресторансем| ]] [[Категори:Суту-илӳ]] [[Категори:Коммерци]] [[Категори:Куçман пурлăх]] 45rt5ntle9mqve9gwf9c5arfks1w34f 0 103266 879154 818966 2026-11-06T23:42:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879154 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Некрасова Лидия Ивановна |тăван ят = Некрасова Лидия Ивановна |портрет = |калăпăш = |ăнлантару = |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлев тĕсĕ = [[ӳнер|ӳнер пĕлĕвçи]], [[этнографи|этнограф]], [[куçаруçă]] |çуралнă вăхăт = [[1881]] çулхи [[раштав, 26|раштавăн 26-мĕшĕ]] |çуралнă вырăн = [[Чĕмпĕр]] хули, [[Раççей империйĕ]] |гражданлăх = * {{Flagicon|RUS}} [[Раççей империйĕ]] * [[File:Flag RSFSR 1918.svg|25px]] [[РСФСР]] * {{USSR}} |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = [[1942]] çулхи [[авăн, 7|авăнăн 7-мĕшĕ]] |вилнĕ вырăн = [[ГУЛАГ]] |ашшĕ = Яковлев Иван Яковлевич |амăшĕ = Екатерина Алексеевна Яковлева |упăшка = Алексей Дмитриевич Некрасов |арăм = |ачасем = Екатерина, Лидия, Алексей, Анна, Дмитрий |чыславсемпе парнесем = |сайт = |тĕрли = |Commons = |Rodovid = }} '''Некрасова Лидия Ивановна''' (çуралнă чухнехи [[хушамат]] '''Яковлева''', пĕрремĕш упăшкипе '''Иловайская''', 26, декабрь, [[1881]], [[Чĕмпĕр]] — 7, сентябрь, [[1942]], [[ГУЛАГ]]) — Раççей тата совет ÿнер пĕлĕвçи, этнографĕ, нимĕçлерен тата акăлчанларан куçаракан. Мухтавла чăваш çуттатуртавçин Иван Яковлевич Яковлевăн хĕрĕ. Коми республикин Асăну кĕнекинче (Книга памяти Республики Коми - т.9, ч.1) ун пирки «вырăс» тесе кăтартнă<ref>[https://base.memo.ru/person/show/403455 Çăлкуç] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211202080409/https://base.memo.ru/person/show/403455 |date=2021-12-02 }}</ref> Хальхи вăхăтра И. Я. Яковлев ачисенчен пĕртен-пĕр унăн çеç [[Раççей]]ре тăхăмĕсем (еткерçисем) пур. [[1958]]-мĕш çулта Л. И. Некрасовăна вилнĕ хыççăн реабилитациленĕ. == Биографи == Лидия Ивановна пĕрремĕш хут Давыд Дмитриевич Иловайские качча тухнă. [[1901]]-мĕш çулта уйрăлнă, [[1904]]-мĕш çулта Алексей Дмитриевич Некрасовпа (1878-1960) пĕрлешсе çĕнĕ килйыш çавăрнă. Мĕтри Юман çырнинчен<ref>Мĕтри Юман. Суйласа илнисем. Ш., 1997. — с.388.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} ...унăн хĕрĕ Римра сăрлама вĕренет, ăна пысăк улпута Иловайские качча параççĕ: пире венчет тунă чухне юрлаттараççĕ, вăрăм Хветĕр (Çеркей Хветĕрĕ) баспа апостол мĕкĕрет, çав вăхăтрах аслăрах классенче вĕренекенсем хушшинче пăшăлтату пырать: "Çак çĕнĕ кĕру паллă историçĕн ачийĕн ачийĕ, çав историçĕ пăсăк çын, чăвашсен тăшманĕ, вăл Атăл пăлхарсене те славянсем пулнă тесе суять {{Цитата вĕçĕ}} Вăлах тата тепĕр тĕлтех каланинчен<ref>Асăннă çăлкуç. С. 320-321.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} Лидия Ивановна Италирен Римран таврăннă теççĕ. Вăл упăшкинчен уйрăлнине эпир пĕлетпĕр. — Мĕншĕн-ха вăл хĕрне çав чăваш пек вырăс мар халăхсен тăшманне Иловайские панă? — тесе ыйтатăп. Юлташсем: "Мĕн тĕлĕнетĕн, вăл хĕрне хуçа мар вĕт" — тесе манран кулаççĕ. {{Цитата вĕçĕ}} ГУЛАГран янă çырăвĕсем упранса юлнă. Вĕсене малалла упрама Чăваш патшалăх университетне панă, ксерокопийĕсем тăванĕсем патĕнче юлнă. Çырусенчен пĕринче чăвашла çырнă йĕркесем те пур имĕш. Унăн тексчĕ паллă мар. Анчах та Интернетра çавна вырăсла куçарса пама хăтланни пур: {{Цитата пуçламăшĕ}} «Судьба человека - прямая. Но горе и мучения вьются вокруг него, как змея. Есть счастье одно на жизненном пути, как полевой цветок. Когда солнце засветит, цветок радуется, свою голову в сторону жизни наклоняет. Но горе, мучения и змея своей ядовитой слюной скоро его заморозят». {{Цитата вĕçĕ}} Куçараканнисем дачăра ĕçленĕ чăваш хăтлавçисем пек ăнланмалла. Каялла чăвашла куçарсан çапла пулать: {{Цитата пуçламăшĕ}} <big>«[[Этем]] шăпи — тÿрĕ. Анчах та хуйхă-суйхă, [[çĕлен]] пек, ун таврах явăнать. [[Пурнăç]] [[çул]]ĕ çинче, [[хир]] [[чечек]]ĕ пек, пĕр телей пур. [[Хĕвел]] çутатса ярсан, чечек савăнать, пурнăç еннелле тайăлать. Анчах хуйхă-суйхă тата çĕлен хăйĕн [[наркăмăш]]лă [[сурчăк]]ĕпе çавна часах шăнтса лартать».</big> {{Цитата вĕçĕ}} === Ăçта вĕренни === * Ырă йăхлă хĕрсен Родионов институчĕ ([[Хусан]], [[1894]]-мĕш çултан пуçласа) * Мускари археологи институтне пĕтернĕ (1918), Д. Россетти пултарулăхĕ тĕлĕшпе диссертаци хÿтĕленĕ. === Ăçта ĕçлени === == Чыславсем == {{çырмалла}} == Вуламалли == * Лидия Дмитриевна Некрасова, историк, исследователь, Москва. [https://mosentesh2.ucoz.ru/publ/1-1-0-229 "Яковлев дал пассионарный толчок"] — Мосентеш. * Краснов, Н. Г. Иван Яковлев и его потомки / Н. Г. Краснов. – Чебоксары, 2007 (Интернетра [https://web.archive.org/web/20230529035436/http://nbchr.ru/sites/yakovlev/1552.htm Потомки просветителя] ятпа пур) == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://sovch.chuvashia.com/?p=6098 Потомки просветителя попали в беду] — Posted By Советская Чувашия On 2 октября 2008 г. * [https://www.ulzapovednik.ru/kollektsii/iz-semeynogo-arkhiva-chuvashskogo-prosvetitelya-yakovleva-i-ya-i-ya-yakovlev-ego-semya-potomki-1878-/foto-nekrasova-lidiya-ivanovna-doch-chuvashskogo-prosvetitelya-i-ya-yakovleva-/ ФОТО. НЕКРАСОВА ЛИДИЯ ИВАНОВНА - ДОЧЬ ЧУВАШСКОГО ПРОСВЕТИТЕЛЯ И.Я. ЯКОВЛЕВА.] * [https://base.memo.ru/person/list? Некрасова Дидия Ивановна]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — ЖЕРТВЫ ПОЛИТИЧЕСКОГО ТЕРРОРА В СССР * [https://ru.rodovid.org/wk/Запись:748479 Лидия Ивановна Яковлева (Иловайская, Некрасова) р. 1879 ум. 1942] * [http://www.gia.archives21.ru/vystavki/2013_Perechen/htm/razdel3_3.htm ТЕМАТИЧЕСКИЙ ПЕРЕЧЕНЬ АРХИВНЫХ ДОКУМЕНТОВ О ЖИЗНИ И ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ИВАНА ЯКОВЛЕВИЧА ЯКОВЛЕВА, ПАМЯТНЫХ ДАТАХ И СОБЫТИЯХ, СВЯЗАННЫХ С ЕГО ИМЕНЕМ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190913114035/http://www.gia.archives21.ru/vystavki/2013_Perechen/htm/razdel3_3.htm |date=2019-09-13 }} [[Категори:Ӳнер пĕлĕвçисем, алфавитпа]]— [[Категори:Пайăр çынсем:Чĕмпĕр хули]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:Раççей этнографĕсем]] [[Категори:1881 çулта çуралнисем]] [[Категори:Раштавăн 26-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1942 çулта вилнисем]] [[Категори:Авăнăн 7-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:И. Я. Яковлев ратни]] [[Категори:И. Я. Яковлев тăхăмĕсем]] [[Категори:ГУЛАГра вилнисем]] mxwzfa7i769hs3zy6p56y190x252zqk 0 103739 879250 871379 2026-11-07T07:57:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879250 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Сапожников}} {{Ăсчах |Ят = Сапожников Олег Анатольевич |Çуралнă чухнехи ят = Сапожников Олег Анатольевич |Ӳкерчĕк = |Анлăшĕ = 200px |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1962]]-мĕш çул |Çуралнă вырăн = [[Патăрьел]] ялĕ (райцентр), [[Патăрьел районĕ]], [[Чăваш АССР]], [[РСФСР]], [[ССРП]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} |Ăслăх сфери = [[физика]] — [[акустика]] |Ĕç вырăнĕ = [[Мускав патшалăх университечĕ]] |Альма-матер = Мускав патшалăх университечĕ |Ăсчах степенĕ = физика-математика ăслăхĕсен докторĕ |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = |Чыславсемпе парнесем= Тĕнчери акустика комиссийĕн "Ир карьера" премийĕ (2004 ç.)<br/> Сорос доценчĕ (2000, 2001, 2002 çç.)<br/> «МАИК-Наука/Интерпериодика» кăларавăшăн çулталăкри чи лайăх публикацишĕн преми (1997 ç.)<br/> МГУ физфакĕн çамрăк вĕрентевçисен конкурсĕнчи Пĕрремĕш преми (1996 ç.)<br/> Европа Академийĕн Раççей çамрăк ăславçисен тĕлĕшĕнчи преми (1994 ç.)<br/> Тĕнчери ăслав фончĕн премийĕ (1993 ç.)<br/> Ломоносов премийĕ (1991 ç.)<br/> МГУна аталантарассин программи тĕлешĕнчи преми (2016, 2017, 2018 çç.) }} '''Сапожников Олег Анатольевич''' ([[1962]] çур., [[Патăрьел]] (райцентр), Чăваш Енти Патăрьел районĕ) – физика-математика ăçлавĕсен докторĕ ([[2008]], Мускаври М. В. Ломоносов ячĕллĕ патшалăх университечĕн физика факультечĕн акустика кафедрин профессорĕ. — Раççей Ăславсен Академийĕн Акустика ăслав канашĕн пайташĕ (2002), "Физикăлла ультрасасă" секцийĕн ертÿçи (2009) — Америка Акустика пĕрлĕхĕн тĕнчери тĕпчевсемпе вĕрентÿ комитечĕн пайташĕ (2005) — Америка Акустика пĕрлĕхĕн жжурналĕн редакторĕ (2007) — Ультрасасă тĕлĕшĕнчи Тĕнчери конгресăн пурнăçлав комитечĕн пайташĕ (2008) — Тĕнчери линилле мар акустика симпозиумĕн Тĕнчери оргкомитечĕн пайташĕ (2008) — Америка акустика пĕрлĕхĕн Хисеплĕ пайташĕ (2009) == Биографи == [[1962]]-мĕш çулта [[утă, 14|утăн 14-мĕшĕнче]] [[Чăваш Ен]]ри [[Патăрьел районĕ]]нчи [[Патăрьел]] ялĕнче (райцентр) çуралса ÿснĕ. Унăн ашшĕ — Сапожников Анатолий Сергеевич - Улатăр районĕнчи Çĕнĕ Эйпеçрен тухнăскер, Патăрьел районĕн ялхуçалăх ертÿлĕхĕн пуçлăхĕ пулнă, ăна Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕпе наградăланă (1973), ЧАССР тава тивĕçлĕ ветврачĕ ят панă<ref>[https://batyr.cap.ru/news/2013/05/31/obraschenie-komissii-po-podgotovke-k-redakcii-knigi Обращение комиссии по подготовке к редакции Книги доброй памяти – Энциклопедии агропромышленного комплекса Чувашской Республики. Опубликовано 31 мая 2013]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Патăрьел районĕн сайчĕ.</ref>. М. Ломоносов ячĕллĕ Мускав патшалăх университетне шеплĕх дипломĕпе пĕтернĕ ([[1985]]). == Ĕçсем == === Диссертацисем === * Кандидат диссертацийĕ ([[1988]]) — Акустикăлла хумсен юхăмсемлĕ тикĕс мар талккăшсенчи ăшăлла хăйвăйăмĕ тата хире-хирĕç вăйăмĕ (ертÿçĕ — Руденко О.В., ф.-м.н.д., проф., РАН акад., М.В. Ломоносов ячĕллĕ МГУ) * Доктор диссертацийĕ ([[2008]]): Ультрасассăн хăватлă пайăркисем: çăлкуçсен диагностики, литотрипси чухнехи çапу хумĕсен хăйвăйăмĕ тата талккăш тĕлĕшĕнчи вăйăмĕ (ăслав консультанчĕ кам пулни паллă мар) === Паллăрах публикацисем === * Сапожников Олег Анатольевич. [https://istina.msu.ru/smi/event/18978560/show/ Мощный ультразвук в медицине (Культура). 13 декабря 2013 г.] — Истина == Вуламалли == * Головина Н. С. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=5983 ФИЛИППОВ Анатолий Васильевич] — электронлă чăваш энциклопедийĕ * Головина Н. С. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=5984 Чернов Иван Ильич] — электронлă чăваш энциклопедийĕ * Возяков Владимир Иванович // Чувашская энциклопедия: В 4 т. Чебоксары: Чувашское кн. изд-во, 2006. – Т.1: А – Е, с. 335.; (Возяков Владимир Иванович // Чувашская энциклопедия: В 4 т. – : Чуваш. кн. изд-во, 2011. – Т.1.). * Возяков Владимир Иванович // Ученые Чебоксарского кооперативного института Российского университета кооперации. - Чебоксары, 2012; * Харитонова В. Г. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1176 ВОЗЯКОВ Владимир Иванович] * [https://web.archive.org/web/20250124222225/https://cheb.ruc.su/faculties_and_departments/uchetno-finansovyy-fakultet/kafedra-matematicheskikh-i-instrumentalnykh-metodov-ekonomiki/prepodavaetli-kafedry-matematicheskikh-i-instrumentalnykh-metodov-ekonomiki/vozyakov-v-i.php Возяков Владимир Иванович] — Шупашкарти коопераци институчĕн сайчĕ. * Сергеев Т. С. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=4272 Телегин Геннадий Гаврилович] — электронлă чăваш энциклопедийĕ * [https://old.chuvsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=6553:2012-09-26-08-24-45&catid=190:2010-08-02-23-34-43&Itemid=537 Светлой памяти ТЕЛЕГИНА Геннадия Гавриловича] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127210550/https://old.chuvsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=6553:2012-09-26-08-24-45&catid=190:2010-08-02-23-34-43&Itemid=537 |date=2022-11-27 }}. Некролог. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [[https://istina.msu.ru/profile/oa.sapozhnikov/ Сапожников Олег Анатольевич] — Истина. * [http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=293&id=546473 Добрый день! Вас приветствует сайт Батыревского сельского поселения! Ырă сунса кĕтетпĕр!] * [https://limu.msu.ru/people/oleg-anatolevich-sapozhnikov Олег Анатольевич Сапожников] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220927113928/http://limu.msu.ru/people/oleg-anatolevich-sapozhnikov |date=2022-09-27 }} — Лаборатория медицинского и промышленного ультразвука * [http://www.stihi.ru/2013/07/26/5285 В горниле века сăвă, Лев Коробов] * [https://search.rsl.ru/ru/record/01005746243 М-во культуры СССР. Казан. гос. ун-т им. В. И. Ульянова-Ленина. Кафедра молекулярных и тепловых явлений] [[Категори:Физиксем, алфавитпа]] [[Категори:XX ĕмĕрти физиксем]] [[Категори:XXI ĕмĕрти физиксем]] [[Категори:ССРП физикĕсем]] [[Категори:Раççей физикĕсем]] [[Категори:1962 çулта çуралнисем]] [[Категори:Чăвашран тухнă физиксем]] m7f8edwwhems40093xud3tsend7kd9n 0 104679 879048 858291 2026-11-06T15:48:13Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879048 wikitext text/x-wiki '''Ко́мпле́ксла<ref>Иккĕлле пусăма кăтартнă çăлкуçсем. * [[Большая советская энциклопедия]], 3-е изд. (1973), том 12, стр. 588, статья '''Ко́мпле́ксные числа'''. * Советский энциклопедический словарь (1982), стр. 613, статья '''Ко́мпле́ксное число'''. * «Словарь трудностей русского языка» (Розенталь Д. Э., Теленкова М. А., Айрис-пресс, 2005, стр. 273) икĕ варианта та кăтартать: «ко́мплексные (компле́ксные) числа». * [[Раççей Пысăк энциклопедийĕ]]нче (том 14, 2010): '''Компле́ксное число''' (стр. 691) тата '''Ко́мплексный анализ''' (стр. 695).</ref> лаптак''' — [[комплекслă хисеп]]сен <math>\mathbb{C}</math> йышĕн геометрилле курăмĕ. [[File:Illustration of a complex number.svg|мини|Комплексла хисепсен геометрилле курăмĕ]] Икĕ хапаллă чăн <math>\mathbb{R}^2</math> [[лаптак|лаптак]]ăн <math>(x,y)</math> координатсемлĕ пăнчи комплекслă <math>z=x+iy</math> хисепе кăтартать, кунта: : <math>x=\mathrm{Re}\,z</math> — комплекслă хисепĕн чăн пайĕ, : <math>y=\mathrm{Im}\,z</math> — ытарлă пай. <!--Другими словами, комплексному числу <math>z=x+iy</math> соответствует [[радиус-вектор]] с координатами <math>(x,y).</math> Алгебраическим операциям над комплексными числами соответствуют операции над соответствующими им точками или векторами. Тем самым различные соотношения между комплексными числами получают наглядное изображение на комплексной плоскости: * сложению комплексных чисел соответствует сложение радиус-векторов; * умножению на комплексное число <math>re^{i\varphi}</math> соответствует поворот радиус-вектора на угол <math>\varphi</math> и растяжение радиус-вектора в <math>r</math> раз; * корни n-й степени из числа располагаются в вершинах правильного n-угольника с центром в начале координат. Комплекснозначные функции комплексного переменного интерпретируются как отображения комплексной плоскости в себя. Особую роль в [[Комплексный анализ|комплексном анализе]] играют [[конформные отображения]].--> == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * ''Арнольд В. И.'' [http://www.mccme.ru/free-books/izdano/2002/VIA-kvatern.pdf Геометрия комплексных чисел, кватернионов и спинов], МЦНМО, 2002. * ''Понтрягин Л.'' [https://web.archive.org/web/20140828085140/http://kvant.mccme.ru/1982/03/kompleksnye_chisla.htm Комплексные числа], [[Квант (журнал)|Квант]], № 3, 1982. * ''Шабат Б. В.'' Введение в комплексный анализ: учебник для студентов механико-математических специальностей университетов, СПб.: 2004. [[Категори:Комплекслă хисепсем]] [[Категори:Комплекслă анализ]] ho5ndmegt7t98p9ggc79s7fg3ox9kn8 0 105483 879281 832434 2026-11-07T10:05:17Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879281 wikitext text/x-wiki {{Мусăк ушкăнĕ | Ячĕ = Сурганова тата Оркестр | Ключ = | Фото = Сурганова_и_Оркестр.jpg | Фото_анлăшĕ = | Фото_ăнлантарни = | Çулсем = 2003 - хальхи кунсем | Патшалăхсем = {{ялавлани|РФ}} | Жанр = [[Арт-рок]], [[симфо-рок]], [[фолк-рок]], [[бард-рок]], [[автор юрри]], [[шансон]], [[баллада]], [[джаз-рок]], [[альтер-рок]], [[трип-рок]], [[трип-хоп]], [[поп-рок]], [[инди-рок]], [[инди-поп]], [[электроник-рок]], [[фьюжн]] | Урăх ячĕсем = СиО | Лейблсем = | Йыш = Светлана Сурганова <br>Валерий Тхай <br>Михаил Тебеньков <br>Никита Межевич <br>Денис Сусин<br>Сергей Соколов<br> | Сайт = [http://surganova.su Официальный сайт] }} «'''Сурга́нова тата Орке́стр'''» — раççей рок-группи. 2003 çулта [[Сурганова Светлана Яковлевна|Светлана Сургановăпа]] (2002 çулчен — «[[Çĕрлехи Снайперсем]]» группăна хутшăннăскер: сĕрмекупăс, гитара, вокал) «Çурçĕр Комбо» мусăк коллективĕ пĕрле пултарулăха пĕрлештерсе тунă проекчĕ. == Видеороликсем == * Фурия (2018) Режиссёр: Наталья Гирлина<ref>[https://surganova.su/premera-klipa-furija/ ПРЕМЬЕРА КЛИПА ФУРИЯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221118203204/https://surganova.su/premera-klipa-furija/ |date=2022-11-18 }}. surganova.su (8.10.2018)</ref> * Птицы (2003) * Корабли (2004) * Ангел седой (2004) * Белая песня (2006) * Рейс 612 (2007) * Я теряю тебя (2007), сăм. К. Левин * Португальская (2012) Режиссёр: Бруно Тексидор<ref>[https://reproduktor.net/surganova-i-orkestr/portugalskaya/ Португальская – Сурганова и Оркестр]. Репродуктор.</ref> * Осенью (2012) * Гертруда (2012) (feat. [[Полозкова Вера Николаевна|Вера Полозкова]]). Режиссёр: Михаил Соловьёв<ref>[http://rockyou.kiev.ua/news/item-13806.html Светлана Сурганова и Вера Полозкова сняли клип.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402111626/http://rockyou.kiev.ua/news/item-13806.html |date=2015-04-02 }} 30.01.2013</ref> * Шоссе (2013) (feat. [[Полева Анастасия Викторовна|Настя Полева]]) * Весна (2017) Режиссёр: Кирилл Емцов<ref>[https://nrtv.ru/news/Surganova-pokazala-cherno-beluju-Vesnu Сурганова показала чёрно-белую «Весну»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221118202948/https://nrtv.ru/news/Surganova-pokazala-cherno-beluju-Vesnu |date=2022-11-18 }}. Новый ракурс (20 мая 2017)</ref> * Мир-Лабиринт (2019) Режиссёр: Мария Смелкова<ref>[https://www.intermedia.ru/news/340266 Группа «Сурганова и оркестр» выпустила видеоклип на песню «Мир-лабиринт»]. InterMedia (8 октября 2018)</ref> * Да будет свет (2019) Режиссёр: [[Миронова Ирина Ильинична|Ирина Миронова]]<ref>[https://surganova.su/premera-klipa-da-budet-svet/ ПРЕМЬЕРА КЛИПА «ДА БУДЕТ СВЕТ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221118202619/https://surganova.su/premera-klipa-da-budet-svet/ |date=2022-11-18 }}</ref> * [[Акварель (клип)|Акварель]] (2021) Режиссёр: Анастасия Лаврова<ref>[https://www.intermedia.ru/news/358774 «Сурганова и оркестр» открыли дверь в прошлую жизнь» в «Акварели»]</ref> * [[Волчица (клип)|Волчица]] (2021) Режиссёр: Анастасия Лаврова<ref>[https://artmoskovia.ru/surganova-i-orkestr-vypustili-klip-volchitsa.html Сурганова и Оркестр выпустили клип «Волчица»]. АртМосковия (22 ноября 2021)</ref> *[[Ливень осенний (клип)|Ливень осенний]] (2021) Режиссёр: Анастасия Лаврова<ref>[https://filosofiaotdyha.ru/new/%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B8-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE/ Финал философской трилогии: «Сурганова и Оркестр» выпустили клип “Ливень осенний”]. Философия отдыха (15-чӳк-2021)</ref> *Мне нравится [PlusFive a cappella-коллективом PlusFive пĕрле; кавер-верси] (2022) == Литература == * {{КЕКРРМ|2009|467, 468}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.surganova.su Официаллă сайт] * [http://alt-vision.ru/surganova Online DVD Сургановой и Оркестра — Концерт в Саду Эрмитаж]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091101154401/http://alt-vision.ru/surganova |date=2009-11-01 }} : можно смотреть и скачивать * [http://aprelpp.ru Официаллă мар сайт] * {{Lj comm|surganova}} — [[Живой Журнал|Живом Журнале]] пĕрлелĕхĕ {{DEFAULTSORT:Сурганова_и_Оркестр}} [[Категори:Раççей рок-групписем]] [[Категори:2003 çулта килнĕ мусăк коллективĕсем]] [[Категори:Рок-группăсем: Хĕрарăм вокалĕ]] du8i2e95rwhjmgahn4l6jz84q3h0akf 0 105653 879280 792831 2026-11-07T10:05:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879280 wikitext text/x-wiki {{Infobox_Disease | Name = Суран | Image = Bleeding wound on thumb.jpg | Caption = [[Пӳрне]] çинчи суранран юхакан чĕрĕ юн. | DiseasesDB = | ICD10 = {{ICD10|T|14|1}} | | ICD9 = | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D014947 }} '''Суран''' ({{lang-la|vulnus, eris}} n.) — çиелти е шалти тĕртĕмсен анатомине, хăш чухне çаплах шалти органсен, пĕтĕм тарăнăшне çити механикăлла çĕмĕрсе пăсни<ref>[http://www.rubricon.com/qe.asp?qtype=4&qall=0&aid={914721C3-EEEC-4B00-9AC4-08A70D7AA2FA}&ii=2&id=2&fstring1=%u0440%u0430%u043D%u0430&rq=1&onlyname=checked&newwind=&psize=10&pn=1&selw=checked Раны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221008150702/http://www.rubricon.com/qe.asp?qtype=4&qall=0&aid=%7B914721C3-EEEC-4B00-9AC4-08A70D7AA2FA%7D&ii=2&id=2&fstring1=%25u0440%25u0430%25u043D%25u0430&rq=1&onlyname=checked&newwind=&psize=10&pn=1&selw=checked |date=2022-10-08 }} // Рубрикон</ref><ref>[http://medslovarr.e2e.ru/r/slova_r/rana.shtml Рана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512224401/http://medslovarr.e2e.ru/r/slova_r/rana.shtml |date=2014-05-12 }} // medslovarr.e2e.ru</ref><ref>[http://ruslib.com/NTL/MED/slowar_l-r.txt_Piece40.86 Bands and Wedding Bands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081123022935/http://ruslib.com/NTL/MED/slowar_l-r.txt_Piece40.86 |date=2008-11-23 }} // Bands.com</ref>. Курăнакан палăртусем: [[ырату]], [[юн юхни]]. Вăхăт иртнĕçем вĕсем [[суран ӳтĕлни|иртсе каяççĕ]]. == Классификаци == '''Епле пулса тухнипе''' сурансене çапла уйăраççĕ: * [[Каснă суран|каснисем]] ({{lang-la2|vulnus incisum}}) — çӳхе те çивĕч япалапа шуçтарса тунипе, * [[Чикнĕ суран|чикнисем]] ({{lang-la2|vulnus punctum}}) — шултра мар япалапа тунипе, * [[Чикнĕ-каснă суран|чикнĕ-каснисем]] — касакан енĕсемлĕ, çивĕч япалапа тунипе, * [[Татăлнă суран|татăлнисем]] ({{lang-la2|vulnus laceratum}}) — ӳт ытлашшипех тăсăлнипе, * [[Çыртнă суран|çыртнисем]] ({{lang-la2|vulnus morsum}}) — чĕрчун е çын шăлĕсемпе (çыртнипе çеç мар) туни, * [[Туранă суран|туранисем]] ({{lang-la2|vulnus caesum}}) — йывăр та çивĕч япалапа туни, * [[Çĕмĕрнĕ суран|çĕмĕрнисем]] ({{lang-la2|vulnus conquassatum}}) — ӳте пăрчăкласа татăлтарни, == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} {{Сурансем}} [[Категори:Сурансем|*]] [[Категори:Травматологи]] [[Категори:Вăрçă медицини]] 4dysjhvfngedvymot2b4igrs32ztsr2 0 107966 879295 817147 2026-11-07T10:58:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879295 wikitext text/x-wiki [[File:A single white feather closeup.jpg|thumb|A single white feather closeup]] {{Пĕлтерĕшсем|Тĕк (пĕлтерĕшсем)}} '''Тĕк''' — вĕçенкайăксен ÿчĕ çинчи мăйракаланса кайнă майлашăмсем. == Çавăн пекех == * [[Тĕк-мамăк (биологи)]] * [[Тĕк çăнăхĕ]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Викисловарь}} * [https://web.archive.org/web/20231103051505/https://dinomillennium.blogspot.com/search/label/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%8C%D1%8F Эволюция пера и пернатые ископаемые на Dino-Millennium] * [http://www.evolbiol.ru/document/805 Эволюционное происхождение перьев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220105637/http://www.evolbiol.ru/document/805 |date=2023-02-20 }} (Ричард Прам, Алан Баш, «Динозавры или птицы: кто оперился первым?» // «В мире науки» № 7 за 2003г) * [http://zoo-eco.zooclub.ru/62.html Интересное о птичьих перьях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220105637/http://zoo-eco.zooclub.ru/62.html |date=2023-02-20 }} *[http://featherlab.ru/ Лаборатория по изучению перьевого покрова птиц] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221130025936/http://featherlab.ru/ |date=2022-11-30 }} [[Категори:Вĕçенкайăксен анатомийĕ]] [[Категори:Чĕрчунсен витев тытăмĕ]] [[Категори:Тĕк]] oz2v3ih0asl0xtlfh335uh2ftxixzlo 0 108139 879119 785528 2026-11-06T21:13:22Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879119 wikitext text/x-wiki [[File:Pythagoras in the Roman Forum, Colosseum.jpg|thumb|[[Пифагор]], вăл математика философийĕ тĕлĕшпе те хăйĕн тÿпине хфынă (кун пирки [[пифагореизм]] статьяна пăхмалла)]] '''Математика философийĕ''' — [[ăслав философийĕ]]н пĕр уйрăмĕ. == Асăрхавсем == * [[Метаматематика]] * [[Математика никĕслевĕсем]] * [[Математикăлла логика]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * * {{ВТ-ЭСБЕ|Математика}} * ''[[Дедекинд, Рихард|Дедекинд Р.]]'' Что такое числа и для чего они служат (рус. пер. 1905). * ''Дедекинд Р.'' Непрерывность и иррациональные числа (рус. изд. 1923). * ''Жуков Н. И.'' Философские проблемы математики. Минск, 1977. — 96 с. * ''{{нп4|Кедровский, Олег Иванович|Кедровский О. И.|uk|Кедровський Олег Іванович}}'' Взаимосвязь философии и математики в процессе исторического развития. Киев, 1974. * ''Светлов В. А.'' Философия математики. Основные программы обоснования математики XX столетия: Учебное пособие. М., 2006. 208 с. * ''Френкель А. А., Бар-Хиллел И.'' Основания теории множеств. — М.: Мир, 1969. * ''Перминов В. Я.'' Философия и основания математики. М., 2001. * ''[[Манин, Юрий Иванович|Манин Ю. И.]]'' [https://web.archive.org/web/20220528124441/https://math.ru/lib/files/pdf/manin.pdf Математика как метафора]. — М.: МЦНМО, 2008. — 400 с. * ''Успенский В. А.'' Апология математики (сборник статей). СПб., 2009, — 554 с. * == Каçăсем == * ''[[Шафаревич, Игорь Ростиславович|И. Р. Шафаревич]]''. [http://vivovoco.astronet.ru/VV/PAPERS/NATURE/VV_SC1_W.HTM Математическое мышление и природа] * ''[[Шафаревич, Игорь Ростиславович|И. Р. Шафаревич]]''. [http://shafarevich.voskres.ru/a90.htm О некоторых тенденциях развития математики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220402055603/http://shafarevich.voskres.ru/a90.htm |date=2022-04-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080107140027/http://www.philos.msu.ru/fac/dep/scient/confdpt/2007/theses/index.html Материалы конференции по философии математики] {{Philo-stub}} [[Категори:Математика философийĕ|*]] [[Категори:Ăслав философийĕ]] [[Категори:Математика]] [[Категори:Философи]] s23itmr3ntu76a5q31s6u5yitpk3ogn 0 109383 879040 821168 2026-11-06T14:45:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879040 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Киль (пĕлтерĕшсем)}} :''Ку сăмаха '''[[Кил]]''' тенипе пăтраштармалла мар'' {{Infobox settlement |official_name = Киль |settlement_type = |image_skyline = KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg |image_blank_emblem = DEU Kiel (Alt.) COA.svg |subdivision_name = |coordinates_region = |website = }} '''Киль''' ({{lang-de|Kiel}}) — Германири хула. == Географи == ==Паллӑ ҫынӗсем == * [[Теодор Шторм]] — нимĕçсен паллă çыравçи, сăвăçĕ вӗреннӗ. == Вуламалли == * == Каҫӑсем == * [https://web.archive.org/web/20190607003118/http://www.ruki24.de/ Сайт «Русский Киль»] * [http://www.kielmonitor.de Webcams] * {{cite web |title = Официальный сайт |url = http://www.kiel.de/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20081108030242/http://www.kiel.de/ |archivedate = 2008-11-08 |deadlink = yes }} * {{cite web |title = EastTalk.de — Информационный портал на русском и немецком (+ истории городов) |url = http://easttalk.de/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20081216132833/http://easttalk.de/ |archivedate = 2008-12-16 |deadlink = yes }} * {{cite web |title = Русские в Киле |url = http://www.kiel.su/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100712064037/http://www.kiel.su/ |archivedate = 2010-07-12 |deadlink = yes }}. {{Шлезвиг-Гольштейн районĕсем}} {{Германи хулисем}} {{Ганза}} [[Категори:Киль|*]] [[Категори:Шлезвиг-Гольштейн хулисем]] [[Категори:Германи порчĕсем]] [[Категори:Вăрçă порчĕсем]] [[Категори:Балти тинĕсĕн порчĕсем]] [[Категори:Германири университет хулисем]] [[Категори:Германири çĕрсен тĕп хулисем]] 4ztcioe94hjw1cd2sqtf3it5xile34m 0 109456 879204 878412 2026-11-07T04:01:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879204 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем}} {{Кинематографист | ят = Виктория Николаевна Полторак | ӳкерчĕк = Виктория Полторак.jpg | çуралнă вăхăт = [[1980]], [[чӳк, 18]] | çуралнă вырăн = [[Верхнезейск]], {{ÇВ|Зея районĕ|Зея районĕнче}}, [[Амур облаçĕ]], [[РСФСР]], [[ССРП]] | гражданлăх = {{RUS}} | професси = раççей кино/театр актриси | хастар çулсем = 2002 — х.в. }} '''Виктория Николаевна Полторак''' (18.11.1980, [[Верхнезейск]], [[Амур облаçĕ]], [[РСФСР]], ССРП çур.) — раççей театрпа кино актриси. == Биографи == Виктория Полторак 1980 çулхи чӳкĕн 18-мĕшĕнче Инçет Тухăçра, Амур облаçĕнчи [[Верхнезейск]] паççулкинче çуралнă<ref>{{Cite web |url=https://www.vokrug.tv/person/show/viktoriya_poltorak/ |title=Виктория Полторак |access-date=2020-03-14 |archive-date=2020-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206162021/https://www.vokrug.tv/person/show/viktoriya_poltorak/ |deadlink=no }}</ref>. Ачалăхĕнче Виктория спорта юратнă, тĕрлĕ конкурссене тат ăмăртусене хутшăннă, пултарулăх кĕтесĕсене çӳренĕ, сцена çинче сăвăсем вуланă, сӳретлĕ ӳнере хăнăхнă. 1994 çулта амăшĕ хистенипе Модельсен шкулне ĕçе кĕнĕ. Вăхăт иртнĕçем «Бурда Моден» журнал ăна Мускава ĕçе чĕннĕ, анчах та килтех юлнă, аслă пĕлӳ илме шутланă<ref>{{Cite web |url=https://www.womanhit.ru/stars/interview/2018-03-02-viktorija-poltorak-posle-razvoda-smaksimom-drozdom-janadva-goda-pogruzilas-vzatvornichestvo/ |title=Виктория Полторак: «После развода с Максимом Дроздом я на два года погрузилась в затворничество» |access-date=2020-03-14 |archive-date=2020-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812032258/https://www.womanhit.ru/stars/interview/2018-03-02-viktorija-poltorak-posle-razvoda-smaksimom-drozdom-janadva-goda-pogruzilas-vzatvornichestvo/ |deadlink=no }}</ref>. 2002 çулта [[Чĕмпĕрти патшалăх университечĕ]]н культурăпа ӳнер факультетĕнче актĕрсен уйрăмĕнче диплома тивĕçнĕ. === Пайăр пурнăçĕ === * 1-мĕш упăшки — ... ** хĕрĕ — Валерия (2002 çур.) * 2-мĕш упăшки — Константин (Чĕмпĕртен Мускав пĕрле килнĕ); * 3-мĕш упăшки — Максим Дрозд (1968 çур.), актер (2009—2014); ** хĕрĕ — Софи (2010 çур.); * 4-мĕш упăшки — Виктор == Пултарулăхĕ == 2002—2004 çулсенче Чĕмпĕр облаçĕн драма театрĕнче ĕçленĕ. «Мера за меру» (Шекспир) тата «За двумя зайцами» (Старицкий) спектакльсене хутшăннă. Çав хушăрах Виктория Полторак спорт клубĕнче хăтланнă, фитнес инструкторĕ пулнă. 2004 çулта Мускава куçса кайнă, унта ГИТИС-е (Юрий Калмыковăн ăста лаççи) вĕренме кĕнĕ<ref>{{Cite web|url=https://www.goodhouse.ru/stars/zvezdnye-istorii/rokovaya-charovnica-istoriya-glavnoy-cyganki-strany-viktorii-poltorak/|title=Роковая чаровница. История главной «Цыганки» страны Виктории Полторак|website=www.ohchr.org|date=2020-03-13|lang=ru|accessdate=2020-03-16|archive-date=2020-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128163241/https://www.goodhouse.ru/stars/zvezdnye-istorii/rokovaya-charovnica-istoriya-glavnoy-cyganki-strany-viktorii-poltorak/|deadlink=no}}</ref>. Вĕреннĕ чухне диплом спектаклĕсенче (Ниса — «Дурочка», Лопе де Вега; Полли тата Дженни Малинсем — «Трехгрошовая опера», Б. Брехт) вылянă. Кинора Виктория Полторак пĕрремĕш ăстрăм 2006 çулта хăтланса пăхнă — сериалсенче пĕчĕк рольсене вылянă. {{Цитата | «Лично у меня есть стержень. Если я сказала, что что-то сделаю - я сделаю! Знаю свои недостатки и свои слабые места, и стараюсь казаться лучше, чем есть. И никогда не берусь за дело, которое мне не под силу», - охарактеризовала себя Виктория Полторак.}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * https://tvkultura.ru/person/show/person_id/110184/{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902175123/https://tvkultura.ru/person/show/person_id/110184/ |date=2019-09-02 }} * https://www.1tv.ru/shows/dobroe-utro/nashi-gosti/viktoriya-poltorak * https://www.goodhouse.ru/stars/zvezdnye-istorii/rokovaya-charovnica-istoriya-glavnoy-cyganki-strany-viktorii-poltorak/{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128163241/https://www.goodhouse.ru/stars/zvezdnye-istorii/rokovaya-charovnica-istoriya-glavnoy-cyganki-strany-viktorii-poltorak/ |date=2020-11-28 }} * https://tricolortvmag.ru/article/serials/2019-09-16-viktoriya-poltorak-intervyu-s-aktrisoy-seriala-tsyganka-na-kanale-domashniy/{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924162023/https://tricolortvmag.ru/article/serials/2019-09-16-viktoriya-poltorak-intervyu-s-aktrisoy-seriala-tsyganka-na-kanale-domashniy/ |date=2020-09-24 }} * https://ru.hellomagazine.com/zvezdy/33253-viktoriya-poltorak-sygrat-tcyganku-bylo-moim-karmicheskim-dolgom.html{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808010244/https://ru.hellomagazine.com/zvezdy/33253-viktoriya-poltorak-sygrat-tcyganku-bylo-moim-karmicheskim-dolgom.html |date=2020-08-08 }} * https://www.womanhit.ru/stars/interview/2018-03-02-viktorija-poltorak-posle-razvoda-smaksimom-drozdom-janadva-goda-pogruzilas-vzatvornichestvo/{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812032258/https://www.womanhit.ru/stars/interview/2018-03-02-viktorija-poltorak-posle-razvoda-smaksimom-drozdom-janadva-goda-pogruzilas-vzatvornichestvo/ |date=2020-08-12 }} * https://www.sb.by/articles/viktoriya-poltorak-mne-interesny-lyubye-eksperimenty.html{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923002508/https://www.sb.by/articles/viktoriya-poltorak-mne-interesny-lyubye-eksperimenty.html |date=2020-09-23 }} * https://web.archive.org/web/20230312052915/https://teleprogramma.pro/stars/interview/1148443-zvezda-seriala-cyganka-viktoriya-poltorak-daje-kogda-kazalos-chto-mir-vokrug-u642-u3491 * https://vm.ru/stars/750651-zagintervyune-lyublyu-unylyh{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191001055939/https://vm.ru/stars/750651-zagintervyune-lyublyu-unylyh |date=2019-10-01 }} * https://aif.ru/my_area/academichesky/aktrisa_viktoriya_poltorak_moey_mechtoy_byl_vid_iz_okna_na_les{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610024743/https://aif.ru/my_area/academichesky/aktrisa_viktoriya_poltorak_moey_mechtoy_byl_vid_iz_okna_na_les |date=2020-06-10 }} * https://web.archive.org/web/20230312052912/https://www.wday.ru/stil-zhizny/novosty/viktoriya-poltorak-khuzhe-chem-v-shkole-ne-bylo-nikogda/ * https://ulpravda.ru/rubrics/cilture/viktoriia-poltorak-v-tsyganke-ia-nichego-ne-skryvaiu-i-liubliu-kak-umeiu{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200722153219/https://ulpravda.ru/rubrics/cilture/viktoriia-poltorak-v-tsyganke-ia-nichego-ne-skryvaiu-i-liubliu-kak-umeiu |date=2020-07-22 }} [[Категори:XXI ĕмĕрти актрисăсем]] [[Категори:1980 çулта çуралнисем]] [[Категори:Чӳкĕн 18-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Актрисăсем, алфавитпа]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Чĕмпĕрти патшалăх университетĕнче вĕренсе тухнисем]] ph2ueguwx5ih7dyv9xf07ueri8iw1rd 0 113273 879301 851651 2026-11-07T11:19:53Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879301 wikitext text/x-wiki [[File:Brilliant green 1a.jpg|thumb|Brilliant green 1a]] '''Бриллиантла симĕс''', '''Тĕттĕм симĕс''' (''тетраэтил-4,4-диаминотрифенилметанăн оксалачĕ'')<!-- — [[Синтетические красители|синтетический]] [[Анилиновые красители|анилиновый краситель]] трифенилметанового ряда. Технические названия и синонимы<ref name=autogenerated12>{{ВТ-ЭСБЕ|Зеленые краски}}</ref>{{sfn|«Вредные вещества в промышленности», том II.|1976|с=515—516}}<ref name=autogenerated9 /> — ''основный зелёный 1; № 42040; {{nobr|основный ярко-зелёный}}; {{nobr|малахитовый зелёный Ж}}, смарагдовая зелень, китайская зелень, этиленовая зелень.'' Антисептическое средство<ref name=autogenerated4 />; применяют в виде водных или спиртовых растворов для смазывания кожи при её заболеваниях и повреждениях.--> <center><big><big><big>'''[[кăмрăкамăш|C]]₂₇[[шывамăш|H]]₃₃[[Азот|N]]₂.H[[Йӳçамăш|O]]₄[[Кӳкĕрт|S]]'''</big></big></big></center> ''Тытăм енчен çывăх тепĕр япалалăхпа, — [[малахитла симĕс]]пе (тетра'''метил'''-4,4-диаминотрифенилметанпа), — ан пăтраштарăр.'' == Çавăн пекех == * [[Пĕветевĕш]] == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20231005120702/https://chem21.info/info/76975/ Справочник химика 21. Химия и химическая технология. Бриллиантовый зелёный] * ''Joseph K. Narat''. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1391517/pdf/annsurg00645-0048.pdf Brilliant Green: «A Clinical Study of its Value as a Local Antiseptic»] Annals of Surgery 1931 December; 94(6): 1007—1012.{{ref-en}} * [http://yazdorov.mirtesen.ru/blog/43764031624/%C2%ABZelenka%C2%BB-%E2%80%94-lekarstvo-iz-SSSR!!! «Зелёнка» — лекарство из СССР] * [https://web.archive.org/web/20140826115940/http://www.narmed.ru/articles/reviews/zelenka/ Зелёнка] [[Категори:Анилинсем]] [[Категори:Тĕп пĕветевĕшсем]] [[Категори:Трифенилметанла пĕветевĕшсем]] [[Категори:Микроскопи валли пĕветевĕшсем]] [[Категори:Йÿçекле-никĕсле индикаторсем]] [[Категори:Комплексонометрикăлла индикаторсем]] [[Категори:Антисептиксем тата дезинфекци хатĕрĕсем]] e8j9pj5dt0lv21lz9v5f4q3485fwdkl 0 114675 879196 876567 2026-11-07T03:30:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879196 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Раççей}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Петровск районӗ |Тăван ячĕ = [[File:Посолнух_-_panoramio.jpg|300px]] |Герб = Coat_of_Arms_of_Petrovsk_(Saratov_oblast).png |Ялав = Flag_of_Petrovsky_rayon_(Saratov_oblast).svg |Ялава ăнлантарни = Петровск районӗн ялавӗ |Герба ăнлантарни = Петровск районӗн гербӗ |Патшалăх = {{RUS}} |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Гимн = |Статус = [[Муниципаллă район]] |Кĕрет = [[Сарăту облаçĕ]] |Тытăмĕ = {{nobr|6 муниципаллӑ йӗркеленӳ}} |Тĕп хула = [[Петровск (Сарӑту облаҫӗ)|Петровск]] [[хула|хули]] |Вăхăт = [[1928]], [[утӑ, 23]] |Пуçлăх = Калядин Максим Андреевич <ref>[https://petrovsk64.gosuslugi.ru/ofitsialno/struktura/glava/ Глава района]</ref> |Пуçлăх тĕсĕ = Муниципаллӑ районӑн пуҫлӑхӗ |Пуçлăх2 = |Пуçлăх тĕсĕ2 = |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = {{ Пурăнан халăх | Петровский район (Саратовская область) | тс }} |Çырав çулĕ = {{ Пурăнан халăх | Петровский район (Саратовская область) | г }} |Пурăнан халăх проценчĕ = {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Петровский район (Саратовская область) | ч }} * 100 / {{ Пурăнан халăх | Саратовская область | ч }} round 2 ) }} |Пурăнан халăх вырăнĕ = |Йышлăх = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Петровский район (Саратовская область) | ч }} / 2322.41 round 2 ) }} }} |Йышлăх вырăнĕ = |Наци йышĕ = |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 2322,41<ref name="63_8006001">{{Cite web |url=https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |title=Саратовская область. Общая площадь земель муниципального образования |access-date=2019-11-27 |archive-date=2020-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803092744/https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |url-status=live }}</ref> |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = Rajon Petrowsk (Oblast Saratow).png |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 500px |ВăхăтТăрăхĕ = [[Самар вӑхӑчӗ]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон кочĕ = +7 (84555) |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 64, 164 |Сайт = http://petrovsk64.ru/ |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Петровск районӗ''' ({{lang-ru|Петро́вский район}}) — [[Сарӑту облаҫӗ|Сарӑту облаҫӗн]] ([[РФ]]) [[Сарӑту облаҫӗн администрациллӗ-территориллӗ пайланӑвӗ|администрациллӗ-территориллӗ виҫи]] ([[Раҫҫейӗн субъекчӗсен районӗсем|район]]) тата [[Муниципаллӑ йӗркеленӳ|муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] ([[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ район]]). [[Администрациллӗ центр]] — [[Петровск (Сарӑту облаҫӗ)|Петровск]] [[хула|хули]]. == Географи == Район [[Атӑл сӑртлӑхӗ]]н сылтӑм хӗррин ҫурҫӗрте [[Медведица (Тан юппи)|Медведицӑн]] ҫӳллӗ юхӑмӗнче, [[Пенза облаҫӗ]]пе юнашар вырнаҫнӑ. Рельеф вӑрманлӑ, уйлӑ. Районта нумай ҫӑлкуҫ пур. Вӑтам ҫулталӑкри нӳрӗкӗн шучӗ 380 [[Миллиметр|мм]]/[[Ҫулталӑк|ҫул]]. Район урлӑ Атӑлҫум чукунҫулӗн пайӗ ([[Аткарск]] — [[Сенная (станци)|Сенная]] — [[Вольск]]) каять. Район территорийӗнче Жерновка, Соболевка, [[Петровск (Сарӑту облаҫӗ)|Петровск]], Волково станцийĕсем)<ref>Географическая карта Саратовской области, Саратов, 2008</ref>. Пӗтӗм усӑ курмалли [[Автомагистраль|автоҫулсен]] вӑрӑмӑшӗ — 267,7 километр. === Чикӗсем === {| class="wikitable" ! Ен ! Район е облаҫ |- |Ҫурҫӗр | [[Пенза облаҫӗ]]н [[Кӗҫӗн Сердоба районӗ]]пе [[Лопатино районӗ]] |- |Тухӑҫ | [[Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]] |- |Кӑнтӑр-Тухӑҫ | [[Татищево районӗ]] |- |Кӑнтӑр-Анӑҫ | [[Аткарск районӗ]] |- |Анӑҫ | [[Екатериновка районӗ]] |} == Истори == {{Full Date|1928|07|23}} [[Анатри Атӑл крайӗ]]нчи [[Сарӑту округӗ]]н йышӗнче ''Петровск районӗ'' туса хунӑ. [[1934|1934 ҫултан]] [[Сарӑту крайӗ]]н, [[1936|1936 ҫултан]] [[Сарӑту облаҫӗ]]н йышне кӗрет. [[1959|1959 ҫулта]] пӑрахӑҫланӑ [[Жерновка районӗ]]н пайӗ ([[администрациллӗ центр]]пе [[Берёзовка (Петровск райнӗ)|Берёзовка]] салипе)<ref>{{cite web |url = http://wwhp.ru/sarat.htm |title = Саратовская область на сайте «Всемирный исторический проект» |archive-url = https://web.archive.org/web/20101203192830/http://wwhp.ru/sarat.htm |archive-date = 2010-12-03 }}</ref>, {{Full Date|1960|05|19}} пӑрахӑҫланӑ [[Бакуры районӗ]]н пайӗ ([[Бакуры]] салисӗр)<ref>Ведомости Верховного Совета СССР. № 20 (1004), 1960 г.</ref> ''Петровск районне'' кӗнӗ. {{Full Date|1963|02|1}} [[Петровск (Сарӑту облаҫӗ)|Петровск]] хули облаҫ пӗлтерӗшлӗ хула пулса тӑнӑ. == Халӑх == {{ Пурăнан халăх | Петровский район (Саратовская область) }} [[Петровск (Сарӑту облаҫӗ)|Петровскра]] районӑн пурӑнан халӑхӗн {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Петровск (Саратовская область) | ч }} * 100 / {{ Пурăнан халăх | Петровский район (Саратовская область) | ч }} round 2 ) }} % пурӑнать. === Халӑх йышӗ === Районти ялсенче тӗрлӗ халӑхсен пысӑк диаспорисем пур: [[азербайджансем]] ([[Рязановка (Петровск районӗ)|Рязановка]]), [[тутарсем]] ([[Тутар Пакаевки]], [[Ҫӗнӗ Ӑвӑс]], [[Ҫӗнӗ Вершаут]], [[Комсомольский (Петровск районӗ)|Комсомольский]], [[1-мӗш Садовка]]), [[мордвасем]] ([[Оркино (Сарӑту облаҫӗ)|Оркино]], [[Синенькие (Петровск районӗ)|Синенькие]], [[Новодубровка (Сарӑту облаҫӗ)|Новодубровка]], [[Колки (Сарӑту облаҫӗ)|Колки]], [[Липовка (Петровск районӗ)|Липовка]], [[Ҫӗнӗ Бегучи]], [[Баклуши (Петровск районӗ)|Баклуши]], [[Савкино (Сарӑту облаҫӗ)|Савкино]], [[Новозахаркино (Петровск районӗ)|Новозахаркино]]), [[чеченсем]] ([[Куст (посёлок)|Куст]], [[Григорьевка (Петровск районӗ)|Григорьевка]], [[Языковка (Петровск районӗ)|Языковка]], [[Натальино (Петровск районӗ)|Натальино]], [[Коневка (Сарӑту облаҫӗ)|Коневка]])<ref>{{cite web|url =http://lingvarium.org/russia/BD/2015/Saratovskaja1.xls|author = [[Коряков Юрий Борисович|Коряков Ю. Б.]]|title = База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»}}</ref>. ;[[2010|2010 ҫулхи]] халӑх ҫырса тухӑвӗпе<ref>{{cite web |url=https://srtv.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/ |title=Всероссийская перепись населения 2010::Саратовстат |access-date=2013-07-24 |archive-url=https://www.webcitation.org/5zkxwkUEt?url=https://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |archive-date=2011-06-27 |url-status=dead }}</ref>: * [[Вырӑссем]] — 39 564 ҫын (88,6 %) * [[Тутарсем]] — 1 720 ҫын (3,9 %) * [[Мордвасем]] — 1 549 ҫын (3,5 %) * [[Эрменсем]] — 428 ҫын (1 %) * ытти халӑхсем — 3 %. == Муниципаллӑ тытӑмлӑх == Петровск [[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ районне]] 6 [[муниципаллӑ йӗркеленӳ|муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] кӗрет, вӗсенчен 1 [[хула тӑрӑхӗ]] тата 5 [[ял тӑрӑхӗ]]<ref name="МО">{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/933006791 |title=Закон Саратовской области от 27 декабря 2004 года № 88-ЗСО «О муниципальных образованиях, входящих в состав Петровского муниципального района» |access-date=2018-09-28 |archive-date=2018-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929000205/http://docs.cntd.ru/document/933006791 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url = http://petrovsk.sarmo.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=59&Itemid=75 |title = Устав Петровского муниципального района |url-status = dead }}</ref>: {{Автонумераци | Оформление = standard sortable | Столбцов = 6 | Заголовок2 = Муниципаллӑ йӗркеленӳ | Заголовок3 = Администрациллӗ центр | Заголовок4 = Пурӑнан<br />вырӑнсен<br />йышӗ | Заголовок5 = Пурӑнан<br />халӑх | Заголовок6 = Лаптӑк,<br />км² | Выравнивание4 = right | Выравнивание5 = right | Выравнивание6 = right | Сортировка4 = число | Сортировка5 = число | Сортировка6 = число |A-%| '''Хула тӑрӑхӗ:''' | | | | |А|[[Петровск (Сарӑту облаҫӗ)|Петровск]] | [[Петровск (Сарӑту облаҫӗ)|Петровск]] хули | 1 | {{ Пурăнан халăх | Муниципальное образование город Петровск | тс }} | 27,32<ref name="63_8006001"/> |Б-%| '''Ял тӑрӑхӗсем:''' | | | | |Б|[[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Берёзовка (Петровск районӗ)|Берёзовка]] сали | 13 | {{ Пурăнан халăх | Березовское муниципальное образование (Саратовская область) | тс }} | 435,80<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Грачёвка (Петровск районӗ)|Грачёвка]] сали | 12 | {{ Пурăнан халăх | Грачёвское муниципальное образование | тс }} | 495,45<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Новозахаркино (Петровск районӗ)|Новозахаркино]] сали | 8 | {{ Пурăнан халăх | Новозахаркинское муниципальное образование (Петровский район) | тс }} | 494,20<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Пригородный (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] посёлокӗ | 14 | {{ Пурăнан халăх | Пригородное муниципальное образование | тс }} | 402,40<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Синенькие (Петровск районӗ)|Синенькие]] сали | 16 | {{ Пурăнан халăх | Синеньское муниципальное образование (Петровский район) | тс }} | 467,24<ref name="63_8006001"/> }} [[2005|2005 ҫулта]] [[вырӑнти хӑйтытӑмлӑх]] тунишӗн районта 1 хула тата 5 ял тӑрӑхӗсем туса хунӑ<ref name="МО"/><ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006678 |title=Закон Саратовской области от 23 декабря 2004 года № 78-ЗСО «О муниципальных районах» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103083156/https://docs.cntd.ru/document/933006678 |url-status=live }}</ref>. == Пурӑнан вырӑнсем == Петровск райнӗнче 64 пурӑнан вырӑн пур, вӗсенчен 1 хула тата 63 ял пурӑнан вырӑнӗсем. {{Автонумераци | Оформление = standard sortable collapsible collapsed | Название = Пурӑнан вырӑнсен ят-йышӗ | Столбцов = 5 | Заголовок2 = Пурӑнан вырӑн | Заголовок3 = Тӗс | Заголовок4 = Пурӑнан халӑх | Заголовок5 = Муниципаллӑ<br> йӗркеленӳ | Выравнивание4 = right | Сортировка4 = число | | [[1-мӗш Берёзовка (Сарӑту облаҫӗ)|1-мӗш Берёзовка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Березовка 1-я (Саратовская область) | тс }} | [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] | | [[1-мӗш Садовка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Садовка 1-я | тс }} | [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Берёзовка]] | | [[1-мӗш Сосновка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Сосновка 1-я | тс }} | [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] | | [[2-мӗш Берёзовка (Сарӑту облаҫӗ)|2-мӗш Берёзовка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Березовка 2-я (Саратовская область) | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[2-мӗш Быстровка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Быстровка 2-я | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[Абодим]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Абодим | тс }} | [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Грачёвка]] | | [[Агарёвка (Петровск районӗ)|Агарёвка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Агаревка (Петровский район) | тс }} | [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Новозахаркино]] | | [[Антиповка (Сарӑту облаҫӗ)|Антиповка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Антиповка (Саратовская область) | тс }} | [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] | | [[Асметовка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Асметовка | тс }} | [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Грачёвка]] | | [[Баклуши (Петровск районӗ)|Баклуши]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Баклуши (Петровский район) | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[Берёзовка (Петровск районӗ)|Берёзовка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Березовка (Петровский район) | тс }} | [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Берёзовка]] | | [[Бобровка (Петровск районӗ)|Бобровка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Бобровка (Петровский район) | тс }} | [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] | | [[Богатырёвка (Сарӑту облаҫӗ)|Богатырёвка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Богатыревка (Саратовская область) | тс }} | [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Грачёвка]] | | [[Вишнёвое (Сарӑту облаҫӗ)|Вишнёвое]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Вишнёвое (Саратовская область) | тс }} | [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Новозахаркино]] | | [[Вязьмино (Сарӑту облаҫӗ)|Вязьмино]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Вязьмино (Саратовская область) | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[Грачёвка (Петровск районӗ)|Грачёвка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Грачёвка (Петровский район) | тс }} | [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Грачёвка]] | | [[Григорьевка (Петровск районӗ)|Григорьевка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Григорьевка (Петровский район) | тс }} | [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Грачёвка]] | | [[Гудошниково]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Гудошниково | тс }} | [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Грачёвка]] | | [[Дмитриевка (Петровск районӗ)|Дмитриевка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Дмитриевка (Петровский район) | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[Елховка (Петровск районӗ)|Елховка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Елховка (Петровский район) | тс }} | [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Берёзовка]] | | [[Жерновка (Сарӑту облаҫӗ)|Жерновка]] | чукунҫул станцийӗ | {{ Пурăнан халăх | Жерновка (Саратовская область) | тс }} | [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Берёзовка]] | | [[Забайкино]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Забайкино | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[Ивановка (Петровск районӗ)|Ивановка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Ивановка (Березовское муниципальное образование) | тс }} | [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Берёзовка]] | | [[Ионычевка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Ионычевка | тс }} | [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Грачёвка]] | | [[Кивӗ Лопатка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Старая Лопатка | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[Кожевино]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Кожевино | тс }} | [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Берёзовка]] | | [[Колки (Сарӑту облаҫӗ)|Колки]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Колки (Саратовская область) | тс }} | [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] | | [[Комсомольский (Петровск районӗ)|Комсомольский]] | посёлок | {{ Пурăнан халăх | Комсомольский (Петровский район) | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[Коневка (Сарӑту облаҫӗ)|Коневка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Коневка (Саратовская область) | тс }} | [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Берёзовка]] | | [[Крутец (Петровск районӗ)|Крутец]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Крутец (Петровский район) | тс }} | [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Грачёвка]] | | [[Куст (поселок)|Куст]] | посёлок | {{ Пурăнан халăх | Куст (посёлок) | тс }} | [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] | | [[Липовка (Петровск районӗ)|Липовка]] | посёлок | {{ Пурăнан халăх | Липовка (Петровский район) | тс }} | [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] | | [[Мӑн Камышинка (сала)|Мӑн Камышинка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Большая Камышинка (село) | тс }} | [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Грачёвка]] | | [[Мирный (Петровск районӗ)|Мирный]] | посёлок | {{ Пурăнан халăх | Мирный (Петровский район) | тс }} | [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] | | [[Мокрое (Сарӑту облаҫӗ)|Мокрое]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Мокрое (Саратовская область) | тс }} | [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Новозахаркино]] | | [[Натальино (Петровск районӗ)|Натальино]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Натальино (Петровский район) | тс }} | [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Берёзовка]] | | [[Николаевка (Петровск районӗ)|Николаевка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Николаевка (Петровский район, Саратовская область) | тс }} | [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Грачёвка]] | | [[Новодубровка (Сарӑту облаҫӗ)|Новодубровка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Новодубровка (Саратовская область) | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[Новозахаркино (Петровск районӗ)|Новозахаркино]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Новозахаркино (Петровский район) | тс }} | [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Новозахаркино]] | | [[Ножкино (Сарӑту облаҫӗ)|Ножкино]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Ножкино (Саратовская область) | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[Озерки (Петровск районӗ)|Озерки]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Озерки (Петровский район, Саратовская область) | тс }} | [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Новозахаркино]] | | [[Оркино (Сарӑту облаҫӗ)|Оркино]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Оркино (Саратовская область) | тс }} | [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Новозахаркино]] | | [[Орловка (Петровск районӗ)|Орловка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Орловка (Петровский район) | тс }} | [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Берёзовка]] | | [[Павловка (Петровск районӗ)|Павловка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Павловка (Пригородное муниципальное образование) | тс }} | [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] |%| [[Петровск (Сарӑту облаҫӗ)|Петровск]] | хула | {{ Пурăнан халăх | Петровск (Саратовская область) | тс }} | [[Петровск (Сарӑту облаҫӗ)|Петровск хули]] | | [[Пригородный (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] | посёлок | {{ Пурăнан халăх | Пригородный (Саратовская область) | тс }} | [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] | | [[Рузаевка (Сарӑту облаҫӗ)|Рузаевка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Рузаевка (Саратовская область) | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[Рязановка (Петровск районӗ)|Рязановка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Рязановка (Петровский район) | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[Савкино (Сарӑту облаҫӗ)|Савкино]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Савкино (Саратовская область) | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[Седовка (Сарӑту облаҫӗ)|Седовка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Седовка (Саратовская область) | тс }} | [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] | | [[Синенькие (Петровск районӗ)|Синенькие]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Синенькие (Петровский район) | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[Снежный (Сарӑту облаҫӗ)|Снежный]] | посёлок | {{ Пурăнан халăх | Снежный (Саратовская область) | тс }} | [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] | | [[Сосновоборское]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Сосновоборское | тс }} | [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Грачёвка]] | | [[Студёный (Сарӑту облаҫӗ)|Студёный]] | посёлок | {{ Пурăнан халăх | Студеный (Саратовская область) | тс }} | [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Берёзовка]] | | [[Ҫӗнӗ Ӑвӑс]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Новая Усть-Уза | тс }} | [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Берёзовка]] | | [[Ҫӗнӗ Бегучи]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Новые Бегучи | тс }} | [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] | | [[Ҫӗнӗ Вершаут]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Новый Вершаут | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[Таволожка (Сарӑту облаҫӗ)|Таволожка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Таволожка (Саратовская область) | тс }} | [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Пригородный]] | | [[Тарумовка (Сарӑту облаҫӗ)|Тарумовка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Тарумовка (Саратовская область) | тс }} | [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Новозахаркино]] | | [[Тракторный (Сарӑту облаҫӗ)|Тракторный]] | посёлок | {{ Пурăнан халăх | Тракторный (Саратовская область) | тс }} | [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Берёзовка]] | | [[Тутар Пакаевки]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Татарская Пакаевка | тс }} | [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Синенькие]] | | [[Хомяковка (Сарӑту облаҫӗ)|Хомяковка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Хомяковка (Саратовская область) | тс }} | [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Грачёвка]] | | [[Языковка (Петровск районӗ)|Языковка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Языковка (Петровский район) | тс }} | [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Новозахаркино]] | | [[Якобьевка (Сарӑту облаҫӗ)|Якобьевка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Якобьевка (Саратовская область) | тс }} | [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Берёзовка]] }} === Пӑрахӑҫланӑ пурӑнан вырӑнсем === [[2016|2016 ҫулта]] [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвне]] кӗнӗ [[Осинов Куст]] посёлокӗ тата [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)|Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвне]] кӗнӗ [[Соболевка (Сарӑту облаҫӗ)|Соболевка]] чукунҫул станцийӗ пӑрахӑҫланӑ<ref>{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/467710157 |title=Закон Саратовской области от 4 июля 2016 года № 76-ЗСО «О внесении изменений в некоторые законодательные акты Саратовской области» |access-date=2016-10-10 |archive-date=2018-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928161907/http://docs.cntd.ru/document/467710157 |url-status=live }}</ref>. == Экономика == [[Ял хуҫалӑхӗ]] туни: [[Сысна|сысна ӗрчетни]], [[ҫӗр улми]], [[пӗрчӗллӗ культурӑсем|пӗрчӗллӗ]] тата [[ҫуллӑ культурӑсем]] ӳстерни. [[Сӗт]] савучӗ пулнӑ, анчах халӗ хупнӑ. Чи пысӑк савутсем: "Молот" Петровск электромеханика савучӗ, "Газпром трансгаз Саратов" уйрӑмӗ. == Паллӑ вырӑнсем == [[Таволожка (Сарӑту облаҫӗ)|Таволожка]], [[Оркино (Сарӑту облаҫӗ)|Оркино]], [[Мокрое (Сарӑту облаҫӗ)|Мокрое]] ялӗсенче [[Православи|православ]] [[чиркӳ|чиркӗвӗ]] пур. [[Сосновоборское]] ялӗнче культурӑпа историллӗ палӑк — Устинов [[улпут]] ҫурчӗ. == Ҫар объекчӗсем == Петровск районӗнче [[РФ стратеги ракет вӑйӗсем|РФ стратеги ракет вӑйӗсен]] [[60-мӗш ракет дивизийӗ|Тамань ракет дивизийӗн]] полкӗсен [[позициллӗ район]]ӗ вырнаҫнӑ. == Тӑван муниципалитетсем == * [[Богучар]], [[Воронеж облаҫӗ]]<ref>[https://petrovsk64.gosuslugi.ru/o-munitsipalnom-rayone/pobratimy/gorod-boguchar/ Город Богучар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251007161008/https://petrovsk64.gosuslugi.ru/o-munitsipalnom-rayone/pobratimy/gorod-boguchar/ |date=2025-10-07 }}</ref>. * [[Волоколамск районӗ|Волоколамск хула округӗ]], [[Мускав облаҫӗ]]<ref>[https://petrovsk64.gosuslugi.ru/o-munitsipalnom-rayone/pobratimy/volokolamskiy-gorodskoy-okrug/ Волоколамский городской округ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251007161037/https://petrovsk64.gosuslugi.ru/o-munitsipalnom-rayone/pobratimy/volokolamskiy-gorodskoy-okrug/ |date=2025-10-07 }}</ref>. * [[Кӗҫӗн Сердоба районӗ]], [[Пенза облаҫӗ]]<ref>[https://petrovsk64.gosuslugi.ru/o-munitsipalnom-rayone/pobratimy/maloserdobinskiy-rayon/ Малосердобинский район] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251007161012/https://petrovsk64.gosuslugi.ru/o-munitsipalnom-rayone/pobratimy/maloserdobinskiy-rayon/ |date=2025-10-07 }}</ref>. * [[Сарӑту]], [[Сарӑту облаҫӗ]]<ref>[https://petrovsk64.gosuslugi.ru/o-munitsipalnom-rayone/pobratimy/gorod-saratov/ Город Саратов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251007161042/https://petrovsk64.gosuslugi.ru/o-munitsipalnom-rayone/pobratimy/gorod-saratov/ |date=2025-10-07 }}</ref>. * [[Сестрорецк]], [[Санкт-Петербург]]<ref>[https://petrovsk64.gosuslugi.ru/o-munitsipalnom-rayone/pobratimy/gorod-sestroretsk/ Город Сестрорецк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251007161030/https://petrovsk64.gosuslugi.ru/o-munitsipalnom-rayone/pobratimy/gorod-sestroretsk/ |date=2025-10-07 }}</ref>. == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Вуламалли == *Атлас автомобильных дорог Саратовской области. Саратов, 2000. == Каҫӑсем == * [http://petrovsk64.ru/ Официальный сайт Петровского муниципального района]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125060850/http://petrovsk64.ru/ |date=2022-01-25 }} * [http://moyaokruga.ru/petrovvesti/ сайт муниципальной газеты «Петровские вести»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226204535/http://moyaokruga.ru/petrovvesti/ |date=2014-02-26 }} {{Петровск районӗн муниципаллӑ йӗркеленӗвӗсем}} {{Петровск районӗ}} {{Сарӑту облаҫӗ}} [[Категори:Алфавите кура администрациллӗ виҫесем]] [[Категори:Петровск районӗ|*]] c9upp137nzc9fa77vswnpyhlva26xpk 0 116447 879300 834075 2026-11-07T11:19:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879300 wikitext text/x-wiki [[File:Diesel-smoke.jpg|thumb|Diesel-smoke]] '''Тĕтĕм-сĕрĕм''' — [[моттор]]та хăйĕн ĕçне тунă хыççăн тухакан [[ĕçлев ĕскерĕ]]. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20240229163335/https://carspec.info/vyhlopnye-gazy Состав выхлопных газов автомобилей] * [https://web.archive.org/web/20021017010549/http://zelenyshluz.narod.ru/articles/avto.htm Загрязнение воздуха в районе автомагистрали как фактор риска] * [https://web.archive.org/web/20160305062805/http://www.medmir.com/content/view/1805/1/ Вдыхание дизельных выхлопных газов провоцирует ишемию миокарда и нарушает фибринолитическую активность крови] * [https://web.archive.org/web/20160313102538/http://medmir.com/content/view/1942/0 Доказано: выхлопные газы отрицательно влияют на показатели внешнего дыхания] * [https://web.archive.org/web/20070515190046/http://www.newizv.ru/news/2006-11-14/58078/ Сектор газа. Россияне страдают от автомобильных выхлопов больше, чем от ДТП] {{Экологи}} [[Категори:Тĕтĕм-сĕрĕм| ]] [[Категори:Шалти çунăм моторĕ]] [[Категори:Çĕр атмосфери вараланни]] [[Категори:Экологи]] g1j9x8ghuvvhyi30e0gl5sfopl1q7yf 0 116995 879076 829280 2026-11-06T17:41:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879076 wikitext text/x-wiki '''О́тто Вильге́льмович Ку́усинен''' (''О́тто Ви́лле''; {{lang-fi|Otto Wille Kuusinen}}; 4.10.1881, [[Лаукаа]], [[Аслă Финлянд кнеçлĕхĕ]], [[Раççей империйĕ]] — 17.5.1964, {{ÇВ|Мускав|Мускавра}}, [[ССРП]]) — раççей/финлянд революционерĕ/политикĕ, [[Коминтерн]] ĕçченĕ, [[Совет Пĕрлешĕвĕ|совет]] политика/парти ĕçченĕ, 1957 çултанпа — ТК Президиумĕн пайташĕ (çаплах 1952—1953 çç.) тата ССКП ТК секретарĕ, марксизм теоретикĕ<ref>{{Cite web |url=http://ebookiriran.ru/index.php?view=article&section=8&id=71 |title=«Кремлёвский диссидент»: документы об Отто Куусинене в ЦК КПСС в середине 1950-х — начале 1960-х годов|access-date=2021-10-04 |archive-date=2021-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004154822/http://ebookiriran.ru/index.php?view=article&section=8&id=71 |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://rkna.ru/index.php/component/content/article//index.php/793-novosti/2021/oktyabr-2021/3382-virtualnaya-vystavka-k-140-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-otto-ville-kuusinena |title=www.rkna.ru<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2021-10-07 |archive-date=2021-10-07 |archive- url=https://web.archive.org/web/20211007181858/http://rkna.ru/index.php/component/content/article//index.php/793-novosti/2021/oktyabr-2021/3382-virtualnaya-vystavka-k-140-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-otto-ville-kuusinena |deadlink=no }}</ref>, литератор<ref>{{Cite web |url=http://www.rkna.ru/exhibitions/kuusinen/ |title=Куусинеð½<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2021-10-07 |archive-date=2021-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007181858/http://www.rkna.ru/exhibitions/kuusinen/ |deadlink=no }}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=http://vestnik.spbu.ru/html18/s02/s02v2/20.pdf |title=Архивированная копия |access-date=2021-10-06 |archive-date=2021-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006133121/http://vestnik.spbu.ru/html18/s02/s02v2/20.pdf |deadlink=no }}</ref>. == Биографи == === Коминтерн ĕçченĕ === === ССРП ертӳçлĕхĕнче === == Пайăр пурнăçĕ == == Асăнмалăх == * Куусинен урамĕ, [[Мускав]] * Куусинен урамĕ, [[Аçтăрхан]], е, [[Харьков]]е (переименована), [[Алма-Ата|Алма-Ате]]. * Куусинен урамĕ, [[Донецк]] * Куусинен урамĕ, [[Харьков]] (ятне улăштарнă) * Куусинен урамĕ, [[Алма-Ата]], [[Казахстан]]. * О. В. Куусинен палăкĕ, [[Петрозаводск]], Совет лапамĕ, 1973 * [[Петрозаводскри патшалăх университечĕ]], 1964—1991 çулсенче О. В. Куусинен ячĕпе хисепленнĕ. == Литература == * Революция в Финляндии: (Самокритика) — {{П.}}: Издательство Коммунистического интернационала, 1919. — 64 с.[https://www.prlib.ru/item/832185] * Неудавшееся изображение «немецкого Октября» : По поводу «Уроков Октября» т. Троцкого. — {{Л.}}—{{М.}}: Государственное издательство, 1924. — 20 с. * Современные правые социал-демократы. — {{М.}}, 1948. * Коммунистические партии Западной Европы в авангарде борьбы за демократические свободы. — [Москва]: [[Госполитиздат]], 1954. — 24 с. * ''Куусинен О. В.'' [https://web.archive.org/web/20191016154445/http://%d0%b7%d0%b0%d1%85%d0%b0%d1%80%d0%be%d0%b2.net/index.php?md=books&to=art&id=6446 «Речь на февральском (1964 г.) пленуме ЦК КПСС»] * Из­бран­ные про­из­ве­де­ния. (1918—1964). — {{М.}}, 1966. ** перевод на финский язык: Kuusinen O. W. ''Valitut teokset (1918—1964)''. — {{M.}}, 1968. * {{iw|Основы марксизма-ленинизма|||Fundamentals of Marxism–Leninism}} (под ред. О. Куусинена) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{РĂА ĕçтешĕ|50976|Отто Вильгельмович Куусинен}} * [http://www.rkna.ru/exhibitions/krfin/persons/kuusinen/kuusinen.php Красные финны. Отто Куусинен] // Национальный архив Республики Карелия * [http://kommari.livejournal.com/41533.html Отто Вилле Куусинен — финн в советском Политбюро] * [http://galkovsky.livejournal.com/132651.html Договорная война. Три биографии: Куусинен] * [http://www.hrono.info/biograf/bio_k/kuusinen.php Биографический указатель] * [http://imena.karelia.ru/persony/kuusinen_otto_ville__vilgelmovich_/ Куусинен Отто Вилле (Вильгельмович)] // Национальная библиотека Республики Карелия {{Тулаш каçăсем}} {{ССКП XIX съезчĕн Президиумĕ}} {{Карели пуçлăхĕсем}} [[Категори:Марксизм теоретикĕсем]] [[Категори:Финлянди революционерĕсем]] [[Категори:Финлянди коммунисчĕсем]] [[Категори:ССКП ТК Политбюро пайташĕсем]] [[Категори:ССКП ТК секретарĕсем]] [[Категори:Коминтерн Ĕçтăвкомĕн пайташĕсем]] [[Категори:Национальноçсен Канашĕн 1-мĕш чĕнĕвĕн депутачĕсем]] [[Категори:Национальноçсен Канашĕн 2-мĕш чĕнĕвĕн депутачĕсем]] [[Категори:Национальноçсен Канашĕн 3-мĕш чĕнĕвĕн депутачĕсем]] [[Категори:Национальноçоен Канашĕн 4-мĕш чĕнĕвĕн депутачĕсем]] [[Категори:Национальноçоен Канашĕн 5-мĕш чĕнĕвĕн депутачĕсем]] [[Категори:Национальноçсен Канашĕн 6-мĕш чĕнĕвĕн депутачĕсем]] [[Категори:Карел-Финн ССР тата Карел АССР Национальноçсен Канашĕн депутачĕсем]] [[Категори:Карел АССР Аслă Канашĕн Президиумĕн председатель çумĕсем]] [[Категори:Карел-Финн АССР Аслă Канашĕн Президиумĕн председателĕсем]] [[Категори:ССРП Аслă Канашĕн Президиумĕн председатель çумĕсем]] [[Категори:ССРП историкĕсем]] [[Категори:Пĕвер ракĕпе вилнисем]] [[Категори:РКП(б) XII съезчĕн делегачĕсем]] [[Категори:РКП(б) XIII конференцин делегачĕсем]] ru6n4xitd2qkanalvyc07cxypsc70z3 0 120965 879009 876718 2026-11-06T12:25:19Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879009 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем}} [[File:Hieronymus Bosch 093.jpg|thumb|350px|{{center|Кĕвĕçÿ. [[Босх, Иероним|И. Босх]] карччынĕн фрагменчĕ}}]] '''Кĕвĕçÿ''' — социалла-психологилле [[харкамлăхла конструкт|конструкт]]/[[концепт]], [[екĕ|социалла екĕ]] тата [[туйăм]] сферисене ярса илекенскер<ref name=Schoeck0>''[[Шёк, Гельмут]]''. Зависть: Теория социального поведения / Пер. с англ. В. Кошкина под ред. Ю. Кузнецова. — {{М.}}: ИРИСЭН, 2010. — 544 с.</ref>, вăл мĕнĕ те пулин (материалла е материалла мар) пурри тĕлĕшпе çав япала çуккин çуралать. Чăваш чĕлхинче кăна '''ăмсану''' тенипе пăтраштармалла мар. == Çавăн пекех == * [[Курайманлăх]] {{-}} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Навигаци |Портал = |Викисловарь = зависть |Викиучебник = |Викицитатник = Зависть |Викитека = |Викивиды = |Викиновости = |Викисклад = |Викигид = |Метавики = |Проект = }} == Литература == * * [[Шёк, Гельмут]]. Зависть: теория социального поведения / Пер. с англ. В. Кошкина под ред. Ю. Кузнецова. — {{М.}}: ИРИСЭН, 2010. — 544 с. — (Серия «Социология»). — ISBN 978-5-91066-033-9. * Зависть // Словарь Группы лакановского психоанализа. — {{СПб.}}, 2008. * ''[[Леви, Владимир Львович|Леви В. Л.]]'' [http://levi.ru/article.php?id_catalog=0&id_position=160 О зависти.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240622163031/https://levi.ru/article.php?id_catalog=0&id_position=160 |date=2024-06-22 }} * ''[[Иоанн Златоуст|Святитель Иоанн Златоуст]]''. [https://web.archive.org/web/20130526025500/http://www.ispovednik.ru/zlatoust/Z12_2/Z12_2_17.htm О зависти. Том 12, книга 2, Слово 17] * ''[[Василий Великий|Святитель Василий Великий]]''. [http://azbyka.ru/otechnik/Vasilij_Velikij/beseda_11.shtml Беседа 11: О зависти] * ''[[Бутовская, Марина Львовна|Бутовская М.]]'' [http://antropogenez.ru/interview/195/ О зависти и интроверсии]. * ''Исаева Е. Л.'' [https://rusneb.ru/catalog/010003_000061_955ec5ace0c1bd528f2f9ba28d1457a6/ Семь смертных грехов: Наказание и покаяние]. — {{М.}}: [[Рипол-классик]], 2009. — 318 с. — ISBN 978-5-386-01259-5. * ''[[Фома Аквинский]].'' [[Сумма теологии]]. — Ч 3. — [https://azbyka.ru/otechnik/konfessii/summa-teologii-tom-7/36 Вопрос 36. О зависти]. {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Кăлтăксем]] [[Категори:Туйăмсем]] [[Категори:Исламри çылăхсем]] [[Категори:Христианлăхри çылăхсем]] mz1co2p2s84j77kwnwbx6o7mca8ta18 0 121017 879037 856524 2026-11-06T14:37:52Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879037 wikitext text/x-wiki [[File:Betula pendula 001.jpg|thumb|left]] [[File:Betula pendula Finland.jpg|thumb|]] '''Килей''', ирçе чĕлхинчен куçарсан «хурăн» тенине пĕлтерет, çак сăмахах [[мăкшă чĕлхи]]пе '''Килу''' теççĕ. Çав вăхăтрах çакнашкал сăмахпах ирçесем тата мăкшăсем Тройццă кунĕнче ирттерекен уява та калаççĕ-ха. Чăн-та, чылай чухне хайсен кăкри асăннă сăмахĕсемпе мар, вырăсла '''Берёза''' теме пултараççĕ. Анчах та ку пулăм асăннă халăхсем хушшинче вырăслану процесĕ мĕн таран тарăна кайнине çеç кăтартать. == Уяв пирки йĕркипе каласа пани == Пĕр-пĕр çамрăк хурăна касаççĕ, çулçисене иртмеççĕ. Вара ăна пĕри алла тытать те. Уйрăм хурăн шел пулсан, ватă хурăнăн пысăк тураттитне алла илме пулать. Мĕнпур халăх çав хурăнпа пĕрле ял урамĕсем тăрăх утса çавранать. Пынă майăн купăсçа купăс калать, ыттисем юрлаççĕ, ташлаççĕ. Алăри хурăна та, кĕвĕ майăн, вылятса çеç тăраççĕ темелле. Юлашкинчен вара хайхи хурăна ял пĕвине е çырмана пăрахаççĕ. Интернетра ятарлă видео та пур, унта Чăваш Енти Патăрьел районĕнчи Шăхачра çак уява епле ирттернине кăтартнă<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZeIiZF7Jv2k Тройццă — 2016. Шăхач, Патăрьел районĕ.] (22:50 хыççăн пăхмалла)</ref>. Чăн та, ирттерекенĕсенчен ытларахăшĕсем, ялта ирçесем нумаях юлманнине кура, — чăвашсем. == Çавăн пекех == * [[Акатуй]] * [[Сапантуй]] * [[Акатуй-Сапантуй]] * [[Шумбрат]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20240701065752/https://stolica-s.su/archives/417110 В Мордовии отметят праздник Белой березы] — Столица - С. 11:41, 10 июнь 2024 * [https://www.e-mordovia.ru/pravitelstvo-rm/novosti/v-mordovii-proydet-respublikanskiy-natsionalno-folklornyy-prazdnik-aksha-kelu/ В Мордовии пройдет Республиканский национально-фольклорный праздник «Акша Келу»] — ОФИЦИАЛЬНЫЙ ПОРТАЛ ОРГАНОВ ГОСУДАРСТВЕННОЙ ВЛАСТИ РЕСПУБЛИКИ МОРДОВИЯ 16 июнь 2024 * [https://www.алмазный-край.рф/administratsiya-mo/munitsipalnye-predpriyatiya/mku-mezhposelencheskoe-upravlenie-kultury/mordovskiy-prazdnik-berezki.php Мордовский праздник березки] — Официальный сайт муниципального образования "МИРНИНСКИЙ РАЙОН" Республика Саха (Якутия) [[Категори:Уявсем]] [[Категори:Ирçесем]] [[Категори:Мăкшăсем]] [[Категори:Чăвашсем]] [[Категори:Ирçе уявĕсем]] [[Категори:Мăкшă уявĕсем]] s1y45b4ga8aotijv7wylp2w5dwy4ka3 0 121082 879243 856494 2026-11-07T07:08:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879243 wikitext text/x-wiki [[File:Митрополит Варсонофий (Судаков) рукополагает диакона Андрея Бондарева во пресвитера.jpg|thumb|Варсонофий (Судаков) Митрополит тата Андрей Бондарев тияккăн]] '''Сăваплăхçăлăх''', историлле чиркÿсенче — пĕлме çук ĕç<ref>Сăмахсарсем тăрăх.</ref>. == Çавăн пекех == * [[Сăваплăхла ертÿлĕх]] * [[Клир]] * [[Хĕрарăмсен христианлăхри ординацийĕ]] * [[Çирĕплетÿ çырăвĕ]] * [[Тĕн çыннисем]] * [[Смиха]] — иудаизмри ăнлав. == Литература == * ''Неселовский А. З.'' [https://azbyka.ru/otechnik/books/file/19932-Чины-хиротесий-и-хиротоний.pdf Чины хиротесий и хиротоний : (опыт историко-археологического исследования)]. — Каменец-Подольск : тип. С. П. Киржацкого, 1906. — 375 с. * ''Афанасьев Николай, протопресв.'' [https://web.archive.org/web/20231006190338/https://azbyka.ru/otechnik/Nikolaj_Afanasev/ekkleziologija-vstuplenija-v-klir/ Экклезиология вступления в клир]. — Киев, Задруга, 1997. — 109 с. * ''Протоиерей Геннадий Нефедов'' [https://azbyka.ru/otechnik/books/original/19943-Таинства-и-обряды-Православной-Церкви.pdf Таинства и обряды Православной Церкви : Учеб. пособие по литургике.] — 3. изд. — М. : Рус. Хронографъ 2004 (Тип. АО Мол. гвардия). — 318 с. ISBN 5-88060-013-0 * ''[[Лебедев, Алексей Петрович|Лебедев А. П.]]''. [https://azbyka.ru/otechnik/books/original/8352-Духовенство-древней-Вселенской-Церкви.pdf Духовенство древней Вселенской Церкви от времён апостольских до IX века]. — 3-е изд., знач. исправ. — СПб., «Издательство Олега Абышко», 2006. — 448 с. * ''Николай (Летуновский), Иерод.'' [http://www.mepar.ru/library/vedomosti/28/97/ История чинов хиротесий Православной Церкви] // Московские Епархиальные Ведомости. 2007. — № 11-12 * == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20171206172126/http://vladivostok.eparhia.ru/christian/svyashenstvo/ О таинстве священства в православии] * [https://web.archive.org/web/20060707101416/http://katolik-latin.narod.ru/20_encyklopedija/ke11_sacram_sacer.htm О таинстве священства в католицизме] * ''[[Густерин Павел Вячеславович|Густерин П. В.]]'' [http://islam-info.ru/otnoshenia/1622-analogi-musulmanskogo-i-xristianskogo-duxovenstva.html Примерное соответствие духовных санов и должностей в исламе и православии.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211203153557/http://islam-info.ru/otnoshenia/1622-analogi-musulmanskogo-i-xristianskogo-duxovenstva.html |date=2021-12-03 }} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Чиркӳ чынĕсем]] [[Категори:Христианлăхри пĕлме çук ĕçсем]] [[Категори:Экклезиологи]] [[Категори:Чынсен черетленĕвĕсем]] llust1q757epkcuio9bg6waqlnqqauc 0 121121 879116 840497 2026-11-06T21:03:49Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879116 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Климова|Кондратович}} {{Çыравçă | Ят = Маруся Климова | Ӳкерчĕк = Resized Resized marussia w.jpg | Çуралнă чухнехи ят = Кондратович Татьяна Николаевна | Суя ятсем = Маруся Климова | Çуралнă вăхăт = [[1961]], [[кăрлач, 14]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Ленинград|Санкт-Петербургра}}, РСФСР, [[ССРП]] | Ĕçлев тĕсĕ = XX, XXI ĕмĕрсенчи Раççей çыравçи, тăлмач | Тĕлĕ = [[андеграунд]], [[постмодернизм]] | Дебют = "Голубая кровь" романа 1991 çулта хайланă, 1996 çулта 100 экземпляр тиража пичетленĕ | Чыславсем = {{Ӳнерсен тата литература орденĕн кавалерĕ}} | Сайт = }} '''Татьяна Николаевна Кондратович''' (14.01.1961, [[Санкт-Петербург|Ленинград]], РСФСР, [[ССРП]] çур.), '''Мару́ся Кли́мова''' псевдонимпе паллăрахскер — вырăс çыравçи, тăлмач. == Биографи == [[Ленинград]]ра 1961 çулхи кăрлачăн 14-мĕшĕнче инçе çӳрев капитан (каярах [[С. О. Макаров адмирал ячĕллĕ патшалăхăн тинĕс академийĕ|Макаров адмирал ячĕллĕ тинĕс академин]] проректорĕ тата Тинĕсфлочĕн [[Никарагуа]]ри элчи) килйышĕнче çуралнă. [[Санкт-Петербургри патшалăх университечĕ|ЛПУ]] [[Санкт-Петербургри патшалăх университечĕн филологи факультечĕ|филологи факультетĕнче]] аслă пĕлӳ илнĕ. Университет хыççăн [[Раççейри карапсен çӳремелĕхĕн тинĕс регистрĕ|ССРП регистрĕнче]] тăлмач вырăнĕнче ĕçленĕ, анчах та тепĕртакран эстетикăри [[нонконформизм]] идейисене ăша илсессĕн хăйĕн университет дипломне тĕптунă та темиçе çул хушши хутран-ситрен шалусемпе кăна пурăннă, уборщица тата санитарка пулса ĕçленĕ. Диплома çĕнĕрен туса илсен «Исаак соборĕн» музейĕнче ăслăх ĕçлевçи пулса тăрăшнă. «Исаак соборĕ» музейĕнче ĕçлекенсен забастовкине экскурсисенче атеизим пропагандине пăрахăçлама чĕнсе каламашкăн тăвасшăн пулнишĕң тата çакăн хыççăн хаçатсенче публикациленĕшĕн («Не хочу быть атеистом по приказу» (Смена, 28.04.1990), «Запрет на профессию» (Литератор, 9.02.1990)) Климова Марусьăна премисенчен, ют чĕлхе пĕлнĕшĕн хушма шалăвран хăтарнă, ютçĕр турисчĕсемпе ĕçлеме чарнă та 1990 çулхи ака уйăхĕнче музейĕн ăслăх уйрăмĕнчен ĕçрен кăларса янă. 1980-мĕш çулсенче Ленинградри [[андеграунд]] культурипе çыхăнса кайнă, 1990-мĕш çулсенче [[Парис]]ре пурăннă. [[File:Lucette Destouches (née Almanzor), François Gibault and Maroussia Klimova in 1995.jpg|thumb|300px|Люсетт Детуш, Франсуа Жибо, Маруся Климова, 1995, Медон]] == Чыслани == * Францири [[Ӳнерсен тата литература орденĕ]]н кавалерĕ (2006) (''l’Ordre des Arts et des Lettres'') * «Топ 50. Самые знаменитые люди Петербурга» преми лауреачĕ (2007) == Библиографи == * 1996 — «Голубая кровь» * 1998 — «Домик в Буа-Коломб» * 1999 — «Морские рассказы» * 2000 — «Селин в России» * 2001 — «Белокурые бестии» * 2004 — «Моя история русской литературы» ** 2014 çулхи кăларăмра: «Моя антиистория русской литературы» * 2004 — «Парижские встречи» * 2009 — «Моя теория литературы» * 2012 — «Портрет художницы в юности» * 2013 — «Безумная мгла» * 2014 — «Моя антиистория русской литературы» * 2016 — «Профиль Гельдерлина на ноге английского поэта» * 2019 — «Холод и отчуждение» * 2021 --- «за Границей» == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * {{Статья |каçă=http://www.ng.ru/lit/2014-02-13/5_klimova.html |автор=[[Безносов Денис Дмитриевич|Безносов Денис]]. |пуçелĕк=Блуждания в безумной мгле. Жестокая и ироничная антиутопия Маруси Климовой: [Рецензия на книгу: Маруся Климова. Безумная мгла. — М.: Опустошитель, Икар. 2013. — 420 с.] |çул=2014 |кăларăм=[[НГ Ex libris]] |уйăх=02 |кун=13}} * {{Статья |каçă=http://kcgs.net.ua/gurnal/16/ |пуçелĕк=Феномен Маруси Климовой в постсоветской культуре. Гендерные исследования |çул=2007 |номер=16}} == Интервью == * [http://topos.ru/article/5916 Интервью Кириллу Савицкому для журнала «Топос»] * [http://femme-terrible.com/interviews/literatura-dolzhna-byt-po-nastoyashhemu-popsovoj/ Интервью Владимиру Иткину для «Книжной Витрины»] * [http://www.dikoepole.org/numbers_journal.php?id_txt=390 Интервью Игорю Бондарю-Терещенко] * [http://www.svobodanews.ru/content/transcript/1870016.html Радио Свобода/Поверх барьеров: Маруся Климова рассказывает о книге «Моя теория литературы»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120523184122/http://www.svobodanews.ru/content/transcript/1870016.html |date=2012-05-23 }} * [http://www.svoboda.org/content/article/25137702.html Молимся на Петросяна: Маруся Климова в «Культурном дневнике» Дмитрия Волчека] * [http://femme-terrible.com/interviews/intervyu-estonskoj-gazete-eesti-paevaleht/ Бегство от буржуазности: интервью эстонской газете Eesti Päevaleht.] * [http://femme-terrible.com/interviews/orden-desyati-kryshechek/ Орден десяти крышечек: интервью Нестору Пилявскому для радио «Пюре».] == Каçăсем == * Сайтсенчи Маруся Климован страницисем: ** [http://femme-terrible.com/ Официальный сайт писательницы Маруси Климовой] ** [http://kolonna.mitin.com/?page=authors&id=51 Kolonna publications] ** [http://www.topos.ru/article/373 Топос] ** [https://web.archive.org/web/20200922212650/http://az.gay.ru/authors/contemporary/klimova.html Портал Az.Gay.Ru] ** [https://www.ozon.ru/person/klimova-marusya-266839/ OZON] ** [https://www.facebook.com/femme.terrible Facebook] * [https://www.youtube.com/watch?v=_58cW76gy1A '''''видео''''' — Маруся Климова в «Порядке слов»] * [https://www.youtube.com/watch?v=NSS9jsysFAE '''''видео''''' — Маруся Климова о поэзии] * [https://www.youtube.com/watch?v=RQe5MKSILB8 видео]''''' [https://www.youtube.com/watch?v=RQe5MKSILB8 — Маруся Климова в Доме книги] * [https://www.youtube.com/watch?v=9f1GfaAZGW0 видео]''''' [https://www.youtube.com/watch?v=9f1GfaAZGW0 — Беседка. Гость дня. Маруся Климова] {{Тулаш каçăсем}} {{DEFAULTSORT:Климова, Маруся}} [[Категори:Вырăс çыравçисем, алфавитпа]] [[Категори:Раççейри тăлмачсем]] [[Категори:1990-мĕш çулсенчи контркультура]] [[Категори:Тĕнчери журналистсен федерацин пайташĕсем]] 7v8xzuf7uexmz8mthjevmsk5keevvw2 0 121512 879175 835574 2026-11-07T01:42:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879175 wikitext text/x-wiki [[File:Polka_dot.svg|right|thumb|150x150px|]] [[File:Tom Freud - Das neue Bilderbuch, Verlag Georg W. Dietrich, München 1918 (3).jpg|thumb|150px|]] [[File:Eierbecher Waechtersbach 1930s.jpg|thumb|150px|]] {{Пĕлтерĕшсем|Пăрçашка (пĕлтерĕшсем)}} '''Пăрçашка''' — регулярлă майпа вырнааçнă [[çаврашка]]сенчен тăракан эреш. <gallery> Girl's Dress with Pelerine LACMA AC1997.191.3.1-.5 (2 of 2).jpg|thumb|Хĕрача кĕпи, 1869 ç. тĕлĕ Alexandra of Denmark - Princess of Wales.jpg|thumb|[[Александра Данисем]], 1873 Ronai dottedlady.jpg|thumb|[[Рипль-Ронаи, Йожеф|Йожеф Рипль-Ронаи]].Хĕрарăм, 1889) Museo del Traje - MT112572 - Vestido de noche Ana de Pombo at Paquin 1939.jpg|thumb|''Paquin'' , 1939 ç. тĕлĕ Queen Elizabeth II, 1959.jpg|thumb|[[Елизавета II]], 1959 </gallery> == Каçăсем == * {{Commonscat-inline||Пăрçашкалла эреш}} * [https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion/2022/04/01/a-history-of-polka-dots-the-patterns-enduring-fashion-appeal/ A history of polka dots: the pattern's enduring fashion appeal] * [https://www.thehairpin.com/2013/06/a-brief-history-of-polka-dots/ A Brief History of Polka Dots] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230930135844/https://www.thehairpin.com/2013/06/a-brief-history-of-polka-dots/ |date=2023-09-30 }} * [https://www.cosmopolitan.com/style-beauty/fashion/a32839249/polka-dot-history/ A History of Polka Dots, in Case You’ve Ever Wanted to Know More About Them] * [https://web.archive.org/web/20221028053435/https://www.jessieandjames.co.uk/blogs/news/polka-dots-a-brief-history-through-time Polka Dots – A Brief History Through Time] {{Тулаш каçăсем}} {{design-stub}} {{Текстиль}} [[Категори:Орнамент]] [[Категори:Геометрилле орнамент]] [[Категори:Эреш]] [[Категори:Эрешсем]] 8h8jyuv55re1imca483loxc2ql9685u 0 122010 879128 837915 2026-11-06T22:03:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879128 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем}} [[Ӳкерчĕк:1966 leonids big.gif|thumb|[[Леонидсем]] метеор юхăмĕ]] '''Метео́р''' ({{lang-grc|μετέωρος}}, «сывлăшра çакăанса тăракане») — [[Çĕр]] [[çĕр атмосфери|атмосферинче]] [[метеорла ĕскер]] (сăмахран, [[Комета|комета]] ванчăкĕ, [[астероид]] е [[космосри çӳп-çап]]) çунса кайнипе çыхăннă пулăм. Вăйсăр метеорсене ÿкекен [[çăлтăр]] теççĕ, пысăкраххисене [[болид (метеор)|болид]] теççĕ<ref> Метеоры // Советский энциклопедический словарь / Научно-редакционный совет: А. М. Прохоров (пред.), М. С. Гиляров, Е. М. Жуков и др. — М.: Советская Энциклопедия, 1980. — С. 806. — 1 200 000 экз.</ref>. == Каçăсем == {{wiktionary|метеор}} {{Навигаци}} * [https://web.archive.org/web/20120302050940/http://www.phys.rsu.ru/web/astro/content/on_met.html Наблюдения метеоров] * [http://www.imo.net International Meteor Organization] * [https://web.archive.org/web/20191115133111/http://www.astro.amu.edu.pl/~jopek/MDC2007/ The IAU Meteor Data Center (MDC)] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Внешние ссылки}} [[Категори:Çутçанталăк пулăмĕсем]] [[Категори:Планетологи]] [[Категори:Метеоритика]] [[Категори:Метеор пĕлĕвĕ]] fql0dfqtvlp9v7beq756ch5ixnpz97o 0 122278 879186 878232 2026-11-07T03:00:50Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879186 wikitext text/x-wiki [[File:A field in the Batyrevsky District.jpg|thumb|300px|Çак уйра Сахăр савучĕ туса лартма шутланă пулнă]] [[File:Suikerbieten bij Renesse Zeeland.JPG|left|thumb|Пухса кĕртнĕ сахăр кăшманĕ]] '''Патăрьелĕнчи сахăр савучĕ''', пурнăçланайман проект; савута 1990-мĕш çулсенче тума палăртнă пулнă, хăшпĕр ĕçсене туса та ирттернĕ темелле. Мĕн тунă-ха, мĕн туса ĕлкĕрнĕ? * Савут тума палăртнă вырăнта хура тăпра сийне сÿсе илнĕ * Патăрьелĕн хĕвелтухăç енче халăхра ОКЦ текен пĕчĕк микрорайон ÿссе ларнă. * Халăхран сулăм укçи пуçтарнă Сÿсе илнĕ хура тăпран куписем каярахпа нумай вăхăт хушши уйра курăнса ларнă, унтан сасартăк çухалнă. Вĕсем ăçта кайса кĕни пирки халлĕхе информаци çук. Çапларах майпа пулăхлăхне чакарнă уйра пĕчĕк хырлăх лартса ÿстернĕ. анчах та вăл, çав вăрман пекки, хура тăпрана сÿсе илне лаптăка пĕтĕмпех çавăрса илеймест. Çавăн пекех асăннă çер çинче «Улăп тăпри» текен историлле палăк пуррине те манмалла мар. == Ĕç ресурсĕсем == 1970-1990-мĕш çулсенче Чăваш республикинче сахăр савучĕсемшĕн чĕртавар пулса тăракан сакăр кăшманне пачах та туса илмен темелле (1991-1995-мĕш çулсенче вара туса илме пуçланă)<ref>[https://rosstat.gov.ru/bgd/regl/b11_13/IssWWW.exe/Stg/d4/14-20.htm 14.20. ВАЛОВОЙ СБОР САХАРНОЙ СВЕКЛЫ (фабричной) ПО СУБЪЕКТАМ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ (в хозяйствах всех категорий; тысяч тонн)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241202154659/https://rosstat.gov.ru/bgd/regl/b11_13/IssWWW.exe/Stg/d4/14-20.htm |date=2024-12-02 }}</ref>. Анчах та ку факт кунти халăх, хресченсем, ку культурăпа пачах та çыхăнман тенине пĕлтермест. Унашкал опыт пур. Чăн малтанах Чĕмпĕр облаçĕнчи хуçалăхсене массăллăн вăхăтлăх ĕçлеме çуренине кура. Хăшĕсем çавăнта, ялсенче, яланлăх пурăнма та юлнă. == Чĕртавар == Сахăр савутне ĕçлеттерме сахăр кăшманĕ кирлĕ. Вăл пур-и Чăаваш республикинче, чăн малтанах, Патăрьел таврашĕнче? 1990-мĕш çулсене таврăнмасăр, хальхи вăхăта пăхар. «Советская Чувашия» хааçат пĕлтернĕ тăрăх, [[2023]]-мĕш çулта Чăваш республикинче сахăр кăшманне 1000 гектар çинче туса илнĕ<ref>Иванов, Вячеслав. [http://sovch.chuvashia.com/?p=266326 В Чувашии приступили к уборке сахарной свеклы] — «Советская Чувашия» хааçат сайчĕ, 2023-мĕш çулхи сентябрĕн 22-мĕшĕ.</ref>. Вăл шутра 490 гектарĕ Патăрьел районĕнче<ref>[https://batirevo.bezformata.com/listnews/pristupili-k-uborke-saharnoy-svekli/121707438/ В Батыревском муниципальном округе хозяйства приступили к уборке сахарной свеклы.] — «БЕЗФОРМАТА» сайт.</ref>. Пылак тымарçимĕçе çав çул çитĕнтернисем хушшинче Кĕçĕн Патăрьеленчи «Исток» агрофирма (300 га), Мария Лаврентьеван фермер хуçалăхĕ (КФХ, 190 га). Тухăç — 410 ц/га. Асăннă агрофирмăра сахăр кăшманне пуçтарма 2005-мĕш çултанпах 13 миллион тенкĕ парса туяннă «FRANZ KLEINE» комбайнпа усă курнă, ун çинче ĕçлеме Николай Илюткин механизатор ятарласа Саранск хулинче вĕренсе килнĕ<ref>[https://batyr.cap.ru/news/2005/09/02/09-52-v-batirevskom-rajone-mehaniziruetsya-uborka-s 09:52 В Батыревском районе механизируется уборка сахарной свеклы]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Чăваш республикинчи влаçсен официаллă порталĕ</ref>. == Шыв == Чĕртавара хатĕр продукцие (сахăра) куçарнă чухне, технологи уйрăмлăхĕсене кура, шыв нумай кирлĕ<ref>[https://www.agroxxi.ru/saharnaja-sv-kla/saharnaja-sv-kla-pererabotka/pererabotka-saharnoi-sv-kly-promyshlenoe-ispolzovanie.html Переработка сахарной свёклы: промышленное использование. Краткое описание процесса переработки корнеплодов] — АгроXXI. Агропромышленный портал. </ref>. Пулнă-и-ха кирлĕ чухле шыв тума палăртнă пулнă сахăр савучĕ валли? Янтăласа хуни — пулман. == Ыйтăвăн хакĕ == Урăхла каласан, савут çĕклесе лартасси мĕн хак тăмалла пулнă? 1990-мĕш çулсенчи çăлкуçсем ал айĕнче маррине кура, тепĕр тĕслехпе танлаштарма пулать. 2011-мĕш çул тĕлне Чĕмпĕр облаçĕнчи Чартаклă районĕнче регионти иккĕмĕш сахăр савучĕ туса лартасси тĕлĕшпе ыйту сиксе тухнă<ref>[https://ulpressa.ru/2014/04/23/saharnaya-svekla-kak-kamen-pretknoveniya/ Сахарная свекла как камень преткновения] — ИА «Улпресса». Учредитель: ООО "Симбирск-Паблисити". Главный редактор: Турковская О.С.</ref>. <big><big>Çичĕ миллиард тенкĕ</big></big> — ак мĕн чухлĕ укçа кирлĕ пулнине шутласа кăларнă. Вăтам хăватлă сахăр савучĕ çĕклеме тăкакалама тивнĕ пулĕччĕ имĕш çавна. Кун чухлĕ сумма регионшăн шăл çемми пулман, савута туса лартайман. Гене 2016-мĕш çул тĕлне ку ыйту тата тепĕр хут çĕкленнĕ. Хальхинче инвестора тупма май килнĕ. Вăл Компанисен «АСБ» ушкăнĕ ООО. Унăн Генералле директоре Юрий Хохлв тата Сергей Морозов кепĕрнаттăр <big><big>24 миллиард тенкĕлĕх</big></big> инвестици килĕшĕвне алă пусса çиреплетнĕ<ref>[https://ulgov.ru/news/index/permlink/id/43379/ Новый сахарный завод обеспечит рабочими местами больше 1700 жителей Ульяновской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204000029/https://ulgov.ru/news/index/permlink/id/43379/ |date=2024-12-04 }} — Кĕпĕрнттăрăн тата Чĕмпĕр облăçĕн тÿре-шарин официаллă сайчĕ.</ref>. Хута ямалли срок — 2021-мĕш çул тĕлне<ref>[https://sfera.fm/news/v-ulyanovskoi-oblasti-poyavitsya-novyi-sakharnyi-zavod_16638 В Ульяновской области появится новый сахарный завод] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161103134727/http://sfera.fm/news/v-ulyanovskoi-oblasti-poyavitsya-novyi-sakharnyi-zavod_16638 |date=2016-11-03 }} — 16:10 02 ноя 2016г. Сфера медиа.</ref>. Пурнăçа кĕнĕ е кĕмен — ку паллă мар. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://chgtrk.ru/novosti/neskolko-semey-iz-batyrevo-vynujdenno-stali-kommunalnymi-otshchepencami/ Несколько семей из Батырево вынужденно стали коммунальными отщепенцами] — Вести Чувашия. [[Категори:Пурнăçланайман проектсем]] {{Chuvash-geo-stub}} 9ngsgivj9szn80zr8w9m95203fz1149 0 122315 879106 878312 2026-11-06T20:18:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879106 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Мадянов}} {{Ăсчах |Ят = Мадянов Игорь Вячеславович |Тăван ят = Мадянов Игорь Вячеславович | Ӳкерчĕк = | Анлăшĕ = | Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1964]] |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Вăрмар|Вăрмарта}}, [[Чăваш Ен]]ри [[Вăрмар районĕ]]нче |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = СССР, РФ |Ăслăх сфери = Медицина |Ĕç вырăнĕ = [[Чăваш патшалăх университечĕ]], Республикăри (Чăваш Ен) клиникăлла 1-мĕш номĕрлĕ сыватăш, Тухтăрсен квалификацине ÿстерекен институт (Шупашкар) |Альма-матер = [[Чăващ патшалăх университечĕ]] |Ăслăх ертӳçи = |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = |Чыславсемпе парнесем = |Сайт = }} '''Мадянов Игорь Вячеславович''' ( [[1964]]-мĕш çулхи сентябрен 17-мĕшĕнче çур.) — эндокринолог, медицина ăславĕсен докторĕ (1999), прахвиссăр (2006 е 2009), Чăваш республикин тава тивĕçлĕ тухтăрĕ (2005), Раççей Федерацийĕн сывлăха сыхлас ĕç шеплĕхçи. Раççейри эндокринологсен ассоциацийĕн Правленийĕн пайташĕ. 1990-мĕш çулсенчех политикăлла процессене активлăн хутшаннă, [[2006]]-мĕш çулхи октябрĕн 8-мĕшĕнче вара Чăваш республикин Патшалах канашĕн депутачĕ пулса тăнă. РСФСР тава тивĕçлĕ агрономĕн Мадянов Вячеслав Алексеевичăн (1928-2010) ывăлĕ. == Кунçулĕ пирки кĕскен == Чăваш Енти Вăрмар поççолăкĕнче çуралса ÿснĕ. Чăваш патшалах университечен медицина факультетне пĕтернĕ. 1990-мĕш çулсечех политика процесĕсене анлăн хутшăннă. == Хăшпĕр публикацисем == * Мадянов И.В., Мадянова Т.С., Кислова Е.Ю. Взаимоотношения лептина и его растворимого рецептора с инсулином, инсулинорезистентностью и антропометрическими показателями при метаболическом синдроме // Проблемы эндокринологии. — 2012. — № 4, Вып. 2. — С. 35-36. * Мадянов И.В., Мадянова Т.С. Синдром поликистозных яичников у девочек-подростков как фактор риска сердечно-сосудистых заболеваний // Терапевт. — 2012. — № 5. — С. 34-37. == Çăлкуçсем == * [https://old-gs.cap.ru/sitemap.aspx?id=252769 Чăваш республикин Патшалăх канашĕн кивелнĕ сайчĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20250708030456/http://zdravch.ru/madjanov-igor-vjacheslavovich/ Мадянов Игорь Вячеславович] — Здравохранение Чувашии. * [https://web.archive.org/web/20250708174915/https://www.psma.ru/index.php?option=com_mtree&task=att_download&link_id=180&cf_id=64 Документ] * [https://d-r.su/igor-madyanov-vrach-pedagog-myslitel-filosof/ Главная страница » Журнал ДР архив » Летопись. Часть 1 (2015) » Профессионал » Игорь Мадянов. Врач. Педагог. Мыслитель. Философ] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://chb.docdoc.ru/doctor/Madyanov_Igor?utm_referrer=https%3a%2f%2fwww.google.ru%2f Мадянов Игорь Вячеславович] * [https://pravdapfo.ru/blogi/ajbolit-spravlyaet-yubilej/ Айболит справляет юбилей] — Правда ПФО [[Категори:Эндокринологсем]] [[Категори:Тухтăрсем]] ka6rvtgtyug5qvzudqraf5qytk8xmyh 0 122763 879059 875332 2026-11-06T16:24:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879059 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Раççей}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Кош-Агач аймакӗ |Тăван ячĕ = ({{lang-alt|Кош-Агаш аймак}}) <br> [[File:Camels_in_Kosh-Agachsky_District.jpg|300px]] |Герб = Coat_of_Arms_of_Kosh-Agachsky_District_(2020).png |Ялав = Flag_of_Kosh-Agachsky_District.png |Ялава ăнлантарни = Кош-Агач аймакӗн ялавӗ |Герба ăнлантарни = Кош-Агач аймакӗн гербӗ |Патшалăх = {{RUS}} |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Гимн = |Статус = [[муниципаллă район]] |Кĕрет = [[Алтай Республики]] |Тытăмĕ = |Тĕп хула = [[Кош-Агач]] |Вăхăт = |Пуçлăх = [[Кыдырбаев Серикжан Муратканович]] |Пуçлăх тĕсĕ = Район Пуҫлӑхӗ |Пуçлăх2 = |Пуçлăх тĕсĕ2 = |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = [[Алтай чĕлхи|кӑнтӑр алтай]], [[Вырăс чĕлхи|вырӑс]], [[Казах чĕлхи|казах]] |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = 18 328 |Çырав çулĕ = 2021 |Пурăнан халăх проценчĕ = 8,7 % |Пурăнан халăх вырăнĕ = 2 |Йышлăх = 0,92 |Йышлăх вырăнĕ = |Наци йышĕ = |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 19845<ref name="laptok">[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Республика Алтай. Общая площадь земель муниципального образовани]</ref> |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = 1 |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = Location Kosh-Agachsky District Altai Republic.svg |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 500px |ВăхăтТăрăхĕ = [[Красноярск вӑхӑчӗ|MSK+4]] (UTS+7) |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон кочĕ = +7 38842 |Почтă индексĕсем = 6497ХХ |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = |Сайт = http://www.mokoshagach.ru/ |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Кош-Агач аймакӗ''' (''Кош-Агач районӗ'', {{lang-alt|Кош-Агаш аймак}}, {{lang-kk|Қосағаш ауданы}}, {{lang-ru|Кош-Агачский район}}) — [[Алтай Республики]]н ([[РФ]]) администрациллӗ-территориллӗ виҫи, [[Муниципаллӑ йӗркеленӳ|муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] (муниципаллӑ районӗ). [[Администраци центрĕ|Администраци центрӗ]] [[Кош-Агач]] [[Сала|салинче]] вырнаҫнӑ. == Географи == Аймак Алтай Республикин кӑнтӑр пайӗнче вырнаҫнӑ. Вӑл Алтай Республикин [[Онгудай аймакӗ|Онгудай]], [[Улаган аймакӗ|Улаган]], [[Усть-Кокса аймакӗ]]семпе, тата [[РФ]]-н [[Тыва]]па, тата пӑхӑнман патшалӑхсемпе — Монголипе, Китайпа, Казахстанпа чикӗленет. Аймак [[Аякри Ҫурҫӗр|аякри ҫурҫӗр]] районӗсемпе пӗр тан. == Истори == [[1913|1913 ҫулхи]] [[Çĕртме, 14|ҫӗртмен 14]] [[Иккӗмӗш Чуй вулӑсӗ]] Кош-Агач тата Киргиз вуласӗсенче пайланӑ. [[1922|1922 ҫулта]] [[Ойрот автономиллӗ облаҫӗ]] йӗркеленӗ, пуҫламӑшра [[Облаç (администрациллĕ виçе)|облаҫра]] 24 [[Вулăс|вулӑс]] пулнӑ, унтан темиҫесене пӑрахӑҫланӑ, тата [[1924|1924 ҫулта]] вулӑссене аймаксем ятне панӑ. Вӗсенчен пӗри ''Кош-Агач'' ятлӑ. Пуҫламӑшра аймакра 4 [[Ял канашĕ|ял канашӗ]] пулнӑ: Курай, Киргиз, Кокоря, Ялангаш. [[1926|1926 ҫулта]] Киргиз ял канашне Казах ял канашӗ ятне улӑштарнӑ. [[1930|1930 ҫулта]] ял канашӗсен йышӗ ӳснӗ: Чаган-Узун тата Чибит ял канашӗсене йӗркеленӗ. [[1932|1932 ҫулта]] Кош-Агач тата Джазатор ял канашӗсене туса хунӑ, Ялангаш я/к пӑрахӑҫ кӑларнӑ. [[1954|1954 ҫулта]] Кокоря я/к пӑрахӑҫ кӑларнӑ, анчах кайран тепӗр хут ҫӗнетсе йӗркеленӗ. [[1957|1957 ҫулта]] Чибит ял канашӗн йышӗнчен Акташ паҫҫулкӑ канашне уйрӑлса кӑларнӑ. [[1963|1963 ҫулхи]] [[Нарăс, 1|нарӑсӑн 1]] Кош-Агач аймакӗ Кош-Агач [[Ял районӗ|ял районне]] улӑштарнӑ (1965 ҫултан вӑл [[Район|район]] пек). [[1968|1968 ҫулта]] Чибит я/к тата Акташ я/к Улаган районӗн йышне панӑ. [[1976|1976 ҫулта]] Мухор-Тархата я/к, [[1979|1979 ҫулта]] — Бельтир я/к, [[1984|1984 ҫулта]] — Тобелер я/к туса хунӑ. [[1985|1985 ҫулта]] районта 9 ял канашӗ пулнӑ (Бельтир, Джазатор, Казах, Кокоря, Кош-Агач, Курай, Мухор-Тархата, Тобелер, Чаган-Узун). 1989 ҫулта — Ортолык я/к, 1991 ҫулта — Теленгит-Сортогой я/к туса хунӑ. [[1995|1995 ҫулта]] ял канашӗсем вырӑнне ял администрацийӗсем йӗркеленӗ. [[2001|2001 ҫулта]] Ташанта я/а туса хунӑ. [[2005|2005 ҫулта]] ял администрацийӗсем вырӑнне ял тӑрӑхӗсем туса хунӑ<ref>[http://gosarhiv-ra.ru/wp-content/uploads/2018/04/Administrativno-territorialnoe-delenie-Gornogo-Altaya.pdf Административно-территориальное деление Горного Алтая: сборник архивных документов 1917—2016 гг.]</ref>. == Халӑх == {{Пурăнан халăх|Кош-Агачский район}} [[РФ Экономика Аталанӑвӗн Министрлӗхӗ]]н мӗнле халӑх ӳкессине малтанах ҫырса панипе<ref>{{Cite web |url=https://www.spsss.ru/assets/files/2018/v-nts_strategiya-prostranstvennogo-razvitiya.pdf |title=Стратегия пространственного развития Российской Федерации на период до 2025 года (проект) |access-date=2018-12-18 |archive-date=2018-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181218010357/https://www.spsss.ru/assets/files/2018/v-nts_strategiya-prostranstvennogo-razvitiya.pdf |deadlink=no }}</ref>: * [[2024]] — 19,45 пин ҫын. * [[2035]] — 19,77 пин ҫын. === Наци йышӗ === Аймакӑн тӑван пурӑнӑн халӑхӗ — [[алтайсем]]-[[теленгитсем]] шутланать ([[2010 ҫулхи Пӗтӗм Раҫҫей халӑх ҫырӑвӗ|2010 ҫулхи халӑх ҫырӑвӗпе]] — 41,3%). Районта [[Алтай казахӗсем|алтай казахӗсем]] пурӑнаҫҫӗ. Вӗсем кунта XIX ӗмӗрӗн вӗҫӗнче — XX ӗмӗрӗн пуҫламӑшӗнче пурӑнса килчӗҫ (2010 ҫулхи халӑх ҫырӑвӗпе — 54,4%). Ҫакӑн пек аймакра [[Вырăссем|вырӑссем]] (3,3%) тата ытти халӑхсем пурӑнаҫҫӗ<ref>{{cite web |url = https://statra.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/statra/resources/1b128e0040fb9697a5d8e7367ccd0f13/4+том+Национальный+состав+и+владение+языками%2C+гражданство.pdf |deadlink = yes |title = Всероссийская перепись населения 2010. Итоги. 4 том Национальный состав и владение языками, гражданство |access-date = 2022-04-19 |archive-date = 2019-07-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190712195904/http://statra.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/statra/resources/1b128e0040fb9697a5d8e7367ccd0f13/4+%D1%82%D0%BE%D0%BC+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8,+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE.pdf }}</ref>. [[1939 ҫулхи Пӗтӗм Пӗрлешӳ халӑх ҫырӑвӗ]]пе Кош-Агач аймакӗн халӑх йышӗ:<ref>{{Cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39_ra.php?reg=61|title=Демоскоп Weekly - Приложение. Всесоюзная перепись населения 1939 года|website=www.demoscope.ru|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195204/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39_ra.php?reg=61|deadlink=no}}</ref> {| class="wikitable" | rowspan="2" |Нацилӗх / район (пурӑнан вырӑн) | colspan="3" |Йыш |- |пур район |Кош-Агач ялӗ (райцентр) |урӑх ялсем |- |Пӗтӗмпе |9768 |1362 |8406 |- | [[Ойротсем]] |3419 |178 |3241 |- |[[Вырăссем|Вырӑссем]] |3204 |1052 |2152 |- | [[Казахсем]] |2987 |90 |2897 |- |[[Украинсем]] |79 |27 |52 |- |[[Мордвасем|Мордовсем]] |11 |2 |9 |- |Ыттисем |68 |13 |55 |} [[2021 ҫулхи Пӗтӗм Раҫҫей халӑх ҫырӑвӗ]]пе<ref name="Алтай2021">[https://22.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/2.%D0%A2%D0%9E%D0%9C_5_%D0%A2%D0%B0%D0%B1_1(1).xlsx 2021 ҫулхи Пӗтӗм Раҫҫей халӑх ҫырӑвӗ]</ref>: {|class="standard sortable" |- ! Халӑх !! Йыш,<br>ҫын !! Пур халӑх <br>йышӗнчен пай, % |- | [[казахсем]] || align="right" | 9 193 || align="right" | 50,16 % |- | [[алтайсем]] || align="right" | 8 153 || align="right" | 44,48 % |- | [[вырӑссем]] || align="right" | 571 || align="right" | 3,12 % |- | [[тувасем]] || align="right" | 21 || align="right" | 0,11 % |- | ыттисем || align="right" | 390 || align="right" | 2,13 % |- | пӗтӗмпе || align="right" | 18 328 || align="right" | 100,00 % |} === Чӗлхе политики === Аймакӑн тӗрлӗ шкулӗсенче "тӑван чӗлхе" пек [[Казах чĕлхи|казахла]], [[Алтай чĕлхи|алтайла]], [[Вырăс чĕлхи|вырӑсла]] вӗрентеҫҫӗ. Сӑмахран, [[2018]]-[[2019]] ҫулсенче "Кош-Агач варӑ пӗтӗм вӗренӗвӗн В. И. Чаптынов ячӗллӗ шкулӗ"-нче 5-11 классенче "тӑван чӗлхе" пек казахла — 482 вӗренекен, алтайла — 93 вӗренекен, казахла мар, алтайла мар — 93 вӗренекен вӗреннӗ<ref>{{Cite web |url=https://koshsosh.obr04.ru/sveden/education/ |title=«Кош-Агачская средняя общеобразовательная школа им. В. И. Чаптынова» Деление классов по родному языку в 2018—2019 учебном году |access-date=2020-04-02 |archive-date=2020-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030125829/https://koshsosh.obr04.ru/sveden/education/ |deadlink=no }}</ref>. Ытти шкулсенче урӑхлӑран: "Бельтир варӑ пӗтӗм вӗренӗвӗн Кыдат Тебекова ячӗллӗ шкулӗ"-нче алтай чӗлхипе алтай литературине вӗрентеҫҫӗ<ref>{{Cite web |url=https://beltirschool.obr04.ru/upload/medialibrary/2aa/0ca3d420-8eb7-4849-90c4-e188c2cc2d85.pdf |title=Положение об устанавливающем языке (языках) образования в МКОУ Бельтирская СОШ |access-date=2020-04-02 |archive-date=2022-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303182614/https://beltirschool.obr04.ru/upload/medialibrary/2aa/0ca3d420-8eb7-4849-90c4-e188c2cc2d85.pdf |deadlink=no }}</ref>, "Джазатор варӑ пӗтӗм вӗренӗвӗн М. И. Берсимбаев ячӗллӗ шкулӗ"-нче "тӑван чӗлхе" пек казахла<ref>{{Cite web |url=https://djazatorshkola.obr04.ru/sveden/employees/ |title=«Джазаторская средняя общеобразовательная школа имени М. И. Берсимбаева» Руководство. Педагогический (научно-педагогический) состав |access-date=2020-04-02 |archive-date=2021-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125222241/https://djazatorshkola.obr04.ru/sveden/employees/ |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://djazatorshkola.obr04.ru/sveden/education/ |title=Сведения об образовательной организации «Джазаторская средняя общеобразовательная школа имени М. И. Берсимбаева». Образование |access-date=2020-04-02 |archive-date=2021-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125235543/https://djazatorshkola.obr04.ru/sveden/education/ |deadlink=no }}</ref>, Жана-Аул<ref>{{Cite web |url=https://zhanaaulsosh.obr04.ru/sveden/objects/ |title=«Жана-Аульская средняя общеобразовательная школа». Сведения об образовательной организации. Материально-техническое обеспечение и оснащённость образовательного процесса |access-date=2020-04-02 |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128162721/https://zhanaaulsosh.obr04.ru/sveden/objects/ |deadlink=no }}</ref>, Тобелер<ref>[https://tobelersosh.obr04.ru/upload/uf/949/Основная%20образовательная%20программа%20основного%20общего%20%20образования.docx «Тобелерская средняя общеобразовательная школа им. А.Кожабаева». Основная образовательная программа основного общего образования]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, Теленгит-Сортогой<ref>{{Cite web |url=https://tsortogoi.obr04.ru/upload/iblock/18e/4e3a6cee-5f26-49cb-abdc-58fd04fea77b%20(1).doc |title=Основная образовательная программа начального общего образования Муниципального казённого общеобразовательного учреждения «Теленгит-Сортогойская СОШ» |access-date=2020-04-02 |archive-date=2021-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127194415/https://tsortogoi.obr04.ru/upload/iblock/18e/4e3a6cee-5f26-49cb-abdc-58fd04fea77b%20(1).doc |deadlink=no }}</ref> шкулӗсенче "тӑван чӗлхепе литература" — казахла, Кокоря<ref>{{Cite web |url=https://kokoriaschoolobr04ru.obr04.ru/sveden/employees/ |title=«Кокоринская средняя общеобразовательная школа». Руководство. Педагогический (научно-педагогический) состав |access-date=2020-04-02 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028075004/https://kokoriaschoolobr04ru.obr04.ru/sveden/employees/ |deadlink=no }}</ref><ref>[https://kokoriaschoolobr04ru.obr04.ru/upload/uf/427/Уч.план.docx УЧЕБНЫЙ ПЛАН муниципального казённого общеобразовательного учреждения «Кокоринская средняя общеобразовательная школа» на 2016—2017 учебный год]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, Курай<ref>[https://kyraisosh.obr04.ru/sveden/employees/?PAGEN_1=2 «Курайская средняя общеобразовательная школа». Руководство. Педагогический (научно-педагогический) состав] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204121410/https://kyraisosh.obr04.ru/sveden/employees/?PAGEN_1=2 |date=2024-12-04 }}</ref>, Мухор-Тархата<ref>{{Cite web |url=https://mtarxata.obr04.ru/sveden/education/ |title=«Мухор-Тархатинская средняя общеобразовательная школа». Основная образовательная программа основного общего образования(ФГОС) |access-date=2020-04-02 |archive-date=2020-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031220010/https://mtarxata.obr04.ru/sveden/education/ |deadlink=no }}</ref>, Ортолык<ref>{{Cite web |url=https://ortolik.obr04.ru/sveden/education/ |title=«Ортолыкская средняя общеобразовательная школа имени М. И. Лапшина». Учебный план на 2019—2020 учебный год. |access-date=2020-04-02 |archive-date=2020-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025085501/https://ortolik.obr04.ru/sveden/education/ |deadlink=no }}</ref> шкулӗсенче "тӑван чӗлхипе литература" — алтайла вӗрентеҫҫӗ. Чаган-Узун<ref>{{Cite web |url=https://chagan.obr04.ru/sveden/employees/ |title=«Чаган-Узунская средняя общеобразовательная школа им. П. И. Оськиной». Руководство. Педагогический (научно-педагогический) состав |access-date=2020-04-02 |archive-date=2020-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203201452/https://chagan.obr04.ru/sveden/employees/ |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://chagan.obr04.ru/upload/medialibrary/47e/%D0%A3%D1%87%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D0%9E%D0%9F_%D0%9E%D0%9E%D0%9E.docx |title=«Чаган-Узунская средняя общеобразовательная школа им. П. И. Оськиной». Учебный план 2019—2020 г. |access-date=2022-04-19 |archive-date=2022-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401203251/https://chagan.obr04.ru/upload/medialibrary/47e/%D0%A3%D1%87%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D0%9E%D0%9F_%D0%9E%D0%9E%D0%9E.docx |deadlink=no }}</ref>, Кош-Агач (Тюкова Лидия Ильинична ячӗллӗ)<ref>{{Cite web |url=https://koshagachsosh.obr04.ru/sveden/employees/?PAGEN_1=4 |title=«Кош-Агачская средняя общеобразовательная школа имени Лидии Ильиничны Тюковой». Руководство. Педагогический (научно-педагогический) состав |access-date=2020-04-02 |archive-date=2023-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111150400/https://koshagachsosh.obr04.ru/sveden/employees/?PAGEN_1=4 |url-status=live }}</ref>, Ташанта<ref>{{Cite web |url=https://tashantaoosh.obr04.ru/sveden/employees/ |title=«Ташантинская основная общеобразовательная школа». Руководство. Педагогический (научно-педагогический) состав |access-date=2020-04-02 |archive-date=2020-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030043336/https://tashantaoosh.obr04.ru/sveden/employees/ |deadlink=no }}</ref> шкулӗсенче "тӑван чӗлхи тата литература" — алтайла та, казахла та вӗрентеҫҫӗ. == Муниципаллӑ-территориллӗ тытӑм == Аймакра 12 ял тӑрӑхӗнче кӗрекен 16 пурӑнан вырӑн пур. {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=6 | '''Кош-Агач аймакĕн ял тӑрӑхӗсем''' |--- class='bright' | colspan=1 | № || colspan=1 | Ял тӑрӑхӗ || colspan=1 | Администрациллĕ центр || colspan=1 | Пурăнан <br>вырăнсен <br>йышӗ || colspan=1 | Халăх йышĕ<ref name=population>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года (по состоянию на 1 октября 2021 года)]</ref> || colspan=1 | Лаптăк, ҫм²<ref name="laptok"/> |--- | 1 || [[Бельтир ял тӑрӑхӗ]] || [[Ҫӗнӗ Бельтир]] || 2 || {{ӳсни}}1643 || 3266 |--- | 2 || [[Джазатор ял тӑрӑхӗ]] || [[Беляши (ял)|Беляши]] (''Джазатор''<ref>[https://web.archive.org/web/20111020080054/http://gosspravka.ru/04/002/000000.html ОКАТО]</ref>) || 2 || {{ӳсни}}1386 || 6664 |--- | 3 || [[Казах ял тӑрӑхӗ]] || [[Жана-Аул]] || 2 || {{ӳсни}}765 || 802 |--- | 4 || [[Кокоря ял тӑрӑхӗ]] || [[Кокоря]] || 1 || {{ӳсни}}937 || 2228 |--- | 5 || [[Кош-Агач ял тӑрӑхӗ]] || [[Кош-Агач]] || 1 || {{ӳкни}}8334 || 34 |--- | 6 || [[Курай ял тӑрӑхӗ]] || [[Курай (Алтай Республики)|Курай]] || 2 || {{ӳсни}}1381 || 1936 |--- | 7 || [[Мухор-Тархата ял тӑрӑхӗ]] || [[Мухор-Тархата]] || 1 || {{ӳсни}}833 || 1584 |--- | 8 || [[Ортолык ял тӑрӑхӗ]] || [[Ортолык (ял)|Ортолык]] || 1 || {{ӳсни}}757 || 628 |--- | 9 || [[Ташанта ял тӑрӑхӗ]] || [[Ташанта]] || 2 || {{ӳкни}}474 || 354 |--- | 10 || [[Теленгит-Сортогой ял тӑрӑхӗ]] || [[Теленгит-Сортогой]] || 2 || {{ӳкни}}614 || 454 |--- | 11 || [[Тобелер ял тӑрӑхӗ]] || [[Тобелер]] || 1 || {{ӳкни}}801 || 1264 |--- | 12 || [[Чаган-Узун ял тӑрӑхӗ]] || [[Чаган-Узун (ял)|Чаган-Узун]] || 1 || {{ӳкни}}403 || 631 |} == Экономика == Ӑшлӑ выльӑх ӗрчетни, пант (мӑйрака) марал ӗрчетни, качака ӗрчетни, сурӑх ӗрчетни, ут ӗрчетни, [[вольфрам]]-[[молибден]] кӑларни. == Хаҫат == Ко-Агач аймакӗн хаҫачӗ (атлай, казах тата вырӑс чӗлхиллӗ) - "Чуй ҫути" ятлӑ, вӑл [[1979 |1979 ҫулхи]] [[Кăрлач, 1|кӑрлачӑн 1]] йӗркеленӗ<ref>[http://www.koshagach.ru/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=4&id=15&Itemid=56 хаҫат сайчӗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251227001749/https://koshagach.ru/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=4&id=15&Itemid=56 |date=2025-12-27 }}</ref>. == Чикӗ ҫумӗнчи ҫӗр == [[2006|2006 ҫулхи]] [[Çĕртме, 16|ҫӗртмен 16]] РФ ФХС № 282 «О пределах пограничной зоны на территории Республики Алтай» йышӑнӑвӗпе Кош-Агач аймакӗн пайӗнче чикӗ ҫум зона тӑратнӑ. Зонӑна Джазатор, Мухор-Тархата, Тобелер, Казах, Ташанта, Кокоря ял канашӗсем кӗреҫҫӗ<ref name="antiviza">{{cite web |url = http://wiki.antiviza.info/index.php?title=%D0%9F%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%B2_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 |deadlink = yes |title = Погранзона в Республике Алтай — Antiviza |accessdate = 2011-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190331083500/http://wiki.antiviza.info/index.php%3Ftitle%3D%25D0%259F%25D0%25BE%25D0%25B3%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B7%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25B0_%25D0%25B2_%25D0%25A0%25D0%25B5%25D1%2581%25D0%25BF%25D1%2583%25D0%25B1%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B5_%25D0%2590%25D0%25BB%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25B9 |archivedate = 2019-03-31 }}</ref>. == Паллӑ вырӑн == == Паллӑ ҫынсем == * [[Берсимбаев Рахметкажи Искендирович]] (1947-хальхиччен) — генетик ӑсчах, Казахстан политики. * [[Джаткамбаев Ауельхан Жазитович]] (1954 акан 15 — 2020 раштавӑн 3) — ӗлӗкхи Кош-Агач аймакӗн пуҫлӑхӗ. == Ҫакӑн пек пӑхӑр == * [[Алтай Республикин администрациллӗ-территориллӗ пайланӑвӗ]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Каҫӑсем == * {{cite web |title = Сайт Кош-Агачского района--(сайт юридической службы) |url = http://www.koshagach.ru/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090122195454/http://www.koshagach.ru/ |archivedate = 2009-01-22 |deadlink = yes }} * {{cite web|author=|url=http://www.altai-republic.ru/modules.php?op=modload|deadlink=yes|title=На сайте Республики Алтай|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVqpyYFV?url=http://www.altai-republic.ru/modules.php?op=modload|archivedate=2012-10-18|accessdate=2008-11-21}} * [https://web.archive.org/web/20110808204632/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=67&Itemid=118 Комплексная научная экспедиция Национального научно-исследовательского Томского государственного университета на Юго-Восточный Алтай, лето 1996 года.] * [https://web.archive.org/web/20110720125410/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=26&Itemid=95 ''Рудой А. Н.'' «Обратная сторона Луны?» // Алтайский вестник, 2002. — № 2.- С. 52 — 64.] {{Кош-Агач аймакӗ}} {{Кош-Агач аймакӗн муниципаллӑ йӗркеленӗвӗсем}} {{Алтай Республики}} [[Категори:Алфавите кура администрациллӗ виҫесем]] [[Категори:Кош-Агач аймакӗ]] euxa9g3zgpnuz9p3p6cjkd9nw6uxwem 0 123677 879016 851872 2026-11-06T13:17:39Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879016 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Карăш (пĕлтерĕшсем)}} {{Taxobox | name = Карăш | image file = Corncrake (Crex crex).jpg | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Crex crex | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Карăш'''<ref>Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 70. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0.</ref> ({{lang-lat|Crex crex}}) — [[Шывавтань йышшисем]] ямахатри вĕçенкайăк. == Фольклор == :Вуник куккук, пĕр карăш :Авăтаççĕ пĕр харăс. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Аксаков С. Т. Записки ружейного охотника Оренбургской губернии // Собрание сочинений в 5 т. — М.: Правда, 1966. — Т. 5. — 488 с. * Бёме, Р. Л.; Грачёв, Н. П.; Исаков, Ю. А.; Кошелев, А. И.; Курочкин, Е. Н.; Потапов, Р. Л.; Рустамов, А. К.; Флинт, В. Е. Курообразные, журавлеобразные // Птицы СССР. — М.: Наука, 1987. * Бутурлин С. А.; Гептнер, В. Г.; Дементьев, Г. П.; Житков, Б. М.; Огнев, С. И.; Промптов, А. Н.; Туров, С. С.; Формозов, А. Н.; Шульпин, Л. М. Животный мир СССР. Птицы. — М.—Л.: Детиздат, 1940. * Галич, Александр. Я выбираю Свободу. — Глагол, 1991. — 255 с. * Гиппиус, Зинаида. Живые лица. — Олма-Пресс, 2002. — 448 с. — ISBN 5-22402000-X. == Каçăсем == {{Навигаци}} * [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds/207.html Позвоночные животные России: Коростель] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211028164112/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds/207.html |date=2021-10-28 }}. * [http://www.iucnredlist.org/search/rangemap.php?species=5520 Детализированная карта распространения]. * [https://web.archive.org/web/20231002041337/https://piterhunt.ru/pages/animals/pticy/di4/pastushki/korostel.htm Охота на коростеля]. [[File:Corncrake.jpg|thumb|]][[File:Crex crex, Beachy Head 2.jpg|thumb|]] {{Внешние ссылки}} [[Категори:Шывавтвнь йышшисем]] [[Категори:Евразири вĕçенкайксем]] [[Категори:Африкăри вĕçенкайксем]] [[Категори:1758-мĕш çулта çырса катартнă чĕрчунсем]] [[Категори:Ĕренпур облаçĕн Хĕрлĕ кĕнеки]] o8p3pr7il2tl8n9nggs2d3gva9l8zfk 0 123829 879271 876088 2026-11-07T09:23:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879271 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă | Ят = Виктор Соснора | Ӳкерчĕк = Виктор Соснора.jpg | Анлăшĕ = 300px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = В. А. Соснора Раççейри «Поэт» наци премипе мăнаçлăн тивĕçтернĕ чухне. [[Мускав]], 2011 çул. | Çуралнă вăхăт = [[1936]], [[ака, 28]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Алупка|Алупкăра}}, [[Крым АССР]], [[РСФСР]], [[ССРП]] | Вилнĕ вăхăт = [[2019]], [[утă, 13]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургра}}, [[РФ]] | Гражданство = {{USSR}} →<br>{{RUS}} | Ĕçлев тĕсĕ = [[поэт]], [[проза|прозăç]], драматург | Хастар çулсем = | Тĕлĕ = | Жанр = | Ĕçсен чĕлхи = | Дебют = | Чыславсем = {{«Санкт-Петербург умĕнчи тава тивĕçлĕхĕ» хисеп палли}} | Парнесем = [[«Поэт» преми|Литературăри «Поэт» наци премийĕ]] (2011),<br>[[Тĕнчери вырăс футуризмĕн ашшĕ Давид Бурлюк ячĕллĕ палăрту]] }} '''Ви́ктор Алекса́ндрович Сосно́ра''' (28.4.1936, [[Алупка]] — 13.7.2019, [[Санкт-Петербург]]) — совет/раççей сăвăçи, прозăçи тата драматургĕ. == Биографи == === Килйышĕ === [[File:А.Чупринин В.Соснора 2011.jpg|250 px|right|thumb|[[Чупринин Сергей Иванович|С. И. Чупринин]] тата премине тивĕçнĕ В. А. Соснора, Раççейри «Поэт» наци премипе мăнаçлăн тивĕçтернĕ чухне.]] * Пĕрремĕш арăм — Марина Яковлевна Вельдина (1938—1979). * Иккĕмĕш арăм — Нина Евгеньевна Алексеева (1954—2009). == Пултарулăхĕ == === Сăвăсем === * Январский ливень: Стихи. — Предисл. [[Асеев, Николай Николаевич|Н. Асеев]] — {{Л}}: [[Советский писатель]], 1962. — 100 с. — 10 000 экз. * Триптих. — Худож. М. А. Кулаков. — {{Л}}: [[Лениздат]], 1965. — 156 с. — 10 000 экз. [Книга посвящена памяти Н. Н. Асеева] * Всадники. — {{Л}}: Лениздат, 1969. — Предисловие [[Лихачёв, Дмитрий Сергеевич|Д. С. Лихачева]]. — 112 с. — 25 000 экз.; ** Всадники. — {{СПб}}: Пушкинский фонд, 2003. — Предисловие Д. С. Лихачева. — 112 с. — 1000 экз. * Аист: Стихи. — {{Л}}: Советский писатель, 1972. — 80 с., портр. — 10 000 экз. * Кристалл: Стихи. — {{Л}}: Советский писатель, 1977. — 96 с. — 10 000 экз. * Стихотворения. — {{Л}}: Лениздат, 1977. — 176 с., портр. — 25 000 экз. * Песнь лунная. — {{Л}}: Советский писатель, 1982. — 176 с. — 25 000 экз. * Избранное. — [[Ардис Паблишинг|Ардис]], 1987. * Возвращение к морю. — {{Л}}: Советский писатель, 1989. — 304 с., 41 000 экз. Предисл. Я. Гордина. * 37. — {{СПб}}, 1993. — 48 с.; 1000 экз. * Ремонт моря: Сцены. — {{СПб}}: Библиотека альманаха «Петрополь» при участии Фонда русской поэзии, 1996. — 88 с. ISBN 5-89108-007-9 * Верховный час. — {{СПб}}: Петербургский писатель, 1998. — 208 с.— 2000 экз. * Куда пошёл? и где окно? — {{СПб}}: Пушкинский фонд, 1999; 2006. * Флейта и прозаизмы: Книга стихотворений. — {{СПб}}: Пушкинский фонд, 2000. — 56 с.; 750 экз. — ISBN 5-89803-061-1 * Девять книг. — {{М}}: НЛО, 2001. — 432 с. * Двери закрываются: Книга стихотворений. — {{СПб}}: Пушкинский фонд, 2001. — 48 с. * 15. — {{СПб}}: Пушкинский фонд, 2004. — 80 с.; 500 экз. — ISBN 5-89803-123-5 * Поэмы и ритмические рассказы. — {{М}}: Библиотека журнала «Футурум АРТ» [Издатель — [[Степанов, Евгений Викторович|Евгений Степанов]]], 2005. — 115 с. — 250 экз. — ISBN 5-239-01107-7 * Стихотворения. — {{СПб}}: Амфора, 2006. — 870 с. Сост. С. Степанов. * Больше стихов не будет. — {{М}}: [[АРГО-РИСК]]; Книжное обозрение, 2007. — 72 с. — 300 экз. * Последняя пуля. — {{СПб}}: Азбука—классика, 2010. — 224 с. — 5000 экз. * Стихотворения. — {{СПб}}: Амфора. ТИД Амфора, 2011. — 864 с. — 2000 экз. ISBN 978-5-367-02009-0 * Жизнь моя: Избранные стихотворения. — {{СПб}}: Издательская группа «Лениздат», «Команда А», 2013. — 176 с. — 1500 экз. * Книжка для мышек и для детишек любого возраста: Стихи / Илл. Д. В. Баснера. — {{СПб}}: [[Детгиз]], 2014. — 56 с., ил. — 5000 экз. * Флейта и прозаизмы: Стихи / Илл. А. Бодрова. — {{СПб}}: ЛИМБУС ПРЕСС, 2016. — 96 с., ил. — 500 экз. ISBN 978-5-8370-0724-8 * Стихотворения. — [Составление С. А. Степанов; предисл. [[Арьев, Андрей Юрьевич|А. Арьев]]] — {{СПб}}: Союз писателей Санкт-Петербурга; {{М}}: [[Рипол-классик|РИПОЛ классик]], Издательство «Пальмира», 2018. — 910 с. ISBN 978-5-386-12177-8 * Ладога. СПб.: «Т8 Издательские технологии»; «Пальмира», 2022 (Сер. «Часть речи»). – 414 с. – ISBN 978-5-517-07358-7 === Проза === * Летучий голландец / Худож. И. Захаров-Росс // Frankfurt/Main Printed in Germsny: Посев, 1979. — 248 с. * «Спасительница отечества» (написано в 1968) // Нева. — 1984. — № 12. * Властители и судьбы. — {{Л}}, Советский писатель, 1986. * Апология самоубийства. Конспект книги // Человек. — 1992. — № 6 * Николай: повесть. — {{СПб}}, 1992. — 44 с. — (Серия «Петербургское соло», прилож. к альм. «Петрополь»). * Башня. — СПб., Сов. писатель, 1993. * День зверя. — [[Львов]]: Галицькі контракти, 1996. — 232 с. * Дом дней. — {{СПб}}: Пушкинский фонд, 1997. — 180 с., 1 000 экз. * Книга пустот. — {{СПб}}: Пушкинский фонд, 1998. — 144 с., 1 000 экз. («Звезда», № 4, 1992). * Камни NEGEREP. — {{СПб}}: Пушкинский фонд, 1999. — 144 с. * Проза. — {{СПб}}: Амфора, 2001. — 767 с. * 15. — {{СПб}}: Пушкинский фонд, 2004. — 80 с. — 500 экз. ISBN 5-89803-123-5 * Дом дней. — {{СПб}}: [[Юолукка]], 2014. — 266 с. * Башня. — {{СПб}}: Юолукка, 2015. — 356 с. * Проза. — {{М}}; {{СПб}}: РИПОЛ классик, Издательство «Пальмира», 2018. — 887 с. ISBN 978-5-386-12179-2 * Вторая проза. — {{М}}; {{СПб}}: РИПОЛ классик, Издательство «Пальмира», 2018. — 711 с. ISBN 978-5-386-12180-8 * Летучий Голландец. — {{М}}; {{СПб}}: «Т8 Издательские Технологии», «Пальмира», 2020. — 239 с. — (Серия «Пальмира — проза»). ISBN 978-5-517-02181-6 * Ретро-реализм. Мои друзья. — {{М}}; {{СПб}}: «RUGRAM_Пальмира», 2021. — 165 с. — (Серия «Пальмира — классика»). ISBN 978-5-517-03535-6 * Дом дней. — М.; СПб.: «Т8 Издательские Технологии» / «Пальмира», 2023. — 219 с. — (Серия «Пальмира — классика»). ISBN 978-5-517-09612-8 === Литературăри премисем === == Литература == * Арьев, А. Пространство метафоры // Звезда. — Л., 1990. — № 6. — С. 7—8. * Арьев, А. Арфография: О прозе Виктора Сосноры, опубликованной и неопубликованной // Согласие. — М., 1993. — № 3. — С. 112—117. * Арьев, А. Ничей современник: (Виктор Соснора: случай самовоскрешения) // Вопр. лит. — М., 2001. — Вып. 3. — С. 14—30. * Болнова Е. В. [https://vk.com/doc36010958_672589336?hash=6bUWVF0930aB6PC7YoeCNaiH60M75LdvfwmF46BR9Wz&dl=ZZ76ZYh2A1Wp8zCYGaQmJbJPdGagkPdMnD4KyZpG3C0 Стихотворение В. А. Сосноры «Из окна»: структура и содержание] // Вестник Костромского государственного университета. 2023. Т. 29, № 2. С. 95–101. * ''Болнова Е. В.'' [http://www.palimpsest.unn.ru/files/nomera/379852---2/19-1.pdf Сказочные мотивы и образы в сборнике стихотворений В. Сосноры «Всадники»] // Палимпсест. Литературоведческий журнал. 2023. № 2. С. 9–21. * ''Болнова Е. В.'' [http://www.palimpsest.unn.ru/files/nomera/387310---2/18.4.bolnova.pdf Стихотворение В. А. Сосноры «Так хорошо: был стол как стол…»: варианты, черновики, анализ] // Палимпсест. Литературоведческий журнал. 2023. № 3. С. 44–58. * ''Болнова Е. В.'' [https://vk.com/doc10533425_669298192 Творческий диалог В. А. Сосноры и М. И. Цветаевой (На материале стихотворений В.А. Сосноры «Я тебя отворую у всех семей, у всех невест…» и М.И. Цветаевой «Я тебя отвоюю у всех земель, у всех небес…»)] // Вестник Ивановского государственного университета. Серия: Гуманитарные науки. 2023. Вып. 4. С. 5–12. * ''Болнова Е. В.'' [https://disk.yandex.ru/i/JQDvqYfCcnx0OQ По следам Бура Великого: биографическая основа рассказа В. А. Сосноры «Человек и лошадь»] // Верхневолжский филологический вестник. 2024. № 3 (38). С. 50–57. * ''Болнова Е. В.'' [https://disk.yandex.ru/i/UNdkfyGJX1mSUg Творческая история цикла «Уходят женщины» из сборника «Куда пошел? И где окно?» В. А. Сосноры] // Вестник гуманитарного образования (Вятский государственный университет). 2024. № 3 (35). С. 165–171. * ''Болнова Е. В.'' [https://disk.yandex.ru/i/VFJS6-tgtfJFkQ Микроцикл В. А. Сосноры «Гомер» (из истории создания)] // Филоlogos (Елецкий государственный университет им. И. А. Бунина). 2024. № 3 (62). С. 20–26. * Гордин, Я. Литературные варианты исторических событий — что это такое? // Соснора В. Властители и судьбы: Лит. варианты ист. событий. — Л., 1986. С. 3—7. * Ермолин, Е. Мультиверс. Литературный дневник. Опыты и пробы актуальной словесности. Москва: Совпадение, 2017. — ISBN 978-5-9909157-0-1 С. 144—147. * Зубова, Л. В. Древнерусский язык в поэтическом отражении: Виктор Соснора // Теоретические проблемы языкознания: Сб. ст. к 140-летию каф. общ. языкознания Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та. — СПб., 2004. — С. 596—606. * Ковалева Т. И., [[Лощилов, Игорь Евгеньевич|Лощилов И. Е.]] [http://sosnora.ru/pressa/loshilov_kovaleva_sosnora_rogneda.pdf Стихотворение Виктора Сосноры «Рогнеда»: Источник сюжета, поэтика и контексты] // Литература и история в контексте археографии / Отв. ред. С. Г. Петров, В. А. Ромодановская; Рос. акад. наук, Сиб. отд‑ние, Ин-т истории. Новосибирск, 2022 (Археография и источниковедение Сибири; вып. 41). С. 266–289. * Ковалева Т. И., Лощилов И. Е. [https://filclass.ru/images/JOURNAL/2022-27-4/4-2022-9-21.pdf Владимир Маяковский как «запевший Илья Муромец»: «Карачарово» Виктора Сосноры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240902012449/https://www.filclass.ru/images/JOURNAL/2022-27-4/4-2022-9-21.pdf |date=2024-09-02 }} // Филологический класс. 2022. Т. 27, № 4. С. 9–21. * Ковалева Т. И., Лощилов И. Е. [https://www.philology.nsc.ru/journals/spj/pdf/2023_2/13.pdf «Мстислава древний поединок…»: рассказ «Повести временных лет» в стихотворении В. Сосноры «Бой Мстислава с Редедей» (1959)] // Сибирский филологический журнал. 2023. № 2. С. 166–179. * Ковалева Т. И., Лощилов И. Е. [https://old-rus-imli.ru/ru/germenevtika-arkhiv/62-germenevtika-drevnerusskoj-literatury-sbornik-22/384-stikhotvorenie-viktora-sosnory-1111-god-ot-drevnerusskoj-traditsii-k-avangardu Стихотворение Виктора Сосноры «1111 год»: от древнерусской традиции к авангарду] // [https://old-rus-imli.ru/ru/germenevtika-arkhiv/62-germenevtika-drevnerusskoj-literatury-sbornik-22 Герменевтика древнерусской литературы. Сборник 22] / Ин-т мировой литературы РАН; гл. ред. О.А. Туфанова. М.: ИМЛИ РАН, 2023. С. 581–599. * Ковалева Т.И., Лощилов И.Е. [https://old-rus-imli.ru/ru/germenevtika-arkhiv/66-germenevtika-drevnerusskoj-literatury-sbornik-23/429-podnyatyj-buben-drevnyaya-rus-i-avangard-v-stikhotvorenii-v-sosnory-pir-vladimira-1959 Поднятый «Бубен»: Древняя Русь и авангард в стихотворении В. Сосноры «Пир Владимира» (1959)] // [https://old-rus-imli.ru/ru/germenevtika-arkhiv/66-germenevtika-drevnerusskoj-literatury-sbornik-23 Герменевтика древнерусской литературы. Сборник 23] / Ин-т мировой литературы РАН; гл. ред. О.А. Туфанова. М.: ИМЛИ РАН, 2024. С. 613–632. * ''Ковалева Т. И., Лощилов И. Е.'' [https://www.philology.nsc.ru/journals/kis/pdf/CS_2024_1/10.pdf Стихотворение Виктора Сосноры «Скоморохи» (1959): текст и контексты] // Критика и семиотика. 2024. № 1. С. 241–265. DOI 10.25205/2307-1753-2024-1-241-265 * Курицын, В. Седьмая или тринадцатая? // Знамя. — М., 1990. — № 7. — С. 224—226. Рец. на кн.: Соснора В. Избранное. — Мичиган: Ардис, 1988; Соснора В. Возвращение к морю. Лирика. — Л.: Сов. писатель, 1989. * Левченко М. А. Архетипическая триада Поэт — Смерть — Слово в поэзии Виктора Сосноры (Мифопоэтический анализ текста: сфера интерпретации) // Русский текст. Российско-американский журнал по русской филологии. № 4. СПб., 1996. С. 145—163. * [[Лощилов, Игорь Евгеньевич|Лощилов И. Е.]] [https://vk.com/s/v1/doc/MimGxB_sEywsj4TZoETHzNByuQfgV924nZCHHIwf5sqSlV7k2zM О стихотворении Виктора Сосноры «Трое»: Замечания к разбору] // Во власти культуры и текста: сборник научных трудов к юбилею доктора филологических наук, профессора Галины Петровны Козубовской / под науч. ред. Е. Ю. Сафроновой. Барнаул: АлтГПУ, 2021. С. 378–388. * [[Лощилов, Игорь Евгеньевич|Лощилов И. Е]]. [https://www.philology.nsc.ru/journals/spj/pdf/2022_1/08.pdf Поэзия и дидактика: о стихотворении Виктора Сосноры «Тоска по родине»] // Сибирский филологический журнал. 2022. № 1. С. 101–112. * [[Лощилов, Игорь Евгеньевич|Лощилов И. Е.]] [https://www.philology.nsc.ru/journals/kis/pdf/CS_2022_1/18.pdf К разбору стихотворения Виктора Сосноры «Разлука звериного лая со страхом совиным…» (1966)] // Критика и семиотика. 2022. № 1. С. 366–379. * [[Лощилов, Игорь Евгеньевич|Лощилов И. Е.]], Соснора Т. В. [https://vk.com/s/v1/doc/o8L5_FNF88Z3FtWwUWjbvhIBUnho_jOo1rHvlqL4GXN0zZIddmA Асеев о Сосноре – Соснора об Асееве: к эдиционной истории книги «Январский ливень: Стихи» (1962)] // Восемь великих / Oтв. ред. Ю. Б. Орлицкий; редкол.: А. А. Азаренков, А. М. Ельяшевич, А. М. Мирзаев, Д. А. Патолятов, Е. Н. Пенская, О. В. Соколова, А. Г. Степанов. М.: РГГУ, 2022. С. 551–560. * [[Лощилов, Игорь Евгеньевич|Лощилов И. Е.]], Соснора Т. В. [http://litfact.ru/images/2022-24/06_Loshchilov_Sosnora_104-131.pdf Сибирские поэтические турне Виктора Сосноры (1960-е гг.)] // Литературный факт. 2022. № 2 (24). С. 104–131. * Новиков Вл. Против течения // Лит. обозрение. — М., 1979. — № 1. С. 41—44. * Новиков Вл. Труд слова // Новый мир. — М., 1984, № 4. — С. 254—257. * Новиков Вл. Монолог трагика // Литературное обозрение. — М., 1988. — № 10. — С. 37—40. * Новиков Вл. Виктор Соснора: портрет без фона. // Огонёк. — М., 1996. — № 19. Май. * Новиков, Вл. Бродский — Соснора — Кушнер: Академическое эссе // Иосиф Бродский и мир: Метафизика, античность, современность. — СПб., 2000. — С. 125—130. * Новиков Вл. Школа одиночества (К 70-летию В. Сосноры) // Звезда. — СПб., 2006. — № 4. * Новиков Вл. Личность и прием: Довлатов, Бродский, Соснора: Академическое эссе // Сергей Довлатов: лицо, словесность, эпоха. Сб. статей. СПб.: ООО Журнал «Звезда», 2012. — С. 162—175. * Новиков Вл. Книга книг: «Верховный час» в судьбе поэта Виктора Сосноры // Звезда. — СПб., 2015. — № 2. * Новикова О. Питер и поэт // Новый мир. — М., 2003. — № 6. — С. 158—163. * Парщикова-Хюгли, М. Поэтика динамической статики: Виктор Соснора // Барокко в авангарде — авангард в барокко. — М., 1993. — С. 48—52. * Пикач, А. Видения внутри ветра, или Диковинная Гео архитектура Виктора Сосноры // Нева. — СПб., 1992. — № 10. — С. 239—252. * Эдельштейн, М. Премируя паронимию // Рус. мысль = La pensee russe. — Париж, 2000. — № 4309. — С. 14. * Эклер, А. Сюжеты Марии Магдалины и их мотивы, а также их интерпретации в стихотворениях Иштвана Бака, Виктора Сосноры и Бориса Пастернака // Slavica. — Debrecen, 1999. — № 29. — С. 207—226. * {{Кĕнеке|автор=Арьев, Андрей|пуçелĕк=Петербургская поэзия в лицах : очерки|яваплă=Иванов, Борис, сост|кăларăм = |вырăн=Москва|издательство=Новое литературное обозрение|çул=2011|страницы=96—113|страниц=392|isbn=9785867937980|часть=Дон Соснора де Сааведра (Поэтический мир Виктора Сосноры)}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.sosnora.poet-premium.ru Персоналлă сайт] * [http://sosnora.ru/ Виктор Соснора — графика, фото-, аудио- и видеоархив и другие материалы о поэте. Официальный сайт.] * [http://ruthenia.ru/60s/sosnora/index.html Тексты, интервью и критика] * {{ЖЗ|http://magazines.gorky.media/authors/s/sosnora/|Виктор Соснора}} * {{Новая литературная карта России|http://www.litkarta.ru/russia/spb/persons/sosnora-v/|Виктор Соснора}} * {{Неофициальная поэзия|http://www.rvb.ru/np/publication/02comm/11/03sosnora.htm|Виктор Соснора}} * [http://www.vavilon.ru/texts/prim/sosnora0.html Виктор Соснора на «Вавилоне»] * [https://archive.org/details/avtorskoe_chtenie_viktora_sosnory Читает Виктор Соснора]. Аудиозапись, выпущенная ограниченным тиражом к церемонии награждения [[Премия "Поэт"|премии "Поэт"]], 2011. * [http://magazines.gorky.media/km/2006/3/ski25.html Александр Скидан о книге Сосноры «Стихотворения» (Амфора, 2006)]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://feb-web.ru/feb/slovenc/es/es5/es5-0391.htm О Викторе Сосноре в «Энциклопедии „Слова о полку Игореве“»] * [http://tv-dialog.ru/video.php?id=246 Виктор Соснора] в авторской телепрограмме [[Карпенко, Александр Николаевич (писатель)|Александра Карпенко]] «Книги и люди». Диалог-ТВ, выпуск № 15 * [http://www.ruthenia.ru/60s/sosnora/index.html О Викторе Сосноре на «Рутении»] * [https://web.archive.org/web/20181209170948/http://tvkultura.ru/video/show/brand_id/32878/episode_id/1227246/ Документальный фильм «Пришелец»] (режиссёр Владимир Непевный) * [https://znamlit.ru/publication.php?id=7058 «Портрет неопознанных пришельцев на фоне молчаливого ушельца. О Викторе Сосноре» (эссе).] Журнал «Знамя» № 10, 2018 {{Тулаш каçăсем}} {{Андрей Белый премийĕ}} {{«Поэт» преми}} {{Тĕнчери вырăс футуризмĕн ашшĕ Давид Бурлюк ячĕпе палăртни}} [[Категори:Вырăс сăвăçисем]] [[Категори:Раççей сăвăçисем]] [[Категори:ССРП сăвăçисем]] [[Категори:Вырăс çыравçисем, алфавитпа]] [[Категори:XX ĕмĕрти вырăс çыравçисем]] [[Категори:Раççей çыравçисем, алфавитпа]] [[Категори:Андрей Белый премин лауреачĕсем]] [[Категори:Санкт-Петербург сăвăçисем]] [[Категори:XX ĕмĕрти Раççей çыравçисем]] 4mxtf4gzf6p83t93e0ehl883iu27o6c 0 123991 879138 857300 2026-11-06T22:34:25Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879138 wikitext text/x-wiki [[File:Trofim Lysenko (Epshtein).jpg|thumb|Trofim Lysenko]] '''Мичуринла агробиологи''' (е ''Мичуринла биологи, Мичуринла генетика, [[Лысенко Трофим Денисович|Лысенко]] вĕрентĕвĕ, Мичуринла ен тата ытти те'') — биологири [[Псевдоăслав|суя ăславла]]<ref name = AlexAndr>Александров, В. Я. Трудные годы советской биологии. — СПб.: Наука, 1992. — 262 с.</ref><ref name="Корочкин"> Корочкин, Л. И. Неолысенковщина в современной биологии // В защиту науки. Бюл. № 3 / Отв. ред. Э. П. Кругляков; Комиссия по борьбе с лженаукой и фальсификацией науч. иссл. РАН. — М.: Наука, 2008. — С. 115—125. — ISBN 978-5-02-036767-8. </ref> ен, СССРта [[ВАСХНИЛăн августри сессийĕ (1948)]] хыççăн пĕр вăхат хушши аталаннăскер, [[КПСС Тĕп комитечĕ|ВКП(б) Тĕпкомĕ]] çакна витĕм кÿрсе пынă. [[Мичурин Иван Владимирович]] (1855—1935) ячĕ ку юхăма хăяккăн çеç пырса тивет<ref>''Колчинский Э. И., Ермолаев А. И.'' Разгромный август 1948 года: как власть боролась с биологией // Политическая концептология. 2018. № 3. С. 89—112.</ref>. == Çавăн пекех == * [[s:Постановление сессии ВАСХНИЛ по докладу академика Т. Д. Лысенко о положении в биологической науке|Постановление сессии ВАСХНИЛ]], 1948 года * [[Лысенковщина]] * [[Витализм]], [[Ламаркизм]] * [[Марризм]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{книга|автор=[[Захаров-Гезехус, Илья Артемьевич|Захаров-Гезехус И. А.]]|часть=Наука о наследственности в кривом зеркале псевдонауки|ссылка часть=http://klnran.ru/wp-content/uploads/2015/12/BVZN_16.pdf|заглавие=[[В защиту науки]]|издание=Бюллетень № 16|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=2015|страницы=85—90|страниц=112|ref=Захаров-Гезехус}} * {{книга|автор=[[Колчинский Эдуард Израилевич|Колчинский Э. И.]]|часть=Несостоявшийся «союз» философии и биологии (20—30-е гг.)|ссылка=http://www.ihst.ru/projects/sohist/books/os/34-70.htm|заглавие=Репрессированная наука|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1991|страницы=34—70|ref=Колчинский}} * ''[[Мигдал, Аркадий Бейнусович|Мигдал А. Б.]]'' [http://www.skeptik.net/pseudo/migdal1.htm Отличима ли истина от лжи?] // [[Наука и жизнь]]. № 1. 1982. * ''[[Мичурин, Иван Владимирович|Мичурин И. В.]]'' [http://imichurin.narod.ru Итоги шестидесятилетних работ. Издание пятое.] М.: [[Объединение государственных книжно-журнальных издательств|ОГИЗ]] [[Колос (издательство)|Сельхозгиз]], 1949. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20250123101508/http://exibitions.jscc.ru/michurin/bio.html Плоды и корни мичуринской биологии] — выставка на сайте «[[Научное наследие России]]» * [[Китайгородский, Александр Исаакович|Китайгородский А. И.]] [http://www.skeptik.net/pseudo/renyxa2.htm «Реникса». Отрывки из книги] * [https://web.archive.org/web/20050206133516/http://russcience.euro.ru/bio.htm Социальная история отечественной биологии] * [https://web.archive.org/web/20160304100107/http://timiryazev.ru/biblioteka/platonov36.html Провозвестник мичуринской биологии] {{Лысенковщина}} [[Категори:Мичуринла биологи| ]] [[Категори:СССРти ăслав]] [[Категори:Иван Мичурин]] [[Категори:СССРти параăслав]] [[Категори:Кивелнĕ ăславла теорисем]] nvmrkkbiph6g910jjniekk0ifr1qctn 0 124142 879265 849982 2026-11-07T09:11:54Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879265 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист | ят = Анна Снаткина | ӳкерчĕк = | çуралнă чухнехи ят = Анна Алексеевна Снаткина | çуралнă вырăн = {{ÇВ|Мускав|Мускавра}}, РСФСР, ССРП | çуралнă вăхăт = [[1983]], [[утă, 13]] | професси = XXI ĕмĕрти раççей кино/театр актриси | гражданлăх = {{RUS}} | хастар çулсем = 2002 — {{х. в.}} | чыславсемпе парнесем = {{РФ тава тивĕçлĕ артисчĕ}} }} '''А́нна Алексе́евна Сна́ткина''' (13.7.1983, [[Мускав]], РСФСР, ССРП çур.) — раççей кино/театр актриси, юрăçи. [[Мускав кĕпĕрни театрĕ]]н малти актриси. [[Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ]] ([[2025]]). == Биографи == 1983 çулхи утăн 13-мĕшĕнче [[Мускав]]ра, авиатăвăмçен килйышĕнче çуралнă. == Пултарулăхĕ == === Театр === === Фильмографи === * 2003, Участок, Нина Стасова * 2004, Боец, Виктория Варшавская * 2004, Московская сага, Ёлка Китайгородская, дочь Нины Градовой и Саввы Китайгородского * 2005, Аэропорт, Маша Снегирёва, беженка из Душанбе * 2005, Есенин, Великая княжна Татьяна * 2005, Нечаянная радость, Светлана * 2005, Я не вернусь, Катя и Маша Веселовы, близнецы * 2005—2007, Обречённая стать звездой, Женя Азарина * 2006, Аэропорт 2, Маша Снегирёва, менеджер * 2006, Вызов Катя Гаевская, модель * 2006, Заколдованный участок, Нина Стасова * 2006, Пушкин. Последняя дуэль, Наталья Гончарова * 2006, Туда, где живёт счастье, Виктория * 2007, Диверсант 2: Конец войны, Аня * 2007, Одна любовь души моей, Наталья Гончарова * 2007, Снегурочка для взрослого сына, Наташа * 2007—2008, Татьянин день, Татьяна Разбежкина / Никифорова * 2008, Общая терапия, Анна Николаевна Лазарева * 2009, Десантура, Юлия * 2009, Летом я предпочитаю свадьбу, Катя Савина * 2009, Малахольная, Надя Стеняева * 2009, Правосудие волков, подруга Альфреда * 2009, Сорок третий номер, Кира / Веста * 2010, Варвара 3D, Варвара * 2010, Вера, Надежда, Любовь, Зоя, дочь Оксаны * 2010, Когда на юг улетят журавли, Виола * 2010, На солнечной стороне улицы, Катя Щеглова * 2010, Общая терапия 2, Анна Лазарева * 2011, Записки экспедитора Тайной канцелярии 2, Анастасия Воронцова * 2011, Русская наследница, Катя Щебетина * 2012, Моя большая семья, Наталья * 2012—2013, Не плачь по мне, Аргентина!, Света Соловьёва * 2013, Эффект Богарне, Анечка / крепостная Анна * 2013, Процесс, Екатерина Логинова * 2013, Спасти или уничтожить, Анна Лаврова, сержант-радист * 2013, Убить Дрозда, Жанна Дрозд * 2013, Тайна Снежной Королевы, Снежная Королева * 2015, Полицейский участок, Полина Фомина * 2015, Снайпер. Последний выстрел, Мари * 2017, Плакучая ива, Мария Шувалова * 2017, Исчезнувшая, Катя Савельева / Лидия Пашкова * 2019, Коп Василиса Андреевна Вихрева, капитан СК РФ * 2019, Галка и Гамаюн, Юлия Гамаюн, младший лейтенант полиции * 2019, Отчаянные, Ольга Александровна Копылова * 2019, Барс, Мария Королёва * 2021, Новая жизнь Маши Солёновой, Маша (Мария Петровна) Солёнова * 2021, Хозяйка горы, Алёна Кошкина-Гончарова * 2021, Криминальный доктор, Мария Александровна Кузнецова * 2022, Обратный билет снималась * 2022, Операция «Валькирия», майор МГБ Серёгина * 2022, Два холма, Елена Зоевна * 2022, Обоюдное согласие, Катя * 2023, Фишер, Мария Мальцева * 2023, Актрисы, Лера Стрелова * 2023, Секс. До и после, Олеся (1 серия) * 2024, Тётя Марта, Нелли, телепродюсер (2 сезон) * 2024, Бедные смеются, богатые плачут, Женя, вторая жена Сергея * 2024, Дети перемен, Марина == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://agnikino.ru/snatkina-anna/ Страница-визитка Анны Снаткиной] на сайте актёрского агентства «Агни-кино» * [http://7days.ru/article/privatelife/anna-snatkina-izmena-ranit-na-vsyu-zhizn-631347 Анна Снаткина: «Измена ранит на всю жизнь». Интервью изданию «7 Дней» от 22.01.2013 г.] * [https://vk.com/snatkinaanna1officialgroup Официальная группа Анны Снаткиной Вконтакте] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220224131221/https://vk.com/snatkinaanna1officialgroup |date=2022-02-24 }} * [https://web.archive.org/web/20211005150944/https://riamo.ru/article/500191/ya-polnostyu-otdayu-sebya-kazhdoj-roli-anna-snatkina-o-sekrete-uspeshnoj-karery.xl «Я полностью отдаю себя каждой роли»: Анна Снаткина — о секрете успешной карьеры]. Интервью сайту РИАМО от 28.06.2021 г. * [https://smotrim.ru/article/2592620#smotrim_player_2320984 Анна Снаткина: «Любовь за деньги не купишь»]. Интервью порталу «Смотрим» от 26.07.2021 г. * [https://thecity.m24.ru/articles/6181 Актриса Анна Снаткина — о съёмках в сериале Валерии Гай Германики «Обоюдное согласие»]. Интервью каналу «Москва 24» в проекте «The City» от 15.03.2022 г. * [https://www.vokrug.tv/video/show/eksklyuzivnoe_videointervyu_vokrug_tv_s_annoi_snatkinoi12/ Эксклюзивное видеоинтервью «Вокруг ТВ» с Анной Снаткиной. 29.03.2022 г.] {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Раççей юрăçисем]] [[Категори:1983 çулта çуралнисем]] [[Категори:Утăн 13-мĕшĕнче çуралнисем]] r3b0iq8rov4hu1jkz6qhp82dcukt45c 0 124243 879252 878353 2026-11-07T08:06:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879252 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Сараев}} {{Ăсчах |Ят = Сараев Андрей Сергеевич |Тăван ят = Сараев Андрей Сергеевич | Ӳкерчĕк = | Анлăшĕ = | Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1986]] |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Çĕнĕ Шупашкар|Çĕнĕ Шупашкарта}}<ref name="НЧ"/>, [[Чăваш Ен]]ри [[хула]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} |Ăслăх сфери = Истори, историографи |Ĕç вырăнĕ = [[Чăваш патшалăх гуманитари ăслăхĕсен институчĕ]] |Альма-матер = [[И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университечĕ]] |Ăслăх ертӳçи = Г. И. Тафаев, Ю. И. Дробышев |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = |Чыславсемпе парнесем = |Сайт = }} '''Сараев Андрей Сергеевич''' (23.2.1986, [[Çĕнĕ Шупашкар]]<ref name="НЧ">[https://наследиечувашии.рф/russian/сараев-андрей-сергеевич-23-02-1986/?ysclid=mq9vp7ggzo275363335 Сараев, Андрей Сергеевич (23.02.1986)] — «Наследие Чувашии». Цифровая библиотека чувашского наследия</ref>, ЧАССР, РСФСР, ССРП çур.) — историк, истори ăслăхĕсен кандидачĕ (2024), вăтам ĕмĕрсен историографийĕ, Л. Н. Гумилёв пултарулăхĕ, вăтам ĕмĕрсенчи Чăваш тата Тĕп Ази историйĕсем тĕлĕшпе специалист. Уйрăмах [[суваризм]]а тишкернипе палăрнă. Хĕрĕхе яхăн ăcлав ĕçĕн авторĕ (2025-мĕш çул тĕлне). == Кунçулĕ пирки кĕскен == Чăваш Енри Çĕнĕ Шупашкар хулинче çуралса ÿснĕ<ref name="НЧ"/>. ===Ăçта вĕренни === * И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университечĕ, «истори тата юриспруденци» ен. * «SHS– Histoire» («Гуманитарла тата социаллă ăславсем – Истори») ен тĕлĕшпе 2008–2009-мĕш çулсенче магистратурăра – Université Paris-Est Marne-la-Vallée, Champs-sur-Marne, Франци. «Maîtrĕнĕ ise» диплом. * И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университетĕнче «Атилĕх историйĕ» енпе аспирантурăра (2009–2012). [[File:Здание ЧГИГН. Чебоксары.jpg|thumb|300px|ЧГИГН. Шупашкар. Кунта А. С. Сараев ĕсленĕ (кĕçĕн ăслав ĕслевçи, 2018-2021) тата ĕçлет (ăçлав ĕçлевçи, 2025-мĕш çултан пуçласа)]] ===Ăçта ĕçлени=== * Историн тата пĕрлĕх пĕлевĕн вĕрентевçи, Шупашкарта тата Çĕнĕ Шупашкарта (2010-2017) * Этнологи секторенчи кĕçĕн ăслав ĕçлевçи, Шупашкарти ЧПГĂИре (2018-2021) * РАНăн Хĕвелтухăç пĕлевĕсен институтĕнчи çумшыравçă (2022-2023) * ЧПГĂИри истори секторĕнче ăслав ĕçлевçи (2025-мĕш çулхи январьтен пуçласа). == Педагогикăри çитĕнÿсем == Сараев Андрей Сергеевич вĕренекенĕ, Çĕнĕ Шупашкарти МБОУ «Лицей № 18» йĕркелĕмри 10-мĕш класри Александрова Мария Валерьевна, Пĕтĕм Раççейри шкул ачисен регионри этапĕн истори енĕпе Шупашкарта иртнĕ олимпиадин призёрĕ пулса тăнă<ref>[https://nowch.cap.ru/news/2017/02/02/itogi-regionaljnogo-etapa-vserossijskoj-olimpiadi Итоги регионального этапа всероссийской олимпиады школьников по истории и английскому языку в 2017 году]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Портал органов власти Чувашской Республики. Официальный интернет-портал</ref>. == Хăшпĕр публикацисем == === Л. Н. Гумилёв пултарулăхĕ тĕлĕшпе === [[File:ЛевГумилёв1934.jpg|thumb|left|150px|Лев Гумилёв 1934]] * Сараев А.С. Образ Чингисхана в работах Л.Н. Гумилева и проблема методики научного исследования // Вестник Чувашского государственного педагогического университета им. И.Я. Яковлева. Серия: Гуманитарные и педагогические науки. 2012. №1(73). Ч. 2. С. 148–154. * Сараев А.С. Проблема этнокультурной преемственности кочевых народов Евразии // Наследие Л.Н. Гумилёва и судьбы народов Евразии: история, современность, перспективы. Сборник статей Международного научного конгресса, посвящённого 100-летию со дня рождения Л.Н. Гумилёва, Санкт-Петербург, 1–3 октября 2012 года. – СПб.: Изд-во РГПУ им. А.И. Герцена, 2012. С. 495–507. * Сараев А.С. Историко-географический синтез в кочевниковедческих работах Л.Н. Гумилева // Наследие Л.Н. Гумилёва и судьбы народов Евразии: история, современность, перспективы. Сборник статей Международного научного конгресса, посвящённого 100-летию со дня рождения Л.Н. Гумилёва, Санкт-Петербург, 1–3 октября 2012 года. – СПб.: Изд-во РГПУ им. А.И. Герцена, 2012. С. 400–411 * Л.Н. Гумилев: pro et contra [антология / вступ. статья Н.М. Дорошенко, И.Ф. Кефели; сост., коммент. Н.М. Дорошенко, И.Ф. Кефели; при участии А.В. Бондарева, А.В. Воронович, М.Г. Козыревой, А.Б. Панченко, О.В. Плебанек, А.С. Сараева]. – СПб.: РХГА; НОКО, 2012. – Подготовка текстов, в том числе архивных, комментарии, участие в написании предисловия. * Сараев А.С. Востоковедные корни теории этногенеза Л.Н. Гумилева и логика его научного творчества // Вестник КазГУКИ. 2014. №4-1. С. 19–23. * Сараев А.С. Какого Л.Н. Гумилева мы знаем? // Восток/Oriens. 2016. №3. С. 96–115 * Бондарев А.В., Сараев А.С. Русско-ордынские отношения в концепции Л.Н. Гумилева и интерпретации его критиков // XIII Фаизхановские чтения. Наследие Золотой Орды в государственности и культурных традициях народов Евразии: материалы международной научно-практической конференции. Санкт-Петербург, 4–6 мая 2016 г. / [редкол.: Д.В. Мухетдинов (пред.), В.В. Тишин (отв. ред.) и др.]. – М.: ООО «Издательский дом „Медина“», 2017. С. 66–89. * Сараев А.С. Происхождение и этническая история чувашского народа в трудах Л.Н. Гумилёва // Чувашский гуманитарный вестник. 2018. №13. С. 141–165. * Сараев А.С. «Генеалогическое древо тюрок» в ранней концепции Л.Н. Гумилева // «Bilgamesh». International Almanac of Cultural and Social Studies. №1. Special edition. – Almaty, 2019. С. 62–75. * Сараев А.С. С.Г. Кляшторный и Л.Н. Гумилев (по материалам музея-квартиры Л.Н. Гумилева и личным беседам с С.Г. Кляшторным) // Тюрко-монгольский мир: история и культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 90-летию со дня рождения С.Г. Кляшторного. М.: Наука–Восточная литература, 2019. С. 155–178. * Сараев А.С. «Волшебный палимпсест» (О значении поэзии в наследии Л.Н. Гумилева) // Тетради по консерватизму. 2023. №2. С. 368–400. * Сараев А.С. Сколько этносов «тюрк» существовало в эпоху тюркских каганатов? (Три концепции С.Г. Кляшторного и незамеченная концепция Л.Н. Гумилева) // Mongolica. 2023. №4 (Т. XXVI). С. 54–73. * Сараев А.С. [https://ivran.ru/sites/28/files/Avtoreferat-dissertatsii-Saraev-A-S-.pdf Научное наследие Л.Н. Гумилева и его оценки в трудах отечественных исследователей: автореферат дис. ... кандидата исторических наук: 5.6.5;] [Место защиты: ФГБУН Институт востоковедения Российской академии наук; Диссовет 24.1.041.01 (Д 002.042.03)]. – М., 2024. – 34 с. [[File:Ahmad Ibn Fadlan Route 2.jpg|thumb|Ahmad Ibn Fadlan Route]] === Суваризм ыйтăвĕсемпе === * Сараев А.С. [Рец. на:] Салмин А.К. История чувашского народа / А.К. Салмин. – Чебоксары: ЧГИГН, 2016. 128 с. // Чувашский гуманитарный вестник. №13. 2018. С. 214–220. * Сараев А. С. [https://www.academia.edu/50857883/Истоки_суварской_концепции_происхождения_чувашей Истоки суварской концепции происхождения чувашей]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Халăх шкулĕ — Народная школа, №3(173), с.50-55 и №4(174), с. 50-51 2021. * Сараев А. С. [https://www.academia.edu/81268687/Свидетелем_чего_стал_Ахмед_Ибн_Фадлан_в_ставке_булгарского_правителя_в_922_г_ Свидетелем чего стал Ахмед Ибн Фадлан в ставке булгарского правителя в 922 г.?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120035553/https://www.academia.edu/81268687/%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%B2_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%B2_922_%D0%B3_ |date=2025-01-20 }} // 2021, Восточная Европа в древности и средневековье. Чтения памяти чл.-корр. АН СССР В.Т. Пашуто. Вып. XXХIII. Роль религии в формировании социокультурных практик и представлений / Отв. ред. Е.А. Мельникова. – М., 2021.— с.242-248. * [https://www.ivran.ru/seminar-tekstologiya-i-istochnikovedenie-vostoka?artid=210510 Доклад А.С. Сараева «Суварская проблема в историографии и ее реалии в средневековых арабских географических сочинениях»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240407164536/https://www.ivran.ru/seminar-tekstologiya-i-istochnikovedenie-vostoka?artid=210510 |date=2024-04-07 }}. // Семинар «Текстология и источниковедение Востока». 11 мая 2022 года. Институт востоковедения РАН. * Сараев А. С. [https://www.academia.edu/104969932/Кого_встретил_Ибн_Фадлан_в_ставке_булгарского_правителя_в_922_г_к_истории_обнаружения_и_интерпретации_названия_сувар_суваз_в_тексте_Записки_Ахмеда_ибн_Фадлана Кого встретил Ибн Фадлан в ставке булгарского правителя в 922 г.? (к истории обнаружения и интерпретации названия «сувар»/«суваз» в тексте «Записки» Ахмеда ибн Фадлана]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250119145226/https://www.academia.edu/104969932/%D0%9A%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B2%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%B2_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%B2_922_%D0%B3_%D0%BA_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%BE%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D1%81%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%B7_%D0%B2_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B5_%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B0 |date=2025-01-19 }}.// 2023, История народов России в исследованиях и документах. Вып. 10 / [отв. ред. Дж.Я. Рахаев]; Ин-т рос. истории Рос. акад. наук. М. : Ин-т рос. истории Рос. акад. наук. — с.292-365. * Мадуров Д.Ф., Шагинян А.К., Хорикян О.Г., Сараев А.С., Салмин А.К. Обсуждая вопрос о геродотовских саспирах // Этнографическое обозрение. 2024. №1. C. 23–59 (Сараев А.С. «Тайна» саспиров расркрыта? С. 39–44). * Сараев А. С. «Cувар» — город или народ? (историография XIX — начала XX в. и дискуссия 1960 — 1980-х гг.) // [https://chgign.ru/p/arxiv-vypuskov-zhurnala-sovryemyennaya-gumanitaristika.html Современная гуманитаристика. 2025. Т. 1. № 3.] С. 66 — 81 * Сараев А. С. «Cувар» — город или народ? (историография XIX — начала XX века и дискуссия 1960 — 1980-х годов) '''Часть II.''' // [https://www.chgign.ru/a/news/6384.html Современная гуманитаристика. 2025. Т. 1. № 4.] С. 68 — 81 === Ытти ыйтусемпе === * Сараев А.С. Кем были сарагуры, оногуры, уроги, пришедшие в 463 г. в Европу? // Научно-информационный вестник докторантов, аспирантов, студентов ЧГПУ им. И. Я. Яковлева. №2 (4). – Чебоксары: ЧГПУ, 2004. С. 28–30. * Каховский Б. В., Сараев А.С., Тафаев Г. И. Болгаро-славянские взаимоотношения в раннем средневековье // Научно-информационный вестник докторантов, аспирантов, студентов ЧГПУ им. И. Я. Яковлева. №1 (5): в 2 т. Т. 1. – Чебоксары : ЧГПУ, 2005. С. 142–145. * Сараев А.С. О двух мнимых болгарских прародинах // Научно-информационный вестник докторантов, аспирантов, студентов ЧГПУ им. И.Я. Яковлева. №2 (10) / Чебоксары: ЧГПУ, 2007. – С. 172–175. * Сараев А.С. Дискуссия о происхождении ранних тюркоязычных народов и вклад в нее С.Г. Кляшторного // Тюрко-монгольский мир в прошлом и настоящем. Материалы научной конференции памяти Сергея Григорьевича Кляшторного (1928–2014) 16–17 февраля 2015 г. Санкт-Петербург. СПб.; Улан-Батор, 2016. C. 97–113. * Сараев А.С. Огуро/огузская проблема в работах С.Г. Кляшторного и историографии // Тюркологический сборник 2013–2014: Памяти С.Г. Кляшторного. – М.: Наука – Восточная литература, 2016. С. 135–158. * Сараев А.С. «Кто и когда доказал, что чуваши – булгары?» // Народы Волго-Уралья в истории и культуре России: материалы Междунар. науч.-практ. конф., посв. 90-летию со дня рождения П.В. Денисова (Чебоксары, 28–29 сент. 2018 г.). – Чебоксары: ИД «Среда», 2018. С. 338–350. * Сараев А.С. Аннотация книгу: Roux J.-P. L''''''''Asie Centrale: histoire et civilisations [Ру Ж.-П. Центральная Азия: история и цивилизации]. – Paris: Fayard, 2003. – 528 p. // Чувашский гуманитарный вестник. №13. 2018. С. 199–206. * Сараев А.С. Чуваши и финно-угры: о новых попытках интерпретации данных лингвистики и средневековых источников // Чуваши и марийцы – соседи по «общему дому»: Материалы Межрегиональной научно-практической конференции (Большой Сундырь, Кулаково, 17 мая 2019 г.) / сост. и отв. ред. Г.А. Николаев; ЧГИГН, МарНИИЯЛИ. – Чебоксары: ЧГИГН, 2019. С. 54–66. == Çăлкуçсем == * [https://chgign.ru/persona/186_Сараев%20Андрей%20Сергеевич.html Сараев Андрей Сергеевич] — ЧПГĂИ порталĕ. * [https://old-gs.cap.ru/sitemap.aspx?id=252769 Чăваш республикин Патшалăх канашĕн кивелнĕ сайчĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20250708030456/http://zdravch.ru/madjanov-igor-vjacheslavovich/ Мадянов Игорь Вячеславович] — Здравохранение Чувашии. * [https://web.archive.org/web/20250708174915/https://www.psma.ru/index.php?option=com_mtree&task=att_download&link_id=180&cf_id=64 Документ] * [https://d-r.su/igor-madyanov-vrach-pedagog-myslitel-filosof/ Главная страница » Журнал ДР архив » Летопись. Часть 1 (2015) » Профессионал » Игорь Мадянов. Врач. Педагог. Мыслитель. Философ] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://chb.docdoc.ru/doctor/Madyanov_Igor?utm_referrer=https%3a%2f%2fwww.google.ru%2f Мадянов Игорь Вячеславович] * [https://pravdapfo.ru/blogi/ajbolit-spravlyaet-yubilej/ Айболит справляет юбилей] — Правда ПФО * [https://www.chgign.ru/a/news/6177.html ПРИГЛАШАЕМ! 30 МАЯ — ЛЕКЦИЯ АНДРЕЯ САРАЕВА В ЧУВАШСКОМ ГОСУДАРСТВЕННОМ ХУДОЖЕСТВЕННОМ МУЗЕЕ] * [https://podster.fm/podcasts/tavan-as-hakal-rodnaya-nauka/e/398829/epoha-kazanskogo-hanstva-v-istorii-chuvashey Эпоха Казанского ханства в истории чувашей] — Андрей Сергеевич Сараев тата Элтияр Александров. * https://vk.com/chgign_1930?w=wall-199080663_2130 * [https://www.chgign.ru/a/news/6369.html Развенчание мифа об амазонках в Среднем Поволжье] [[Категори:1986 çулта çуралнисем]] [[Категори:Нарăсăн 23-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:ССРП историкĕсем]] [[Категори:СССР историкĕсем]] [[Категори:Раççей историкĕсем]] [[Категори:ЧППУ-ра вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Историксем]] [[Категори:Вăтам ĕмĕрсен историйĕ]] e3b6f6dcqvxqd0yi2lsu21qtt2hhh3n 0 124316 879261 874923 2026-11-07T08:56:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879261 wikitext text/x-wiki {{пĕлтерĕшсем|Синяя птица (пĕлтерĕшсем)}} {{Мусăк ушкăнĕ | Ӳкерчĕк = ВИА Синяя птица.jpg | Çулсем = 1972—1991 (ВИА)<br><small>кайранхи групписем халĕ те пур</small> | Ăçтан = [[Гомель]], [[Беларус ССР]], [[ССРП]]<br>[[Самар|Куйбышев]], [[РСФСР]], [[ССРП]] | Патшалăхсем = {{USSR}}<br>{{BLR}}<br>{{RUS}} | Чĕлхе = [[Беларус чĕлхи|беларус]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]] | Урăх ят = «Мы, вы и гитары» ({{lang-be|«Мы, вы і гітары»}}), [[1972]] | Жанр = рок, поп-муcăк, бит, поп-рок }} «'''Си́няя пти́ца'''» — 1972-1991 çулсенче пулнă [[ССРП|совет]] [[вокал-инструментлă ансамбль|вокал-инструментлă ансамблĕ]] (ВИА). Каярахпа «Синяя птица» ятпа темиçе раççей мусăк группи ĕçленĕ, вĕсен йышĕнче тăван ансамбльте вылянă мусăкçăсем пулнă, вĕсем кăк ушкăнĕн репертуарĕпех концертсене тухнă. Çаплах çак ятпа вокал фестивалĕ те пуçтарăннă. == «Синяя птица» ВИА == Группăна 1972 çулта [[Гомель]]те (Беларуç) «Мы, вы и гитары» [[Вокал-инструменталлă ансамбльсем|вокал-инструменталлă ансамбль]] ятпа йĕркеленĕ. <ref name="nvonline-20120120" /> Унăн йышĕнче [[Дроздов Сергей Александрович|Сергей Дроздов]] (ун чухне — учащийся Гомельти Н. Ф. Соколовский ячĕллĕ мусăк училищинче вĕреннĕ), Вячеслав Яцыно, Валерий Павлов, Борис Белоцерковский, [[Метёлкин Юрий Иванович|Юрий Метёлкин]], Яков Цыпоркин тата Владимир Блюм. Кайрантарах ансамбль «Голоса Полесья» ятпа çӳренĕ, Беларуç республикинче конкурсенче, тата Совет Пĕрлешĕвĕн конкурсĕнче те лауреат ятне тивĕçнĕ<ref>[http://nv-online.info/by/246/culture/41232/Легендарный-ВИА-Синяя-птица-основали-белорусы.htm Легендарный ВИА «Синяя птица» основали белорусы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150129123251/http://nv-online.info/by/246/culture/41232/%D0%9B%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%92%D0%98%D0%90-%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%8F%D1%8F-%D0%BF%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B.htm |date=2015-01-29 }} — сайт газеты «Народная воля», Минск, 20.01.2012</ref><ref name="popsa-018" />. [[1974]] çулта ССРП эстрада аудиторине «çĕнсе илес» тĕллевпе «Голоса Полесья» Чулхулари филармоние, «Современник» ушкăна куçнă. Унти пĕтĕм йышĕ çапла пулнă: Михаил Болотный тата Роберт Болотный ([[Эдди Рознер]] оркестрĕнче саксофон çинче шăрантарнă), Борис Белоцерковский, Сергей Дроздов, [[Завьялова Евгения Петровна|Евгения Завьялова]] (Рознер оркестрĕнчи вокал), Юрий Метёлкин тата Юрий Янин. == «Синяя птица» ВИА кăкĕнчи йышĕ == [[File:Синяя птица.jpg|справа|thumb|400px|«Синяя птица» концерчĕ. Афганистан, 1985 çул.]] * Банковский Юрий (скрипка) * Барков Валентин (бас-гитара, вокал) * Белоцерковский Борис (ударные) * Болотный Роберт (худ. руководитель, саксофон) * Болотный Михаил (муз. руководитель, клавишные) * Варвалюк Виктор (ударные) * [[Войнов Евгений Светославович|Войнов Евгений]] (вокал)<ref>{{Cite web |url=http://ensembles.ru/musician/vojnov |title=Парад ансамблей |access-date=2017-09-20 |archive-date=2017-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170920103732/http://ensembles.ru/musician/vojnov |deadlink=no }}</ref> * [[Газманов Олег]] (аудирежиссёр) * Галицкий Дмитрий (клавишные, вокал) * Гапонов Владимир (гитара) * Дейнеко Эдуард (труба) * [[Доценко Игорь Дмитриевич|Доценко Игорь]] (ударные) * [[Дроздов Сергей Александрович|Дроздов Сергей]] (вокал, бас-гитара) * Завьялова Евгения (вокал) * Зверович Александр (вокал) * [[Касторский Сергей Михайлович|Касторский Сергей]] (клавишные) * Колесниченко Олег (вокал) * Комаров Алексей (ударные) * [[Коста Нина|Нина Коста]] (вокал) * Кулишевский Яков (вокал) * [[Лазарева Светлана Юрьевна|Лазарева Светлана]] (вокал) * [[Лёвкин, Сергей Евгеньевич|Лёвкин Сергей]] (вокал) * Лоос Виталий (тромбон) * Матвиенко Геннадий (гитара) * Мельников Валерий (труба) * [[Метёлкин Юрий Иванович|Метёлкин Юрий]] (вокал) * Мостовой Александр (гитара) * Мурыгин Анатолий (гитара) * Панин Лев (скрипка) * Парфенюк Николай (вокал) * Преображенский Владимир (вокал) * Пронин Валерий (скрипка) * Пружинин Александр (клавишные) * Рябков Виктор (вокал) * Салмина Анна (вокал) * [[Саруханов Игорь Арменович|Саруханов Игорь]] (гитара, вокал) * Ульянов Владимир (скрипка) * Хумарьян Юрий (гитара) * Шабловский Игорь (гитара) * [[Шурыгин Владимир Иванович|Шурыгин Владимир]] (гитара) * Ющенко Валерий (вокал) * Янин Юрий (гитара) == Дискографи == Пурĕпе «Синяя птица» ВИА винил çинче 7 гигант-альбом тата 2 гигант-пухăм, 11 [[мини-альбом]] çырса кăларнă, мĕнпур тиражĕ — миллионран ытла экземпляр<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/artist/819241-%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%8F%D1%8F-%D0%9F%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B0|title=Синяя Птица|website=Discogs|accessdate=2021-02-03|archive-date=2021-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413030539/https://www.discogs.com/ru/artist/819241-%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%8F%D1%8F-%D0%9F%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B0|deadlink=no}}</ref>. === Тулли форматлă альбомсем === * 1977 — «Синяя птица» * 1978 — «От сердца к сердцу» * 1981 — «[[Моя любовь жива (альбом)|Моя любовь жива]]» * 1983 — «„Синяя птица“ во Дворце спорта в Лужниках» * 1985 — «Осенний этюд» * 1986 — «Подземный переход» * 1987 — «Белый причал» === Мини-альбомсем тата синглсем === * 1976 — «Слова» * 1976 — «Ты мне не снишься» * 1977 — «Мамина пластинка» * 1978 — «Между мною и тобою» * 1979 — «Прогулка» * 1980 — «Пусть я ошибусь» * 1981 — «Знаешь ты» * 1982 — «Во Дворце спорта в Лужниках» * 1983 — «Подорожник / Когда с тобой любовь / Задумчивая грусть / Три аккорда» * 1983 — «Цветные звуки» * 1985 — «День как день» === Пухăмсем === * 1977 — [[Самоцветы (ВИА)|Самоцветы]] / [[Пламя (вокально-инструментальный ансамбль)|Пламя]] / Синяя птица — «Песни на стихи Михаила Танича» * 1979 — Синяя птица / [[Коробейники (ансамбль)|Коробейники]] / От сердца к сердцу — «Золотая весна» *1980 — «Наедине с собой» == После распада группы == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://via-era.narod.ru/Ansambli/SP/bolotny_2014/bolot_6.htm Как всё начиналось…] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203184730/https://via-era.narod.ru/Ansambli/SP/bolotny_2014/bolot_6.htm |date=2024-12-03 }} * [https://web.archive.org/web/20140612045957/http://lyrics.wikia.com/%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%8F%D1%8F_%D0%BF%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B0 Дискография ансамбля] * [https://web.archive.org/web/20241130102917/http://www.popsa.info/bio/018/018b.html Информация о ВИА на сайте «Популярная советская песня»] * [http://helt.mylivepage.ru ВИА «Синяя птица». Музыка для тех, кто любит…] * [https://proza.ru/2023/07/01/505/ Синяя птица. Русский «Юрай хип»] * [http://popsa.info/bio/018/018b-1.html ВИА «Синяя птица». Музыканты ансамбля (версия от 12 апреля 2005)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221111194843/http://popsa.info/bio/018/018b-1.html |date=2022-11-11 }} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Мусăк ушкăнĕсем, алфавитпа]] [[Категори:Синяя птица (вокал-инструменталлă ансамбль)| ]] pvhx6766xd5a8s19u3qd8o5v451zc6e 0 125583 879017 854319 2026-11-06T13:17:40Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879017 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Карăш (пĕлтерĕшсем)}} {{Taxobox | name = Карăш, кăк | image file = Corncrake.jpg | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Crex | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Карăш'''<ref>Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 70. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0.</ref> ({{lang-la|Crex}}) — [[Шывавтань йышшисем]] ямахатри вĕçенкайăксен речĕ (кăкĕ). Мĕнпурĕ икĕ тĕс: [[карăш]] тата [[Африка карăшĕ]]. <!--Первый из этих двух видов гнездится в [[Евразия|Евразии]] и зимует в [[Африка|Юго-Восточной Африке]], второй распространён исключительно на африканском континенте к югу от [[Сахара|Сахары]].--> == Фольклор == :Вуник куккук, пĕр карăш :Авăтаççĕ пĕр харăс. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Аксаков С. Т. Записки ружейного охотника Оренбургской губернии // Собрание сочинений в 5 т. — М.: Правда, 1966. — Т. 5. — 488 с. * Бёме, Р. Л.; Грачёв, Н. П.; Исаков, Ю. А.; Кошелев, А. И.; Курочкин, Е. Н.; Потапов, Р. Л.; Рустамов, А. К.; Флинт, В. Е. Курообразные, журавлеобразные // Птицы СССР. — М.: Наука, 1987. * Бутурлин С. А.; Гептнер, В. Г.; Дементьев, Г. П.; Житков, Б. М.; Огнев, С. И.; Промптов, А. Н.; Туров, С. С.; Формозов, А. Н.; Шульпин, Л. М. Животный мир СССР. Птицы. — М.—Л.: Детиздат, 1940. * Галич, Александр. Я выбираю Свободу. — Глагол, 1991. — 255 с. * Гиппиус, Зинаида. Живые лица. — Олма-Пресс, 2002. — 448 с. — ISBN 5-22402000-X. == Каçăсем == {{Навигаци}} * [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds/207.html Позвоночные животные России: Коростель] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211028164112/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds/207.html |date=2021-10-28 }}. * [http://www.iucnredlist.org/search/rangemap.php?species=5520 Детализированная карта распространения]. * [https://web.archive.org/web/20231002041337/https://piterhunt.ru/pages/animals/pticy/di4/pastushki/korostel.htm Охота на коростеля]. [[File:Crex crex, Beachy Head 2.jpg|thumb|]] {{Внешние ссылки}} [[Категори:Шывавтвнь йышшисем]] [[Категори:Евразири вĕçенкайксем]] [[Категори:Африкăри вĕçенкайксем]] [[Категори:1758-мĕш çулта çырса катартнă чĕрчунсем]] [[Категори:Ĕренпур облаçĕн Хĕрлĕ кĕнеки]] iq0dflz22zir50ncdf8x757nth1x9qw 0 126121 879125 857475 2026-11-06T21:59:57Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879125 wikitext text/x-wiki '''Месарош, Дьюла''' (кунта ''Дьюла'' тени ята, ''Месарош'' тени хушамата пĕлтерет; {{lang-hu|Mészáros Gyula}}; [[1883]], [[:hu:Szakcs|Сакч]], [[Австро-Венгри]] — [[1957]], [[Нью-Йорк]]) — «Ĕлĕкхи чăваш тĕнĕн палăкĕсем» кĕнеке авторĕ, Венгри этнографĕ, антропологĕ тата фольклорçи. == Çавăн пекех == * [[Ĕлĕкхи чăваш тĕнĕн палăкĕсем (кĕнеке)]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Емельянов А. И. Д-р Дюла Месарош. Памятники старой чувашской веры, Будапешт, 1909: [Рецензия]// Известия Общества археологии, истории и этнографии при Императорском Казанском университете. — 1913. — Т. 28, вып. 6. — С. 566—584. * Матвеев Г. Б. Дюла Месарош — исследователь верований, праздников и обрядов чувашей (к 125-летию со дня рождения)// Взаимодействие традиционных и инновационных процессов в социокультурной сфере: Материалы межрегиональной научно-практической конференции/ Чуваш. гос. ин-т культуры и искусств. — Чебоксары, 2009. — С. 116—121. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20241217043111/http://dka.oszk.hu/kereses/keres_cedulaelem.php?kulcsszo=bask%EDrok Фотографии Д. Месароша] * {{ЭБЭ2013|2-statya/16489-mesarosh-dyula.html|Месарош Дьюла|автор=Кучумов И. В.}} * [http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page=./86/3743/3437 Месарош Д. «Памятники старой чувашской веры»] {{Внешние ссылки}} [[Категори:Этнографы Венгри этнографĕсем]] [[Категори:Венгри ориенталисчĕсем]] [[Категори:Венгри фольклорçисем]] 5ozprsak869bn0h9n8cd4k4vy0s07ed 0 126424 879057 875331 2026-11-06T16:19:24Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879057 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Косырев}} {{Çыравçă | Ят = Дмитрий Евгеньевич Косырев | Ӳкерчĕк = Dmitry Kosyrev.jpg | Анлăшĕ = 250px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = 2012 | Çуралнă чухнехи ят = Дмитрий Евгеньевич Косырев | Суя ятсем = Мастер Чэнь | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Мускав|Мускавра}}, РСФСР, ССРП | Çуралнă вăхăт = [[1955]], [[ака, 28]] | Ĕçлев тĕсĕ = XX ĕмĕрти раççей журналисчĕ/ беллетрисчĕ | Хастар çулсем = | Тĕлĕ = | Жанр = [[детектив]] | Ĕçсен чĕлхи = }} '''Дмитрий Евгеньевич Косырев''' (28.4.1955, Мускав, РСФСР, ССРП çур.) — раççей журналисчĕ, публицисчĕ, тухăç пĕлевçи, çыравçи. Хăйĕн илемлĕ литературăри хайлавĕсене '''Мастер Чэнь''' псевдонимпе пичетлет. [[Шепилов Дмитрий Трофимович|Дмитрий Шепилов]] патшалăх тата парти ĕçченĕн мăнукĕ<ref>{{Cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/3236064 |title=Зеркало — Огонек № 12 (5458) от 27.03.2017<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2020-08-18 |archive-date=2018-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180906045232/https://www.kommersant.ru/doc/3236064 |url-status=live }}</ref>. == Пĕлӳ илни == МПУ йышĕнчи [[Ази тата Африка патшалăхĕсен институчĕ|ААПИ]] тата [[Сингапур]]ти [[Наньян университечĕ|Наньян университетĕнче]] аслă пĕлӳ илнĕ. == Журналист/редактор ĕçĕ-хĕлĕ == 1979 — 1991 çулсенче «[[Правда (хаçат)|Правда]]» хаçатăн корреспонденчĕ пулса ĕçленĕ, 1988 — 1991 çулсенче Малайзире, Сингапурта тата [[Филиппин]]ра пурăннă. == Хайлавĕсем == === Мастер Чэнь псевдонимпе === # [[2006]] — ''Любимая мартышка дома Тан'' # [[2007]] — ''Любимый ястреб дома Аббаса'' # [[2009]] — ''Шпион из Калькутты. Амалия и Белое видение'' # [[2009]] — ''Шпион из Калькутты. Амалия и генералиссимус'' # [[2010]] — ''Любимый жеребёнок дома Маниахов'', ''Пальто с запахом земли'' (в сборнике «Москва Нуар. Город исковерканных утопий») # [[2011]] — ''Магазин воспоминаний о море'', ''Быть высоким''<ref>{{Cite web |url=https://magazines.gorky.media/druzhba/2011/8/byt-vysokim.html |title=Быть высоким — Журнальный зал |access-date=2020-08-18 |archive-date=2020-09-10 |archive- url=https://web.archive.org/web/20200910133206/https://magazines.gorky.media/druzhba/2011/8/byt-vysokim.html |url-status=live }}</ref> # [[2012]] — ''Дегустатор''<ref>''[[Юзефович, Галина Леонидовна|Галина Юзефович]].'' Удивительные приключения рыбы-лоцмана: 150 000 слов о литературе. — М.: АСТ, 2016. — Стр. 102—104. — ISBN 978-5-17-099672-8 — ''«Автор порядочный, поэтому любовная линия худо-бедно приковыляет у него к закономерной развязке, а убийца (по крайней мере, формальный исполнитель) будет установлен. Длинные паузы и немотивированные лакуны в развитии обоих сюжетов не покажутся читателю особенно тягостными, ведь они будут заполнены интереснейшими подробностями винодельческой практики, сделанными с натуры портретами великих виноделов, рекомендациями по подбору вин и прочей информацией, которую потом можно с толком применить в светской беседе и реальной жизни.»''</ref><ref>[[Мильчин, Константин Аркадьевич|Константин Мильчин]]. [https://www.gazeta.ru/culture/2012/04/20/a_4557421.shtml Супермены без головы. Роман «Дегустатор» Мастера Ченя] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220304054400/https://www.gazeta.ru/culture/2012/04/20/a_4557421.shtml |date=2022-03-04 }} — ''У него превосходный вкус, он блестяще эрудирован, он потрясающе готовит, на нем идеально сидит одежда, его машина неизменно и идеально вымыта. Чем именно он занимался в годы армейской службы, не очень понятно, а сам он человек скромный — ровно настолько, чтобы читатель угадал в нем мужчину, который служил Родине незаметно для окружающих. … Разница между уходящими профессионалами и грядущей серостью бросится в глаза даже самому нечуткому читателю.''</ref>, ''Капитан Мьюзик'' # [[2013]] — ''Шпион из Калькутты. Амалия и золотой век'', ''Багровый рубин из Могока'' # [[2014]] — ''Этна'' (Дегустатор-2) # [[2019]] — ''Магазин путешествий Мастера Чэня'' # [[2020]] — ''Девушка пела в церковном хоре'' === Чăн ячĕпе === * {{статья|автор={{comment|Дмитрий Косарев|Так в оригинале}}|пуçелĕк=Продавец радости (рассказ)|кăларăм=[[Юность (журнал)|Юность]]|çул=1988|номер=1|кĕçĕн пуçелĕк=иллюстрация В. Лосева|страницы=72—78}} * Д. Косырев. Он мог бы возглавить страну // И примкнувший к ним [[Шепилов Дмитрий Трофимович|Шепилов]]. Правда о человеке, ученом, воине, политике. — М.: Звонница-МГ, 1998, 288 с. ISBN 5-88093-040-8 * Косырев Д. Е. Курить — нельзя — запретить (Библиотека Российского сигарного союза). М.: Жигульский, 2016 г. 138 с. ISBN 978-5-91401-028-4<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01008138021 Косырев, Дмитрий Евгеньевич — Курить — нельзя — запретить [Текст&#93; — Search RSL<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241221215356/https://search.rsl.ru/ru/record/01008138021 |date=2024-12-21 }}</ref> * Косырев Д. Е. Советский Кеннеди. Загадка по имени [[Шепилов Дмитрий Трофимович|Дмитрий Шепилов]]. М.: Бослен 2017 г. 478 с. ISBN 978-5-91187-286-1<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01008885174] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171026101552/https://search.rsl.ru/ru/record/01008885174 |date=2017-10-26 }}<span> Косырев, Дмитрий Евгеньевич — Советский Кеннеди. Загадка по имени Дмитрий Шепилов [Текст</span>&#x5D;<span> — Search RSL<!-- Заголовок добавлен ботом --></span></ref> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Псевдонимпе паллă литераторсем]] [[Категори:Детектив проза авторĕсем]] [[Категори:XXI ĕмĕрти Раççей çыравçисем]] [[Категори:Мускаври çыравçăсем]] [[Категори:Дмитрий Шепилов]] [[Категори:1955 çулта çуралнисем]] [[Категори:Акан 28-мĕшĕнче çуралнисем]] aq1i2s4pmq4g9y9o3x0u168ndavwmdg 0 126443 879272 860297 2026-11-07T09:30:10Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879272 wikitext text/x-wiki '''Социамедиа''', '''Социаллă медиа''' ({{lang-en|social media, social networking services}} — социаллă коммуникаци хатĕрĕсем, эрешре калаçу хĕсмечĕсем) — [[интернет]] урлă/витĕр [[Массăлла информаци хатĕресем|массăллă коммуникацин]] тĕсĕ. == Классификаци == === Коммуникаци === === Пĕрле ĕçлени === === Мультимедиа === * [[Фотохостинг]]; * [[Видеохостинг]]; * [[Кастинг]]; * [[Аудиохостинг]]. === Урăххи === * [[Ыйтусен тата хуравсен системи (веб-сервис)|Ыйтусен тата хуравсен системи]]; * [[Виртуаллă тĕнчесем]]. == Платформăсем == * Интернет-форумсем; * Блогсем ([[LiveJournal]], [[LiveInternet]], [[Twitter]]); * Каст-айсем ([[PodFM]], LibSyn); * Вики ([[Википеди|Wikipedia]], PBWiki, Google Docs); * [[Электронлă почтă]]; * Социаллă эрешсем (Facebook, [[Мой Круг]], [[ВКонтакте]]); * Социаллă аггрегаторсем (Plaxo, Friendfeed); * Онлайн-вăйăсем (Lively, [[World of Warcraft]]). == Пĕтĕм планета çинче усă курни == === Чи популярлă тивĕçтерӳсем === Кунта чи малти социаллă эрешсен ят-йышĕ, 2021 çулхи кăрлач уйăхĕ тĕлне<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.statista.com/statistics/272014/global-social-networks-ranked-by-number-of-users/|title=Most popular social networks worldwide as of January 2021|website=Statista|publisher=|access-date=2021-02-18|archive-date=2019-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917142233/https://www.statista.com/statistics/272014/global-social-networks-ranked-by-number-of-users/|url-status=live}}</ref>. # <u>[[Facebook]]</u>: 2,740,000,000 ускуравçă # <u>[[YouTube]]</u>: 2,291,000,000 ускуравçă # <u>[[WhatsApp]]</u>: 2,000,000,000 ускуравçă # <u>[[Facebook Messenger]]</u>: 1,300,000,000 ускуравçă #<u>[[Instagram]]</u>: 1,221,000,000 ускуравçă # <u>[[WeChat]]</u>: 1,213,000,000 ускуравçă #<u>[[TikTok]]</u>: 689,000,000 ускуравçă # <u>[[Tencent QQ|QQ]]</u>: 617,000,000 ускуравçă #<u>[[Douyin]]</u>: 600,000,000 ускуравçă #<u>[[Sina Weibo]]</u>: 511,000,000 ускуравçă #<u>[[Telegram]]</u>: 500,000,000 ускуравçă #<u>[[Snapchat]]</u>: 498,000,000 ускуравçă #<u>Kuaishou</u>: 481,000,000 ускуравçă #<u>[[Pinterest]]</u>: 442,000,000 ускуравçă # <u>[[Reddit]]</u>: 430,000,000 ускуравçă # <u>[[Твиттер|Twitter]]</u>: 353,000,000 ускуравçă == Уйрăмлăхĕсем == * Информаци уçăмлăхĕ. * Харпăр уçлăха минимизацилени. * Уçлăхри чараксем çук. * Оперативность (мгновенное реагирование). == Çав. пекех == * [[Медиаӳнер]] == Литература == * {{кĕнеке|автор= Игорь Райхман |пуçелĕк= Практика медиа измерений. Аудит. Отчетность. Оценка эффективности PR |издательство= [[Альпина Паблишер]] |çул= 2013 |вырăн = М. |страниц= 432 |isbn= 978-5-9614-4499-5 |ref= Игорь Райхман}} * ''Егор Лавренчук'' [https://web.archive.org/web/20140915234343/http://www.newmediacenter.ru/ru/2014/08/12/%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D1%81%D0%B5%D1%82%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0-%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D1%89%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D0%B8/ Социальные сети как медиа-площадки]. «Центр изучения интернета и общества», 2014 == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{кĕнеке|пуçелĕк=The Wealth of Networks |каçă=https://archive.org/details/wealthofnetworks00benk |çул=2006 |издательство=[[Йель университечĕн кăларавăшĕ|Yale University Press]] |вырăн=New Haven |isbn=0300110561 |oclc=61881089 |ref=Benkler |чĕлхе=und |автор=[[Бенклер Йохай|Benkler, Yochai]]}} * {{кĕнеке |çул=2009 |пуçелĕк=Conversation and Community: The Social Web for Documentation |каçă=https://archive.org/details/conversationcomm0000gent |издательство=[[XML Press]] |вырăн=Fort Collins, Colo |isbn=9780982219119 |oclc=464581118 |ref=Gentle |чĕлхе=en |автор=Gentle, Anne}} * {{кĕнеке |пуçелĕк=Everything Bad Is Good for You |каçă=https://archive.org/details/everythingbadisg00john |çул=2005 |издательство=[[Riverhead Books]] |вырăн=New York |isbn=1573223077 |oclc=57514882 |ref=Johnson |чĕлхе=und |автор=[[Steven Berlin Johnson]]}} * Foreword. Manovich, Lev. [http://leonardo.info/isast/leobooks/books/manovich.html The Language of New Media], Cambridge: [[MIT Press]]/Leonardo Books, 2001. ISBN 0-262-63255-1. * Kaplan, Andreas M. (2012) If you love something, let it go mobile: Mobile marketing and mobile social media 4x4, Business Horizons, 55(2), p. 129—139. * Kennedy, Randy. [https://www.nytimes.com/2007/07/28/arts/design/28mall.html?ex=1343361600&en=ae3bc6d9644cfbc9&ei=5124&partner=permalink&exprod=permalink «Giving New Life to Protests of Yore»], [[The New York Times]], июля 2007. * [http://www.eyewithwings.net/nechvatal/ideals.htm Immersive Ideals / Critical Distances : A Study of the Affinity Between Artistic Ideologies Based in Virtual Reality and Previous Immersive Idioms] * [https://web.archive.org/web/20090726014606/http://www.poynter.org/column.asp?id=101&aid=125651 Why New Media Isn’t: A Personal Journey by David Shedden (2007)] * [http://ifets.ieee.org/russian/depository/v16_i2/html/18.htm Балуев Д. Г. Политическая роль социальных медиа как поле научного исследования // Образовательные технологии и общество (EDUCATIONAL TECHNOLOGY & SOCIETY), 2013. Том 16, № 2. С.604-616] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019065908/http://ifets.ieee.org/russian/depository/v16_i2/html/18.htm |date=2013-10-19 }} {{Тулаш каçăсем}} {{Журналистика}} [[Категори:Журналистика]] [[Категори:Медиа]] [[Категори:Граждан-медиа]] sirk259vef1ih7u7nuwj8sydisv9bns 0 126699 879129 870354 2026-11-06T22:04:10Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879129 wikitext text/x-wiki [[File:1966 leonids big.gif|мини|[[Леонида]] метеорĕсен юххи. 1966 çул|431x431px]] '''Метеорсен юххик''' (çăлтăрсем ӳкни, çăлтăр çумăрĕ, {{lang-en|meteor shower}}) — [[Çĕр (планета)|Çĕр]] атмосферине метеор ĕскерĕсен йышĕ кĕрсе кайнипе пулса тухнă [[метеор]]сен мĕнпурлăхĕ. == Анлантарни == [[File:Leonids-1833.jpg|thumb|250px|Леонида метеорĕсен юххи 1833 çулта]] == Çав. пекех == * [[Метеорсен юххисен ят-йышĕ]] * [[Метеорит çумăрĕ]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * {{кĕнеке|пуçелĕк=[[Большая Советская Энциклопедия]]|кăларăм=3-е изд|çул=1974|том=16 : Мёзия — Моршанск|яваплă=гл. ред. [[Прохоров Александр Михайлович|А. М. Прохоров]], Лебединец В. Н.||вырăн=М.|издательство=[[Советская Энциклопедия]]|страницы=153|тираж=629000|ref=Лебединец}} * {{статья|автор=Сидоров В.В., Калабанов С.А., Филимонова Т.К., Филин И.В., Хайров Т.Н., Неткач А.А., Ишмуратов Р.А.|пуçелĕк=Квазитомографический метод и радарные исследования метеорного комплекса в окрестности орбиты Земли|каçă=https://cyberleninka.ru/article/n/kvazitomograficheskiy-metod-i-radarnye-issledovaniya-meteornogo-kompleksa-v-okrestnosti-orbity-zemli|издание=Ученые записки Казанского университета. Серия «Физико-математические науки»|çул=2005|том=147. Книга 2|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626150639/http://old.kpfu.ru/uz_r/index2.php?id=5&idm=0&num=5|archive-date=2015-06-26|ref=Сидоров и др.}} == Каçăсем == * [http://www.imo.net/ Международная метеорная организация]{{ref-en}} * [https://www.imo.net/files/meteor-shower/cal2018.pdf Календарь метеорных потоков на текущий год] {{ref-en}} * [http://www.meteorshowersonline.com/ Гэри Кронк. Кометы и метеорные потоки.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250810060653/https://meteorshowersonline.com/ |date=2025-08-10 }}{{ref-en}} * [http://www.ta3.sk/IAUC22DB/MDC2007/ The IAU Meteor Data Center (MDC)] * [https://web.archive.org/web/20200218073457/http://www.cloudbait.com/science/showers.html Статистика и видео] некоторых основных метеорных потоков 2001—2011 {{ref-en}} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Метеорсен юххисем| ]] [[Категори:Астрономири пулăмсем]] hrcey0y9vf6u73p4dvfzz8wtupo4nv3 0 127166 879229 876290 2026-11-07T05:57:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879229 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Resistors.png|250x250px|thumb|а) Раççейре тата Европăра йышăннă паллă<br>б) СШАра йышăаннă паллă]] '''Рези́стор''' ({{lang-en|resistor}}, {{lang-la|resisto}} — хирĕç тăратăп), çавăн пекех '''хирĕçтăру'''<ref> В. А. Данилюк (составитель). Справочник радиолюбителя / под ред. к. т. н. В. В. Мельникова. — Свердловск: Свердловское книжное издательство, 1961. — С. 47. — 838 с.</ref> — <!-- конструктивный //Не уверен, в чём смысл слова «конструктивный» в этом определении?//--> [[электро вăчăра]]сен пассивлă элеменчĕ == Çавăн пекех == * [[Тормозла резистор]] * [[Номиналла кап]] * [[Электро хирĕçтăру]] * [[Потенциометр (резистор)]] * [[Реостат]] * [[Шунт]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * == Каçăсем == {{Навигаци|Викисловарь=резистор}} * [http://www.weerstandcalculator.nl/russian.php Цветовое кодирование резисторов и подбор номиналов из стандартного ряда] * [http://www.casemods.ru/services/color_code.html Цветовая маркировка резисторов, конденсаторов и индуктивностей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405213159/http://www.casemods.ru/services/color_code.html |date=2016-04-05 }} * [http://offer-shem.narod.ru/index/opisanie_programmy_resistors/0-44 Программа для определения номинала резистора по цветовой маркировке] * [http://offer-shem.narod.ru/index/rezistor/0-39 Примеры расчёта цепи с резистором, общее описание, применение закона Ома] * [http://electricalschool.info/main/drugoe/372-rezistory-puskovykh-i.html Резисторы пусковых и пускорегулирующих реостатов] * [https://web.archive.org/web/20130116082624/http://gost.vl3.ru/gost/c_001.031.040.020-GOST-10318-80.html ГОСТ 10318-80. Резисторы переменные. Основные параметры] * [http://electricalschool.info/spravochnik/59-klassifikacija-rezistorov-po.html Классификация резисторов по используемым материалам и технологии изготовления] * [https://web.archive.org/web/20160319101721/http://issh.ru/content/impulsnye-istochniki-pitanija/vybor-passivnykh-komponentov/kharakteristiki-rezistorov/195/ Характеристики резисторов. Выбор по параметрам] * [http://bravikov.esy.es/ecalc/smddecoder.html Расшифровка маркировок резисторов поверхностного монтажа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304065406/http://bravikov.esy.es/ecalc/smddecoder.html |date=2016-03-04 }} * http://www.eti.su/articles/elektrokomponenti/elektrokomponenti_1490.html * http://radteh.ru/telepenza/27.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250806221059/https://radteh.ru/telepenza/27.html |date=2025-08-06 }} {{Тулаш каçăсем}} <!--[[Категория:Пассивные компоненты]]--> [[Категори:Резисторсем| ]] c1ns1sixv350fubw9lmdkojctkbo56q 0 128233 879133 869047 2026-11-06T22:12:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 879133 wikitext text/x-wiki {{Университет карточки |çĕлĕк = Миланри техника университечĕ |кĕскен = |ӳкерчĕк = [[Image:Polimi Leonardo campus main building.jpg|center|thumb|280px]] |тăван çĕлĕк = {{lang-it|Politecnico di Milano}} |йыхрав = |эмблема = [[Image:Logo Politecnico Milano.png|center|thumb|120px]] |никĕсленĕ = [[1863]], [[чӳк, 29]] |студентсем = 42 536 (2015/16)<ref name="pol">{{cite web|url=http://anagrafe.miur.it/php5/home.php?&anni=2015-16&categorie=ateneo&status=iscritti&tipo_corso=TT&reg=16&sedi=6&c_u=16&com=1772&nome_u=Politecnico+di+Milano|title=Anagrafe Nazionale Studenti|publisher=anagrafe.miur.it|access-date=2017-06-20}}</ref> |ректор = |вырнаçăвĕ = [[Милан]], [[Комо]], [[Пьяченца]]<br />[[Лекко]], [[Кремона]], [[Мантуя]] |сайт = [www.polimi.it/en] |адрес = |lat_dir = N |lat_deg = 45.47803 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 9.22732 |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = |Commons = }} '''Миланри техника университечĕ''' ({{lang-it|Politecnico di Milano}}) — [[Итали|Италири]] чи пысăк техника университечĕ. Университерте 40 000 яхăн студент пĕлӳ илет. 2019 çулта университет техника университечĕсем хушшинче [[Times Higher Education]] журналăн «[[Times Higher Education World University Rankings|Top Universities]]» рейтингĕпе тĕнчере 16-мĕш вырăна тухнă<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/university-subject-rankings/2019/engineering-technology|title=Politecnico di Milano — Topuniversities|author=|website=|date=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20091012105959/http://www.topuniversities.com/university/408/politecnico-di-milano|archive-date=2009-10-12}}</ref> 2009 çулта университета Италире итальян тĕпчевçисем ăслăх тăвамлăхĕ, ютçĕр студенчĕсемшĕн илĕртӳллипе чи лайăххи тенĕ<ref>{{Cite web |url=http://www.visionwebsite.eu/vision/progetti_2.php?progetto=28 |title=Vision Forum Web Site |access-date=2010-01-03 |archive-date=2009-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090924091031/http://www.visionwebsite.eu/vision/progetti_2.php?progetto=28 |url-status=dead }}</ref>. == Истори == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{cite web |title = Официальный сайт |url = http://www.polimi.it/english |archive-url = https://web.archive.org/web/20161221210558/http://www.polimi.it/english |archive-date = 2016-12-21 |url-status = dead }} на английском языке * [https://web.archive.org/web/20260207083751/http://www.studentipolitecnico.it/ Сообщество студентов университета] {{ref|it}} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Италири вĕренӳ аслă шкулĕсем]] [[Категори:Италири университетсем]] [[Категори:Миланри техника университечĕ]] [[Категори:Италири университетсем]] 21sghatiehkqu4ufoavn7sudzjt4bi4 10 131127 879097 2026-11-06T19:49:19Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Чехословацкая банкнота 1929 года номиналом в 50 крон» 879097 wikitext text/x-wiki Чехословацкая банкнота 1929 года номиналом в 50 крон 7voam76v263cm3v0qjn4p8xr591z0rw 10 131128 879098 2026-11-06T19:49:34Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «CZE-22-Czechoslovak National Bank-50 Korun (1929).jpg» 879098 wikitext text/x-wiki CZE-22-Czechoslovak National Bank-50 Korun (1929).jpg kimfqj3felt0kdkxncg8on5o4mzy1mv