Wicidestun cywikisource https://cy.wikisource.org/wiki/Hafan MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Arbennig Sgwrs Defnyddiwr Sgwrs Defnyddiwr Wicidestun Sgwrs Wicidestun Delwedd Sgwrs Delwedd MediaWici Sgwrs MediaWici Nodyn Sgwrs Nodyn Cymorth Sgwrs Cymorth Categori Sgwrs Categori Tudalen Sgwrs Tudalen Indecs Sgwrs Indecs TimedText TimedText talk Modiwl Sgwrs modiwl Event Event talk 14 2957 166996 63025 2026-07-12T23:23:19Z AlwynapHuw 1710 166996 wikitext text/x-wiki '''Joseph Parry''' (21 Mai 1841 – 17 Chwefror 1903), cyfansoddwr a cherddor [[Delwedd:Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903) (page 5 crop).jpg|bawd]] *[[w:Joseph Parry|Cymraeg]] [[Categori:Awduron|Parry, Joseph]] [[Categori:Barddoniaeth|Parry, Joseph]] [[Categori:Cerddorion Cymreig]] ck8v6bwk74xbntr76zevinxdyseq8h7 14 21417 167002 72766 2026-07-12T23:41:30Z AlwynapHuw 1710 167002 wikitext text/x-wiki [[Categori:Daniel Owen]] [[Categori:Enoc Huws]] qjay42qob1dptswhjmnen0etwyzuzw4 104 33355 166941 75987 2026-07-12T14:18:39Z ~2026-39229-21 4187 166941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>"Ni chredaf oddi wrth ei olwg i'm câr pryderus dorri ei galon," atebodd hithau'n chwareus. "Ni chollwyd noson o gwsg o'm herwydd, af ar fy llw." "Yn wir, nid oes awr o'r dydd, na dydd o'r mis, na byddaf yn hiraethu amdanoch," meddai yntau. Ond ni fynnai hi ormod o ddifrifwch. Gwnaeth ymgais fwy nag unwaith i greu difyrrwch, ond ni lwyddai yn hollol. Yr oedd ef wedi ei cholli unwaith, ac ofnai mai felly y byddai eto am gyfnod hir, os oedai. "Ni allaf fyw yn hwy heb eich cael gyda mi," meddai, yn ei ddull diamwys ei hun. Aeth ei gruddiau'n rhuddgoch. Newidiodd ei gwedd, heb ateb dim. Syllodd yntau arni fel y gwnaethai dro o'r blaen mewn dryswch a phenbleth amlwg. Beth oedd ystyr yr edrychiad a ddaeth i'w llygaid, pa un ai boddhad ai gofid, pa un ai llawenydd ai tristwch, ai hiraeth ai ynte'r cwbl yn gymhleth? Ond rhyw fflachiad oedd hynny, a throsodd. Y funud nesaf daeth ei hateb hithau mewn ymbil hanner chwareus. "Peidiwch â phwyso arnaf heddiw. Nid wyf eto wedi blino ar fy rhyddid, ond 'does wybod yn y byd pa mor fuan y bydd hynny." Teimlai Morys yn siomedig, ond nid oedd y drws wedi ei gau. Yr adduned oedd ar y ffordd fe dybiai. A chan y tybiai hefyd fod gwell ffordd i gyfarfod â honno nag iddi hi ymdaro trosti ei hun, cymhellodd ei ffordd ef yn daer. Dangosodd iddi mor hawdd fyddai iddi orffen ei gwaith pan fyddai'n wraig yng Nghymunod, a'i gynhorthwy ef wrth law ar bob adeg. Ond nid âi hi gam ymhellach ar lwybr difrifwch. Gwell oedd ganddi ei glywed ef yn adrodd sut y treuliai ei amser yn ei ardal fabwysiedig, a chlywed am helyntion Madam Wen a'i mintai, a'i ymyrraeth yntau â hwynt. Ac i'r tir hwnnw y bu raid iddo ei dilyn. "Wythnos yn ôl," meddai wrthi, cafodd Lewys a minnau ein trechu'n lân gan arwres fedrus yr ogof, sydd a'i harswyd ar gymaint. Ac yn wir, y mae gweled Madam Wen ar gefn ei cheffyl yn wledd deilwng o<noinclude><references/></noinclude> ci93bkvbgs7crnil9ocls8159n2awf3 166942 166941 2026-07-12T14:24:30Z ~2026-39229-21 4187 166942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>"Ni chredaf oddi wrth ei olwg i'm câr pryderus dorri ei galon," atebodd hithau'n chwareus. "Ni chollwyd noson o gwsg o'm herwydd, af ar fy llw." "Yn wir, nid oes awr o'r dydd, na dydd o'r mis, na byddaf yn hiraethu amdanoch," meddai yntau. Ond ni fynnai hi ormod o ddifrifwch. Gwnaeth ymgais fwy nag unwaith i greu difyrrwch, ond ni lwyddai yn hollol. Yr oedd ef wedi ei cholli unwaith, ac ofnai mai felly y byddai eto am gyfnod hir, os oedai. "Ni allaf fyw yn hwy heb eich cael gyda mi," meddai, yn ei ddull diamwys ei hun. Aeth ei gruddiau'n rhuddgoch. Newidiodd ei gwedd, heb ateb dim. Syllodd yntau arni fel y gwnaethai dro o'r blaen mewn dryswch a phenbleth amlwg. Beth oedd ystyr yr edrychiad a ddaeth i'w llygaid, pa un ai boddhad ai gofid, pa un ai llawenydd ai tristwch, ai hiraeth ai ynte'r cwbl yn gymhleth? Ond rhyw fflachiad oedd hynny, a throsodd. Y funud nesaf daeth ei hateb hithau mewn ymbil hanner chwareus. "Peidiwch â phwyso arnaf heddiw. Nid wyf eto wedi blino ar fy rhyddid, ond 'does wybod yn y byd pa mor fuan y bydd hynny." Teimlai Morys yn siomedig, ond nid oedd y drws wedi ei gau. Yr adduned oedd ar y ffordd fe dybiai. A chan y tybiai hefyd fod gwell ffordd i gyfarfod â honno nag iddi hi ymdaro trosti ei hun, cymhellodd ei ffordd ef yn daer. Dangosodd iddi mor hawdd fyddai iddi orffen ei gwaith pan fyddai'n wraig yng Nghymunod, a'i gynhorthwy ef wrth law ar bob adeg. Ond nid âi hi gam ymhellach ar lwybr difrifwch. Gwell oedd ganddi ei glywed ef yn adrodd sut y treuliai ei amser yn ei ardal fabwysiedig, a chlywed am helyntion Madam Wen a'i mintai, a'i ymyrraeth yntau â hwynt. Ac i'r tir hwnnw y bu raid iddo ei dilyn. "Wythnos yn ôl," meddai wrthi, "cafodd Lewys a minnau ein trechu'n lân gan arwres fedrus yr ogof, sydd a'i harswyd ar gymaint. Ac yn wir, y mae gweled Madam Wen ar gefn ei cheffyl yn wledd deilwng o<noinclude><references/></noinclude> pn16hmmmou7jv4r750oa05ivcger62w 104 33356 166943 75988 2026-07-12T14:33:18Z ~2026-39229-21 4187 166943 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>lygad brenin. Wn i am ond un arall a ddeil ei chymharu â hi!" Bradychodd fwy o frwdfrydedd nag a feddyliodd ef ei hun, a synnodd glywed Einir yn gofyn yn finiog, ac fel y tybiai, mewn eiddigedd, "O, ai felly? A phwy ydyw honno?" "Rhywun a aeth gyda mi dros y Penmaen un tro, a'n gyddfau ein dau mewn perygl dirfawr," atebodd yntau gyda gwên a moes—ymgrymiad. Yr ydwyf er hynny yn eiddigus wrth glywed canmol cymaint ar Madam Wen," meddai hithau yn ysgafn. "Nid wyf am i'm câr ddyfod yma i adrodd geiriau serch wrthyf fi, ac yna mynd yn ôl i dalu gwrogaeth mor gynnes i'w gymdoges deg o'r ogof. Chwi addefwch ei thegwch, mi wn! "Ar f'anrhydedd, Einir, ni wn i ai teg ai beth ydyw gwedd fy nghymdoges,—ni welais ei hwyneb erioed. Ond am ei dawn i drin ceffyl, nid yw'n ail i neb ond yr un wyf fi'n ei charu. Chwarddodd Einir ei hatebiad: "Deuaf i Gymunod heb fy nisgwyl ryw ddiwrnod i weld sut y byddwch yn ymddwyn, os clywaf fwy o'i chanmol hi.' "Af finnau,"—medd yntau mewn gwrth-ateb lawn mor chwim,— "i'r goedwig eithin bob dydd gan hyderu y pair hynny ddyfod o Einir i Gymunod yn fuan." Pan ddaeth dirgelwch yr ysgrepan ledr i gof Morys, adroddodd yr hanes. Mi gredaf byth,' meddai, imi weled rhywun wrth ddrws fy ystafell y noson honno, er y myn y morynion mai drychiolaeth a welais." "Mae'n ddiau mai'r morynion sydd yn iawn,' oedd barn Einir. Ond pa fath ddrychiolaeth oedd, myn fy chwilfrydedd wybod?" Yn araf, fel pe buasai'n casglu gweddillion atgof, atebodd yntau, "Brys-ddarlun o degwch—fel y dylai drychiolaeth mor ddyngarol fod—argraff o fonedd hefyd ond amrantiad oedd." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 4wsj45swks657d8s6nezzq6zhihp7gs 166944 166943 2026-07-12T14:49:23Z ~2026-39229-21 4187 166944 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>lygad brenin. Wn i am ond un arall a ddeil ei chymharu â hi!" Bradychodd fwy o frwdfrydedd nag a feddyliodd ef ei hun, a synnodd glywed Einir yn gofyn yn finiog, ac fel y tybiai, mewn eiddigedd, "O, ai felly? A phwy ydyw honno?" "Rhywun a aeth gyda mi dros y Penmaen un tro, a'n gyddfau ein dau mewn perygl dirfawr," atebodd yntau gyda gwên a moes—ymgrymiad. "Yr ydwyf er hynny yn eiddigus wrth glywed canmol cymaint ar Madam Wen," meddai hithau yn ysgafn. "Nid wyf am i'm câr ddyfod yma i adrodd geiriau serch wrthyf fi, ac yna mynd yn ôl i dalu gwrogaeth mor gynnes i'w gymdoges deg o'r ogof. Chwi addefwch ei thegwch, mi wn! "Ar f'anrhydedd, Einir, ni wn i ai teg ai beth ydyw gwedd fy nghymdoges,—ni welais ei hwyneb erioed. Ond am ei dawn i drin ceffyl, nid yw'n ail i neb ond yr un wyf fi'n ei charu. Chwarddodd Einir ei hatebiad: "Deuaf i Gymunod heb fy nisgwyl ryw ddiwrnod i weld sut y byddwch yn ymddwyn, os clywaf fwy o'i chanmol hi.' "Af finnau,"—medd yntau mewn gwrth-ateb lawn mor chwim,— "i'r goedwig eithin bob dydd gan hyderu y pair hynny ddyfod o Einir i Gymunod yn fuan." Pan ddaeth dirgelwch yr ysgrepan ledr i gof Morys, adroddodd yr hanes. Mi gredaf byth,' meddai, imi weled rhywun wrth ddrws fy ystafell y noson honno, er y myn y morynion mai drychiolaeth a welais." "Mae'n ddiau mai'r morynion sydd yn iawn,' oedd barn Einir. Ond pa fath ddrychiolaeth oedd, myn fy chwilfrydedd wybod?" Yn araf, fel pe buasai'n casglu gweddillion atgof, atebodd yntau, "Brys-ddarlun o degwch—fel y dylai drychiolaeth mor ddyngarol fod—argraff o fonedd hefyd ond amrantiad oedd." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> obwrze7hvpqi62dmq3eyvkdc090xr4n 167003 166944 2026-07-13T07:16:19Z ~2026-39587-89 4188 167003 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>lygad brenin. Wn i am ond un arall a ddeil ei chymharu â hi!" Bradychodd fwy o frwdfrydedd nag a feddyliodd ef ei hun, a synnodd glywed Einir yn gofyn yn finiog, ac fel y tybiai, mewn eiddigedd, "O, ai felly? A phwy ydyw honno?" "Rhywun a aeth gyda mi dros y Penmaen un tro, a'n gyddfau ein dau mewn perygl dirfawr," atebodd yntau gyda gwên a moes—ymgrymiad. "Yr ydwyf er hynny yn eiddigus wrth glywed canmol cymaint ar Madam Wen," meddai hithau yn ysgafn. "Nid wyf am i'm câr ddyfod yma i adrodd geiriau serch wrthyf fi, ac yna mynd yn ôl i dalu gwrogaeth mor gynnes i'w gymdoges deg o'r ogof. Chwi addefwch ei thegwch, mi wn! "Ar f'anrhydedd, Einir, ni wn i ai teg ai beth ydyw gwedd fy nghymdoges,—ni welais ei hwyneb erioed. Ond am ei dawn i drin ceffyl, nid yw'n ail i neb ond yr un wyf fi'n ei charu." Chwarddodd Einir ei hatebiad: "Deuaf i Gymunod heb fy nisgwyl ryw ddiwrnod i weld sut y byddwch yn ymddwyn, os clywaf fwy o'i chanmol hi." "Af finnau,"—medd yntau mewn gwrth-ateb lawn mor chwim,— "i'r goedwig eithin bob dydd gan hyderu y pair hynny ddyfod o Einir i Gymunod yn fuan." Pan ddaeth dirgelwch yr ysgrepan ledr i gof Morys, adroddodd yr hanes. "Mi gredaf byth," meddai, "imi weled rhywun wrth ddrws fy ystafell y noson honno, er y myn y morynion mai drychiolaeth a welais." "Mae'n ddiau mai'r morynion sydd yn iawn,' oedd barn Einir. "Ond pa fath ddrychiolaeth oedd, myn fy chwilfrydedd wybod?" Yn araf, fel pe buasai'n casglu gweddillion atgof, atebodd yntau, "Brys-ddarlun o degwch—fel y dylai drychiolaeth mor ddyngarol fod—argraff o fonedd hefyd ond amrantiad oedd." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 3mjdl1atf8fwv4l4qnpe9wb61bjma7o 167004 167003 2026-07-13T07:18:32Z ~2026-39587-89 4188 167004 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>lygad brenin. Wn i am ond un arall a ddeil ei chymharu â hi!" Bradychodd fwy o frwdfrydedd nag a feddyliodd ef ei hun, a synnodd glywed Einir yn gofyn yn finiog, ac fel y tybiai, mewn eiddigedd, "O, ai felly? A phwy ydyw honno?" "Rhywun a aeth gyda mi dros y Penmaen un tro, a'n gyddfau ein dau mewn perygl dirfawr," atebodd yntau gyda gwên a moes—ymgrymiad. "Yr ydwyf er hynny yn eiddigus wrth glywed canmol cymaint ar Madam Wen," meddai hithau yn ysgafn. "Nid wyf am i'm câr ddyfod yma i adrodd geiriau serch wrthyf fi, ac yna mynd yn ôl i dalu gwrogaeth mor gynnes i'w gymdoges deg o'r ogof. Chwi addefwch ei thegwch, mi wn!" "Ar f'anrhydedd, Einir, ni wn i ai teg ai beth ydyw gwedd fy nghymdoges,—ni welais ei hwyneb erioed. Ond am ei dawn i drin ceffyl, nid yw'n ail i neb ond yr un wyf fi'n ei charu." Chwarddodd Einir ei hatebiad: "Deuaf i Gymunod heb fy nisgwyl ryw ddiwrnod i weld sut y byddwch yn ymddwyn, os clywaf fwy o'i chanmol hi." "Af finnau,"—medd yntau mewn gwrth-ateb lawn mor chwim,— "i'r goedwig eithin bob dydd gan hyderu y pair hynny ddyfod o Einir i Gymunod yn fuan." Pan ddaeth dirgelwch yr ysgrepan ledr i gof Morys, adroddodd yr hanes. "Mi gredaf byth," meddai, "imi weled rhywun wrth ddrws fy ystafell y noson honno, er y myn y morynion mai drychiolaeth a welais." "Mae'n ddiau mai'r morynion sydd yn iawn,' oedd barn Einir. "Ond pa fath ddrychiolaeth oedd, myn fy chwilfrydedd wybod?" Yn araf, fel pe buasai'n casglu gweddillion atgof, atebodd yntau, "Brys-ddarlun o degwch—fel y dylai drychiolaeth mor ddyngarol fod—argraff o fonedd hefyd ond amrantiad oedd." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> qhmpor4ilg8ztn593idbw1dl4n1lq52 104 33357 167005 75989 2026-07-13T09:10:21Z ~2026-39587-89 4188 167005 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>"Madam Wen heb os nac onibai!" lled-wawdiai hithau. "Bwriadaf yn awr yn sicr ddyfod acw'r cyfle cyntaf a gaf er gweled y darlun fy hun." "Daw hyn a rhywbeth arall i'm cof," meddai ef. "Mae Madam Wen wedi rhybuddio henwr a adwaen yn dda y bydd hi a'i mintai yn ymweled ag ef yr wythnos nesaf. Wrth hyn y golyga y bydd iddi fyned yno ac ysbeilio'r lle. Dyna i chwi gyfle i gyfarfod arwres yr ogof. Yr wyf fi wedi addo myned yno i ddal breichiau Hywel Rhisiart i fyny." Buan yr aeth yr amser heibio, a'r ddau yn rhodio ôl a blaen ar ochr y bryn. Ac o'r diwedd rhaid oedd ymadael. Aeth Morys i'w westy y tu arall i'r afon, i dreulio'r nos yno, yng ngolwg goleuadau'r dref. Cododd yn fore drannoeth. Wrth gychwyn i'w daith taflodd olwg dros y dŵr a gwelodd y bryniau megis yn araf ddihuno. Ddedwydd fryniau, meddyliai, wrth gofio y byddai sang ei throed ar eu llethrau gwyrddion cyn hanner dydd. Er nad oedd prinder ceirch ar lan Menai, yr oedd yn dda gan Lewys Ddu gael mynd adref. Ac wedi i Morys deithio hanner y ffordd, ac i'r haul ddyfod i dywynnu ar y meysydd, daeth yntau i ddygymod â'i sefyllfa, ac i furmur cân. Erbyn ystyried yr oedd ganddo yntau galon lawen a llawn o obeithion. Ar lan afon Crigyll, y tu draw i'r bont o felin Cymunod, safai bwthyn Twm Bach. Gelwid y lle yn Ben y Bont. Bont. Yno y preswyliai Twm ar ei ben ei hun. Pan ddaeth Morys at lidiart y llwybr sy'n arwain at y tŷ, trodd tuag yno. Pan fyddai'n mynd oddi cartref, ar Twm y gosodai'r cyfrifoldeb o daflu golwg dros bethau yng Nghymunod, ac ni fu erioed well goruchwyliwr. A throi yno a wnâi Morys yn awr i dderbyn cyfrif gan Twm o'i oruchwyliaeth. Dyn oedd Twm y byddai'r wlad yn ymryson amdano adeg cynhaeaf. Yr oedd yn weithiwr diguro; yn gaewr cloddiau heb ei fath, ac yn döwr tas tan gamp;<noinclude><references/></noinclude> r1vlopy2idt109ci4e0fxkxvzw7f9xo 167006 167005 2026-07-13T09:13:15Z ~2026-39587-89 4188 167006 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>"Madam Wen heb os nac onibai!" lled-wawdiai hithau. "Bwriadaf yn awr yn sicr ddyfod acw'r cyfle cyntaf a gaf er gweled y darlun fy hun." "Daw hyn a rhywbeth arall i'm cof," meddai ef. "Mae Madam Wen wedi rhybuddio henwr a adwaen yn dda y bydd hi a'i mintai yn ymweled ag ef yr wythnos nesaf. Wrth hyn y golyga y bydd iddi fyned yno ac ysbeilio'r lle. Dyna i chwi gyfle i gyfarfod arwres yr ogof. Yr wyf fi wedi addo myned yno i ddal breichiau Hywel Rhisiart i fyny." Buan yr aeth yr amser heibio, a'r ddau yn rhodio ôl a blaen ar ochr y bryn. Ac o'r diwedd rhaid oedd ymadael. Aeth Morys i'w westy y tu arall i'r afon, i dreulio'r nos yno, yng ngolwg goleuadau'r dref. Cododd yn fore drannoeth. Wrth gychwyn i'w daith taflodd olwg dros y dŵr a gwelodd y bryniau megis yn araf ddihuno. Ddedwydd fryniau, meddyliai, wrth gofio y byddai sang ei throed ar eu llethrau gwyrddion cyn hanner dydd. Er nad oedd prinder ceirch ar lan Menai, yr oedd yn dda gan Lewys Ddu gael mynd adref. Ac wedi i Morys deithio hanner y ffordd, ac i'r haul ddyfod i dywynnu ar y meysydd, daeth yntau i ddygymod â'i sefyllfa, ac i furmur cân. Erbyn ystyried yr oedd ganddo yntau galon lawen a llawn o obeithion. Ar lan afon Crigyll, y tu draw i'r bont o felin Cymunod, safai bwthyn Twm Bach. Gelwid y lle yn Ben y Bont. Bont. Yno y preswyliai Twm ar ei ben ei hun. Pan ddaeth Morys at lidiart y llwybr sy'n arwain at y tŷ, trodd tuag yno. Pan fyddai'n mynd oddi cartref, ar Twm y gosodai'r cyfrifoldeb o daflu golwg dros bethau yng Nghymunod, ac ni fu erioed well goruchwyliwr. A throi yno a wnâi Morys yn awr i dderbyn cyfrif gan Twm o'i oruchwyliaeth. Dyn oedd Twm y byddai'r wlad yn ymryson amdano adeg cynhaeaf. Yr oedd yn weithiwr diguro; yn gaewr cloddiau heb ei fath, ac yn döwr tas tan gamp;<noinclude><references/></noinclude> s5i9bdm63h1ne76waxisqehmx74dfln 167007 167006 2026-07-13T09:31:17Z ~2026-39587-89 4188 167007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>"Madam Wen heb os nac onibai!" lled-wawdiai hithau. "Bwriadaf yn awr yn sicr ddyfod acw'r cyfle cyntaf a gaf er gweled y darlun fy hun." "Daw hyn a rhywbeth arall i'm cof," meddai ef. "Mae Madam Wen wedi rhybuddio henwr a adwaen yn dda y bydd hi a'i mintai yn ymweled ag ef yr wythnos nesaf. Wrth hyn y golyga y bydd iddi fyned yno ac ysbeilio'r lle. Dyna i chwi gyfle i gyfarfod arwres yr ogof. Yr wyf fi wedi addo myned yno i ddal breichiau Hywel Rhisiart i fyny." Buan yr aeth yr amser heibio, a'r ddau yn rhodio ôl a blaen ar ochr y bryn. Ac o'r diwedd rhaid oedd ymadael. Aeth Morys i'w westy y tu arall i'r afon, i dreulio'r nos yno, yng ngolwg goleuadau'r dref. Cododd yn fore drannoeth. Wrth gychwyn i'w daith taflodd olwg dros y dŵr a gwelodd y bryniau megis yn araf ddihuno. Ddedwydd fryniau, meddyliai, wrth gofio y byddai sang ei throed ar eu llethrau gwyrddion cyn hanner dydd. Er nad oedd prinder ceirch ar lan Menai, yr oedd yn dda gan Lewys Ddu gael mynd adref. Ac wedi i Morys deithio hanner y ffordd, ac i'r haul ddyfod i dywynnu ar y meysydd, daeth yntau i ddygymod â'i sefyllfa, ac i furmur cân. Erbyn ystyried yr oedd ganddo yntau galon lawen a llawn o obeithion. Ar lan afon Crigyll, y tu draw i'r bont o felin Cymunod, safai bwthyn Twm Bach. Gelwid y lle yn Ben y Bont. Yno y preswyliai Twm ar ei ben ei hun. Pan ddaeth Morys at lidiart y llwybr sy'n arwain at y tŷ, trodd tuag yno. Pan fyddai'n mynd oddi cartref, ar Twm y gosodai'r cyfrifoldeb o daflu golwg dros bethau yng Nghymunod, ac ni fu erioed well goruchwyliwr. A throi yno a wnâi Morys yn awr i dderbyn cyfrif gan Twm o'i oruchwyliaeth. Dyn oedd Twm y byddai'r wlad yn ymryson amdano adeg cynhaeaf. Yr oedd yn weithiwr diguro; yn gaewr cloddiau heb ei fath, ac yn döwr tas tan gamp;<noinclude><references/></noinclude> pr5umbwfz9d1jxrbzo4zginolqmkvb6 106 84631 166999 164460 2026-07-12T23:30:20Z AlwynapHuw 1710 166999 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Drama Enoc Huws |Author=Thomas Howells, Pentre Rhondda |Publisher=Hughes a'i Fab, Wrecsam |Year=1913 |Source=djvu |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:Drama Enoc Huws]] [[Categori:Enoc Huws]] [[Categori:Daniel Owen]] [[Categori:Thomas Howells, Pentre Rhondda]] [[Categori:Dramâu 1913]] [[Categori:PD-old]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:PD-US-expired]] [[Categori:Joseph Milwyn Howells]] 449agosdtftb4rav713aleynetad54s 104 86366 166945 2026-07-12T20:05:08Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>haltro. (''Yn chwilio am dani mewn bocs''). Lle mae hi? Weles i moni ers gwn i pryd. Sealskin? (''Yn dal i fyny siaced "Sealskin"''). Wel, rhaid dy droi dithau yn bres ryw ddiwrnod, ddyliwn. Lle mae'r hen ffroc yma? Ddylies i 'rioed fod gen i gymin o ddillad! Mi fydda 'r cwsmer goreu a gafodd Mr. Lefiticus, y ''pawnbroker,'' ers blynyddoedd. Yn eno'r anwyl, ddaru mi rhoi hi i rwfun? Na, dyma hi! Wel, yr hen ffroc. (''Yn canu'') ''Should old acquaintance be forgot?'' Mae nhad yn leicio nghlywed i yn canu honyna, ond dim chwaneg o ganu i mi. Wyt ti'n 'y nghofio i, yr hen ffroc? 'Rwyt ti'n edrach yn go rinclyd, ond yfory mi dy rown di ar gefn cader o flaen tân, i dynnu y rhincyls o honot ti. Be ddyliet, yr hen ffroc, o gael mynd i'r capel unweth eto? 'Rwyt ti wedi dy amddifadu o foddion gras ers talwm, on'd wyt ti? (''Yn codi ei llawes i fyny''). Rheswm! mae 'ma le i mi fyw yn dy lewys di, a mae dy wasg di tua milltir yn rhy hir. Ond dyna, yr hen froc, lle'r wyt ti yn 'y nghuro i,—pan â i yn hen, fydd o ddim diben fy rhoi i ar gefn cader o flaen tân i dynnu'r rhincyls o 'ngwyneb i! (''Yn rhoddi y ffroc yn ol yn y bocs ac yn eistedd yn y gadair''). Yr ''idea''! Ie, y nhad yn son am i mi gymeryd ''miner'' cyffredin. Na, na, byth! na, na'n dragywydd! bydawn 'dloted a Job. Be oedd y ''baboon'' gan Enoc yn feddwl wrth ddeyd mai angel oeddwn i? Oedd o'n meddwl rhywbeth? Ond dda gen i mo'r Sant,—mae o'n rhy dduwiol, yn rhy lonydd. Bydase fo'n hanner dyn, mi fase'n trio cael cusan gen i wrth y ''gate''; ond bydase fo'n gneud hynny, mi faswn yn rhoi ''slap'' iddo yn ei wyneb. On' rois i dôs iawn i'r hen ''Rechabite''! Mi fu agos iddo dagu! ''Y baboon''! A finne'n deyd,—'Peidiwch a chrio, Mr. Huws bach.' Hwyrach 'y mod i'n ddrwg, ond mi fyddaf yn leicio deyd rhwbeth i flino hen lanciau,— rhwbeth, bydawn i'n medrud, a dyne waed o'u calen nhw. Ond mae Enoc yn well na miner cyffredin. ''Poverty has no choice'' bydae hi'n dwad i hynny. Mae gyno fo brês, lot, mae nhw'n deyd. Dyna un ''good point''. Ond mae o mor hen ffash! A mae hi wedi dwad 1 hyn, Susi? Wel! wel! Fy ''idea'' i wastad oedd os na phriodwn i er mwyn arian oedd bod dros 'y mhen a nghlustie mewn cariad efo rhwfun, a thaflu fy hun drwy'r ffenest i'w freichiau dri o'r gloch y bore, a rhedeg i ffwrdd<noinclude><references/></noinclude> k3e74ulgdl1dm4bfo6re040h3pmclt5 104 86367 166946 2026-07-12T20:08:07Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166946 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>i briodi efo ''special licence''! 'Does gen i ddim mynedd efo rhai sy'n priodi'n sad yn y capel, mae'n gas gen i gweld nhw. Aceto, hwyrach mai felly y bydd hi hefo finne. Efo '''miner'' cyffredin?' Byth bythoedd, bydae raid i mi foddi fy hun! Be oedd 'y nhad isio, tybed, efo Enoc? I sycio fo i fewn ddyliwn, 'run fath a Hugh Bryan, druan, a Mr. Denman. (''Yn codi ar ei thraed''). Ond y mae'n rhaid gwneud rhywbeth rhag llwgu." (''Yn mynd allan''). {{c|[Y LLEN YN DISGYN].}} <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{[mawr|GOLYGFA 6.—TY MR. DENMAN.}}}} ('''MRS. DENMAN''' ''yn eistedd yn gwnio. Y swper ar y bwrdd yn barod, yn troi i edrych ar y cloc, ac yn mynd i'r drws i edrych os oedd '''DENMAN''' yn dyfod. '''DENMAN''' yn dyfod i mewn braidd yn llechwraidd. Yn gafael mewn newyddiadur oedd yn ymyl. Yn cynneu pibell ac yn dechreu smocio. '''MRS. DENMAN''' yn taflu golwg fygythiol iawn arno''). '''MRS. DENMAN'''.—"Wel, Denman! Denman! sut mae gynnoch chi wymed i ddwad i'r tŷ yr adeg yma ar y nos?" '''MR. DENMAN''' (''yn ddidaro'').—"Oeddech chi'n disgwyl i mi ddwad heb yr un gwyneb?" '''MRS. DENMAN'''.—"Oes gynnoch chi ddim cwilydd, mewn difri', Denman, fod yn colma hyd dai pobol dan berfedd y nos? Fyddwch chi'n gweld rhwfun arall yn gwneud hynny?" '''MR. DENMAN'''.—"Lot." '''MRS. DENMAN'''.—"Lot? Pwy ydyn' nhw, ysgwni? Ydyn' nhw yn rhwfun a rhyw gownt o honyn' 'u hunen? '''MR. DENMAN'''.—"Ydyn." '''MRS. DENMAN'''.—"Ydyn ddyliwn, rhwfun 'run fath a chi'ch hun. Ydyn' nhw yn rhwfun yn hidio rhywbeth am eu gwragedd a'u teulu?" {{nop}}<section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> fibevlsegdfl21mpvvbqnmsr84g9hei 166947 166946 2026-07-12T20:08:30Z AlwynapHuw 1710 166947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>i briodi efo ''special licence''! 'Does gen i ddim mynedd efo rhai sy'n priodi'n sad yn y capel, mae'n gas gen i gweld nhw. Aceto, hwyrach mai felly y bydd hi hefo finne. Efo '''miner'' cyffredin?' Byth bythoedd, bydae raid i mi foddi fy hun! Be oedd 'y nhad isio, tybed, efo Enoc? I sycio fo i fewn ddyliwn, 'run fath a Hugh Bryan, druan, a Mr. Denman. (''Yn codi ar ei thraed''). Ond y mae'n rhaid gwneud rhywbeth rhag llwgu." (''Yn mynd allan''). {{c|[Y LLEN YN DISGYN].}} <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|GOLYGFA 6.—TY MR. DENMAN.}}}} ('''MRS. DENMAN''' ''yn eistedd yn gwnio. Y swper ar y bwrdd yn barod, yn troi i edrych ar y cloc, ac yn mynd i'r drws i edrych os oedd '''DENMAN''' yn dyfod. '''DENMAN''' yn dyfod i mewn braidd yn llechwraidd. Yn gafael mewn newyddiadur oedd yn ymyl. Yn cynneu pibell ac yn dechreu smocio. '''MRS. DENMAN''' yn taflu golwg fygythiol iawn arno''). '''MRS. DENMAN'''.—"Wel, Denman! Denman! sut mae gynnoch chi wymed i ddwad i'r tŷ yr adeg yma ar y nos?" '''MR. DENMAN''' (''yn ddidaro'').—"Oeddech chi'n disgwyl i mi ddwad heb yr un gwyneb?" '''MRS. DENMAN'''.—"Oes gynnoch chi ddim cwilydd, mewn difri', Denman, fod yn colma hyd dai pobol dan berfedd y nos? Fyddwch chi'n gweld rhwfun arall yn gwneud hynny?" '''MR. DENMAN'''.—"Lot." '''MRS. DENMAN'''.—"Lot? Pwy ydyn' nhw, ysgwni? Ydyn' nhw yn rhwfun a rhyw gownt o honyn' 'u hunen? '''MR. DENMAN'''.—"Ydyn." '''MRS. DENMAN'''.—"Ydyn ddyliwn, rhwfun 'run fath a chi'ch hun. Ydyn' nhw yn rhwfun yn hidio rhywbeth am eu gwragedd a'u teulu?" {{nop}}<section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> rjgyfpwowd6eycjvbn2nl2qpea5snjw 104 86368 166948 2026-07-12T20:10:18Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166948 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''MR. DENMAN'''.—"Ddaru mi ddim gofyn iddyn nhw." '''MRS. DENMAN'''.—"Naddo, ddyliwn, mi wn hynny heb i chi ddeyd i mi. Ydach chi'n meddwl 'y mod i'n mynd i aros dan berfeddion arnoch chi i ddwad i'r tŷ?" '''MR. DENMAN'''.—"Ddaru mi 'rioed ofyn i chi neud hynny." '''MRS. DENMAN'''.—"Naddo, a bydae chi'n gofyn, dydw i ddim am neud." '''MR. DENMAN'''." Purion." '''MRS. DENMAN'''.—"Symol purion. Oes gynnoch chi 'run tŷch hun i fod ynddo'r nos?" '''MR. DENMAN'''.—"''Eighty—two High Street.''" '''MRS. DENMAN'''.—"Diar mi! mor dda 'rydach chi'n cofio'r numbar! Fyddwch chi ddim yn camsynied weithiau?" '''MR. DENMAN'''.—"Fum i erioed mor lwcus." '''MRS. DENMAN'''.—"Lwcus, ydach chi'n deyd yn 'y ngwymed i, Denman, fod chi wedi blino arna i?" '''MR. DENMAN'''.—"Blino ar un mor ffein a chi?" '''MRS. DENMAN'''.—"Ie, deydwch yn blaen, Denman, achos mi wn mai dyna ydi'ch meddwl chi, deydwch yn blaen nad ydach chi'n hidio dim am dana i. Dydw i dda i ddim ond i slafio fel 'rydw i wiriona. Welsoch chi fi ryw dro yn mynd i dai'r cymdogion i golma?" '''MR. DENMAN'''.—"Erioed? Fuoch chi erioed yn nhy Mrs. Price dan unarddeg o'r gloch y nos? Diar mi, naddo!" '''MRS. DENMAN'''.—"Am unweth,—unweth yn y pedwar amser, yr eis i dŷ Mrs. Price i gael paned o dê. Ydach chi'n edliw hynny i mi, Denman? Ydach chi am i mi fod a'm mhen wrth y post ar hyd y blynydde?" '''MR. DENMAN'''.—"Dim o gwbl; mi faswn yn leicio i chi fynd i edrach am Mrs. Jones y Siop, hanner dwsin o weithiau yn y mis, ond fyddwch chi byth yn mynd." '''MRS. DENMAN'''.—"Ydach chi'n edliw hynny i mi hefyd, Denman? Mi gymra fy llw na fum i ddim ond dwywaith yn nhŷ Mrs. Jones ers pythefnos. Os aii rywle, mi ga hynny ar draws fy nannedd yn syth!" '''MR. DENMAN'''.—"Draws y'ch dannedd? {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> gs3vfj55lz42xqf9g697dbwla9arnch 104 86369 166949 2026-07-12T20:12:09Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166949 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''MRS. DENMAN'''.—"Llai o'ch speit chi, Denman, 'roedd gen i gystal dannedd a chithe hyd yn ddiweddar. A be ddisgwyliech chi i fam i bump o blant? Ydach chi'n disgwyl i mi fod yn ferch ifanc o hyd? Ond 'does gynnoch chi ddim parch i mi, mae hynny'n ddigon plaen. A lle'r ydach chi wedi bod heno, Denman? Lle—y—buoch—chi?" '''MR. DENMAN'''.—"Efo niod, wrth gwrs. Ydach chi ddim yn 'y ngweld i wedi meddwi?" '''MRS. DENMAN'''.—"Na, mi wn na fuoch chi ddim efo'ch diod, ond fase waeth i chi fod efo'ch diod na bod efo'r hen Gapten y felldith ene, achos mi wn o'r gore mai yno y buoch chi. Ai nid yno y buoch chi, Denman?" '''MR. DENMAN'''.—"I be 'rydach chi'n gofyn a chithe'n gwbod?" '''MRS. DENMAN'''.—"Mi gymra fy llw mai yno y buoch chi. Deydwch y gwir, Denman, ai nid yno y buoch chi?" '''MR. DENMAN'''.—"Twbi shwar, ddaru chi 'rioed gym'ryd llw drwg." '''MRS. DENMAN'''.—"Ond wyddwn ni gystal a daswn i efo'ch chi mai efo'r hen felldith gwaith mine ene 'roeddech chi. 'Rydw i wedi deyd a deyd nes ma nhafod i'n dwll—." '''MR. DENMAN'''.—"Be, eich tafod chi'n dwll?" '''MRS. DENMAN'''.—"Beiwch chi fel y mynnoch chi, yr ydw i wedi deyd digon, os digon ydi llawer, am i chi roi pen ar yr hen fentro y felldith ene. Os ydi pobl erill sydd yn 'u sidane yn medrud rifflo'u pres ar fentro, 'does dim isio i chi, dyn ar 'i ore, hel pob ceiniog a'u taflu nhw i Bwllygwynt, na welwch chi byth wymed y delyn o honyn' nhw. A 'rydach chi wedi'n gwneud ni cyn dloted, nad oes gynnon ni geiniog i ymgrogi. Be ydach chi'n feddwl, Denman? Pryd ydach chi'n meddwl stopio hel pob ceiniog i'r hen Gapten y felldith ene? ('''MR. DENMAN''' ''yn cychwyn i fynd i'r gwely''). A dyma chi 'rwan yn mynd i'r gwely heb fynd ar eich glinie! Crefyddwr braf yn wir! '''MR. DENMAN''' (''mewn tymer'').—"Hwdiwch, ddynes, os gwnewch chi addaw cadw y tafod yna yn llonydd am ddau funud, mi geisiaf innau ddarllen pennod." (''Yn gafael yn y Beibl''). {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 4fh0e9wn0epsl8b3rsr18m9mlk0w7h7 104 86370 166950 2026-07-12T20:13:15Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''MRS. DENMAN'''.—"O, dydw i, ddyliwn, i gael deyd dim! Rhaid i mi fod yn ddistaw a diodde'r cwbwl, fel bydawn i garreg. Wel, mae hi wedi dwad i rwbeth! Ydi, dydw i neb, nag ydw, neb, er 'y mod i'n fam i bump o blant. Ie'r plant, druen! 'does neb yn hidio dim am danyn' nhw. Mae'n dda fod gynyn nhw fam, ne be ddeuthe o honyn' nhw? Mae rhw bobl yn gallu bod yn ddigon diofal, fel bydae nhw'n perthyn dim byd iddyn' nhw! Wel, fe ddaw rhwbeth ar ol hyn, daw, daw, ond mi wn hyn, na fydda i ddim yma'n hir. Wrth hir guro ar y garreg mae hi'n siwr o dorri, bydae rhwfun yn hidio am hynny! Ond hwyrach y gwela nhw 'ngholli i, er saled ydw i! Mae Rhwfun yn gwbod y cwbwl, a mi geiff pawb gyfiawnder yn y diwedd. Caiff, caiff! ('''MR. DENMAN''' ''yn ymddangos fel pe na bae yn clywed''). Mae rhw rai yn gallu gwrando'r cwbl fel bydae dim byd yn 'u blino nhw. Mi fase'n dda gen i fedrud gwneud hynny. Ond y Brenin Mawr a ŵyr, ie, Fo sydd yn gwbod." (''Yn torri allan i wylo yn uchel''). {{c|(''Y LLEN YN DISGYN]. <br>''Diwedd yr Act Gyntaf''.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> odw8hfy3inhvnzp7caqqc7a4tura9v2 104 86371 166951 2026-07-12T20:17:43Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166951 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{M-mawr|ACT II.}}}} {{c|{{mawr|GOLYGFA.—Y TWMPATH.}}}} ('''TOMOS BARTLEY''' ''yn rhoi "polish" ar esgid oedd newydd ei gorffen. Gesyd sawdl yr esgid yn erbyn ei gylla a rhwbia hi yn egniol am ennyd. Cwyd ei ben a chan gau un llygad, deil ymyl yr esgid rhyngddo a'r ganwyll oedd yn ei ymyl.'' '''SEM LLWYD''' ''yn dyfod i fewn.'') '''TOMOS BARTLEY'''.—"Helo, Sem, lle buoch chi'n cadw, ddyn? 'Rydw i wedi bod yn y'ch disgwyl chi drw'r dydd. A chithe ddim yn gweithio, fase waeth i chi roi'ch clun i lawr yma na phendwmpian gartre. Eisteddwch i lawr, Sem, mi fydda wedi gorffen yr esgid yma mewn dau funud, ac ono mi gawn smogen a mygòm." ('''SEM LLWYD''' ''yn eistedd i lawr''). '''SEM LLWYD'''.—"Raid i ddyn sy'n medru darllen, er 'i fod o allan o waith, ddim pendwmpian, Tomos." '''TOMOS BARTLEY'''.— "Twbi shwar, 'rydw i'n rhy at o feddwl fod pawb 'run fath a fi fy hun. Os na fydda i'n gweithio ne'n smocio, ne'n byta, mi fydda'n cysgu; dyna just y pedwar peth ydw i'n neud yn yr hen fyd yma." '''SEM LLWYD'''.—"Rhw hen fyd go sâl fydde fo bydae pawb 'run fath a chi, Tomos." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Siampal! ac eto, 'rydw i'n reit cyfforddus, a dydw i ddim yn gweld y rheini sy'n sgolors yn rhw helynt o bethe,—'rydw i lawn cystal fy ''off'' a rhan fwya o honyn nhw, diolch i'r Brenin Mawr am hynny. Achos os ceiff dyn fwyd a diod ac iechyd, be chwaneg sy' gyno fo isio? '''SEM LLWYD'''.—"'Rydach chi'n anghofio, Tomos, fod gan ddyn feddwl ac enaid, ac y mae isio porthi'r enaid cystal a'r corff." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Twbi shwar, ydach chi ddim yn meddwl 'y mod i mor ddwl a hynny, Sem? Achos i be yr yden ni'n mynd i'r capel 'blaw i gael profigwns i'r ened? Deyd yr ydw i, Sem, na feder dyn ddim byw ar ddoethineb. Achos dyma chi a finne, 'rwan, y fi yn ddyn dwl a chithe'n sgolor, ac er 'y mod i blwc yn hŷn na chi,<noinclude><references/></noinclude> gbz0cof3ohzmet385wsld4z3gda2u5i 104 86372 166952 2026-07-12T20:33:29Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166952 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>mi gymra fy llw y pwysa i ddau o honoch chi, Sem, er y'ch holl ddoethineb, achos 'rydach chi'n edrach mor dila, ddyn, a bydae chi'n byw ar bot past." ('''SEM LLWYD''' ''yn cael pangfa ofnadwy o beswch''. '''TOMOS BARTLEY''' ''yn rhoddi heibio ei waith ac yn mynd ymlaen i ochr'' '''SEM LLWYD'''. ''Edrycha yn syn i'w lygaid''). '''TOMOS BARTLEY'''.—"Wyddoch chi be, Sem? 'Daswn i ddim yn y'ch nabod chi, a gwbod bod chi 'run fath ddeng mlynedd yn ol ag ydach chi 'rwan, faswn i'n rhoi'r un ffyrling am eich bywyd chi. Wel, ond ydach chi'n pesychu, ddyn, fel bydae chi'n mynd i farw! Cym'rwch smogen, Sem, gael i'r pwl fynd drosodd. Barbra!" '''BARBARA BARTLEY'''.—"Be ydach chi isio, Tomos?" '''TOMOS BARTLEY'''.—"Gwna paned o goffi i ni, a thipyn o facyn i iro tipyn ar du mewn Sem yma, ne chawn ni ddim byd o hono fo, gei di weld. ('''BARBARA BARTLEY''' ''yn gosod llian ar y bwrdd ac yn dyfod a'r llestri a'r bwyd i'r bwrdd''). Sem, wyddoch chi pwy rôth y blwch baco ene i mi? (''Yn estyn y blwch i'' '''SEM LLWYD'''). 'Llennwch y peth sydd ar y ceuad." '''SEM LLWYD'''.—"Mi wela." (''Yn darllen yr argraff ar y ceuad''). {{c|''Presented<br>to<br> Thomas Bartley, Esq.,<br>By his humble admirer,<br>W. Bryan.''}} '''TOMOS BARTLEY'''.—"Pry' garw oedd y bachgen hwnnw, ys gwn i lle mae o 'rwan? Sem, 'rydw i wedi meddwl gofyn i chi gantodd o weithie, ond 'y mod i'n anghofio, pwy ddusgyfrodd baco? Ddyliwn fod chi'n gwbod, Sem?" '''SEM LLWYD'''.—"Indigo Jones." '''TOMOS BARTLEY'''.— "Aie! Rhw enw go od hefyd, mae fol bydae 'i hanner o'n Gymro. Ai Cymro oedd o, Sem? '''SEM LLWYD'''.—"Ie, debyg." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Wel, bendith ar ei ben o, medda i! Oes gynnoch chi rhw aidi', Sem, faint o amser sy' er hynny?" '''SEM LLWYD'''.—"Rhw aidi'? ddyliwn fod gen i, tua phymtheg cant o flynyddoedd yn ol." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 20a8p7szs4m8z85et2qa00dx9qpi6iq 104 86373 166953 2026-07-12T20:34:40Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166953 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''TOMOS BARTLEY'''.—"Dyn fo'n gwarchod! A mae cymin a hynny, Sem? Wyddoch chi be, mae ambell i smogen wedi 'i chael er hynny!" '''SEM LLWYD'''.—"Oes, Tomos, i mae. Ie, tuag amser batel Waterlŵ y dusgyfrwyd y baco." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Hoswch chi, Sem, ydach chi'n peidio i phonsio ni 'rwan? Ond oedd brawd i nhad ym matel Waterlŵ pan oeddan nhw'n ymladd yn erbyn Boni." '''SEM LLWYD'''.—"Hwyrach hynny. Son yr ydw i am y fatel yn erbyn Polion, bymtheg cant o flynyddoedd yn ol." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Ho, deydwch chi hynny, 'chlywes i 'rioed son am y fatel honno. Pwy aeth a hi, Sem?" '''SEM LLWYD'''.—"Y ni, debyg." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Ie, ddyliwn. Ond gan ein bod ni efo'r pwnc, ai gwir ydi'r stori, Sem, fod gwas Indigo Jones 'ma, pan welodd o 'i feistar yn smocio'r tro cynta', wedi twlu bwceded o ddŵr am 'i ben o?" '''SEM LLWYD'''.—"Mae traddodiad felly'n bod, Tomos, ond welis i 'run hanesydd o ymddiried yn son am hynny." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Mi greda hynny'n hawdd, achos pwy fase'n ffasiwn ffwl? Peth arall ydw i isio ofyn i chi, Sem, ym mhw wlad y daru'r Indigo Jones yma ddusgyfro'r baco? ddyliwn mai yn rhai o'r gwledydd tramor ene?" '''SEM LLWYD'''.—"Ie, Tomos, yn Bristol." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Ho, felly, dene sut y mae cymin o son am faco Bristol, ond dydw i'n hidio fawr am dano fo,—well gen i f' hun faco Caer, ond pawb at 'i ffansi, fel y deydodd y dyn hwnnw wrth roi cusan i'r gaseg. Ond dene ddigon ar nene. Y gwaetha arna i ydi ar ol i mi gael gwybodaeth i sicrwydd ar bethe fel hyn, y mod i yn 'u hanghofio nhw'n union. Ond deydwch i mi,—mae o 'n taro i meddwli, oedd ene ddim rw saer maen go glyfar ers talwm o'r enw Indigo Jones, ddaru neud tŵr Llunden, Pont Llanrwst, Castell Rhuddlan, Castell Caernarfon, a lot o bethe fel ene, mae rhw aco gen i glywed am ddyn tebyg arw i'r Indigo Jones 'ma?" '''SEM LLWYD'''.—"Mae'r pethe ydach chi'n son am danyn nhw, Tomos, wedi 'u gneud cyn y cyfnod Cristionogol,—o dan<noinclude><references/></noinclude> o9991vm55nfw8xeauyiglqnq1297bj8 104 86374 166954 2026-07-12T20:35:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yr hen oruchwyliaeth,—rai miloedd o flynyddoedd cyn i Indigo Jones gael ei eni, ac felly 'does dim sail i gredu yr hanes." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Gwarchod pawb! ac fel y clywch chi bobol yn siarad sy' ddim yn sgolors, nac yn gwbod dim am hanesyddiaeth! Ond dowch i ni ddwad nes gartre, Sem, achos yr ydw i wedi sylwi pan aiff pobol i son am bethe sy' cyn co' dyn, nad ydi nhw ddim yn byticlar yt ol am rhw fil neu ddwy o flynyddoedd. Deydwch i mi oes ene rw sein i Bwllygwynt ene ail gychwyn?" '''SEM LLWYD'''.—"Dim, Tomos, cyn belled ag y gwn i, ac yr ydw i'n gwbod cymin a neb ar y pen ene.' '''TOMOS BARTLEY'''.—"Nag oes, ddyliwn, y syndod ydi fod o wedi dal cyd. Wyddoch chi be, Sem, mae'n rhaid fod yr hen waith ene wedi costio dialedd o arian i rwfun, a mi wranta fod lot o honyn nhw, erbyn hyn, yn rhegi 'u manars yn braf, ac yn barod i dywlu'r hen Drefor i lawr y shaft, achos mi gymra fy llw mai fo sydd wedi boddro nhw." '''SEM LLWYD'''.—"I boddro nhw, Tomos? be 'dach chi'n feddwl? Bydase'r Capten wedi cael 'i ffordd ei hun, a fy ffordd inne hefyd, o ran hynny, mi fase Pwllygwynt yn talu'n iawn, achos y mae yno wlad o blwm, bydase nhw'n mynd ato yn y ffordd iawn." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Gwlad o blwm, Sem? Peidiwch a siarad nonsens, ddyn glân. Os oes yno wlad o blwm, pam na fasech chi'n dod a thipyn o hono fo i'r lan? Wyddoch chi be, Sem, dydw i ddim yn meddwl fod lot o bobol mwy twyllodrus na meinars ar chwyneb y ddaear. Weles i erioed waith mein na ddeyde'r meiners fod yno wlad o blwm, ond fod nhw heb fynd ato, ne fod y dŵr yn 'u rhwystro nhw, ne rhw godyl fel ene. Ac os bydd gwaith wedi stopio, mi fydd y bai ar bawb 'blaw nhw'u hunen, fforswth. Wyddoch chi be, Sem, mi fydd gynnoch chi'r meinars ma aped mawr i'w roi rw ddiwrnod. A 'rydw i'n credu yn 'y nghalon fod yr hen Drefor ene, er 'i fod o'n aelod efo ni, waethed sort a'r un a welis i, ond 'i fod dipyn yn respectol. Creuddwch at y bwyd, Sem." ('''SEM LLWYD''', TOMOS a '''BARBARA BARTLEY''' ''yn nesu at y bwrdd ac yn dechreu bwyta''). {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> t0m3vf3m6osmzemjfx8a65tq6noo8ur 104 86375 166955 2026-07-12T20:36:56Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''SEM LLWYD'''.—"Pob parch i chi yn y'ch tych hun, Tomos, ond wyddoch chi fawr am waith mein. Hwyrach y synwch chi, Tomos, pan ddeyda i fod meinars yn amal yn gwbod i sicrwydd fod digon o blwm yn y fan a'r fan, ond na fedra nhw ddim mynd ato, ac yn amal, er y gwyddan nhw y ''gallan'' nhw fynd ato, na chan nhw mo'u ffordd eu hunen i fynd ato, gan rwrai ereill sy'n 'u rheoli nhw, a'r rhai hynny yn amal na wyddan nhw ddim mwy na chithe am waith mein. A chyda golwg ar Capten Trefor, mi ddeyda hyn, na welis i neb erioed, a 'rydw i wedi gweld llawer,—y sydd yn gystal meistr ar 'i waith. Fe ŵyr i'r dim sut i weithio gwaith mein, pe cai o 'i ffordd ei hun, a mae'r Capten a finne bob amser o'r un meddwl." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Mae'n well gen i, i ''chi'' fod o'r un meddwl a fo na fi. Rhyngoch chi a fi, leicies i 'rioed mo'r dyn. Nath o 'rioed ddim byd i mi, ond edrach dipyn yn sgoiwedd arna i, ond dda gen i mono, waeth gen i bydae 'i ddwy glust o'n clywed. Rhw ŵr boneddig heb 'run stâd ydw i'n 'i weld o. Mi weles ambell un o'i sort yn f'oes, dynion yn mynd ar gefn 'u ceffylau ar gôst y cwmpeini ond yn dwad i'w ''clogs'' yn y diwedd. Peth arall, leicies i 'rioed mo'r dyn yn y capel; mae o'n dwad yno fel bydae o'n gneud ffafar i'r Brenin Mawr, ac, fel bydae, y tore'r Brenin Mawr i fyny bydae o'n cadw odd'no. Dda gen i mo'r sort, Sem. Mae isio i ni gyd fod 'run fath yn y capel, a phawb i'w le ar ol mynd allan. A pham na weddie'r dyn? Dyn gwbodus a thafodog fel y fo? Ond welis i 'rioed mo'r dyn ar 'i linie, a mae hynny yn ddigon o brŵff gen i fod rhwbeth y mater efo cydwybod y dyn, achos dydio ddim yn nerfws, mi ŵyr pawb hynny. Gewch chi weld, Sem, os byddwn ni byw ac iach, y cawn ni weld y dyn ene wedi colli 'i blu." '''SEM LLWYD'''.—"Tomos, 'rydw i'n synnu atoch chi'n siarad fel ene am ddyn parchus fel y capten,—dyn sy' wedi gwneud cymin i'r ardal yma. Be ddeuthe o honom ni 'blaw am ddynion fel Capten Trefor? Mi fasen wedi llwgu." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Llwgu neu beidio, Sem, 'rydw i'n mawr gredu y base'n gwlad ni yn well ''off'' o'r hanner heb rw wâg ladron fel ene sy'n byw ar foddro a thwyllo poblach ddiniwed ar hyd y blynyddoedd. Ond mi rown stop arni fan ene, Sem, ne mi awn i ffraeo. Deydwch i mi<noinclude><references/></noinclude> rxhyx51l41d5fw6dtpiax0mu007sbtj 104 86376 166956 2026-07-12T20:44:11Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>oes ene rw wir yn y stori fod merch y Capten ac Enoc Huws yn codlo rhwbeth?" '''SEM LLWYD'''.—"Wel, hwyrach y medrwn i roi tipyn o oleuni ar hynny bydawn i'n dewis, ond y mae pobol yn amal yn siarad dan 'u dwylo, Tomos." '''TOMOS BARTLEY'''.—"A mae rhwbeth yn y peth, ynte?" '''SEM LLWYD'''.—"Ddeydes i mo hynny." '''TOMOS BARTLEY'''.—"A chelwydd ydi'r cwbwl, ynte?" '''SEM LLWYD'''.—"Ddeydes i mo hynny chwaith." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Wel, be ''ydach'' chi'n ddeyd, ddyn? Wyddoch chi be, Sem, 'rydach chi'r meinars ma wrth siarad am y pethe mwya' sumpyl yn trio 'u gneud nhw can dwlled a bol y fuwch ddu, na ŵyr neb ar chwyneb y ddaear lle 'rydach chi o'i chwmpas hi." '''SEM LLWYD'''.—"Dydi'r pethe sy'n ymddangos yn sumpyl i rai pobol ddim yn sumpyl i bawb, Tomos. A dydi dyn ddim yn sypôsd i ddeyd popeth a ŵyr o, ne mi fydde pawb galled a'u gilydd. Ac heblaw hynny, Tomos, y mae i bethe eu hamser, ac i amser ei bethe." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Wel, wyddoch chi be, Sem, yr ydach chi'n un doeth hefyd! Mi fydda inne, fel ffwlcyn, yn deyd popeth wn i 'n ffrwt, a mi fum yn synnu lawer gwaith na faswn i wedi dwad i scrap cyn hyn." '''SEM LLWYD'''.—"Thale hi ddim i bawb fod felly, Tomos. Pe baswn i 'n un felly, mi fase ambell i gynllun wedi'i andwyo cyn iddo addfedu. Mi fydd ambell un yn trio tynru oddiarna i, ond mi fydda'n cymyd pwyll, ac yn cadw'r cwbwl i mi fy hun nes daw'r amser priodol." '''TOMOS BARTLEY'''.—"'Rydach chi, felly, Sem, yn meddwl fod rhwbeth yn y stori am ferch y Capten ac Enoc Huws, ond fod yr amser heb ddwad i ddeyd hynny?" '''SEM LLWYD'''.—"Ddeydes i ddim ffashwn beth, Tomos, ond mi ddeyda hyn, fod o'n biti o beth pan ddeidiff rhwfun rwbeth wrthoch chi ''in confidence'', na fasech chi wedi dysgu 'i gadw fo i chi'ch hun. Ond mae hynny i'w briodoli, yn ddiame, i ddiffyg addysg ym more'ch hoes." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Digon tebyg, wir, Sem, achos pan ddeidiff rhwfun rwbeth wrtha i, ac yn enwedig os deyda {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> mrv2rv0iba29dfjng4n41nfkoa2u6uo 104 86377 166957 2026-07-12T20:45:22Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>nhw wrtha i am beidio deyd hynny wrth neb arall, mae o'n dechreu llosgi yn 'y mrest y munud hwnnw." '''SEM LLWYD'''.—"Piti mawr ydi hynny, Tomos. A chyda golwg ar y peth yr yden ni wedi hintio ato, mi ddeyda hyn, mai y rhai sydd yn gwbod leiaf am y peth sydd yn siarad yn fwya ffri yn 'i gylch, a'r rhai sy'n gwbod y cwbwl sy'n deyd dim." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Ho!" '''SEM LLWYD'''.—"Be bydae ni'n deyd fel hyn, 'rwan, mae Enoc Huws yn un sydd wedi gwneud llawer o arian, a mae arno angen am wraig. Mae Miss Trefor yn ferch ifanc sydd wedi cael addysg dda, a fydde raid i neb fod gwilydd o honi. Purion. Be bydae y ddau yn priodi, be fydde gan neb i ddeyd am hynny? Ne, be bydae ni'n deyd fel hyn, na ddaru Enoc Huws erioed feddwl am Miss Trefor, na hithe am dano yntau. Be fydde hynny i neb arall? Ydach chi'n nallt i, Tomos? " '''TOMOS BARTLEY'''.—"Digon prin yr ydw i'n y'ch canlyn chi, Sem. Ai deyd yr ydach chi nad oes dim yn y peth?" '''SEM LLWYD'''.—"Ddeydes i ddim ffashwn beth, Tomos." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Ho, deyd yr ydach chi, ynte, fod rhwbeth yn y stori?" '''SEM LLWYD'''.—"Ddeydes i ddim o'r fath, Tomos, a pheidiwch a deyd wrth neb 'y mod i wedi deyd ffashwn beth." '''TOMOS BARTLEY'''.—"''Give it up'', ynte. Ond deyd y gwir yn y'ch gwyneb chi, Sem, yr ydw i'n leicio'ch sgwrs chi yn anwedd bob amser, ond yr ydw i'n medru dallt pawb, rwsut, yn well nag ydw i'n y'ch dallt chi, Sem. Wni ddim be ydi'r achos o hynny, ond dene'r gwir am dani. Mi wn mod i'n ddwl, siampal." '''SEM LLWYD'''.—"Wel, be bydae ni'n edrach ar y peth fel hyn, ynte; mae gan Enoc Huws arian,—'does neb yn ame hynny. Mae gan Capten Trefor wybodaeth a phrofiad; a be os ydi'r ddau yn consyltio â'u gilydd gyda golwg ar ryw fentar newydd? " '''TOMOS BARTLEY'''.—"Ai gesio 'rydach chi, Sem?" '''SEM LLWYD'''.—"Gesio? Nage, fydda i byth yn gesio, Tomos, a dda gen i mo'r bobol sy'n gesio heb sail yn y byd am y pethe mae nhw'n ddeyd." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> euu494t3mqo4cooj3hg98j9qgxo5toy 104 86378 166958 2026-07-12T20:47:20Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''TOMOS BARTLEY'''.—"A mae hi'n ffact, ynte, fod y Capten ac Enoc ar gychwyn mentar newydd? '''SEM LLWYD'''.—"Ddeydes i ddim fod o'n ffact, Tomos. Pan mae rhwbeth yn ffact, 'does dim isio'i ddeyd o,—mae o'n eglur i bawb. Ond y mae rhw bethe nad oes neb ond y rhai sydd yn gallu gweld ymhellach na'u trwynau yn 'u gwybod nhw. Mi wyddoch hyn, Tomos, nad oes neb yn gwybod cymin o feddwl y Capten a fi. Ydach chi'n 'y nallt i, Tomos?" '''TOMOS BARTLEY'''.—"Wel, ydw, os ydw i hefyd. Y'ch meddwl chi ydi hyn, Sem,—fod Capten Trefor o'i chwmpas hi yn trio sycio Enoc Huws i mewn i gychwyn mentar newydd?" '''SEM LLWYD'''.—"Dim ffashwn beth, Tomos, a chymerwch ofal na ddeydwch chi wrth neb mod i'n deyd hynny." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Mae'n dda gen i glywed hynny, Sem, achos y mae gen i barch calon i Enoc Huws. 'Rydw i'n credu bob amser mai dyn syth a gonest ydi Enoc Huws. Mae o'n fachgen sydd wedi dwad yn 'i flaen yn ods, a hynny mewn ffordd gyfiawn. Wyddoch chi be? yr ydw i wedi prynnu dialedd o fwyd moch gan Enoc, a welis i 'rioed ddim o'i le arno. Mae nhw'n deyd i mi, Sem, y medre Enoc Huws fyw ar 'i arian pan fynne fo. A dene sy'n od,—mae o'n un o'r rhai gore yn y capel. Wn i ddim sut y mae hi hefo chi, y Sentars acw, ond efo ni, os bydd dyn yn dwad yn 'i flaen dipyn efo'r byd 'ma, welwch chi gip arno yn y capel, ond tipyn ar y Sul. Ond am Enoc, anamal mae o'n colli moddion. Gobeithio'r anwyl nad ydio ddim yn mynd i ddechreu mentro, achos er mor dda y mae o wedi gwneud, fydde'r hen Drefor fawr o dro yn lluchio'i bres o i lawr i shafft gwaith mein, na wele fo byth 'u lliw na'u llun nhw, 'run fath ag y gnath o efo pres Hugh Bryan, druan. Wyddoch chi be, Sem, 'rydw i'n cofio Hugh cystal ''off'' a neb yn y fan yma, cyn iddo fynd i grafangau yr hen Drefor." '''SEM LLWYD'''.—"Peth garw iawn, Tomos, ydi i ddyn siarad am rwbeth allan o'i lein. 'Dydw i'n ame dim, Tomos, nad y chi ydi'r crydd gore yn y wlad yma, ac fel ''judge'' ar fochyn, mi wn na churiff neb mo honoch chi. Ond y mae gwaith mein allan o'ch lein chi, mi newch adde' hynny, Tomos?" {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> adgowiz53wk71vweepdvikl4yb5gr6k 166959 166958 2026-07-12T20:47:48Z AlwynapHuw 1710 166959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''TOMOS BARTLEY'''.—"A mae hi'n ffact, ynte, fod y Capten ac Enoc ar gychwyn mentar newydd? '''SEM LLWYD'''.—"Ddeydes i ddim fod o'n ffact, Tomos. Pan mae rhwbeth yn ffact, 'does dim isio'i ddeyd o,—mae o'n eglur i bawb. Ond y mae rhw bethe nad oes neb ond y rhai sydd yn gallu gweld ymhellach na'u trwynau yn 'u gwybod nhw. Mi wyddoch hyn, Tomos, nad oes neb yn gwybod cymin o feddwl y Capten a fi. Ydach chi'n 'y nallt i, Tomos?" '''TOMOS BARTLEY'''.—"Wel, ydw, os ydw i hefyd. Y'ch meddwl chi ydi hyn, Sem,—fod Capten Trefor o'i chwmpas hi yn trio sycio Enoc Huws i mewn i gychwyn mentar newydd?" '''SEM LLWYD'''.—"Dim ffashwn beth, Tomos, a chymerwch ofal na ddeydwch chi wrth neb mod i'n deyd hynny." '''TOMOS BARTLEY'''.—"Mae'n dda gen i glywed hynny, Sem, achos y mae gen i barch calon i Enoc Huws. 'Rydw i'n credu bob amser mai dyn syth a gonest ydi Enoc Huws. Mae o'n fachgen sydd wedi dwad yn 'i flaen yn ods, a hynny mewn ffordd gyfiawn. Wyddoch chi be? yr ydw i wedi prynnu dialedd o fwyd moch gan Enoc, a welis i 'rioed ddim o'i le arno. Mae nhw'n deyd i mi, Sem, y medre Enoc Huws fyw ar 'i arian pan fynne fo. A dene sy'n od,—mae o'n un o'r rhai gore yn y capel. Wn i ddim sut y mae hi hefo chi, y Sentars acw, ond efo ni, os bydd dyn yn dwad yn 'i flaen dipyn efo'r byd 'ma, welwch chi gip arno yn y capel, ond tipyn ar y Sul. Ond am Enoc, anamal mae o'n colli moddion. Gobeithio'r anwyl nad ydio ddim yn mynd i ddechreu mentro, achos er mor dda y mae o wedi gwneud, fydde'r hen Drefor fawr o dro yn lluchio'i bres o i lawr i shafft gwaith mein, na wele fo byth 'u lliw na'u llun nhw, 'run fath ag y gnath o efo pres Hugh Bryan, druan. Wyddoch chi be, Sem, 'rydw i'n cofio Hugh cystal ''off'' a neb yn y fan yma, cyn iddo fynd i grafangau yr hen Drefor." '''SEM LLWYD'''.—"Peth garw iawn, Tomos, ydi i ddyn siarad am rwbeth allan o'i lein. 'Dydw i'n ame dim, Tomos, nad y chi ydi'r crydd gore yn y wlad yma, ac fel ''judge'' ar fochyn, mi wn na churiff neb mo honoch chi. Ond y mae gwaith mein allan o'ch lein chi, mi newch adde' hynny, Tomos?" {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 7irzftw8b9dgcnbf6pn1dhidrrb1t0r 104 86379 166960 2026-07-12T20:49:05Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''TOMOS BARTLEY''' (''yn codi ei lais'').—"Be haru chi, ddyn? Ond oedd gen i chwarter owns o waith y top, ac on waries i bum punt ar hugen yno na welis i byth wymed y delyn o honyn nhw, heblaw be waries i am ddiod! On fedde gynon ni gyfarfod yn y Brown Cow bob nos Lun cynta' o'r mis i edrach dros bethe, ac i dalu'r arian, ac hyd i'r nosweth ddwaetha, yr oedd y meinars yn deyd ar 'u gwir fod yno well 'golwg ar y gwaith nag a fu 'rioed, ag y bydde ni gyd yn fyddigions, a finne fel ffwl yn talu am lasus rownd, wrth feddwl mor gyfoethog fyddwn i. Yr hen geriach! '''SEM LLWYD''' (''yn codi ar ei draed i ymadael'').—"Tomos, ddeydes i ddim gantodd o weithie na chaech chi ddim plwm yng Ngwaith y Top?" '''TOMOS BARTLEY''' (''yn codi ar ei draed'').—"Doeddach chi, Sem, ddim yn gweithio yn y Top nac yn cyfarfod yn y Brown Cow. Bydase chi yn un o honyn nhw, 'does neb ŵyr be fasech chi'n ddeyd. Ond 'dawn ni ddim i ffraeo. Ydach chi ddim am 'i chychwyn hi mor gynnar, ydach chi, Sem?" '''SEM LLWYD'''.—"Ydw, Tomos, mae hi'n dechre mynd yn hwyr." '''TOMOS BARTLEY''' (''yn hebrwng'' '''SEM LLWYD''' ''i'r drws'').—"Wel, brysiwch yma eto. (''Yn agor y drws ac yn edrych allan''). Be neiff hi heno, ddyliech chi, Sem, ai rhewi?" '''SEM LLWYD'''.—"Nage, os na throiff y gwynt yn fwy i'r gogledd, ac eto, hwyrach mai rhewi neiff hi." ('''Tomos BARTLEY''' ''yn dyfod yn ol ac yn eistedd yn y gadair''). '''BARBARA BARTLEY'''.—"Tomos, be ddeydodd Sem am y siarad sy am ferch y Capten ac Enoc Huws?" '''TOMOS BARTLEY'''.— "Y nefoedd fawr a wyr. Mi ddeydodd barsel o bethe y ddwy ochr fel dase, ac eto, wn i ddim ar chwyneb y ddaear be ddeydodd o. Mi ddyffeiwn Eutun y twrne i wybod be fydd Sem wedi ddeyd a bod yn siwr. Ond y mae gan Sem, wel di, lawer yn 'i gropa." '''BARBARA BARTLEY'''.— "Mae gyno fo lawer o facyn yn 'i gropa heno, beth bynnag. A waeth gen i heb ddyn na wyddoch chi ddim be fydd o wedi ddeyd." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 4fjhf40k8a4arlwyro27u3x6xfc57em 104 86380 166961 2026-07-12T20:50:12Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166961 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''TOMOS BARTLEY'''.—"Waeth i ti befo, mi fydda i'n cael llawer o ddifyrrwch wrth dreio gesio beth fydd o'n ddeyd. Mae Sem yn ddyn gwbodus iawn. Welest ti mor handi 'roedd o'n rhoi hanes y baco i ni. Ond yr ydw i wedi anghofio'n barod sut deydodd o. Be oedd enw'r dyn ddusgyfrodd y baco, dywed?" '''BARBARA BARTLEY'''.—"Wni ddim, na waeth gen i chwaith." '''TOMOS BARTLEY'''.—"'Rydw i'n meddwl yn siwr mai Bendigo Jones y galwodd Sem o, dae fater am hynny. Y peth gore i ni 'rwan ydi nhuddo'r tân a mynd i gadw." {{c|[Y LLEN YN DISGYN].<br>''Diwedd yr Ail Act''.}}<noinclude><references/></noinclude> pjjx7wjoqyc04doygmpju6fcr33srkw 104 86381 166962 2026-07-12T21:06:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{M-mawr|ACT III.}}}} {{c|{{mawr|GOLYGFA 1.—CEGIN SIOP Y GROES.}}}} {{c|('''MARGED''' ''yn eistedd wrth y tân a golwg anfoddog arni, ac yn siarad wrthi ei hun'').}} '''MARGED'''.—"Y mae terfyn i f'amynedd i hefyd. Faint o amser sydd, ys gwn i, er pan ddeydodd o wrtha i y gwnawn i wraig ragorol, a'i bod yn biti fy mod i heb briodi? A faint o amser sydd er pan bresantiodd o fi â'r fodrwy hon? A dydi o byth wedi yngan gair oddiar hynny. Ond mi fynna siarad â fo heno pan ddaw adre. Yr ydw i wedi blino'n lân ar fyw fel hyn, yn gweitied iddo fo, yr wyf. Mi fynnaf ddealltwriaeth glir ar y mater heno. ('''ENOC HUWS''' ''yn dyfod i mewn, yn eistedd yn ei gadair''. '''MARGED''' ''yn estyn ei slippers iddo ac yn edrych yn ffyrnig yn ei lygaid''). Wel, mistar, be ydach chi yn feddwl neud?" '''ENOC HUWS''' (''yn edrych yn swil tua'r llawr'').—"At be yr ydach chi yn cyfeirio, Marged?" '''MARGED'''.—"At be yr ydw i yn cyfeirio? On' wyddoch o'r gore at be yr ydw i yn cyfeirio. Isio gwbod ydw i be 'dach chi'n feddwl neud, achos y ma'n bryd i chi neud rhwbeth." '''ENOC HUWS'''.—"Wel, yr ydw i braidd yn gesio at be yr ydach chi'n cyfeirio, ac mi wnaf gyfaddef fod yn bryd i mi wneud rhywbeth, a gobeithio na fydd hi ddim fel hyn o hyd. Ond fedr dyn ddim cael ei ffordd ei hun bob amser, chwi wyddoch, Marged." '''MARGED'''.—"Be sy'n rhwystro i chi gael y'ch ffordd y'ch hun? 'Rydach chi wedi cael ffordd y'ch hun os gwn i pryd, a be sy'n rhwystro i chi gael y'ch ffordd y'ch hun 'rwan?" '''ENOC HUWS'''.—"Dydech chi ddim yn gwbod popeth, Marged." '''MARGED'''.—"Mi wn hynny yn burion, mi wn nad ydw i'n dallt dim am fusnes; a ddaru chi weld rhwfun rw dro oedd yn gwbod popeth? 'Rydw i'n meddwl y gwn i sut i gadw tŷ cystal a neb a welsoch chi erioed eto, beth bynnag." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 2nf12msr30j38syx7y040mbwtnwzspz 104 86382 166963 2026-07-12T21:09:57Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''ENOC HUWS'''.—"'Rwyf bob amser yn deyd, fel y gwyddoch chi, Marged, nad oes eisieu eich gwell fel housekeeper. Ydw i ddim wedi deyd hynny laweroedd o weithiau, Marged? '''MARGED'''.—"Beth arall fedrech chi ddeyd?" '''ENOC HUWS'''.—"Gwir iawn, ond dyna oeddwn i yn mynd i ddeyd, 'rydach chi wedi hintio y mod i yn hir yn gwneud rhywbeth, ac felly yr ydw i. Miwn eich bod yn teimlo'n unig yn yr hen dŷ yma ar ben eich hun, yn enwedig ers pan ydw i wedi dechreu mynd i Dynyrardd, ac yn aros allan yn hwyr. Nid da bod dyn ei hunan, medde'r Beibl, ac nid da bod merch ei hunan chwaith. Ond pa help sy' gen i am hynny? Mi wn eich bod chi wedi blino yn disgwyl i mi briodi. Ond y gwir am dana i ydi hyn, waeth i mi siarad yn blaen,—dydw i ddim wedi son am hyn wrth neb arall,—mae'n digwydd weithiau i ddyn fod am flynyddoedd cyn llwyddo yn ei gais, a'r gwir ydyw,—'newch chi ddim sôn am y peth wrth neb, newch chi, Marged?" '''MARGED'''." Nana, soniais i air wrth neb erioed." '''ENOC HUWS'''.—"Wel, y gwir ydyw, 'dydw i damed nes efo Miss Trefor heddyw nag oeddwn i yn y cychwyn. Mae hi yn eneth anhawdd iawn i'w hennill. Yr wyf, mi wnaf addef, yn ei charu yn f{{bar|2}}. ('''MARGED''' ''yn rhoddi sgrech anaearol, ac yn syrthio mewn llewyg''. '''ENOC HUWS''' ''yn ceisio ei dal, ac yn yr ymdrech'', '''MARGED''' ''yn ei daro yn ei lygad gan roddi iddo bâr o lygaid duon.'' '''ENOC HUWS''' ''yn rhuthro allan ac yn gweld y plismon, yn gwaeddi''),—Mr. Jones, dowch i mewn ar unwaith, Mr. Jones bach." '''JONES Y PLISMON''' (''yn dyfod i mewn yn araf a digyffro'').—"Ве ydi'r helynt, Mr. Huws, beth ydi'r gwaeddi sydd yn eich tŷ chi?" '''ENOC HUWS'''.—"Ond Marged yma sy' mewn ffit. Dowch ymlaen, dowch ymlaen ar unwaith." ('''JONES Y PLISMON''' ''yn cerdded ymlaen yn hamddenol a throedtrwm''). '''JONES Y PLISMON''' (''yn edrych ar'' '''MARGED''' ''ac yna ar'' '''ENOC HUWS''''').—"Mae'n ymddangos, Mr. Huws, mai chi sydd wedi cael y gwaethaf yn yr ysgarmes. ('''MARGED''' ''yn neidio ar ei thraed cyn i'' '''ENOC HUWS''' ''ateb. Yn edrych yn ffyrnig ar '''ENOC HUWS'''''). {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> bwivijcrm6lyxbvvjlvs9m963mtvy5a 166964 166963 2026-07-12T21:10:54Z AlwynapHuw 1710 166964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''ENOC HUWS'''.—"'Rwyf bob amser yn deyd, fel y gwyddoch chi, Marged, nad oes eisieu eich gwell fel housekeeper. Ydw i ddim wedi deyd hynny laweroedd o weithiau, Marged? '''MARGED'''.—"Beth arall fedrech chi ddeyd?" '''ENOC HUWS'''.—"Gwir iawn, ond dyna oeddwn i yn mynd i ddeyd, 'rydach chi wedi hintio y mod i yn hir yn gwneud rhywbeth, ac felly yr ydw i. Miwn eich bod yn teimlo'n unig yn yr hen dŷ yma ar ben eich hun, yn enwedig ers pan ydw i wedi dechreu mynd i Dynyrardd, ac yn aros allan yn hwyr. Nid da bod dyn ei hunan, medde'r Beibl, ac nid da bod merch ei hunan chwaith. Ond pa help sy' gen i am hynny? Mi wn eich bod chi wedi blino yn disgwyl i mi briodi. Ond y gwir am dana i ydi hyn, waeth i mi siarad yn blaen,—dydw i ddim wedi son am hyn wrth neb arall,—mae'n digwydd weithiau i ddyn fod am flynyddoedd cyn llwyddo yn ei gais, a'r gwir ydyw,—'newch chi ddim sôn am y peth wrth neb, newch chi, Marged?" '''MARGED'''." Nana, soniais i air wrth neb erioed." '''ENOC HUWS'''.—"Wel, y gwir ydyw, 'dydw i damed nes efo Miss Trefor heddyw nag oeddwn i yn y cychwyn. Mae hi yn eneth anhawdd iawn i'w hennill. Yr wyf, mi wnaf addef, yn ei charu yn f{{bar|2}}. ('''MARGED''' ''yn rhoddi sgrech anaearol, ac yn syrthio mewn llewyg''. '''ENOC HUWS''' ''yn ceisio ei dal, ac yn yr ymdrech'', '''MARGED''' ''yn ei daro yn ei lygad gan roddi iddo bâr o lygaid duon.'' '''ENOC HUWS''' ''yn rhuthro allan ac yn gweld y plismon, yn gwaeddi''),—Mr. Jones, dowch i mewn ar unwaith, Mr. Jones bach." '''JONES Y PLISMON''' (''yn dyfod i mewn yn araf a digyffro'').—"Ве ydi'r helynt, Mr. Huws, beth ydi'r gwaeddi sydd yn eich tŷ chi?" '''ENOC HUWS'''.—"Ond Marged yma sy' mewn ffit. Dowch ymlaen, dowch ymlaen ar unwaith." ('''JONES Y PLISMON''' ''yn cerdded ymlaen yn hamddenol a throedtrwm''). '''JONES Y PLISMON''' (''yn edrych ar'' '''MARGED''' ''ac yna ar'' '''ENOC HUWS''').—"Mae'n ymddangos, Mr. Huws, mai chi sydd wedi cael y gwaethaf yn yr ysgarmes. ('''MARGED''' ''yn neidio ar ei thraed cyn i'' '''ENOC HUWS''' ''ateb. Yn edrych yn ffyrnig ar '''ENOC HUWS'''''). {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> jk81e6f3ju130as9izkmua111b0rsxs 104 86383 166965 2026-07-12T21:33:12Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''MARGED'''.—"Y dyn drwg gynnoch chi. (''Yn gweld y Plismon, yn troi ato yn eofn''). Be 'dach chi isio yma? Be 'dach chi yn busnesa? Ewch allan oddma, mewn wincied, ne mi ro ole trwoch chi efo'r procar 'ma. Ydach chi'n mynd? ('''''JONES Y PLISMON''' yn gwenu; yn amneidio ar '''ENOC HUWS''' i'w ddilyn i'r drws''). '''JONES Y PLISMON'''.—"Yr hen ''game'', Mr. Huws, yr hen ''game''." ('''ENOC HUWS''' ''yn rhy grynedig i'w ateb yn troi'n ol ac yn eistedd yn ei gadair''). '''MARGED'''.—"Be oeddech chi isio efo'r syrffed ene yma? Oeddach chi'n meddwl y nghymryd i i'r rowndws? Mi dyffeia chi! Ydio ddim yn ddigon i chi nhwyllo i a gneud ffwl o hono i, heb nol y plismon yma? '''ENOC HUWS''' (''yn grynedig; credai fod'' '''JONES Y PLISMON''' ''yn gwrando'')."Marged, Marged, peidiwch a gwaeddi, yr wyf yn crefu arnoch." '''MARGED'''.—"Peidio gwaeddi? Peidio gwaeddi? Mi waeddaf faint a fynna i, a chewch chi mo fy stopio i. Oes gynnoch chi ofn i bobl glywed? Oes, mi wn! Ond mi geiff pawb glywed—mi'ch sposia chi i bawb, a chewch chi ddim gneud ffwl o hono i, mi'ch dyffeia chi." '''ENOC HUWS'''.—"Sut yr ydw i wedi gneud ffwl o honoch chi, Marged?" '''MARGED'''.—"Sut? sut? sut?—ym mhob sut! Ddaru chi ddim deyd fod yn biti mod i heb briodi, ac y baswn i'n gneud gwraig splendid? Ddaru chi ddim deyd gantoedd o weithiau na fasech chi byth yn dymuno gwell housekeeper?" '''ENOC HUWS'''.—"Do, a mi ddeydaf hynny eto, ond sut yr ydw i wedi gneud ffwl o honoch chi?" '''MARGED'''.—"Y dyn drwg gynnoch chi! Sut mae gynnoch chi wymed i ofyn ffashwn beth i mi? Oeddach chi ddim yn rhoi ar ddallt i mi bod chi'n meddwl am danai? Ac os nad oeddach chi, pa fusnes oedd gynnoch i ddeyd ffashwn beth?" '''ENOC HUWS''' (''yn wrol'').—"Marged, yr ydach chi wedi twyllo eich hun. 'Rois i 'rioed sail i chi feddwl y fath beth, mi gymra fy llw, a feddylies i erioed fwy am eich priodi nag am briodi ''boa-constrictor''." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 1b4rqj650cjva48zqnnif8e5wi053ww 104 86384 166966 2026-07-12T21:35:12Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''MARGED'''.—"Wel, y dyn melldigedig! be yn y byd mawr oeddach chi'n feddwl wrth roi i mi yr holl bresantau, heblaw gneud ffwl o hono i? Ac i be y baswn i'n gwrthod codiad yn 'y nghyflog 'blaw fod chi wedi cystal a deyd mai fi fase'ch gwraig chi? Peidiwch a meddwl y cewch chi droi yn eich tresi fel ene, mi wna i chi sticio at eich gair. Ac edliw Boaz y ''conductor'' i mi, neiff nene mo'r tro, Mr. Huws. Mi wn pan oeddwn i'n perthyn i'w gôr o, i fod o wedi meddwl am dana i, ond drychis i 'rioed arno fo, a faswn i ddim yn edrych arnoch chwithau, 'blaw mod i'n dechre mynd i dipyn o oed, achos yr ydw i wedi gwrthod y'ch gwell chi, syr, gantoedd o weithiau. A deyd yn 'y ngwymed i y'ch bod chi'n caru yr hen lyngeren ene o Dynyrardd. Y ffifflen falch, ddi-ddaioni! Mi ddeyda iddi pwy a be ydi hi pan wela i hi nesa, a mi wna! A mi geiff glywed ffasiwn un ydach chithe hefyd, y dyn twyllodrus gynnoch chi! Y chi'n galw'ch hun yn grefyddwr? Crefyddwr braf yn wir, pan fedrech chi dwyllo geneth 'myddifad ddigartre! Ond rhoswch chi dipyn bach! mi geiff pawb wybod y'ch hanes chi, a mi gewch dalu'n ddrud am hyn. Os na sefwch chi at eich gair, mi fynna'ch torri chi allan o'r seiat, a mi'ch gwna chi can dloted a Job, na fydd gynnoch chi 'run crys i roi am y'ch cefn—a mi wna—cyn y bydda i wedi darfod efo chi, y dyn drwg dau wymedog gynnoch chi." '''ENOC HUWS'''.—"Marged, mi fydde'n well gen i i chwi blannu y gyllell yna,—(''yn pwyntio at y gyllell fara ar y bwrdd''),— yn 'y nghalon i na gwrando un gair amharchus am Miss Trefor. Deydwch y peth a fynnoch am dana i,—neu trewch fi yn fy mhen â'r procar yna os leiciwch, ond peidiwch a deyd yr un gair,—yr un sill am Miss Trefor. Y hi ydi'r eneth oreu a phrydferthaf yn y byd, mi gymra fy llw! Mae ei henw yn rhy bur i'ch anadl llygredig chi ei swnio, a difai gwaith i chi a fyddai glanhau ei hesgidiau. A son y mod i wedi gwneud ffwl o honoch chi. 'Drychwch yma, gwrandewch be 'rydw i'n ddeyd wrtho'ch chi, bydase neb ond y fia chithe ac un ''baboon'' yn y byd, ac i mi orfod priodi un o honoch, fe gawsech chi, Marged, fod yn hen ferch! Dydw i'n hidio'r un daten am danoch chi; a dalltwch, dydw i ddim am ddiodde dim chwaneg o'ch tafod drwg chi, a fe fydd raid i chi hel y'ch<noinclude><references/></noinclude> ry0tt87qf68xixkwnjfz09tqnysqp9e 104 86385 166967 2026-07-12T21:37:49Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>pac oddiyma ar unwaith!" ('''MARGED''' ''wedi ei syfrdanu gan eofndra'' '''ENOC HUWS'''. ''Yn cael ail ymosodiad o'r "hysteria." Ni chymer'' '''ENOC HUWS''' ''un sylw o honi. Aiff i'r gwely''). {{c|[Y LLEN YN DISGYN].}} <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|GOLYGFA 2.— YR HEOL.}}}} '''ENOC HUWS''' (''yn cerdded yn ol a blaen o flaen y ty.'' '''JONES Y PLISMON''' ''yn dyfod tuag ato'').—"Bore da, Mr. Jones." '''JONES Y PLISMON'''.—"Oeddech chi'n galw, Mr. Huws?" '''ENOC HUWS'''.—"Nac oeddwn, ond gadewch i ni gael ymgom fach." '''JONES Y PLISMON'''.—"Maddeuwch fy nghamgymeriad, mi feddyliais eich bod yn fy ngalw, a'ch bod am siarad â fi am yr helynt neithiwr." '''ENOC HUWS'''.—"Yr oedd hynny yn ddigon naturiol. Ddaru chi son am yr helynt wrth rywun, Mr. Jones?" '''JONES Y PLISMON'''.—"Dim peryg, Mr. Huws, neiff hi mo'r tro i blismon son am bopeth y mae yn ei weld ac yn ei glywed yma ac acw; na, dim peryg." '''ENOC HUWS'''.—"Ddaru chi ddeyd dim wrth eich gwraig?" '''JONES Y PLISMON'''.—"Wrth fy ngwraig, Mr. Huws, ha, ha, ha, na, fydda i byth yn deyd ''dim'' wrth ''unrhyw wraig,'' ond pan na fyddaf eisieu talu i'r ''Town Crier''." '''ENOC HUWS'''.—"Y mae'n dda gen i glywed hynny, ond yr wyf yn hynod anffortunus." '''JONES Y PLISMON'''.—"Peidiwch blino dim ynghylch y peth, dydio ddim ond ''common case'', Mr. Huws. Chwi synech pe dywedwn i wrthych y cwbl a wn i am bethau sydd yn digwydd mewn teuluoedd ''respectable'', na ŵyr y byd ddim am danynt. Mi fyddaf bob amser yn dweyd na ddylai yr un dyn sydd mewn busnes, ac yn enwedig os bydd yn cadw tŷ, fod heb briodi. Y natur ddynol ydyw y natur ddynol dros yr holl fyd, syr." {{nop}}<section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> 42csw2et6woyp06qqebkr6kxkw8ulpa 104 86386 166968 2026-07-12T21:39:53Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166968 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''ENOC HUWS''' (''yn edrych yn llygaid'' '''JONES Y PLISMON''')."Mr. Jones, ydach chi ddim yn meiddio awgrymu dim am burdeb fy nghymeriad, ydach chi?" '''JONES Y PLISMON'''.—"'Rwyf yn eich adnabod ers blynyddoedd, Mr. Huws, a byddai yn ddrwg gennyf awgrymu dim o'r fath beth. Ond yr ydym ni, y plismyn, yn gweld cymaint nes y byddaf ar adegau ymron colli ffydd ym mhawb, ac ymron a dweyd nad oes un cyfiawn, nac oes un. ('''ENOC HUWS''' ''yn cael ei orchfygu gan ei deimladau, yn torri allan i wylo.'' '''JONES Y PLISMON''' ''yn rhoddi ei law ar ysgwydd'' '''ENOC HUWS'''''). Mr. Huws, peidiwch a bod yn ffol, raid i chi ddim ofni yr aiff y stori ddim pellach o'm rhan i." '''ENOC HUWS''' (''yn sychu ei lygaid'').—"A allaf fi wneud cyfaill o honoch chi, a allaf fi ymddiried ynnoch, Mr. Jones, os dywedaf y cwbl wrthoch?" '''JONES Y PLISMON'''.—"Pan fydd rhywun yn ymddiried ''secrets'' i mi, syr, mi fyddaf yn eu rhoi yma,—(''yn pwyntio at ei fynwes''), ac yn eu cadw dan glo." '''ENOC HUWS'''.—"Wel, chwi wyddoch am fy helynt i, gymaint wyf wedi oddef oherwydd tymherau a gormes Marged. Yr wyf wedi gwneud a fedraf er mwyn heddwch, ond nid oes dim yn tycio. Yn awr, pa gyngor ellwch chi ei roi i mi? Mi roddaf unrhyw beth i chwi, Mr. Jones, os gellwch fy helpio allan o'r helynt hwn." '''JONES Y PLISMON'''.—"Yr wyf yn gwenieithio i mi fy hun, Mr. Huws, y gwn pan fydd dyn yn dweyd y gwir. Yr wyf wedi cael tipyn o brofiad y ffordd yna, ac y mae gwirionedd i'w weld ar wyneb eich ystori. Mae'n ddrwg gennyf drosoch, Mr. Huws, ac os medraf wneud rhywbeth i'ch cael allan o'r helynt yma, mi a'i gwnaf. A wnewch chi ymddiried y mater i mi, Mr. Huws?" '''ENOC HUWS'''.—"Yr ydych yn garedig iawn, Mr. Jones, ac os medrwch chi roi help i mi ddod allan o'r drybini yma, mi a dalaf yn anrhydeddus i chi." '''JONES Y PLISMON'''.—"Peidiwch a son am dâl, Mr. Huws. Mae rhyw bobl yn meddwl mai tâl sydd gan bob plismon o flaen ei lygaid bob amser. Maent yn camgymeryd, syr. Dydw i ddim yn dweyd y galla i lwyddo, ond y mae gen i dipyn o brofiad efo pethau fel hyn. A wnewch chi, Mr. Huws, adael i mi gael fy ffordd fy hun?" {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> i5yxrfyqco3mwt00ols1xbdtnqm11yo 104 86387 166969 2026-07-12T21:43:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166969 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''ENOC HUWS'''.—"'Rwyf yn rhoi fy hun yn eich llaw, Mr. Jones, gan eich bod mor garedig." '''JONES Y PLISMON'''.—"Purion. Mae gen i ''idea''. A ydi'r llances yn ymyl? Ydi hi wedi codi?" '''ENOC HUWS'''.—"O ydi, ers meityn, mae hi yn y gegin." '''JONES Y PLISMON'''.—"A ydi hi yn anllythrennog?" '''ENOC HUWS'''.—"Feder hi air ar lyfr." '''JONES Y PLISMON'''.—"O'r gore, Arhoswch chi yma nes y bydda i'n galw am danoch, ac os llwyddiff yr ''idea'', ac os bydda i'n galw am danoch chi, cofiwch edrych yn filain a phenderfynol, ''os gellwch''." <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|GOLYGFA 3.— CEGIN SIOP Y GROES.}}}} '''JONES Y PLISMON''' (''yn cerdded i fewn i'r gegin; yn siarad mewn llais uchel'')." Waeth i chi heb siarad, Mr. Huws, mae'n rhaid i'r gyfraith gael ei ffordd. ('''MARGED''' ''yn sefyll ar ganol y gegin a'r 'brush' llawr yn ei llaw, a golwg fygythiol arni. '''JONES Y PLISMON''' yn mynd ymlaen ac yn eistedd wrth y bwrdd; yn chwilio ei logellau am bapur; yn tynnu allan bâr o 'handcuffs' gloew a'i 'staff,' ac yn eu gosod ar y bwrdd; yn lledu darn o bapur ar y bwrdd ac yn dechreu siarad'').—Yrwan am y gyfraith ar y mater. Eich enw chi ydi Marged Parri, onide? " '''MARGED''' (''yn ddiofn'').—"Mi wyddoch o'r gore be ydi fy enw i." '''JONES Y PLISMON'''.—"Purion. Beth ydi eich oed, Marged Parri?" '''MARGED'''.—"Pa fusnes sy gynnoch chi efo f'oed i?" '''JONES Y PLISMON'''.—"Marged Parri, wyddoch chi'ch bod yn llaw y gyfraith, ac fod yn rhaid i chwi ateb pob cwestiwn cyn mynd o flaen y ''magistrate'' ddeg o'r gloch bore heddyw? Be ydi'r gloch yrwan. (''Yn edrych ar y cloc''). O, mae digon o amser.' '''MARGED'''.—"Be sy nelo'r gyfraith a fi?" (''Pwyso'n drymach ar y "brush.'') '''JONES Y PLISMON'''.— "Be sy nelo'r gyfraith â chi, yn wir. Oni wyddoch chi eich bod wedi torri y gyfraith, yr hon a elwir ''Act of Parliament for the prevention of cruelty to animals?"'' {{nop}}<section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> ca9skmbanlezuwrh4uak1rmc15dy8rc 104 86388 166970 2026-07-12T21:47:30Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166970 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''MARGED'''.—"Be wn i be'di hynny?" '''JONES Y PLISMON'''.—"Dydw i ddim yn mynd i gyfieithu i chi. Mi gewch ddyn i gyfieithu i chi pan ewch chi o flaen gŵr y plas. Atebwch fi. Beth yw eich oed?" '''MARGED''' (''yn anewyllysgar'')." 'Rydw i'n bymtheg ar hugain." '''JONES Y PLISMON'''.—"A'r rest. Deydwch y gwir, Marged Parri. Onid ydych yn bump a deugain? (''Dim ateb oddiwrth '''MARGED'''''). Very good. (''Yn ysgrifennu ac yn siarad''). ''I—Marged— Parry—aged—forty—five—years last-birthday''. Purion. Yrwan, Marged Parri, gwrandewch arna i. Wedi gweld a chlywed yr hyn gymerodd le yn y tŷ hwn neithiwr rhwng unarddeg a hanner nos, fy nyledswydd fel Plismon oedd chwilio i mewn i'r mater, gan ei fod, yn ol cyfraith Prydain Fawr a'r Iwerddon yn ''Breach of Public Peace''. Yn awr, wedi i mi gael ychydig eiriau gyda chi, Marged Parri, mi fyddwn yn barod i ddwyn yr holl achos o flaen Gŵr y Plas yn y ''County Hall''. Ond i ddechreu, eisteddwch i lawr, Marged Parri, achos mi fydd raid i chi sefyll mwy na digon pan ewch i'r ''Hall''. Yr wyf yn deall eich bod yng ngwasanaeth Mr. Huws, ''Grocer'', Siop y Groes, ers rhai blynyddoedd. Yn ystod y tymor hwnnw, a gawsoch chi ryw gamdro gan Mr. Huws. Gofalwch sut yr atebwch?" '''MARGED'''.—"Ddeydais i 'rioed mod i wedi cael cam dro gan Mr. Huws." '''JONES Y PLISMON'''.—"Purion. Ond gadewch i mi ei roi i lawr mewn ysgrifen. (''Yn ysgrifennu ac yn brygawthan rhywbeth yn Saesneg''). Yna, be gwtrin oedd eich meddwl chi wrth alw Mr. Huws yn fy nghlywedigaeth i neithiwr yn ddyn drwg, melldigedig? Mae eich ''case'' wedi ei benderfynu yn barod,—yr ydych yn euog o ''defamation of character'', cyfraith a wnaed yn amser ''George the Fourth'', a'r gosb am ei thorri ydyw dwy flynedd o garchar gyda llafur caled. Yr ydych hefyd wedi rhyfygu meddwl, ac nid yn unig meddwl, ond cystal a dweyd, fod Mr. Huws a'i lygaid arnoch i wneud gwraig o honoch. Yr ''idea''. Hen wrach aflawen, ddiolwg, fel y chi yn meiddio meddwl,—yn meiddio dychmygu, fod gŵr bonheddig fel Mr. Huws, gŵr ieuanc cefnog, hardd, ''respectable'', yr ''idea''! fod gŵr felly yn meddwl am danoch chi! Mae'n rhaid eich bod wedi glân ddrysu, ddynes.<noinclude><references/></noinclude> n5jzckqgzncocusbah320nh6gl7r6g6 104 86389 166971 2026-07-12T21:49:34Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166971 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Mae eich meistr yn gwybod y gallai eich rhoi yn y ''jail'', a hynny dan ''Act of Toleration for the High Court of Chancery''. Ond y mae Mr. Huws yn feistr tyner, nid yw yn dymuno eich rhoi yn y carchar, a fy nghyngor i ydyw eich rhoi yn Seilam Dinbych. Yn awr, Marged Parri, ydych chi yn barod i ofyn am faddeuant Mr. Huws? Cofiwch y bydd yn rhaid i chi fod mewn un o dri lle, yn Siop y Groes, yn eneth edifeiriol, neu yn y jail, neu yn seilam Dinbych. Ym mha un o'r tri yr ydach chi am fod, Marged Parri? '''MARGED'''.—"Well gen i fod yma, a 'dwy'n siwr na neiff Mr. Huws mo ngyrru i ffwrdd." '''JONES Y PLISMON'''.—"Purion, ond rhaid yw gwneud cytundeb. (''Yn agor y drws ac yn galw. Dowch i mewn, Mr. Huws. ('''''ENOC HUWS''' yn dod i mewn yn llipa a chrynedig''). Yn awr, Mr. Huws, yr wyf wedi egluro y gyfraith i Marged Parri,—cyfraith Prydain Fawr a'r Iwerddon, mewn perthynas a'r helynt a all ddigwydd mewn tŷ o fusnes fel eich tŷ chwi. Mae Marged Parri yn gwybod erbyn hyn lle byddai hi yr adeg yma fory, oni bai eich bod chi yn ddyn trugarog. Ac y mae yn edifarhau am ei throsedd, ac yn addaw seinio cytundeb y bydd, o hyn allan, yn ufudd i'ch gorchymyn. A ydach chi, Mr. Huws, yn teimlo y gellwch edrych dros ben yr insult, y cam yr ydach wedi ei gael oddiar law un sydd wedi derbyn cymaint o'ch caredigrwydd?" '''ENOC HUWS'''.—"Yr wyf yn meddwl y medraf." '''JONES Y PLISMON'''.—"Yr ydych yn un o fil, syr. Mi welais rai dwsinau yn cael eu rhoi yn y ''jail'' am ddwy flynedd am drosedd llai. Yn awr, Marged Parri, a ydach chi'n edifarhau, ac yn gofyn maddeuant Mr. Huws am—wel, am beth sydd yn rhy atgas i'w enwi? (''Aros am ateb''). Mae'n rhaid i mi gael ateb, Marged Parri, neu wneud fy nyledswydd." (''Yn codi ar ei draed ac yn gafael yn yr "handcuffs "''). '''ENOC HUWS'''.—"Mr. Jones{{bar|2}}." '''JONES Y PLISMON'''.—"Mae'n rhaid i'r gyfraith gael ei ffordd, Mr. Huws. Os nad yw Marged Parri yn barod i ofyn eich maddeuant, ac addaw byhafio ei hun, 'does dim ond ''jail'' neu seilam Dimbech i fod. Be ydach chi'n ddeyd Marged Parri? Un gair am dani." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 9oesc3mmhd0owssyt69imeenqgnibtc 104 86390 166972 2026-07-12T21:51:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166972 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''MARGED''' (''yn hanner crio'').—"Ydw." ('''''ENOC HUWS''' yn sychu ei lygaid''). '''JONES Y PLISMON'''.—"Purion. Y mae'n dda gen i weld Marged Parri yn ddigon call i edifarhau am ei bai, ac addaw diwygio; achos welais i erioed ferch yn cael ei chymeryd i'r jail na fydde hi farw yno yn fuan, achos y mae nhw yn eu trin yn ddychrynllyd, choeliwch chi byth. Yrwan, (''yn eistedd wrth y bwrdd''),—dowch yma a seiniwch y papur yma, achos y mae'n rhaid gwneud popeth fel y mae'r gyfraith yn gofyn." '''MARGED'''—"Fedra i ddim s'fenu. '''JONES Y PLISMON'''.—"Mae'r gyfraith yn caniatau i chi roi croes. ('''''MARGED''' yn dod at y bwrdd o'i hanfodd ac yn rhoi croes''). Yrwan, Mr. Huws, faint o gyflog sydd yn ddyledus i Marged Parri?" '''ENOC HUWS'''.—"Pum punt a chweigen, 'rwyf yn meddwl." '''JONES Y PLISMON'''.—"Dowch a nhw yma bob dime." '''MARGED'''.—"Beth am y codiad? '''JONES Y PLISMON'''.—"Yr ydach chi wedi fforffedio y codiad drwy gamymddygiad, ac y mae'n rhaid i chi ennill eich caritor yn gyntaf, cyn son am y codiad." '''ENOC HUWS'''.—"Hwyrach.{{bar|2}}" '''JONES Y PLISMON'''.—"Mr. Huws, talwch chi yr arian sydd yn ddyledus i'r forwyn, achos y mae'n rhaid mynd ymlaen yn ol y gyfraith. ('''''ENOC HUWS''' yn estyn yr arian i '''JONES Y PLISMON''', yntau yn eu rhoddi i '''MARGED'''''). Wel, yrwan, y mae'n rhaid i mi fynd. Ond y mae gen i eisieu gair yn breifat gyda chi, Mr. Huws, ynghylch y gyfraith sydd yn rheoleiddio tŷ o fusnes fel eich tŷ chwi." (''Y ddau yn mynd allan''). {{c|{{mawr|[Y LLEN YN DISGYN].}}}} <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|GOLYGFA 4.— YR HEOL.}}}} {{c|('''''JONES Y PLISMON''' AC '''ENOC HUWS''' yn dyfod i'r golwg'').}} '''ENOC HUWS'''.—"Wyddoch chi be, un garw ydach chi, Mr. Jones. Wni ddim be faswn i wedi wneud oni bai i chi ddigwydd dod heibio." {{nop}} <section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> kebj3mo5oar6r30nhji5692km3o76xj 104 86391 166973 2026-07-12T22:04:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166973 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''JONES Y PLISMON'''.—"Yr wyf yn meddwl fy mod wedi eich gosod ar dir diogel unwaith eto. Bydd eich cysur dyfodol yn dibynnu'n hollol arnoch chi eich hun. Mae hi mor ''ignorant'' a meipen, ac ar ei ''hignorance'' y daru i mi weithio,—dyna oedd yr ''idea''. Yn awr, Mr. Huws, mi gymra fy llw, syr, bydae chi'n troi yn dipyn o deirant am wythnos, y bydde'r hen wenhwyfar fel oen i chi. Bloeddiwch dipyn arni 'rwan ac yn y man, a gwnewch iddi wneud pethau nad oes angen am eu gwneud, just i ddangos mai chi ydi'r mistar. Oni bai eich bod yn grefyddwr, mi faswn yn eich annog i roi ambell i regfa iddi nes bydd hi'n dawnsio." '''ENOC HUWS'''.—"'Rydach chi'n deyd reit wir, Mr. Jones, ac mae'n rhaid i mi dreio, er y bydd yn anodd, bod yn fwy o feistr." '''JONES Y PLISMON'''.—"Mi ddof i mewn 'rwan ac yn y man, megis, i weld ydi popeth yn mynd ymlaen yn iawn. Mi cadwiff hynny hi danodd{{br|2bar}} ('''KIT''', ''morwyn Tynyrardd, yn dyfod ymlaen a nodyn yn ei llaw, yn ei estyn i'' '''ENOC HUWS''', yntau yn ei ddarllen ac yn ymddangos mewn penbleth''). '''ENOC HUWS'''.—"Wel, dyma hi eto!" '''JONES Y PLISMON'''.—"Beth sydd yrwan, Mr. Huws? Ychwaneg o brofedigaethau?" '''ENOC HUWS'''.—"Ie, gwahoddiad oddiwrth Miss Trefor i fynd yno heno i swper, i gyfarfod ein gweinidog, a sut y medra i fynd a dau lygad du gen i? Yr ydw i'n anlwcus,—fu neb erioed mor anlwcus." '''JONES Y PLISMON'''.—"Fe ellwch fynd yn reit hawdd. A oes genoch chi bîff heb ei gwcio yn y tŷ?" '''ENOC HUWS'''.—"Oes, 'rwyf yn meddwl." '''JONES Y PLISMON'''.—"O'r gore. Mi wn na ddaru i chi gysgu fawr neithiwr. Wedi cael brecwast, torrwch ddau sleis o bîff cul, a rhowch un ar bob llygad, yna ewch i'ch gwely hyd ddau o'r gloch, ac os medrwch gysgu, gore oll. Erbyn yr amser bydd eisieu i chi fynd i Dynyrardd, bydd y cleisiau dan eich llygaid wedi diflannu, a mi fyddwch yn ''all right''. Rhag gwastraffu, fe wnaiff y ddau sleis burion cinio i'r gath wedyn." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> frytnxeehgoyeltzjbx2bvqt6zzukng 104 86392 166974 2026-07-12T22:05:12Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166974 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''ENOC HUWS'''.—"Ha, ha, ha. Wel, yn wir, Mr. Jones, un garw ydach chi. Welis i erioed eich sort chi. Mi treiaf o, beth bynnag." '''JONES Y PLISMON'''.—"Mae o'n siwr o ateb y diben. A 'rwan. rhaid i mi fynd, Mr. Huws, achos mae hi'n ''Review Day.''" '''ENOC HUWS'''.—"Hoswch, wn i pryd y do'i allan o'ch dyled chi, cymerwch hwn 'rwan." (''Yn rhoi sofren yn ei law''). '''JONES Y PLISMON''' (''yn edrych ar y sofren yn ei law ac yn troi llygad cellweirus ar '''ENOC HUWS''''').—"'Rydach chi'n rhy haelfrydig, Mr. Huws. Ydach chi am i mi reteirio o'r force ar unwaith? Wel, 'does gen i ond diolch yn fawr i chi, a chofiwch fy mod i at eich gwasanaeth, Mr. Huws." '''ENOC HUWS'''.—"Peidiwch a son, fe gawn siarad eto. ''Good morning."'' {{c|[Y LLEN YN DISGYN].<br>''Diwedd y Drydedd Act''.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> gmnppqdlcekg910ccmscldqtf4ymdio 104 86393 166975 2026-07-12T22:28:39Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166975 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{M-mawr|ACT IV.}}}} {{c|{{mawr|GOLYGFA 1.—YSTAFELL YN NHYNYRARDD.}}}} {{c|('''CAPTEN TREFOR''', '''MR. DENMAN''', a'r '''PARCHEDIG OBEDIAH SIMON''' ''yn eistedd ac yn ymgomio a'u gilydd. Curo wrth y drws'').}} '''KIT''' (''y forwyn, yn dyfod i fewn'').—"Y mae Sem Llwyd wrth y drws, Capten, yn gofyn am gael eich gweld chi." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Dywedwch wrtho am ddyfod i mewn, Kit." '''SEM LLWYD''' (''yn dyfod i fewn yn ei ddillad gwaith, a golwg gyffrous arno, gan ddal telpyn o blwm yn ei law'').—"Plwm o'r diwedd, syr, yr ydym wedi taro ar faen yng Nghoed Madog heno!" '''MR. DENMAN'''.—"Hwre, Coed Madog." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Mi wyddwn ei fod gerllaw. Eisteddwch i lawr, Sem." {{bwlch|3em}}(''Curo wrth y drws. '''KIT''' yn mynd i edrych pwy sydd yno. '''ENOC HUWS''' yn dyfod i fewn''). '''KIT'''.—"Wel, Mr. Huws, lle 'dach chi wedi bod tan 'rwan? Mae Miss Trefor yn gofyn o hyd os ydach chi ddim wedi dwad." (''Pob un ond '''SEM LLWYD''' yn codi i ysgwyd llaw''). '''CAPTEN TREFOR'''.—"Mi wranta, Mr. Huws, eich bod chi yn canfod ein bod dipyn yn llawen yma heno, ac nid ydym felly heb reswm, ac mi wn, pan glywch y rheswm, y byddwch chwithau yn cyd{{bar|2}}." '''SUSI'''.—"O, tada, yr ydach yn hir yn deyd y newydd wrth Mr. Huws." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Susi, dydw i ddim wedi byw i'r oedran yma, tybed, heb wybod sut i siarad a sut i ymddwyn yng nghwmni boneddigion. Er y byddaf yn hoffi mynd o gwmpas pethau yn fy ffordd fy hun, mi dorraf fy stori yn ferr,—mae gennym newydd da, Mr. Huws, mae Sem Llwyd wedi dod a newydd i ni gwerth ei glywed, maent wedi taro ar faen yng Nghoed Madog!" (''Susi yn mynd allan''). '''ENOC HUWS'''.—"Beth, wedi dod i blwm yn barod?" {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> cbpk531nhol4jwdul1y8pto9yug9ade 104 86394 166976 2026-07-12T22:29:03Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "'''CAPTEN TREFOR'''.—"Dyna'r ffaith, syr, onide Sem?" ('''''SEM LLWYD''' yn rhoddi nod cadarnhaol''). '''ENOC HUWS'''.—"Hwre! brafo ni, cwmni Coed Madog." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Esgusodwch ein ffolineb, Mr. Simon, ac nid ffolineb chwaith, oblegid nid oes dim yn fwy naturiol, syr, nag i rai fel Mr. Huws, Mr. Denman, a fy hunan lawenhau, mor naturiol ag oedd i Columbus lawenhau pan welodd y ddeilen ar y dŵr." '''PARCH. OBEDIAH SIMON... 166976 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''CAPTEN TREFOR'''.—"Dyna'r ffaith, syr, onide Sem?" ('''''SEM LLWYD''' yn rhoddi nod cadarnhaol''). '''ENOC HUWS'''.—"Hwre! brafo ni, cwmni Coed Madog." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Esgusodwch ein ffolineb, Mr. Simon, ac nid ffolineb chwaith, oblegid nid oes dim yn fwy naturiol, syr, nag i rai fel Mr. Huws, Mr. Denman, a fy hunan lawenhau, mor naturiol ag oedd i Columbus lawenhau pan welodd y ddeilen ar y dŵr." '''PARCH. OBEDIAH SIMON.'''—"Perffaith naturiol, ac yr wyf yn cydlawenhau â chwi, Capten Trefor." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Mi'ch credaf, just y peth a fuaswn yn ddisgwyl oddiwrth wr o amaethiad a dysg fel chi. Gallai hyn ymddangos yn ynfyd i rywrai, ond yr wyf yn credu fy mod yn mynegu calon a theimlad Mr. Huws a Mr. Denman,—dynion sydd yn gwybod rhywbeth am y charm o fentro, ac am y charm uwch o ddarganfod. Ai nid felly y mae pethau yn sefyll, Mr. Huws?" '''ENOC HUWS'''.—"Ie, ond gadewch glywed am y darganfyddiad. Faint ydach chi wedi ei ddarganfod, Sem Llwyd?" '''CAPTEN TREFOR'''.—"Esgusodwch fi, Mr. Huws, mi af i lawr i'r gwaith fy hunan yfory, a chewch report cyflawn. Mae'n ddiameu gennyf fod Sem wedi rhedeg yma â'i wynt yn ei ddyrnau y foment y gwelodd y trysor gloew, ac nid ydyw mewn ''position'' mi wn i roi ''idea'' priodol i chwi am y darganfyddiad." '''SEM LLWYD'''.—"Yr ydach chi yn llygad eich lle, Capten." '''SUSI''' (''yn dyfod i fewn'').—"Y mae y swper yn barod." (''Y cwmni yn mynd i'r parlwr; '''SEM LLWYD''' a'r '''CAPTEN''' yn aros ar ol''). '''CAPTEN TREFOR'''.—"Dydio fawr o beth, feddyliwn, Sem?" '''SEM LLWYD'''.—"Nac ydi, syr, prin gwerth son am dano, fel y cewch chi weld yfory; ond yr oeddwn i'n meddwl na fase fo ''harm'' yn y byd i mi ddwad yma i ddeyd." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Chwi wnaethoch yn reit, Sem. Y gwir ydyw, ddaeth newydd erioed mewn gwell amser, rhyngoch chi a fi. Mae Denman ymron a rhoi fyny'r ysbryd; 'does gan Denman, druan, fawr o arian i'w spario. Mae gan Mr. Huws bwrs lled hir. Gobeithio'r tad y cawn ni rywbeth acw'n fuan, dae o ddim ond er mwyn Denman ac er eich mwyn chwi y gweithwyr a'ch teuluoedd." '''SEM LLWYD'''.—"Wn i beth ddaethai o honom ni 'blaw am Goed Madog." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Digon gwir. Ond beth yw eich barn chi, Sem, a beth ydi barn y dynion am y lle? '''SEM LLWYD'''.—"Wel, syr, mae gan y dynion, ac y mae gen innau ffydd, y cawn ni blwm yno ryw ddiwrnod." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Gweddiwch am i'ch ffydd droi yn olwg, a'r olwg yn fwynhad. Mi ddof i lawr acw bore fory, Sem, os byddaf byw ac iach. A 'rwan, rhaid i mi fynd at y cyfeillion yma. Peidiwch a chodi, Sem, mi ddwedaf wrth Kit am ddwad a pheint o gwrw i chi a thipyn o fara a chaws." (''Yn mynd allan''). '''SEM LLWYD'''.—"Thanciw, syr." {{c|[Y LLEN YN DISGYN].}} <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|GOLYGFA 2.—Y LAWNT O FLAEN Y TY.}}}} {{c|('''ENOC HUWS''' a Susi yn cerdded ochr yn ochr. '''ENOC HUWS''' d'i gôt fawr am dano a'i ffon yn ei law'').}} '''ENOC HUWS'''.—"Nid wyf yn meddwl, Miss Trefor, fod llawer o sail i'ch ofnau am eich mam. Mae hi yn siarad yn bert ryfeddol." '''SUSI'''.—"Gobeithio nad oes, Mr. Huws, ond mae gen i ''presentiment'' cas na fydd mam fyw yn hir. Fedr hi ddim dioddef profedigaethau na dal gwynt croes. Ond yr wyf i 'n meddwl fy mod i fy hun wedi dysgu cymaint a hyn yn ddiweddar, beth bynnag, sef na ddysges i ddim nes i mi ddysgu diodde', a diodde' yn ddistaw." '''ENOC HUWS'''.—"Ddaru mi 'rioed wybod, Miss Trefor, eich bod wedi diodde' dim,—'roeddwn i bob amser yn meddwl eich bod yn berffaith iach." '''SUSI'''.—"Ac felly yr ydw i. Ond yr ydych chi yn cofio gwaith Gurnal? Mi wn innau rywbeth am ddioddefiadau enaid. 'Rwyf wedi diodde' tipyn o'ch achos chi, Mr. Huws." '''ENOC HUWS'''.—"O'm hachos i, Miss Trefor? '''SUSI'''.—"Ie, o'ch hachos chi. Mi wn eich bod yn gwario llawer o arian yn barhaus ar waith Coed Madog, ac mai Q nhad sydd yn eich perswadio i wneud hynny. Ac er eich bod yn gyfoethog, mae'n hawdd iawn i chi, mewn amser, wario y cwbl sy' gynnoch chi ar waith ''mine'', ac heb gael dim yn ol, fel daru Hugh Bryan, druan, wneud, ac fel y mae Mr. Denman agos a gwneud. A fedra i ddim bod yn dawel, Mr. Huws, heb eich rhoi chi ar eich gwyliadwriaeth." '''ENOC HUWS'''.—"Y mae arnaf ofn, Miss Trefor, eich bod mewn tymer brudd heno, a'ch bod wedi anghofio y newydd a gawsom gan Sem Llwyd heno." '''SUSI'''.—"Na, dydw i ddim wedi anghofio newydd Sem Llwyd; ac os ydio'n wir, 'rwyf yn llawenhau er mwyn fy nhad a chwithau a Mr. Denman. Ond peidiwch rhoi llawer o bwys arno,—'rwyf wedi clywed llawer o newyddion tebyg, a dim byd yn dod ohonynt. Carwn wybod faint ydych wedi wario!" '''ENOC HUWS'''.—"O, rhyw dri chant o bunnau, 'rwy'n meddwl." '''SUSI'''.—"Gwarchod pawb, 'roeddwn yn ofni hynny." '''ENOC HUWS'''.—"Ond dydw i ddim ond un o dri, Miss Trefor." '''SUSI'''.—"Ie, yr un o'r tri sydd yn morol am yr arian,—y chi, Mr. Huws, ydi'r banc." '''ENOC HUWS'''.—"Nid wyf yn dallt eich meddwl, Miss Trefor." '''SUSI'''.—"Fy meddwl ydi hyn, Mr. Huws, ac y mae'n rhaid i mi gael ei ddweyd, fedra i ddim bod yn dawel fy nghydwybod heb ei ddweyd, mai chwi sydd yn ffeindio'r arian, ac ma nhad sydd yn 'u gwario nhw, achos 'does gan 'y nhad yr un bunt o eiddo'i hun i'w gwario." '''ENOC HUWS'''.—"'Rydach chi'n smalio, Miss Trefor." '''SUSI'''." Fum i erioed yn fwy difrifol, Mr. Huws. Yr oeddwn yn ofni o hyd eich bod yn credu ein bod yn gyfoethog, ond y gwir ydyw ein bod yn dlawd, ac yn dlawd iawn, a dyna, mi wn, sydd yn lladd mam. A chyda golwg ar newydd Sem Llwyd, 'does gen i ond gobeithio er eich mwyn chi ei fod yn wir. Ond dydw i'n rhoi dim pwys ar yr hyn a ddywed Sem. Mae o wedi dweyd llawer o bethau tebyg o'r blaen, a'r cwbl yn troi'n ddim byd." '''ENOC HUWS'''.—"Miss Trefor, yr ydach chi'n ''jokio'',—dydach chi ddim yn meddwl deyd wrtha i nad ydi'ch tad yn dda arno?" '''SUSI'''.—"Mae fy nghalon yn rhy brudd i ''jokio'', Mr. Huws. Nid yn unig nid yw fy nhad yn dda arno, ond y mae mewn dyled, ac os na ddaw gwawr o rywle, wela i ar hyn o bryd ddim gobaith iddo allu talu ei ddyled." '''ENOC HUWS'''.—"'Rydach chi wedi fy synnu, Miss Trefor, ac eto, 'rwyf yn teimlo'n llawen." '''SUSI'''.—"Yn llawen, Mr. Huws. Ydi clywed ein bod yn dlawd yn fforddio llawenydd i chwi? Syr! dydach chi ddim y dyn ddarú mi feddwl eich bod chi." '''ENOC HUWS'''.—"Hwyrach hynny, ond mi obeithiaf y cewch fi yn well dyn nag y daru i chi erioed synio am danaf! ('''''MISS. TREFOR''' a golwg wgus yn cychwyn i'r ty. '''ENOC HUWS''' yn sefyll o'i blaen ac yn éi rhwystro''). '''ENOC HUWS'''.—"Aroswch i mi esbonio fy hun." '''SUSI'''.—"Nid oes angen i chi wneud hynny, yr wyf yn gweld trwoch fel trwy ffenestr. 'Roeddach chi, mi wn, yn credu ein bod yn dda arnom; 'rydach chi'n cofio fel y bydde nhad yn eich patroneisio, ac fel y byddwn innau, yn fy ffolineb, yn eich cytio. Ond, meddwch 'rwan, y mae'r byrddau wedi troi, mae nhyrn inne wedi dwad, mi wna iddi'n nhw ''sing small''. Wel, mae hyn yn eitha naturiol, ond y mae o'n ''mean'' ynnoch, Mr. Huws, yn dro sal mewn dyn fel chi. (''Yn ceisio mynd heibio iddo i'r ty,'' '''ENOC HUWS''' ''yn ei rhwystro''). Gadewch i mi fynd, Mr. Huws, os gwelwch yn dda." '''ENOC HUWS'''.—"Nid cyn y byddwch mewn gwell tymer. Gyda'ch holl ''insight'', ac er mor graff yr ydych chi, 'rydach wedi fy ngham esbonio, gadewch i mi egluro fy hun." (''Yn aros yn sydyn''). '''SUSI'''.—"Ewch ymlaen, Mr. Huws, achos 'does gen i ddim llawer o amser i aros." '''ENOC HUWS'''.—"Wel, mewn ystyr, mi ddwedaf eto yr un peth, a gadewch i mi grefu arnoch i beidio rhedeg i ffwrdd cyn i mi orffen fy 'stori. Mewn un ystyr, mae'n dda iawn gennyf mai tlawd yw eich sefyllfa. Mi wn fy mod wedi eich brifo yn fawr pan ddywedais hyn. Ac nid wyf heb ofni, Miss Trefor, pan ddwedaf fy rheswm, y byddwch wedi digio wrthyf am byth." (''Yn aros ac yn ymddangos mewn dyryswch''). '''SUSI'''." Ewch ymlaen, Mr. Huws, 'does neb efo mam ond Kit, a mi fydd yn galw am danaf yn union." '''ENOC HUWS'''.—"Wel, byddai yn anodd gennyf gredu nad ydach yn gwybod fy meddwl cyn i mi ei ddeyd. 'Does dim posib nad ydach chi wedi deall ar fy ymddygiad ers llawer o amser bellach fy mod yn coleddu rhyw deimlad tuag atoch nad ydyw cyfeillgarwch yn enw arno. Mi wn ei fod yn rhyfyg ynnof, ond 'dallai ddim wrtho. Yr wyf yn eich caru, Miss Trefor, ac yn eich caru mor fawr,— (''yn mynd ar ei liniau o'i blaen''),—fel nad allaf ddychmygu fod yn bosibl caru yn fwy{{bar|2}}." '''CAPTEN TREFOR''' (''o'r golwg'').—"Susi, lle'r ydach chi, ngeneth i, (''yn dyfod ymlaen''), mae'ch mam eich eisieu, Susi. (''Yn canfod '''ENOC HUWS'''''). Holo, Mr. Huws, 'roeddwn yn meddwl eich bod wedi mynd adref ers meityn. Ond pobl ifainc yw pobl ifainc, syr, o hyd. 'Rydw innau yn cofio'r amser, syr, ha, ha, ha, ha! Aroswch, Mr. Huws, hidia i ddim byd am ddod i'ch hebrwng gartref, 'rwyf eisieu tipyn o fresh air." [Y LLEN YN DISGYN]. <section end="bbb"/> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|GOLYGFA 3.— YSTAFELL YN NHYNYRARDD.}}}} {{c|('''Y CAPTEN''' ''yn eistedd yn y gadair freichiau'', '''SUSI''' ''yn dod i mewn''). '''SUSI'''.—"Nhad, mae gen i eisio deyd rhywbeth wrthoch chi, 'newch chi ddim digio 'newch chi?" '''CAPTEN TREFOR'''.—"Digio wrthoch chi, fy ngeneth fach, am ba beth y gwnawn i ddigio wrthoch? " '''SUSI'''.—"Mi obeithiaf nad ydw i wedi gwneud dim drwg,ac heb i mi gwmpasu dim,—yr wyf wedi addaw priodi Enoc Huws." '''CAPTEN TREFOR''' (''ennyd o ddistawrwydd'').—"Duw a'ch bendithio i'ch dau! Pa bryd y daru i chi, Susi, roi eich addewid iddo? '''SUSI'''.—"Mae rhai wythnose os nad misoedd erbyn hyn." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Hym. Nid wyf yn dweyd dim yn erbyn y peth,—'does gennyf yr un gwrthwynebiad pwysig i chwi briodi Mr. Huws. Ond mewn ffordd o siarad, Susi, mi fuaswn yn disgwyl i chwi ymgynghori a'ch tad cyn mentro i gytundeb mor ddifrifol. Ond na hidiwch am hynny." '''SUSI'''.—"Yr oeddwn ar fai, nhad, a mae'n ddrwg gen i na faswn wedi siarad â chwi yn gyntaf. Ond y mae'r peth wedi ei wneud, a gobeithio y gwnewch chi faddeu i mi, ac na wnewch chi ddim dangos dim gwrthwynebiad." '''CAPTEN TREFOR'''.— "Nid oes gennyf ond dweyd, fy ngeneth, fel y dywedais o'r blaen, Duw a'ch bendithio i'ch dau. Ond mewn ffordd o siarad, mi welais yr amser, do, mi welais yr amser, y buasai yn arw gennyf i neb, gan nad pwy a fuasai, gael addewid gan ferch,—unig ferch, Capten Trefor, heb yn gyntaf ymliw, ac ymliw drachefn â'i thad. Ond, nid Capten Trefor yw Capten Trefor erbyn hyn, mae pawb, ysywaeth, yn gwybod hynny, a'i ferch ei hun heb fod yn eithriad, ac wedi ymddwyn felly. Ond y mae Mr. Huws yn ffortunus." '''SUSI'''.—"Nhad, ddaru mi ddim bwriadu eich brifo wrth beidio ymgynghori a chi, a mae'ch geiriau yn fy lladd. Ac hyd yn oed yn awr, os byddwch bob amser fel yr ydach heno, yn sobr, yn garedig a mwyn, mi alwaf fy addewid yn ol, os ydach chi'n deyd wrtho i am wneud hynny." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Beth, merch Capten Trefor yn torri ei haddewid? Na, fy ngeneth anwyl, pe buasech wedi rhoddi eich addewid i'r ''meinar'' tlotaf sydd yn darn lwgu yng Nghoed Madog, mi fuaswn yn eich gorfodi i'w chyflawni, os buasai hynny o fewn fy ngallu. Nid yw torri addewid yn hanes Capten Trefor nac yn deilwng o ''prestige'' y teulu." '''SUSI'''.—"'Dydw i ddim yn bwriadu eich gadael, nhad, mae hynny yn ddealledig rhwng Mr. Huws a minnau. Cewch yr un bywioliaeth a ninnau, a mi wn y gellwch ymddiried ar garedigrwydd Mr. Huws. Yn wir, yr wyf yn ystyried mai fi ac nid Mr. Huws sydd yn lwcus." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Yr wyf yn meddwl, Susi, os try pethau allan fel yr wyf yn disgwyl, na bydd raid i mi ddibynnu ar garedigrwydd neb pwy bynnag. Ar yr un pryd, peidiwch a meddwl fy mod yn diystyrru eich ymlyniad wrthyf. Ac am Mr. Huws, yr wyf yn ei adnabod yn lled dda, ac ni fydd yn ddrwg gennyf edrych arno fel mab yng nghyfraith. Beth ydyw y rheswm, Susi, na fuasai Mr. Huws yma heno? Oblegid ar ol yr ymddiddan sydd wedi cymeryd lle heno, yr wyf mewn ffordd o siarad, yn teimlo rhyw fath o hiraeth am ei weled." '''SUSI'''.—"Yr oedd yn deyd fod rhywbeth yn galw am dano, ac nad allai ddod yma heno. Ond fe ddaw nos yfory, gan fod y briodas i gymeryd lle yr wythnos nesaf." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Wel, er fod yn chwith gennyf feddwl, 'does gennyf ond dweyd,— Duw a'ch bendithio. ('''SUSI''' ''yn mynd allan,'' '''y CAPTEN''' ''yn siarad âg ef ei hunan''). Mi ddwedaf wrtho yfory mai oferedd ydyw iddo ef a minnau wario ychwaneg o arian ar Goed Madog. Fy nyledswydd fel dyn gonest ydyw dweyd wrtho; 'does yno fwy o olwg am blwm nag sydd yng nghas y cloc yma. Mae'n dda gan 'y nghalon i fod pethau wedi diweddu mor dda. Ond nid yw hyn ond prawf arall fy mod yn adnabod dynion yn weddol,—mi wyddwn ers blynyddoedd fod gan Mr. Huws feddwl o Susi, a diolch i Dduw ei bod mor lwcus. Yr oeddwn yn dechreu pryderu beth a ddeuai o honi, druan." [Y LLEN YN DISGYN]. <section end="bbb"/> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|GOLYGFA 4.— Y CAPEL.}}}} {{c|('''Y GWEINIDOG''' ''i fewn yn barod, daw y'' '''GWAHODDEDIGION''' ''i fewn a chymerant eu lle, yna y'' '''PRIODFAB''' ''a'i'' '''WAS''', ''ac yn ddiweddaf oll daw'' '''CAPTEN TREFOR''' ''a'' '''MISS. TREFOR''' ''yn pwyso ar ei fraich. Yna saif y'' '''PRIODFAB''' ''a'r'' '''BRIODFERCH''' ''o flaen y'' '''GWEINIDOG''').}} '''GWEINIDOG'''.—"Yr ydym yn cyfarfod ym mhresenoldeb Duw i uno y ddau berson hyn mewn priodas, yn ol arfer gyffredinol Eglwys Crist a chyfraith ein gwlad; i argraffu ar eu meddyliau arwyddocad a chysegredigrwydd y rhwymyn priodasol, ac i ddeisyf bendith ein Duw a'n Tad ar eu rhan. Os gŵyr neb, gan hynny, am unrhyw achos cyfiawn neu reswm digonol fel na ellir yn <section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> 35l7y2gk3uo82ll9qxiz9sd30gx00ii 166981 166976 2026-07-12T22:43:55Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166981 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''CAPTEN TREFOR'''.—"Dyna'r ffaith, syr, onide Sem?" ('''SEM LLWYD''' ''yn rhoddi nod cadarnhaol''). '''ENOC HUWS'''.—"Hwre! brafo ni, cwmni Coed Madog." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Esgusodwch ein ffolineb, Mr. Simon, ac nid ffolineb chwaith, oblegid nid oes dim yn fwy naturiol, syr, nag i rai fel Mr. Huws, Mr. Denman, a fy hunan lawenhau, mor naturiol ag oedd i Columbus lawenhau pan welodd y ddeilen ar y dŵr." '''PARCH. OBEDIAH SIMON.'''—"Perffaith naturiol, ac yr wyf yn cydlawenhau â chwi, Capten Trefor." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Mi'ch credaf, just y peth a fuaswn yn ddisgwyl oddiwrth wr o amaethiad a dysg fel chi. Gallai hyn ymddangos yn ynfyd i rywrai, ond yr wyf yn credu fy mod yn mynegu calon a theimlad Mr. Huws a Mr. Denman,—dynion sydd yn gwybod rhywbeth am y charm o fentro, ac am y charm uwch o ddarganfod. Ai nid felly y mae pethau yn sefyll, Mr. Huws?" '''ENOC HUWS'''.—"Ie, ond gadewch glywed am y darganfyddiad. Faint ydach chi wedi ei ddarganfod, Sem Llwyd?" '''CAPTEN TREFOR'''.—"Esgusodwch fi, Mr. Huws, mi af i lawr i'r gwaith fy hunan yfory, a chewch report cyflawn. Mae'n ddiameu gennyf fod Sem wedi rhedeg yma â'i wynt yn ei ddyrnau y foment y gwelodd y trysor gloew, ac nid ydyw mewn ''position'' mi wn i roi ''idea'' priodol i chwi am y darganfyddiad." '''SEM LLWYD'''.—"Yr ydach chi yn llygad eich lle, Capten." '''SUSI''' (''yn dyfod i fewn'').—"Y mae y swper yn barod." (''Y cwmni yn mynd i'r parlwr''; '''SEM LLWYD''' ''a'r'' '''CAPTEN''' ''yn aros ar ol''). '''CAPTEN TREFOR'''.—"Dydio fawr o beth, feddyliwn, Sem?" '''SEM LLWYD'''.—"Nac ydi, syr, prin gwerth son am dano, fel y cewch chi weld yfory; ond yr oeddwn i'n meddwl na fase fo ''harm'' yn y byd i mi ddwad yma i ddeyd." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Chwi wnaethoch yn reit, Sem. Y gwir ydyw, ddaeth newydd erioed mewn gwell amser, rhyngoch chi a fi. Mae Denman ymron a rhoi fyny'r ysbryd; 'does gan Denman, druan, fawr o arian i'w spario. Mae gan Mr. Huws bwrs lled hir. Gobeithio'r tad y cawn ni rywbeth acw'n fuan, dae o ddim ond er mwyn Denman ac er eich mwyn chwi y gweithwyr a'ch teuluoedd." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ce1oy4s8q2pkcc3fk0v7szcrfydskxp 104 86395 166977 2026-07-12T22:30:12Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "56 Y CAPEL. lychmygu nac yn dymuno dod o hyd i'w dad. (CAPTEN TREFOR yn crynnu ac mewn cyffro mawr). Credwn y buasai y diafol wedi gwneud pac o hono ef ers talwm, oblegid mi a'i rhoddes i'w ofal cyn mynd o'r wlad. Ond y mae yn hir iawn yn ei nol. (Gan bwyntio at ENOC Huws), Y chwi, Enoc Huws, yw fy ŵyr, a'ch tad yw y dyn, os teilwng o'r enw dyn,-sydd yn galw ei hun yn Capten Trefor. (Yr holl gwmni megis wedi eu parlysu). Nid dyna yw... 166977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>56 Y CAPEL. lychmygu nac yn dymuno dod o hyd i'w dad. (CAPTEN TREFOR yn crynnu ac mewn cyffro mawr). Credwn y buasai y diafol wedi gwneud pac o hono ef ers talwm, oblegid mi a'i rhoddes i'w ofal cyn mynd o'r wlad. Ond y mae yn hir iawn yn ei nol. (Gan bwyntio at ENOC Huws), Y chwi, Enoc Huws, yw fy ŵyr, a'ch tad yw y dyn, os teilwng o'r enw dyn,-sydd yn galw ei hun yn Capten Trefor. (Yr holl gwmni megis wedi eu parlysu). Nid dyna yw ei enw bedydd. Ei wir enw ydyw Enoc Huws, ac ar ei enw ef y galwyd chwithau gan yr hen Mrs. Amos. Adwaenais ef y noson gyntaf y daethum i'r gymdogaeth. Ie, ac y mae'n ddrwg gennyf ddweyd, un o'r scoundrels gwaethaf ar wyneb y ddaear yw eich tad chwi eich dau. (MISS TREFOR yn syrthio mewn llewyg i freichiau ENOC Huws). Mae hyn mi wn yn ergyd ofnadwy i chwi, er fy mod i yn edrych arno fel peth hynod ragluniaethol i mi ddyfod yma i atal brawd a chwaer rhag priodi. Ac oni bai am danoch chwi a'i ferch brydferth, mi rhown o'n ddigon sâff cyn nos yfory, y dyhiryn melldigedig ! " GWEINIDOG.-" Ai gwir hyn, Capten Trefor?" CAPTEN TREFOR.-"Ie, myn -" (Yn rhoddi cam ymlaen, yn tynnu "pistol" o boced ei gót, ac yn saethu ei hun, yn syrthio ar ei gefn i'r llawr yn farw). GWEINIDOG.-"Gwybyddwch y goddiwedda eich pechod chwi ! [Y LLEN YN DISGYN]. Y DIWEDD.<noinclude><references/></noinclude> 2s2g8fjetgmvvugca7wwkrisclm257y 166980 166977 2026-07-12T22:40:45Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166980 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>dychmygu nac yn dymuno dod o hyd i'w dad. ('''CAPTEN TREFOR''' ''yn crynnu ac mewn cyffro mawr)''. Credwn y buasai y diafol wedi gwneud pac o hono ef ers talwm, oblegid mi a'i rhoddes i'w ofal cyn mynd o'r wlad. Ond y mae yn hir iawn yn ei nol. (''Gan bwyntio at'' '''ENOC HUWS'''), Y chwi, Enoc Huws, yw fy ŵyr, a'ch tad yw y dyn, os teilwng o'r enw dyn,—sydd yn galw ei hun yn Capten Trefor. (''Yr holl gwmni megis wedi eu parlysu''). Nid dyna yw ei enw bedydd. Ei wir enw ydyw Enoc Huws, ac ar ei enw ef y galwyd chwithau gan yr hen Mrs. Amos. Adwaenais ef y noson gyntaf y daethum i'r gymdogaeth. Ie, ac y mae'n ddrwg gennyf ddweyd, un o'r ''scoundrels'' gwaethaf ar wyneb y ddaear yw eich tad chwi eich dau. ('''MISS TREFOR''' ''yn syrthio mewn llewyg i freichiau'' '''ENOC HUWS'''). Mae hyn mi wn yn ergyd ofnadwy i chwi, er fy mod i yn edrych arno fel peth hynod ragluniaethol i mi ddyfod yma i atal brawd a chwaer rhag priodi. Ac oni bai am danoch chwi a'i ferch brydferth, mi rhown o'n ddigon sâff cyn nos yfory, y dyhiryn melldigedig!" '''GWEINIDOG'''.—"Ai gwir hyn, Capten Trefor?" '''CAPTEN TREFOR'''.—"Ie, myn{{bar|2}}" (''Yn rhoddi cam ymlaen, yn tynnu "pistol" o boced ei gôt, ac yn saethu ei hun, yn syrthio ar ei gefn i'r llawr yn farw''). '''GWEINIDOG'''.—"Gwybyddwch y goddiwedda eich pechod chwi! {{c|[Y LLEN YN DISGYN].}} {{c|{{mawr|'''Y DIWEDD.'''}}}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> tm87fcj894kazeqnaf8da56r2tysr34 166993 166980 2026-07-12T22:56:16Z AlwynapHuw 1710 166993 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>dychmygu nac yn dymuno dod o hyd i'w dad. ('''CAPTEN TREFOR''' ''yn crynnu ac mewn cyffro mawr)''. Credwn y buasai y diafol wedi gwneud pac o hono ef ers talwm, oblegid mi a'i rhoddes i'w ofal cyn mynd o'r wlad. Ond y mae yn hir iawn yn ei nol. (''Gan bwyntio at'' '''ENOC HUWS'''), Y chwi, Enoc Huws, yw fy ŵyr, a'ch tad yw y dyn, os teilwng o'r enw dyn,—sydd yn galw ei hun yn Capten Trefor. (''Yr holl gwmni megis wedi eu parlysu''). Nid dyna yw ei enw bedydd. Ei wir enw ydyw Enoc Huws, ac ar ei enw ef y galwyd chwithau gan yr hen Mrs. Amos. Adwaenais ef y noson gyntaf y daethum i'r gymdogaeth. Ie, ac y mae'n ddrwg gennyf ddweyd, un o'r ''scoundrels'' gwaethaf ar wyneb y ddaear yw eich tad chwi eich dau. ('''MISS TREFOR''' ''yn syrthio mewn llewyg i freichiau'' '''ENOC HUWS'''). Mae hyn mi wn yn ergyd ofnadwy i chwi, er fy mod i yn edrych arno fel peth hynod ragluniaethol i mi ddyfod yma i atal brawd a chwaer rhag priodi. Ac oni bai am danoch chwi a'i ferch brydferth, mi rhown o'n ddigon sâff cyn nos yfory, y dyhiryn melldigedig!" '''GWEINIDOG'''.—"Ai gwir hyn, Capten Trefor?" '''CAPTEN TREFOR'''.—"Ie, myn{{bar|2}}" (''Yn rhoddi cam ymlaen, yn tynnu "pistol" o boced ei gôt, ac yn saethu ei hun, yn syrthio ar ei gefn i'r llawr yn farw''). '''GWEINIDOG'''.—"Gwybyddwch y goddiwedda eich pechod chwi!" {{c|[Y LLEN YN DISGYN].}} {{c|{{mawr|'''Y DIWEDD.'''}}}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> lybqclvs17f464re8eymp6p2r9h94j5 104 86396 166978 2026-07-12T22:31:07Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "gyfreithlawn uno y ddau hyn mewn priodas, dyweded yr awr hon, neu bydded ddistaw am byth." (Cwyd hen wr, gwyn ei wallt a'i farf, a chrum ei war, o blith y gwyddfodolion, a dywed),- AMERICANWR."Mi wn i am achos cyfiawn!" (Yr holl wyddfodolion yn codi ar eu traed mewn cynnwurf a chyffro mawr, ac yn troi i edrych ar y gir). GWEINIDOG." Beth ydyw ystyr hyn, syr?" AMERICANWR. "Mi ddywedaf i chwi, syr. Cymro ydwyf, fel y gwelwch. Gadewa... 166978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gyfreithlawn uno y ddau hyn mewn priodas, dyweded yr awr hon, neu bydded ddistaw am byth." (Cwyd hen wr, gwyn ei wallt a'i farf, a chrum ei war, o blith y gwyddfodolion, a dywed),- AMERICANWR."Mi wn i am achos cyfiawn!" (Yr holl wyddfodolion yn codi ar eu traed mewn cynnwurf a chyffro mawr, ac yn troi i edrych ar y gir). GWEINIDOG." Beth ydyw ystyr hyn, syr?" AMERICANWR. "Mi ddywedaf i chwi, syr. Cymro ydwyf, fel y gwelwch. Gadewais Gymru flynyddoedd lawer yn ol. Gyrrwyd fi o'r wlad hon gan amgylchiadau profedigaethus. Nid oeddwn yn dlawd, ystyrrid fi dipyn yn gefnog. Yr oedd gennyf un ferch, ac mi gredaf nad oedd geneth brydferthach a mwy rhinweddol yn y gymdogaeth. (Yn tynnu ei napcyn ac yn sychu ei lygaid). Esgusodwch fi, syr, y mae'r amser yn dod yn fyw i fy meddwl. Ar ol afiechyd byrr, bu farw fy ngwraig. Yr cedd hyn yn ergyd ofnadwy i mi,-teimlwn fy mod yn mynd yn fwy unig bob dydd. Ond yr oedd gennyf fy merch yr hon oedd yn fwy o werth na'r byd. Yr oedd gennyf fusnes lled fawr, a chennyf ŵr ieuane medrus yn edrych ar ei hol, pan oeddwn i, oherwydd profedigaethau, yn analluog i dalu nemawr sylw i fy amgylchiadau. Ymhen amser, deuais ataf fy hun, ac mi ddechreuais edrych i mewn i fy llyfrau, a gwelais fod y gŵr ieuanc wedi fy nhwyllo o dri chant o bunnau! Deallodd yntau fy mod wedi darganfod y twyll, a phan wnes ymholiad am dano, cefais ei fod wedi gadael y wlad. Ond nid dyna'r oll; ceisiwch ddychmygu fy nheimladau pan ddeallais nad digon gan y dyhiryn oedd lladrata tri chant o bunnau oddi arnaf, ond ei fod hefyd wedi twyllo a darostwng fy merch. Yr oedd ŵyr bach wedi ei eni i mi cyn i mi wybod na drwgdybio dim. Yn yr amgylchiad pruddaidd hwn, bu farw fy anwyl ferch. Am beth amser, yr oeddwn fel dyn gwallgof, ac yn fy ngwallgofrwydd, gwerthais bopeth oedd ar fy elw. Wedi rhoi y plentyn dan ofal rhyw hen wreigan, a rhoi rhywbeth iddi am ei thrafferth, -dim chwarter digon,-aethum i'r America. Wedi treulio deng mlynedd ar hugain yn y wlad honno, nid oeddwn yn hapus, penderfynais ddychwelyd i Gymru i edrych am fy ŵyr, os oedd o 'n fyw. Nid oeddwn wedi<noinclude><references/></noinclude> gt1jb33l5zanlnxmc9q0hk6oe02gyw9 166979 166978 2026-07-12T22:35:04Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166979 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gyfreithlawn uno y ddau hyn mewn priodas, dyweded yr awr hon, neu bydded ddistaw am byth." (''Cwyd hen wr, gwyn ei wallt a'i farf, a chrum ei war, o blith y gwyddfodolion, a dywed''),— '''AMERICANWR.'''—"Mi wn i am achos cyfiawn!" (''Yr holl wyddfodolion yn codi ar eu traed mewn cynnwurf a chyffro mawr, ac yn troi i edrych ar y gir''). '''GWEINIDOG'''.—"Beth ydyw ystyr hyn, syr?" AMERICANWR.—"Mi ddywedaf i chwi, syr. Cymro ydwyf, fel y gwelwch. Gadewais Gymru flynyddoedd lawer yn ol. Gyrrwyd fi o'r wlad hon gan amgylchiadau profedigaethus. Nid oeddwn yn dlawd, ystyrrid fi dipyn yn gefnog. Yr oedd gennyf un ferch, ac mi gredaf nad oedd geneth brydferthach a mwy rhinweddol yn y gymdogaeth. (''Yn tynnu ei napcyn ac yn sychu ei lygaid''). Esgusodwch fi, syr, y mae'r amser yn dod yn fyw i fy meddwl. Ar ol afiechyd byrr, bu farw fy ngwraig. Yr oedd hyn yn ergyd ofnadwy i mi,—teimlwn fy mod yn mynd yn fwy unig bob dydd. Ond yr oedd gennyf fy merch yr hon oedd yn fwy o werth na'r byd. Yr oedd gennyf fusnes lled fawr, a chennyf ŵr ieuanc medrus yn edrych ar ei hol, pan oeddwn i, oherwydd profedigaethau, yn analluog i dalu nemawr sylw i fy amgylchiadau. Ymhen amser, deuais ataf fy hun, ac mi ddechreuais edrych i mewn i fy llyfrau, a gwelais fod y gŵr ieuanc wedi fy nhwyllo o dri chant o bunnau! Deallodd yntau fy mod wedi darganfod y twyll, a phan wnes ymholiad am dano, cefais ei fod wedi gadael y wlad. Ond nid dyna'r oll; ceisiwch ddychmygu fy nheimladau pan ddeallais nad digon gan y dyhiryn oedd lladrata tri chant o bunnau oddi arnaf, ond ei fod hefyd wedi twyllo a darostwng fy merch. Yr oedd ŵyr bach wedi ei eni i mi cyn i mi wybod na drwgdybio dim. Yn yr amgylchiad pruddaidd hwn, bu farw fy anwyl ferch. Am beth amser, yr oeddwn fel dyn gwallgof, ac yn fy ngwallgofrwydd, gwerthais bopeth oedd ar fy elw. Wedi rhoi y plentyn dan ofal rhyw hen wreigan, a rhoi rhywbeth iddi am ei thrafferth,—dim chwarter digon,—aethum i'r America. Wedi treulio deng mlynedd ar hugain yn y wlad honno, nid oeddwn yn hapus, penderfynais ddychwelyd i Gymru i edrych am fy ŵyr, os oedd o'n fyw. Nid oeddwn wedi<noinclude><references/></noinclude> 4cmn6uqvgb8uavrml51254ia9ieaut6 166992 166979 2026-07-12T22:55:26Z AlwynapHuw 1710 166992 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gyfreithlawn uno y ddau hyn mewn priodas, dyweded yr awr hon, neu bydded ddistaw am byth." (''Cwyd hen wr, gwyn ei wallt a'i farf, a chrum ei war, o blith y gwyddfodolion, a dywed''),— '''AMERICANWR.'''—"Mi wn i am achos cyfiawn!" (''Yr holl wyddfodolion yn codi ar eu traed mewn cynnwurf a chyffro mawr, ac yn troi i edrych ar y gŵr''). '''GWEINIDOG'''.—"Beth ydyw ystyr hyn, syr?" '''AMERICANWR'''.—"Mi ddywedaf i chwi, syr. Cymro ydwyf, fel y gwelwch. Gadewais Gymru flynyddoedd lawer yn ol. Gyrrwyd fi o'r wlad hon gan amgylchiadau profedigaethus. Nid oeddwn yn dlawd, ystyrrid fi dipyn yn gefnog. Yr oedd gennyf un ferch, ac mi gredaf nad oedd geneth brydferthach a mwy rhinweddol yn y gymdogaeth. (''Yn tynnu ei napcyn ac yn sychu ei lygaid''). Esgusodwch fi, syr, y mae'r amser yn dod yn fyw i fy meddwl. Ar ol afiechyd byrr, bu farw fy ngwraig. Yr oedd hyn yn ergyd ofnadwy i mi,—teimlwn fy mod yn mynd yn fwy unig bob dydd. Ond yr oedd gennyf fy merch yr hon oedd yn fwy o werth na'r byd. Yr oedd gennyf fusnes lled fawr, a chennyf ŵr ieuanc medrus yn edrych ar ei hol, pan oeddwn i, oherwydd profedigaethau, yn analluog i dalu nemawr sylw i fy amgylchiadau. Ymhen amser, deuais ataf fy hun, ac mi ddechreuais edrych i mewn i fy llyfrau, a gwelais fod y gŵr ieuanc wedi fy nhwyllo o dri chant o bunnau! Deallodd yntau fy mod wedi darganfod y twyll, a phan wnes ymholiad am dano, cefais ei fod wedi gadael y wlad. Ond nid dyna'r oll; ceisiwch ddychmygu fy nheimladau pan ddeallais nad digon gan y dyhiryn oedd lladrata tri chant o bunnau oddi arnaf, ond ei fod hefyd wedi twyllo a darostwng fy merch. Yr oedd ŵyr bach wedi ei eni i mi cyn i mi wybod na drwgdybio dim. Yn yr amgylchiad pruddaidd hwn, bu farw fy anwyl ferch. Am beth amser, yr oeddwn fel dyn gwallgof, ac yn fy ngwallgofrwydd, gwerthais bopeth oedd ar fy elw. Wedi rhoi y plentyn dan ofal rhyw hen wreigan, a rhoi rhywbeth iddi am ei thrafferth,—dim chwarter digon,—aethum i'r America. Wedi treulio deng mlynedd ar hugain yn y wlad honno, nid oeddwn yn hapus, penderfynais ddychwelyd i Gymru i edrych am fy ŵyr, os oedd o'n fyw. Nid oeddwn wedi<noinclude><references/></noinclude> clh0kxvpzf3bamqfpmu0q6f03ppuoud 104 86397 166982 2026-07-12T22:44:55Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166982 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''SEM LLWYD'''.—"Wn i beth ddaethai o honom ni 'blaw am Goed Madog." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Digon gwir. Ond beth yw eich barn chi, Sem, a beth ydi barn y dynion am y lle? '''SEM LLWYD'''.—"Wel, syr, mae gan y dynion, ac y mae gen innau ffydd, y cawn ni blwm yno ryw ddiwrnod." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Gweddiwch am i'ch ffydd droi yn olwg, a'r olwg yn fwynhad. Mi ddof i lawr acw bore fory, Sem, os byddaf byw ac iach. A 'rwan, rhaid i mi fynd at y cyfeillion yma. Peidiwch a chodi, Sem, mi ddwedaf wrth Kit am ddwad a pheint o gwrw i chi a thipyn o fara a chaws." (''Yn mynd allan''). '''SEM LLWYD'''.—"Thanciw, syr." {{c|[Y LLEN YN DISGYN].}} <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|GOLYGFA 2.—Y LAWNT O FLAEN Y TY.}}}} {{c|('''ENOC HUWS''' a Susi yn cerdded ochr yn ochr. '''ENOC HUWS''' d'i gôt fawr am dano a'i ffon yn ei law'').}} '''ENOC HUWS'''.—"Nid wyf yn meddwl, Miss Trefor, fod llawer o sail i'ch ofnau am eich mam. Mae hi yn siarad yn bert ryfeddol." '''SUSI'''.—"Gobeithio nad oes, Mr. Huws, ond mae gen i ''presentiment'' cas na fydd mam fyw yn hir. Fedr hi ddim dioddef profedigaethau na dal gwynt croes. Ond yr wyf i 'n meddwl fy mod i fy hun wedi dysgu cymaint a hyn yn ddiweddar, beth bynnag, sef na ddysges i ddim nes i mi ddysgu diodde', a diodde' yn ddistaw." '''ENOC HUWS'''.—"Ddaru mi 'rioed wybod, Miss Trefor, eich bod wedi diodde' dim,—'roeddwn i bob amser yn meddwl eich bod yn berffaith iach." '''SUSI'''.—"Ac felly yr ydw i. Ond yr ydych chi yn cofio gwaith Gurnal? Mi wn innau rywbeth am ddioddefiadau enaid. 'Rwyf wedi diodde' tipyn o'ch achos chi, Mr. Huws." '''ENOC HUWS'''.—"O'm hachos i, Miss Trefor? '''SUSI'''.—"Ie, o'ch hachos chi. Mi wn eich bod yn gwario llawer o arian yn barhaus ar waith Coed Madog, ac mai <section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> ds8zktgea9u7ia9ip071a7d2wtqlx64 104 86398 166983 2026-07-12T22:45:45Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166983 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>nhad sydd yn eich perswadio i wneud hynny. Ac er eich bod yn gyfoethog, mae'n hawdd iawn i chi, mewn amser, wario y cwbl sy' gynnoch chi ar waith ''mine'', ac heb gael dim yn ol, fel daru Hugh Bryan, druan, wneud, ac fel y mae Mr. Denman agos a gwneud. A fedra i ddim bod yn dawel, Mr. Huws, heb eich rhoi chi ar eich gwyliadwriaeth." '''ENOC HUWS'''.—"Y mae arnaf ofn, Miss Trefor, eich bod mewn tymer brudd heno, a'ch bod wedi anghofio y newydd a gawsom gan Sem Llwyd heno." '''SUSI'''.—"Na, dydw i ddim wedi anghofio newydd Sem Llwyd; ac os ydio'n wir, 'rwyf yn llawenhau er mwyn fy nhad a chwithau a Mr. Denman. Ond peidiwch rhoi llawer o bwys arno,—'rwyf wedi clywed llawer o newyddion tebyg, a dim byd yn dod ohonynt. Carwn wybod faint ydych wedi wario!" '''ENOC HUWS'''.—"O, rhyw dri chant o bunnau, 'rwy'n meddwl." '''SUSI'''.—"Gwarchod pawb, 'roeddwn yn ofni hynny." '''ENOC HUWS'''.—"Ond dydw i ddim ond un o dri, Miss Trefor." '''SUSI'''.—"Ie, yr un o'r tri sydd yn morol am yr arian,—y chi, Mr. Huws, ydi'r banc." '''ENOC HUWS'''.—"Nid wyf yn dallt eich meddwl, Miss Trefor." '''SUSI'''.—"Fy meddwl ydi hyn, Mr. Huws, ac y mae'n rhaid i mi gael ei ddweyd, fedra i ddim bod yn dawel fy nghydwybod heb ei ddweyd, mai chwi sydd yn ffeindio'r arian, ac ma nhad sydd yn 'u gwario nhw, achos 'does gan 'y nhad yr un bunt o eiddo'i hun i'w gwario." '''ENOC HUWS'''.—"'Rydach chi'n smalio, Miss Trefor." '''SUSI'''." Fum i erioed yn fwy difrifol, Mr. Huws. Yr oeddwn yn ofni o hyd eich bod yn credu ein bod yn gyfoethog, ond y gwir ydyw ein bod yn dlawd, ac yn dlawd iawn, a dyna, mi wn, sydd yn lladd mam. A chyda golwg ar newydd Sem Llwyd, 'does gen i ond gobeithio er eich mwyn chi ei fod yn wir. Ond dydw i'n rhoi dim pwys ar yr hyn a ddywed Sem. Mae o wedi dweyd llawer o bethau tebyg o'r blaen, a'r cwbl yn troi'n ddim byd." '''ENOC HUWS'''.—"Miss Trefor, yr ydach chi'n ''jokio'',—dydach chi ddim yn meddwl deyd wrtha i nad ydi'ch tad yn dda arno?" '''SUSI'''.—"Mae fy nghalon yn rhy brudd i ''jokio'', Mr. Huws. Nid yn unig nid yw fy nhad yn dda arno, ond y mae mewn dyled, ac os na ddaw gwawr o rywle, wela i ar hyn o bryd ddim gobaith iddo allu talu ei ddyled." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> rmu5nj13i5b094nvmvsqm257ucr61ky 166985 166983 2026-07-12T22:47:27Z AlwynapHuw 1710 166985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>nhad sydd yn eich perswadio i wneud hynny. Ac er eich bod yn gyfoethog, mae'n hawdd iawn i chi, mewn amser, wario y cwbl sy' gynnoch chi ar waith ''mine'', ac heb gael dim yn ol, fel daru Hugh Bryan, druan, wneud, ac fel y mae Mr. Denman agos a gwneud. A fedra i ddim bod yn dawel, Mr. Huws, heb eich rhoi chi ar eich gwyliadwriaeth." '''ENOC HUWS'''.—"Y mae arnaf ofn, Miss Trefor, eich bod mewn tymer brudd heno, a'ch bod wedi anghofio y newydd a gawsom gan Sem Llwyd heno." '''SUSI'''.—"Na, dydw i ddim wedi anghofio newydd Sem Llwyd; ac os ydio'n wir, 'rwyf yn llawenhau er mwyn fy nhad a chwithau a Mr. Denman. Ond peidiwch rhoi llawer o bwys arno,—'rwyf wedi clywed llawer o newyddion tebyg, a dim byd yn dod ohonynt. Carwn wybod faint ydych wedi wario!" '''ENOC HUWS'''.—"O, rhyw dri chant o bunnau, 'rwy'n meddwl." '''SUSI'''.—"Gwarchod pawb, 'roeddwn yn ofni hynny." '''ENOC HUWS'''.—"Ond dydw i ddim ond un o dri, Miss Trefor." '''SUSI'''.—"Ie, yr un o'r tri sydd yn morol am yr arian,—y chi, Mr. Huws, ydi'r banc." '''ENOC HUWS'''.—"Nid wyf yn dallt eich meddwl, Miss Trefor." '''SUSI'''.—"Fy meddwl ydi hyn, Mr. Huws, ac y mae'n rhaid i mi gael ei ddweyd, fedra i ddim bod yn dawel fy nghydwybod heb ei ddweyd, mai chwi sydd yn ffeindio'r arian, ac ma nhad sydd yn 'u gwario nhw, achos 'does gan 'y nhad yr un bunt o eiddo'i hun i'w gwario." '''ENOC HUWS'''.—"'Rydach chi'n smalio, Miss Trefor." '''SUSI'''." Fum i erioed yn fwy difrifol, Mr. Huws. Yr oeddwn yn ofni o hyd eich bod yn credu ein bod yn gyfoethog, ond y gwir ydyw ein bod yn dlawd, ac yn dlawd iawn, a dyna, mi wn, sydd yn lladd mam. A chyda golwg ar newydd Sem Llwyd, 'does gen i ond gobeithio er eich mwyn chi ei fod yn wir. Ond dydw i'n rhoi dim pwys ar yr hyn a ddywed Sem. Mae o wedi dweyd llawer o bethau tebyg o'r blaen, a'r cwbl yn troi'n ddim byd." '''ENOC HUWS'''.—"Miss Trefor, yr ydach chi'n ''jokio'',—dydach chi ddim yn meddwl deyd wrtha i nad ydi'ch tad yn dda arno?" {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> lf0hjpvhcymohp7hybr97ny7w0yds0p 104 86399 166984 2026-07-12T22:46:56Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "'''ENOC HUWS'''.—"'Rydach chi wedi fy synnu, Miss Trefor, ac eto, 'rwyf yn teimlo'n llawen." '''SUSI'''.—"Yn llawen, Mr. Huws. Ydi clywed ein bod yn dlawd yn fforddio llawenydd i chwi? Syr! dydach chi ddim y dyn ddarú mi feddwl eich bod chi." '''ENOC HUWS'''.—"Hwyrach hynny, ond mi obeithiaf y cewch fi yn well dyn nag y daru i chi erioed synio am danaf! ('''''MISS. TREFOR''' a golwg wgus yn cychwyn i'r ty. '''ENOC HUWS''' yn sefyll... 166984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''ENOC HUWS'''.—"'Rydach chi wedi fy synnu, Miss Trefor, ac eto, 'rwyf yn teimlo'n llawen." '''SUSI'''.—"Yn llawen, Mr. Huws. Ydi clywed ein bod yn dlawd yn fforddio llawenydd i chwi? Syr! dydach chi ddim y dyn ddarú mi feddwl eich bod chi." '''ENOC HUWS'''.—"Hwyrach hynny, ond mi obeithiaf y cewch fi yn well dyn nag y daru i chi erioed synio am danaf! ('''''MISS. TREFOR''' a golwg wgus yn cychwyn i'r ty. '''ENOC HUWS''' yn sefyll o'i blaen ac yn éi rhwystro''). '''ENOC HUWS'''.—"Aroswch i mi esbonio fy hun." '''SUSI'''.—"Nid oes angen i chi wneud hynny, yr wyf yn gweld trwoch fel trwy ffenestr. 'Roeddach chi, mi wn, yn credu ein bod yn dda arnom; 'rydach chi'n cofio fel y bydde nhad yn eich patroneisio, ac fel y byddwn innau, yn fy ffolineb, yn eich cytio. Ond, meddwch 'rwan, y mae'r byrddau wedi troi, mae nhyrn inne wedi dwad, mi wna iddi'n nhw ''sing small''. Wel, mae hyn yn eitha naturiol, ond y mae o'n ''mean'' ynnoch, Mr. Huws, yn dro sal mewn dyn fel chi. (''Yn ceisio mynd heibio iddo i'r ty,'' '''ENOC HUWS''' ''yn ei rhwystro''). Gadewch i mi fynd, Mr. Huws, os gwelwch yn dda." '''ENOC HUWS'''.—"Nid cyn y byddwch mewn gwell tymer. Gyda'ch holl ''insight'', ac er mor graff yr ydych chi, 'rydach wedi fy ngham esbonio, gadewch i mi egluro fy hun." (''Yn aros yn sydyn''). '''SUSI'''.—"Ewch ymlaen, Mr. Huws, achos 'does gen i ddim llawer o amser i aros." '''ENOC HUWS'''.—"Wel, mewn ystyr, mi ddwedaf eto yr un peth, a gadewch i mi grefu arnoch i beidio rhedeg i ffwrdd cyn i mi orffen fy 'stori. Mewn un ystyr, mae'n dda iawn gennyf mai tlawd yw eich sefyllfa. Mi wn fy mod wedi eich brifo yn fawr pan ddywedais hyn. Ac nid wyf heb ofni, Miss Trefor, pan ddwedaf fy rheswm, y byddwch wedi digio wrthyf am byth." (''Yn aros ac yn ymddangos mewn dyryswch''). '''SUSI'''." Ewch ymlaen, Mr. Huws, 'does neb efo mam ond Kit, a mi fydd yn galw am danaf yn union." '''ENOC HUWS'''.—"Wel, byddai yn anodd gennyf gredu nad ydach yn gwybod fy meddwl cyn i mi ei ddeyd. 'Does dim posib nad ydach chi wedi deall ar fy ymddygiad ers llawer o amser bellach fy mod yn coleddu rhyw deimlad tuag atoch nad ydyw cyfeillgarwch yn enw arno. Mi wn ei fod yn rhyfyg ynnof, ond 'dallai ddim wrtho. Yr wyf yn eich caru, Miss Trefor, ac yn eich caru mor fawr,— (''yn mynd ar ei liniau o'i blaen''),—fel nad allaf ddychmygu fod yn bosibl caru yn fwy{{bar|2}}." '''CAPTEN TREFOR''' (''o'r golwg'').—"Susi, lle'r ydach chi, ngeneth i, (''yn dyfod ymlaen''), mae'ch mam eich eisieu, Susi. (''Yn canfod '''ENOC HUWS'''''). Holo, Mr. Huws, 'roeddwn yn meddwl eich bod wedi mynd adref ers meityn. Ond pobl ifainc yw pobl ifainc, syr, o hyd. 'Rydw innau yn cofio'r amser, syr, ha, ha, ha, ha! Aroswch, Mr. Huws, hidia i ddim byd am ddod i'ch hebrwng gartref, 'rwyf eisieu tipyn o fresh air." [Y LLEN YN DISGYN]. <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|GOLYGFA 3.— YSTAFELL YN NHYNYRARDD.}}}} {{c|('''Y CAPTEN''' ''yn eistedd yn y gadair freichiau'', '''SUSI''' ''yn dod i mewn''). '''SUSI'''.—"Nhad, mae gen i eisio deyd rhywbeth wrthoch chi, 'newch chi ddim digio 'newch chi?" '''CAPTEN TREFOR'''.—"Digio wrthoch chi, fy ngeneth fach, am ba beth y gwnawn i ddigio wrthoch? " '''SUSI'''.—"Mi obeithiaf nad ydw i wedi gwneud dim drwg,ac heb i mi gwmpasu dim,—yr wyf wedi addaw priodi Enoc Huws." '''CAPTEN TREFOR''' (''ennyd o ddistawrwydd'').—"Duw a'ch bendithio i'ch dau! Pa bryd y daru i chi, Susi, roi eich addewid iddo? '''SUSI'''.—"Mae rhai wythnose os nad misoedd erbyn hyn." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Hym. Nid wyf yn dweyd dim yn erbyn y peth,—'does gennyf yr un gwrthwynebiad pwysig i chwi briodi Mr. Huws. Ond mewn ffordd o siarad, Susi, mi fuaswn yn disgwyl i chwi ymgynghori a'ch tad cyn mentro i gytundeb mor ddifrifol. Ond na hidiwch am hynny." '''SUSI'''.—"Yr oeddwn ar fai, nhad, a mae'n ddrwg gen i na faswn wedi siarad â chwi yn gyntaf. Ond y mae'r peth wedi ei wneud, a gobeithio y gwnewch chi faddeu i mi, ac na wnewch chi ddim dangos dim gwrthwynebiad." '''CAPTEN TREFOR'''.— "Nid oes gennyf ond dweyd, fy ngeneth, fel y dywedais o'r blaen, Duw a'ch bendithio i'ch dau. Ond mewn ffordd o siarad, mi welais yr amser, do, mi welais yr amser, y buasai yn arw gennyf i neb, gan nad pwy a fuasai, gael addewid gan ferch,—unig ferch, Capten Trefor, heb yn gyntaf ymliw, ac ymliw drachefn â'i thad. Ond, nid Capten Trefor yw Capten Trefor erbyn hyn, mae pawb, ysywaeth, yn gwybod hynny, a'i ferch ei hun heb fod yn eithriad, ac wedi ymddwyn felly. Ond y mae Mr. Huws yn ffortunus." '''SUSI'''.—"Nhad, ddaru mi ddim bwriadu eich brifo wrth beidio ymgynghori a chi, a mae'ch geiriau yn fy lladd. Ac hyd yn oed yn awr, os byddwch bob amser fel yr ydach heno, yn sobr, yn garedig a mwyn, mi alwaf fy addewid yn ol, os ydach chi'n deyd wrtho i am wneud hynny." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Beth, merch Capten Trefor yn torri ei haddewid? Na, fy ngeneth anwyl, pe buasech wedi rhoddi eich addewid i'r ''meinar'' tlotaf sydd yn darn lwgu yng Nghoed Madog, mi fuaswn yn eich gorfodi i'w chyflawni, os buasai hynny o fewn fy ngallu. Nid yw torri addewid yn hanes Capten Trefor nac yn deilwng o ''prestige'' y teulu." '''SUSI'''.—"'Dydw i ddim yn bwriadu eich gadael, nhad, mae hynny yn ddealledig rhwng Mr. Huws a minnau. Cewch yr un bywioliaeth a ninnau, a mi wn y gellwch ymddiried ar garedigrwydd Mr. Huws. Yn wir, yr wyf yn ystyried mai fi ac nid Mr. Huws sydd yn lwcus." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Yr wyf yn meddwl, Susi, os try pethau allan fel yr wyf yn disgwyl, na bydd raid i mi ddibynnu ar garedigrwydd neb pwy bynnag. Ar yr un pryd, peidiwch a meddwl fy mod yn diystyrru eich ymlyniad wrthyf. Ac am Mr. Huws, yr wyf yn ei adnabod yn lled dda, ac ni fydd yn ddrwg gennyf edrych arno fel mab yng nghyfraith. Beth ydyw y rheswm, Susi, na fuasai Mr. Huws yma heno? Oblegid ar ol yr ymddiddan sydd wedi cymeryd lle heno, yr wyf mewn ffordd o siarad, yn teimlo rhyw fath o hiraeth am ei weled." '''SUSI'''.—"Yr oedd yn deyd fod rhywbeth yn galw am dano, ac nad allai ddod yma heno. Ond fe ddaw nos yfory, gan fod y briodas i gymeryd lle yr wythnos nesaf." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Wel, er fod yn chwith gennyf feddwl, 'does gennyf ond dweyd,— Duw a'ch bendithio. ('''SUSI''' ''yn mynd allan,'' '''y CAPTEN''' ''yn siarad âg ef ei hunan''). Mi ddwedaf wrtho yfory mai oferedd ydyw iddo ef a minnau wario ychwaneg o arian ar Goed Madog. Fy nyledswydd fel dyn gonest ydyw dweyd wrtho; 'does yno fwy o olwg am blwm nag sydd yng nghas y cloc yma. Mae'n dda gan 'y nghalon i fod pethau wedi diweddu mor dda. Ond nid yw hyn ond prawf arall fy mod yn adnabod dynion yn weddol,—mi wyddwn ers blynyddoedd fod gan Mr. Huws feddwl o Susi, a diolch i Dduw ei bod mor lwcus. Yr oeddwn yn dechreu pryderu beth a ddeuai o honi, druan." [Y LLEN YN DISGYN]. <section end="bbb"/> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|GOLYGFA 4.— Y CAPEL.}}}} {{c|('''Y GWEINIDOG''' ''i fewn yn barod, daw y'' '''GWAHODDEDIGION''' ''i fewn a chymerant eu lle, yna y'' '''PRIODFAB''' ''a'i'' '''WAS''', ''ac yn ddiweddaf oll daw'' '''CAPTEN TREFOR''' ''a'' '''MISS. TREFOR''' ''yn pwyso ar ei fraich. Yna saif y'' '''PRIODFAB''' ''a'r'' '''BRIODFERCH''' ''o flaen y'' '''GWEINIDOG''').}} '''GWEINIDOG'''.—"Yr ydym yn cyfarfod ym mhresenoldeb Duw i uno y ddau berson hyn mewn priodas, yn ol arfer gyffredinol Eglwys Crist a chyfraith ein gwlad; i argraffu ar eu meddyliau arwyddocad a chysegredigrwydd y rhwymyn priodasol, ac i ddeisyf bendith ein Duw a'n Tad ar eu rhan. Os gŵyr neb, gan hynny, am unrhyw achos cyfiawn neu reswm digonol fel na ellir yn<section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> 763wiu29u4c3ib0zhkpg1qwzhvctkql 166986 166984 2026-07-12T22:49:41Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''SUSI'''.—"Mae fy nghalon yn rhy brudd i ''jokio'', Mr. Huws. Nid yn unig nid yw fy nhad yn dda arno, ond y mae mewn dyled, ac os na ddaw gwawr o rywle, wela i ar hyn o bryd ddim gobaith iddo allu talu ei ddyled." '''ENOC HUWS'''.—"'Rydach chi wedi fy synnu, Miss Trefor, ac eto, 'rwyf yn teimlo'n llawen." '''SUSI'''.—"Yn llawen, Mr. Huws. Ydi clywed ein bod yn dlawd yn fforddio llawenydd i chwi? Syr! dydach chi ddim y dyn ddarú mi feddwl eich bod chi." '''ENOC HUWS'''.—"Hwyrach hynny, ond mi obeithiaf y cewch fi yn well dyn nag y daru i chi erioed synio am danaf! {{bwlch|3em}}('''MISS. TREFOR''' ''a golwg wgus yn cychwyn i'r ty. '''ENOC HUWS''' yn sefyll o'i blaen ac yn éi rhwystro''). '''ENOC HUWS'''.—"Aroswch i mi esbonio fy hun." '''SUSI'''.—"Nid oes angen i chi wneud hynny, yr wyf yn gweld trwoch fel trwy ffenestr. 'Roeddach chi, mi wn, yn credu ein bod yn dda arnom; 'rydach chi'n cofio fel y bydde nhad yn eich patroneisio, ac fel y byddwn innau, yn fy ffolineb, yn eich cytio. Ond, meddwch 'rwan, y mae'r byrddau wedi troi, mae nhyrn inne wedi dwad, mi wna iddi'n nhw ''sing small''. Wel, mae hyn yn eitha naturiol, ond y mae o'n ''mean'' ynnoch, Mr. Huws, yn dro sal mewn dyn fel chi. (''Yn ceisio mynd heibio iddo i'r ty,'' '''ENOC HUWS''' ''yn ei rhwystro''). Gadewch i mi fynd, Mr. Huws, os gwelwch yn dda." '''ENOC HUWS'''.—"Nid cyn y byddwch mewn gwell tymer. Gyda'ch holl ''insight'', ac er mor graff yr ydych chi, 'rydach wedi fy ngham esbonio, gadewch i mi egluro fy hun." (''Yn aros yn sydyn''). '''SUSI'''.—"Ewch ymlaen, Mr. Huws, achos 'does gen i ddim llawer o amser i aros." '''ENOC HUWS'''.—"Wel, mewn ystyr, mi ddwedaf eto yr un peth, a gadewch i mi grefu arnoch i beidio rhedeg i ffwrdd cyn i mi orffen fy 'stori. Mewn un ystyr, mae'n dda iawn gennyf mai tlawd yw eich sefyllfa. Mi wn fy mod wedi eich brifo yn fawr pan ddywedais hyn. Ac nid wyf heb ofni, Miss Trefor, pan ddwedaf fy rheswm, y byddwch wedi digio wrthyf am byth." (''Yn aros ac yn ymddangos mewn dyryswch''). {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> qt1wm639hgw7vkkpimf8b1ndhx6f0c0 166987 166986 2026-07-12T22:50:11Z AlwynapHuw 1710 166987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''SUSI'''.—"Mae fy nghalon yn rhy brudd i ''jokio'', Mr. Huws. Nid yn unig nid yw fy nhad yn dda arno, ond y mae mewn dyled, ac os na ddaw gwawr o rywle, wela i ar hyn o bryd ddim gobaith iddo allu talu ei ddyled." '''ENOC HUWS'''.—"'Rydach chi wedi fy synnu, Miss Trefor, ac eto, 'rwyf yn teimlo'n llawen." '''SUSI'''.—"Yn llawen, Mr. Huws. Ydi clywed ein bod yn dlawd yn fforddio llawenydd i chwi? Syr! dydach chi ddim y dyn ddarú mi feddwl eich bod chi." '''ENOC HUWS'''.—"Hwyrach hynny, ond mi obeithiaf y cewch fi yn well dyn nag y daru i chi erioed synio am danaf! {{bwlch|3em}}('''MISS. TREFOR''' ''a golwg wgus yn cychwyn i'r ty. '''ENOC HUWS''' yn sefyll o'i blaen ac yn éi rhwystro''). '''ENOC HUWS'''.—"Aroswch i mi esbonio fy hun." '''SUSI'''.—"Nid oes angen i chi wneud hynny, yr wyf yn gweld trwoch fel trwy ffenestr. 'Roeddach chi, mi wn, yn credu ein bod yn dda arnom; 'rydach chi'n cofio fel y bydde nhad yn eich patroneisio, ac fel y byddwn innau, yn fy ffolineb, yn eich cytio. Ond, meddwch 'rwan, y mae'r byrddau wedi troi, mae nhyrn inne wedi dwad, mi wna iddi'n nhw ''sing small''. Wel, mae hyn yn eitha naturiol, ond y mae o'n ''mean'' ynnoch, Mr. Huws, yn dro sal mewn dyn fel chi. (''Yn ceisio mynd heibio iddo i'r ty,'' '''ENOC HUWS''' ''yn ei rhwystro''). Gadewch i mi fynd, Mr. Huws, os gwelwch yn dda." '''ENOC HUWS'''.—"Nid cyn y byddwch mewn gwell tymer. Gyda'ch holl ''insight'', ac er mor graff yr ydych chi, 'rydach wedi fy ngham esbonio, gadewch i mi egluro fy hun." (''Yn aros yn sydyn''). '''SUSI'''.—"Ewch ymlaen, Mr. Huws, achos 'does gen i ddim llawer o amser i aros." '''ENOC HUWS'''.—"Wel, mewn ystyr, mi ddwedaf eto yr un peth, a gadewch i mi grefu arnoch i beidio rhedeg i ffwrdd cyn i mi orffen fy 'stori. Mewn un ystyr, mae'n dda iawn gennyf mai tlawd yw eich sefyllfa. Mi wn fy mod wedi eich brifo yn fawr pan ddywedais hyn. Ac nid wyf heb ofni, Miss Trefor, pan ddwedaf fy rheswm, y byddwch wedi digio wrthyf am byth." (''Yn aros ac yn ymddangos mewn dyryswch''). {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> fr346pq8tr8jturb4rpp1lq5gito0xe 104 86400 166988 2026-07-12T22:51:43Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''SUSI'''." Ewch ymlaen, Mr. Huws, 'does neb efo mam ond Kit, a mi fydd yn galw am danaf yn union." '''ENOC HUWS'''.—"Wel, byddai yn anodd gennyf gredu nad ydach yn gwybod fy meddwl cyn i mi ei ddeyd. 'Does dim posib nad ydach chi wedi deall ar fy ymddygiad ers llawer o amser bellach fy mod yn coleddu rhyw deimlad tuag atoch nad ydyw cyfeillgarwch yn enw arno. Mi wn ei fod yn rhyfyg ynnof, ond 'dallai ddim wrtho. Yr wyf yn eich caru, Miss Trefor, ac yn eich caru mor fawr,— (''yn mynd ar ei liniau o'i blaen''),—fel nad allaf ddychmygu fod yn bosibl caru yn fwy{{bar|2}}." '''CAPTEN TREFOR''' (''o'r golwg'').—"Susi, lle'r ydach chi, ngeneth i, (''yn dyfod ymlaen''), mae'ch mam eich eisieu, Susi. (''Yn canfod '''ENOC HUWS'''''). Holo, Mr. Huws, 'roeddwn yn meddwl eich bod wedi mynd adref ers meityn. Ond pobl ifainc yw pobl ifainc, syr, o hyd. 'Rydw innau yn cofio'r amser, syr, ha, ha, ha, ha! Aroswch, Mr. Huws, hidia i ddim byd am ddod i'ch hebrwng gartref, 'rwyf eisieu tipyn o fresh air." [Y LLEN YN DISGYN]. <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|GOLYGFA 3.— YSTAFELL YN NHYNYRARDD.}}}} {{c|('''Y CAPTEN''' ''yn eistedd yn y gadair freichiau'', '''SUSI''' ''yn dod i mewn''). '''SUSI'''.—"Nhad, mae gen i eisio deyd rhywbeth wrthoch chi, 'newch chi ddim digio 'newch chi?" '''CAPTEN TREFOR'''.—"Digio wrthoch chi, fy ngeneth fach, am ba beth y gwnawn i ddigio wrthoch? " '''SUSI'''.—"Mi obeithiaf nad ydw i wedi gwneud dim drwg,ac heb i mi gwmpasu dim,—yr wyf wedi addaw priodi Enoc Huws." '''CAPTEN TREFOR''' (''ennyd o ddistawrwydd'').—"Duw a'ch bendithio i'ch dau! Pa bryd y daru i chi, Susi, roi eich addewid iddo? '''SUSI'''.—"Mae rhai wythnose os nad misoedd erbyn hyn." {{nop}}<section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> 15wc2t8xry46leavjzk64horkjlq92k 166989 166988 2026-07-12T22:52:53Z AlwynapHuw 1710 166989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''SUSI'''." Ewch ymlaen, Mr. Huws, 'does neb efo mam ond Kit, a mi fydd yn galw am danaf yn union." '''ENOC HUWS'''.—"Wel, byddai yn anodd gennyf gredu nad ydach yn gwybod fy meddwl cyn i mi ei ddeyd. 'Does dim posib nad ydach chi wedi deall ar fy ymddygiad ers llawer o amser bellach fy mod yn coleddu rhyw deimlad tuag atoch nad ydyw cyfeillgarwch yn enw arno. Mi wn ei fod yn rhyfyg ynnof, ond 'dallai ddim wrtho. Yr wyf yn eich caru, Miss Trefor, ac yn eich caru mor fawr,— (''yn mynd ar ei liniau o'i blaen''),—fel nad allaf ddychmygu fod yn bosibl caru yn fwy{{bar|2}}." '''CAPTEN TREFOR''' (''o'r golwg'').—"Susi, lle'r ydach chi, ngeneth i, (''yn dyfod ymlaen''), mae'ch mam eich eisieu, Susi. (''Yn canfod '''ENOC HUWS'''''). Holo, Mr. Huws, 'roeddwn yn meddwl eich bod wedi mynd adref ers meityn. Ond pobl ifainc yw pobl ifainc, syr, o hyd. 'Rydw innau yn cofio'r amser, syr, ha, ha, ha, ha! Aroswch, Mr. Huws, hidia i ddim byd am ddod i'ch hebrwng gartref, 'rwyf eisieu tipyn o fresh air." {{c|[Y LLEN YN DISGYN].}} <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|GOLYGFA 3.— YSTAFELL YN NHYNYRARDD.}}}} {{c|('''Y CAPTEN''' ''yn eistedd yn y gadair freichiau'', '''SUSI''' ''yn dod i mewn'').}} '''SUSI'''.—"Nhad, mae gen i eisio deyd rhywbeth wrthoch chi, 'newch chi ddim digio 'newch chi?" '''CAPTEN TREFOR'''.—"Digio wrthoch chi, fy ngeneth fach, am ba beth y gwnawn i ddigio wrthoch? " '''SUSI'''.—"Mi obeithiaf nad ydw i wedi gwneud dim drwg,ac heb i mi gwmpasu dim,—yr wyf wedi addaw priodi Enoc Huws." '''CAPTEN TREFOR''' (''ennyd o ddistawrwydd'').—"Duw a'ch bendithio i'ch dau! Pa bryd y daru i chi, Susi, roi eich addewid iddo? '''SUSI'''.—"Mae rhai wythnose os nad misoedd erbyn hyn." {{nop}}<section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> b1raozelny8ystoij1f4ku8fuzv57fe 104 86401 166990 2026-07-12T22:53:28Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''CAPTEN TREFOR'''.—"Hym. Nid wyf yn dweyd dim yn erbyn y peth,—'does gennyf yr un gwrthwynebiad pwysig i chwi briodi Mr. Huws. Ond mewn ffordd o siarad, Susi, mi fuaswn yn disgwyl i chwi ymgynghori a'ch tad cyn mentro i gytundeb mor ddifrifol. Ond na hidiwch am hynny." '''SUSI'''.—"Yr oeddwn ar fai, nhad, a mae'n ddrwg gen i na faswn wedi siarad â chwi yn gyntaf. Ond y mae'r peth wedi ei wneud, a gobeithio y gwnewch chi faddeu i mi, ac na wnewch chi ddim dangos dim gwrthwynebiad." '''CAPTEN TREFOR'''.— "Nid oes gennyf ond dweyd, fy ngeneth, fel y dywedais o'r blaen, Duw a'ch bendithio i'ch dau. Ond mewn ffordd o siarad, mi welais yr amser, do, mi welais yr amser, y buasai yn arw gennyf i neb, gan nad pwy a fuasai, gael addewid gan ferch,—unig ferch, Capten Trefor, heb yn gyntaf ymliw, ac ymliw drachefn â'i thad. Ond, nid Capten Trefor yw Capten Trefor erbyn hyn, mae pawb, ysywaeth, yn gwybod hynny, a'i ferch ei hun heb fod yn eithriad, ac wedi ymddwyn felly. Ond y mae Mr. Huws yn ffortunus." '''SUSI'''.—"Nhad, ddaru mi ddim bwriadu eich brifo wrth beidio ymgynghori a chi, a mae'ch geiriau yn fy lladd. Ac hyd yn oed yn awr, os byddwch bob amser fel yr ydach heno, yn sobr, yn garedig a mwyn, mi alwaf fy addewid yn ol, os ydach chi'n deyd wrtho i am wneud hynny." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Beth, merch Capten Trefor yn torri ei haddewid? Na, fy ngeneth anwyl, pe buasech wedi rhoddi eich addewid i'r ''meinar'' tlotaf sydd yn darn lwgu yng Nghoed Madog, mi fuaswn yn eich gorfodi i'w chyflawni, os buasai hynny o fewn fy ngallu. Nid yw torri addewid yn hanes Capten Trefor nac yn deilwng o ''prestige'' y teulu." '''SUSI'''.—"'Dydw i ddim yn bwriadu eich gadael, nhad, mae hynny yn ddealledig rhwng Mr. Huws a minnau. Cewch yr un bywioliaeth a ninnau, a mi wn y gellwch ymddiried ar garedigrwydd Mr. Huws. Yn wir, yr wyf yn ystyried mai fi ac nid Mr. Huws sydd yn lwcus." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Yr wyf yn meddwl, Susi, os try pethau allan fel yr wyf yn disgwyl, na bydd raid i mi ddibynnu ar garedigrwydd neb pwy bynnag. Ar yr un pryd, peidiwch a meddwl fy mod yn diystyrru eich ymlyniad<noinclude><references/></noinclude> 5o604je8vg3h54pweq7cj396zd6zroz 104 86402 166991 2026-07-12T22:54:18Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 166991 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>wrthyf. Ac am Mr. Huws, yr wyf yn ei adnabod yn lled dda, ac ni fydd yn ddrwg gennyf edrych arno fel mab yng nghyfraith. Beth ydyw y rheswm, Susi, na fuasai Mr. Huws yma heno? Oblegid ar ol yr ymddiddan sydd wedi cymeryd lle heno, yr wyf mewn ffordd o siarad, yn teimlo rhyw fath o hiraeth am ei weled." '''SUSI'''.—"Yr oedd yn deyd fod rhywbeth yn galw am dano, ac nad allai ddod yma heno. Ond fe ddaw nos yfory, gan fod y briodas i gymeryd lle yr wythnos nesaf." '''CAPTEN TREFOR'''.—"Wel, er fod yn chwith gennyf feddwl, 'does gennyf ond dweyd,— Duw a'ch bendithio. ('''SUSI''' ''yn mynd allan,'' '''y CAPTEN''' ''yn siarad âg ef ei hunan''). Mi ddwedaf wrtho yfory mai oferedd ydyw iddo ef a minnau wario ychwaneg o arian ar Goed Madog. Fy nyledswydd fel dyn gonest ydyw dweyd wrtho; 'does yno fwy o olwg am blwm nag sydd yng nghas y cloc yma. Mae'n dda gan 'y nghalon i fod pethau wedi diweddu mor dda. Ond nid yw hyn ond prawf arall fy mod yn adnabod dynion yn weddol,—mi wyddwn ers blynyddoedd fod gan Mr. Huws feddwl o Susi, a diolch i Dduw ei bod mor lwcus. Yr oeddwn yn dechreu pryderu beth a ddeuai o honi, druan." {{c|[Y LLEN YN DISGYN].}} <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|GOLYGFA 4.— Y CAPEL.}}}} {{c|('''Y GWEINIDOG''' ''i fewn yn barod, daw y'' '''GWAHODDEDIGION''' ''i fewn a chymerant eu lle, yna y'' '''PRIODFAB''' ''a'i'' '''WAS''', ''ac yn ddiweddaf oll daw'' '''CAPTEN TREFOR''' ''a'' '''MISS. TREFOR''' ''yn pwyso ar ei fraich. Yna saif y'' '''PRIODFAB''' ''a'r'' '''BRIODFERCH''' ''o flaen y'' '''GWEINIDOG''').}} '''GWEINIDOG'''.—"Yr ydym yn cyfarfod ym mhresenoldeb Duw i uno y ddau berson hyn mewn priodas, yn ol arfer gyffredinol Eglwys Crist a chyfraith ein gwlad; i argraffu ar eu meddyliau arwyddocad a chysegredigrwydd y rhwymyn priodasol, ac i ddeisyf bendith ein Duw a'n Tad ar eu rhan. Os gŵyr neb, gan hynny, am unrhyw achos cyfiawn neu reswm digonol fel na ellir yn<section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> kr5m7tk27la05bhjg1xoyjmf1ago3jv 14 86403 166994 2026-07-12T23:01:51Z AlwynapHuw 1710 Rydych wedi creu tudalen wag 166994 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 166995 166994 2026-07-12T23:20:04Z AlwynapHuw 1710 166995 wikitext text/x-wiki Roedd '''Thomas Howells''' (bu f 1917) yn llyfrwerthwr ac yn gerddor. Yn enedigol o Gwm Ystwyth, bu'n cadw siop lyfrau ym Mhentre’ Rhondda am 38 mlynedd ei oes. Yn dal trwydded coleg y tonic sol-ffa, roedd yn gyfansoddwr, yn feirniad eisteddfodol yn arweinydd corau ac yn athro canu. g281cqmivcqmpcvb462g9bfcckca51c 166997 166995 2026-07-12T23:23:48Z AlwynapHuw 1710 166997 wikitext text/x-wiki Roedd '''Thomas Howells''' (bu f 1917) yn llyfrwerthwr ac yn gerddor. Yn enedigol o Gwm Ystwyth, bu'n cadw siop lyfrau ym Mhentre’ Rhondda am 38 mlynedd ei oes. Yn dal trwydded coleg y tonic sol-ffa, roedd yn gyfansoddwr, yn feirniad eisteddfodol yn arweinydd corau ac yn athro canu. {{DEFAULTSORT:Howells, Thomas}} [[Categori:Cerddorion Cymreig]] [[Categori:Dramodwyr]] r270j4o6qgisgzqxaezjl5p00s6drtz 166998 166997 2026-07-12T23:24:57Z AlwynapHuw 1710 166998 wikitext text/x-wiki Roedd '''Thomas Howells''' (bu f 1917) yn llyfrwerthwr ac yn gerddor. Yn enedigol o Gwm Ystwyth, bu'n cadw siop lyfrau ym Mhentre’ Rhondda am 38 mlynedd olaf ei oes. Yn dal trwydded Coleg y Tonic Sol-ffa, roedd yn gyfansoddwr, yn feirniad eisteddfodol yn arweinydd corau ac yn athro canu. {{DEFAULTSORT:Howells, Thomas}} [[Categori:Cerddorion Cymreig]] [[Categori:Dramodwyr]] 9yq0gujtfpzdx6i9xbpvdjtbnbjudyl 14 86404 167000 2026-07-12T23:39:34Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "Bardd, actor a dramodydd o Bentre' Rhondda {{DEFAULTSORT:Howells, Joseph Milwyn}} [[Categori:Beirdd]] [[Categori:Dramodwyr]]" 167000 wikitext text/x-wiki Bardd, actor a dramodydd o Bentre' Rhondda {{DEFAULTSORT:Howells, Joseph Milwyn}} [[Categori:Beirdd]] [[Categori:Dramodwyr]] 195srfisyf59298o7mmn4e3i28bcr76 14 86405 167001 2026-07-12T23:40:41Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Categori:Daniel Owen]]" 167001 wikitext text/x-wiki [[Categori:Daniel Owen]] 8monfi56dfb7obp0i22tx6tmsbyphm7