Wicidestun cywikisource https://cy.wikisource.org/wiki/Hafan MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Media Arbennig Sgwrs Defnyddiwr Sgwrs Defnyddiwr Wicidestun Sgwrs Wicidestun Delwedd Sgwrs Delwedd MediaWici Sgwrs MediaWici Nodyn Sgwrs Nodyn Cymorth Sgwrs Cymorth Categori Sgwrs Categori Tudalen Sgwrs Tudalen Indecs Sgwrs Indecs TimedText TimedText talk Modiwl Sgwrs modiwl Event Event talk 0 1360 167614 167252 2026-07-22T21:33:27Z AlwynapHuw 1710 167614 wikitext text/x-wiki {{mawr|''Croeso i '''Wicidestun''', y llyfrgell rydd!''}} {| cellspacing="5px" | width="60%" align= style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#FFE4C4; padding:1em;" class="plainlinks"; valign="top"| <div style="float:right;margin-left:0.5em;margin-right:0.5em;margin-top:0.5em"> [[Delwedd:Carl Spitzweg 021.jpg|150px]] </div> Mae '''Wicidestun''' yn storfa o destunau gwreiddiol sy'n [[w:en:Public domain|eiddo cyhoeddus]] neu o dan dermau [[w:cy:Cynnwys rhydd|trwydded agored]] [[:w:cy:Wicipedia:Hawlfraint|CC-BY-SA]]. Mae'r prosiect hwn yn rhan o deulu ehangach [[:en:Sefydliad Wikimedia|Wicimedia]] gan gynnwys [[:en:Creative Commons|Comin Wicimedia]], [[:d:cy:Wiciadur|Wiciadur]] a [[:w:cy:Wicipedia|Wicipedia]]. Erbyn hyn mae gennym ni '''[[Special:Statistics|{{NIFEROERTHYGLAU}}]]''' o weithiau. Gweler [[w:Wicipedia:Cymorth|tudalen help]] a chwaraewch yn y pwll tywod i ddysgu sut allwch '''chi''' olygu ac uwchlwytho testun. <br/> '''Rhai o'n llenorion:''' {{Div col}} : [[:Categori:William Jones (Ehedydd Iâl)|Ehedydd Iâl]] : [[:Categori:Iolo Goch|Iolo Goch]] : [[:Categori:Dafydd Nanmor|Dafydd Nanmor]] : [[:Categori:Lewis Glyn Cothi|Lewis Glyn Cothi]] : [[:Categori:Ann Griffiths|Ann Griffiths]] : [[:Categori:Owen Morgan Edwards| O. M. Edwards]] : [[:Categori:I. D. Hooson| I. D. Hooson]] : [[:Categori:Elizabeth Mary Jones (Moelona)|Moelona]] : [[:Categori:William Williams, Pantycelyn|William Williams, Pantycelyn]] : [[:Categori:Richard Griffith (Carneddog)|Richard Griffith (Carneddog)]] : [[:Categori:Dafydd ap Gwilym|Dafydd ap Gwilym]] : [[:Categori:Thomas Gwynn Jones|T. Gwynn Jones]] : [[:Categori:T Rowland Hughes|T. Rowland Hughes]] {{Div col end}} '''Rhai o'n Categorïau:''' <br/> *[[:Categori:Llyfrau|Llyfrau]] *[[:Categori:Barddoniaeth|Barddoniaeth]] *[[:Categori:Rhyddiaith|Rhyddiaith]] *[[:Categori:Testunau crefyddol|Testunau crefyddol]] *[[:Categori:Adolygiadau|Adolygiadau]] *[[:Categori:Llyfrau Ab Owen|Cyfres y Fil a Llyfrau Ab Owen]] *[[:Categori:Testunau cyfansawdd|Testunau cyfansawdd]] (Y modd gorau i lawrlwytho testynau ar gyfer e-ddarllenwyr) '''<big>[[Testunau sydd angen eu gwirio]]</big>''' | rowspan="2" width="30%" style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#FFFFFF; padding:1em;" valign="top"| {|width="*" | '''Rhai o'n gweithiau diweddaraf:''' *[[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu|Llyfr Darllen ac Ysgrifennu gan John Lloyd]] *[[Geiriau Credadun|Geiriau Credadun gan Félicité de La Mennais]] *[[Drama Enoc Huws|Drama Enoc Huws gan Thomas Howells, Pentre Rhondda]] *[[Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel|Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel gan Daniel Owen]] *[[Gardd Eifion|Gardd Eifion gan Robert ap Gwilym Ddu]] *[[Brenin yr Ellyllon|Brenin yr Ellyllon gan Nicolai Gogol]] *[[Traethodau'r Diwygiad|Traethodau'r Diwygiad gan Martin Luther]] *[[Caniadau Hiraethog|Caniadau Hiraethog gan Gwilym Hiraethog]] *[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen|Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen gan Edward Matthews]] *[[Ty Capel y Cwm|Ty Capel y Cwm gan Anthropos]] *[[Bugail y Cwm|Bugail y Cwm gan Anthropos]] *[[Hanes y Ffydd yng Nghymru|Hanes y Ffydd yng Nghymru gan Charles Edwards]] *[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] *[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] *[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] *[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] *[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] *[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] {{C|🙝&nbsp;🙟}} <gallery> Ll Du C Bawd.png|'''[[Llyfr Du Caerfyrddin]]''' Delwedd:Llyfr Aneirin.png|'''[[Llyfr Aneirin]]''' </gallery> {{c|🙝&nbsp;🙟}} ... a nifer o gerddi: *[[Yr Wylan]] gan Dafydd ap Gwilym *[[Y Drindod]] gan Dafydd ap Gwilym *[[Beibl]] *[[Y Nefoedd Uwch fy Mhen]] gan Ehedydd Iâl *[[Stafell Gynddylan]] *[[Syr Hywel y Fwyall]] *[[Cystal am ofal im yw]] *[[Y Llafurwr]] *[[Hen Benillion]] *[[Ar ôl i fy Nghariad Farw]] *[[Wrth y drws, un a'i grwth drwg]] *[[Marwnad Siôn y Glyn]] gan Lewis Glyn Cothi *[[Ymddiddan Rhwng Dau Fardd]] *[[Ymddiddan Rhwyng Cymro a Saesnes]] *[[Gorhoffedd (Hywel ab Owain Gwynedd)]] *[[Englynion y Beddau]] {{c|🙝&nbsp;🙟}} '''Cymuned'''<br /> [[Wicitestun:Y Sgriptoriwm|Y Sgriptoriwm]] <br /> |-- |} |- | style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#EEE9E9; padding:1em;" valign="top"| '''Ychwanegwch:''' [[Delwedd:Flag of Wales (1959–present).svg|200px|right]] Mae ar y safle hwn nifer o destunau o weithiau agored, di-hawlfraint neu weithiau lle mae eu hawlfraint wedi hen orffen. Os ydych am ychwanegu cerddi neu ryddiaeth gwnewch hynny - os ydych yn gwbwl sicr mai chi yw perchennog eu hawlfraint neu fod yr awdur wedi marw ers dros 70 o flynyddoedd. Am ragor am yr hyn y cewch ei gynnwys yma, darllenwch [[Wicidestun:Beth i'w roi ar Wicidestun?]] Os mai dod yma i bori ydych—mwynhewch y wledd! |} 6rhen9vaq88d5s1cr64qokyhdy3u3l2 2 10285 167616 167255 2026-07-22T21:35:02Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi eu Cyhoeddi */ 167616 wikitext text/x-wiki ==Wedi eu Cyhoeddi== {{Div col}} #[[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu|Llyfr Darllen ac Ysgrifennu gan John Lloyd]] #[[Geiriau Credadun|Geiriau Credadun gan Félicité de La Mennais]] #[[Drama Enoc Huws|Drama Enoc Huws gan Thomas Howells, Pentre Rhondda]] #[[Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel|Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel gan Daniel Owen]] #[[Gardd Eifion|Gardd Eifion gan Robert ap Gwilym Ddu]] #[[Brenin yr Ellyllon|Brenin yr Ellyllon gan Nicolai Gogol]] #[[Traethodau'r Diwygiad|Traethodau'r Diwygiad gan Martin Luther]] #[[Caniadau Hiraethog|Caniadau Hiraethog gan Gwilym Hiraethog]] #[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen|Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen gan Edward Matthews]] #[[Ty Capel y Cwm|Ty Capel y Cwm gan Anthropos]] #[[Bugail y Cwm|Bugail y Cwm gan Anthropos]] #[[Hanes y Ffydd yng Nghymru|Hanes y Ffydd yng Nghymru gan Charles Edwards]] #[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] #[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] #[[Elfennau Beirniadaeth Lenorol|Elfennau Beirniadaeth Lenorol gan Joseph Harry]] #[[Yr Ysgol Gymraeg|Yr Ysgol Gymraeg gan Owen Jones Owen]] #[[Mêt y Mona|Mêt y Mona gan Robert Lloyd Jones]] #[[Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands|Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands gan John Owen, Thrussington]] #[[Diwygwyr Cymru|Diwygwyr Cymru gan Beriah Gwynfe Evans]] #[[Manion|Manion gan T. Gwynn Jones]] #[[Hen Ffrindiau|Hen Ffrindiau gan Edward Tegla Davies]] #[[Gwaith William Ambrose (Emrys)|Gwaith William Ambrose (Emrys) gol O. M. Edwards]] #[[Siaced Fraith|Siaced Fraith gan Elizabeth Williams]] #[[Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad|Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Llwyn Hudol|Llwyn Hudol gan Hugh Emyr Davies (Emyr)]] #[[Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18|Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18 gan William John Owen (Afallon)]] #[[Cofiant y Parch David Adams (Hawen)|Cofiant y Parch David Adams (Hawen) gan Evan Keri Evans a William Pari Huws]] #[[Erthyglau, Pregethau a Chaniadau|Erthyglau, Pregethau a Chaniadau gan John John Roberts (Iolo Caernarfon)]] #[[Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill|Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill gan R Silyn Roberts]] #[[Blagur Awen Ben Bowen|Blagur Awen Ben Bowen gan David Bowen (Myfyr Hefin)]] #[[Tir y Dyneddon|Tir y Dyneddon gan Edward Tegla Davies]] #[[Dirwyn Edafedd|Dirwyn Edafedd gan Elizabeth Williams]] #[[Drain a Blodau|Drain a Blodau gan Arthur Morgan]] #[[Cymru'r Oesau Canol|Cymru'r Oesau Canol gan Robert Richards]] #[[Addoli (Y Ddarlith Davies 1935)|Addoli (Y Ddarlith Davies 1935) gan Moelwyn]] #[[Yr Hen Gyrnol|Yr Hen Gyrnol gan Evan Isaac]] #[[Ceiriog (Darlith y BBC 1939)|Ceiriog (Darlith y BBC 1939) gan W. J Gruffydd]] #[[Yr Haf a Cherddi Eraill|Yr Haf a Cherddi Eraill gan R. Williams Parry]] #[[Cerddi'r Bugail|Cerddi'r Bugail gan Hedd Wyn]] #[[Ynys y Trysor|Ynys y Trysor gan Robert Lloyd Jones]] #[[Cerddi Edern a Cherddi Eraill|Cerddi Edern a Cherddi Eraill gan J Glyn Davies]] #[[Hanes Mynachdai Gogledd Cymru hyd eu diddymiad|Hanes Mynachdai Gogledd Cymru gan David David Williams]] #[[Drysau Eraill|Drysau Eraill gan Robert Hughes Jones]] #[[Ystoriau Siluria|Ystoriau Siluria gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Addysg yng Nghymru 1847-1947|Addysg yng Nghymru 1847-1947 gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru|Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[O Gors y Bryniau|O Gors y Bryniau gan Kate Roberts]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Luc|Yr Efengyl yn ôl Sant Luc cyf William Morgan]] #[[Gemau Doethineb|Gemau Doethineb gan John Jones (Ioan Eifion)]] #[[Y Drws Agored|Y Drws Agored gan Robert Hughes Jones]] #[[Ffrwythau Dethol|Ffrwythau Dethol gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Straeon Gwerin Affrica|Straeon Gwerin Affrica gan Robert Griffith, Madagascar]] #[[Caneuon Mynyddog|Caneuon Mynyddog gan Richard Davies (Mynyddog)]] #[[Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill|Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill gan William J Richards]] #[[Pentre'r Plant|Pentre'r Plant gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Y Ddau Adda|Y Ddau Adda gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Gweithiau Eben Fardd|Gweithiau Eben Fardd gol O. M. Edwards]] #[[Ystên Sioned|Ystên Sioned gan Daniel Silvan Evans a John Jones (Ivon)]] #[[Gwilym a Benni Bach|Gwilym a Benni Bach gan William Llewelyn Williams]] #[[Bugail y Bryn|Bugail y Bryn gan Moelona]] #[[Bil y Gymraeg ac Addysg|Bil y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 gan Senedd Cymru]] #[[Y Fainc Sglodion|Y Fainc Sglodion gan John William Jones]] #[[Beirdd y Berwyn 1700-1750|Beirdd y Berwyn 1700-1750 gol O. M. Edwards]] #[[Y Geilwad Bach|Y Geilwad Bach gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Murmuron Awen|Murmuron Awen gan Robert Roberts (Gwaenfab)]] #[[Clawdd Terfyn|Clawdd Terfyn gan Robert Dewi Williams]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Cofiant, neu Hanes bywyd a marwolaeth y Parch. Thomas Jones, Dinbych|Cofiant y Parch. Thomas Jones, Dinbych gan Thomas Jones, Dinbych]] #[[Chydig ar Gof a Chadw|Chydig ar Gof a Chadw gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd|Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd gan Zachary Mather]] #[[Siôn Gymro (llyfr)|Siôn Gymro (llyfr) gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Cofiant Watcyn Wyn|Cofiant Watcyn Wyn gan Penar Griffiths]] #[[Yr Awen Barod|Yr Awen Barod gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos|Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos gan Goronwy Jones, Prestatyn]] #[[Hunangofiant Tomi|Hunangofiant Tomi gan Edward Tegla Davies]] #[[Caniadau (T. Gwynn Jones)|Caniadau gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1|Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1 (Mynwy, Meirion, Maldwyn) gan gan Thomas Rees a John Thomas]] #[[Hanes Gwareiddiad|Hanes Gwareiddiad gan Gwilym Arthur Edwards]] #[[Dail y Dderwen|Dail y Dderwen gan William J Richards]] #[[Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant)|Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant) gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Am dro i Fadagascar|Am dro i Fadagascar gan Daniel Owen Jones]] #[[Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun)|Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun) gan Idris Lewis]] #[[Caniadau Gwili|Caniadau Gwili gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Yng Ngwres y Dydd|Yng Ngwres y Dydd gan Joseph Jones (J. J. Drefnewydd)]] #[[Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill|Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill|Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes y Lleuad|Hanes y Lleuad ffug awdur Syr John Herschel]] #[[Llinell neu Ddwy|Llinell neu Ddwy gan John Jones (Ioan Brothen)]] #[[Yn Llefaru Eto|Yn Llefaru Eto gan Anhysbys]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III gan Emrys ap Iwan]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Methodistiaeth Cymru Cyfrol I|Methodistiaeth Cymru Cyfrol I gan John Hughes, Lerpwl]] #[[Y Trefedigaethau|Y Trefedigaethau gan Ifor Leslie Evans]] #[[Telyn Bywyd|Telyn Bywyd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Cathlau Bore a Nawn|Cathlau Bore a Nawn gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel)|Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel) gan Robert David Morris]] #[[Ifor Owen (nofel)|Ifor Owen (nofel) gan Henry Emlyn Thomas (Emlyn)]] #[[Ysgrifau (John Breese Davies)|Ysgrifau gan John Breese Davies]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig|Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig gan Thomas Jones-Humphreys]] #[[Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant)|Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant) gan Isaac Foulkes]] #[[Y Ddau Frawd|Y Ddau Frawd gan Nel Wyn (sef Llew Tegid)]] #[[Anturiaethau Robinson Crusoe|Anturiaethau Robinson Crusoe cyf gan William Rowlands, Porthmadog]] #[[Cofiant D Emlyn Evans|Cofiant D Emlyn Evans gan Evan Keri Evans]] #[[Telynegion (Silyn a Gruffydd)|Telynegion gan R Silyn Roberts a W. J. Gruffudd]] #[[Gwaith Hugh Jones, Maesglasau|Gwaith Hugh Jones, Maesglasau gol O. M. Edwards]] #[[Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill|Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill gan Dewi Emrys]] #[[Beddau'r Proffwydi (drama)|Beddau'r Proffwydi (drama) gan W. J. Gruffydd ]] #[[Storio a Chadw dogfennau Ewyllys Crynodeb Gweithredol o Ymateb y Llywodraeth]] #[[Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad|Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad gan Lywodraeth y DU]] #[[Nansi'r Dditectif|Nansi'r Dditectif gan Owain Llew Rowlands]] #[[Cyfrol Goffa Richard Bennett|Cyfrol Goffa Richard Bennett gol. D Teifgar Davies]] #[[Brut y Tywysogion (Ab Owen)|Brut y Tywysogion (Ab Owen) gol O. M. Edwards]] #[[Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig|Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig gan Lewis Jones, Plas Hedd]] #[[Gwaith Huw Morus|Gwaith Huw Morus gan Huw Morus (Eos Ceiriog)]] #[[Wat Emwnt|Wat Emwnt gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith|John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith gan Llyfrbyf]] #[[Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil)|Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil) gan Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd)]] #[[Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd|Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Caniadau Barlwydon Llyfr 1|Caniadau Barlwydon Llyfr 1 gan Robert John Davies (Barlwydon)]] #[[Barlwydon (Cymru 1896)]] #[[Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig|Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Llewelyn Parri (nofel)|Llewelyn Parri (nofel) gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Caniadau Owen Lewis (Glan Cymerig)|Caniadau gan Owen Lewis (Glan Cymerig)]] #[[Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd|Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd gan David Morgan, Llangeitho]] #[[Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam|Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam gan Edward Francis]] #[[Gwaith Dewi Wyn|Gwaith Dewi Wyn gol O. M. Edwards]] #[[Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar|Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar gan John Davies, Llandysul]] #[[Athrylith Ceiriog|Athrylith Ceiriog gan Howell Elvet Lewis (Elfed)]] #[[Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig|Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig gol. Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Iolo Goch|Gwaith Iolo Goch gol Thomas Matthews]] #[[Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn|Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn gan Griffith Williams, Talsarnau]] #[[Gwaith Sion Cent|Gwaith Sion Cent gol Thomas Matthews]] #[[Dyddanwch yr Aelwyd|Dyddanwch yr Aelwyd gan Hughes a'i Fab, Wrecsam]] #[[Gwaith Ieuan Brydydd Hir|Gwaith Ieuan Brydydd Hir gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith yr Hen Ficer|Gwaith yr Hen Ficer gol O. M. Edwards]] #[[Am Dro i Erstalwm|Am Dro i Erstalwm gan Index]] #[[Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill|Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill gan Humphrey Jones (Bryfdir)]] #[[Ceiriog a Mynyddog|Ceiriog a Mynyddog gan John Morgan Edwards]] #[[Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon|Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon gan William Williams (Cromwell)]] #[[Awdl Dinystr Jerusalem|Awdl Dinystr Jerusalem gan Eben Fardd]] #[[Nedw|Nedw gan Edward Tegla Davies]] #[[Dros y Gamfa|Dros y Gamfa gan Fanny Edwards]] #[[Diwrnod yn Nolgellau|Diwrnod yn Nolgellau gan Robert Thomas Williams (Trebor Môn)]] #[[Awdl ar yr Adgyfodiad (Ieuan Ionawr)|Awdl ar yr Adgyfodiad gan Evan Jones (Ieuan Ionawr)]] #[[Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern|Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern gan William Rees (Gwilym Hiraethog)]] #[[Tri Wyr o Sodom a'r Aipht|Tri Wyr o Sodom a'r Aipht gan William Williams, Pantycelyn]] #[[F'Ewythr Tomos: cân ddyri|F'Ewythr Tomos: cân ddyri gan Eben Fardd]] #[[Hynafiaethau Nant Nantlle|Hynafiaethau Nant Nantlle gan William Robert Ambrose]] #[[Bywyd y Parch. Ebenezer Richard|Bywyd y Parch. Ebenezer Richard gan Henry ac Edward W Richard]] #[[Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion|Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion gan Edward Davies (Iolo Meirion)]] #[[Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion|Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion gan Edward Davies, Penmorfa]] #[[Wil Ellis, Porthmadog-Cymru Cyf 29 1905]] #[[Hanes Niwbwrch|Hanes Niwbwrch gan Owen Williamson]] #[[Teulu Bach Nantoer|Teulu Bach Nantoer gan Moelona]] #[[Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf)|Barddoniaeth Goronwy Owen gol Isaac Foulkes (Llyfrbryf)]] #[[Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I|Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I gan John Morgan Jones]] #[[Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw|Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw gan O. M. Edwards]] #[[Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn|Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn gan David Morris (Eiddil Gwent)]] #[[Hanes Sir Fôn|Hanes Sir Fôn gan Thomas Pritchard, ('Rhen Graswr Eleth)]] #[[Holl Waith Barddonol Goronwy Owen|Holl Waith Barddonol Goronwy Owen gol Isaac Foulkes]] #[[Adgofion am John Elias|Adgofion am John Elias gan Richard Parry (Gwalchmai)]] #[[Tro Trwy'r Wig|Tro Trwy'r Wig gan Richard Morgan (1854-1939)]] #[[Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog|Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog gan Richard Griffith (Carneddog)]] #[[Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785)|Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785) gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Dafydd Jones o Drefriw, Cymru 1903]] #[[John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897)|John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897) gan Walter Daniel]] #[[Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain|Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain gan y Gwyneddigion]] #[[Cerdd coffa Goleufryn|Cerdd coffa Goleufryn gan J. T. Job]] #[[Adgofion am Goleufryn|Adgofion am Goleufryn gan Evan Williams, Llanfrothen]] #[[Goronwy Owen a'r Morrisiaid|Goronwy Owen a'r Morrisiaid gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Marc|Yr Efengyl yn ôl Sant Marc gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Llythyrau Goronwy Owen|Llythyrau Goronwy Owen gol John Morris-Jones]] #[[Diliau Meirion Cyf I|Diliau Meirion Cyf I gan gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch|Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Joshua Thomas|Gwaith Joshua Thomas gol O M Edwards]] #[[Glan Cledwen (Cymru 15 Rhagfyr 1897)]] #[[Dringo'r Andes|Dringo'r Andes gan Eluned Morgan]] #[[Naw Mis yn Nghymru|Naw Mis yn Nghymru gan Owen Griffith (Giraldus)]] #[[Ysgrifau Puleston|Ysgrifau Puleston gan John Puleston Jones]] #[[Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau|Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau gan Robert Thomas (Ap Vychan)]] #[[Rhigymau'r Ffordd Fawr|Rhigymau'r Ffordd Fawr gan Dewi Emrys]] #[[Coffadwriaeth, neu Hanes Byr o fywyd a Marwolaeth y Parchedig John Williams|Coffadwriaeth y Parch John Williams, Pantycelyn gan Maurice Davies, Llanfair-ym-Muallt]] #[[Fy Mhererindod Ysbrydol|Fy Mhererindod Ysbrydol gan Evan Keri Evans]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew|Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Beirdd y Bala|Beirdd y Bala gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr)|Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr) gol O. M. Edwards]] #[[Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis|Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis gan Dic Dywyll]] #[[Gwyllllis yn Nayd|Gwyllllis yn Nayd gan Dr William Price]] #[[Gwroniaid y Ffydd|Gwroniaid y Ffydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Tanchwa yn Cilfynydd|Tanchwa yn Cilfynydd baled gan awdur Anhysbys]] #[[Damwain echrydus Glofa Carnant, Cwmaman, Sir Gaerfyrddin]] #[[Blodau Drain Duon|Blodau Drain Duon gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[Telyn Dyfi|Telyn Dyfi gan Daniel Silvan Evans]] #[[Cyfrinach y Dwyrain|Cyfrinach y Dwyrain gan David Cunllo Davies]] #[[Oriau yn y Wlad|Oriau yn y Wlad gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Branwen Ferch Llŷr (Tegla)|Branwen Ferch Llŷr (Tegla) gan Edward Tegla Davies]] #[[Prif Feirdd Eifionydd|Prif Feirdd Eifionydd gan Edward David Rowlands]] #[[Deddf Plant (Diddymu Amddiffyniad Cosb Resymol)(Cymru) 2020]] #[[Rhys Llwyd y Lleuad|Rhys Llwyd y Lleuad gan E Tegla Davies]] #[[Oriau Gydag Enwogion|Oriau Gydag Enwogion gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi|Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi gan John Evans, Abermeurig]] #[[Hanes Alexander Fawr|Hanes Alexander Fawr gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Y Lleian Lwyd|Y Lleian Lwyd gan Moelona]] #[[Cenadon Hedd|Cenadon Hedd gan William Jones, Cwmaman]] #[[Dagrau Hiraeth|Dagrau Hiraeth gan William Jones, Pontsaeson]] #[[Saith o Farwnadau|Saith o Farwnadau gan William Williams, Pantycelyn]] #[[Storïau o Hanes Cymru cyf I|Storïau o Hanes Cymru cyf I gan Moelona]] #[[Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris|Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris gan Griffith Jones (Glan Menai)]] #[[Hanes Bywyd Pio Nono|Hanes Bywyd Pio Nono gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Caniadau Watcyn Wyn|Caniadau Watcyn Wyn gan Watkin Hezekiah Williams (Watcyn Wyn)]] #[[Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth|Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth gan John Evans, Abermeurig]] #[[Gwrid y Machlud|Gwrid y Machlud gan Richard Jones (Ap Alun Mabon)]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)|Yr Hwiangerddi gan O M Edwards]] #[[Noson o Farrug|Noson o Farrug gan Robert Griffith Berry]] #[[Meini Gwagedd|Meini Gwagedd gan James Kitchener Davies]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon|Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon gan William Hobley]] #[[Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903)|Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903) gan Evan Keri Evans]] #[[Rhobat Wyn|Rhobat Wyn gan Awena Rhun]] #[[Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry|Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry gan Thomas Lewis Jones, Machen]] #[[Tanchwa y Mardy - Mercher, Rhagfyr 23, 1885; 80 wedi eu lladd]] #[[Cerddi Hanes|Cerddi Hanes gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur|Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur gan John Eiddion Jones]] #[[Patrymau Gwlad|Patrymau Gwlad gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[David Williams y Piwritan|David Williams y Piwritan gan Richard Thomas, Bontnewydd]] #[[Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl|Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl gan Ellis Hughes, Penmaen]] #[[Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern|Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern gan David Samuel Jones]] #[[Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price|Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price gan Benjamin Evans (Telynfab)]] #[[Llyfr Haf|Llyfr Haf gan Owen Morgan Edwards]] #[[Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896)|Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896) gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr|Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr gan William Hobley]] #[[Beryl|Beryl gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog|Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog gan William Hobley]] #[[Breuddwydion Myfanwy|Breuddwydion Myfanwy gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Lloffion o'r Mynwentydd|Lloffion o'r Mynwentydd gan Thomas Rowland Roberts (Asaph)]] #[[Cofiant y diweddar Barch Robert Everett|Cofiant y diweddar Barch Robert Everett gan David Davies (Dewi Emlyn)]] #[[Y Wen Fro|Y Wen Fro gan Ellen Evans]] #[[Cerrig y Rhyd|Cerrig y Rhyd gan Winnie Parry]] #[[Gwaith Edward Richard|Gwaith Edward Richard gan Edward Richard, Ystrad Meurig]] #[[Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun]] #[[Humphrey Jones a Diwygiad 1859|Humphrey Jones a Diwygiad 1859 gan Evan Isaac]] #[[Adgofion Andronicus|Adgofion Andronicus gan John Williams Jones (Andronicus)]] #[[Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill|Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cofiant Richard Jones Llwyngwril|Cofiant Richard Jones Llwyngwril gan Evan Evans, Llangollen]] #[[Profiadau Pellach|Profiadau Pellach gan G M Ll Davies]] #[[Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol]] #[[Hanes y Bibl Cymraeg|Hanes y Bibl Cymraeg gan Thomas Levi]] #[[Pererindod Heddwch|Pererindod Heddwch, G M Ll Davies]] #[[Tan yr Enfys|Tan yr Enfys gan D J Lewis Jenkins]] #[[Yr Ogof|Yr Ogof gan T Rowland Hughes]] #[[Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau]] #[[Profedigaethau Enoc Huws (1939)]] #[[Dyddgwaith|Dyddgwaith gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Salm i Famon a Marwnad Grey|Salm i Famon a Marwnad Grey gan John Morris-Jones]] #[[Madam Wen|Madam Wen gan William David Owen]] #[[Dan Gwmwl|Dan Gwmwl gan Awena Rhun]] #[[Atgofion am Dalysarn]] #[[Cerddi'r Bwthyn|Cerddi'r Bwthyn gan Dewi Emrys]] #[[Capelulo]] #[[Y Pennaf Peth]] #[[Goronwy Owen - Detholiad o'i Farddoniaeth]] #[[Yr Hen Lwybrau|Yr Hen Lwybrau gan John Davies (Isfryn)]] #[[Gwaith Gwilym Marles]] #[[Gwaith ap Vychan]] #[[Gwaith Gwilym Hiraethog]] #[[Cadeiriau Enwog]] #[[Y Cychwyn]] #[[Cofiant Hwfa Môn]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[Aildrefniad Cymdeithas]] #[[Ar y Groesffordd]] #[[Astudiaethau T Gwynn Jones]] #[[Bil Cymru Atebolrwydd a Grymuso Ariannol 2014]] #[[Brethyn Cartref]] #[[Brithgofion]] #[[Bywyd a Chan Tomos Efans (Cyndelyn)]] #[[Bywyd a Gwaith Henry Richard AS]] #[[Bywyd a Llafur John Wesley]] #[[Bywyd a gweithiau Azariah Shadrach]] #[[Cân neu Ddwy]] #[[Caniadau'r Allt]] #[[Caniadau Buddug]] #[[Caniadau ac ati]] #[[Cartrefi Cymru, O. M. Edwards]] #[[Catherine Prichard (Buddug), Cymru, Cyfrol 39, 1910]] #[[Catiau Cwta]] #[[Cerddi'r Eryri]] #[[Cerddi a Baledi]] #[[Ceris y Pwll]] #[[Chwedlau'r Aelwyd]] #[[Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg]] #[[Coelion Cymru]] #[[Cofiant Dafydd Rolant, Pennal]] #[[Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau]] #[[Cwm Eithin]] #[[Cyflafan Ofnadwy Dolgellau]] #[[Cymeriadau (T. Gwynn Jones)]] #[[Cymru Fu]] #[[D Rhagfyr Jones (o Dywysydd y Plant 1901)]] #[[Daff Owen]] #[[Dau faled gan John Jones (Jac Glan-y-gors)]] #[[Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc|Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc gan Francis Jones, Abergele]] #[[Deddf Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Ieithoedd Swyddogol) 2012]] #[[Diarhebion Cymru]] #[[Drama Rhys Lewis]] #[[Drych yr Amseroedd]] #[[Er Mwyn Cymru]] #[[Griffith Ellis Bootle, Cymru Cyf 23, 1902]] #[[Gwaith Dewi Wnion]] #[[Gwaith Alun]] #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith Ceiriog]] #[[Gwaith Dafydd ap Gwilym]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith John Thomas]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 1]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 2]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Gweledigaethau Y Bardd Cwsg (Silvan Evans 1865)]] #[[Gwialen Fedw Fy Mam]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf I]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II]] #[[Hanes Pedr Fawr, Ymerawdwr Rwssia]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Bywyd ac Anturiaethau Dr Livingstone]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Hanes y Wladfa Gymreig yn Patagonia]] #[[Hen Gymeriadau Dolgellau]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[I'r Aifft ac yn Ol]] #[[Llenyddiaeth Fy Ngwlad]] #[[Lewsyn yr Heliwr (nofel)]] #[[Llio Plas y Nos]] #[[Llyfr Del]] #[[Llyfr Nest]] #[[Llyfr Owen]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 1]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 2]] #[[Mary Jones y Gymraes fechan heb yr un Beibl]] #[[Mesur Addysg (Cymru) 2011]] #[[Mesur Diogelwch ar Gludiant i Ddysgwyr (Cymru) 2011]] #[[Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008]] #[[Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008]] #[[O Law i Law]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Plant Dic Sion Dafydd]] #[[Rhai o Gymry Lerpwl]] #[[Rhamant Bywyd Lloyd George]] #[[Rhan o waith mewn Cernyweg Canol (Add. Ch. 19491)]] #[[Rhodd Mam i'w Phlentyn]] #[[Rhyfeddodau'r Cread]] #[[Adolygiad o lyfr Sadie "Twilight Hours"]] #[[Seren Tan Gwmwl]] #[[Storïau Mawr y Byd]] #[[Straeon y Pentan]] #[[Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu]] #[[Tanchwa ddychrynllyd yn Nyffryn Rhondda, ger Pontypridd]] #[[Telynegion Maes a Môr]] #[[Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd]] #[[Traethawd ar Gaio a'i Hynafiaethau]] #[[Traethawd ar Hanes Plwyf Merthyr]] #[[Tro Trwy'r Gogledd]] #[[Tro i'r De]] #[[Tro yn Llydaw]] #[[Trwy India'r Gorllewin]] #[[Twm o'r Nant Cyf II (ab Owen)]] #[[William Jones (Nofel)]] #[[Y Cywyddwyr Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Y Gelfyddyd Gwta]] #[[Y Siswrn]] #[[Yn y Wlad]] #[[Yny lhyvyr hwnn]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)]] #[[Yr Hynod William Ellis, Maentwrog]] #[[Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala]] #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]] #[[Yr Eneth Ga'dd ei Gwrthod]] #[[Myfyrdod mewn mynwent|Myfyrdod mewn mynwent gan John Parry, Llaneilian]] #[[Dyrif etholiadol Ceredigion 1892]] #[[Canmlwyddiant Marwolaeth y Parch. John Wesley, M.A., Mawrth 3ydd, 1891]] #[[Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno|Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno D. S. Thomas (Glan Pair)]] #[[Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau|Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau gan Ellis Isfryn Williams]] #[[Hanes Brwydr Waterloo|Hanes Brwydr Waterloo gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Galar gan, er coffadwriaeth am y ddamwain yn ngwaith glo Landshipping Chwefror 14eg, 1844]] #[[Galargan ar ol y Mochyn Du]] #[[Baledi-Cwynfan y Morwr a Deio Bach]] #[[Marwnad er coffadwriaeth am y diweddar Barch John Elias]] #[[William Morgan, Pant, Dowlais (Trysorfa y Plant)]] #[[Hen Fibl Fawr fy Mam]] #[[Tanchwa ofnadwy yn Abersychan]] #[[Y Ffeiriau Hynotaf yn Ddeuddeg Sir Cymru]] #[[Henry Kirke White (Trysorfa y Plant Ebrill 1891)]] #[[Mynwy yng Nghymru (Cymru Cyf X Rhif 57)]] #[[Rhanau o'r Corff (Fanny Edwards)]] #[[Thomas Matthews, Cymru, Chwefror 1917]] #[[Huw Morus—Dadorchuddiad Ei Golofn Goffadwriaethol, Pont Y Meibion, Awst 26 1909]] #[[Owain Aran (erthyglau Cymru 1909)]] # [[Lewys Aran (Cymru Tachwedd 1918)]] #[[Owen R Lewis (Glan Cymerig) Perl y Plant 1910]] #[[John Puleston Jones (Trysorfa y Plant 1906)]] #[[Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898)|Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898) gan David Cunllo Davies]] #[[Fel y gwelais Arglwyddes Llanofer]] #[[Ioan Madog (Cymru 1896)]] #[[Llofruddiaeth Thomas Watkins gan Benjamin Jones, Aberdâr 1866]] # [[Ròseen-Dhu|Ròseen-Dhu gan William Sharp (Fiona Macleod) wedi'i gyfieithu gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Son-days (Henry Vaughan)|Son-days gan Henry Vaughan wedi'i gyfieithu gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Can Coffadwriaethol Tanymarian|Can Coffadwriaethol Tanymarian gan John Henry Hughes (Ieuan o Leyn)]] #[[Morwynion Glan Meirionydd|Morwynion Glan Meirionydd gan Lewis Morris (Llewelyn Ddu o Fôn)]] #[[A Poison Tree gan William Blake|A Poison Tree gan William Blake wedi'i gyfieithu gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Dewi Idris (Cymru 1899)|Dewi Idris (Cymru 1899) gan Carneddog]] #[[John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896]] #[[Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau|Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau gan John Jones (Pyll)]] #[[Llofruddiaeth Caerfyrddin, Thomas yn cael ei grogi]] #[[Baled am drychineb gwaith glo Dinas y Cymer, Pontypridd, 1844]] #[[Baled am bechod William Evan, Trefddyn (1737)]] {{Div col end}} ==Wedi eu cyhoeddi heb sgan== #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Pascon Agan Arluth]] #[[Cyfieithiadau o gerddi i'r Gymraeg]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] ==Wedi eu prawfddarllen heb eu cyhoeddi== # [[Enwogion Ceredigion]] ==Rhannau wedi eu cyhoeddi== #[[Enwogion Sir Aberteifi]] 13/187 #[[Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru 1867-Cyf I]] 31/683 ==Angen eu prawfddarllen== {{Div col}} #[[Indecs:Daniel Owen y Nofelydd.djvu]] #[[Indecs:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu]] #[[Indecs:Cymraeg y Mabinogion.djvu]] #[[Indecs:Y Llyfrgell yng Nghymru ac Efrydiau Cymreig.djvu]] #[[Indecs:Addysg Wledig yng Nghymru (1948).djvu]] #[[Indecs:Y Cwrs Addysg a'r Gymdeithaqs yng Nghymru.djvu]] #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Dwyll.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Brawf.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Dyn Pren.djvu]] #[[Indecs:Llyfr Pawb.djvu]] #[[Indecs:Album Aberhonddu.djvu]] #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896.djvu]] #[[Indecs:Dafydd ab Gwilym o Fuallt.djvu]] #[[Indecs:John Wesley, ei fywyd a'i llafur.djvu]] (angen ei ail lwytho) #[[Indecs:Caniadydd 1841.djvu]] #[[Indecs:Archaeologia Lleynensis.djvu]] #[[Indecs:Y Gestiana.djvu]] #[[Indecs:Camrau mewn grammadeg Cymreig (IA camraumewngramma00apiw).pdf]] #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Caniadau John Morris-Jones.djvu]] #[[Indecs:Casgliad o ganeuon Cymru.pdf]] #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Farddol.djvu]] #[[Indecs:Ystorya de Carolo Magno o Lyfr Coch Hergest.djvu]] #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Cofiant a Gweithiau Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a gweithiau Risiart Ddu o Wynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a Phregethau Robert Roberts, Clynnog.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Ann Griffiths gynt o Dolwar Fechan.pdf]] #[[Indecs:Cofiant James Davies Radnor O.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Thomas Gee.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig John Jones Talsarn.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig William Evans, Tonyrefail.djvu]] #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Cyfystyron y gymraeg - sef y casgliad buddugol yn Eisteddfod Genhedlaethol Gwrecsam, 1888 (IA cyfystyronygymra00jone).pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1884.djvu]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1902.djvu]] #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Er mwyn Iesu - pregethau, &c t (IA ermwyniesupreget00jone).pdf]] #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur bywgraffyddol o enwogion cymru 1867-Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion cymru Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur Cymraeg a Saesneg Byr, Cyfres y Fil.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur ysgrythyrol- yn cynnwys hanesiaeth, duwinyddiaeth, athroniaeth ... (IA geiriadurysgryt03chargoog).pdf]] #[[Indecs:Geirlyfr bywgraffiadol o enwogion Cymru 1870.pdf]] #[[Indecs:Gwaith barddonol Islwyn - 1832-1878 (IA gwaithbarddonoli00islw).pdf]] #[[Indecs:Gwaith Caledfryn.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Lewis Glyn Cothi.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau Barddonol a Rhyddieithol Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 1 (IA pantycelyn gweithiau1).pdf]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 2 (IA pantycelyn gweithiau2).pdf]] #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 01.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 02.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 03.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 04.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 05.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 06.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 07.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 08.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 09.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 10.pdf]] #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]] #[[Indecs:Hanes Cymru America.djvu]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 2.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 3.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 4.pdf]] #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Hanes Llenyddiaeth Gymreig o 1320 hyd 1650.pdf]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Hanes Morganwg (Dafydd Morganwg).djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Llandyssul.djvu]] #[[Indecs:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr.djvu]] #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Hynafiaethau Llandegai a Llanllechid.pdf]] #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Llenyddiaeth y Cymry - llawlyfr i efrydwyr.djvu]] #[[Indecs:Llyfr emynau (IA llyfrem00jone).pdf]] #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Gloywi Cymraeg.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Pawb ar Bob-peth.pdf]] #[[Indecs:Llyfr y Tri Aderyn.pdf]] #[[Indecs:Llynnoedd Llonydd.djvu]] #[[Indecs:Megys Trwy Dan.djvu]] #[[Indecs:Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol II.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol III.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Môn.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:O'r Bala i Geneva.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Oriau'r Hwyr.pdf]] #[[Indecs:Penillion ystyriol rhagorol yn dangos nad oes ag na fy ag na fydd dim waeth na phechod, pob meddwl, gair a gweithred croes i ewyllys Duw a elwir yn bechod (IA wg35-1-172).pdf]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 1.djvu]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 2.djvu]] #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Prydnawngwaith y Cymry.djvu]] #[[Indecs:Red Book of Hergest - Jesus College MS 111.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Taith y pererin darluniadol.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry, cyhoeddwyd yn 1854.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry.pdf]] #[[Indecs:Teithiau yng Nghymru Pennant.pdf]] #[[Indecs:Testament Newydd (1894).djvu]] #[[Indecs:Testament Newydd ein Harglwydd a'n Hiachawdwr Iesu Grist.djvu]] #[[Indecs:Traethodau ac Areithiau R J Derfel.pdf]] #[[Indecs:Twm o'r Nant Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Wil Brydydd y Coed.pdf]] #[[Indecs:Y Beibl (Argraffiad Caergrawnt 1891).djvu]] #[[Indecs:Y Bibl Cyssegr-Lan (BFBS 1861).pdf]] #[[Indecs:Y Bywgraffydd Wesleyaidd.djvu]] #[[Indecs:Y Digrifwr Cymraeg.djvu]] #[[Indecs:Y Mabinogion Cymreig-sef, Chwedlau rhamantus yr hen Gymry.pdf]] #[[Indecs:Y Monwyson.djvu]] #[[Indecs:Y Pigion.djvu]] #[[Indecs:Y tadau methodistaidd Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Y trydydd cynyg Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr ail Gynnyg, Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr athrawes o ddifrif.pdf]] #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Yr Iaith Gymraeg 1785 1885 1985.djvu]] #[[Indecs:A pocket dictionary, Welsh-English.djvu]] #[[Indecs:Aleluia - neu, lyfr o hymnau (IA aleluianh00will).pdf]] #[[Indecs:Argraphiad newydd o eiriadur beiblaidd (IA argraphiadnewydd00browuoft).pdf]] {{Div col end}} ==Angen testun cyfansawdd== {{Div col}} #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] {{Div col end}} <br> ==Wedi sganio efo peiriant Wiki UK== ■ Wedi cyhoeddi ▲ Rhannau wedi eu cyhoeddi ●Problemau cyhoeddi {{Div col}} #[[Indecs:Geiriau Credadun.djvu]]■ #[[Indecs:Brenin yr Ellyllon.djvu]]■ #[[Indecs:Ystorïau Bohemia.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Argyfwng.djvu]]■ #[[Indecs:Toriad y Wawr.djvu]]■ #[[Indecs:O Gylch Carn Fadrig.djvu]]■ #[[Indecs:Gŵr y Dolau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Ddeddf Uno 1536.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I.djvu]]■ #[[Indecs:Rhwng Rhyfeloedd.djvu]]■ #[[Indecs:Ceulan y Llyn Du.djvu]]■ #[[Indecs:Blacmel.djvu]]■ #[[Indecs:David Lloyd George (E M Humphreys).djvu]]■ #[[Indecs:Dychweledigion (Ibsen).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwlad y Gwyddel.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wers Olaf.djvu]]■ #[[Indecs:Dal y Lleidr (drama).djvu]]■ #[[Indecs:Tudur Aled (JMJ).djvu]]■ #[[Indecs:Dan Lenni'r Nos.djvu]]■ #[[Indecs:Llofrudd yn y Chwarel.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddlyfr 1941.djvu]]■ #[[Indecs:Mêt y Mona.djvu]]■ #[[Indecs:Siaced Fraith.djvu]]■ #[[Indecs:Cofeb y Dewrion (Heroes'Memorial) Bangor 1914-18.djvu]]■ #[[Indecs:Dirwyn Edafedd.djvu]]■ #[[Indecs:Llen gwerin Sir Gaernarfon.djvu]]■ #[[Indecs:Beibl Plant Ysgol.djvu]] #[[Indecs:Drain a Blodau.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hen Gyrnol.djvu]]■ #[[Indecs:Ceiriog (Darlith y BBC 1939).pdf]]■ #[[Indecs:Addoli (Y Ddarlith Davies 1935).djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi'r Bugail.djvu]]■ #[[Indecs:Ynys y Trysor.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi Edern a Cherddi Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Cymru'r Oesau Canol.djvu]]■ #[[Indecs:Hen Ffrindiau.djvu]]■ #[[Indecs:Drysau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Tir y Dyneddon.djvu]]■ #[[Indecs:O Gors y Bryniau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Drws Agored.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Gymraeg.djvu]]■ #[[Indecs:Pentre'r plant.djvu]]■ #[[Indecs:Straeon Gwerin Affrica.djvu]]■ #[[Indecs:Gwilym a Benni Bach.djvu]]■ #[[Indecs:Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill.djvu]]■ #[[Indecs:Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos.djvu]]■ #[[Indecs:Hunangofiant Tomi.djvu]]■ #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:Hanes Gwareiddiad.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Bywyd Dic Aberdaron Twm o'r Nant.djvu]]■ #[[Indecs:Am dro i Fadagascar.djvu]]■ #[[Indecs:Elfennau Beirniadaeth Lenorol.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Gwili.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau (T. Gwynn Jones).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwres y Dydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Fainc Sglodion.djvu]]■ #[[Indecs:Cathlau Bore a Nawn.djvu]]■ #[[Indecs:Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Llyfr 2.djvu]] #[[Indecs:Anturiaethau Robinson Crusoe.djvu]]■ #[[Indecs:Nansi'r Dditectif.djvu]]■ #[[Indecs:Nedw (llyfr).djvu]]■ #[[Indecs:Ystoriau Siluria.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i henwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Teulu Bach Nantoer.djvu]]■ #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Ceiriog a Mynyddog.djvu]]■ #[[Indecs:Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Branwen Ferch Llyr (Tegla).djvu]]■ #[[Indecs:Rhys Llwyd y Lleuad.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau Gydag Enwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Prif Feirdd Eifionydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Lleian Lwyd.pdf]]■ #[[Indecs:Storïau o Hanes Cymru cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Meini Gwagedd.djvu]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau Drain Duon.djvu]]■ #[[Indecs:Bugail y Bryn.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wen Fro.djvu]]■ #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]]● #[[Indecs:Breuddwydion Myfanwy.djvu]]■ #[[Indecs:Beryl.djvu]]■ #[[Indecs:Fy Mhererindod Ysbrydol.djvu]]■ #[[Indecs:Patrymau Gwlad.djvu]]■ #[[Indecs:Pererindod Heddwch.djvu]]■ #[[Indecs:Profiadau Pellach 01.djvu]]■ #[[Indecs:Tan yr Enfys.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau Puleston.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant y Parch David Adams (Hawen).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Watcyn Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant D Emlyn Evans.djvu]]■ #[[Indecs:Humphrey Jones a Diwygiad 1859.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903).djvu]]■ #[[Indecs:Gwreichion y Diwygiadau.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau, Pregethau a Chaniadau.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau (John Breese Davies).djvu]]■ #[[Indecs:Gwrid y Machlyd.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrol Goffa Richard Bennett.djvu]]■ #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig.pdf]]■ #[[Indecs:Yn y Wlad.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Mynachdai.pdf]]■ #[[Indecs:Cerddi Hanes.pdf]]■ #[[Indecs:Beirdd y Bala.pdf]]■ #[[Indecs:Noson o Farug.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Joshua Thomas.pdf]]■ #[[Indecs:Plant y Goedwig.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Del (OME).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Dewi Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Brethyn Cartref.pdf]]■ #[[Indecs:Eben Fardd (Ab Owen).pdf]]■ #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Gwilym Marles.pdf]]■ #[[Indecs:Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil).pdf]]■ #[[Indecs:O Law i Law.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Eithin.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Huw Morus.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Iolo Goch.djvu]]■ #[[Indecs:Ceris y Pwll.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Ogof.pdf]]■ #[[Indecs:Penillion Telyn.pdf]]■ #[[Indecs:Llyfr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Seren Tan Gwmwl.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Haf.pdf]]■ #[[Indecs:Tro Trwy'r Wig.pdf]]■ #[[Indecs:Tro i'r De.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Hwiangerddi (O M Edwards).pdf]]■ #[[Indecs:Y Gelfyddyd Gwta.pdf]]■ #[[Indecs:Rhyfeddodau'r Cread.pdf]]■ #[[Indecs:Ar y Groesffordd.pdf]]■ #[[Indecs:Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd.pdf]]■ #[[Indecs:Wat Emwnt.pdf]]‎■ #[[Indecs:Daffr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Y Geilwad Bach.pdf]]■ #[[Indecs:Lewsyn yr Heliwr 01.pdf]]‎■ #[[Indecs:Cofiant David Davies, Bermo.pdf]]‎■ #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Sion Cent.pdf]]■ #[[Indecs:Rhobat Wyn.pdf]]■ #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785).pdf]]■ #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Diwrnod yn Nolgellau.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]]●(angen ei ail sganio) #[[Indecs:Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc.pdf]]■ #[[Indecs:Cerrig y Rhyd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith yr Hen Ficer.pdf]]■ #[[Indecs:Capelulo (Elfyn).pdf]]■ #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Hugh Jones, Maesglasau.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Edward Richard.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Ieuan Brydydd Hir.pdf]]■ #[[Indecs:Y Cychwyn.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]]● #[[Indecs:Tro Trwy'r Gogledd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Beirdd y Berwyn 1700-1750.djvu]]■ #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Edward Morus.djvu]] #[[Indecs:Brut y Tywysogion Cyfres y Fil.djvu]]■ #[[Indecs:Ap-Vychan-CyK.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrinach y Dwyrain.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd Ab Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaid Arfon-Waenfawr.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog.djvu]]■ #[[Indecs:Trwy India'r Gorllewin.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Brithgofion.djvu]]■ #[[Indecs:Profedigaethau Enoc Huws (Addasiad 1939).djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hynod William Ellis Maentwrog.djvu]]■ #[[Indecs:Ifor Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau.djvu]]■ #[[Indecs:Storïau Mawr y Byd.djvu]]■ #[[Indecs:Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Llwyn Hudol.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Chwalfa.djvu]]■ #[[Indecs:Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf).djvu]]■ #[[Indecs:I'r Aifft ac yn Ol.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun).djvu]]■ #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Manion.djvu]]■ #[[Indecs:Astudiaethau T Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddgwaith.djvu]]■ #[[Indecs:Cymeriadau T. Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Y Trefedigaethau.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Cerddi'r Bwthyn.djvu]]■ #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Bugail Geirf Lorraine.djvu]]■ #[[Indecs:David Williams y Piwritan.djvu]]■ #[[Indecs:Telynegion (Silyn).djvu]]■ #[[Indecs:Ffrwythau Dethol.djvu]]■ #[[Indecs:Trystan ac Esyllt.djvu]]■ #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]]● (tudalenau ar goll) #[[Indecs:Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Siôn Gymro.djvu]]■ #[[Indecs:Rhamant Bywyd Lloyd George.djvu]]■ #[[Llio Plas y Nos|Llio Plas y Nos gan R Silyn Roberts]]■ #[[Indecs:Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau'r Allt.djvu]]■ #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Diwygwyr Cymru.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith William Ambrose (Emrys).djvu]]■ #[[Indecs:Blagur Awen Ben Bowen.djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]]● (angen ail sganio) #[[Indecs:Cadeiriau Enwog.djvu]]■ #[[Indecs:Catia Cwta.djvu|Catiau Cwta]]■ #[[Indecs:Yr Awen Barod.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun.djvu]]■ #[[Indecs:Chydig ar Gof a Chadw.djvu]]■ #[[Indecs:Roosevelt.djvu]] #[[Indecs:Llinell neu Ddwy.djvu]]■ #[[Indecs:Telyn Bywyd.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau yn y Wlad.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Hwfa Môn.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 1.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Yr Hen Lwybrau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Pennaf Peth.djvu]]■ #[[Indecs:Atgofion am Dalysarn.djvu]]■ #[[Indecs:Dan Gwmwl (Awena Rhun).djvu]]■ #[[Indecs:Salm i Famon a Marwnad Grey.djvu]]■ {{Div col end}} ===Saesneg=== #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_The_Great_European_War_Vol_1.pdf The History of The Great European War Vol 1] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_II.pdf The History of The Great European War Vol II] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_III.pdf The History of The Great European War Vol III] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_IV.djvu/Index:The History of the Great European War Vol IV.djvu] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Kalendars_of_Gwynedd.pdf Kalendars of Gwynedd] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Speeches_and_addresses_by_the_late_Thomas_E_Ellis_M_P.pdf Speeches and addresses by the late Thomas E. Ellis M.P. ] qwf64cuvkaqdl9d05o1bq6fkj7kf8mo 167617 167616 2026-07-22T21:35:52Z AlwynapHuw 1710 /* Angen eu prawfddarllen */ 167617 wikitext text/x-wiki ==Wedi eu Cyhoeddi== {{Div col}} #[[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu|Llyfr Darllen ac Ysgrifennu gan John Lloyd]] #[[Geiriau Credadun|Geiriau Credadun gan Félicité de La Mennais]] #[[Drama Enoc Huws|Drama Enoc Huws gan Thomas Howells, Pentre Rhondda]] #[[Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel|Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel gan Daniel Owen]] #[[Gardd Eifion|Gardd Eifion gan Robert ap Gwilym Ddu]] #[[Brenin yr Ellyllon|Brenin yr Ellyllon gan Nicolai Gogol]] #[[Traethodau'r Diwygiad|Traethodau'r Diwygiad gan Martin Luther]] #[[Caniadau Hiraethog|Caniadau Hiraethog gan Gwilym Hiraethog]] #[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen|Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen gan Edward Matthews]] #[[Ty Capel y Cwm|Ty Capel y Cwm gan Anthropos]] #[[Bugail y Cwm|Bugail y Cwm gan Anthropos]] #[[Hanes y Ffydd yng Nghymru|Hanes y Ffydd yng Nghymru gan Charles Edwards]] #[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] #[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] #[[Elfennau Beirniadaeth Lenorol|Elfennau Beirniadaeth Lenorol gan Joseph Harry]] #[[Yr Ysgol Gymraeg|Yr Ysgol Gymraeg gan Owen Jones Owen]] #[[Mêt y Mona|Mêt y Mona gan Robert Lloyd Jones]] #[[Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands|Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands gan John Owen, Thrussington]] #[[Diwygwyr Cymru|Diwygwyr Cymru gan Beriah Gwynfe Evans]] #[[Manion|Manion gan T. Gwynn Jones]] #[[Hen Ffrindiau|Hen Ffrindiau gan Edward Tegla Davies]] #[[Gwaith William Ambrose (Emrys)|Gwaith William Ambrose (Emrys) gol O. M. Edwards]] #[[Siaced Fraith|Siaced Fraith gan Elizabeth Williams]] #[[Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad|Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Llwyn Hudol|Llwyn Hudol gan Hugh Emyr Davies (Emyr)]] #[[Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18|Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18 gan William John Owen (Afallon)]] #[[Cofiant y Parch David Adams (Hawen)|Cofiant y Parch David Adams (Hawen) gan Evan Keri Evans a William Pari Huws]] #[[Erthyglau, Pregethau a Chaniadau|Erthyglau, Pregethau a Chaniadau gan John John Roberts (Iolo Caernarfon)]] #[[Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill|Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill gan R Silyn Roberts]] #[[Blagur Awen Ben Bowen|Blagur Awen Ben Bowen gan David Bowen (Myfyr Hefin)]] #[[Tir y Dyneddon|Tir y Dyneddon gan Edward Tegla Davies]] #[[Dirwyn Edafedd|Dirwyn Edafedd gan Elizabeth Williams]] #[[Drain a Blodau|Drain a Blodau gan Arthur Morgan]] #[[Cymru'r Oesau Canol|Cymru'r Oesau Canol gan Robert Richards]] #[[Addoli (Y Ddarlith Davies 1935)|Addoli (Y Ddarlith Davies 1935) gan Moelwyn]] #[[Yr Hen Gyrnol|Yr Hen Gyrnol gan Evan Isaac]] #[[Ceiriog (Darlith y BBC 1939)|Ceiriog (Darlith y BBC 1939) gan W. J Gruffydd]] #[[Yr Haf a Cherddi Eraill|Yr Haf a Cherddi Eraill gan R. Williams Parry]] #[[Cerddi'r Bugail|Cerddi'r Bugail gan Hedd Wyn]] #[[Ynys y Trysor|Ynys y Trysor gan Robert Lloyd Jones]] #[[Cerddi Edern a Cherddi Eraill|Cerddi Edern a Cherddi Eraill gan J Glyn Davies]] #[[Hanes Mynachdai Gogledd Cymru hyd eu diddymiad|Hanes Mynachdai Gogledd Cymru gan David David Williams]] #[[Drysau Eraill|Drysau Eraill gan Robert Hughes Jones]] #[[Ystoriau Siluria|Ystoriau Siluria gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Addysg yng Nghymru 1847-1947|Addysg yng Nghymru 1847-1947 gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru|Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[O Gors y Bryniau|O Gors y Bryniau gan Kate Roberts]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Luc|Yr Efengyl yn ôl Sant Luc cyf William Morgan]] #[[Gemau Doethineb|Gemau Doethineb gan John Jones (Ioan Eifion)]] #[[Y Drws Agored|Y Drws Agored gan Robert Hughes Jones]] #[[Ffrwythau Dethol|Ffrwythau Dethol gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Straeon Gwerin Affrica|Straeon Gwerin Affrica gan Robert Griffith, Madagascar]] #[[Caneuon Mynyddog|Caneuon Mynyddog gan Richard Davies (Mynyddog)]] #[[Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill|Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill gan William J Richards]] #[[Pentre'r Plant|Pentre'r Plant gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Y Ddau Adda|Y Ddau Adda gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Gweithiau Eben Fardd|Gweithiau Eben Fardd gol O. M. Edwards]] #[[Ystên Sioned|Ystên Sioned gan Daniel Silvan Evans a John Jones (Ivon)]] #[[Gwilym a Benni Bach|Gwilym a Benni Bach gan William Llewelyn Williams]] #[[Bugail y Bryn|Bugail y Bryn gan Moelona]] #[[Bil y Gymraeg ac Addysg|Bil y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 gan Senedd Cymru]] #[[Y Fainc Sglodion|Y Fainc Sglodion gan John William Jones]] #[[Beirdd y Berwyn 1700-1750|Beirdd y Berwyn 1700-1750 gol O. M. Edwards]] #[[Y Geilwad Bach|Y Geilwad Bach gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Murmuron Awen|Murmuron Awen gan Robert Roberts (Gwaenfab)]] #[[Clawdd Terfyn|Clawdd Terfyn gan Robert Dewi Williams]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Cofiant, neu Hanes bywyd a marwolaeth y Parch. Thomas Jones, Dinbych|Cofiant y Parch. Thomas Jones, Dinbych gan Thomas Jones, Dinbych]] #[[Chydig ar Gof a Chadw|Chydig ar Gof a Chadw gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd|Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd gan Zachary Mather]] #[[Siôn Gymro (llyfr)|Siôn Gymro (llyfr) gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Cofiant Watcyn Wyn|Cofiant Watcyn Wyn gan Penar Griffiths]] #[[Yr Awen Barod|Yr Awen Barod gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos|Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos gan Goronwy Jones, Prestatyn]] #[[Hunangofiant Tomi|Hunangofiant Tomi gan Edward Tegla Davies]] #[[Caniadau (T. Gwynn Jones)|Caniadau gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1|Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1 (Mynwy, Meirion, Maldwyn) gan gan Thomas Rees a John Thomas]] #[[Hanes Gwareiddiad|Hanes Gwareiddiad gan Gwilym Arthur Edwards]] #[[Dail y Dderwen|Dail y Dderwen gan William J Richards]] #[[Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant)|Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant) gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Am dro i Fadagascar|Am dro i Fadagascar gan Daniel Owen Jones]] #[[Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun)|Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun) gan Idris Lewis]] #[[Caniadau Gwili|Caniadau Gwili gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Yng Ngwres y Dydd|Yng Ngwres y Dydd gan Joseph Jones (J. J. Drefnewydd)]] #[[Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill|Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill|Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes y Lleuad|Hanes y Lleuad ffug awdur Syr John Herschel]] #[[Llinell neu Ddwy|Llinell neu Ddwy gan John Jones (Ioan Brothen)]] #[[Yn Llefaru Eto|Yn Llefaru Eto gan Anhysbys]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III gan Emrys ap Iwan]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Methodistiaeth Cymru Cyfrol I|Methodistiaeth Cymru Cyfrol I gan John Hughes, Lerpwl]] #[[Y Trefedigaethau|Y Trefedigaethau gan Ifor Leslie Evans]] #[[Telyn Bywyd|Telyn Bywyd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Cathlau Bore a Nawn|Cathlau Bore a Nawn gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel)|Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel) gan Robert David Morris]] #[[Ifor Owen (nofel)|Ifor Owen (nofel) gan Henry Emlyn Thomas (Emlyn)]] #[[Ysgrifau (John Breese Davies)|Ysgrifau gan John Breese Davies]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig|Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig gan Thomas Jones-Humphreys]] #[[Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant)|Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant) gan Isaac Foulkes]] #[[Y Ddau Frawd|Y Ddau Frawd gan Nel Wyn (sef Llew Tegid)]] #[[Anturiaethau Robinson Crusoe|Anturiaethau Robinson Crusoe cyf gan William Rowlands, Porthmadog]] #[[Cofiant D Emlyn Evans|Cofiant D Emlyn Evans gan Evan Keri Evans]] #[[Telynegion (Silyn a Gruffydd)|Telynegion gan R Silyn Roberts a W. J. Gruffudd]] #[[Gwaith Hugh Jones, Maesglasau|Gwaith Hugh Jones, Maesglasau gol O. M. Edwards]] #[[Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill|Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill gan Dewi Emrys]] #[[Beddau'r Proffwydi (drama)|Beddau'r Proffwydi (drama) gan W. J. Gruffydd ]] #[[Storio a Chadw dogfennau Ewyllys Crynodeb Gweithredol o Ymateb y Llywodraeth]] #[[Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad|Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad gan Lywodraeth y DU]] #[[Nansi'r Dditectif|Nansi'r Dditectif gan Owain Llew Rowlands]] #[[Cyfrol Goffa Richard Bennett|Cyfrol Goffa Richard Bennett gol. D Teifgar Davies]] #[[Brut y Tywysogion (Ab Owen)|Brut y Tywysogion (Ab Owen) gol O. M. Edwards]] #[[Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig|Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig gan Lewis Jones, Plas Hedd]] #[[Gwaith Huw Morus|Gwaith Huw Morus gan Huw Morus (Eos Ceiriog)]] #[[Wat Emwnt|Wat Emwnt gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith|John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith gan Llyfrbyf]] #[[Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil)|Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil) gan Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd)]] #[[Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd|Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Caniadau Barlwydon Llyfr 1|Caniadau Barlwydon Llyfr 1 gan Robert John Davies (Barlwydon)]] #[[Barlwydon (Cymru 1896)]] #[[Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig|Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Llewelyn Parri (nofel)|Llewelyn Parri (nofel) gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Caniadau Owen Lewis (Glan Cymerig)|Caniadau gan Owen Lewis (Glan Cymerig)]] #[[Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd|Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd gan David Morgan, Llangeitho]] #[[Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam|Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam gan Edward Francis]] #[[Gwaith Dewi Wyn|Gwaith Dewi Wyn gol O. M. Edwards]] #[[Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar|Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar gan John Davies, Llandysul]] #[[Athrylith Ceiriog|Athrylith Ceiriog gan Howell Elvet Lewis (Elfed)]] #[[Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig|Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig gol. Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Iolo Goch|Gwaith Iolo Goch gol Thomas Matthews]] #[[Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn|Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn gan Griffith Williams, Talsarnau]] #[[Gwaith Sion Cent|Gwaith Sion Cent gol Thomas Matthews]] #[[Dyddanwch yr Aelwyd|Dyddanwch yr Aelwyd gan Hughes a'i Fab, Wrecsam]] #[[Gwaith Ieuan Brydydd Hir|Gwaith Ieuan Brydydd Hir gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith yr Hen Ficer|Gwaith yr Hen Ficer gol O. M. Edwards]] #[[Am Dro i Erstalwm|Am Dro i Erstalwm gan Index]] #[[Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill|Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill gan Humphrey Jones (Bryfdir)]] #[[Ceiriog a Mynyddog|Ceiriog a Mynyddog gan John Morgan Edwards]] #[[Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon|Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon gan William Williams (Cromwell)]] #[[Awdl Dinystr Jerusalem|Awdl Dinystr Jerusalem gan Eben Fardd]] #[[Nedw|Nedw gan Edward Tegla Davies]] #[[Dros y Gamfa|Dros y Gamfa gan Fanny Edwards]] #[[Diwrnod yn Nolgellau|Diwrnod yn Nolgellau gan Robert Thomas Williams (Trebor Môn)]] #[[Awdl ar yr Adgyfodiad (Ieuan Ionawr)|Awdl ar yr Adgyfodiad gan Evan Jones (Ieuan Ionawr)]] #[[Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern|Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern gan William Rees (Gwilym Hiraethog)]] #[[Tri Wyr o Sodom a'r Aipht|Tri Wyr o Sodom a'r Aipht gan William Williams, Pantycelyn]] #[[F'Ewythr Tomos: cân ddyri|F'Ewythr Tomos: cân ddyri gan Eben Fardd]] #[[Hynafiaethau Nant Nantlle|Hynafiaethau Nant Nantlle gan William Robert Ambrose]] #[[Bywyd y Parch. Ebenezer Richard|Bywyd y Parch. Ebenezer Richard gan Henry ac Edward W Richard]] #[[Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion|Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion gan Edward Davies (Iolo Meirion)]] #[[Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion|Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion gan Edward Davies, Penmorfa]] #[[Wil Ellis, Porthmadog-Cymru Cyf 29 1905]] #[[Hanes Niwbwrch|Hanes Niwbwrch gan Owen Williamson]] #[[Teulu Bach Nantoer|Teulu Bach Nantoer gan Moelona]] #[[Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf)|Barddoniaeth Goronwy Owen gol Isaac Foulkes (Llyfrbryf)]] #[[Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I|Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I gan John Morgan Jones]] #[[Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw|Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw gan O. M. Edwards]] #[[Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn|Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn gan David Morris (Eiddil Gwent)]] #[[Hanes Sir Fôn|Hanes Sir Fôn gan Thomas Pritchard, ('Rhen Graswr Eleth)]] #[[Holl Waith Barddonol Goronwy Owen|Holl Waith Barddonol Goronwy Owen gol Isaac Foulkes]] #[[Adgofion am John Elias|Adgofion am John Elias gan Richard Parry (Gwalchmai)]] #[[Tro Trwy'r Wig|Tro Trwy'r Wig gan Richard Morgan (1854-1939)]] #[[Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog|Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog gan Richard Griffith (Carneddog)]] #[[Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785)|Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785) gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Dafydd Jones o Drefriw, Cymru 1903]] #[[John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897)|John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897) gan Walter Daniel]] #[[Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain|Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain gan y Gwyneddigion]] #[[Cerdd coffa Goleufryn|Cerdd coffa Goleufryn gan J. T. Job]] #[[Adgofion am Goleufryn|Adgofion am Goleufryn gan Evan Williams, Llanfrothen]] #[[Goronwy Owen a'r Morrisiaid|Goronwy Owen a'r Morrisiaid gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Marc|Yr Efengyl yn ôl Sant Marc gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Llythyrau Goronwy Owen|Llythyrau Goronwy Owen gol John Morris-Jones]] #[[Diliau Meirion Cyf I|Diliau Meirion Cyf I gan gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch|Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Joshua Thomas|Gwaith Joshua Thomas gol O M Edwards]] #[[Glan Cledwen (Cymru 15 Rhagfyr 1897)]] #[[Dringo'r Andes|Dringo'r Andes gan Eluned Morgan]] #[[Naw Mis yn Nghymru|Naw Mis yn Nghymru gan Owen Griffith (Giraldus)]] #[[Ysgrifau Puleston|Ysgrifau Puleston gan John Puleston Jones]] #[[Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau|Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau gan Robert Thomas (Ap Vychan)]] #[[Rhigymau'r Ffordd Fawr|Rhigymau'r Ffordd Fawr gan Dewi Emrys]] #[[Coffadwriaeth, neu Hanes Byr o fywyd a Marwolaeth y Parchedig John Williams|Coffadwriaeth y Parch John Williams, Pantycelyn gan Maurice Davies, Llanfair-ym-Muallt]] #[[Fy Mhererindod Ysbrydol|Fy Mhererindod Ysbrydol gan Evan Keri Evans]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew|Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Beirdd y Bala|Beirdd y Bala gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr)|Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr) gol O. M. Edwards]] #[[Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis|Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis gan Dic Dywyll]] #[[Gwyllllis yn Nayd|Gwyllllis yn Nayd gan Dr William Price]] #[[Gwroniaid y Ffydd|Gwroniaid y Ffydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Tanchwa yn Cilfynydd|Tanchwa yn Cilfynydd baled gan awdur Anhysbys]] #[[Damwain echrydus Glofa Carnant, Cwmaman, Sir Gaerfyrddin]] #[[Blodau Drain Duon|Blodau Drain Duon gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[Telyn Dyfi|Telyn Dyfi gan Daniel Silvan Evans]] #[[Cyfrinach y Dwyrain|Cyfrinach y Dwyrain gan David Cunllo Davies]] #[[Oriau yn y Wlad|Oriau yn y Wlad gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Branwen Ferch Llŷr (Tegla)|Branwen Ferch Llŷr (Tegla) gan Edward Tegla Davies]] #[[Prif Feirdd Eifionydd|Prif Feirdd Eifionydd gan Edward David Rowlands]] #[[Deddf Plant (Diddymu Amddiffyniad Cosb Resymol)(Cymru) 2020]] #[[Rhys Llwyd y Lleuad|Rhys Llwyd y Lleuad gan E Tegla Davies]] #[[Oriau Gydag Enwogion|Oriau Gydag Enwogion gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi|Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi gan John Evans, Abermeurig]] #[[Hanes Alexander Fawr|Hanes Alexander Fawr gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Y Lleian Lwyd|Y Lleian Lwyd gan Moelona]] #[[Cenadon Hedd|Cenadon Hedd gan William Jones, Cwmaman]] #[[Dagrau Hiraeth|Dagrau Hiraeth gan William Jones, Pontsaeson]] #[[Saith o Farwnadau|Saith o Farwnadau gan William Williams, Pantycelyn]] #[[Storïau o Hanes Cymru cyf I|Storïau o Hanes Cymru cyf I gan Moelona]] #[[Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris|Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris gan Griffith Jones (Glan Menai)]] #[[Hanes Bywyd Pio Nono|Hanes Bywyd Pio Nono gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Caniadau Watcyn Wyn|Caniadau Watcyn Wyn gan Watkin Hezekiah Williams (Watcyn Wyn)]] #[[Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth|Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth gan John Evans, Abermeurig]] #[[Gwrid y Machlud|Gwrid y Machlud gan Richard Jones (Ap Alun Mabon)]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)|Yr Hwiangerddi gan O M Edwards]] #[[Noson o Farrug|Noson o Farrug gan Robert Griffith Berry]] #[[Meini Gwagedd|Meini Gwagedd gan James Kitchener Davies]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon|Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon gan William Hobley]] #[[Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903)|Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903) gan Evan Keri Evans]] #[[Rhobat Wyn|Rhobat Wyn gan Awena Rhun]] #[[Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry|Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry gan Thomas Lewis Jones, Machen]] #[[Tanchwa y Mardy - Mercher, Rhagfyr 23, 1885; 80 wedi eu lladd]] #[[Cerddi Hanes|Cerddi Hanes gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur|Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur gan John Eiddion Jones]] #[[Patrymau Gwlad|Patrymau Gwlad gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[David Williams y Piwritan|David Williams y Piwritan gan Richard Thomas, Bontnewydd]] #[[Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl|Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl gan Ellis Hughes, Penmaen]] #[[Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern|Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern gan David Samuel Jones]] #[[Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price|Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price gan Benjamin Evans (Telynfab)]] #[[Llyfr Haf|Llyfr Haf gan Owen Morgan Edwards]] #[[Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896)|Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896) gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr|Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr gan William Hobley]] #[[Beryl|Beryl gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog|Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog gan William Hobley]] #[[Breuddwydion Myfanwy|Breuddwydion Myfanwy gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Lloffion o'r Mynwentydd|Lloffion o'r Mynwentydd gan Thomas Rowland Roberts (Asaph)]] #[[Cofiant y diweddar Barch Robert Everett|Cofiant y diweddar Barch Robert Everett gan David Davies (Dewi Emlyn)]] #[[Y Wen Fro|Y Wen Fro gan Ellen Evans]] #[[Cerrig y Rhyd|Cerrig y Rhyd gan Winnie Parry]] #[[Gwaith Edward Richard|Gwaith Edward Richard gan Edward Richard, Ystrad Meurig]] #[[Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun]] #[[Humphrey Jones a Diwygiad 1859|Humphrey Jones a Diwygiad 1859 gan Evan Isaac]] #[[Adgofion Andronicus|Adgofion Andronicus gan John Williams Jones (Andronicus)]] #[[Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill|Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cofiant Richard Jones Llwyngwril|Cofiant Richard Jones Llwyngwril gan Evan Evans, Llangollen]] #[[Profiadau Pellach|Profiadau Pellach gan G M Ll Davies]] #[[Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol]] #[[Hanes y Bibl Cymraeg|Hanes y Bibl Cymraeg gan Thomas Levi]] #[[Pererindod Heddwch|Pererindod Heddwch, G M Ll Davies]] #[[Tan yr Enfys|Tan yr Enfys gan D J Lewis Jenkins]] #[[Yr Ogof|Yr Ogof gan T Rowland Hughes]] #[[Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau]] #[[Profedigaethau Enoc Huws (1939)]] #[[Dyddgwaith|Dyddgwaith gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Salm i Famon a Marwnad Grey|Salm i Famon a Marwnad Grey gan John Morris-Jones]] #[[Madam Wen|Madam Wen gan William David Owen]] #[[Dan Gwmwl|Dan Gwmwl gan Awena Rhun]] #[[Atgofion am Dalysarn]] #[[Cerddi'r Bwthyn|Cerddi'r Bwthyn gan Dewi Emrys]] #[[Capelulo]] #[[Y Pennaf Peth]] #[[Goronwy Owen - Detholiad o'i Farddoniaeth]] #[[Yr Hen Lwybrau|Yr Hen Lwybrau gan John Davies (Isfryn)]] #[[Gwaith Gwilym Marles]] #[[Gwaith ap Vychan]] #[[Gwaith Gwilym Hiraethog]] #[[Cadeiriau Enwog]] #[[Y Cychwyn]] #[[Cofiant Hwfa Môn]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[Aildrefniad Cymdeithas]] #[[Ar y Groesffordd]] #[[Astudiaethau T Gwynn Jones]] #[[Bil Cymru Atebolrwydd a Grymuso Ariannol 2014]] #[[Brethyn Cartref]] #[[Brithgofion]] #[[Bywyd a Chan Tomos Efans (Cyndelyn)]] #[[Bywyd a Gwaith Henry Richard AS]] #[[Bywyd a Llafur John Wesley]] #[[Bywyd a gweithiau Azariah Shadrach]] #[[Cân neu Ddwy]] #[[Caniadau'r Allt]] #[[Caniadau Buddug]] #[[Caniadau ac ati]] #[[Cartrefi Cymru, O. M. Edwards]] #[[Catherine Prichard (Buddug), Cymru, Cyfrol 39, 1910]] #[[Catiau Cwta]] #[[Cerddi'r Eryri]] #[[Cerddi a Baledi]] #[[Ceris y Pwll]] #[[Chwedlau'r Aelwyd]] #[[Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg]] #[[Coelion Cymru]] #[[Cofiant Dafydd Rolant, Pennal]] #[[Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau]] #[[Cwm Eithin]] #[[Cyflafan Ofnadwy Dolgellau]] #[[Cymeriadau (T. Gwynn Jones)]] #[[Cymru Fu]] #[[D Rhagfyr Jones (o Dywysydd y Plant 1901)]] #[[Daff Owen]] #[[Dau faled gan John Jones (Jac Glan-y-gors)]] #[[Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc|Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc gan Francis Jones, Abergele]] #[[Deddf Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Ieithoedd Swyddogol) 2012]] #[[Diarhebion Cymru]] #[[Drama Rhys Lewis]] #[[Drych yr Amseroedd]] #[[Er Mwyn Cymru]] #[[Griffith Ellis Bootle, Cymru Cyf 23, 1902]] #[[Gwaith Dewi Wnion]] #[[Gwaith Alun]] #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith Ceiriog]] #[[Gwaith Dafydd ap Gwilym]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith John Thomas]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 1]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 2]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Gweledigaethau Y Bardd Cwsg (Silvan Evans 1865)]] #[[Gwialen Fedw Fy Mam]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf I]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II]] #[[Hanes Pedr Fawr, Ymerawdwr Rwssia]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Bywyd ac Anturiaethau Dr Livingstone]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Hanes y Wladfa Gymreig yn Patagonia]] #[[Hen Gymeriadau Dolgellau]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[I'r Aifft ac yn Ol]] #[[Llenyddiaeth Fy Ngwlad]] #[[Lewsyn yr Heliwr (nofel)]] #[[Llio Plas y Nos]] #[[Llyfr Del]] #[[Llyfr Nest]] #[[Llyfr Owen]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 1]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 2]] #[[Mary Jones y Gymraes fechan heb yr un Beibl]] #[[Mesur Addysg (Cymru) 2011]] #[[Mesur Diogelwch ar Gludiant i Ddysgwyr (Cymru) 2011]] #[[Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008]] #[[Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008]] #[[O Law i Law]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Plant Dic Sion Dafydd]] #[[Rhai o Gymry Lerpwl]] #[[Rhamant Bywyd Lloyd George]] #[[Rhan o waith mewn Cernyweg Canol (Add. Ch. 19491)]] #[[Rhodd Mam i'w Phlentyn]] #[[Rhyfeddodau'r Cread]] #[[Adolygiad o lyfr Sadie "Twilight Hours"]] #[[Seren Tan Gwmwl]] #[[Storïau Mawr y Byd]] #[[Straeon y Pentan]] #[[Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu]] #[[Tanchwa ddychrynllyd yn Nyffryn Rhondda, ger Pontypridd]] #[[Telynegion Maes a Môr]] #[[Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd]] #[[Traethawd ar Gaio a'i Hynafiaethau]] #[[Traethawd ar Hanes Plwyf Merthyr]] #[[Tro Trwy'r Gogledd]] #[[Tro i'r De]] #[[Tro yn Llydaw]] #[[Trwy India'r Gorllewin]] #[[Twm o'r Nant Cyf II (ab Owen)]] #[[William Jones (Nofel)]] #[[Y Cywyddwyr Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Y Gelfyddyd Gwta]] #[[Y Siswrn]] #[[Yn y Wlad]] #[[Yny lhyvyr hwnn]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)]] #[[Yr Hynod William Ellis, Maentwrog]] #[[Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala]] #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]] #[[Yr Eneth Ga'dd ei Gwrthod]] #[[Myfyrdod mewn mynwent|Myfyrdod mewn mynwent gan John Parry, Llaneilian]] #[[Dyrif etholiadol Ceredigion 1892]] #[[Canmlwyddiant Marwolaeth y Parch. John Wesley, M.A., Mawrth 3ydd, 1891]] #[[Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno|Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno D. S. Thomas (Glan Pair)]] #[[Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau|Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau gan Ellis Isfryn Williams]] #[[Hanes Brwydr Waterloo|Hanes Brwydr Waterloo gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Galar gan, er coffadwriaeth am y ddamwain yn ngwaith glo Landshipping Chwefror 14eg, 1844]] #[[Galargan ar ol y Mochyn Du]] #[[Baledi-Cwynfan y Morwr a Deio Bach]] #[[Marwnad er coffadwriaeth am y diweddar Barch John Elias]] #[[William Morgan, Pant, Dowlais (Trysorfa y Plant)]] #[[Hen Fibl Fawr fy Mam]] #[[Tanchwa ofnadwy yn Abersychan]] #[[Y Ffeiriau Hynotaf yn Ddeuddeg Sir Cymru]] #[[Henry Kirke White (Trysorfa y Plant Ebrill 1891)]] #[[Mynwy yng Nghymru (Cymru Cyf X Rhif 57)]] #[[Rhanau o'r Corff (Fanny Edwards)]] #[[Thomas Matthews, Cymru, Chwefror 1917]] #[[Huw Morus—Dadorchuddiad Ei Golofn Goffadwriaethol, Pont Y Meibion, Awst 26 1909]] #[[Owain Aran (erthyglau Cymru 1909)]] # [[Lewys Aran (Cymru Tachwedd 1918)]] #[[Owen R Lewis (Glan Cymerig) Perl y Plant 1910]] #[[John Puleston Jones (Trysorfa y Plant 1906)]] #[[Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898)|Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898) gan David Cunllo Davies]] #[[Fel y gwelais Arglwyddes Llanofer]] #[[Ioan Madog (Cymru 1896)]] #[[Llofruddiaeth Thomas Watkins gan Benjamin Jones, Aberdâr 1866]] # [[Ròseen-Dhu|Ròseen-Dhu gan William Sharp (Fiona Macleod) wedi'i gyfieithu gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Son-days (Henry Vaughan)|Son-days gan Henry Vaughan wedi'i gyfieithu gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Can Coffadwriaethol Tanymarian|Can Coffadwriaethol Tanymarian gan John Henry Hughes (Ieuan o Leyn)]] #[[Morwynion Glan Meirionydd|Morwynion Glan Meirionydd gan Lewis Morris (Llewelyn Ddu o Fôn)]] #[[A Poison Tree gan William Blake|A Poison Tree gan William Blake wedi'i gyfieithu gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Dewi Idris (Cymru 1899)|Dewi Idris (Cymru 1899) gan Carneddog]] #[[John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896]] #[[Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau|Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau gan John Jones (Pyll)]] #[[Llofruddiaeth Caerfyrddin, Thomas yn cael ei grogi]] #[[Baled am drychineb gwaith glo Dinas y Cymer, Pontypridd, 1844]] #[[Baled am bechod William Evan, Trefddyn (1737)]] {{Div col end}} ==Wedi eu cyhoeddi heb sgan== #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Pascon Agan Arluth]] #[[Cyfieithiadau o gerddi i'r Gymraeg]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] ==Wedi eu prawfddarllen heb eu cyhoeddi== # [[Enwogion Ceredigion]] ==Rhannau wedi eu cyhoeddi== #[[Enwogion Sir Aberteifi]] 13/187 #[[Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru 1867-Cyf I]] 31/683 ==Angen eu prawfddarllen== {{Div col}} #[[Indecs:Daniel Owen y Nofelydd.djvu]] #[[Indecs:Cymraeg y Mabinogion.djvu]] #[[Indecs:Y Llyfrgell yng Nghymru ac Efrydiau Cymreig.djvu]] #[[Indecs:Addysg Wledig yng Nghymru (1948).djvu]] #[[Indecs:Y Cwrs Addysg a'r Gymdeithaqs yng Nghymru.djvu]] #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Dwyll.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Brawf.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Dyn Pren.djvu]] #[[Indecs:Llyfr Pawb.djvu]] #[[Indecs:Album Aberhonddu.djvu]] #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896.djvu]] #[[Indecs:Dafydd ab Gwilym o Fuallt.djvu]] #[[Indecs:John Wesley, ei fywyd a'i llafur.djvu]] (angen ei ail lwytho) #[[Indecs:Caniadydd 1841.djvu]] #[[Indecs:Archaeologia Lleynensis.djvu]] #[[Indecs:Y Gestiana.djvu]] #[[Indecs:Camrau mewn grammadeg Cymreig (IA camraumewngramma00apiw).pdf]] #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Caniadau John Morris-Jones.djvu]] #[[Indecs:Casgliad o ganeuon Cymru.pdf]] #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Farddol.djvu]] #[[Indecs:Ystorya de Carolo Magno o Lyfr Coch Hergest.djvu]] #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Cofiant a Gweithiau Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a gweithiau Risiart Ddu o Wynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a Phregethau Robert Roberts, Clynnog.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Ann Griffiths gynt o Dolwar Fechan.pdf]] #[[Indecs:Cofiant James Davies Radnor O.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Thomas Gee.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig John Jones Talsarn.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig William Evans, Tonyrefail.djvu]] #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Cyfystyron y gymraeg - sef y casgliad buddugol yn Eisteddfod Genhedlaethol Gwrecsam, 1888 (IA cyfystyronygymra00jone).pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1884.djvu]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1902.djvu]] #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Er mwyn Iesu - pregethau, &c t (IA ermwyniesupreget00jone).pdf]] #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur bywgraffyddol o enwogion cymru 1867-Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion cymru Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur Cymraeg a Saesneg Byr, Cyfres y Fil.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur ysgrythyrol- yn cynnwys hanesiaeth, duwinyddiaeth, athroniaeth ... (IA geiriadurysgryt03chargoog).pdf]] #[[Indecs:Geirlyfr bywgraffiadol o enwogion Cymru 1870.pdf]] #[[Indecs:Gwaith barddonol Islwyn - 1832-1878 (IA gwaithbarddonoli00islw).pdf]] #[[Indecs:Gwaith Caledfryn.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Lewis Glyn Cothi.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau Barddonol a Rhyddieithol Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 1 (IA pantycelyn gweithiau1).pdf]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 2 (IA pantycelyn gweithiau2).pdf]] #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 01.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 02.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 03.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 04.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 05.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 06.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 07.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 08.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 09.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 10.pdf]] #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]] #[[Indecs:Hanes Cymru America.djvu]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 2.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 3.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 4.pdf]] #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Hanes Llenyddiaeth Gymreig o 1320 hyd 1650.pdf]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Hanes Morganwg (Dafydd Morganwg).djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Llandyssul.djvu]] #[[Indecs:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr.djvu]] #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Hynafiaethau Llandegai a Llanllechid.pdf]] #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Llenyddiaeth y Cymry - llawlyfr i efrydwyr.djvu]] #[[Indecs:Llyfr emynau (IA llyfrem00jone).pdf]] #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Gloywi Cymraeg.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Pawb ar Bob-peth.pdf]] #[[Indecs:Llyfr y Tri Aderyn.pdf]] #[[Indecs:Llynnoedd Llonydd.djvu]] #[[Indecs:Megys Trwy Dan.djvu]] #[[Indecs:Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol II.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol III.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Môn.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:O'r Bala i Geneva.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Oriau'r Hwyr.pdf]] #[[Indecs:Penillion ystyriol rhagorol yn dangos nad oes ag na fy ag na fydd dim waeth na phechod, pob meddwl, gair a gweithred croes i ewyllys Duw a elwir yn bechod (IA wg35-1-172).pdf]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 1.djvu]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 2.djvu]] #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Prydnawngwaith y Cymry.djvu]] #[[Indecs:Red Book of Hergest - Jesus College MS 111.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Taith y pererin darluniadol.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry, cyhoeddwyd yn 1854.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry.pdf]] #[[Indecs:Teithiau yng Nghymru Pennant.pdf]] #[[Indecs:Testament Newydd (1894).djvu]] #[[Indecs:Testament Newydd ein Harglwydd a'n Hiachawdwr Iesu Grist.djvu]] #[[Indecs:Traethodau ac Areithiau R J Derfel.pdf]] #[[Indecs:Twm o'r Nant Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Wil Brydydd y Coed.pdf]] #[[Indecs:Y Beibl (Argraffiad Caergrawnt 1891).djvu]] #[[Indecs:Y Bibl Cyssegr-Lan (BFBS 1861).pdf]] #[[Indecs:Y Bywgraffydd Wesleyaidd.djvu]] #[[Indecs:Y Digrifwr Cymraeg.djvu]] #[[Indecs:Y Mabinogion Cymreig-sef, Chwedlau rhamantus yr hen Gymry.pdf]] #[[Indecs:Y Monwyson.djvu]] #[[Indecs:Y Pigion.djvu]] #[[Indecs:Y tadau methodistaidd Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Y trydydd cynyg Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr ail Gynnyg, Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr athrawes o ddifrif.pdf]] #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Yr Iaith Gymraeg 1785 1885 1985.djvu]] #[[Indecs:A pocket dictionary, Welsh-English.djvu]] #[[Indecs:Aleluia - neu, lyfr o hymnau (IA aleluianh00will).pdf]] #[[Indecs:Argraphiad newydd o eiriadur beiblaidd (IA argraphiadnewydd00browuoft).pdf]] {{Div col end}} ==Angen testun cyfansawdd== {{Div col}} #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] {{Div col end}} <br> ==Wedi sganio efo peiriant Wiki UK== ■ Wedi cyhoeddi ▲ Rhannau wedi eu cyhoeddi ●Problemau cyhoeddi {{Div col}} #[[Indecs:Geiriau Credadun.djvu]]■ #[[Indecs:Brenin yr Ellyllon.djvu]]■ #[[Indecs:Ystorïau Bohemia.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Argyfwng.djvu]]■ #[[Indecs:Toriad y Wawr.djvu]]■ #[[Indecs:O Gylch Carn Fadrig.djvu]]■ #[[Indecs:Gŵr y Dolau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Ddeddf Uno 1536.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I.djvu]]■ #[[Indecs:Rhwng Rhyfeloedd.djvu]]■ #[[Indecs:Ceulan y Llyn Du.djvu]]■ #[[Indecs:Blacmel.djvu]]■ #[[Indecs:David Lloyd George (E M Humphreys).djvu]]■ #[[Indecs:Dychweledigion (Ibsen).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwlad y Gwyddel.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wers Olaf.djvu]]■ #[[Indecs:Dal y Lleidr (drama).djvu]]■ #[[Indecs:Tudur Aled (JMJ).djvu]]■ #[[Indecs:Dan Lenni'r Nos.djvu]]■ #[[Indecs:Llofrudd yn y Chwarel.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddlyfr 1941.djvu]]■ #[[Indecs:Mêt y Mona.djvu]]■ #[[Indecs:Siaced Fraith.djvu]]■ #[[Indecs:Cofeb y Dewrion (Heroes'Memorial) Bangor 1914-18.djvu]]■ #[[Indecs:Dirwyn Edafedd.djvu]]■ #[[Indecs:Llen gwerin Sir Gaernarfon.djvu]]■ #[[Indecs:Beibl Plant Ysgol.djvu]] #[[Indecs:Drain a Blodau.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hen Gyrnol.djvu]]■ #[[Indecs:Ceiriog (Darlith y BBC 1939).pdf]]■ #[[Indecs:Addoli (Y Ddarlith Davies 1935).djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi'r Bugail.djvu]]■ #[[Indecs:Ynys y Trysor.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi Edern a Cherddi Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Cymru'r Oesau Canol.djvu]]■ #[[Indecs:Hen Ffrindiau.djvu]]■ #[[Indecs:Drysau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Tir y Dyneddon.djvu]]■ #[[Indecs:O Gors y Bryniau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Drws Agored.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Gymraeg.djvu]]■ #[[Indecs:Pentre'r plant.djvu]]■ #[[Indecs:Straeon Gwerin Affrica.djvu]]■ #[[Indecs:Gwilym a Benni Bach.djvu]]■ #[[Indecs:Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill.djvu]]■ #[[Indecs:Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos.djvu]]■ #[[Indecs:Hunangofiant Tomi.djvu]]■ #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:Hanes Gwareiddiad.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Bywyd Dic Aberdaron Twm o'r Nant.djvu]]■ #[[Indecs:Am dro i Fadagascar.djvu]]■ #[[Indecs:Elfennau Beirniadaeth Lenorol.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Gwili.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau (T. Gwynn Jones).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwres y Dydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Fainc Sglodion.djvu]]■ #[[Indecs:Cathlau Bore a Nawn.djvu]]■ #[[Indecs:Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Llyfr 2.djvu]] #[[Indecs:Anturiaethau Robinson Crusoe.djvu]]■ #[[Indecs:Nansi'r Dditectif.djvu]]■ #[[Indecs:Nedw (llyfr).djvu]]■ #[[Indecs:Ystoriau Siluria.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i henwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Teulu Bach Nantoer.djvu]]■ #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Ceiriog a Mynyddog.djvu]]■ #[[Indecs:Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Branwen Ferch Llyr (Tegla).djvu]]■ #[[Indecs:Rhys Llwyd y Lleuad.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau Gydag Enwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Prif Feirdd Eifionydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Lleian Lwyd.pdf]]■ #[[Indecs:Storïau o Hanes Cymru cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Meini Gwagedd.djvu]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau Drain Duon.djvu]]■ #[[Indecs:Bugail y Bryn.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wen Fro.djvu]]■ #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]]● #[[Indecs:Breuddwydion Myfanwy.djvu]]■ #[[Indecs:Beryl.djvu]]■ #[[Indecs:Fy Mhererindod Ysbrydol.djvu]]■ #[[Indecs:Patrymau Gwlad.djvu]]■ #[[Indecs:Pererindod Heddwch.djvu]]■ #[[Indecs:Profiadau Pellach 01.djvu]]■ #[[Indecs:Tan yr Enfys.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau Puleston.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant y Parch David Adams (Hawen).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Watcyn Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant D Emlyn Evans.djvu]]■ #[[Indecs:Humphrey Jones a Diwygiad 1859.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903).djvu]]■ #[[Indecs:Gwreichion y Diwygiadau.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau, Pregethau a Chaniadau.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau (John Breese Davies).djvu]]■ #[[Indecs:Gwrid y Machlyd.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrol Goffa Richard Bennett.djvu]]■ #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig.pdf]]■ #[[Indecs:Yn y Wlad.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Mynachdai.pdf]]■ #[[Indecs:Cerddi Hanes.pdf]]■ #[[Indecs:Beirdd y Bala.pdf]]■ #[[Indecs:Noson o Farug.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Joshua Thomas.pdf]]■ #[[Indecs:Plant y Goedwig.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Del (OME).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Dewi Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Brethyn Cartref.pdf]]■ #[[Indecs:Eben Fardd (Ab Owen).pdf]]■ #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Gwilym Marles.pdf]]■ #[[Indecs:Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil).pdf]]■ #[[Indecs:O Law i Law.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Eithin.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Huw Morus.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Iolo Goch.djvu]]■ #[[Indecs:Ceris y Pwll.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Ogof.pdf]]■ #[[Indecs:Penillion Telyn.pdf]]■ #[[Indecs:Llyfr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Seren Tan Gwmwl.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Haf.pdf]]■ #[[Indecs:Tro Trwy'r Wig.pdf]]■ #[[Indecs:Tro i'r De.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Hwiangerddi (O M Edwards).pdf]]■ #[[Indecs:Y Gelfyddyd Gwta.pdf]]■ #[[Indecs:Rhyfeddodau'r Cread.pdf]]■ #[[Indecs:Ar y Groesffordd.pdf]]■ #[[Indecs:Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd.pdf]]■ #[[Indecs:Wat Emwnt.pdf]]‎■ #[[Indecs:Daffr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Y Geilwad Bach.pdf]]■ #[[Indecs:Lewsyn yr Heliwr 01.pdf]]‎■ #[[Indecs:Cofiant David Davies, Bermo.pdf]]‎■ #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Sion Cent.pdf]]■ #[[Indecs:Rhobat Wyn.pdf]]■ #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785).pdf]]■ #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Diwrnod yn Nolgellau.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]]●(angen ei ail sganio) #[[Indecs:Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc.pdf]]■ #[[Indecs:Cerrig y Rhyd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith yr Hen Ficer.pdf]]■ #[[Indecs:Capelulo (Elfyn).pdf]]■ #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Hugh Jones, Maesglasau.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Edward Richard.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Ieuan Brydydd Hir.pdf]]■ #[[Indecs:Y Cychwyn.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]]● #[[Indecs:Tro Trwy'r Gogledd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Beirdd y Berwyn 1700-1750.djvu]]■ #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Edward Morus.djvu]] #[[Indecs:Brut y Tywysogion Cyfres y Fil.djvu]]■ #[[Indecs:Ap-Vychan-CyK.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrinach y Dwyrain.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd Ab Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaid Arfon-Waenfawr.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog.djvu]]■ #[[Indecs:Trwy India'r Gorllewin.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Brithgofion.djvu]]■ #[[Indecs:Profedigaethau Enoc Huws (Addasiad 1939).djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hynod William Ellis Maentwrog.djvu]]■ #[[Indecs:Ifor Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau.djvu]]■ #[[Indecs:Storïau Mawr y Byd.djvu]]■ #[[Indecs:Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Llwyn Hudol.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Chwalfa.djvu]]■ #[[Indecs:Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf).djvu]]■ #[[Indecs:I'r Aifft ac yn Ol.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun).djvu]]■ #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Manion.djvu]]■ #[[Indecs:Astudiaethau T Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddgwaith.djvu]]■ #[[Indecs:Cymeriadau T. Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Y Trefedigaethau.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Cerddi'r Bwthyn.djvu]]■ #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Bugail Geirf Lorraine.djvu]]■ #[[Indecs:David Williams y Piwritan.djvu]]■ #[[Indecs:Telynegion (Silyn).djvu]]■ #[[Indecs:Ffrwythau Dethol.djvu]]■ #[[Indecs:Trystan ac Esyllt.djvu]]■ #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]]● (tudalenau ar goll) #[[Indecs:Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Siôn Gymro.djvu]]■ #[[Indecs:Rhamant Bywyd Lloyd George.djvu]]■ #[[Llio Plas y Nos|Llio Plas y Nos gan R Silyn Roberts]]■ #[[Indecs:Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau'r Allt.djvu]]■ #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Diwygwyr Cymru.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith William Ambrose (Emrys).djvu]]■ #[[Indecs:Blagur Awen Ben Bowen.djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]]● (angen ail sganio) #[[Indecs:Cadeiriau Enwog.djvu]]■ #[[Indecs:Catia Cwta.djvu|Catiau Cwta]]■ #[[Indecs:Yr Awen Barod.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun.djvu]]■ #[[Indecs:Chydig ar Gof a Chadw.djvu]]■ #[[Indecs:Roosevelt.djvu]] #[[Indecs:Llinell neu Ddwy.djvu]]■ #[[Indecs:Telyn Bywyd.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau yn y Wlad.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Hwfa Môn.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 1.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Yr Hen Lwybrau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Pennaf Peth.djvu]]■ #[[Indecs:Atgofion am Dalysarn.djvu]]■ #[[Indecs:Dan Gwmwl (Awena Rhun).djvu]]■ #[[Indecs:Salm i Famon a Marwnad Grey.djvu]]■ {{Div col end}} ===Saesneg=== #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_The_Great_European_War_Vol_1.pdf The History of The Great European War Vol 1] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_II.pdf The History of The Great European War Vol II] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_III.pdf The History of The Great European War Vol III] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_IV.djvu/Index:The History of the Great European War Vol IV.djvu] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Kalendars_of_Gwynedd.pdf Kalendars of Gwynedd] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Speeches_and_addresses_by_the_late_Thomas_E_Ellis_M_P.pdf Speeches and addresses by the late Thomas E. Ellis M.P. ] 7s1vib5xed0docxcx0t7yikv9pdsmap 104 33367 167676 75998 2026-07-23T09:05:10Z ~2026-40913-88 4198 167676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>"Taw a lolian, Catrin!" atebodd yr hen ŵr yn ddiamynedd. Yr eglurhad ar ymddygiad y Milwriad, petasai yr hen bobl yn ddigon o ysgolheigion i'w ddeall, oedd ei fod wedi ceisio'i orau y bore hwnnw dynnu sylw gwŷr y llong, ac wedi methu. Ni chawsai fwy o ystyriaeth ganddynt na phetai blentyn yn chwarae ar y tywod. A chan nad oedd yn awr neb o'r llong wrth law i fwrw llid ar hwnnw, rhaid oedd ei fwrw ar rywun arall. Daeth ymwelydd arall at ddrws y dafarn yr un prynhawn, gŵr ieuanc glandeg a golygus. Ac er y ffroenai'r Milwriad fel pe bai'r dafarn yn bod er ei fantais neilltuol ef ei hun, ni rusai'r gŵr ieuanc, ac ni thalai'r sylw lleiaf i rodres y milwr. Wedi galw am gwpaned o win eisteddodd yn dawel wrth fwrdd gerllaw, ac ni ddywedodd air, peth a ddigiodd y Cyrnol yn fwy fyth. Dyn tawel ryfeddol oedd y gŵr ieuanc, neilltuol o hunanfeddiannol. Pe na buasai am bresenoldeb y Milwriad buasai'r hen dafarnwr wedi "tynnu sgwrs" arno ers meityn, petasai ond yn unig er mwyn torri ar ddistawrwydd hunan—ddigonol y llanc. Yr oedd yn llencyn glandeg ag eithrio ryw wall dibwys ar un llygad oedd un ai yn llai na'i gymar neu wedi cael damwain yn ddiweddar. Perthynai'n amlwg i fonedd byd. Pan godai ar ei draed yr oedd rhyw hoywder yn ei aelodau a barai i Siôn Ifan feddwl am lanciau'r caban cwffio adeg gwyl mabsant. Y Milwriad a flinodd gyntaf ar y distawrwydd, a chynigiodd heddwch mewn llestriad o ''rum'' Siôn Ifan. Cydsyniodd y llanc, a'i wefus wrth y cwpan gwin. A rhyfedd fel y meddalodd y Milwriad pan ddaeth i ddeall o dipyn i beth fod yno rywun gwell nag ef ei hun. Pan gododd y gŵr ieuanc gan ddywedyd bod yn rhaid iddo fyned i'w daith, bu agos i'r Cyrnol a syrthio ar ei wddf ac ymbil ar iddo aros ychydig yn hwy mewn<noinclude><references/></noinclude> imy7hhtxjc7ukhrhc7bezs1r629oti1 104 33368 167677 75999 2026-07-23T10:38:31Z ~2026-40913-88 4198 167677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>trugaredd. Ac yng nghwrs ei ymbiliad taer aeth i edliw diffygion Tafarn y Cwch a'r gororau yn gyffredinol, fel lle na welid ynddo ond ffyliaid a chnafon a hen wrageddos o fore glas hyd hwyr. "Ac yn awr, syr," meddai, â'i law yn estynedig, a'i gorff ychydig yn sigledig gan effaith y ''rum,'' "â phwy yr ydwyf wedi cael yr anrhydedd o ymddiddan?" Yr adeg honno y canfu Siôn Ifan a'r Milwriad fod ychydig o atal dywedyd ar y gŵr ieuanc. "C— Capten Wh—White," meddai, "o F—Fryste! Wrth glywed hyn methodd Siôn Ifan a dal heb fradychu syndod. Safodd yn llonydd ac edrychodd yn graff ar yr ymwelydd. Yna cofiodd mai gwestywr oedd, a bod ymddygiad o'r fath ar ei ran ef yn gywilyddus. Edrychodd y capten arno yntau a daeth rhyw gysgod o wên i'w wyneb dileferydd. Nid oedd y Milwriad Sprigg yn ddigon chwim ei feddwl a'i olwg i weled nac i wybod am fanylion dibwys o'r natur yma. Capten! meddai, Pa le yr arhoswch chwi heno? A wnewch chwi aros yma heno?" "N—Nid wyf yn m—mynd ymhell," oedd yr ateb byr a thawel. "Da iawn! Da iawn! Da iawn! Ac efallai y deuwch yn ôl! Da iawn!" "M—mae gennyf long g—gerllaw," meddai'r capten. Aeth Siôn Ifan i chwilio am Catrin Parri, a'i feddyliau'n gymysgfa o syndod a difyrrwch. Ond wedi dyfod ati, rhaid mai newid ei feddwl a wnaeth, canys ni ddywedodd ddim wrthi ond "Taid annwyl!" Ar y cyntaf datgan syndod a wnaeth y Milwriad o ddeall bod llong mewn lle fel hwn, ond ymhen ennyd cofiodd am ei brofiad ei hun y bore hwnnw, a dechreuodd ei aeliau laesu. Pan ddaeth yr atgof yn ôl yn ei lawn rym, anghofiodd frawdgarwch yr ennyd flaenorol, a gofynnodd yn ddigllawn, "Ai slŵp ydyw hi wedi ei lliwio'n las? Crymodd y gŵr ifanc ei ben yn ddidaro i ddywedyd mai ê. Ac ar hynny dechreuodd y llall ddywedyd<noinclude><references/></noinclude> l1ae1cfapxpplg2v3u2klqhsyf9amze 167678 167677 2026-07-23T10:55:38Z ~2026-40913-88 4198 167678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>trugaredd. Ac yng nghwrs ei ymbiliad taer aeth i edliw diffygion Tafarn y Cwch a'r gororau yn gyffredinol, fel lle na welid ynddo ond ffyliaid a chnafon a hen wrageddos o fore glas hyd hwyr. "Ac yn awr, syr," meddai, â'i law yn estynedig, a'i gorff ychydig yn sigledig gan effaith y ''rum,'' "â phwy yr ydwyf wedi cael yr anrhydedd o ymddiddan?" Yr adeg honno y canfu Siôn Ifan a'r Milwriad fod ychydig o atal dywedyd ar y gŵr ieuanc. "C— Capten Wh—White," meddai, "o F—Fryste!" Wrth glywed hyn methodd Siôn Ifan a dal heb fradychu syndod. Safodd yn llonydd ac edrychodd yn graff ar yr ymwelydd. Yna cofiodd mai gwestywr oedd, a bod ymddygiad o'r fath ar ei ran ef yn gywilyddus. Edrychodd y capten arno yntau a daeth rhyw gysgod o wên i'w wyneb dileferydd. Nid oedd y Milwriad Sprigg yn ddigon chwim ei feddwl a'i olwg i weled nac i wybod am fanylion dibwys o'r natur yma. Capten! meddai, Pa le yr arhoswch chwi heno? A wnewch chwi aros yma heno?" "N—Nid wyf yn m—mynd ymhell," oedd yr ateb byr a thawel. "Da iawn! Da iawn! Da iawn! Ac efallai y deuwch yn ôl! Da iawn!" "M—mae gennyf long g—gerllaw," meddai'r capten. Aeth Siôn Ifan i chwilio am Catrin Parri, a'i feddyliau'n gymysgfa o syndod a difyrrwch. Ond wedi dyfod ati, rhaid mai newid ei feddwl a wnaeth, canys ni ddywedodd ddim wrthi ond "Taid annwyl!" Ar y cyntaf datgan syndod a wnaeth y Milwriad o ddeall bod llong mewn lle fel hwn, ond ymhen ennyd cofiodd am ei brofiad ei hun y bore hwnnw, a dechreuodd ei aeliau laesu. Pan ddaeth yr atgof yn ôl yn ei lawn rym, anghofiodd frawdgarwch yr ennyd flaenorol, a gofynnodd yn ddigllawn, "Ai slŵp ydyw hi wedi ei lliwio'n las? Crymodd y gŵr ifanc ei ben yn ddidaro i ddywedyd mai ê. Ac ar hynny dechreuodd y llall ddywedyd<noinclude><references/></noinclude> nn37h8dimir96mc24unsvoda81dgppk 167680 167678 2026-07-23T11:17:23Z ~2026-40913-88 4198 167680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>trugaredd. Ac yng nghwrs ei ymbiliad taer aeth i edliw diffygion Tafarn y Cwch a'r gororau yn gyffredinol, fel lle na welid ynddo ond ffyliaid a chnafon a hen wrageddos o fore glas hyd hwyr. "Ac yn awr, syr," meddai, â'i law yn estynedig, a'i gorff ychydig yn sigledig gan effaith y ''rum,'' "â phwy yr ydwyf wedi cael yr anrhydedd o ymddiddan?" Yr adeg honno y canfu Siôn Ifan a'r Milwriad fod ychydig o atal dywedyd ar y gŵr ieuanc. "C— Capten Wh—White," meddai, "o F—Fryste!" Wrth glywed hyn methodd Siôn Ifan a dal heb fradychu syndod. Safodd yn llonydd ac edrychodd yn graff ar yr ymwelydd. Yna cofiodd mai gwestywr oedd, a bod ymddygiad o'r fath ar ei ran ef yn gywilyddus. Edrychodd y capten arno yntau a daeth rhyw gysgod o wên i'w wyneb dileferydd. Nid oedd y Milwriad Sprigg yn ddigon chwim ei feddwl a'i olwg i weled nac i wybod am fanylion dibwys o'r natur yma. "Capten!" meddai, "Pa le yr arhoswch chwi heno? A wnewch chwi aros yma heno?" "N—Nid wyf yn m—mynd ymhell," oedd yr ateb byr a thawel. "Da iawn! Da iawn! Da iawn! Ac efallai y deuwch yn ôl! Da iawn!" "M—mae gennyf long g—gerllaw," meddai'r capten. Aeth Siôn Ifan i chwilio am Catrin Parri, a'i feddyliau'n gymysgfa o syndod a difyrrwch. Ond wedi dyfod ati, rhaid mai newid ei feddwl a wnaeth, canys ni ddywedodd ddim wrthi ond "Taid annwyl!" Ar y cyntaf datgan syndod a wnaeth y Milwriad o ddeall bod llong mewn lle fel hwn, ond ymhen ennyd cofiodd am ei brofiad ei hun y bore hwnnw, a dechreuodd ei aeliau laesu. Pan ddaeth yr atgof yn ôl yn ei lawn rym, anghofiodd frawdgarwch yr ennyd flaenorol, a gofynnodd yn ddigllawn, "Ai slŵp ydyw hi wedi ei lliwio'n las? Crymodd y gŵr ifanc ei ben yn ddidaro i ddywedyd mai ê. Ac ar hynny dechreuodd y llall ddywedyd<noinclude><references/></noinclude> ni72wifi75434hgo51gdn06vmq4pb3p 2 77518 167615 167253 2026-07-22T21:34:16Z AlwynapHuw 1710 167615 wikitext text/x-wiki {{header | title =Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2026 | author = | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2025]] | next = [[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2027]] | notes = Llyfrau a gyhoeddwyd gan Alwyn ap Huw ar Wicidestun yn 2026 }} {{c|[[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau]]}} #[[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu|Llyfr Darllen ac Ysgrifennu gan John Lloyd]] #[[Geiriau Credadun|Geiriau Credadun gan Félicité de La Mennais]] #[[Drama Enoc Huws|Drama Enoc Huws gan Thomas Howells, Pentre Rhondda]] #[[Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel|Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel gan Daniel Owen]] #[[Gardd Eifion|Gardd Eifion gan Robert ap Gwilym Ddu]] #[[Brenin yr Ellyllon|Brenin yr Ellyllon gan Nicolai Gogol]] #[[Traethodau'r Diwygiad|Traethodau'r Diwygiad gan Martin Luther]] #[[Caniadau Hiraethog|Caniadau Hiraethog gan Gwilym Hiraethog]] #[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen|Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen gan Edward Matthews]] #[[Ty Capel y Cwm|Ty Capel y Cwm gan Anthropos]] #[[Bugail y Cwm|Bugail y Cwm gan Anthropos]] #[[Hanes y Ffydd yng Nghymru|Hanes y Ffydd yng Nghymru gan Charles Edwards]] #[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] #[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] 31, Mehefin 41 28c4dnuwf8xpknfk39wsbd96gh79vuf 106 84096 167448 163708 2026-07-22T03:02:26Z AlwynapHuw 1710 167448 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Llyfr Darllen ac Ysgrifennu |Author=John Lloyd |Publisher=Hughes a'i Fab, Wrecsam |Year=1912 |Source=djvu |Image=1 |Progress=V |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:John Lloyd]] [[Categori:Llyfrau 1913]] [[Categori:PD-US-expired]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:Barddoniaeth]] [[Categori:Ysgrifau]] 2o4czhbse5x7zuc5a0dmdwsa2deoxqe 167613 167448 2026-07-22T21:31:31Z AlwynapHuw 1710 167613 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Llyfr Darllen ac Ysgrifennu |Author=John Lloyd |Publisher=Hughes a'i Fab, Wrecsam |Year=1912 |Source=djvu |Image=1 |Progress=V |Pages=<pagelist 1=Clawr 2to5=- 6=Llun 7to14=roman 7=1 15=1 31=llun 32=17 60=lun 61=45 99=llun 100=83 144=llun 145=127 157=llun 158=139 176to182=- 183=Clawr /> |Remarks= }} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:John Lloyd]] [[Categori:Llyfrau 1913]] [[Categori:PD-US-expired]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:Barddoniaeth]] [[Categori:Ysgrifau]] 42owlrjj5ofou943f092fknb8eihtuw 104 84113 167557 163726 2026-07-22T17:25:29Z AlwynapHuw 1710 167557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|CYNNWYS.}}}} {{Center block/s}} <poem> [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Hel Llus|I.—HEL LLUS (Anthropos)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Taith i Gardota|II.—TAITH I GARDOTA (Ap Vychan)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Cymru|III.—CYMRU (Talhaiarn)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Hir yw Aros Arawn|IV.—HIR YW AROS ARAWN (Silvan Evans)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Hydref|V.—HYDREF (Gwilym Marles)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Dringo'r Andes|VI.—DRINGO'R ANDES (Eluned)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Ysgol Ddyddiol|VII.—YSGOL DDYDDIOL (Daniel Owen).]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Y Gaeaf|VIII.—Y GAEAF (1, Dyfed; 2, Ceiriog)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Teilwriaid|IX.—TEILWRIAID (Gwilym Hiraethog)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Bro Ann Griffiths|X.—BRO ANN GRIFFITHS (O. M. Edwards)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Hen Gwch Fy Nhad|XI.—HEN GWCH FY NHAD (Mynyddog)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Coll Pryderi|XII.—COLLI PRYDERI (O'r "Mabinogion")]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Gwlad Beulah|XIII.—GWLAD BEULAH (O "Taith y Pererin")]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Dau Hen Furddyn|XIV.—DAU HEN FURDDYN (1, Ceiriog; 2, Alun)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Cloddiau a Gwrychoedd|XV.—CLODDIAU A GWRYCHOEDD (Samuel Roberts)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Yr Ysgolion Rhad|XVI.—YR YSGOLION RHAD (Robert Jones)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Y Gwanwyn|XVII.—Y GWANWYN (1, Ceiriog; 2, Caledfryn)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Y Creadur Bach Mawr|XVIII.—Y CREADUR BACH MAWR (Emrys ap Iwan)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Llongddrylliad|XIX.—LLONGDDRYLLIAD (Cawrdaf)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Saboth Cymru yn y Wlad|XX.—SABOTH CYMRU YN Y WLAD (Elfed)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Rhyfel a'r Rhufeiniaid|XXI.—RHYFEL A'R RHUFEINIAID (Theophilus Evans)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Hynt Y Bardd Cwsg|XXII.—HYNT Y BARDD CWSG (Ellis Wynne).]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Yr Hwyr|XXIII.—YR HWYR (1, Gwallter Mechain; 2, Mynyddog; 3, Dyfed)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Y Tri Aderyn|XXIV.—Y TRI ADERYN (Morgan Llwyd)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Y Beibl Cymraeg|XXV.—Y BEIBL CYMRAEG (Charles Edwards)]] </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> l6x41xvg6lzyguy1gia7uhzwighozi3 104 84114 167583 163727 2026-07-22T20:01:41Z AlwynapHuw 1710 167583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Y Môr|XXVI.—Y MÔR (1, Robert Owen; 2, Alun; 3, Glasynys)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Cwynfan Alltud|XXVII.—CWYNFAN ALLTUD (Dr. Gruffudd Roberts)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Anrhydedd Buchedd Gyfiawn|XXVIII.—ANRHYDEDD BUCHEDD GYFIAWN (O "Lyfr Iob "]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Anifeilaid y maes|XXIX.—ANIFEILIAID Y MAES (Emrys)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Breuddwyd Rhonabwy|XXX.—BREUDDWYD RHONABWY (O'r "Mabinogion ")]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Tŷ a Gardd|XXXI.—TŶ A GARDD (Islwyn)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Heddwch a Therfysg|XXXII.—HEDDWCH A THERFYSG (Theophilus Evans)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Walton|XXXIII.—WALTON (Goronwy Owen)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Cyflafan Morfa Rhuddlan|XXXIV.—CYFLAFAN MORFA RHUDDLAN (Ieuan Glan Geirionnydd)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Anrhaith y Saeson|XXXV.—ANRHAITH Y SAESON (Charles Edwards)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Yr Haf|XXXVI.—YR HAF (1, Ceiriog; 2, Eben Fardd)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Llys Imanuel|XXXVII.—LLYS IMANUEL (Ellis Wynne)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Y Bugail|XXXVIII.—Y BUGAIL (Eifion Wyn)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Y Gymraeg|XXXIX.—Y GYMRAEG (Dr. Sion Dafydd Rhys)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Y Gweithiwr|XL.—Y GWEITHIWR (1, Dewi Wyn; 2, Hiraethog).]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/At y Darllenydd|XLI.—AT Y DARLLENYDD (Edward Samuel)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Cyfeillgarwch|XLII.—CYFEILLGARWCH (Ieuan Gwynedd)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Dysgeidiaeth|XLIII.—DYSGEIDIAETH (Dr. Lewis Edwards)]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Y Wawr| XLIV.—Y WAWR (1, Emrys; 2, Brutus).]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Termau Gramadegol|TERMAU GRAMADEGOL]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Testynau Traethodau|TESTYNAU TRAETHODAU]] [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu/Nodiadau Bywgraffyddol|NODIADAU BYWGRAFFYDDOL]] </poem> {{Div end}} <br> {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> is1r7zo0dd7jnm7zedugek3gowurx4l 104 84129 167458 163744 2026-07-22T03:31:39Z AlwynapHuw 1710 167458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|V.—YR HYDREF.}}}} {{Center block/s}} <poem> FE ganai bachgen bychan :Wrth grwydro 'mhlith y coed, Ei ganig fach i Hydref :Pan onid deng mlwydd oed; Anadl hen ysbrydoliaeth,<ref>''inspiration'';</ref> :Na phaid o oes i oes, Ysgubai dros ei delyn, :A'i thannau a ddeffroes. Ei lygad craff, plentynaidd, :A welai dlysni mawr Yn gwisgo perth a choedwig :Ar ryw brydferthaf wawr;<ref>bore;</ref> Cymysgai'r coch a melyn :Mewn amrywiaethau fyrdd,<ref>ffyrdd gwahanol;</ref> Ac yma a thraw yn deneu :Oedd ambell lain<ref>''darn main'', teneu;</ref> o wyrdd. Gwrandawai su gwynfannus<ref>prudd;</ref> :Yr awel yn y coed,— Yr awel oer hydrefol :Sy drist ei chân erioed; Pob deilen wan yn ysgwyd :Oddiar ei chorsen fach Ei ffarwel hir i'r gangen, :Lle tyfai gynt mor iach. Wrth weld y dail yn syrthio :O ddwylaw oer y gwynt, Yn sychion a gwywedig, :Nid irlas<ref>gwyrdd;</ref> megis gynt,— </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 6n68sv7w7ahbwbnf7k2nul8ce8pf4rq 104 84130 167459 163745 2026-07-22T03:32:26Z AlwynapHuw 1710 167459 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> I'w gôf y deuai'r Gwanwyn, :Y deuai'r Haf di-ail, A synnai a wnai bywyd :Fyth wywo, fel y dail. Y cloddiau'n goch o syfi,<ref>mefus, ''strawberries'';</ref> :Yr allt o lusw<ref>llus;</ref>'n ddu, A gofiai gyda thrymaidd :Ochenaid am a fu; Fe welai nyth y fwyalch, :A'i chân a lanwai'r fro, Yn awr yn noeth ac unig, :A'r crin-ddail drosti'n dô. Ar fainc o ddail sych-grinion, :A rhedyn hanner gwyw, A'r afon droellog obry<ref>islaw;</ref> :Yn murmur yn ei glyw, Myfyrgar yr eisteddodd :Am ennyd wrtho'i hun; Ond o'r rhigymau<ref>barddoniaeth;</ref> ganodd :Ar glawr<ref>yn ysgrifenedig;</ref> nid oes yr un. Pan gododd aethai heibio :Ryw dair o oriau chwai,<ref>buan.</ref> A haul prydnawn a eurai :Simneiau tal y tai; Dychwelodd tuag adref, :A chri ei fynwes glaf,— "Pa bryd daw eto'r Gwanwyn? :Pa bryd yr hyfryd Haf?" {{r|—Gwilym Marles (trwy ganiatad).}} </poem> {{Div end}} <br> {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> tlc597dwmj89il5yjdqsecc1jv41qx8 167533 167459 2026-07-22T16:27:07Z AlwynapHuw 1710 167533 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> I'w gôf y deuai'r Gwanwyn, :Y deuai'r Haf di-ail, A synnai a wnai bywyd :Fyth wywo, fel y dail. Y cloddiau'n goch o syfi,<ref>mefus, ''strawberries'';</ref> :Yr allt o lusw<ref>llus;</ref>'n ddu, A gofiai gyda thrymaidd :Ochenaid am a fu; Fe welai nyth y fwyalch, :A'i chân a lanwai'r fro, Yn awr yn noeth ac unig, :A'r crin-ddail drosti'n dô. Ar fainc o ddail sych-grinion, :A rhedyn hanner gwyw, A'r afon droellog obry<ref>islaw;</ref> :Yn murmur yn ei glyw, Myfyrgar yr eisteddodd :Am ennyd wrtho'i hun; Ond o'r rhigymau<ref>barddoniaeth;</ref> ganodd :Ar glawr<ref>yn ysgrifenedig;</ref> nid oes yr un. Pan gododd aethai heibio :Ryw dair o oriau chwai,<ref>buan.</ref> A haul prydnawn a eurai :Simneiau tal y tai; Dychwelodd tuag adref, :A chri ei fynwes glaf,— "Pa bryd daw eto'r Gwanwyn? :Pa bryd yr hyfryd Haf?" {{r|—''Gwilym Marles (trwy ganiatad)''.}} </poem> {{Div end}} <br> {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 9dr1es4f2p7s04kaqvplyqph4ai3mp4 104 84135 167535 163753 2026-07-22T16:29:43Z AlwynapHuw 1710 167535 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gyrraedd diogelwch cyn y nos, ac inni fyned yn ol yr un ffordd ag y daethem. Ond nid oedd neb wedi myned i lawr ar yr ochr ogleddol erioed! Wel, yr oedd yn rhaid inni fyned, neu rewi ar y mynydd, ac yr oeddym bron yn y cyflwr hwnnw eisoes. {{r|—''Eluned (trwy ganiatad yr awdures)''.}} {{c|GWERSI.}} I.—Ysgrifennwch eiriau cyfystyr â'r rhain:— bore; copa; cwmni; hafaidd; truan; llethr; glew; fry; hyfrydwch; munud; anferth; ia; distaw; gogoneddus; sangu; hofran. II.—Ffurfiwch ansoddeiriau o'r geiriau canlynol:— bore; swyn; rhyfyg; poen; hyfryd; bwgwth; rhew; gwawd; diogelwch; gogledd; haf, gan eu defnyddio mewn brawddegau cyfain. III.—Llennwch y bylchau hyn â geiriau cyfaddas Wrth fod y mynydd yn {{bar|2}} {{bar|2}} o dan ein iawn, {{bar|2}} yr oedd {{bar|2}} yn waith {{bar|2}} ac {{bar|2}} iawn ac {{bar|2}} oedd y gwynt erbyn hyn yn {{bar|2}} ei {{bar|2}} a hwnnw {{bar|2}}, nes yr oedd peryg linni gael ein {{bar|2}} gan yr {{bar|2}} ar {{bar|2}} mor fain yn yr uchder {{bar|2}} nes {{bar|2}} trwy boen {{bar|2}} y gellid {{bar|2}}. Ond yr oedd {{bar|2}} mynydd yn ymyl, ac O! yr oedd {{bar|2}} eisiau sefyll {{bar|2}} ei {{bar|2}} IV.—Ysgrifennwch un frawddeg am y rhain:— (a) Mynydd Llwyd; (b) Patagonwr; (c) Ceffylau Patagonia; (ch) Min yr awel; (d) Ia oesol; (dd) Y Condor. V.—A fuoch chwi yn dringo mynydd erioed? Os buoch, rhoddwch hanes eich taith, gan sylwi ar y wlad oddi—amgylch, ei ffrwythau, ei choed, ei hadar, &c. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 3az5swt5gpylrumes1tzzvrpmttep6m 104 84138 167537 163757 2026-07-22T16:32:45Z AlwynapHuw 1710 167537 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hwn oedd yr arwyddair bob bore Llun i'r bechgyn ddyfod ymlaen gyda'u ceiniogau. Os byddai bachgen heb ddyfod â'i geiniog gydag ef, byddai raid iddo estyn ei law allan i'r diben o dderbyn argraff gynnes y gansen, yr hyn, fel rheol, a barai iddo ddawnsio yn ol i'w eisteddle gan wasgu ei law rhwng ei liniau, neu dan ei gesail, neu ei gwthio i'w safn, neu ynteu ei hysgwyd fel pe buasai newydd ei thynnu allan o'r tân. Hyn yn gyffredin a fyddai effaith slap â'r gansen yn ei gynyrchu, yn enwedig os na byddid wedi cael cyfleustra i boeri ar gledr y llaw a rhoi dau flewyn yn groes arni. Wrth fyned heibio, yr wyf yn cofio y byddai y bechgyn yn credu yn ddiysgog yng nghyfaredd<ref>swyn, daioni;</ref> y poeryn a'r ddau flewyn croes i liniaru<ref>lleihau;</ref> effaith losgfaol y gansen. Fy syniad i fy hun ydyw, er imi wneyd y prawf lawer gwaith, na welais lawer o lês yn deillio o'i harferyd. Anfynych y gwelid bachgen yn wylo ar ol cael un slap ar ei law; ond os caffai ddau neu dri, byddai ganddo hawl y pryd hynny i ddolefain heb gael ei ystyried yn llwfryn.<ref>''coward.''</ref> Byddwn i bob amser yn dolefain ar ol cael un slap; yr oeddwn yn enwog fel criwr, ond nid allwn ei helpio. {{r|—''Daniel Owen''.}} {{c|GWERSI.}} I.—Atalnodwch y dernyn hwn:— Yr oedd y bechgyn oll yn bresennol rhai ar dop y ddesc rhai ar gefnau eu gilydd yn chwarae ceffylau ac yn carlamu o gwmpas yr ysgol ac eraill yn dwr ar lawr ac yn ymrwyfo trwy eu gilydd fel llysywenod mewn llaid yr oedd un bachgen cloff wrth ei fagl yn<noinclude><references/></noinclude> ekqdm58ceh3kgplf3e805byapp7kr58 104 84139 167540 163758 2026-07-22T16:39:22Z AlwynapHuw 1710 167540 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ceisio dynwared ei feistr gan eistedd wrth y ddesc ac wedi gwthio ei fagl trwy y twll ac yn gwaeddi yn uchel am osteg ond i ddim pwrpas newidiai yr olygfa bob munud a gwaeddai pob un nerth ei ben oddigerth un bachgen yr hwn a safai ar dop y ddesc yn ymyl y ffenestr gan rannu ei sylw cydrhwng y chwarae a'r cyfeiriad o ba un y disgwylid y meistr. II.—Llennwch y bylchau hyn gydag un arddodiad pwrpasol:— Yn gysylltiedig {{bar|2}} hi; nad oedd {{bar|2}} y ddesc prin fodfedd ysgwâr; {{bar|2}} draw yr ysgoldy; {{bar|2}} ol hynny; {{bar|2}} cyfleustra {{bar|2}} goes bren; yn carlamu {{bar|2}} yr ysgol; ac {{bar|2}} gwthio ei fagl {{bar|2}} twll; aeth {{bar|2}} ei flaen; {{bar|2}} golwg ar y bechgyn; {{bar|2}} hen gynefino {{bar|2}} oruchwyliaeth; anfynych {{bar|2}} y gwelid bachgen {{bar|2}} wylo {{bar|2}} ol cael un slap {{bar|2}} ei law. III.—Atebwch y gofyniadau canlynol yn fyr, debyced ag y gellwch i'r darn uchod:— (1) Pa ddodrefn oedd yn yr ysgol, a sut olwg oedd arnynt (2) Pa fodd yr ymddygai y plant cyn amser dechreu; (3) Disgrifiwch a gymerodd le pan ymddanghosodd y meistr; (4) Beth oedd paratoadau a wneid cyn derbyn blas y gansen? IV.—Rhoddwch hanes neu ddisgrifiad o'ch taith i'ch ysgol chwi ac o'r gwaith a wneir ynddi:— 1. Y ffordd o'ch cartref i'r ysgol ac ymddanghosiad yr ysgol y tu allan,— {{center block| <poem> "Y lawnt bu'r cylch a'r belen Yn treiglo yn eu tro." :::—''Ieuan Glan Geirionnydd''. </poem> }} 2. Tu mewn i'r ysgol,— {{center block| <poem> Estyll y lleoedd eistedd Ynt o'r un waith, eto'r un wedd, Lle gallwyd, â llaw gyllell, Gwneud bwlch, neu gnoad o bell." :::—''Eben Fardd.'' </poem> }} 3. Eich cyd-ysgolheigion,— {{c|"Y gu rosynog res annwyl."—''Eben Fardd''.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> n02fhwgxsftcub5zowypzeavbfp1bph 104 84140 167542 163759 2026-07-22T16:41:14Z AlwynapHuw 1710 167542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|VIII.—Y GAEAF.}}<br>(EIRA GWYN).}} {{c|1.}} {{Center block/s}} <poem> CROESAW iti, eira gwyn, :Os wyt oer, yr wyt yn lân, Gyrri gerdd o frigau'r ynn, :Ond cei arall wrth y tân; Nid oes lili yn yr ardd, :Gwasgar yno'th dlysion blu; Beth mor deg a'th fantell hardd :Ar ysgwyddau byd mor ddu? Cefnodd Hydref ar y ddôl, :Wedi gwywo bywyd brau; A gadawodd ar ei ol :Feddau newydd heb eu cau; Croesaist dithau'r brudd ystad :I dacluso'r beddau hyn; A chyfodaist er coffhad :Dlysach maen na'r marmor gwyn. Llawen yn rhodfeydd yr hin :Chwarae wnei wrth ddod i lawr; Ac ar weddw gorsen flin :Ysgafn yw dy gawod fawr; Mae'r gelynen yn y coed, :Er mor fythwyrdd yw ei bri, Yn sancteiddiach nag erioed :Dan dy emau grisial di. </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 5yvdbmoepcisx4t6vnp5mcps7wwdob5 104 84141 167543 163760 2026-07-22T16:43:05Z AlwynapHuw 1710 167543 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Croesaw it', ymwelydd iach, :Yn dy wisg aeafol wen; Cysga llawer blodyn bach :Yn esmwythach dan dy len; Yn dy weddnewidiol bryd, :Hyd y cwm, ac ar y bryn, Dweyd yr wyt wrth aflan fyd :Mai o'r nef daw popeth gwyn. {{r|—''Dyfed (trwy ganiatad yr awdur'').}} </poem> {{Div end}} <br> {{center block| <poem> {{c|2.}} Yr ôd! yr ôd! mae'r eira'n dod! Rhwng y simneiau dacw fe, Y defnyn cyntaf yn dod o'r ne', Yn chware fel aderyn gwyn Trwy fwg a chaddug y melinau hyn! Mae'n ofni disgyn, ac fel pe bae Yn ail—ymgodi, ond disgyn mae. Mae yn bwrw golwg tros y ddinas fawr, Ac yn mesur y ffordd wrth ddod i lawr, Gan edrych trwy'r ffenestri ban, Fry gyda'r awel o fan i fan. Mae'n ymddyrchafu ac yn ymgrynhoi Ac yn dal i ddisgyn ac yn dal i droi.— Ond gwêl ei lengoedd! mil myrddiwn mân O angylion gwynion y gaeaf glân Sy'n dod ag amdo a chistfeddau iâ, I gladdu meirwon flodau ha'. Y nef sy'n galw y blodyn hardd I fyw a gwenu o lwch yr ardd, A phan fydd farw, nis anghofia'r nef Mo'r dyrfa wen ei angladd ef. {{r|—''Ceiriog''.}} </poem> }} <br> {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> l263bc15y7touq7bkcza7dc3yg3ze2v 104 84145 167545 163766 2026-07-22T16:50:06Z AlwynapHuw 1710 167545 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>a dylent fod yn ddiolchgar am hyn ar y cyfan. Ond wedi'r cwbl, y mae'n chwithdod i feddwl fod hen ddefod ac arfer gwlad er dyddiau Brochwel Ysgythrog, os nad er dyddiau Abraham, yn cael ei rhoi heibio; ond mynd heibio y mae dull y byd hwn yn ei agweddau teilwraidd fel pethau eraill. {{r|—''Hiraethog.''}} {{c|GWERSI.}} I. Ysgrifennwch frawddegau i ddangos y gwahaniaeth rhwng y geiriau hyn:— (a) noeth, llwm, tlawd; (b) harddu, prydferthu, coethi; (c) ai, a'i; (ch) ardal, gwlad; (d) hen, henafol; (dd) pwysig, gwerthfawr; (e) yn awr, presennol, y dyddiau hyn; (f) newydd, cyfrinach. II.—Ysgrifennwch a ganlyn fel pe bae y teiliwr ei hun yn siarad yn yr amser presennol, ac atalnodwch eich gwaith:— Yn sicr i chwi sefyllfa bwysig a pheryglus iawn oedd eiddo'r teiliwr yn y dyddiau hynny: sefyllfa oedd yn gofyn llawer iawn o ofal gochelgarwch a doethineb i gadw ei droed o'r fagl a'i ben o'r cebystr: efe oedd y dyn pwysicaf yn ei ardal mewn gwirionedd: byddai heddwch y cymydogaethau yn dibynnu mwy arno ef nag ar un dyn arall yn y fro: yr oedd yn cael mwy o gyfleusterau i chwythu tân cynhenna u os dewisai nag un dyn arall neu ynte i daflu dwfr arno i'w ddiffoddi. III.—Newidiwch drefn y geiriau yn y brawddegau hyn fel ag i'w cywiro:— (1) Ni fyddai mynd â chorn o frethyn at y gôf i'r efail ond ynfydrwydd; (2) Mewn gair, y mae i fywyd a chysuron cymdeithas y teiliwr yn anhebgorol;<noinclude><references/></noinclude> m3c4pl39qf2lf47re9c1l8lssdh90xa 104 84146 167546 163768 2026-07-22T16:50:28Z AlwynapHuw 1710 167546 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>(3) Yr wyf wedi teimlo lawer gwaith; (4) Yn y byd teilwrol y mae cyfnewidiad mawr wedi cymeryd lle; (5) Nid ydynt y teilwriaid yn y dyddiau hyn yn meddu cystal manteision; (6) Yr oedd y teiliwr y pryd hynny yn cael cyfleustra; (7) Byddai heddwch y cymydogaethau yn dibynnu mwy arno ef nag ar un dyn arall. IV.—Nodwch nifer o'r hen arferion yn eich ardal sydd wedi diflannu, (1) er gwell, (2) er gwaeth. {{center block| <poem> Ar arferion Cymru gynt Newid ddaeth o rôd i rôd."—''Ceiriog''. </poem> }} <br> V.—Newidiwch y gofyniadau canlynol yn ddywediadau:— :(a) Beth a ddeuai o'r byd heb y teiliwr? :(b) Onid efe sy'n gwisgo'r byd â dillad? :(c) Ai sefyllfa beryglus oedd eiddo teiliwr yn yr hen amser? :(ch) Onid oedd heddwch y gymydogaeth yn dibynnu arno? VI. Ewch am ddiwrnod i weithdŷ'r crydd neu'r teiliwr yn eich ardal, a rhoddwch hanes a welsoch yno. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> iy56m9d92qlrs24sh73zybj3smch035 104 84148 167552 163770 2026-07-22T16:57:10Z AlwynapHuw 1710 167552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Dyfroedd gloew fel y grisial, :I olchi'r euog, nerthu'r gwan, Ac a ganna'r Ethiop duaf :Fel yr eira yn y man.” </poem> {{Div end}} <br> Toc, gadawodd yr afonig a minnau gwmni ein gilydd; aeth hi trwy gwm dwfn tua'r Fyrnwy, dechreuais innau ddringo bryn lled serth, a gwelwn Ddolwar Fawr ar y llaw dde i mi, dipyn o'r ffordd. Ni welwn o'm blaen ddim, cyfannedd nag anghyfannedd, ond y llwybr syth yn mynd i fyny'r bryn, a'r gwrychoedd o bobtu'n gwywo yng ngwres llethol yr haul poeth. Ond yn y man, wrth edrych ar hyd y llwybr, fel yr oeddwn yn dynesu at ben y rhiw, gwelwn fynyddoedd pell, fel breuddwyd gŵr ieuanc, yn ymgodi'n brydferth a gwyrdd. Cerddais hyd ffordd weddol wastad hyd nes y dois at lidiart y mynydd. Ar yr aswy yr oedd y mynydd rhydd, braf, gydag eithin a danadl poethion a brigau'r twynau'n tyfu ar hyd—ddo, a bryniau Maldwyn yn hanner cylch y tu hwnt iddo. Ar y dde gwelais lidiart, a banadlen Ffrainc, yn holl gyfoeth_ei chadwyni aur o flodau, yn crogi uwch ei phen. Eis trwy'r llidiart hon, ac wedi cerdded ychydig funudau, gwelwn Ddolwar Fechan o'm blaen. Nid oes dim yn hynafol nac yn rhyfedd yn y lle, gwelir ugeiniau o ffermdai tebyg rhwng bryniau hyfryd Maldwyn. Y mae'r ty'n newydd, a golwg lân a chysurus arno yng nghanol ei erddi blodau ar lethr y bryn. Ychydig yn nes i lawr, ar waelod y dyffryn bychan, y mae'r adeiladau,—yr ysguboriau, y beudai, yr helm drol, rhai ohonynt fel yr oeddynt pan oedd Ann Griffiths yn dysgu cerdded gyda'u muriau.<noinclude><references/></noinclude> lb4m1wzk2a3g8n8a0d46uvt9gi0a6l7 104 84149 167547 163771 2026-07-22T16:51:10Z AlwynapHuw 1710 167547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Yn nes i lawr y mae'r cadlesoedd, dan gysgod pinwydd, ac yna gweirgloddiau dan eu gwair. {{r|—''O. M. Edwards (trwy ganiatad yr awdwr)''.}} {{c|GWERSI.}} I.—Dodwch dy, fy, ei (gwrryw a benyw) o flaen pob un o'r geiriau hyn, a newid y llythyren gyntaf fel bo'r angen:— croesffordd; llaw; braich; pen; meddwl; cyfan nedd; gwrych; breuddwyd; twyn; dyffryn. II.—Defnyddiwch yr ymadroddion hyn mewn brawddegau cyfain:— (1) ar yr ochr arall; (2) yn dryloew; (3) ar fin y dŵr; (4) ni wiw; (5) wedi ei dorri; (6) mai wrth syllu; (7) ymhellach bellach; (8) gwmni ein gilydd; (9) o bobtu; (10) y tu hwnt; (11) rhai ohonynt. III.—Chwiliwch am eiriau a'u hystyr yn wrthgyferbyniol i'r rhain:— gwaelod; ar y dde; serth; tawel; prydferthwch; miloedd; dechreu; dwfn; cyfoeth; glân a chysurus. poeth; gwastad; IV.—Disgrifiwch a ganlyn gyda'r geiriau yn y dyfyniad neu â rhyw eiriau a gofiwch chwi:— craig; cae; llecyn; rhedyn; llwybr; ffrwd; cwm; bryn; gwres; ffordd; dwfr. V.—Gwnewch restr o'r blodau a enwir yn y darn uchod a disgrifiwch hwy yn fanwl. VI.—Ewch chwithau am dro i gartref enwog yn eich cymdogaeth, ac ysgrifennwch hanes y daith mor fyw ag y gwna yr awdwr uchod.<noinclude><references/></noinclude> de4ihc1leeom2m1nckemv14ws5u6kpe 104 84150 167548 163773 2026-07-22T16:51:56Z AlwynapHuw 1710 167548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XI.—HEN GWCH FY NHAD.}}}} {{Center block/s}} <poem> DAN gysgodion y clogwyn certh,<ref>uchel;</ref> Lle mae'r llyn yn ddwfn, a'r lan yn serth; Lle plyga'r helygen i lawr yn syn I weled ei hunan yn nrych y llyn; Lle sieryd yr awel yn lleddf<ref>prudd;</ref> a gwan, Ac yr etyb mân-donnau wrth olchi y lan, Yng nghysgod yr haul, ac o olwg y wlad, Fan honno y gorwedd hen gwch fy nhad. Y rhwyfau ymsuddant i lawr i'r dwfr, Fel edyn hen wylan luddedig a llwfr, A chroesant eu gilydd uwchben y llyn llaith, Fel breichiau y gweithiwr 'r ol gorffen ei waith; ' Does dim yn torri ar ddistawrwydd y lle Ond hedydd y boreu wrth esgyn i'r ne', A "thw hw" dalluan y nos gyda'i nâd, O'r ceubrenpren gwag; sy'n gwyro uwch cwch fy nhad. Ei waelod pydredig, mor freullyd yw, Yn hanner gladdedig mewn beddrod byw, Ymgripia y mwswg' i fyny o'r llyn Fel i hanner guddio y pydredd hyn; Yn debyg i gyfaill caredig ei wedd, Yn taenu blodau dros bydredd y bedd, A lili y dwfr sydd yn dyrchu<ref>codi;</ref> 'i phen mâd<ref>tlws</ref> I wenu yng nghysgod hen gwch fy nhad. </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> kq7e1pc5jx6aaxkfriy6qzjy1xutxon 104 84151 167549 163774 2026-07-22T16:52:20Z AlwynapHuw 1710 167549 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Y tonnau o dano a hunant bob un Mor llonydd a bron sefydlogrwydd ei hun, Ond sigla yr awel y cwch ol a blaen Holl hyd yr hen gadwen sy'n rhwym wrth y maen, Gan guro yr amser yn drymaidd a phrudd Fel math o ymdeithdôn o ddydd i ddydd; A chanu mae'r awel mewn pruddaidd fwynhad, Wrth siglo a siglo hen gwch fy nhad. Bu 'nhad yn fy nghario i'r cwch lawer gwaith, Ac yna'n ei wthio ar fron y llyn llaith; Cyd-chwarddem, cyd-ganem, cyd-rwyfem ein dau, Heb feddwl am ddim hyd y dydd, ond mwynhau; ''Dau'' wyneb pryd hynny edrychent i'r don, Un tadol, llawn cariad,—un ieuanc a llon, Ond heddyw wrth edrych dros ochrau y bâd, ''Un'' welai'n y tonnau dan gwch fy nhad. Mae llanw'r mân-donnau yn mynd ac yn dod, Fel llanw anrhydedd, goludoedd, a chlod; Mae gwanwyn yn trwsio ei hun uwch y llyn A dail ac â blodau, gwyrdd, cochion, a gwyn; A hydref sy'n dyfod â'i stormydd a'i gri, I gludo'r dail meirwon i lawr ar y lli; Ond tebyg i hendaid yn siglo ei hun, Ac awydd mynd ffordd, ond rhy wan a di-lun, A'i draed yn y dwfr, ac yn disgwyl rhyddhad Oddiwrth gadwen bywyd, yw hen gwch fy nhad. {{r|—''Mynyddog.''}} </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> fni6gbl7s97750numvmufnppjnz24de 104 86516 167276 2026-07-20T20:38:43Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|XII.—COLLI PRYDERI.}}}} PA hyd bynnag y buont ar y ffordd, hwy a ddaethant i Ddyfed, ac Arberth a gyrchasant. Lladd tân a wnaethant, a dechreu ymborthi a hela, a threulio mis felly. A chynhullasant eu cwn atynt, а bod felly flwyddyn. A boregwaith cododd Manawyddan a Phryderi i fyned i hela, a chyweiriaw1 eu cwn a myned oddiwrth y llys. Sef a wnaeth rhai o'r cwn, cerdded o'u blaen, a myned i berth fechan oedd ger eu llaw, a... 167276 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XII.—COLLI PRYDERI.}}}} PA hyd bynnag y buont ar y ffordd, hwy a ddaethant i Ddyfed, ac Arberth a gyrchasant. Lladd tân a wnaethant, a dechreu ymborthi a hela, a threulio mis felly. A chynhullasant eu cwn atynt, а bod felly flwyddyn. A boregwaith cododd Manawyddan a Phryderi i fyned i hela, a chyweiriaw1 eu cwn a myned oddiwrth y llys. Sef a wnaeth rhai o'r cwn, cerdded o'u blaen, a myned i berth fechan oedd ger eu llaw, a chydag yr aethant i'r berth, cilio yn ol yn gyflym a'u gwrychyn i fyny, a dychwelyd at y gwŷr. "Neshawn," ebe Pryderi, tua'r berth i edrych beth sydd ynddi." Neshau tua'r berth wnaethant, a phan a neshasant, wele faedd coed claerwyn yn codi o'r berth. Hyn a wnaeth y cwn,—y gwŷr yn eu hannos,—rhuthro arno. Sef a wnaeth yntau,— gadael y berth a chilio encyd oddi wrth y gwŷr. Ac oni fyddai y gwŷr yn agos iddo cyfarthai ar y cwn heb gilio erddynt; a phan agoshai y gwŷr, ciliai eilwaith a pheidiai gyfarth. Ac ar ol y baedd y cerddasant hyd oni welent gaer fawr aruchel, a gwaith newydd arni mewn lle na welsent na maen na gwaith erioed. A'r baedd a redodd yn fuan i'r gaer, a'r cwn ar ei ol. Ac wedi myned y baedd a'r cwn i'r gaer, rhyfeddu a wnaethant weled y gaer yn y lle ni welsent erioed waith cyn hynny. Ac o ben yr orsedd edrych a<noinclude><references/></noinclude> go72c0s7eeo33urbecxvfvpaxiqpc17 167277 167276 2026-07-20T20:39:30Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167277 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XII.—COLLI PRYDERI.}}}} PA hyd bynnag y buont ar y ffordd, hwy a ddaethant i Ddyfed, ac Arberth a gyrchasant. Lladd tân a wnaethant, a dechreu ymborthi a hela, a threulio mis felly. A chynhullasant eu cwn atynt, а bod felly flwyddyn. A boregwaith cododd Manawyddan a Phryderi i fyned i hela, a chyweiriaw<ref>paratoi</ref> eu cwn a myned oddiwrth y llys. Sef a wnaeth rhai o'r cwn, cerdded o'u blaen, a myned i berth fechan oedd ger eu llaw, a chydag yr aethant i'r berth, cilio yn ol yn gyflym a'u gwrychyn i fyny, a dychwelyd at y gwŷr. "Neshawn," ebe Pryderi, tua'r berth i edrych beth sydd ynddi." Neshau tua'r berth wnaethant, a phan a neshasant, wele faedd coed claerwyn yn codi o'r berth. Hyn a wnaeth y cwn,—y gwŷr yn eu hannos,—rhuthro arno. Sef a wnaeth yntau,— gadael y berth a chilio encyd oddi wrth y gwŷr. Ac oni fyddai y gwŷr yn agos iddo cyfarthai ar y cwn heb gilio erddynt; a phan agoshai y gwŷr, ciliai eilwaith a pheidiai gyfarth. Ac ar ol y baedd y cerddasant hyd oni welent gaer fawr aruchel, a gwaith newydd arni mewn lle na welsent na maen na gwaith erioed. A'r baedd a redodd yn fuan i'r gaer, a'r cwn ar ei ol. Ac wedi myned y baedd a'r cwn i'r gaer, rhyfeddu a wnaethant weled y gaer yn y lle ni welsent erioed waith cyn hynny. Ac o ben yr orsedd edrych a<noinclude><references/></noinclude> 2kp5dpewwasnnmt760pdyz07nc2eb58 104 86517 167278 2026-07-20T20:43:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167278 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>wnaethant, ac ymwrandaw am y cwn. Pa hyd bynnag y byddent felly, ni chlywent un o'r cwn na dim oddiwrthynt. "Arglwydd," ebe Pryderi, "mi a af i'r gaer i holi ynghylch y cwn. "Yn wir," ebe yntau, nid da dy gyngor fyned i'r gaer hon nas gwelaist erioed, ac os gwnei fy nghyngor i, nid ei iddi; a'r neb a ddododd hud<ref>S., charm, magic;</ref> ar y wlad a barodd fod y gaer yma. "Yn wir," ebe Pryderi, "ni fynnaf golli fy nghwn." Pa gyngor bynnag a gaffai ef gan Fanawyddan, y gaer a gyrchodd efe. Pan ddaeth i'r gaer, ni welai ynddi na dyn nac anifail, na'r baedd, na'r cwn, na thŷ nac annedd. Ef a welai tua chanol llawr y gaer, ffynnon a gwaith o faen marmor yn ei chylch; ac ar lan y ffynnon gawg<ref>llestr.</ref> aur uwch ben llech o faen marmor, a chadwynau yn estyn tua'r awyr, a diwedd nis gwelsai arnynt. Ymhyfrydu a wnaeth yntau gan deced yr aur, a daed gwaith y cawg. A dyfod a wnaeth hyd at y cawg ac ymafael âg ef. Ac fel yr ymafaelodd â'r cawg, glynnodd ei ddwylaw wrth y cawg, a'i draed wrth y llech yr oedd y cawg yn sefyll arni; a chymerwyd ei leferydd oddi wrtho fel nad allai ddywedyd un gair. A sefyll a wnaeth felly. A'i aros yntau a wnaeth Manawyddan hyd tua diwedd y dydd. A phrydnawn byr, gwedi bod yn ddiau ganddo na chai ddim newyddion am Bryderi nac am y cwn, dychwelodd tua'r llys. —O'r "''Mabinogion''." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> fiu7ckab400mrx9z0vok3ds22ea3ug0 167460 167278 2026-07-22T03:34:50Z AlwynapHuw 1710 167460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>wnaethant, ac ymwrandaw am y cwn. Pa hyd bynnag y byddent felly, ni chlywent un o'r cwn na dim oddiwrthynt. "Arglwydd," ebe Pryderi, "mi a af i'r gaer i holi ynghylch y cwn. "Yn wir," ebe yntau, nid da dy gyngor fyned i'r gaer hon nas gwelaist erioed, ac os gwnei fy nghyngor i, nid ei iddi; a'r neb a ddododd hud<ref>S., ''charm, magic'';</ref> ar y wlad a barodd fod y gaer yma. "Yn wir," ebe Pryderi, "ni fynnaf golli fy nghwn." Pa gyngor bynnag a gaffai ef gan Fanawyddan, y gaer a gyrchodd efe. Pan ddaeth i'r gaer, ni welai ynddi na dyn nac anifail, na'r baedd, na'r cwn, na thŷ nac annedd. Ef a welai tua chanol llawr y gaer, ffynnon a gwaith o faen marmor yn ei chylch; ac ar lan y ffynnon gawg<ref>llestr.</ref> aur uwch ben llech o faen marmor, a chadwynau yn estyn tua'r awyr, a diwedd nis gwelsai arnynt. Ymhyfrydu a wnaeth yntau gan deced yr aur, a daed gwaith y cawg. A dyfod a wnaeth hyd at y cawg ac ymafael âg ef. Ac fel yr ymafaelodd â'r cawg, glynnodd ei ddwylaw wrth y cawg, a'i draed wrth y llech yr oedd y cawg yn sefyll arni; a chymerwyd ei leferydd oddi wrtho fel nad allai ddywedyd un gair. A sefyll a wnaeth felly. A'i aros yntau a wnaeth Manawyddan hyd tua diwedd y dydd. A phrydnawn byr, gwedi bod yn ddiau ganddo na chai ddim newyddion am Bryderi nac am y cwn, dychwelodd tua'r llys. {{r|—O'r "''Mabinogion''."}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 865su5vpqfcxd0m58vmkg0w5wjcls8u 104 86518 167279 2026-07-20T20:49:57Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167279 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Gorffennwch yr ymadroddion hyn gydag arddodiad priodol:— (a) a chynullasant eu cwn {{bar|3}}; (b) a myned {{bar|3}} y llys; (c) {{bar|3}} dychwelyd {{bar|3}} y gwŷr; (ch) cyfarthai {{bar|3}} y cwn {{bar|3}} gilio; (d) {{bar|3}} holi {{bar|3}} y cwn; (dd) pan ddaeth {{bar|3}} gaer; (e) ef a {{bar|3}} welai {{bar|3}} chanol llawr y gaer; (f) {{bar|3}} ben llech {{bar|3}} faen marmor. II.—Profwch, drwy eu defnyddio mewn brawddegau, y gellir arfer y geiriau hyn fel mwy nag un "rhan ymadrodd,"— a; tan; flwyddyn; neshau; coed; gwyr; na; hyd; ei; glan. III.—Cywirwch y brawddegau canlynol:— (1) a chyweirio ei cwn a myned o'r llys; (2) sef a wnaeth rhai o'r cwn, cerdded o'i blaen, a myned i berth bychan; (3) wele faedd coed claerwen; (4) y gwŷr yn eu hannos; (5) nid da dy gyngor i fyned i'r gaer na welaist erioed; (6) ymhyfrydu a wnaeth yntau mor dda yr aur ac mor dda gwaith y cawg. IV.—Ysgrifennwch yr hanesyn mewn Cymraeg presennol. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> p6dys3ewldl1dp53qp75v4qxz40i5fh 104 86519 167280 2026-07-20T20:52:01Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167280 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XIII.—GWLAD BEULAH.}}}} YN awr, gwelwn yn fy mreuddwyd fod y pererinion, erbyn hyn, wedi myned dros y Tir Rheibiedig, ac yn trigo yng ngwlad Beulah, awyr yr hon sydd hyfryd a dymunol; gan fod y ffordd yn myned yn union trwyddi, aroshasant ynddi i ymddifyrru dros ennyd. Yma y clywent yr adar yn canu yn barhaus, a gwelent y blodau yn ymddangos yn feunyddiol, a chlywent lais y durtur yn y wlad. Yn y wlad hon y tywynna'r haul nos a dydd; y mae, gan hynny, ymhell tudraw i Lyn Cysgod Angau, ac allan o gyrraedd Cawr Anobaith; ac nid allent oddiyma gymaint a chanfod Castell Amheuaeth. Yr oeddynt yma yng ngolwg y Ddinas yr aent iddi; cyfarfuant yma â rhai o'i thrigolion, canys y rhai disglair yn fynych a rodiant yn y wlad hon, am ei bod ar gyffiniau y nef. Yn y wlad hon hefyd yr adnewyddwyd y cyfamod rhwng y briod-ferch a'r priodfab; ie, yma y "llawenycha eu Duw o'u plegyd hwy â llawenydd priodfab am briod-ferch." Nid oedd arnynt yma eisiau nac ŷd na gwin; canys cawsant yma lawnder o'r hyn oll a ymofynasant am dano yn eu pererindod. Hefyd, clywsant yma leisiau allan o'r Ddinas, gorfloeddion yn dywedyd, "Dywedwch wrth ferch Sion, Wele dy iachawdwriaeth yn dyfod! Wele ei gyflog gydag ef! " Yn awr, fel yr oeddynt yn ymdeithio yn y wlad hon, cawsant fwy o orfoledd nag mewn mannau<noinclude><references/></noinclude> he00tn78jgjntecbpvhyqwf0mnuwwro 104 86520 167281 2026-07-20T20:55:54Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167281 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>pellach oddiwrth y deyrnas y cyrchent iddi; ac fel yr oeddynt yn dynesu at y Ddinas, cawsant olwg eglurach arni. Adeiladwyd hi â pherlau a meini gwerthfawr, a phalmantwyd yr heolydd âg aur; a chan ogoniant y Ddinas, a phelydr yr haul yn disgyn arni, aeth Cristion yn glaf o wir serch ati; Gobeithiol hefyd a gafodd loes neu ddwy o'r un clefyd. Felly, gorweddent yma dros dro, gan lefain, "Os gwelwch fy Anwylyd, mynegwch iddo fy mod yn glaf o gariad." Ond wedi cryfhau ychydig, a dyfod yn alluocach i ymgynnal dan eu clefyd, aethant ymlaen i'w ffordd, a daethant yn nes nes i fan yr oedd perllenni, gwinllannoedd a gerddi, a'u pyrth yn agored tua'r brif—ffordd. Yn awr, fel yr oeddynt yn dyfod i fyny at y lleoedd hyn, wele, y garddwr a safai yn y ffordd; y pererinion a ofynasant iddo,—" Pwy bia'r gwinllannoedd a'r gerddi hyfryd hyn?" Yntau a ddywedodd," Eiddo'r Brenin ydynt, ac fe'u plannwyd yma er ei hyfrydwch ei hun, a diddanwch i bererinion." Felly, dygodd y garddwr hwynt i mewn i'r gwinllannoedd, a pharodd iddynt ymlonni â'r danteithion; danghosodd iddynt hefyd brif rodfeydd y Brenin, a'r hafdai yr ymhoffai ynddynt. Yma yr aroshasant ac y cysgasant. —"''Taith y Pererin''," gan John Bunyan. {{C|GWERSI.}} I.—Ysgrifennwch y darn canlynol fel pe na buasai ond un pererin yn teithio:— Yma y clywent yr adar yn canu yn barhaus, a gwelent y blodau yn ymddangos yn feunyddiol, a<noinclude><references/></noinclude> lkovhmzr8rclro154v3w90h0m2ltmc3 167461 167281 2026-07-22T03:35:25Z AlwynapHuw 1710 167461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>pellach oddiwrth y deyrnas y cyrchent iddi; ac fel yr oeddynt yn dynesu at y Ddinas, cawsant olwg eglurach arni. Adeiladwyd hi â pherlau a meini gwerthfawr, a phalmantwyd yr heolydd âg aur; a chan ogoniant y Ddinas, a phelydr yr haul yn disgyn arni, aeth Cristion yn glaf o wir serch ati; Gobeithiol hefyd a gafodd loes neu ddwy o'r un clefyd. Felly, gorweddent yma dros dro, gan lefain, "Os gwelwch fy Anwylyd, mynegwch iddo fy mod yn glaf o gariad." Ond wedi cryfhau ychydig, a dyfod yn alluocach i ymgynnal dan eu clefyd, aethant ymlaen i'w ffordd, a daethant yn nes nes i fan yr oedd perllenni, gwinllannoedd a gerddi, a'u pyrth yn agored tua'r brif—ffordd. Yn awr, fel yr oeddynt yn dyfod i fyny at y lleoedd hyn, wele, y garddwr a safai yn y ffordd; y pererinion a ofynasant iddo,—" Pwy bia'r gwinllannoedd a'r gerddi hyfryd hyn?" Yntau a ddywedodd," Eiddo'r Brenin ydynt, ac fe'u plannwyd yma er ei hyfrydwch ei hun, a diddanwch i bererinion." Felly, dygodd y garddwr hwynt i mewn i'r gwinllannoedd, a pharodd iddynt ymlonni â'r danteithion; danghosodd iddynt hefyd brif rodfeydd y Brenin, a'r hafdai yr ymhoffai ynddynt. Yma yr aroshasant ac y cysgasant. {{r|—"''Taith y Pererin''," gan John Bunyan.}} {{C|GWERSI.}} I.—Ysgrifennwch y darn canlynol fel pe na buasai ond un pererin yn teithio:— Yma y clywent yr adar yn canu yn barhaus, a gwelent y blodau yn ymddangos yn feunyddiol, a<noinclude><references/></noinclude> 3pvh2qd03vdwr3yk5pcfmt3x2xidpww 104 86521 167282 2026-07-20T20:57:31Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167282 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>chlywent lais y durtur yn y wlad. Yn y wlad hon y tywynna'r haul nos a dydd: y mae, gan hynny, ymhell tudraw i Lyn Cysgod Angau, ac allan o gyrraedd Cawr Anobaith; ac nid allent oddiyma gymaint a chanfod Castell Amheuaeth. Yr oeddynt yma yng ngolwg y Ddinas yr aent iddi; cyfarfuant yma â rhai o'i thrigolion, canys y rhai disglair yn fynych a rodiant yn y wlad hon, am ei bod ar gyffiniau y nef. II.—Dywedwch, mewn Cymraeg da, gymaint ag a gofiwch am (a) awyr, haul, trigolion gwlad Beulah; (b) y Ddinas yr elent iddi,—ei hadeiladau a'i heolydd; (c) gwinllannoedd y Brenin. III.—Ceisiwch roddi y gair gwrthgyferbyniol i'r un sydd mewn llythrennau italaidd yn y brawddegau hyn:— (1) Yr oedd awyr y wlad yn hyfryd a dymunol; (2) aroshasant ynddi i ddifyrru dros ennyd; (3) cyfarfuant yma â rhai o'i thrigolion; (4) canys cawsant yma lawnder; (5) ac fel yr oeddynt yn dynesu at y Ddinas; (6) Adeiladwyd hi â meini gwerthfawr. IV.—Ysgrifennwch hanes ryw freuddwyd ryfedd a gawsoch, gan ofalu fod pob rhan o'r hanesyn yn dilyn ei gilydd yn drefnus. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 5ko0657d4wz0ug3mnadvy2d8jksyvxt 167283 167282 2026-07-20T20:58:57Z AlwynapHuw 1710 167283 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>chlywent lais y durtur yn y wlad. Yn y wlad hon y tywynna'r haul nos a dydd: y mae, gan hynny, ymhell tudraw i Lyn Cysgod Angau, ac allan o gyrraedd Cawr Anobaith; ac nid allent oddiyma gymaint a chanfod Castell Amheuaeth. Yr oeddynt yma yng ngolwg y Ddinas yr aent iddi; cyfarfuant yma â rhai o'i thrigolion, canys y rhai disglair yn fynych a rodiant yn y wlad hon, am ei bod ar gyffiniau y nef. II.—Dywedwch, mewn Cymraeg da, gymaint ag a gofiwch am (a) awyr, haul, trigolion gwlad Beulah; (b) y Ddinas yr elent iddi,—ei hadeiladau a'i heolydd; (c) gwinllannoedd y Brenin. III.—Ceisiwch roddi y gair gwrthgyferbyniol i'r un sydd mewn llythrennau italaidd yn y brawddegau hyn:— (1) Yr oedd awyr y wlad yn ''hyfryd'' a ''dymunol''; (2) aroshasant ynddi i ddifyrru ''dros ennyd''; (3) cyfarfuant yma â ''rhai'' o'i thrigolion; (4) canys cawsant yma ''lawnder''; (5) ac fel yr oeddynt yn ''dynesu at'' y Ddinas; (6) Adeiladwyd hi â meini ''gwerthfawr''. IV.—Ysgrifennwch hanes ryw freuddwyd ryfedd a gawsoch, gan ofalu fod pob rhan o'r hanesyn yn dilyn ei gilydd yn drefnus. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 4iaxi6nuu0e7fkgnz4fy219s5wznx2w 104 86522 167284 2026-07-20T21:02:52Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167284 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|'''XIV. DAU HEN FURDDYN.'''<br>I. CASTELL CAERNARFON.}}}} {{Center block/s}} <poem> MAE ysbryd yn y castell hwn, :Ac nid oes Cymro tan y nef Eill basio tan y muriau mawr :Na sylla'r ysbryd arno ef. O ben y tŵr a phen y mur :Fe laddodd filoedd yn ei wg; Ond ysbryd da yw ef yn awr :Er iddo fod yn ysbryd drwg. I Gymry gynt 'roedd ef yn fraw, :Yn fwgan erch yn ysgwyd cledd: Ond beth sydd heddyw yn ei law? :Y lawryf werdd a'r faner Hedd! Mae'r eiddew yn coroni'r mur, :A'r glaswellt yn cysegru'r llawr: Ac yn lle Eryr ar y tŵr, :Y Glomen ddof sydd yno'n awr. Mae ysbryd yn y Castell hwn, :Ac nid oes Cymro tan y nef Eill basio tan y muriau mawr :Na sylla'r ysbryd arno ef. A hyn mae'r ysbryd yn ei ddweyd, :A'i lais yn fwyn, a'i wedd yn llon,- "Britannia fawr a Gwalia fach :Gymodwyd yn y fangre hon." </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> o6ryw6oq2zzox88bvkugpcuz4vb5yi3 167285 167284 2026-07-20T21:04:01Z AlwynapHuw 1710 167285 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|'''XIV. DAU HEN FURDDYN.'''<br>I. CASTELL CAERNARFON.}}}} {{center block| <poem> MAE ysbryd yn y castell hwn, :Ac nid oes Cymro tan y nef Eill basio tan y muriau mawr :Na sylla'r ysbryd arno ef. O ben y tŵr a phen y mur :Fe laddodd filoedd yn ei wg; Ond ysbryd da yw ef yn awr :Er iddo fod yn ysbryd drwg. I Gymry gynt 'roedd ef yn fraw, :Yn fwgan erch yn ysgwyd cledd: Ond beth sydd heddyw yn ei law? :Y lawryf werdd a'r faner Hedd! Mae'r eiddew yn coroni'r mur, :A'r glaswellt yn cysegru'r llawr: Ac yn lle Eryr ar y tŵr, :Y Glomen ddof sydd yno'n awr. Mae ysbryd yn y Castell hwn, :Ac nid oes Cymro tan y nef Eill basio tan y muriau mawr :Na sylla'r ysbryd arno ef. A hyn mae'r ysbryd yn ei ddweyd, :A'i lais yn fwyn, a'i wedd yn llon,— "Britannia fawr a Gwalia fach :Gymodwyd yn y fangre hon." </poem> }} <br><noinclude></noinclude> iw3rou6139nc7h85eh30q9bdo7vue2o 104 86523 167286 2026-07-20T21:07:54Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167286 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu (Castell Caernarfon).jpg|canol|600px|bawd|{{c|CASTELL CAERNARFON. Tud. 44.}}]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> d2w4ylfyw7ty8hr6ar2wuyhjapjimjb 104 86524 167287 2026-07-20T21:13:01Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167287 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{center block| <poem> Mae pawb fu farw tros ein gwlad, Pob milwr dewr, pob gwladgar fron, O anweledig fyd uwchben, Yn edrych ar y fangre hon, Yn hoffi gweld yr undeb wnaed I rwymo'r Ynys Wen ynghyd,— Mewn undeb, nerth, a bri parhaed Yn deyrnas rydda', bena'r byd. —''Ceiriog.'' </poem> }} <br> {{c|{{mawr|II. ABATY TINTERN.}}}} {{Center block/s}} <poem> Pa sawl bron a oerodd yma? :Pa sawl llygad gadd ei gloi? Pa sawl un sydd yn y gladdfa, :A'r côf ohonynt wedi ffoi? Pa sawl gwaith ar wawr a gosber :Swniai'r gloch ar hyd y glyn? Pa sawl Ave, Cred a phader, :Ddwedwyd rhwng y muriau hyn? Ar y garreg sydd gyferbyn, :A faluriwyd gan yr hin, Tybiaf weld, o flaen ei eilun, :Ryw bererin ar ei lin; Tybiaf fod y mwg o'r thuser<ref>censer</ref> :Eto'n codi'n golofn wen, A bod sŵn yr organ seinber :Eto yn dadseinio'r nen. Ond Distawrwydd wnaeth ei phabell :Lle cartrefai'r anthem gynt; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> ky7o6ra3pl052wucqesu55d61p247xu 167462 167287 2026-07-22T03:36:16Z AlwynapHuw 1710 167462 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{center block| <poem> Mae pawb fu farw tros ein gwlad, Pob milwr dewr, pob gwladgar fron, O anweledig fyd uwchben, Yn edrych ar y fangre hon, Yn hoffi gweld yr undeb wnaed I rwymo'r Ynys Wen ynghyd,— Mewn undeb, nerth, a bri parhaed Yn deyrnas rydda', bena'r byd. {{r|—''Ceiriog.''}} </poem> }} <br> {{c|{{mawr|II. ABATY TINTERN.}}}} {{Center block/s}} <poem> Pa sawl bron a oerodd yma? :Pa sawl llygad gadd ei gloi? Pa sawl un sydd yn y gladdfa, :A'r côf ohonynt wedi ffoi? Pa sawl gwaith ar wawr a gosber :Swniai'r gloch ar hyd y glyn? Pa sawl Ave, Cred a phader, :Ddwedwyd rhwng y muriau hyn? Ar y garreg sydd gyferbyn, :A faluriwyd gan yr hin, Tybiaf weld, o flaen ei eilun, :Ryw bererin ar ei lin; Tybiaf fod y mwg o'r thuser<ref>censer</ref> :Eto'n codi'n golofn wen, A bod sŵn yr organ seinber :Eto yn dadseinio'r nen. Ond Distawrwydd wnaeth ei phabell :Lle cartrefai'r anthem gynt; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> e2aoy7e2pc509tr1hwdrgy515m92lyl 104 86525 167288 2026-07-20T21:24:04Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167288 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Nid oes yma, o gôr i gangell, :Un erddygan<ref>cân bersain</ref>. ond y gwynt. Felly darffo pob coel-grefydd, :Crymed byd ger bron y Gwir; Hedd a chariad, ar eu cynnydd, :Fo'n teyrnasu tros y tir. —''Alun.'' </poem> {{Div end}} <br> {{c|GWERSI.}} I.-Gorffennwch yr ymadroddion hyn â'r geiriau a geir yn y darnau uchod:— eill {{bar|3}} tan y muriau hyn; yn {{bar|3}} cledd; yn {{bar|3}} mur; yn {{bar|3}} llawr; yn {{bar|3}} ar y fangre hon; yn hoffi {{bar|3}} yr undeb wnaed; eto'n {{bar|3}} golofn wen; yn {{bar|3}} nen; fo'n {{bar|3}} tros y tir. II.—Ennwch, mewn brawddegau cyflawn, rai o'r gwahaniaethau ym mywyd y castell a'r abaty i'r hyn a fu yn yr hen amser gynt, gan ymhelaethu ar y pennau hyn:— (1) Fe laddodd filoedd yn ei wg; ysbryd da yw ef yn awr. (2) Bwgan erch yn ysgwyd cledd; Ꭹ llawryf werdd a'r faner hedd. (3) Yn lle Eryr ar y tŵr; y Glomen ddof sydd yno'n awr. (4) a bod swn yr organ seinber; un erddygan ond y gwynt. (5) Tybiaf weld o flaen ei eilun; crymed byd ger bron y Gwir. III.—Ysgrifennwch nodiadau byrion i ddangos gwahaniaeth rhwng gwaith y castell ac eiddo'r abatŷ yng Nghymru. IV. Disgrifiwch hen gastell neu abatŷ y buoch chwi ynddynt neu y gwyddoch am danynt. V.—Disgrifiwch y darlun o Gastell Caernarfon." VI.—Rhoddwch hanes yr amgylchiad y cyfeirir ato gan Ceiriog yn y ddwy linell olaf o'r trydydd pennill. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ff4zk7rhpbymg7g2wad3ufl81nztmar 167463 167288 2026-07-22T03:36:53Z AlwynapHuw 1710 167463 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Nid oes yma, o gôr i gangell, :Un erddygan<ref>cân bersain</ref>. ond y gwynt. Felly darffo pob coel-grefydd, :Crymed byd ger bron y Gwir; Hedd a chariad, ar eu cynnydd, :Fo'n teyrnasu tros y tir. {{r|—''Alun.''}} </poem> {{Div end}} <br> {{c|GWERSI.}} I.-Gorffennwch yr ymadroddion hyn â'r geiriau a geir yn y darnau uchod:— eill {{bar|3}} tan y muriau hyn; yn {{bar|3}} cledd; yn {{bar|3}} mur; yn {{bar|3}} llawr; yn {{bar|3}} ar y fangre hon; yn hoffi {{bar|3}} yr undeb wnaed; eto'n {{bar|3}} golofn wen; yn {{bar|3}} nen; fo'n {{bar|3}} tros y tir. II.—Ennwch, mewn brawddegau cyflawn, rai o'r gwahaniaethau ym mywyd y castell a'r abaty i'r hyn a fu yn yr hen amser gynt, gan ymhelaethu ar y pennau hyn:— (1) Fe laddodd filoedd yn ei wg; ysbryd da yw ef yn awr. (2) Bwgan erch yn ysgwyd cledd; Ꭹ llawryf werdd a'r faner hedd. (3) Yn lle Eryr ar y tŵr; y Glomen ddof sydd yno'n awr. (4) a bod swn yr organ seinber; un erddygan ond y gwynt. (5) Tybiaf weld o flaen ei eilun; crymed byd ger bron y Gwir. III.—Ysgrifennwch nodiadau byrion i ddangos gwahaniaeth rhwng gwaith y castell ac eiddo'r abatŷ yng Nghymru. IV. Disgrifiwch hen gastell neu abatŷ y buoch chwi ynddynt neu y gwyddoch am danynt. V.—Disgrifiwch y darlun o Gastell Caernarfon." VI.—Rhoddwch hanes yr amgylchiad y cyfeirir ato gan Ceiriog yn y ddwy linell olaf o'r trydydd pennill. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 0nh3343g6vdq4jxg96jres9g3yad3uk 104 86526 167289 2026-07-20T21:26:48Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167289 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XV.—CLODDIAU A GWRYCHOEDD.}}}} DYLAI amaethwr ystyried y drefn oreu i wneuthur ei gloddiau a'i wrychoedd. Y mae chwech o bethau i'w cydystyried ganddo wrth wneuthur ei amgaeau, harddwch, cysgod, diogelwch, parhâd, cyniliad ei arian, ac arbediad ei dir. Oddeutu gerddi a pherllannoedd, y mae cloddiau o gerrig neu briddfeini yn fwy dewisedig na pherthgaeau, am eu bod yn fwy cynhesol i'r lle, trwy beri cysgod yn gystal a diogelwch. Ar le uchel, caregog, ceir fod clawdd meini da mor radlawn a defnyddiol ag unrhyw amgae. Ar weunydd a rhosydd gwlybion, gall clawdd daear, wedi ei wneuthur gyda gofal, barhau am hir flynyddoedd. Mewn lleoedd coediog, gall amgae polion ateb y diben; ac, ond torri y coed yn y gaeaf, a gosod y pyst yn lled aml, a hollti neu naddu y croes-bolion yn drionglog fel na safo y gwynt arnynt, parha pawlgae felly dros ddeugain mlynedd; ac y mae yn fanteisiol hefyd, am nad yw yn cymeryd ond ychydig iawn o'r tir. Ond wrth ystyried y cyfan, i dyddynwr yn gyffredin, perthgae ydyw y gorau, y rhataf a'r harddaf. Y planhigion mwyaf dewisol i wneuthur perthgae ydyw drain gwynion, am y tyfant yn gyflym ymhob math o dir, ond mewn graian sych. Y mae drain duon hefyd yn dda er diogelwch, am eu bod yn llai agored na'r lleill i gael eu cropio gan<noinclude><references/></noinclude> oe1l9a753cp6uav90swzyk3jy8ru1nl 104 86527 167290 2026-07-20T21:30:49Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167290 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>greaduriaid, ond nid ydynt mor sicr o dyfu a'r lleill; ac, os tyfant, y mae eu gwreiddiau yn fynych yn lledu yn ormodol. Gwneir perthgaeau cryfion o gyll a bedw; ond dichon nad oes dim sydd yn fwy hardd, diogel a chysgodol, na chae<ref>cae enclosure, gwrych;</ref> celyn, pe medrid ei fagu; a byddai yn dda ymdrechu mwy i fagu planhigion celyn. Wrth eu plannu mewn cae, ni ddylid eu gosod yn rhy agos at eu gilydd. Gellid rhoddi pedair draenen rhwng pob celynen; ac fel y lledid, neu yr ymledai y celyn, byddai yn hawdd tynnu y drain. Dylid gofalu plygu y cangau yn gyfamserol, a byddai yn fuddiol rhoddi pridd neu dyweirch dros rannau ohonynt. Mewn lleoedd gwlybion, gellid plannu gwern neu helyg; a hawdd iawn fyddai gwneud amgae rhagorol ohonynt ond plannu gwrysg<ref>cangau;</ref> hirlathraidd<ref>hir a disglair.</ref> rhwygedig yn ddwy res, a gogwydd yn naill yn groes i'r llall. Tyfant felly yn gyflym, cryfhant yn fuan, ac ymddanghosant yn hardd, fel plethwaith cywreiniaf. —''Samuel Roberts'' (S. R.) {{c|GWERSI.}} I. Eglurwch paham y dylai amaethwyr ystyried y chwe peth a enwir gan S. R. wrth wneuthur eu hamgaeau. II.—Ennwch y cloddiau gorau yn y lleoedd hyn, gan gofio rhoddi rheswm yr awdwr, ac ymhelaethu arno eich hunain os yn bosibl:— (a) oddeutu perllannoedd; (b) lle uchel, caregog; (c) gwaen a rhos; (ch) lle coediog. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 0eu80vwdiwafl9go6v4csg3bxj1oqhc 167464 167290 2026-07-22T03:37:53Z AlwynapHuw 1710 167464 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>greaduriaid, ond nid ydynt mor sicr o dyfu a'r lleill; ac, os tyfant, y mae eu gwreiddiau yn fynych yn lledu yn ormodol. Gwneir perthgaeau cryfion o gyll a bedw; ond dichon nad oes dim sydd yn fwy hardd, diogel a chysgodol, na chae<ref>cae ''enclosure'', gwrych;</ref> celyn, pe medrid ei fagu; a byddai yn dda ymdrechu mwy i fagu planhigion celyn. Wrth eu plannu mewn cae, ni ddylid eu gosod yn rhy agos at eu gilydd. Gellid rhoddi pedair draenen rhwng pob celynen; ac fel y lledid, neu yr ymledai y celyn, byddai yn hawdd tynnu y drain. Dylid gofalu plygu y cangau yn gyfamserol, a byddai yn fuddiol rhoddi pridd neu dyweirch dros rannau ohonynt. Mewn lleoedd gwlybion, gellid plannu gwern neu helyg; a hawdd iawn fyddai gwneud amgae rhagorol ohonynt ond plannu gwrysg<ref>cangau;</ref> hirlathraidd<ref>hir a disglair.</ref> rhwygedig yn ddwy res, a gogwydd yn naill yn groes i'r llall. Tyfant felly yn gyflym, cryfhant yn fuan, ac ymddanghosant yn hardd, fel plethwaith cywreiniaf. {{r|—''Samuel Roberts'' (S. R.)}} {{c|GWERSI.}} I. Eglurwch paham y dylai amaethwyr ystyried y chwe peth a enwir gan S. R. wrth wneuthur eu hamgaeau. II.—Ennwch y cloddiau gorau yn y lleoedd hyn, gan gofio rhoddi rheswm yr awdwr, ac ymhelaethu arno eich hunain os yn bosibl:— (a) oddeutu perllannoedd; (b) lle uchel, caregog; (c) gwaen a rhos; (ch) lle coediog. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 6w88gkb3nim6zosgllx6gw22jmmv01x 104 86528 167291 2026-07-20T21:32:14Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167291 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>III.—Atebwch y gofyniadau hyn yn gryno:— (1) Paham y mae drain duon yn well ac eto'n waeth na drain gwynion i wneuthur amgaeau? (2) Pa un yw y perthgae gorau, a phaham? Ennwch hefyd yr holl gyfarwyddiadau a roddir gan yr awdwr i wneud y perthgae hwnnw. IV. Rhoddwch ddisgrifiad byr o, (1) ffurf y dail; (2) lliw rhisgl; (3) lliw, ffurf ac amser ffrwyth neu flodau yr holl goed a ennwir yn y dyfyniad uchod. Atebwch yr holl ofyniadau uchod mewn Cymraeg mor fyw a chryno ag y gellwch. V.—Ysgrifennwch y geiriau canlynol yn y rhif lluosog:— clawdd, post, carreg, polyn, gwraidd, draenen, cangen, tywarchen; a'r geiriau hyn yn y rhif unigol:—priddfeini, rhosydd gwlybion, gweunydd, planhigion, cyll, bedw, helyg. VI.—Ffurfiwch ansoddeiriau o'r enwau hyn:— cysgod, diogelwch, cyniliad, carreg, coed, congl, mantais, amser, rhwyg. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 9hawppk45dv4rqi94jj06qpzi7uezs0 104 86529 167292 2026-07-20T21:34:58Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167292 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XVI.—YR YSGOLION RHAD. YNGHYLCH can mlynedd ar ol y gwŷr defnyddiol uchod, sef yr hen Ficer a'i gyfeillion, gwelodd yr Arglwydd yn dda gymeryd yn ei law y Parchedig Griffith Jones, Person Llanddowror, Sir Gaerfyrddin, a fu yn ymdrechgar a diwyd dros lawer o flynyddoedd, i bregethu yr efengyl i dorfeydd lluosog gyda grym, dwyster, ac arddeliad mawr, a hynny mewn amser o ddirywiad trwm. Wedi iddo ystyried fod y wlad, gan mwyaf, yn anllythrennog ac yn dra anwybodus, nid oedd ganddo, dros amser, ddim i'w wneuthur ond ymofidio o'r herwydd. Ond daeth i'w feddwl i ystyried a oedd yn bosibl cael rhyw foddion i osod i fyny ysgolion rhad i ddysgu plant tlodion i ddarllen gair Duw, a'u hegwyddori mewn gwir grefydd. Dechreuodd ymosod yn egniol at y gwaith, a llwyddodd yn ei amcan tu hwnt i bob disgwyliad; ac o radd i radd, ymdaenodd yr ysgolion rhad dros y rhan fwyaf o holl ardaloedd Cymru, a rhyfedd fendithion a'u dilynodd. Cafodd Mr. Jones gymorth gan amryw o wŷr cyfrifol a haelionnus at y gorchwyl tra angenrheidiol hwn; ond y fwyaf nodedig oedd y bendefiges elusengar honno, Mrs. Bevan, o Lacharn, oedd megis mam yn Israel. Cynhaliodd hon yr ysgolion ymlaen, gan mwyaf, ar ei thraul ei hun, hyd ddiwedd ei hoes, er fod Griffith Jones wedi gorffen ei yrfa flynyddau o'i blaen. Gadawodd<noinclude><references/></noinclude> tfcnw41f2h58v3clq35xzwynj8jht6g 167468 167292 2026-07-22T03:43:42Z AlwynapHuw 1710 167468 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XVI.—YR YSGOLION RHAD.}}}} YNGHYLCH can mlynedd ar ol y gwŷr defnyddiol uchod, sef yr hen Ficer a'i gyfeillion, gwelodd yr Arglwydd yn dda gymeryd yn ei law y Parchedig Griffith Jones, Person Llanddowror, Sir Gaerfyrddin, a fu yn ymdrechgar a diwyd dros lawer o flynyddoedd, i bregethu yr efengyl i dorfeydd lluosog gyda grym, dwyster, ac arddeliad mawr, a hynny mewn amser o ddirywiad trwm. Wedi iddo ystyried fod y wlad, gan mwyaf, yn anllythrennog ac yn dra anwybodus, nid oedd ganddo, dros amser, ddim i'w wneuthur ond ymofidio o'r herwydd. Ond daeth i'w feddwl i ystyried a oedd yn bosibl cael rhyw foddion i osod i fyny ysgolion rhad i ddysgu plant tlodion i ddarllen gair Duw, a'u hegwyddori mewn gwir grefydd. Dechreuodd ymosod yn egniol at y gwaith, a llwyddodd yn ei amcan tu hwnt i bob disgwyliad; ac o radd i radd, ymdaenodd yr ysgolion rhad dros y rhan fwyaf o holl ardaloedd Cymru, a rhyfedd fendithion a'u dilynodd. Cafodd Mr. Jones gymorth gan amryw o wŷr cyfrifol a haelionnus at y gorchwyl tra angenrheidiol hwn; ond y fwyaf nodedig oedd y bendefiges elusengar honno, Mrs. Bevan, o Lacharn, oedd megis mam yn Israel. Cynhaliodd hon yr ysgolion ymlaen, gan mwyaf, ar ei thraul ei hun, hyd ddiwedd ei hoes, er fod Griffith Jones wedi gorffen ei yrfa flynyddau o'i blaen. Gadawodd<noinclude><references/></noinclude> 5v2frbagb2522ots5r3nx7cr0ko20dh 104 86530 167293 2026-07-20T21:35:36Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167293 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ddeng mil o bunnau yn ei hewyllys tuagat barhad y gwaith elusengar hwn hyd ddiwedd amser. Ond, rywfodd, y mae y rhodd haelionnus honno wedi ei throi i lwybr nad ydym ni yng Ngwynedd yn cael dim o'i llesad, na neb yn unman arall nemor well erddi. Pan ddaeth yr ysgolion hynny gyntaf i Wynedd, daeth y gelyn a heuodd efrau ymysg y gwenith. Trodd golygwr yr ysgolion allan yn ddyn meddw a hollol annuwiol. Ond er yr holl annhrefn oedd ar yr ysgolion, cafodd miloedd ynddynt y fraint o ddysgu darllen gair Duw. Gellir priodoli dechreuad y diwygiad i'r ysgolion rhad a fu fel caniad y ceiliog yn arwyddo fod gwawr y bore ar ymddangos. Cynhaliwyd ysgolion y nos yn y tymor gaeaf tros lawer o flynyddoedd, yn aml ddwywaith yn yr wythnos. Yr oeddynt wedi dechreu yn y Deheudir cyn i ni yma glywed son am danynt. Y gyntaf yng Ngogledd Cymru, hyd y gwn i, a gynhaliwyd yng Nghapel Curig yn y flwyddyn 1767, i ddysgu'r bobl ieuainc ddarllen na allent gael amser i ddyfod i'r ysgol y dydd. Nid hir y bu ein gwlad ar ol hyn heb golli yr ysgolion rhad yn llwyr; nid oedd, wedi hynny, ond naill ai ymdrechu i gadw ysgolion y nos, neu adael i'r plant tlodion fyned ymlaen, fel paganiaid, heb fedru llythyren ar lyfr. Ymdaenodd y rhain yn raddol trwy amryw o ardal— oedd, a buont o fawr fendith i gannoedd; a chafodd nifer fawr eu tueddu yn wirfoddol i fod yn ddysg— awdwyr ynddynt, heb na gwerth na gwobrwy. —''Robert Jones, Rhoslan.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 6ge1505oyjylt2d30bzz7akgqkpiqpx 167469 167293 2026-07-22T03:44:25Z AlwynapHuw 1710 167469 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ddeng mil o bunnau yn ei hewyllys tuagat barhad y gwaith elusengar hwn hyd ddiwedd amser. Ond, rywfodd, y mae y rhodd haelionnus honno wedi ei throi i lwybr nad ydym ni yng Ngwynedd yn cael dim o'i llesad, na neb yn unman arall nemor well erddi. Pan ddaeth yr ysgolion hynny gyntaf i Wynedd, daeth y gelyn a heuodd efrau ymysg y gwenith. Trodd golygwr yr ysgolion allan yn ddyn meddw a hollol annuwiol. Ond er yr holl annhrefn oedd ar yr ysgolion, cafodd miloedd ynddynt y fraint o ddysgu darllen gair Duw. Gellir priodoli dechreuad y diwygiad i'r ysgolion rhad a fu fel caniad y ceiliog yn arwyddo fod gwawr y bore ar ymddangos. Cynhaliwyd ysgolion y nos yn y tymor gaeaf tros lawer o flynyddoedd, yn aml ddwywaith yn yr wythnos. Yr oeddynt wedi dechreu yn y Deheudir cyn i ni yma glywed son am danynt. Y gyntaf yng Ngogledd Cymru, hyd y gwn i, a gynhaliwyd yng Nghapel Curig yn y flwyddyn 1767, i ddysgu'r bobl ieuainc ddarllen na allent gael amser i ddyfod i'r ysgol y dydd. Nid hir y bu ein gwlad ar ol hyn heb golli yr ysgolion rhad yn llwyr; nid oedd, wedi hynny, ond naill ai ymdrechu i gadw ysgolion y nos, neu adael i'r plant tlodion fyned ymlaen, fel paganiaid, heb fedru llythyren ar lyfr. Ymdaenodd y rhain yn raddol trwy amryw o ardal— oedd, a buont o fawr fendith i gannoedd; a chafodd nifer fawr eu tueddu yn wirfoddol i fod yn ddysgawdwyr ynddynt, heb na gwerth na gwobrwy. {{r|—''Robert Jones, Rhoslan.''}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> bn43z7zyblnwh72552rkkpx7v37imdq 104 86531 167294 2026-07-20T21:39:14Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167294 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Unwch y brawddegau hyn yn un frawddeg gyda gair cysylltiol cyfaddas, er enghraifft:— (a) Cerddais ar hyd y ffordd gul. (b) Gwelwyd blodau hardd ar bob tu. Wrth gerdded ar hyd y ffordd gul, gwelais flodau hardd ar bob tu. (1) Ystyriodd fod y wlad, gan mwyaf, yn anllythrennog ac yn dra anwybodus; nid oedd ganddo ddim i'w wneuthur ond ymofidio o'r herwydd. (2) Dechreuodd ymosod yn egniol at y gwaith; llwyddodd yn ei amcan tu hwnt i bob disgwyliad. (3) Daeth yr ysgolion hyn gyntaf i Wynedd; daeth y gelyn a heuodd efrau ymysg y gwenith. (4) Yr oedd yr holl ysgolion mewn annhrefn; cafodd miloedd ynddynt y fraint o ddysgu darllen gair Duw. II.—Ysgrifennwch y dyfyniad hwn ar ol y frawddeg, "Dywedodd Robert Jones." Newidier pob gair fel bo angen. Dechreuodd ymosod yn egniol at y gwaith, a llwyddodd yn ei amcan tu hwnt i bob disgwyliad; ac o radd i radd, ymdaenodd yr ysgolion rhad dros y rhan fwyaf o holl ardaloedd Cymru, a rhyfedd fendithion a'u dilynodd. Cafodd Mr. Griffith Jones gymorth gan amryw o wŷr cyfrifol a haelionnus at y gorchwyl tra angenrheidiol hwn; ond y fwyaf nodedig oedd y bendefiges elusengar honno, Mrs. Bevan, o Lacharn, oedd megis mam yn Israel." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> pov5emy7pzc45as076ymt5vobtcnx8n 104 86532 167295 2026-07-20T21:39:55Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167295 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>III.—Cyfansoddwch frawddegau i brofi'r gwahaniaeth rhwng y geiriau hyn:— da, defnyddiol; ymdrechgar, egniol, diwyd; grym, gallu, nerth; trwm, swrth, didaro; anllythrennog, anwybodus, annuwiol; dysgu, egwyddori, hyfforddi; gorchwyl, gwaith, llafur; elusengar, caredig, haelionnus; gwawr, bore. IV.—Ysgrifennwch draethawd byr i ddangos manteision addysg yr oes hon rhagor oes Griffith Jones,—elfennol, ganolraddol, ac uwchraddol. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> pv5lpg3c3q9itnripn3biefnmq4w2sj 104 86533 167296 2026-07-20T21:51:46Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167296 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XVII.—Y GWANWYN.<br>1}}}} {{center block| <poem> DADSEINIO 'roedd y brigog lwyn :Gan gerdd pob mwyn aderyn; A minnau'n un â'r adar mân, :Ddatgenais gân i'r gwanwyn. Y meillion tyner welid draw :Ar fur y dedwydd fwthyn, Atebent fi mewn siriol wrid, :Pan genais enw'r gwanwyn. Y pren afalau acw sydd :Ar fur y dedwydd fwthyn, Ei flodau gwynion wisga'n llu :Er mwyn croesawu'r gwanwyn. O gopa'r bryn lle hulia'r grug, :Y myg ehedydd esgyn: Ei dant yw'r cyntaf gryn gan fawl :Yng nghlust yr ieuanc wanwyn. Y gornant fach sy'n dod i lawr :I afon fawr y dyffryn; Rhy hithau ar ei llannerch werdd :Furmurawl gerdd i'r gwanwyn. Os gwelsom eira'n hulio'r byd, :A'r cyd-ddadmeriad wedyn : Adgofio'r gaeaf hwnnw'n awr :Ry fwy o wawr i'r gwanwyn. —''Ceiriog.'' </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> qyqvpmyuczne6d9j7m1f32wh1alrsfh 167470 167296 2026-07-22T03:45:08Z AlwynapHuw 1710 167470 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XVII.—Y GWANWYN.<br>1}}}} {{center block| <poem> DADSEINIO 'roedd y brigog lwyn :Gan gerdd pob mwyn aderyn; A minnau'n un â'r adar mân, :Ddatgenais gân i'r gwanwyn. Y meillion tyner welid draw :Ar fur y dedwydd fwthyn, Atebent fi mewn siriol wrid, :Pan genais enw'r gwanwyn. Y pren afalau acw sydd :Ar fur y dedwydd fwthyn, Ei flodau gwynion wisga'n llu :Er mwyn croesawu'r gwanwyn. O gopa'r bryn lle hulia'r grug, :Y myg ehedydd esgyn: Ei dant yw'r cyntaf gryn gan fawl :Yng nghlust yr ieuanc wanwyn. Y gornant fach sy'n dod i lawr :I afon fawr y dyffryn; Rhy hithau ar ei llannerch werdd :Furmurawl gerdd i'r gwanwyn. Os gwelsom eira'n hulio'r byd, :A'r cyd-ddadmeriad wedyn : Adgofio'r gaeaf hwnnw'n awr :Ry fwy o wawr i'r gwanwyn. {{r|—''Ceiriog.''}} </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> s5ksn077854ilven65512oo35vcebjn 104 86534 167297 2026-07-20T21:55:59Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167297 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|2.}}}} {{Center block/s}} <poem> Nid oes dim ia ar war y llyn, :Na rhew ar fryn na mynydd; Blodeuog yw briallu'r fron, :A gwyrddion ydyw'r coedydd; Datodwyd clo y nant a'r ia, :Fe dreigla yr afonydd. Y ddaear sydd yn wych ei gwedd, :A'i hagwedd yn llawn bywyd; Ei chŵysau'n barod sydd i waith :Ar ol hin laith ac annwyd; Fe ddaeth y Gwanwyn yn ei dro :I'w deffro a'u dadedfryd.<ref>i'w rhoi yn ol., S., restore.</ref> Er gwywo'i gwedd, a cholli 'i phryd, :A dwyn ei chlyd fantelloedd, Wrth fod mewn llafur trwm dros ddyn :Bob blwyddyn am ganrifoedd, Mewn gwawr mor newydd ac erioed :Cadd ar ei hoed ail wisgoedd. Fe'i gwelir yn y Gwanwyn gwyrdd :A myrdd o'i hepil meirwon Yn dod i'r lan, a'u lliw yn iach, :A'u gruddiau bach yn gochion; A rhai yn wyn, rhai'n wyrdd, rhai'n frith, :Yn dewfrith hyd ei dwyfron. Ni fydd na maes, na dôl, na bryn :Y Gwanwyn heb friallu, A'r rheiny ar bob dyn a'u gwel, :Os heibio'r êl, yn gwenu; A'r adar mân ar frigau'r pren :Yn llon uwchben yn canu. </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> ffio0f22ukhe4legutbemsu0ivgozp4 167471 167297 2026-07-22T03:45:32Z AlwynapHuw 1710 167471 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|2.}}}} {{Center block/s}} <poem> Nid oes dim ia ar war y llyn, :Na rhew ar fryn na mynydd; Blodeuog yw briallu'r fron, :A gwyrddion ydyw'r coedydd; Datodwyd clo y nant a'r ia, :Fe dreigla yr afonydd. Y ddaear sydd yn wych ei gwedd, :A'i hagwedd yn llawn bywyd; Ei chŵysau'n barod sydd i waith :Ar ol hin laith ac annwyd; Fe ddaeth y Gwanwyn yn ei dro :I'w deffro a'u dadedfryd.<ref>i'w rhoi yn ol., S., ''restore''.</ref> Er gwywo'i gwedd, a cholli 'i phryd, :A dwyn ei chlyd fantelloedd, Wrth fod mewn llafur trwm dros ddyn :Bob blwyddyn am ganrifoedd, Mewn gwawr mor newydd ac erioed :Cadd ar ei hoed ail wisgoedd. Fe'i gwelir yn y Gwanwyn gwyrdd :A myrdd o'i hepil meirwon Yn dod i'r lan, a'u lliw yn iach, :A'u gruddiau bach yn gochion; A rhai yn wyn, rhai'n wyrdd, rhai'n frith, :Yn dewfrith hyd ei dwyfron. Ni fydd na maes, na dôl, na bryn :Y Gwanwyn heb friallu, A'r rheiny ar bob dyn a'u gwel, :Os heibio'r êl, yn gwenu; A'r adar mân ar frigau'r pren :Yn llon uwchben yn canu. </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> qsqc35h7nl6splzzucr3b25fohgxb4i 104 86535 167298 2026-07-20T22:00:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167298 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Y gwlith o berl fu'n llechu'r nos :Ym mynwes y rhosynnau Fydd yn ffarwelio'n llwyr yn awr :Ar doriad gwawr y boreu, Gan fynd i'w taith, i'r nef uwch ben, :Ar amnaid heulwen oleu. Y mae holl natur dan ei hurdd, :Mae'n wyrdd bob bryn a chlogwyn; Mor brydferth ydyw'r ddôl a'r fron, :Mae meillion ar y dyffryn; Ac O, mor hardd a fyddai'r byd :Pe bai o hyd yn Wanwyn! Fe glywir tyner lais y gog :Ar lwyni brigog gwyrddion, A thwi, twi, twi y wennol fwyn, :Aderyn sy'n dwyn hinon; A llu y goedwig yn gytun :O un i un mewn calon. Bydd pawb o'r mwya i'r lleia oll :Heb goll yn adeiladu, Pob un ei fan a'i ddull ei hun, :Heb un yn croes ymdynnu; Rhai'n uwch, rhai'n is, rhai'n wych, rhai'n wael,— :Pawb am gael lle i lechu. —''Caledfryn''. </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> fl09v29ea1wzcg8gb3vpy248vlox470 167472 167298 2026-07-22T03:45:57Z AlwynapHuw 1710 167472 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Y gwlith o berl fu'n llechu'r nos :Ym mynwes y rhosynnau Fydd yn ffarwelio'n llwyr yn awr :Ar doriad gwawr y boreu, Gan fynd i'w taith, i'r nef uwch ben, :Ar amnaid heulwen oleu. Y mae holl natur dan ei hurdd, :Mae'n wyrdd bob bryn a chlogwyn; Mor brydferth ydyw'r ddôl a'r fron, :Mae meillion ar y dyffryn; Ac O, mor hardd a fyddai'r byd :Pe bai o hyd yn Wanwyn! Fe glywir tyner lais y gog :Ar lwyni brigog gwyrddion, A thwi, twi, twi y wennol fwyn, :Aderyn sy'n dwyn hinon; A llu y goedwig yn gytun :O un i un mewn calon. Bydd pawb o'r mwya i'r lleia oll :Heb goll yn adeiladu, Pob un ei fan a'i ddull ei hun, :Heb un yn croes ymdynnu; Rhai'n uwch, rhai'n is, rhai'n wych, rhai'n wael,— :Pawb am gael lle i lechu. {{r|—''Caledfryn''.}} </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> 8zalmzs465e0ujv8je0p8se63lo90pu 14 86536 167299 2026-07-20T22:31:36Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{Wicipedia|John Lloyd (ysgolfeistr)}} Roedd John Lloyd (1885-1964) yn athro a phrifathro ysgolion. Bu'n athro yn ysgol ganolradd Abermaw yn ysgol sir Tregaron, ac yn athro a phrifathro ysgol ramadeg y bechgyn Dolgellau. Gan fu farw John Lloyd ym 1964 bydd rhai o'i weithiau yn aros dan hawlfraint hyd 2035, ond gan fod rhai o'i weithiau wedi eu cyhoeddi cyn 1 Ionawr, {{#expr:{{CURRENTYEAR}}-95}}, maent yn y '''[[w:Public domain|parth cyhoeddus]]''' o dan gyfre..." 167299 wikitext text/x-wiki {{Wicipedia|John Lloyd (ysgolfeistr)}} Roedd John Lloyd (1885-1964) yn athro a phrifathro ysgolion. Bu'n athro yn ysgol ganolradd Abermaw yn ysgol sir Tregaron, ac yn athro a phrifathro ysgol ramadeg y bechgyn Dolgellau. Gan fu farw John Lloyd ym 1964 bydd rhai o'i weithiau yn aros dan hawlfraint hyd 2035, ond gan fod rhai o'i weithiau wedi eu cyhoeddi cyn 1 Ionawr, {{#expr:{{CURRENTYEAR}}-95}}, maent yn y '''[[w:Public domain|parth cyhoeddus]]''' o dan gyfreithiau hawlfraint UDA, y wlad lle mae Wicidestun yn cael ei gyhoeddi. [https://bywgraffiadur.cymru/article/c4-LLOY-JHN-1885.html John Lloyd yn y Bywgraffiadur] {{DEFAULTSORT:Lloyd, John}} [[Categori:Addysgwyr Cymreig]] nr5hgnfebt6zxw3ahgdpwda82vyuw2z 104 86537 167300 2026-07-20T22:35:57Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167300 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Ychwanegwch ansoddeiriau neu ymadroddion i roddi darluniad byw o'r geiriau hyn. Gorffennwch eich ymadroddion hefyd yn frawddegau. llwyn; meillion; bwthyn; ehedydd; cerdd; coed; hin; mantell; llafur; llais; gwennol; briallu. Gofaler fod digon o newid yn ffurf a geiriau'r brawddegau. II.—Ceisiwch wella y rhain:— (1) A minnau yn un a'r adar mân; (2) O gopa y bryn lle hulia y grug; (3) os gwelsom eira yn hulio y byd; (4) i'w deffro ac i'w dadedfryd; (5) er gwywo ei gwedd, a cholli ei phryd. III.—Gwnewch restr o'r geiriau sy'n odli â'u gilydd yn unrhyw dri phennill o bob awdwr, gan ddewis geiriau (1) ar ddiwedd llinell; (2) yng nghanol llinell. Danghoswch y gwahaniaeth a'r tebygolrwydd rhwng mydr Ceiriog a Chaledfryn. IV.—Cymherwch syniadau y ddau fardd am y Gwanwyn, hynny yw, a ydynt yn meddwl rhywbeth yn debyg i'w gilydd, neu yn annhebyg, am y tymor cyntaf o'r flwyddyn. Pa ddarn yw'r goreu gennych? Rhoddwch resymau. V.—Beth yw'r geiriau barddonol sy'n cyfateb i'r rhain:— pen y bryn; can; llecyn; gorchuddio; bore; rhew; rhedeg; tywydd; gwlyb; prydferth; caredig; gwres. VI.—Ysgrifennwch draethawd ar y Gwanwyn, gan ymhelaethu ar y pennau hyn:— (1) Ymddanghosiad y caeau, y gwrychoedd, y coed, y mynyddoedd, yr afonydd a'r cymylau. (2) Arferion yr adar. (3) Gwaith yr amaethwyr. (4) Arferion a chwareuon y plant. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 17t65dt8lk19qpkthkx5niuyur08ei7 104 86538 167301 2026-07-20T22:38:09Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167301 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XVIII.—Y CREADUR BACH MAWR.}}}} FEL y mae'r bedwaredd Salm ar bymtheg yn Salm y dydd, felly y mae'r wythfed Salm yn Salm y nos. Yn honno y mae'r Salmydd yn traethu am ogoniant Duw yn y ffurfafen pan fo'r lloer a'r ser wedi diflannu, a'r haul yn unig yn ymddangos ynddi. Yn hon y mae yn traethu am ogoniant Duw yn y ffurfafen pan fo'r haul wedi machlud, a'r lloer a'r ser yn ymddangos ynddi. Gellid meddwl mai edrych ar y nefoedd yn y nos, ac nid edrych arnynt yn y dydd, oedd yn magu ynddo fwyaf o syndod ac o barchedigaeth. Hynny, o'r hyn lleiaf, oedd yn rhoi'r syniad gorau am fawredd Duw ac am fychander dyn. Y mae'r greadigaeth ei hun yn ymddangos yn fwy yn y nos nag yn y dydd; ac am hynny y mae'r Creawdwr hefyd yn ymddangos yn fwy. Y mae rhyw ehangder a dyfnder yn y wybren serog sy'n anad dim arall yn galluogi dyn i weld godreon yr Anfeidrol. Y mae'r ddaear yn amlycach yn y dydd nag yn y nos, ond mae'r nefoedd yn amlycach yn y nos nag yn y dydd; ac y mae mwy o Dduw yn y nefoedd nag sydd ar y ddaear. Duw yn unig sy fawr yn nhywyllwch a distawrwydd y nos; a'r pryd hwnnw, y mae dyn yn fychan hyd yn oed yn ei olwg ei hun. Yn y dydd, y mae dyn yn rhy fawr yn ei olwg ei hun i weled Duw. Wrth edrych ar y ddaear, y mae yn anghofio'r nef; ac y mae trwst ei waith ef ei hun yn ei wneyd yn rhy fyddar i glywed llais hyfrytaf tawel y byd a ddaw. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> rgzj4ff43vp5kcqwid3rzj840nmzp8p 104 86539 167302 2026-07-20T22:39:06Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167302 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Melus, yn ddiau, yw'r goleuni, a hyfryd yw i'r llygaid weled yr haul; ac yn niffyg goleuni'r haul, hyfryd yw goleuni nwy, neu oleuni llusern, neu oleuni cannwyll; ond os mynnai rhywun weled yr Arglwydd Iôr yn dangos ar y gynfas ddarlun gwych ohono'i hun, rhaid cael 'stafell weddol dywyll. Rhaid aros i'r haul fachludo, a lleihau goleuni'r llusernau. Rhaid troi'r llygaid oddi wrth bob tipyn o oleuni oddieithr y goleuni sydd yn y darlun ei hun. Os myn dyn weld rhywbeth a rhywun mwy nag ef ei hun, eled allan ar ei ben ei hun, ar noswaith dawel, serog, loergan, ac edryched ar y ser melynion, a thu hwnt i'r ser, i'r glas dwfn diderfyn sy'n ymgolli ynddo'i hun. Hynny a wnai'r Salmydd yn fynych iawn; ac wrth wneyd hynny, yr oedd ei enaid yn ymddyrchafu, yn ymehangu, ac yn ymlenwi â Duw. Ond ar ol edrych ar y nefoedd uchod, yr oedd yn ddiogel i'r Salmydd edrych ar y ddaear isod. Ar ol ystyried gogoniant Duw yn y nefoedd, yr oedd yn fuddiol iddo ystyried dyn, yr hwn a grewyd i gydnabod y gogoniant hwnnw. Wrth edrych i fyny ar y nefoedd, ac ar Dduw'r nefoedd, teimlo a wnaeth ei fod yn greadur distadl iawn; ond wrth edrych i lawr ar y ddaear, ac ar anifeiliaid y ddaear, teimlo a wnaeth ei fod yn greadur pwysig iawn. I iawn synio am ddyn, rhaid inni gofio ei fod yn greadur bach ac yn greadur mawr hefyd. Arno'i hun, efallai nad yw na bach na mawr; er hynny, bach ydyw o'i gymharu â'r hyn sydd uwch ei law, ond y mae yn fawr o'i gymharu â'r hyn sydd is ei law. —E''mrys ap Iwan'' (''trwy ganiatad Mri. Gee a'i Fab''). Dyfyniad yw'r uchod o bregeth ar Salm viii., adnodau 3-6. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> db8f34ddqkyk1nph9e0y9y74t3xlomw 167473 167302 2026-07-22T03:46:29Z AlwynapHuw 1710 167473 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Melus, yn ddiau, yw'r goleuni, a hyfryd yw i'r llygaid weled yr haul; ac yn niffyg goleuni'r haul, hyfryd yw goleuni nwy, neu oleuni llusern, neu oleuni cannwyll; ond os mynnai rhywun weled yr Arglwydd Iôr yn dangos ar y gynfas ddarlun gwych ohono'i hun, rhaid cael 'stafell weddol dywyll. Rhaid aros i'r haul fachludo, a lleihau goleuni'r llusernau. Rhaid troi'r llygaid oddi wrth bob tipyn o oleuni oddieithr y goleuni sydd yn y darlun ei hun. Os myn dyn weld rhywbeth a rhywun mwy nag ef ei hun, eled allan ar ei ben ei hun, ar noswaith dawel, serog, loergan, ac edryched ar y ser melynion, a thu hwnt i'r ser, i'r glas dwfn diderfyn sy'n ymgolli ynddo'i hun. Hynny a wnai'r Salmydd yn fynych iawn; ac wrth wneyd hynny, yr oedd ei enaid yn ymddyrchafu, yn ymehangu, ac yn ymlenwi â Duw. Ond ar ol edrych ar y nefoedd uchod, yr oedd yn ddiogel i'r Salmydd edrych ar y ddaear isod. Ar ol ystyried gogoniant Duw yn y nefoedd, yr oedd yn fuddiol iddo ystyried dyn, yr hwn a grewyd i gydnabod y gogoniant hwnnw. Wrth edrych i fyny ar y nefoedd, ac ar Dduw'r nefoedd, teimlo a wnaeth ei fod yn greadur distadl iawn; ond wrth edrych i lawr ar y ddaear, ac ar anifeiliaid y ddaear, teimlo a wnaeth ei fod yn greadur pwysig iawn. I iawn synio am ddyn, rhaid inni gofio ei fod yn greadur bach ac yn greadur mawr hefyd. Arno'i hun, efallai nad yw na bach na mawr; er hynny, bach ydyw o'i gymharu â'r hyn sydd uwch ei law, ond y mae yn fawr o'i gymharu â'r hyn sydd is ei law. {{r|—E''mrys ap Iwan'' (''trwy ganiatad Mri. Gee a'i Fab'').}} Dyfyniad yw'r uchod o bregeth ar Salm viii., adnodau 3-6. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> j9ebnu7m67tr480726czeakzcy0e36u 167562 167473 2026-07-22T17:44:47Z AlwynapHuw 1710 167562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Melus, yn ddiau, yw'r goleuni, a hyfryd yw i'r llygaid weled yr haul; ac yn niffyg goleuni'r haul, hyfryd yw goleuni nwy, neu oleuni llusern, neu oleuni cannwyll; ond os mynnai rhywun weled yr Arglwydd Iôr yn dangos ar y gynfas ddarlun gwych ohono'i hun, rhaid cael 'stafell weddol dywyll. Rhaid aros i'r haul fachludo, a lleihau goleuni'r llusernau. Rhaid troi'r llygaid oddi wrth bob tipyn o oleuni oddieithr y goleuni sydd yn y darlun ei hun. Os myn dyn weld rhywbeth a rhywun mwy nag ef ei hun, eled allan ar ei ben ei hun, ar noswaith dawel, serog, loergan, ac edryched ar y ser melynion, a thu hwnt i'r ser, i'r glas dwfn diderfyn sy'n ymgolli ynddo'i hun. Hynny a wnai'r Salmydd yn fynych iawn; ac wrth wneyd hynny, yr oedd ei enaid yn ymddyrchafu, yn ymehangu, ac yn ymlenwi â Duw. Ond ar ol edrych ar y nefoedd uchod, yr oedd yn ddiogel i'r Salmydd edrych ar y ddaear isod. Ar ol ystyried gogoniant Duw yn y nefoedd, yr oedd yn fuddiol iddo ystyried dyn, yr hwn a grewyd i gydnabod y gogoniant hwnnw. Wrth edrych i fyny ar y nefoedd, ac ar Dduw'r nefoedd, teimlo a wnaeth ei fod yn greadur distadl iawn; ond wrth edrych i lawr ar y ddaear, ac ar anifeiliaid y ddaear, teimlo a wnaeth ei fod yn greadur pwysig iawn. I iawn synio am ddyn, rhaid inni gofio ei fod yn greadur bach ac yn greadur mawr hefyd. Arno'i hun, efallai nad yw na bach na mawr; er hynny, bach ydyw o'i gymharu â'r hyn sydd uwch ei law, ond y mae yn fawr o'i gymharu â'r hyn sydd is ei law. {{r|—''Emrys ap Iwan'' (''trwy ganiatad Mri. Gee a'i Fab'').}} Dyfyniad yw'r uchod o bregeth ar Salm viii., adnodau 3-6. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> b88m4kkjbm3pip77d2un2c06eiwtl8n 104 86540 167303 2026-07-20T22:46:45Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167303 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Defnyddiwch y geiriau hyn, ynghyd a'r rhai gwrth-gyferbyniol iddynt, mewn un frawddeg bob un:— dydd; lloer; machlud; mawredd; dyfnder; tywyllwch; distawrwydd; byddar; gwych; diderfyn; mynych; diogel; pwysig; bach; uchod. II.—Graddau cymhariaeth ansoddeiriau.—Llennwch y bylchau hyn â gradd briodol o ansoddair cyfaddas:— (1) gellid meddwl mai edrych ar y nefoedd yn y nos oedd yn magu ynddo {{bar|3}} syndod; (2) hynny, o'r hyn {{bar|3}} oedd yn rhoi'r syniad {{bar|3}}; (3) y mae'r greadigaeth ei hun yn ymddangos {{bar|3}} nos; (4) y mae'r ddaear yn {{bar|3}} yn y {{bar|3}} yn y dydd nag yn y nos; (5) yn rhy fyddar i glywed llais {{bar|3}} tawel y byd a ddaw. III.—Cyfansoddwch frawddegau nad ydynt yn y dyfyniad yn cynnwys yr ymadroddion hyn:— (1) pan fo; (2) o'r hyn lleiaf; (3) anad dim arall; (4) yn ddiau; (5) rhaid; (6) eled; (7) tu hwnt; (8) ar ol; (9) efallai; (10) er hynny; (11) cymharu. IV.—Ysgrifennwch draethawd byr, mewn Cymraeg da, ar "Y Nos," gan ymhelaethu ar y pennau hyn:— (a) distawrwydd y nos; (b) y ffurfafen; (c) nos-weithiau'r haf a'r gaeaf; (ch) adar y nos; (d) anifeiliaid y nos; (dd) achos o'r nos. {{center block| <poem> "Nos yw'r dydd sy'n cadw'r ser o'r golwg, A dydd yw'r nos sy'n gwneyd y nef yn amlwg." —''Islwyn.'' </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> a0i7sq3qtrb8k5l2y4lqe5t65bhkm8x 167304 167303 2026-07-20T22:47:35Z AlwynapHuw 1710 167304 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Defnyddiwch y geiriau hyn, ynghyd a'r rhai gwrth-gyferbyniol iddynt, mewn un frawddeg bob un:— dydd; lloer; machlud; mawredd; dyfnder; tywyllwch; distawrwydd; byddar; gwych; diderfyn; mynych; diogel; pwysig; bach; uchod. II.—Graddau cymhariaeth ansoddeiriau.—Llennwch y bylchau hyn â gradd briodol o ansoddair cyfaddas:— (1) gellid meddwl mai edrych ar y nefoedd yn y nos oedd yn magu ynddo {{bar|3}} syndod; (2) hynny, o'r hyn {{bar|3}} oedd yn rhoi'r syniad {{bar|3}}; (3) y mae'r greadigaeth ei hun yn ymddangos {{bar|3}} nos; (4) y mae'r ddaear yn {{bar|3}} yn y dydd nag yn y nos; (5) yn rhy fyddar i glywed llais {{bar|3}} tawel y byd a ddaw. III.—Cyfansoddwch frawddegau nad ydynt yn y dyfyniad yn cynnwys yr ymadroddion hyn:— (1) pan fo; (2) o'r hyn lleiaf; (3) anad dim arall; (4) yn ddiau; (5) rhaid; (6) eled; (7) tu hwnt; (8) ar ol; (9) efallai; (10) er hynny; (11) cymharu. IV.—Ysgrifennwch draethawd byr, mewn Cymraeg da, ar "Y Nos," gan ymhelaethu ar y pennau hyn:— (a) distawrwydd y nos; (b) y ffurfafen; (c) nos-weithiau'r haf a'r gaeaf; (ch) adar y nos; (d) anifeiliaid y nos; (dd) achos o'r nos. {{center block| <poem> "Nos yw'r dydd sy'n cadw'r ser o'r golwg, A dydd yw'r nos sy'n gwneyd y nef yn amlwg." —''Islwyn.'' </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> pul45kx99t16tfetncjfzz9jswu7sux 167474 167304 2026-07-22T03:47:17Z AlwynapHuw 1710 167474 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Defnyddiwch y geiriau hyn, ynghyd a'r rhai gwrth-gyferbyniol iddynt, mewn un frawddeg bob un:— dydd; lloer; machlud; mawredd; dyfnder; tywyllwch; distawrwydd; byddar; gwych; diderfyn; mynych; diogel; pwysig; bach; uchod. II.—Graddau cymhariaeth ansoddeiriau.—Llennwch y bylchau hyn â gradd briodol o ansoddair cyfaddas:— (1) gellid meddwl mai edrych ar y nefoedd yn y nos oedd yn magu ynddo {{bar|3}} syndod; (2) hynny, o'r hyn {{bar|3}} oedd yn rhoi'r syniad {{bar|3}}; (3) y mae'r greadigaeth ei hun yn ymddangos {{bar|3}} nos; (4) y mae'r ddaear yn {{bar|3}} yn y dydd nag yn y nos; (5) yn rhy fyddar i glywed llais {{bar|3}} tawel y byd a ddaw. III.—Cyfansoddwch frawddegau nad ydynt yn y dyfyniad yn cynnwys yr ymadroddion hyn:— (1) pan fo; (2) o'r hyn lleiaf; (3) anad dim arall; (4) yn ddiau; (5) rhaid; (6) eled; (7) tu hwnt; (8) ar ol; (9) efallai; (10) er hynny; (11) cymharu. IV.—Ysgrifennwch draethawd byr, mewn Cymraeg da, ar "Y Nos," gan ymhelaethu ar y pennau hyn:— (a) distawrwydd y nos; (b) y ffurfafen; (c) nos-weithiau'r haf a'r gaeaf; (ch) adar y nos; (d) anifeiliaid y nos; (dd) achos o'r nos. {{center block| <poem> "Nos yw'r dydd sy'n cadw'r ser o'r golwg, A dydd yw'r nos sy'n gwneyd y nef yn amlwg." {{r|—''Islwyn.''}} </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> g07cwfp9jfly77bnr4wwioscqbdwkc9 104 86541 167305 2026-07-20T22:54:33Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167305 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XIX.—LLONGDDRYLLIAD.}}}} WEDI treulio ychydig o oriau mewn awyddfryd brwd am gael rhoi troed ar dir Cymru, daethom gerllaw i enau afon, ac adnabuom wrth y tonnau mawrion a thoredig oedd o'n blaen fod yno fryniau erchyll<ref>ofnadwy</ref> a thraethelli mawrion o dywod; a chawsom fod y trai hefyd yn rhuthro allan mor chwyrn, fel nad oedd gennym ddim i'w wneyd ond ymdrechu dychwelyd yn ol i'r môr gyda y rhyferthwy,<ref>lli;</ref> rhag i'r nos ein goddiweddyd ymhlith y traethau oedd mor anadnabyddus i ni, yr hyn a'n rhoddai yn agored i'r perygl mwyaf. Yng ngwyll<ref>gyda'r hwyr;</ref> y nos, trowyd y llong oddiamgylch, a chalonogwyd ni â gradd o obaith am drwydded dihangol; ond er bod y trai yn gweithredu yn gadarn o'n tu i'n gwthio allan i'r môr, chwythai y gwynt mor ffyrnig yn ein herbyn fel nad oeddym yn alluog i fyned ond ychydig iawn. Ymhen ennyd fer, tynnodd y nos ei llen gadduglyd<ref>tywyll;</ref> am danom, a gwnaeth ni mor ddeillion fel na welem gledr ein llaw; y gwynt yn chwythu yn ffyrnicach, gan chwibanu yn nhaclau y llong; y môr yn ymgynddeiriogi ac yn lluchio y llestr oddiamgylch fel plyfyn, nes oedd pawb ohonom wedi anobeithio am fywyd ac amser mwy. Pan oedd y dymestl yn rhuo ar bob tu, i wneyd ein sefyllfa yn echryslonach fyth, chwydai yr awyr y fath fellt dychrynllyd o'n hamgylch, a holltent y tywyllwch dudew ac a roddent inni gipolwg ar ein cyflwr erchyll ac arswydus, nes oeddym ar lewygu<noinclude><references/></noinclude> 22vfshlw1cc6xiflkugqbko75fybvql 104 86542 167306 2026-07-20T22:57:34Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167306 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gan ofn. Yr oedd tonnau chwyddedig y môr yn rhuthro arnom megis meirch i frwydr, gyda'r fath grochferw<ref>twrf ffyrnig y môr tymhestlog;</ref> syfrdanllyd fel na allai neb ohonom glywed llais y llall; y llestr yn gwib—ddawnsio fel mai braidd y gallai neb ohonom sefyll ar ei bwrdd; yr awyr, fel pe buasai wedi ymuno â'r môr i wneyd un distryw cyffredinol arnom, a'n cuddio o olwg dydd a dyn am byth. Wedi cael ein hysgwyd a'n lluchio ar geulannau y dyfnder, ar gyfwng rhwng byw a marw, gwelem adlewyrchiad bychan yn y dwyrain, ac ni chafodd dyfodiad dydd erioed ei groesawu gyda mwy o awydd a hiraeth am dano, nag a gafodd y pryd hwnnw gennym ni. Pan oedd ein gobaith wedi adfywio ychydig, a rhyw radd o gysur wedi mynd i mewn i'r mynwesau galarus, tarawodd y llong ar fryn o dywod. O! y waedd dorcalonnus ddyrchafai oddiwrth holl ddynion y llong, yr hon oedd yn ddigon i chwilfriwio calon o gallestr<ref>flint;</ref>; ond yn lle ein hollti yn ddarnau, dygodd y don nesaf ni ymaith i'r dwfn drachefn; a chan ein bod ynghylch tair milltir oddiwrth y sychtir, a'r llong wedi ei hysigo trwyddi ar y tarawiad, yr oeddym o dan yr angenrheidrwydd o weithio y sugn—bibau â'n holl egni i'r diben o'i chadw ar wyneb y tonnau. Pan lwyd—wawriodd y bore, gwelem mai i ddannedd creigiau geirwon a dychrynllyd yr oeddym yn sicr o fyned, oni throai y gwynt yn ddioed. Nid oedd gennym yn y fath amgylchiad fawr o obaith am fyw ond ychydig funudau yn hwy, a rhyw brudd—ddisgwyl ofnadwy am y tafliad tros y geulan<ref>S., bank;</ref> amserol i'r cyfwng mawr tragwyddol. Rhyfeddol y gwahaniaeth a wnaethai un dydd ar y<noinclude><references/></noinclude> qsxb4tcpfiomtm3dfi4czdushsk25e8 167475 167306 2026-07-22T03:48:02Z AlwynapHuw 1710 167475 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gan ofn. Yr oedd tonnau chwyddedig y môr yn rhuthro arnom megis meirch i frwydr, gyda'r fath grochferw<ref>twrf ffyrnig y môr tymhestlog;</ref> syfrdanllyd fel na allai neb ohonom glywed llais y llall; y llestr yn gwib—ddawnsio fel mai braidd y gallai neb ohonom sefyll ar ei bwrdd; yr awyr, fel pe buasai wedi ymuno â'r môr i wneyd un distryw cyffredinol arnom, a'n cuddio o olwg dydd a dyn am byth. Wedi cael ein hysgwyd a'n lluchio ar geulannau y dyfnder, ar gyfwng rhwng byw a marw, gwelem adlewyrchiad bychan yn y dwyrain, ac ni chafodd dyfodiad dydd erioed ei groesawu gyda mwy o awydd a hiraeth am dano, nag a gafodd y pryd hwnnw gennym ni. Pan oedd ein gobaith wedi adfywio ychydig, a rhyw radd o gysur wedi mynd i mewn i'r mynwesau galarus, tarawodd y llong ar fryn o dywod. O! y waedd dorcalonnus ddyrchafai oddiwrth holl ddynion y llong, yr hon oedd yn ddigon i chwilfriwio calon o gallestr<ref>''flint''</ref>; ond yn lle ein hollti yn ddarnau, dygodd y don nesaf ni ymaith i'r dwfn drachefn; a chan ein bod ynghylch tair milltir oddiwrth y sychtir, a'r llong wedi ei hysigo trwyddi ar y tarawiad, yr oeddym o dan yr angenrheidrwydd o weithio y sugn—bibau â'n holl egni i'r diben o'i chadw ar wyneb y tonnau. Pan lwyd—wawriodd y bore, gwelem mai i ddannedd creigiau geirwon a dychrynllyd yr oeddym yn sicr o fyned, oni throai y gwynt yn ddioed. Nid oedd gennym yn y fath amgylchiad fawr o obaith am fyw ond ychydig funudau yn hwy, a rhyw brudd—ddisgwyl ofnadwy am y tafliad tros y geulan<ref>S., ''bank''</ref> amserol i'r cyfwng mawr tragwyddol. Rhyfeddol y gwahaniaeth a wnaethai un dydd ar y<noinclude><references/></noinclude> n2msoubbudwcfz7ecesh5t85e9aifwv 104 86543 167307 2026-07-20T23:00:48Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167307 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>llong a'r dynion oedd arni. Y bore ddoe yn llestr dlos, dalgref, mor hardd a galluog ag un ym Môr Werydd; yn ei llawn hwyliau, a'i hwylbrenni hir—feinion yn hollti y cymylau fry, a'i chorff megis castell cadarn ar y môr berwedig. Ond heddyw, y castell cadarn wedi hollti trwyddo, a chymaint a allai ei breswylwyr wneyd oedd ei gadw rhag llwyr suddo; yr hwyliau wedi eu hollti fel gardysau, ac ambell ddernyn ohonynt wedi glynnu yn y rhaffau, ac yn chwyrnu yn nannedd cynddaredd<ref>gwylltineb.</ref> y gwynt. —''Cawrdaf''. {{c|GWERSI.}} I.—Unwch y brawddegau hyn yn un frawddeg â geiriau cysylltiol priodol:— (1) Treuliasom ychydig o oriau mewn awyddfryd brwd am gael rhoi troed ar dir Cymru; daethom gerllaw i enau afon. (2) Gweithredai y trai yn gadarn o'n tu i'n gwthio allan i'r môr; chwythai y gwynt yn ffyrnig yn ein herbyn; nid oeddym yn alluog i fynd ond ychydig iawn. (3) Cawsom ein hysgwyd a'n lluchio ar geulannau y dyfnder; gwelem adlewyrchiad bychan yn y dwyrain. (4) Ni holltwyd ni yn ddarnau; dygodd y don nesaf ni ymaith i'r dwin drachefn. II.—Gwersi ar y rhagenwau. Llennwch y bylchau â rhagenwau priodol:— (a) adnabuom wrth y tonnau mawrion oedd o {{bar|3}} blaen; (b) yr hyn {{bar|3}} rhoddai yn agored i'r perygl mwyaf; (c) ond er bod y trai yn gweithredu yn gadarn o {{bar|3}} tu i {{bar|3}} gwthio allan i'r môr; (ch) a<noinclude><references/></noinclude> 03c81o66ma10ret5u6ix4lniwb1tehk 167476 167307 2026-07-22T03:48:36Z AlwynapHuw 1710 167476 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>llong a'r dynion oedd arni. Y bore ddoe yn llestr dlos, dalgref, mor hardd a galluog ag un ym Môr Werydd; yn ei llawn hwyliau, a'i hwylbrenni hir—feinion yn hollti y cymylau fry, a'i chorff megis castell cadarn ar y môr berwedig. Ond heddyw, y castell cadarn wedi hollti trwyddo, a chymaint a allai ei breswylwyr wneyd oedd ei gadw rhag llwyr suddo; yr hwyliau wedi eu hollti fel gardysau, ac ambell ddernyn ohonynt wedi glynnu yn y rhaffau, ac yn chwyrnu yn nannedd cynddaredd<ref>gwylltineb.</ref> y gwynt. {{r|—''Cawrdaf''.}} {{c|GWERSI.}} I.—Unwch y brawddegau hyn yn un frawddeg â geiriau cysylltiol priodol:— (1) Treuliasom ychydig o oriau mewn awyddfryd brwd am gael rhoi troed ar dir Cymru; daethom gerllaw i enau afon. (2) Gweithredai y trai yn gadarn o'n tu i'n gwthio allan i'r môr; chwythai y gwynt yn ffyrnig yn ein herbyn; nid oeddym yn alluog i fynd ond ychydig iawn. (3) Cawsom ein hysgwyd a'n lluchio ar geulannau y dyfnder; gwelem adlewyrchiad bychan yn y dwyrain. (4) Ni holltwyd ni yn ddarnau; dygodd y don nesaf ni ymaith i'r dwin drachefn. II.—Gwersi ar y rhagenwau. Llennwch y bylchau â rhagenwau priodol:— (a) adnabuom wrth y tonnau mawrion oedd o {{bar|3}} blaen; (b) yr hyn {{bar|3}} rhoddai yn agored i'r perygl mwyaf; (c) ond er bod y trai yn gweithredu yn gadarn o {{bar|3}} tu i {{bar|3}} gwthio allan i'r môr; (ch) a<noinclude><references/></noinclude> g4qy38o3hxm4f0krnqxfp42wj183ktx 104 86544 167308 2026-07-20T23:05:34Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167308 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gwnaeth {{bar|3}} mor ddeillion fel na welem gledr {{bar|3}} llaw; (d) wedi cael {{bar|3}} hysgwyd a {{bar|3}} lluchio; (dd) o dan yr angenrheidrwydd o weithio y sugn-bibau â {{bar|3}} holl egni i'r diben o {{bar|3}} chadw ar wyneb y tonnau. III.—Gorffennwch yr ymadroddion gyda chymhariaethau cymwys:— (1) Lluchio y llestr oddiamgylch fel {{bar|3}}; (2) yr oedd tonnau chwyddedig y môr yn rhuthro arnom {{bar|3}}; (3) yr awyr {{bar|3}} i wneud un distryw; (4) yr hwylbrenni hir-feinion yn hollti y cymylau fry, a'i chorff {{bar|3}}; (5) yr hwyliau wedi eu hollti {{bar|3}} IV. Disgrifiwch y pethau a enwir isod âg un ansoddair:— traethau; gwynt; llen; sefyllfa; tywyllwch; cyflwr; crochferw; adlewyrchiad; mynwes; calon; craig; llestr; hwylbrenni; castell; tonnau. Sylwch fod rhif rhai o'r geiriau wedi ei newid, ac felly rhaid newid y llythyren gyntaf mewn ambell ansoddair. V.—Ysgrifennwch ychydig o frawddegau am y pethau hyn:— (a) y llong yn agoshau at y tir; (b) effaith y nos; (c) y wawr yn torri; (ch) ymddanghosiad y llong cyn yr ystorm ac ar ei hol. VI.—Newidiwch y dywediadau hyn yn ofyniadau:— (a) Yng ngwyll nos trowyd y llong oddiamgylch. Enghraifft,—Pa bryd y trowyd y llong oddiamgylch? (b) Y môr yn ymgynddeiriogi ac yn lluchio y llong fel plyfyn. (c) Y bore ddoe y llestr yn dlos, dalgref. (ch) Yr oeddym rhwng byw a marw. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ro7bowxldq5n04pfmfsoarjms8w44qf 104 86545 167309 2026-07-20T23:09:35Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167309 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XX.-SABOTH CYMRU, YN Y WLAD.}}}} {{Center block/s}} <poem> MOR llawn o santaidd asbri,<ref>bywyd.</ref> :I wella'r enaid claf, Yw bore Sul mewn gwledig fro, :Ynghanol mwynder haf! Mae'r ddaear fel yn gwybod :Mai dyma ddydd ei Duw ; Mae rhyw santeiddrwydd ar bob man :Yn nefoleiddio'i lliw. Mae afon o dawelwch :Yn llifo'n llydan glaer; Mae'r byd fel pe yn plygu ei ben :Yn swn y delyn aur. Fe deimlir fod y bryniau :Yn edrych tua'r nen, Gan ddisgwyl llaw rhyw angel hardd :I dynnu'n ol y llen; A'r afon wedi dysgu :Rhyw salm yn odfa'r ser, Fel yn ei hadrodd ar ei thaith :Mewn llawer adnod bêr. Y blodau sy'n addoli, :A'u llygaid ar yr haul; A'r awel ir yn arwain mawl :Cymanfa ganu'r dail. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> nw8id8j5lwdmv71qge2bybavtivbogw 167310 167309 2026-07-20T23:11:05Z AlwynapHuw 1710 167310 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XX.—SABOTH CYMRU, YN Y WLAD.}}}} {{Center block/s}} <poem> MOR llawn o santaidd asbri,<ref>bywyd.</ref> :I wella'r enaid claf, Yw bore Sul mewn gwledig fro, :Ynghanol mwynder haf! Mae'r ddaear fel yn gwybod :Mai dyma ddydd ei Duw; Mae rhyw santeiddrwydd ar bob man :Yn nefoleiddio'i lliw. Mae afon o dawelwch :Yn llifo'n llydan glaer; Mae'r byd fel pe yn plygu ei ben :Yn swn y delyn aur. Fe deimlir fod y bryniau :Yn edrych tua'r nen, Gan ddisgwyl llaw rhyw angel hardd :I dynnu'n ol y llen; A'r afon wedi dysgu :Rhyw salm yn odfa'r ser, Fel yn ei hadrodd ar ei thaith :Mewn llawer adnod bêr. Y blodau sy'n addoli, :A'u llygaid ar yr haul; A'r awel ir yn arwain mawl :Cymanfa ganu'r dail. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 5boqqpla12glrooqr9ws7j497sjmqo3 104 86546 167311 2026-07-20T23:16:47Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167311 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude> Mae'r adar fel yn taro :Nodau emynnau'r nef; A'r hedydd fry yn adrodd cainc :O gân yr "Iddo Ef!" Mireinder yr ysbrydol, :Prydferthwch moliant Iôr, Sy'n freuddwyd o addoliant pur :Ar wyneb tir a môr; Ar fryn ei gweddnewidiad :Saif Anian, yn ei hawl; A'i gwisg yn ddisglair fel yr haul, :Ynghanol dydd o fawl. Ah enaid dall anianol, :Na welodd berth erioed Yn llosgi gan ogoniant Duw, :Pan ddel yr haf i'r coed: Na theimlodd fel mae Natur, :Ddydd Duw, yn cadw gwyl: Ac ar bob tant o'r cread mawr :Law wen mewn dwyfol hwyl! —Elfed.<br> </poem> {{Div end}} <br> {{c|(Trwy ganiatad, o "Ganeuon Elfed," cyhoeddedig gan y Welsh Educational Co., Caerdydd).}} {{c|GWERSI.}} I.—Chwiliwch am gymhariaethau pwrpasol i'r canlynol:— (a) y ddaear ar y Sul; (b) y byd; (c) yr afon; (ch) yr adar; (d) gwisg anian. Ceisiwch roddi eich brawddegau mewn Cymraeg mor ystwyth ag yw y gwreiddiol. {{nop}}<noinclude></noinclude> ahbme1bp0qi80g1nj01yla48o59nuyy 167313 167311 2026-07-20T23:18:56Z AlwynapHuw 1710 167313 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Mae'r adar fel yn taro :Nodau emynnau'r nef; A'r hedydd fry yn adrodd cainc :O gân yr "Iddo Ef!" Mireinder yr ysbrydol, :Prydferthwch moliant Iôr, Sy'n freuddwyd o addoliant pur :Ar wyneb tir a môr; Ar fryn ei gweddnewidiad :Saif Anian, yn ei hawl; A'i gwisg yn ddisglair fel yr haul, :Ynghanol dydd o fawl. Ah enaid dall anianol, :Na welodd berth erioed Yn llosgi gan ogoniant Duw, :Pan ddel yr haf i'r coed: Na theimlodd fel mae Natur, :Ddydd Duw, yn cadw gwyl: Ac ar bob tant o'r cread mawr :Law wen mewn dwyfol hwyl! —Elfed.<br> </poem> {{Div end}} <br> {{c|(Trwy ganiatad, o "Ganeuon Elfed," cyhoeddedig gan y Welsh Educational Co., Caerdydd).}} {{c|GWERSI.}} I.—Chwiliwch am gymhariaethau pwrpasol i'r canlynol:— (a) y ddaear ar y Sul; (b) y byd; (c) yr afon; (ch) yr adar; (d) gwisg anian. Ceisiwch roddi eich brawddegau mewn Cymraeg mor ystwyth ag yw y gwreiddiol. {{nop}}<noinclude></noinclude> ggr682vlusm1c419ykxdukz3dsxhji8 167477 167313 2026-07-22T03:49:28Z AlwynapHuw 1710 167477 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Mae'r adar fel yn taro :Nodau emynnau'r nef; A'r hedydd fry yn adrodd cainc :O gân yr "Iddo Ef!" Mireinder yr ysbrydol, :Prydferthwch moliant Iôr, Sy'n freuddwyd o addoliant pur :Ar wyneb tir a môr; Ar fryn ei gweddnewidiad :Saif Anian, yn ei hawl; A'i gwisg yn ddisglair fel yr haul, :Ynghanol dydd o fawl. Ah enaid dall anianol, :Na welodd berth erioed Yn llosgi gan ogoniant Duw, :Pan ddel yr haf i'r coed: Na theimlodd fel mae Natur, :Ddydd Duw, yn cadw gwyl: Ac ar bob tant o'r cread mawr :Law wen mewn dwyfol hwyl! {{r|—Elfed.<br>}} </poem> {{Div end}} <br> {{c|(Trwy ganiatad, o "Ganeuon Elfed," cyhoeddedig gan y Welsh Educational Co., Caerdydd).}} {{c|GWERSI.}} I.—Chwiliwch am gymhariaethau pwrpasol i'r canlynol:— (a) y ddaear ar y Sul; (b) y byd; (c) yr afon; (ch) yr adar; (d) gwisg anian. Ceisiwch roddi eich brawddegau mewn Cymraeg mor ystwyth ag yw y gwreiddiol. {{nop}}<noinclude></noinclude> ndihjyie8s7han1ebwyr3ncts8jiphy 167565 167477 2026-07-22T17:59:35Z AlwynapHuw 1710 167565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Mae'r adar fel yn taro :Nodau emynnau'r nef; A'r hedydd fry yn adrodd cainc :O gân yr "Iddo Ef!" Mireinder yr ysbrydol, :Prydferthwch moliant Iôr, Sy'n freuddwyd o addoliant pur :Ar wyneb tir a môr; Ar fryn ei gweddnewidiad :Saif Anian, yn ei hawl; A'i gwisg yn ddisglair fel yr haul, :Ynghanol dydd o fawl. Ah enaid dall anianol, :Na welodd berth erioed Yn llosgi gan ogoniant Duw, :Pan ddel yr haf i'r coed: Na theimlodd fel mae Natur, :Ddydd Duw, yn cadw gwyl: Ac ar bob tant o'r cread mawr :Law wen mewn dwyfol hwyl! {{r|—''Elfed''.}} </poem> {{Div end}} <br> {{c|(''Trwy ganiatad, o "[[Caneuon Elfed|Ganeuon Elfed]]," cyhoeddedig gan y Welsh Educational Co., Caerdydd)''.}} {{c|GWERSI.}} I.—Chwiliwch am gymhariaethau pwrpasol i'r canlynol:— (a) y ddaear ar y Sul; (b) y byd; (c) yr afon; (ch) yr adar; (d) gwisg anian. Ceisiwch roddi eich brawddegau mewn Cymraeg mor ystwyth ag yw y gwreiddiol. {{nop}}<noinclude></noinclude> iywbgqmvjwy2mhsopyequr61cs04i95 167567 167565 2026-07-22T18:30:26Z AlwynapHuw 1710 167567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Mae'r adar fel yn taro :Nodau emynnau'r nef; A'r hedydd fry yn adrodd cainc :O gân yr "Iddo Ef!" Mireinder yr ysbrydol, :Prydferthwch moliant Iôr, Sy'n freuddwyd o addoliant pur :Ar wyneb tir a môr; Ar fryn ei gweddnewidiad :Saif Anian, yn ei hawl; A'i gwisg yn ddisglair fel yr haul, :Ynghanol dydd o fawl. Ah enaid dall anianol, :Na welodd berth erioed Yn llosgi gan ogoniant Duw, :Pan ddel yr haf i'r coed: Na theimlodd fel mae Natur, :Ddydd Duw, yn cadw gwyl: Ac ar bob tant o'r cread mawr :Law wen mewn dwyfol hwyl! {{r|—''Elfed''.}} </poem> {{Div end}} <br> {{c|(''Trwy ganiatad, o "[[Caniadau Elfed|Ganeuon Elfed]]," cyhoeddedig gan y Welsh Educational Co., Caerdydd)''.}} {{c|GWERSI.}} I.—Chwiliwch am gymhariaethau pwrpasol i'r canlynol:— (a) y ddaear ar y Sul; (b) y byd; (c) yr afon; (ch) yr adar; (d) gwisg anian. Ceisiwch roddi eich brawddegau mewn Cymraeg mor ystwyth ag yw y gwreiddiol. {{nop}}<noinclude></noinclude> drbslezlcpp54ia6jq4pvb2sywee3gv 104 86547 167312 2026-07-20T23:18:02Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "II.—Ysgrifennwch a ganlyn mewn iaith farddonol:— O mor llawn o fywyd santaidd yw bore Sul yn y wlad, ynghanol yr haf; mae'r ddaear ar bob tu yn edrych yn brydferth. Edrycha y bryniau megis tua'r nef gan ddisgwyl am law ryw angel hardd i symud y gorchudd. Y mae'r afon fel pe buasai wedi dysgu salm gan y ser, ac yn ystod ei thaith edrydd aml adnod felus ohoni. III.—Ysgrifennwch y trydydd a'r pedwerydd pennill mewn Rhyddiaith. IV.... 167312 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>II.—Ysgrifennwch a ganlyn mewn iaith farddonol:— O mor llawn o fywyd santaidd yw bore Sul yn y wlad, ynghanol yr haf; mae'r ddaear ar bob tu yn edrych yn brydferth. Edrycha y bryniau megis tua'r nef gan ddisgwyl am law ryw angel hardd i symud y gorchudd. Y mae'r afon fel pe buasai wedi dysgu salm gan y ser, ac yn ystod ei thaith edrydd aml adnod felus ohoni. III.—Ysgrifennwch y trydydd a'r pedwerydd pennill mewn Rhyddiaith. IV.—Gorffennwch y llinellau hyn â'r geiriau yn y dyfyniad:— (1) Mae o dawelwch Yn Mae'r Yn (2) Mae'r A'r llydan ; fel pe plygu y aur. fel yn taro emynnau'r fry yn adrodd ут<noinclude><references/></noinclude> obov883lz167c254n5ovm4m0kwxxgr3 167314 167312 2026-07-20T23:24:47Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167314 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>II.—Ysgrifennwch a ganlyn mewn iaith farddonol:— O mor llawn o fywyd santaidd yw bore Sul yn y wlad, ynghanol yr haf; mae'r ddaear ar bob tu yn edrych yn brydferth. Edrycha y bryniau megis tua'r nef gan ddisgwyl am law ryw angel hardd i symud y gorchudd. Y mae'r afon fel pe buasai wedi dysgu salm gan y ser, ac yn ystod ei thaith edrydd aml adnod felus ohoni. III.—Ysgrifennwch y trydydd a'r pedwerydd pennill mewn Rhyddiaith. IV.—Gorffennwch y llinellau hyn â'r geiriau yn y dyfyniad:— {{center block| <poem> (1) Mae {{bar|3}} o dawelwch Yn {{bar|3}} llydan {{bar|3}}; Mae'r {{bar|3}} fel pe {{bar|3}} plygu {{bar|3}} {{bar|3}} Yn {{bar|3}} y {{bar|3}} aur. (2) Mae'r {{bar|3}} fel yn taro {{bar|3}} emynnau'r {{bar|3}}; A'r {{bar|3}} fry yn adrodd {{bar|3}} O {{bar|3}} yr "{{bar|3}} {{bar|3}} </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> rcbzciomkfghxukma3355uqnimy45hk 104 86548 167315 2026-07-20T23:56:39Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167315 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXI.—RHYFEL Â'R RHUFEINIAID.}}}} AC ar hynny, Cesar a ymwrolodd ac a gynhullodd ei sawdwyr<ref>milwyr;</ref> ynghyd, sef oedd eu rhifedi pum mil ar hugain o wŷr traed, a phedair mil a phum cant o wŷr meirch, ac mewn pedwar ugain o ysgraffau<ref>cychod</ref> a fordwyodd efe a'i wŷr tuag at ynys Brydain. Yr oedd y Brutaniaid hwythau yn gwybod eu bod ar fedr ymweled â hwy, canys nid amser i fod yn segur ac ysmala oedd hwn; ac am hynny yr oedd yspiwyr yn disgwyl yn y prif aberoedd rhag i'r gelynion i dirio yn ddiarwybod, a'u lladd yn eu cwsg. A chyn gynted ag y daeth y llongau i olwg y tir, y swyddogion a anfonasant yn ddiaros i fynegi i'r brenin fod y gelynion wedi dyfod. Ac ar hynny y brenin a archodd i'r penrhingyll i ganu'r cyrn-cychwyn i gynnull ei wŷr rhyfel ynghyd. A brysio a wnaethant yn llu mawr arfog at y porthladd ar fin môr Kent, ac erbyn hynny yr oedd y gelynion o fewn ergyd saeth. Nid oedd gan y Brutaniaid y pryd hwnnw na lluryg,<ref>S., breast-plate;</ref> nac astalch,<ref>tarian fechan</ref> na tharian, na phenffestin,<ref>S., helmet;</ref> nac un trec<ref>erfyn;</ref> na pheiriant i amddiffyn rhag y saethau a'r gwaywffyn; lle yr oedd gan wŷr Rhufain helm o bres ar eu pennau, tarian yn eu dwylaw, a lluryg ddur o gylch eu dwyfron. Ond er hyn o anfantais, pobl noeth yn erbyn gwŷr arfog, eto, bernwch chwi, a fu achos gan wŷr Rhufain fostio mai hwy a gawsant y trechaf yn y diwedd? Canys am y glewion Frutaniaid, rhai a safasant ar bennau y creigydd, rhai a ddisgynasant i'r traeth, eraill a aethant i'r môr, a phawb yn ergydio eu saethau cyn amled at y gelynion, nes oedd gwaed y lladdedigion<noinclude><references/></noinclude> 8tl760hmdstpou7hwyo9919v9us42xj 167478 167315 2026-07-22T03:50:34Z AlwynapHuw 1710 167478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXI.—RHYFEL Â'R RHUFEINIAID.}}}} AC ar hynny, Cesar a ymwrolodd ac a gynhullodd ei sawdwyr<ref>milwyr;</ref> ynghyd, sef oedd eu rhifedi pum mil ar hugain o wŷr traed, a phedair mil a phum cant o wŷr meirch, ac mewn pedwar ugain o ysgraffau<ref>cychod</ref> a fordwyodd efe a'i wŷr tuag at ynys Brydain. Yr oedd y Brutaniaid hwythau yn gwybod eu bod ar fedr ymweled â hwy, canys nid amser i fod yn segur ac ysmala oedd hwn; ac am hynny yr oedd yspiwyr yn disgwyl yn y prif aberoedd rhag i'r gelynion i dirio yn ddiarwybod, a'u lladd yn eu cwsg. A chyn gynted ag y daeth y llongau i olwg y tir, y swyddogion a anfonasant yn ddiaros i fynegi i'r brenin fod y gelynion wedi dyfod. Ac ar hynny y brenin a archodd i'r penrhingyll i ganu'r cyrn-cychwyn i gynnull ei wŷr rhyfel ynghyd. A brysio a wnaethant yn llu mawr arfog at y porthladd ar fin môr Kent, ac erbyn hynny yr oedd y gelynion o fewn ergyd saeth. Nid oedd gan y Brutaniaid y pryd hwnnw na lluryg,<ref>S., ''breast-plate''</ref> nac astalch,<ref>tarian fechan</ref> na tharian, na phenffestin,<ref>S., ''helmet''</ref> nac un trec<ref>erfyn</ref> na pheiriant i amddiffyn rhag y saethau a'r gwaywffyn; lle yr oedd gan wŷr Rhufain helm o bres ar eu pennau, tarian yn eu dwylaw, a lluryg ddur o gylch eu dwyfron. Ond er hyn o anfantais, pobl noeth yn erbyn gwŷr arfog, eto, bernwch chwi, a fu achos gan wŷr Rhufain fostio mai hwy a gawsant y trechaf yn y diwedd? Canys am y glewion Frutaniaid, rhai a safasant ar bennau y creigydd, rhai a ddisgynasant i'r traeth, eraill a aethant i'r môr, a phawb yn ergydio eu saethau cyn amled at y gelynion, nes oedd gwaed y lladdedigion<noinclude><references/></noinclude> 4kdd48trywd1bohxxcujuhup88xlbro 104 86549 167316 2026-07-21T00:03:47Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167316 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn ffrydio megis pistyll yma ac acw dros ystlysau'r llongau i'r môr. Yr oedd Iwl Cesar yn bwrw cael hawddgarach triniad; ac er gwyched rhyfelwr oedd efe, efe a edrychodd yn awr yn lled ddiflas ar y mater, wrth weled ei wŷr wedi digalonni, rhai yn ei regi ef am eu tynnu i'r fath ddinistr, rhai yn hanner marw yn ochain ac yn griddfan, eraill yn gorwedd yn gelaneddau meirw. Unwaith, yn wir, y meddyliodd i godi hwyliau a myned adref; ond yna efe a ystyriodd y byddai hynny yn ddifenwad ac yn gywilydd byth iddo ymysg ei gyd—wladwyr; ac o achos hynny, efe a ymwrolodd drachefn ac a ddywedodd rhwng bodd ac anfodd,—"Gwaradwydd, ie, gwaradwydd tuhwnt i ddim inni ddychwelyd adref wedi dyfod cyn belled a hyn; nage, ni a fynnwn dirio." Ac yna, fel y gwelwch chwi darw yn taflu ac yn gwylltio ar ol bod dau neu dri o waed—gŵn wrtho un hanner awr; felly gwŷr Rhufain, hwythau a chwerwasant oddi mewn, gan ergydio eu saethau cyn amled a chenllysg at y Brutaniaid; a lladdwyd y fath nifer o bob ochr, nes oedd y môr agos yn wridog gan waed y lladdedigion, a chyrff y meirw a'r clwyfus cyn dewed yn gorwedd ar fin y môr a defaid mewn corlan. A phe buasai elw i Iwl Cesar osod ei draed ar dir Brydain, hynny a gas<ref>gafodd.</ref> efe; eto pe ni buasai efe a'i wŷr redeg yn gyflym i gael diogelwch yn eu llongau, fel y gwelwch chwi haid o wenyn yn taro i'r cwch o flaen tymestl, hwy a larpiesid yn dameidiau â chleddyf y Brutaniaid dewrion. —''Theophilus Evans.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 5zl6yds4we5tcgud0c1mv9w8shed679 167479 167316 2026-07-22T03:51:03Z AlwynapHuw 1710 167479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn ffrydio megis pistyll yma ac acw dros ystlysau'r llongau i'r môr. Yr oedd Iwl Cesar yn bwrw cael hawddgarach triniad; ac er gwyched rhyfelwr oedd efe, efe a edrychodd yn awr yn lled ddiflas ar y mater, wrth weled ei wŷr wedi digalonni, rhai yn ei regi ef am eu tynnu i'r fath ddinistr, rhai yn hanner marw yn ochain ac yn griddfan, eraill yn gorwedd yn gelaneddau meirw. Unwaith, yn wir, y meddyliodd i godi hwyliau a myned adref; ond yna efe a ystyriodd y byddai hynny yn ddifenwad ac yn gywilydd byth iddo ymysg ei gyd—wladwyr; ac o achos hynny, efe a ymwrolodd drachefn ac a ddywedodd rhwng bodd ac anfodd,—"Gwaradwydd, ie, gwaradwydd tuhwnt i ddim inni ddychwelyd adref wedi dyfod cyn belled a hyn; nage, ni a fynnwn dirio." Ac yna, fel y gwelwch chwi darw yn taflu ac yn gwylltio ar ol bod dau neu dri o waed—gŵn wrtho un hanner awr; felly gwŷr Rhufain, hwythau a chwerwasant oddi mewn, gan ergydio eu saethau cyn amled a chenllysg at y Brutaniaid; a lladdwyd y fath nifer o bob ochr, nes oedd y môr agos yn wridog gan waed y lladdedigion, a chyrff y meirw a'r clwyfus cyn dewed yn gorwedd ar fin y môr a defaid mewn corlan. A phe buasai elw i Iwl Cesar osod ei draed ar dir Brydain, hynny a gas<ref>gafodd.</ref> efe; eto pe ni buasai efe a'i wŷr redeg yn gyflym i gael diogelwch yn eu llongau, fel y gwelwch chwi haid o wenyn yn taro i'r cwch o flaen tymestl, hwy a larpiesid yn dameidiau â chleddyf y Brutaniaid dewrion. {{r|—''Theophilus Evans.''}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> kyuqpebpyqhoxqo2owlcyna6yo7u03p 104 86550 167317 2026-07-21T00:08:44Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167317 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Cywirwch y brawddegau canlynol:— (a) Ac ar hynny, Cesar a ymwrolodd. (b) Yr oedd yr yspiwyr yn disgwyl yn y prif aberoedd rhag i'r gelynion i dirio yn ddiarwybod. (c) Ac ar hynny, y brenin a archodd i'r penrhingyll i ganu'r cyrn- cychwyn. (ch) Unwaith, yn wir, y meddyliodd i godi hwyliau a myned adref. II. Chwiliwch am gymhariaethau cyfaddas i'r ymadroddion hyn:— (a) gwŷr Rhufain wedi chwerwi oddi mewn; (b) cyrff y meirw a'r clwyfus; (c) gwŷr Cesar yn rhedeg yn gyflym am ddiogelwch; (ch) gwaed y lladdedigion. III.—Gwers ar y rhag-enwau. Llennwch y bylchau hyn â rhyw rag-enw cywir :— (a) yr oedd y Brutaniaid {{bar|3}} yn gwybod {{bar|3}} bod ar fedr ymweled â {{bar|3}}; (b) rhag i'r gelynion i dirio yn ddiarwybod a {{bar|3}} lladd yn {{bar|3}} cwsg; (c) ac er gwyched rhyfelwr oedd {{bar|3}}; (ch) ac yna, fel y gwelwch {{bar|3}} darw yn taflu ac yn gwylltio; (d) felly gwŷr Rhufain {{bar|3}}; (dd) a phe buasai elw i Cesar osod ei draed ar dir Brydain, {{bar|3}} {{bar|3}} gas {{bar|3}} IV.—Atebwch y gofyniadau canlynol mewn brawddegau llawn:— (1) Pa nifer o filwyr a feddai Cesar pan yn ymosod ar Brydain? (2) Pa beth a wnaeth y Brutaniaid wrth weled y llongau yn agoshau? (3) Pa arfau a wisgai y Rhufeiniaid? (4) Paham y meddyliodd Cesar droi yn ol, a phaham y peidiodd? (5) Beth oedd canlyniad yr ymgyrch?<noinclude><references/></noinclude> ru090jadii2uephl4xa07wtq2e834zo 104 86551 167318 2026-07-21T00:10:35Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167318 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{[mawr|XXII.—HYNT Y BARDD CWSG.}}}} AR ryw brydnhawngwaith teg o ha hir-felyn tesog, cymerais hynt i ben un o fynyddoedd Cymru, a chyda mi ysbienddrych i helpu'm golwg egwan, i weled pell yn agos, a phethau bychain yn fawr. Trwy'r awyr deneu, eglur, a'r tes ysblennydd, tawel, canfyddwn ymhell bell tros Fôr y Werddon lawer golygiad hyfryd. O'r diwedd, wedi porthi fy llygaid ar bob rhyw hyfrydwch o'm hamgylch, onid oedd yr haul ar gyrraedd ei gaerau'n y Gorllewin, gorweddais ar y gwelltglas, tan synfyfyrio deced a hawddgared, wrth fy ngwlad fy hun, oedd y gwledydd pell y gwelswn gip o olwg ar eu gwastadedd tirion; a gwyched oedd gael arnynt lawn olwg, a dedwydded y rhai a welsant gwrs y byd wrthyf fi a'm bath. Felly, o hir drafaelio â'm llygaid, ac wedyn â'm meddwl, daeth blinder, ac yng nghysgod blinder daeth fy Meistr Cwsg yn lledradaidd i'm rhwymo; ac â'i agoriadau plwm fe gloes ffenestri fy llygaid a'm holl synhwyrau eraill yn dyn ddiogel. Eto gwaith ofer oedd iddo geisio cloi'r Enaid a fedr fyw a thrafaelio heb y corff: canys dihangodd fy ysbryd ar esgyll ffansi allan o'r corpws cloiedig, a chyntaf peth a welwn i yn fy ymyl dwmpath chwarae, a'r fath gadgamlan mewn peisiau gleision a chapiau cochion yn dawnsio'n hoew-brysur. Sefais ennyd ar fy nghyfyng gyngor awn i atynt ai peidio, oblegid ofnais yn fy ffwdan mai haid oeddynt o Sipsiwn newynllyd, ac na wnaent<noinclude><references/></noinclude> 4sk6vp55bfufvzyeztfv7l12g7giebn 167319 167318 2026-07-21T00:10:59Z AlwynapHuw 1710 167319 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXII.—HYNT Y BARDD CWSG.}}}} AR ryw brydnhawngwaith teg o ha hir-felyn tesog, cymerais hynt i ben un o fynyddoedd Cymru, a chyda mi ysbienddrych i helpu'm golwg egwan, i weled pell yn agos, a phethau bychain yn fawr. Trwy'r awyr deneu, eglur, a'r tes ysblennydd, tawel, canfyddwn ymhell bell tros Fôr y Werddon lawer golygiad hyfryd. O'r diwedd, wedi porthi fy llygaid ar bob rhyw hyfrydwch o'm hamgylch, onid oedd yr haul ar gyrraedd ei gaerau'n y Gorllewin, gorweddais ar y gwelltglas, tan synfyfyrio deced a hawddgared, wrth fy ngwlad fy hun, oedd y gwledydd pell y gwelswn gip o olwg ar eu gwastadedd tirion; a gwyched oedd gael arnynt lawn olwg, a dedwydded y rhai a welsant gwrs y byd wrthyf fi a'm bath. Felly, o hir drafaelio â'm llygaid, ac wedyn â'm meddwl, daeth blinder, ac yng nghysgod blinder daeth fy Meistr Cwsg yn lledradaidd i'm rhwymo; ac â'i agoriadau plwm fe gloes ffenestri fy llygaid a'm holl synhwyrau eraill yn dyn ddiogel. Eto gwaith ofer oedd iddo geisio cloi'r Enaid a fedr fyw a thrafaelio heb y corff: canys dihangodd fy ysbryd ar esgyll ffansi allan o'r corpws cloiedig, a chyntaf peth a welwn i yn fy ymyl dwmpath chwarae, a'r fath gadgamlan mewn peisiau gleision a chapiau cochion yn dawnsio'n hoew-brysur. Sefais ennyd ar fy nghyfyng gyngor awn i atynt ai peidio, oblegid ofnais yn fy ffwdan mai haid oeddynt o Sipsiwn newynllyd, ac na wnaent<noinclude><references/></noinclude> dgq06u7vqoq60d68q4ggc5kfnn70czi 104 86552 167320 2026-07-21T01:00:10Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167320 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>lai na'm lladd i i'w swper a'm llyncu yn ddihalen. Ond o hir graffu, mi a'u gwelwn hwy'n well a thecach eu gwedd na'r giwed felynddu gelwyddog honno. Felly, anturiais neshau atynt, yn araf deg fel iar yn sengi ar farwor, i gael gwybod beth oeddynt; ac o'r diwedd, gofynnais eu cennad fel hyn,— "Atolwg, lân gynulleidfa, 'rwy'n deall mai rhai o bell ydych, a gymerech chwi Fardd i'ch plith sy'n chwennych trafaelio? Ar y gair, distawodd y trwst, a phawb a'i lygad arnaf, a than wichian,—"Bardd," ebe un; trafaelio," eb un arall; "i'n plith ni," ebe y trydydd. Erbyn hyn, mi adwaenwn rai oedd yn edrych arnaf ffyrnica o'r cwbl. Yna, dechreuasant sibrwd o glust i glust ryw ddirgel swynion ac edrych arnaf; a chyda hynny torrodd yr hwndrwd,<ref>cwmni.</ref> a phawb â'i afael ynof, codasant fi ar eu hysgwyddau, fel codi Marchog Sir, ac yna ymaith a ni fel y gwynt tros dai a thiroedd, dinasoedd a theyrnasoedd, a moroedd a mynyddoedd, heb allu dal sylw ar ddim gan gyflymed yr oeddynt yn hedeg. ''—Ellis Wynne (Y Bardd Cwsg).'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> b8dds3jnyxvr09yurf1ses8ziksnc9h 167321 167320 2026-07-21T01:01:18Z AlwynapHuw 1710 167321 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>lai na'm lladd i i'w swper a'm llyncu yn ddihalen. Ond o hir graffu, mi a'u gwelwn hwy'n well a thecach eu gwedd na'r giwed felynddu gelwyddog honno. Felly, anturiais neshau atynt, yn araf deg fel iar yn sengi ar farwor, i gael gwybod beth oeddynt; ac o'r diwedd, gofynnais eu cennad fel hyn,— "Atolwg, lân gynulleidfa, 'rwy'n deall mai rhai o bell ydych, a gymerech chwi Fardd i'ch plith sy'n chwennych trafaelio? Ar y gair, distawodd y trwst, a phawb a'i lygad arnaf, a than wichian,—"Bardd," ebe un; trafaelio," eb un arall; "i'n plith ni," ebe y trydydd. Erbyn hyn, mi adwaenwn rai oedd yn edrych arnaf ffyrnica o'r cwbl. Yna, dechreuasant sibrwd o glust i glust ryw ddirgel swynion ac edrych arnaf; a chyda hynny torrodd yr hwndrwd,<ref>cwmni.</ref> a phawb â'i afael ynof, codasant fi ar eu hysgwyddau, fel codi Marchog Sir, ac yna ymaith a ni fel y gwynt tros dai a thiroedd, dinasoedd a theyrnasoedd, a moroedd a mynyddoedd, heb allu dal sylw ar ddim gan gyflymed yr oeddynt yn hedeg. ''—Ellis Wynne (Y Bardd Cwsg).'' {{c|GWERSI.}} I.—Unwch y brawddegau yma â'u gilydd:— (1) Porthais fy llygaid ar bob rhyw hyfrydwch o'm hamgylch; yr oedd yr haul yn cyrraedd ei gaerau'n y gorllewin; (2) trafaeliais yn hir â'm llygad; daeth blinder; (3) Sefais ennyd ar fy nghyfyng gyngor awn i atynt ai peidio; ofnais yn fy ffwdan mai haid o Sipsiwn newynllyd oeddynt. (4) Creffais yn hir; gwelwn hwy'n well a thecach eu gwedd na'r giwed felynddu honno. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 0xzfbk7kvg7jfov665p8p16zmfqjgiz 167480 167321 2026-07-22T03:51:51Z AlwynapHuw 1710 167480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>lai na'm lladd i i'w swper a'm llyncu yn ddihalen. Ond o hir graffu, mi a'u gwelwn hwy'n well a thecach eu gwedd na'r giwed felynddu gelwyddog honno. Felly, anturiais neshau atynt, yn araf deg fel iar yn sengi ar farwor, i gael gwybod beth oeddynt; ac o'r diwedd, gofynnais eu cennad fel hyn,— "Atolwg, lân gynulleidfa, 'rwy'n deall mai rhai o bell ydych, a gymerech chwi Fardd i'ch plith sy'n chwennych trafaelio? Ar y gair, distawodd y trwst, a phawb a'i lygad arnaf, a than wichian,—"Bardd," ebe un; trafaelio," eb un arall; "i'n plith ni," ebe y trydydd. Erbyn hyn, mi adwaenwn rai oedd yn edrych arnaf ffyrnica o'r cwbl. Yna, dechreuasant sibrwd o glust i glust ryw ddirgel swynion ac edrych arnaf; a chyda hynny torrodd yr hwndrwd,<ref>cwmni.</ref> a phawb â'i afael ynof, codasant fi ar eu hysgwyddau, fel codi Marchog Sir, ac yna ymaith a ni fel y gwynt tros dai a thiroedd, dinasoedd a theyrnasoedd, a moroedd a mynyddoedd, heb allu dal sylw ar ddim gan gyflymed yr oeddynt yn hedeg. {{r|''—Ellis Wynne (Y Bardd Cwsg).''}} {{c|GWERSI.}} I.—Unwch y brawddegau yma â'u gilydd:— (1) Porthais fy llygaid ar bob rhyw hyfrydwch o'm hamgylch; yr oedd yr haul yn cyrraedd ei gaerau'n y gorllewin; (2) trafaeliais yn hir â'm llygad; daeth blinder; (3) Sefais ennyd ar fy nghyfyng gyngor awn i atynt ai peidio; ofnais yn fy ffwdan mai haid o Sipsiwn newynllyd oeddynt. (4) Creffais yn hir; gwelwn hwy'n well a thecach eu gwedd na'r giwed felynddu honno. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> k00ehnamsybpi0dxtjkkcpgcjp0jsoh 104 86553 167322 2026-07-21T01:07:41Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167322 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|NODIADAU BYWGRAFFYDDOL. }} '''AP VYCHAN (ROBERT THOMAS)'''.—Yn y Tŷ Coch, Llanuwchllyn, y ganwyd ef mewn tlodi mawr yn 1809. Dysgodd gelfyddyd y gôf, a bu'n dilyn yr alwedigaeth honno mewn amryw fannau yng Nghymru. Dechreuodd bregethu yn 1836, a dewiswyd ef yn weinidog gyda'r Anibynwyr yn Ninas Mawddwy yn 1840. Gwnaeth gynnydd eithriadol fel pregethwr a darlithydd, a bu'n gweinidogaethu yn olynol yn Llynlleifiad, Rhosllanerchrugog, Bangor. Dewiswyd ef yn ddarlithydd diwinyddol yng Ngholeg yr Anibynwyr yn y Bala yn 1837, lle y bu farw yn 1880. Enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol fwy nag unwaith; bu'n golygu "Y Dysgedydd," ac ysgrifennodd liaws o'r erthyglau, yn eu mysg ei "Hunan Gofiant" diddorol. '''ALUN (JOHN BLACKWELL)'''. "Y mae caneuon Alun, o ran ffurf a cheinder, gyda'r goreu yn yr iaith Gymraeg." Ganwyd ef ym Mhontarwyl, ger y Wyddgrug, yn 1797. Pan yn brentis gyda chrydd oedd yn fardd, darllenai lawer o lyfrau Cymraeg yn aiddgar. Tynnodd y fath sylw drwy ennill y gadair ar Awdl ar Iorwerth II." yn Eisteddfod Rhuthyn, ac ar Faes Garmon " yng Nghaerwys yn 1823, fel yr anfonodd nifer o foneddigion ef i Rydychen, lle y graddiodd o Goleg yr Iesu yn 1828. Derbyniodd guradiaeth Treffynnon yn 1829, ac yn 1833 gwnaed ef yn rheithor Manordeifi, Sir Benfro, lle y bu farw yn 1840. '''BRUTUS (DAVID OWEN)''', a anwyd yn Llanpumsaint, Sir Gaerfyrddin, yn 1795. Derbyniodd addysg dda, a dechreuodd ddysgu mynd yn feddyg, ond aeth i Goleg y Bedyddwyr ym Mryste. Ymhen y flwyddyn, gadawodd y coleg a bu yn weinidog yn Aber, Bangor, ac wedyn yn Lleyn. Trodd at yr Anibynwyr, a chymerodd ofal eglwys Hebron, ger Llanerchymedd; wedyn bu yn y Bontnewydd ger Caernarfon. Yn 1826, symudodd i Aberystwyth yn olygydd Lleuad yr Oes," ac ymhen ychydig amser, aeth i Lanymddyfri. Gwnaed ef yn olygydd "Yr Efengylydd," cyhoeddiad misol yr Anibynwyr, a pharhaodd<noinclude><references/></noinclude> bv8rew6tbq5ud3v8w1gr15jgxgbk0y1 167323 167322 2026-07-21T01:08:02Z AlwynapHuw 1710 167323 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|NODIADAU BYWGRAFFYDDOL.}}}} '''AP VYCHAN (ROBERT THOMAS)'''.—Yn y Tŷ Coch, Llanuwchllyn, y ganwyd ef mewn tlodi mawr yn 1809. Dysgodd gelfyddyd y gôf, a bu'n dilyn yr alwedigaeth honno mewn amryw fannau yng Nghymru. Dechreuodd bregethu yn 1836, a dewiswyd ef yn weinidog gyda'r Anibynwyr yn Ninas Mawddwy yn 1840. Gwnaeth gynnydd eithriadol fel pregethwr a darlithydd, a bu'n gweinidogaethu yn olynol yn Llynlleifiad, Rhosllanerchrugog, Bangor. Dewiswyd ef yn ddarlithydd diwinyddol yng Ngholeg yr Anibynwyr yn y Bala yn 1837, lle y bu farw yn 1880. Enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol fwy nag unwaith; bu'n golygu "Y Dysgedydd," ac ysgrifennodd liaws o'r erthyglau, yn eu mysg ei "Hunan Gofiant" diddorol. '''ALUN (JOHN BLACKWELL)'''. "Y mae caneuon Alun, o ran ffurf a cheinder, gyda'r goreu yn yr iaith Gymraeg." Ganwyd ef ym Mhontarwyl, ger y Wyddgrug, yn 1797. Pan yn brentis gyda chrydd oedd yn fardd, darllenai lawer o lyfrau Cymraeg yn aiddgar. Tynnodd y fath sylw drwy ennill y gadair ar Awdl ar Iorwerth II." yn Eisteddfod Rhuthyn, ac ar Faes Garmon " yng Nghaerwys yn 1823, fel yr anfonodd nifer o foneddigion ef i Rydychen, lle y graddiodd o Goleg yr Iesu yn 1828. Derbyniodd guradiaeth Treffynnon yn 1829, ac yn 1833 gwnaed ef yn rheithor Manordeifi, Sir Benfro, lle y bu farw yn 1840. '''BRUTUS (DAVID OWEN)''', a anwyd yn Llanpumsaint, Sir Gaerfyrddin, yn 1795. Derbyniodd addysg dda, a dechreuodd ddysgu mynd yn feddyg, ond aeth i Goleg y Bedyddwyr ym Mryste. Ymhen y flwyddyn, gadawodd y coleg a bu yn weinidog yn Aber, Bangor, ac wedyn yn Lleyn. Trodd at yr Anibynwyr, a chymerodd ofal eglwys Hebron, ger Llanerchymedd; wedyn bu yn y Bontnewydd ger Caernarfon. Yn 1826, symudodd i Aberystwyth yn olygydd Lleuad yr Oes," ac ymhen ychydig amser, aeth i Lanymddyfri. Gwnaed ef yn olygydd "Yr Efengylydd," cyhoeddiad misol yr Anibynwyr, a pharhaodd<noinclude><references/></noinclude> 4zn0mfftgotwxdooerw3zhujpdgczcw 104 86554 167324 2026-07-21T01:11:18Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167324 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn y swydd hon hyd 1835. Penodwyd ef wedyn yn olygydd yr 'Haul," misolyn yr Eglwys Sefydledig, a llanwodd y swydd am nifer o flynyddoedd. Bu farw yn 1866. Treuliodd oes weithgar, ond ni chafodd yn helaeth o wenau'r byd hwn. Yr oedd yn ddadleuwr gwych ar bynciau llenyddol a diwinyddol. Ysgrifen— nodd hanes Christmas Evans a John Elias, a chyhoeddodd gyfrol o farddoniaeth. Cyhoeddodd ddetholiad o'i brif weithiau dan y teitl "Brutusiana" yn 1856. '''BUNYAN, JOHN''' (1628—1688),—a anwyd yn Elstow, ger Bedford, mewn amgylchiadau cyffredin. Ymunodd â'r fyddin yn adeg Cromwel; wedyn, dechreuodd bregethu, ond carcharwyd ef ddwywaith am wneuthur hynny. Ysgrifennodd ei weithiau goreu, "Grace Abounding" a'r " Pilgrim's Progress," —yn y carchar. Yr oedd Bunyan yn ysgrifennu'n rhwydd a llithrig, a gwelir dylanwad y Beibl yn neilltuol ar ei weithiau. CALEDFRYN (WILLIAM WILLIAMS).—Ganwyd ef yn Ninbych yn 1801. Gwehydd oedd wrth ei alwedigaeth, ond ordeiniwyd ef yn weinidog gyda'r Anibynwyr, a bu yn gwasanaethu yn Llanerchymedd, Caernarfon, Llundain, Llanrwst, a'r Groes Wen, Sir Forgannwg. Yr oedd yn feirniad llenyddol da, a chyfansoddodd rai caneuon prydferth, ond nid ystyrrir ef yn fardd o'r dosbarth cyntaf. Bu farw yn y Groes Wen yn 1869. CAWRDAF (WILLIAM ELLIS), 1795—1848.—Brodor o'r Abererch, ger Pwllheli, ydoedd; bu farw yng Nghaerfyrddin. Dygwyd ef i fyny fel argraffydd yn swyddfa ei gefnder, Richard Jones, Dolgellau, a bu'n gweithio hefyd yng Nghaernarfon. Meddai gryn allu i dynnu darlun, a dilynodd y gelfyddyd honno am beth amser yn Llundain ac ar y Cyfandir. Cymerwyd y darn uwchben ei enw o'i ffugchwedl, Meudwy'r Môr;" ei waith barddonol mwyaf adnabyddus ydyw'r awdl ardderchog, "Hiraeth Cymro am ei Wlad." CEIRIOG (JOHN CEIRIOG HUGHES), bardd tlysaf a mwyaf poblogaidd Cymru. Yn Llanarmon Dyffryn Ceiriog y ganwyd ef yn 1839. Am rai blynyddau, bu'n glerc yng ngorsaf y Rheil— ffordd ym Manceinion; wedi hynny, penodwyd ef yn orsaf feistr yn Llanidloes, Tywyn, a Chaersws. Bu farw yn y lle olaf yn 1887. Am Gymru,—ei mynyddoedd a'i dyffrynnoedd, ei blodau a'i hadar y canodd Ceiriog yn ei ganeuon byrion a naturiol. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 1yzqesm810kshjeds550etzjay4bxsx 167325 167324 2026-07-21T01:11:50Z AlwynapHuw 1710 167325 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn y swydd hon hyd 1835. Penodwyd ef wedyn yn olygydd yr 'Haul," misolyn yr Eglwys Sefydledig, a llanwodd y swydd am nifer o flynyddoedd. Bu farw yn 1866. Treuliodd oes weithgar, ond ni chafodd yn helaeth o wenau'r byd hwn. Yr oedd yn ddadleuwr gwych ar bynciau llenyddol a diwinyddol. Ysgrifen— nodd hanes Christmas Evans a John Elias, a chyhoeddodd gyfrol o farddoniaeth. Cyhoeddodd ddetholiad o'i brif weithiau dan y teitl "Brutusiana" yn 1856. '''BUNYAN, JOHN''' (1628—1688),—a anwyd yn Elstow, ger Bedford, mewn amgylchiadau cyffredin. Ymunodd â'r fyddin yn adeg Cromwel; wedyn, dechreuodd bregethu, ond carcharwyd ef ddwywaith am wneuthur hynny. Ysgrifennodd ei weithiau goreu, "Grace Abounding" a'r " Pilgrim's Progress," —yn y carchar. Yr oedd Bunyan yn ysgrifennu'n rhwydd a llithrig, a gwelir dylanwad y Beibl yn neilltuol ar ei weithiau. '''CALEDFRYN (WILLIAM WILLIAMS)'''.—Ganwyd ef yn Ninbych yn 1801. Gwehydd oedd wrth ei alwedigaeth, ond ordeiniwyd ef yn weinidog gyda'r Anibynwyr, a bu yn gwasanaethu yn Llanerchymedd, Caernarfon, Llundain, Llanrwst, a'r Groes Wen, Sir Forgannwg. Yr oedd yn feirniad llenyddol da, a chyfansoddodd rai caneuon prydferth, ond nid ystyrrir ef yn fardd o'r dosbarth cyntaf. Bu farw yn y Groes Wen yn 1869. '''CAWRDAF (WILLIAM ELLIS)''', 1795—1848.—Brodor o'r Abererch, ger Pwllheli, ydoedd; bu farw yng Nghaerfyrddin. Dygwyd ef i fyny fel argraffydd yn swyddfa ei gefnder, Richard Jones, Dolgellau, a bu'n gweithio hefyd yng Nghaernarfon. Meddai gryn allu i dynnu darlun, a dilynodd y gelfyddyd honno am beth amser yn Llundain ac ar y Cyfandir. Cymerwyd y darn uwchben ei enw o'i ffugchwedl, Meudwy'r Môr;" ei waith barddonol mwyaf adnabyddus ydyw'r awdl ardderchog, "Hiraeth Cymro am ei Wlad." '''CEIRIOG (JOHN CEIRIOG HUGHES)''', bardd tlysaf a mwyaf poblogaidd Cymru. Yn Llanarmon Dyffryn Ceiriog y ganwyd ef yn 1839. Am rai blynyddau, bu'n glerc yng ngorsaf y Rheil— ffordd ym Manceinion; wedi hynny, penodwyd ef yn orsaf feistr yn Llanidloes, Tywyn, a Chaersws. Bu farw yn y lle olaf yn 1887. Am Gymru,—ei mynyddoedd a'i dyffrynnoedd, ei blodau a'i hadar y canodd Ceiriog yn ei ganeuon byrion a naturiol. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> aobe22lj99cyqfnmlscb2dw7kar0z4k 104 86555 167326 2026-07-21T01:16:37Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167326 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''DEWI WYN O EIFION (DAVID OWEN)'''.—Ganwyd ef yn y Gaerwen ym mhlwyf Llanystumdwy, Sir Gaernarfon, yn 1784. Derbyniodd addysg dda, ond arhosodd gartref gyda'i dad i drin y tyddyn. Y mae ei awdlau enwocaf ar Amaethyddiaeth ac Elusengarwch" yn ei restru ymhlith beirdd blaenaf ei oes. Nôd amlwg ei farddoniaeth yw brawdgarwch. Bu farw yn 1841, a chladdwyd ef yn Llangybi. '''EBEN FARDD (EBENEZER THOMAS,''' 1802—1863).—Un o feirdd goreu Cymru yn y mesurau caethion. Yn Nhanlan, plwyf Llanarmon, yn Eifionydd, y ganwyd ef. Gwehydd oedd ei dad, a dilynai Eben yr un grefft rhwng ysbeidiau ei addysg, a dderbyniodd yn Llangybi, Abererch, a Thudweiliog. Cymerodd ofal ysgol Llangybi, ac yn 1827 symudodd i Glynog i gadw ysgol, lle y bu farw ac y gorwedd ei weddillion. Cyfrifir ei awdlau ar Dinistr Jerusalem," a gyfansoddodd pan nad oedd ond 22 mlwydd oed, ac ar "Y Flwyddyn," gyda'r gweithiau godidocaf a berthyn i Lenyddiaeth Gymraeg. '''EDWARDS, CHARLES''' (1628——****).—Aeth i Rydychen yn 1644 o rywle rhwng Croesoswallt a Rhuthyn, ac efe yn 16 mlwydd oed; felly, ganwyd ef yn 1628. Pan ymwelodd dirprwywyr y llywodraeth newydd â Rhydychen yn 1648, collodd ei ysgoloriaeth, ond cyn pen y flwyddyn, derbyniwyd ef yn ol i Goleg yr Iesu, graddiodd, a gwnaed ef yn Gymrawd. Ceir ef yn rheithor Llanrhaiadr ym Mochnant yn 1657, ond ymhen tair blynedd, dygwyd y fywioliaeth oddiarno. Treuliodd weddill ei oes mewn tlodi digysur yn Llundain. Ni wyddis pryd y bu farw na'r man y claddwyd ef, ond cedwir côf am dano gan ei lyfr, "Hanes y Ffydd Ddiffuant," a ysgrifennwyd mewn arddull felodaidd. '''EDWARDS, DR. LEWIS''' (1809—1887).—Llenor, ysgolhaig a phregethwr gwych gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a anwyd ym Mhenllwyn, ger Aberystwyth. Derbyniodd ei addysg mewn ysgolion yn y gymdogaeth. Yna aeth i Goleg Prifysgol Llundain, ond dychwelodd mewn ychydig amser oherwydd prinder moddion, ac aeth yn genhadwr i Lacharn, Sir Gaerfyrddin. Symudodd i Brifysgol Edinburgh yn 1833, lle y graddiodd yn M.A. mewn tair blynedd. Agorodd ysgol yn y Bala, a<noinclude><references/></noinclude> a324tussanb1afqkk1nx24iveaz63u8 104 86556 167327 2026-07-21T01:18:32Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167327 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>fabwysiadwyd yn ddiweddarach gan ei enwad fel Athrofa, ac efe oedd y Prifathro tra y bu fyw. Claddwyd ef yn Llanycil, ar lan Llyn y Bala. Drwy gyfrwng ei erthyglau gwych yn y Traethodydd yr effeithiodd Dr. Edwards fwyaf ar feddwl Cymru. Casglwyd ei ysgrifau yn ddwy gyfrol hardd, yn llenyddol a diwinyddol. '''EMRYS (WILLIAM AMBROSE''', 1803—1873).—Bardd mwyn a phregethwr hyawdl gyda'r Anibynwyr. Ganed ef ym Mangor; prentisiwyd ef fel dilledydd yn Llynlleifiad yn 1828; ordeiniwyd ef yn fugail ar eglwys yr Anibynwyr ym Mhorthmadog yn 1836, lle yr arhosodd hyd ei fedd. Rhagorai Emrys o ran tlysni disgrifiadol ei waith, a llyfnder cynghanedd mewn barddoniaeth gaeth. Ei brif awdlau yw Gwladgarwch," "Y Greadigaeth," ac Albert Dda." '''EMRYS AP IWAN (ROBERT AMBROSE JONES''', 1851—1906).— Ganwyd ef ym Mryn Aber, ger Abergele. Prentisiwyd ef fel dilledydd yn Llynlleifiad yn 1864, ond aeth i Goleg y Bala yn 1868. Wedi hynny, treuliodd beth amser yn Lausanne, Switzerland. Aeth i Swyddfa'r "Faner," yn Ninbych, yn 1883, ond symudodd oddiyno yn weinidog i Ruthyn, yna i Abergele a Rhewl. Ei weithiau mwyaf adnabyddus yw dwy gyfrol drwchus o'i bregethau a elwir "Homiliau Emrys ap Iwan." Dengys y rhain ei fod yn feistr ar Ryddiaith Cymraeg. '''EVANS, DANIEL SILVAN''' (1818—1903).—Brodor o Lanarth, Sir Gaerfyrddin. Urddwyd ef yn offeiriad yn 1849; derbyniodd fywioliaeth Llanymawddwy yn 1862, a rheithoriaeth Llanwrin yn 1876, lle y treuliodd ei oes hyd ei diwedd. Bu'n athro mewn Cymraeg yng Ngholeg Aberystwyth, ac am ei waith gyda'i famiaith, gwnaed ef yn Gymrawd o Goleg yr Iesu, Rhydychen. Cyhoeddodd liaws o lyfrau Cymraeg, ac erys ei eiriaduron, o'r Gymraeg i Saesneg ac o'r Saesneg i'r Gymraeg, yn deyrnged i'w ddysg a'i lafur er mwyn ei wlad. '''EVANS, THEOPHILUS''' (1693—1767), a anwyd ym Mhenywenallt, Sir Aberteifi. Ordeiniwyd ef yn offeiriad yn 1719, ac wedi cael llawer dyrchafiad, derbyniodd fywioliaeth Tŷ Ddewi, Llanfaes, Sir Frycheiniog, lle y bu farw. Efe ddarfu ddarganfod dwfr<noinclude><references/></noinclude> 4osbheekfutdrq0wo4d4m23kpg34ypz 104 86557 167328 2026-07-21T01:20:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167328 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>rhinweddol Llanwrtyd. Cyhoeddodd amryw o lyfrau o agwedd grefyddol; cyfrifir " Drych y Prif Oesoedd " yn un o'r clasuron Cymraeg, nid oherwydd cywirdeb ei ffeithiau, ond oblegid ei Ryddiaith llyfn a byw. '''GLASYNYS (OWEN WYN JONES'''), a anwyd yn Rhostryfan, ger Caernarfon, yn 1828. Aeth i weithio i'r chwarel yn ieuanc iawn, ond y fath oedd ei awydd am ddysg fel yr aeth i ysgol Eben Fardd yng Nghlynog, yna i Goleg Athrawol Caernarfon. Oddiyno aeth yn athro ar Ysgol Genedlaethol Clynog. Wedyn, bu am yspaid gydag Ab Ithel yn Ninas Mawddwy. Urddwyd ef yn ddiacon yn Eglwys Loegr yn 1860, a bu'n gurad yn Llan— gristiolus, Môn, a Phontlotyn, Mynwy. Bu farw yn Nhywyn, Meirionnydd, yn 1870. Canodd oreu yn y mesur rhydd, a nodweddir ei ganeuon gan swyn a naturioldeb. '''GWALLTER MECHAIN (WALTER DAVIES''', 1761—1849), bardd, beirniad, awdwr a hynafiaethydd enwog. Ganed ef ym mhlwyf Llanfechain, Sir Drefaldwyn. Ychydig o addysg a gafodd i ddechreu, ond drwy ddarllen yn ddiwyd, daeth i sylw drwy ennill gwobr am ei draethawd ar 'Ryddid yn Eisteddfod Caerwys yn 1790. Anfonwyd ef i Rydychen, lle y graddiodd yn 1803. Bu'n gwasanaethu fel clerigwr mewn amrywiol fannau cyn derbyn ficeriaeth Llanrhaiadr ym Mochnant yn 1837, lle y bu farw. '''GWILYM HIRAETHOG (WILLIAM REES)''', a wasanaethodd ei genedl fel bardd, llenor, darlithydd, a phregethwr, a rhagorodd ym mhob cangen. Ganed ef yn y Chwibren Isaf, Llansannan, yn 1802, lle y treuliodd fore ei oes yn gweithio ar y tyddyn, ac yn darllen pan gaffai gyfle. Yn 1828 daeth i gryn sylw drwy ennill gwobr am ei awdl аг Fuddugoliaeth Trafalgar." Dechreuodd bregethu gyda'r Anibynwyr yn 1829; treuliodd ran fwyaf o'i oes yn Llynlleifiad fel gweinidog. Bu farw yng Nghaerlleon yn 1883. Erys ei farddoniaeth, caeth a rhydd, megis ei awdl ar Heddwch a'i gerdd i Emanuel," ymhlith pethau goreu ein llenyddiaeth. Efe gychwynodd yr "Amserau,' i'r hwn yr ysgrifennodd ei erthyglau doniol,—— "Bywyd Hen Deiliwr," a Bywyd 'Rhen Ffarmwr." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> tents87axvgmufd9sqr0lneeqg24ru0 104 86558 167329 2026-07-21T01:24:44Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167329 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''GWILYM MARLES (WILLIAM THOMAS''', 1834—1879).—Ganed ef yn Nglan Rhyd y Gwiail, plwyf Llanybydder, Sir Gaerfyrddin. Addysgwyd ef yn ysgol Ffrwd y Fål, Athrofa Caerfyrddin, a Phrifysgol Glasgow, lle y graddiodd yn 1860. Ymsefydlodd yn fugail ar hen eglwysi Undodol Llwyn Rhyd Owen a Bwlch y Fadfa; agorodd ysgol hefyd yn Llandysul. Bu farw yn 1879, wedi treulio oes weithgar ymhlith gwerin ei gymdogaeth. Y mae ei arddull, yn ei farddoniaeth a'i ryddiaith, yn swynol a naturiol. '''IEUAN GLAN GEIRIONNYDD (EVAN EVANS''', 1795—1855).— Ganed ef yn Nhan y Celyn, Trefriw; bu farw yn y Rhyl. Addysgwyd ef yn 'Ysgol Rad Llanrwst ac yng Ngholeg St. Bees. Cymerodd guradiaeth Christleton, ger Caer, yn 1828; oddiyno aeth i Ince, lle y cyfansoddodd ei brif weithiau, megis ei awdl ar "Wledd Belsassar,' ac y cychwynodd "Y Gwlad— garwr," cylchgrawn a ddaeth a gwybodaeth gyffredinol i ddwylaw'r Cymry. Dychwelodd i Drefriw, ac aeth yn gurad i Rhyl, lle yr hunodd. Bardd tawel a llednais ydoedd; cyfan— soddodd nifer o emynnau cywrain, megis "Ar lan Iorddonen ddofn." '''IEUAN GWYNEDD (EVAN JONES''', 1820—1852), a anwyd ym Mryn Tynoriad, ger Dolgellau. Dechreuodd bregethu gyda'r Anibynwyr yn 1838. Aeth i Ysgol Marton, ac oddiyno i Goleg Aberhonddu. Sefydlodd fel gweinidog yn Nhredegar yn 1845. Collodd ei iechyd, gadawodd ei eglwys, ac ymroddodd i lenydd— iaeth. Bu am rai blynyddau yn newyddiadurwr yn Llundain a Chaerdydd. Efe oedd cychwynydd " Y Gymraes." Bu farw yn ieuanc, wedi oes fer o lafur caled ar ran ei wlad; claddwyd ef ym mynwent y Groes Wen. Ysgrifennodd nifer o ganeuon melus, a chofir ef hefyd am ei erthyglau miniog, yn Saesneg a Chymraeg, yn amddiffyn ei wlad. '''ISLWYN (WILLIAM THOMAS)'''.—Wrth droed Mynydd Islwyn, yn Nyffryn Sirhowy, Sir Fynwy, y ganed ef yn 1832. Cafodd addysg dda yn ysgolion goreu Mynwy a Morgannwg. Dechreu— odd bregethu gyda'r Methodistiaid Calfinaidd yn 1854, a threuliodd ei oes yn ei enedigol fro, lle y bu farw yn 1878. Ystyrrir Islwyn y bardd mwyaf meddylgar a dwfn a fedd Cymru, ond<noinclude><references/></noinclude> 06guyydoddp94daes1akpk6hg3qo4sl 104 86559 167330 2026-07-21T01:26:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167330 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>anurddir ei waith yn aml gan ddiffyg ffurf a threfn. Bu'n golygu'r Cylchgrawn, "yr Ymgeisydd, "y 'Glorian," a'r "Gwladgarwr." '''JONES, ROBERT, RHOSLAN''' (1745—1829).—Yn Suntur, ger Llanystumdwy, Sir Gaernarfon, y'i ganed. Ryw chwech wythnos o ysgol a gafodd, ond darllennai'n ddyfal bob cyfleustra a gaffai. Cerddodd ddwywaith i Lacharn, Sir Gaer— fyrddin, at Madame Bevan i ofyn am Ysgolion Rhad i Ogledd Cymru. Bu'n athro ysgol yn olynol yng Nghapel Curig, Rhuddlan, Bryn Siencyn, Môn, Llangybi, Bryn Engan, a phregethai ar y Sul. Wedi darfod yn yr ysgolion, ymsefydlodd yn Rhoslan, ond symudodd drachefn i Leyn, lle y bu farw. Gorwedd ei weddillion yn Llaniestyn. Oes flin, llawn erledigaeth, a gafodd, a gwelir effaith o hynny yn ei orchest— waith, Drych yr Amseroedd." '''LLWYD, MORGAN, O WYNEDD''' (1619—1659), awdwr " Llyfr y Tri Aderyn." Yng Nghynfal, ger Ffestiniog, y gwelodd oleu dydd gyntaf. Addysgwyd ef yn Wrecsam, lle y clywodd Walter Cradoc, ac aeth oddiamgylch i bregethu yr efengyl. Yn ystod y Rhyfel Cartrefol, yr oedd yn gaplan i'r fyddin, a theithiodd dros Gymru a Lloegr. Sefydlodd yn Wrecsam yn 1647, ond elai o gwmpas i bregethu o hyd. Ei brif waith yw Llyfr y Tri Aderyn," sef ymgom rhwng yr Eryr, y Golomen, a'r Gigfran, sydd yn cynrychioli Cromwel, yr Ymneilltuwyr, a'r Eglwys Sefydledig. Dengys ei weithiau ei fod yn feistr ar Ryddiaith Cymraeg, a'i fod wedi yfed yn ddwfn o syniadau y Cyfrinwyr. Cyhoeddwyd ei weithiau mewn dwy gyfrol gan Urdd Graddedigion Prifysgol Cymru, ac yn yr ail gyfrol y ceir yr hanes goreu o fywyd yr awdwr. '''MORGAN, ESGOB WILLIAM (1540?—1604)''', brodor Benmachno, Sir Gaernarfon. Addysgwyd ef yng Ngholeg St. Ioan, Caergrawnt, lle y graddiodd yn 1568. Derbyniodd ficeriaeth Trallwm yn 1575, ac un Llanrhaiadr ym Mochnant yn 1578, lle y cyfieithodd y Beibl i'r iaith Gymraeg. Derbyniodd yn olynol wedi hynny reithoriaeth Llanfyllin, Esgobaeth Llandaf, ac Esgobaeth Llanelwy, lle y bu farw, ac y gorwedd ei fedd. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ob4u07wsrhqts3syv5fe9jxtkkubmm9 104 86560 167331 2026-07-21T01:28:13Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167331 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Cyhoeddodd ei Feibl Cymraeg yn 1588. Ystyrrir ei arddull yn safonol o hyd, a theimlir wrth ddarllen y dyfyniad o'i waith fod ganddo iaith lefn a melodaidd. '''MYNYDDOG (RICHARD DAVIES''', 1833—1877), bardd, cerddor ac arweinydd Eisteddfod digymhar. Brodor O Lanbrynmair ydoedd; rhoddodd ei fryd ar gerddoriaeth a barddoniaeth. Caneuon tlws a naturiol yw ei weithiau, wedi eu cyfansoddi, gan mwyaf, i'w canu. Efe, gyda Cheiriog a Thalhaiarn, a gyfrifir y beirdd mwyaf poblogaidd yn y mesurau rhyddion. '''OWEN, GORONWY'''.—Ganwyd ef yn 1722 ym mhlwyf Llanfair Mathafarn Eithaf, Môn, mewn bwthyn o'r enw "Y Dafarn Goch." Drwy garedigrwydd teulu Lewis Morus, bu mewn ysgol ym Mangor a Bottwnog, ac aeth i Goleg yr Iesu, Rhydychen, yn 1742, lle y graddiodd yn 1745. Ordeiniwyd ef yn yr un flwyddyn, a bu'n gurad yn ei blwyf genedigol am dair wythnos, ond dygwyd y lle oddiarno. Gadawodd Gymru, byth i ddychwelyd. Bu'n gwasanaethu fel curad yn olynol yng Nghroesoswallt, Donnington, Walton, ger Lerpwl, a Northolt, ger Llundain. Yn 1757, croesodd i'r Amerig, a bu'n athro mewn ysgol yn Williamsburg, ond penodwyd ef yn rheithor St. Andrew, Williamsburgh, yn 1760. Bu farw rywbryd yn 1769. Oes gythryblus a gafodd, yn alltud o'r wlad a garai mor angherddol, ac y canodd mor rymus am dani. Efe yw y bardd coethaf a'r mwyaf clasurol a fedd Cymru. Ysgrifennodd ryddiaith dihafal hefyd fel y prawf ei lythyr o Walton. '''OWEN, DANIEL''' (1836—1895), prif nofelydd Cymru. Yn y Wyddgrug y ganwyd ef, y treuliodd ei oes, ac y bu farw. Ychydig o addysg foreol a gafodd; prentisiwyd ef gyda dilledydd, lle y daeth i gyffyrddiad â dynion diwylliedig a deallgar. Aeth i goleg y Bala, ond ymhen yspaid, dychwelodd gartref i ddilyn ei alwedigaeth, a phregethai ar y Sul. Dengys ei nofelau fod ganddo adnabyddiaeth dda o'r natur ddynol, a medr neilltuol i bortreadu cymeriadau yn fyw a grymus. '''OWEN, ROBERT'''.—Bardd y môr, a anwyd yn yr Abermaw yn 1858, ac a gladdwyd ger Harrow, Awstralia, lle yr aethai ar les ei iechyd. Yr oedd yn fachgen athrylithgar; dysgodd bedair<noinclude><references/></noinclude> 1cox3u7flp6s54r8gdaq9p7t67xvjzm 104 86561 167332 2026-07-21T01:30:45Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167332 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>iaith heblaw Saesneg gyda thramorwr a arhosai yn yr Abermaw. Bu'n athro yn y Bermo, Aberystwyth, a Birmingham, ond collodd ei iechyd, ac aeth i Awstralia. Am y môr y canai, a dengys ei weithiau y gwnaethai fardd da pe cawsai fyw. '''ROBERTS, DR. GRUFFUDD,''' awdwr y Gramadeg Cymraeg cyntaf. Hannai o Drefalun, Sir Ddinbych. Pabydd selog oedd, a gorfu arno ddianc i Rufain yn 1559. Penodwyd ef yn gyffeswr i Gardinal Borromeo, ym Milan, yn 1566. Ei waith enwocaf oedd ei Ramadeg Cymraeg a gyhoeddwyd ym Milan yn 1567. Ysgrifennodd lyfrau eraill hefyd "at wasanaeth Pabyddion Cymru." Meddai y Doctor Gymraeg ardderchog; anaml y ceir arddull loewach a phereiddiach. '''ROBERTS, SAMUEL''' (1800—1885).—Adwaenir ef yn well dan yr enw S. R." Yn y Tŷ Capel, Llanbrynmair, y ganed ef, a mab ydoedd i'r Parch. John Roberts, a bregethai gyda'r Anibynwyr ac a driniai dyddyn o'r enw Diosg. Derbyniodd S. R. addysg dda, ac arhosodd gartref i drin y tyddyn; ond blinodd ar y Diosg, a chroesodd i'r Amerig, lle y treuliodd ddeng mlynedd yn amser cythryblus y Rhyfel Cartrefol. Dychwelodd i Gymru, a threuliodd weddill ei oes gyda'i frodyr G. R. a J. R. yng Nghonwy. Cymerodd ran flaenllaw yn nadleuon gwleid— yddol a chrefyddol yr amser hynny. Ymdrechodd yn galed i wella amgylchiadau amaethwyr Cymru drwy ddarlithio ac ysgrifennu ar eu rhan. Yr oedd yn fardd melus, yn bregethwr da a llenor gwych. '''RHYS, DR. SION DAFYDD''' (1534—1609) ydoedd frodor o Lanfaethlu, Môn. Anfonwyd ef i Rydychen yn 1552, ac oddiyno aeth i Brifysgol Sienna, yn yr Eidal, yn 1555, lle y graddiodd yn Ddoctor mewn Meddygiaeth. Cyhoeddodd ddau lyfr ar y cyfandir, un yn yr Eidaleg a'r llall yn Lladin; ond ei waith pwysicaf i ni yw ei Ramadeg Cymraeg a ysgrifennwyd yn Lladin, ac a gyhoeddwyd yn 1592. Dychwelodd i'w famwlad pan oedd tua hanner cant oed, a sefydlodd yng Nghwm Llwch, Sir Frycheiniog, lle yr ymarferai fel meddyg. '''SAMUEL, EDWARD''' (1674—1748), a anwyd mewn amgylchiadau cyffredin ym Mhenmorfa, Sir Gaernarfon. Addysgwyd ef yng<noinclude><references/></noinclude> 006wmhbgi3zjhyfgykyjdzbqdevikcg 104 86562 167333 2026-07-21T01:33:04Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167333 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Ngholeg Oriel, Rhydychen, ac ordeiniwyd ef yn 1695. Derbyniodd fywioliaeth Bettws Gwerfil Goch yn 1702, ond symudodd i Langar, plwyf cyfagos, yn Sir Feirionnydd, yn 1721, lle y bu farw. Cyfieithodd liaws o lyfrau i'r Gymraeg; y goreu ohonynt yw "Gwirionedd y Grefydd Gristionogol,' a erys yn un o glasuron ein hiaith. '''TALHAIARN (JOHN JONES''', 1810—1869), brodor o Lanfair Talhaiarn, Sir Ddinbych. Arch—adeiladydd oedd wrth ei alwedigaeth. Bu'n dysgu ei grefft yn Llundain, a bu'n arolygu rhai o'r tai enwocaf yn y brifddinas ac ym Mharis. Oherwydd afiechyd, dychwelodd i'w gartref lle yr hunodd. Fel Mynyddog, enillodd le mawr fel arweinydd Eisteddfod. Y mae ei ganeuon yn brydferth a swynol, y mwyafrif ohonynt ar destynau gwladgarol. '''WYNNE, ELLIS''' (1671—1734).—Ganed ef yn y Las Ynys, ffermdy ger Harlech. Aeth i Rydychen pan yn 21 mlwydd oed, ond gadawodd cyn graddio. Derbyniodd fywioliaeth Llan— danwg, ger Harlech, yn 1705, a Llanfair, plwyf cyfagos, yn 1711. Bu farw yn y Las Ynys, a chladdwyd ef dan yr allor yn eglwys Llanfair. Y mae ei wely yn y Las Ynys, a choeden ffigys a blannodd efe yng nghlawdd yr ardd. Ei orchestwaith yw Gweledigaethau y Bardd Cwsg, a gyhoeddwyd yn 1703, ac ystyrrir ef fel yr enghraifft oreu o Gymraeg cywir, cyfoethog, a chryf. '''Y MABINOGI'''.—Ysgrifennwyd yr hanesion diddorol a phryd— forth hyn gan rywrai tua'r ddeuddegfed ganrif, ond gellir profi y cynhwysant draddodiadau oedd yn llawer hŷn. Cyfansoddwyd hwy mewn iaith gyfoethog a disgrifiadol gan rywrai oedd yn ystoriwyr gwych. {{c|DIWEDD.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 3d4vfbi7b09147d207qshe8xz7ihus7 104 86563 167334 2026-07-21T01:34:00Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167334 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|HUGHES A'I FAB,<br>ARGRAFFWYR,<br>GWRECSAM.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 2uqpvm8abc15w3qbk42lv27nrydc21d 104 86564 167335 2026-07-21T01:34:13Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167335 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86565 167336 2026-07-21T01:34:24Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167336 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86566 167337 2026-07-21T01:34:36Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167337 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86567 167338 2026-07-21T01:34:49Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167338 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86568 167339 2026-07-21T11:39:00Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167339 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>II.—Newidiwch yr ymadroddion hyn, fel y darllenont yn fwy persain:— (1) I helpu fy ngolwg gwan; (2) a'r tes tawel ysblennydd canfyddwn bell ymhell; (3) ar bob rhyw hyfrydwch o fy amgylch; (4) felly, wedi trafaelio'n hir gyda'm llygad, a wedyn â fy meddwl; (5) bardd sydd yn chwennych trafaelio; (6) tros diroedd a thai, teyrnasoedd a dinasoedd. III.—Disgrifiwch y geiriau canlynol gyda'r ansoddeiriau a ddefnyddir yn y dyfyniad:— haf; awyr; tes; gwastadedd; corpws; giwed; swynion; agoriadau. IV. Dodwch yn y bylchau yma y gair neu'r geiriau a ddefnyddir gan Ellis Wynne:— (a) i weled {{bar|3}} yn {{bar|3}}, a phethau {{bar|3}} yn {{bar|3}}; (b) canfyddwn {{bar|3}} {{bar|3}}; (c) tan synfyfyrio {{bar|3}} a {{bar|3}} wrth fy ngwlad fy hun; (ch) a {{bar|3}} oedd gael arnynt {{bar|3}} olwg; (d) a'm holl synhwyrau eraill yn {{bar|3}} {{bar|3}}; (dd) yn dawnsio'n {{bar|3}}; (e) na wnaent {{bar|3}} na'm lladd i; (f) ac ymaith {{bar|3}} {{bar|3}} fel y gwynt; (f) yn araf deg fel {{bar|3}} yn {{bar|3}} ar {{bar|3}}; (g) ac â'i agoriadau plwm fe {{bar|3}} ffenestri fy {{bar|3}}. V.—Ysgrifennwch y darn hwn ar ol y frawddeg "Dywed Ellis Wynne:— Ar ryw brydnhawngwaith teg o ha hir-felyn tesog, cymerais hynt i ben un o fynyddoedd Cymru, a chyda mi ysbienddrych i helpu'm golwg egwan. Canfyddwn tros Fôr y Werddon lawer golygiad hyfryd. O'r diwedd, wedi porthi fy llygaid ar bob rhyw hyfrydwch o'm hamgylch, gorweddais ar y glaswellt tan synfyfyrio deced wrth fy ngwlad fy hun oedd y gwledydd pell y gwelswn gip o olwg ar eu gwastadedd tirion, a dedwydded y rhai a welsant gwrs y byd wrthyf fi a'm bath. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> tlo1f4tuf4qsch8qzglmdset3su4vkj 167340 167339 2026-07-21T11:39:34Z AlwynapHuw 1710 167340 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>II.—Newidiwch yr ymadroddion hyn, fel y darllenont yn fwy persain:— (1) I helpu fy ngolwg gwan; (2) a'r tes tawel ysblennydd canfyddwn bell ymhell; (3) ar bob rhyw hyfrydwch o fy amgylch; (4) felly, wedi trafaelio'n hir gyda'm llygad, a wedyn â fy meddwl; (5) bardd sydd yn chwennych trafaelio; (6) tros diroedd a thai, teyrnasoedd a dinasoedd. III.—Disgrifiwch y geiriau canlynol gyda'r ansoddeiriau a ddefnyddir yn y dyfyniad:— haf; awyr; tes; gwastadedd; corpws; giwed; swynion; agoriadau. IV. Dodwch yn y bylchau yma y gair neu'r geiriau a ddefnyddir gan Ellis Wynne:— (a) i weled {{bar|3}} yn {{bar|3}}, a phethau {{bar|3}} yn {{bar|3}}; (b) canfyddwn {{bar|3}} {{bar|3}}; (c) tan synfyfyrio {{bar|3}} a {{bar|3}} wrth fy ngwlad fy hun; (ch) a {{bar|3}} oedd gael arnynt {{bar|3}} olwg; (d) a'm holl synhwyrau eraill yn {{bar|3}} {{bar|3}}; (dd) yn dawnsio'n {{bar|3}}; (e) na wnaent {{bar|3}} na'm lladd i; (f) ac ymaith {{bar|3}} {{bar|3}} fel y gwynt; (f) yn araf deg fel {{bar|3}} yn {{bar|3}} ar {{bar|3}}; (g) ac â'i agoriadau plwm fe {{bar|3}} ffenestri fy {{bar|3}}. V.—Ysgrifennwch y darn hwn ar ol y frawddeg "Dywed Ellis Wynne:— Ar ryw brydnhawngwaith teg o ha hir-felyn tesog, cymerais hynt i ben un o fynyddoedd Cymru, a chyda mi ysbienddrych i helpu'm golwg egwan. Canfyddwn tros Fôr y Werddon lawer golygiad hyfryd. O'r diwedd, wedi porthi fy llygaid ar bob rhyw hyfrydwch o'm hamgylch, gorweddais ar y glaswellt tan synfyfyrio deced wrth fy ngwlad fy hun oedd y gwledydd pell y gwelswn gip o olwg ar eu gwastadedd tirion, a dedwydded y rhai a welsant gwrs y byd wrthyf fi a'm bath. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 9b6udtu85br4zi2jsc2x4zdytxo3ul6 104 86569 167341 2026-07-21T11:47:30Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167341 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXIII.—YR HWYR.<br>1}}}} {{center block| <poem> NOS dywell yn distewi,—caddug ::Yn cuddio Eryri, :Yr haul yng ngwely'r heli, :A'r lloer yn ariannu'r lli. —''Gwallter Mechain''. </poem> }} <br> {{c|{{mawr|2.}}}} {{center block| <poem> Yr hwyrnos brudd sy'n ocheneidio'n wanllyd :Wrth roi ei phen i lawr mewn melus hun, Mae'r bryniau oll mewn dwyfol orchudd tanllyd :Yn moli Duw am wylio dyn; ::Cyd-nofio mae'r cymylau, ::Ac aur hyd eu hymylau; :Yn seiniau cerddi hwyrol ha', :::Tyner chwa :::Ddwed "Nos da!" Y blodau mân a wylant wlith ariannaidd, :Ymgrymant oll o flaen yr hwyrnos gu, Yr hon sy'n dod ar draed o bluf sidanaidd :I guddio'r byd mewn pruddaidd amdo du; ::Ac o'r aelwydydd tawel, ::Ehedeg gyda'r awel :Mae seiniau cerddi hwyrol ha'; :::Yna'r chwa :::Ddwed Nos da!" —''Mynyddog.'' </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> ihd7um7866i04wqeit0ciz2hahyzbsh 167481 167341 2026-07-22T03:52:41Z AlwynapHuw 1710 167481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXIII.—YR HWYR.<br>1}}}} {{center block| <poem> NOS dywell yn distewi,—caddug ::Yn cuddio Eryri, :Yr haul yng ngwely'r heli, :A'r lloer yn ariannu'r lli. {{r|—''Gwallter Mechain''.}} </poem> }} <br> {{c|{{mawr|2.}}}} {{center block| <poem> Yr hwyrnos brudd sy'n ocheneidio'n wanllyd :Wrth roi ei phen i lawr mewn melus hun, Mae'r bryniau oll mewn dwyfol orchudd tanllyd :Yn moli Duw am wylio dyn; ::Cyd-nofio mae'r cymylau, ::Ac aur hyd eu hymylau; :Yn seiniau cerddi hwyrol ha', :::Tyner chwa :::Ddwed "Nos da!" Y blodau mân a wylant wlith ariannaidd, :Ymgrymant oll o flaen yr hwyrnos gu, Yr hon sy'n dod ar draed o bluf sidanaidd :I guddio'r byd mewn pruddaidd amdo du; ::Ac o'r aelwydydd tawel, ::Ehedeg gyda'r awel :Mae seiniau cerddi hwyrol ha'; :::Yna'r chwa :::Ddwed Nos da!" {{r|—''Mynyddog.''}} </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> cmcmn5qb4o522u4pn3y87z5fdya47cq 104 86570 167342 2026-07-21T11:51:33Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167342 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|TESTYNAU TRAETHODAU.}}}} {{Center block/s}} <poem> 1. Blodau'r Maes. 2. Llongau a Chychod. 3. Eich tref neu bentref. 4. Adar a'u harferion. 5. Cartref Dedwydd. 6. "Tlws pob peth bychan." 7. Y Fuwch. 8. Eich hoff arwr neu arwres. 9. Gwladgarwch. 10. Cyfarfod Llenyddol, neu Eisteddfod. 11. Anifeiliaid Gwylltion. 12. Gwaith ar y fferm. 13. Cerddoriaeth. 14. Chwarel a Chwarelwr. 15. "I'r pant y rhed y dwr." 16. Garddio. 17. Newyddiaduron. 18. Ymweliad â rhyw Waith. 19. Eich hoff wers yn yr ysgol. 20. Owen Glyndwr. 21. Ymweliad â rhyw dref fawr. 22. Diwrnod gwlawog. 23. Digwyddiad hynod yn hanes Cymru. 24. "Gyda'r nos y cyfyd malwen." 25. Y tymor goreu gennych. 26. Arwisgiad Tywysog Cymru yng Nghaernarfon. 27. Darganfyddwyr Enwog. 28. Pysgota. 29. Geirwiredd. 30. Gwisg. 31. Hen olion hanes eich hardal. 32. Y Cynhaeaf. 33. Tylwyth Teg. 34. Eich hoff ddarlun. 35. Rheilffyrdd. 36. Afonydd Cymru. 37. Llyfrgell Rydd. 38. Cneua. 39. Diwydiannau Cymru. 40. "Po ddyfnaf yr afon, Lleiaf ei thrwst." 41. Y Llythyrdŷ. 42. Eich hoff lyfr. 43. Gwaith mwyafrif eich cymydogion. 44. Cestyll Cymru. 45. Awyrlong. 46. Y Senedd. 47. Diwrnod Gŵyl. 48. Coed Cymru. 49. Tynnu gwawlarlun (Photo) 50. "Ardd cyd bych, ardd cyn ni bych." 51. Ysgolion a Cholegau Cymru. 52. Llywelyn ein Llyw Olaf. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> t063mlehowklewrg7h0ancldv1zm9w6 104 86571 167343 2026-07-21T11:54:05Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167343 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> 53. Ager. 54. Car Modur. 55. Lle o ddiddordeb y buoch ynddo. 56. Hunangofiant Ci. 57. Hela. 58. Glanweithdra. 59. Darganfyddiadau Gwyddonol. 60. Ysbytai. 61. Gruffydd Jones, Llanddowror. 62. Dewrder. 63. Llynnoedd Cymru. 64. Llawysgrif dda, ei gwerth. 65. "Curwch yr haiarn tra fyddo'n boeth." 66. Hanes plentyndod rhai o enwogion Cymru. :(Gwel y nodiadau bywgraffyddol). 67. "Adar o'r un lliw a hedant i'r un lle." 68. Y Llynges. 69. Aredig. 70. Cerflunwyr Enwog. 71. Cynghorau Lleol. 72. Siopau. 73. Tarth a Niwl. 74. Y Pellebyr. 75. Deddfau. 76. Hen draddodiadau eich hardal. 77. "Goreu dawn, dawn deall." 78. Arlunwyr Enwog. 79. Y Fyddin. 80. Cymylau. 81. Pryfaid. 82. Ymdrochi. 83. Dinesydd da. 84. Nodweddion y Celt. 85. Yr alwedigaeth a ddymunech. 86. Breuddwydion. 87. Yr Ysgol Sul. 88. Oriau Hamddenol. 89. Ymarfer Corfforol. 90. Gwerth Amser. 91. Cyfeillion. 92. Teithio. 93. Ceinion Natur. 94. Cystadleuaeth. </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> pdprurc1gkzmbu97jr6q5crgreyqlhp 104 86572 167344 2026-07-21T12:05:30Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167344 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|TERMAU GRAMADEGOL YN GYMRAEG A SAESNEG}}}} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |ANSODDAIR |* * * * |adjective. |- |ARALLEIRIO |* * * * |paraphrasing. |- |AR DAFOD LEFERYDD |* * * * |by heart. |- |ARDDODIAD |* * * * |preposition. |- |ARDDULL |* * * * |style. |- |BARDDONIAETH |* * * * |poetry. |- |BERF |* * * * |verb. |- |BERF-ENW |* * * * |verb-noun. |- |BRAWDDEG |* * * * |sentence. |- |CYDSEINIAD |* * * * |consonant. |- |CYFANBODDI |* * * * |composing. |- |DYWEDIADAU |* * * * |statements. |- |ENW |* * * * |noun. |- |FTIGYR |* * * * |figure or metaphor. |- |GRADDAU CYMHARIAETH |* * * * |grades of comparison. |- |MODD DIBYNNOL |* * * * |subjunctive mood. |- |MYDB |* * * * |metre. |- |GWRTHRYCH |* * * * |object. |- |GRADD GYFARTAL |* * * * |equative. |- |ODLI |* * * * |rhyming. |- |PENNAU |* * * * |points. |- |PERSAIN |* * * * |melodious. |- |RHAG-ENW |* * * * |pronoun. |- |RHAN YMADRODD |* * * * |part of speech. |- |RHYDDIAITH |* * * * |prose. |- |YMADRODD |* * * * |phrase. |- |YMHELAETHU AR |* * * * |enlarging upon. |}<noinclude><references/></noinclude> ttg1n607k5prvseavf518uev7jlcmsv 167345 167344 2026-07-21T12:07:31Z AlwynapHuw 1710 167345 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|TERMAU GRAMADEGOL YN GYMRAEG A SAESNEG}}}} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |ANSODDAIR |{{bwlch|3em}} |adjective. |- |ARALLEIRIO |{{bwlch|3em}} |paraphrasing. |- |AR DAFOD LEFERYDD |{{bwlch|3em}} |by heart. |- |ARDDODIAD |{{bwlch|3em}} |preposition. |- |ARDDULL |{{bwlch|3em}} |style. |- |BARDDONIAETH |{{bwlch|3em}} |poetry. |- |BERF |{{bwlch|3em}} |verb. |- |BERF-ENW |{{bwlch|3em}} |verb-noun. |- |BRAWDDEG |{{bwlch|3em}} |sentence. |- |CYDSEINIAD |{{bwlch|3em}} |consonant. |- |CYFANBODDI |{{bwlch|3em}} |composing. |- |DYWEDIADAU |{{bwlch|3em}} |statements. |- |ENW |{{bwlch|3em}} |noun. |- |FTIGYR |{{bwlch|3em}} |figure or metaphor. |- |GRADDAU CYMHARIAETH |{{bwlch|3em}} |grades of comparison. |- |MODD DIBYNNOL |{{bwlch|3em}} |subjunctive mood. |- |MYDB |{{bwlch|3em}} |metre. |- |GWRTHRYCH |{{bwlch|3em}} |object. |- |GRADD GYFARTAL |{{bwlch|3em}} |equative. |- |ODLI |{{bwlch|3em}} |rhyming. |- |PENNAU |{{bwlch|3em}} |points. |- |PERSAIN |{{bwlch|3em}} |melodious. |- |RHAG-ENW |{{bwlch|3em}} |pronoun. |- |RHAN YMADRODD |{{bwlch|3em}} |part of speech. |- |RHYDDIAITH |{{bwlch|3em}} |prose. |- |YMADRODD |{{bwlch|3em}} |phrase. |- |YMHELAETHU AR |{{bwlch|3em}} |enlarging upon. |}<noinclude><references/></noinclude> oxmg82ibspe77unda2jpcf1n6c82p8j 167608 167345 2026-07-22T21:07:30Z AlwynapHuw 1710 167608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|TERMAU GRAMADEGOL YN GYMRAEG A SAESNEG}}}} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |ANSODDAIR |{{bwlch|3em}} |adjective. |- |ARALLEIRIO |{{bwlch|3em}} |paraphrasing. |- |AR DAFOD LEFERYDD |{{bwlch|3em}} |by heart. |- |ARDDODIAD |{{bwlch|3em}} |preposition. |- |ARDDULL |{{bwlch|3em}} |style. |- |BARDDONIAETH |{{bwlch|3em}} |poetry. |- |BERF |{{bwlch|3em}} |verb. |- |BERF-ENW |{{bwlch|3em}} |verb-noun. |- |BRAWDDEG |{{bwlch|3em}} |sentence. |- |CYDSEINIAD |{{bwlch|3em}} |consonant. |- |CYFANBODDI |{{bwlch|3em}} |composing. |- |DYWEDIADAU |{{bwlch|3em}} |statements. |- |ENW |{{bwlch|3em}} |noun. |- |FTIGYR |{{bwlch|3em}} |figure or metaphor. |- |GRADDAU CYMHARIAETH |{{bwlch|3em}} |grades of comparison. |- |MODD DIBYNNOL |{{bwlch|3em}} |subjunctive mood. |- |MYDR |{{bwlch|3em}} |metre. |- |GWRTHRYCH |{{bwlch|3em}} |object. |- |GRADD GYFARTAL |{{bwlch|3em}} |equative. |- |ODLI |{{bwlch|3em}} |rhyming. |- |PENNAU |{{bwlch|3em}} |points. |- |PERSAIN |{{bwlch|3em}} |melodious. |- |RHAG-ENW |{{bwlch|3em}} |pronoun. |- |RHAN YMADRODD |{{bwlch|3em}} |part of speech. |- |RHYDDIAITH |{{bwlch|3em}} |prose. |- |YMADRODD |{{bwlch|3em}} |phrase. |- |YMHELAETHU AR |{{bwlch|3em}} |enlarging upon. |}<noinclude><references/></noinclude> 3k5tf6na526je8mb1m3w29a55sthtco 104 86573 167346 2026-07-21T12:29:03Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|XLII.—CYFEILLGARWCH.}}}} O DEIMLAD hoff! addurnawl em y Nef! Mor hyfryd yw dy lais a'th ddistaw lef! Boddlonrwydd eistedd ar dy wridog rudd, A gwenau engyl yn dy lygaid sydd. Cwrelaidd wrid cerubiaid feddi di, Gweinyddydd hedd gwell na daearol fri. O fewn dy eirian deml haeddiannawl glod, Fel aberth mawl, yn wastad it' sy'n dod: Undeb a serch ger bron dy allor sydd Yn hoff fwynhau pur wenau bythol ddydd. Dy amca... 167346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XLII.—CYFEILLGARWCH.}}}} O DEIMLAD hoff! addurnawl em y Nef! Mor hyfryd yw dy lais a'th ddistaw lef! Boddlonrwydd eistedd ar dy wridog rudd, A gwenau engyl yn dy lygaid sydd. Cwrelaidd wrid cerubiaid feddi di, Gweinyddydd hedd gwell na daearol fri. O fewn dy eirian deml haeddiannawl glod, Fel aberth mawl, yn wastad it' sy'n dod: Undeb a serch ger bron dy allor sydd Yn hoff fwynhau pur wenau bythol ddydd. Dy amcan ydyw meithrin teimlad pur, Ac ymlid ymaith wae, a phoen, a chur. Dedwyddwch yw dy rodd—rhodd fawr i ddyn; Calonnau wnei, nid dwy, ond myrdd, yn un. Dy bleser ydyw difa atgas chwyn, Ac eistedd ar feillionnog laswyrdd fryn, Er gweled dynion, heb ofidus fraw, Yn hyfryd chwarae ar y maes islaw. Dy hoffus waith yw gwych arlwyo gwledd, A'th bleser pennaf yw gwasgaru hedd; Addysgu dyn i werthfawrogi'i frawd, A llwyr ffieiddio creulon wenwyn gwawd, Gan uno'r byd o fewn dy rwymau cu, A'i wneud yn debyg i'r Baradwys fry. Golomen nefol, triga ynwy'n llon, Ac na fydd alltud byth o'm marwol fron! Hawddamor i dy ymdaith yn ein byd! Pob congl ohono llywodraetha i gyd! Gorlenwa'r ddaear â dedwyddwch syw<ref>pur, prydferth.</ref>! Teyrnasa arni byth dan wenau Duw! —Ieuan Gwynedd. {{c|GWERSI.}} I. Rhoddwch eiriau barddonol am y rhain:— boch; angylion; clod; prydferth; ofn; heddwch; annwyl; aros. II.—Nodwch fendithion cyfeillgarwch a enwir yn y dyfyniad. III.—Ysgrifennwch draethawd ar Cyfeillion," gan sylwi ar y rhain:— (1) Gwerth meddu cyfaill da, a bod yn gyfaill i arall. (2) Nôd cyfaill gonest:— "Y câr cywir, yn yr ing y gwelir."—Dihareb.:— (3) Cyfeillion bore oes, yn yr ysgol:— "Pa le, pa fodd mae heddyw Y lliaws yma fu 'N cyd-chwarae, a chyd-ddysgu, A chyd-ymgomio'n gu? —Ieuan Glan Geirionnydd. (4) Cyfarfod hen gyfeillion:— "Fe ddaw wythnos yn yr haf, Gweled hen gyfeillion gaf."—Ceiriog. Q {{c|{{mawr|XLIII.—DYSGEIDIAETH.}}}} HAWDD fyddai dangos pa fodd i godi rhifedi digonol o ysgolion da yng Ngogledd a Deheudir Cymru; ond, os goddefir inni fenthyca cymhariaeth o eiddo Sophocles,1 y mae cynlluniau teg ar bapur yn fwy disylwedd na chysgod mwg," hyd nes delo y wlad i deimlo yn deilwng yn yr achos. Ond gwyddom ar yr un pryd fod yn haws cael y wlad i deimlo ac i weithredu, na llawer o bersonau sydd yn cymeryd arnynt ei harwain. Pe argyhoeddid ein cydwladwyr i weld yn iawn pa beth yw dysgeidiaeth, ynghyda'r gwerth sydd ynddo, byddai yr alwad yn rhwym o greu moddion digonol yn fuan tuag at ddiwallu yr angen. Ceid gweld bechgyn doniol yn heidio i'r ychydig ysgolion ieithyddol sydd eisoes wedi eu codi. Adferid yr hen sefydliadau a'r arian sydd yn perthyn iddynt, i'w diben cyntefig. Byddai yn chwyldroad cyffredinol ym myd y pryf copyn, yr hwn sydd yn awr wedi cymeryd meddiant o lawer hen ysgoldy enwog; ac os digwyddai i ambell un fod yn ddigon cyfrwys i lechu yn guddiedig ynghanol y dinistr a oddiweddai ei dŷ a'i dylwyth, nid bychan yn ddiau fyddai ei syndod wrth glywed iaith ardderchog yr hen Homer yn cael ei pharablu unwaith eto, sŵn yr hon sydd yn ddigon i swyno creadur direswm. Ac ni fyddai hyn oll ond rhan o ganlyniadau daionus y cyfnewidiad hwn. Ceid gweld y gwŷr dysgedicaf yn holl drefydd Cymru yn ei chyfrif yn fraint ac yn anrhydedd i gael Q bod yn ysgolfeistri; a meibion y teuluoedd boneddigeiddiaf yn cael eu dwyn i fyny i'r swydd honno. Ond cyn y gwelir hyn oll, y mae llawer i'w wneuthur tuag at oleuo y genedl, ac ehangu ei golygiadau. Mewn perthynas i ansawdd dysgeidiaeth, meddylia rhai ei fod yn gynwysedig mewn llaw—ysgrifen dda. Mae yn wir fod hon yn gelfyddyd ddefnyddiol, fel y mae y gelfyddyd o aredig, neu wneyd esgidiau; ond y mae y tu allan yn llwyr i gylch dysgeidiaeth. Meddylia eraill nad oes dim yn angenrheidiol i wneyd dyn yn ddysgedig ond medru rhes o eiriau mawrion, megis,—centrifugal a centripetal. Ac os bydd gan ddyn ryw grap o dair neu bedair o ieithoedd, y mae ei ddysgeidiaeth yn mynd yn anfesuradwy, ac edrychir arno fel yn meddu ar alluoedd gwyrthiol. Llawer un a welwyd yn marchog yn ogoneddus ar gefn y syniad twyllodrus hwn. Ond dealler o hyn allan nad oes neb yn meddu hawl i son am ei ddysgeidiaeth, os na fydd yn alluog i gyfieithu unrhyw lyfr Lladin neu Groeg heb gymorth gramadeg na geirlyfr. Dyma y dosbarth isaf, dyma y cyntedd nesaf allan. Cyn y dichon iddo gael derbyniad i'r dosbarth arall, yn yr hwn y mae y dysgedigion pennaf yn cartrefu, y mae yn rhaid iddo fedru ysgrifennu Lladin a Groeg yn gywir, heb gymorth gramadeg na geirlyfr, a hynny yn rhwydd ac yn rhydd. Dyma i chwi waith, lanciau Cymru, a gwaith y mae yn rhaid i chwi ymaflyd ynddo o ddifrif, os ewyllysiwch fod yn ddynion dysgedig. —Dr. Lewis Edwards. <ref>Un o feirdd Groeg (496—405 c.c.)</ref> Q {{c|GWERSI.}} I. Ymhelaethwch ar yr ymadroddion hyn:— (a) Y mae cynlluniau teg ar bapur yn fwy disylwedd na 'chysgod mwg; (b) Haws cael y wlad i deimlo ac i weithredu na llawer o bersonau sydd yn cymeryd arnynt ei harwain; (c) Mae yn wir fod hon yn gelfyddyd ddefnyddiol. II. Atebwch y gofyniadau hyn mewn arddull mor gryno ag sydd gan yr awdwr:— (1) Beth oedd prif angen Cymru yn nechreu y bedwaredd ganrif ar bymtheg? (2) Beth fuasai'r canlyniadau wedi cyflenwi'r angen hwnnw? (3) Pa beth yw Dysgeidiaeth yn ol Dr. Edwards? A ydych yn cytuno âg ef? os nad ydych, rhoddwch eich rhesymau. III.—Ysgrifennwch draethawd byr ar Addysg," gan sylwi ar yr awgrymiadau canlynol:— (1) Gwerth addysg i ddyn:— "Ymafael mewn addysg, ac na ollwng hi; cadw hi; canys dy fywyd di yw hi."—Y Gwr Doeth. (2) Gwerth dyn dysgedig i'w wlad:— "Y mae dyn o athrylith yn werth mil o benbyliaid. Ymha gornel bynnag ac ymha ddiwyg bynnag y gwelwch ef, Gymry mwynlan, meithrinwch ef yn ofalus, fel y mae y gwenyn yn meithrin eu brenhines."—Dr. Lewis Edwards.:— (3) Dyledswydd y rhieni tuagat addysg eu plant:— "O flaen popeth, bydded iddynt roddi addysg i'w plant. Gallent eu gadael heb arian, ac heb gyfoeth; ond hwy a agorant y nefoedd a'r ddaear o'u blaen trwy hyn."—Ieuan Gwynedd. (4) Dyledswydd y plant at eu haddysg. Q {{c|{{mawr|XLIV.—Y WAWR.<br>1.}}}} CYN i'r haul ro'i araul1 wrid, Y wylaidd wawr a welid; Fel lliwdeg ragredegydd, Ar daith yn cyhoeddi'r dydd. I'r nen daeth brenin y dydd! Llawenhai oll o newydd, Fel priodfab i'w 'nabod, Yn hawdd wrth ei wylaidd nôd Yn dyfod o'i ystafell Foreu mwyn, fry, fry ymhell; Neu fel mawr gawr rhagorwych, A chalon hoen 2 uwchlaw nych, Gyrchai at enwog orchwyl Mewn llawn nerth, ac mewn llawn hwyl. Aeth yn llawen trwy'r entrych, Yn ei danllyd gerbyd gwych; Gwisg o dân ei gysgod oedd Ar ddwyfron y clir ddyfroedd. Y byd dros funud a fu Fel un f'ai ar ddiflanu Gan syndod, wrth ganfod gwedd Lwys yr haul a'i sirioledd; Q A phob rhyw syw lysieuyn Fud syllai, safai yn syn. Ond ar lygad d'rawiad rhwydd Y torwyd y distawrwydd, Boreu awel isel wan Ledaenai deimlad anian, Coed gwyrddion llon ar bob llaw, A'r dail yn curo'u dwylaw; Dylanwad haul a'i wenau Ymhob cwm i'w bywiocau. —Emrys. 2. Nid oes dim yn fwy hyfryd na Natur yn ymagor yn holl brydferthion ei gwenau, ac yn dyfod allan trwy borth y goleuni yn addurniadau pennaf ei gwisgoedd haf. Pa beth ydyw y drem ar ddinasoedd caerog, ac ar dyrrau uchel eu hadeiladau gorwych? Ie, pa beth ydyw y drem ar holl weithiau celfyddydol cywrain doethion y ddaear, at weled y goleuni yn llewyrchu yn llwydaidd allan o borth y Seren Ddydd? Pa beth ydyw edrych yma ac edrych acw, ar y pethau ag y mae dyn wedi eu dyfeisio mewn cymhariaeth i edrych ar ardderchawgrwydd Natur yn datblygu ei gogoniant? Y dwyrain o liw yr aur; trumau y bryniau yn eu gwisgoedd o oleuni glân; yr haul yn ei gerbyd yn esgyn i'r cyhydedd; cynhyrchion y ddaear yn gwenu ar y dydd, a phopeth dan sêl addurniadol Arglwydd y gogoniant. Y ddaear wedi ei seilio ar ei sylfeini, wedi ei thoi â'r gorddyfnder megis â gwisg; y dyfroedd yn sefyll Q goruwch y mynyddoedd; y ffynhonnau grisialaidd yn ymdywallt i'r dyffrynnoedd, ac yn cerdded rhwng y bryniau; y gwellt yn tyfu i'r anifeiliaid, a llysiau i wasanaeth dyn; prennau yr Arglwydd yn llawn swyn; cedrwydd Libanus, y rhai a blannodd yr Arglwydd yn ysgwyd ac yn chwarae fel tonnau y môr mawr; ac adar, fil myrdd, yn nythu yn eu canghennau, ac yn cyd—ddyrchafu eu hanthemau mewn cân oddiar eu brigau uchaf,— oes, y mae rhywbeth yn ardderchog yng ngwylltineb Natur!—mynyddoedd gwedi eu crugio ar fynydd— oedd, creigiau gwedi eu crugio ar greigiau; y rhaiadr yn ymollwng dros y clogwyn; y corbwll gwyllt berwedig ac ewynog isod yn ei dderbyn ynghanol twrf parhaus; a phopeth yn cydlefain,— Mor lluosog yw dy weithredoedd, O Arglwydd! gwnaethost hwynt oll mewn doethineb: yw y ddaear o'th gyfoeth! 66 "" llawn —Brutus. 1 disglair, tawel, dedwydd; 2 hapus, llawn o fywyd; 3 pryd— ferth; 4llyn tro. GWERSI. I.—Darllennwch Ꭹ ddau ddarn uchod yn fanwl lawer gwaith; wedyn, gwnewch restr o'r syniadau am y Wawr sy'n gyffredin i'r ddau awdwr. Hefyd, os gwahaniaethant yn eu disgrifiad o ryw wrthrych, sylwch ar hynny. II.—Beth yw y gwahaniaeth hanfodol rhwng Rhyddiaith a Barddoniaeth? Beth yw Barddoniaeth, ac i ba amcan yr ysgrifennir ef? Q III. Y mae gan Emrys nifer o ffigyrau tlysion i addurno ei arddull. Pa ffigiwr a ddefnyddir ganddo i ddarlunio:— (a) Y Wawr; (b) yr haul yn y bore a chanol dydd; (c) y byd pan ganfu'r haul; (ch) y llysieuyn (d) y dail ar godiad haul. IV.—Dysgwch y ddau ddarn ar dafod leferydd, ac ysgrifennwch hwy, â'r llyfr yng nghau, gan dalu sylw neilltuol i'r atalnodau. — V. Edrychwch ar y darlun o'r Wawr yn torri, a disgrifiwch yr olygfa gan ddefnyddio y geiriau a'r ymadroddion a arferir gan Emrys a Brutus. VI. Pa un a rydd y syniad goreu i chwi am y Wawr,—y darlun, ai ynte y disgrifiad mewn geiriau a geir gan y beirdd? Beth yw y gwahaniaethau hanfodol rhwng darlun o wrthrych mewn lliwiau ac mewn geiriau?<noinclude><references/></noinclude> 7e4ovk5mbm8nad4sd8hutuwo93xae98 167348 167346 2026-07-21T12:35:43Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167348 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XLII.—CYFEILLGARWCH.}}}} {{Center block/s}} <poem> O DEIMLAD hoff! addurnawl em y Nef! Mor hyfryd yw dy lais a'th ddistaw lef! Boddlonrwydd eistedd ar dy wridog rudd, A gwenau engyl yn dy lygaid sydd. Cwrelaidd wrid cerubiaid feddi di, Gweinyddydd hedd gwell na daearol fri. O fewn dy eirian deml haeddiannawl glod, Fel aberth mawl, yn wastad it' sy'n dod: Undeb a serch ger bron dy allor sydd Yn hoff fwynhau pur wenau bythol ddydd. Dy amcan ydyw meithrin teimlad pur, Ac ymlid ymaith wae, a phoen, a chur. Dedwyddwch yw dy rodd—rhodd fawr i ddyn; Calonnau wnei, nid dwy, ond myrdd, yn un. Dy bleser ydyw difa atgas chwyn, Ac eistedd ar feillionnog laswyrdd fryn, Er gweled dynion, heb ofidus fraw, Yn hyfryd chwarae ar y maes islaw. Dy hoffus waith yw gwych arlwyo gwledd, A'th bleser pennaf yw gwasgaru hedd; Addysgu dyn i werthfawrogi'i frawd, A llwyr ffieiddio creulon wenwyn gwawd, Gan uno'r byd o fewn dy rwymau cu, A'i wneud yn debyg i'r Baradwys fry. Golomen nefol, triga ynwy'n llon, Ac na fydd alltud byth o'm marwol fron! Hawddamor i dy ymdaith yn ein byd! Pob congl ohono llywodraetha i gyd! </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 50v8qh5le1p52tqagd0b3llbpkxxkoz 104 86574 167347 2026-07-21T12:32:41Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167347 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu (Y Wawr).jpg|500px|canol|bawd|{{c|Y WAWR. (Oddiwrth ddarlun gan Augustus Leopold Egg).}}]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> gsxpbq4qjfbknnk45so2ei0aw4r25r0 104 86575 167349 2026-07-21T12:36:25Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "<poem> Gorlenwa'r ddaear â dedwyddwch syw<ref>pur, prydferth.</ref>! Teyrnasa arni byth dan wenau Duw! —Ieuan Gwynedd. /poem> {{Div end}} <br> {{c|GWERSI.}} I. Rhoddwch eiriau barddonol am y rhain:— boch; angylion; clod; prydferth; ofn; heddwch; annwyl; aros. II.—Nodwch fendithion cyfeillgarwch a enwir yn y dyfyniad. III.—Ysgrifennwch draethawd ar Cyfeillion," gan sylwi ar y rhain:— (1) Gwerth meddu cyfaill da, a bod yn gy... 167349 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Gorlenwa'r ddaear â dedwyddwch syw<ref>pur, prydferth.</ref>! Teyrnasa arni byth dan wenau Duw! —Ieuan Gwynedd. /poem> {{Div end}} <br> {{c|GWERSI.}} I. Rhoddwch eiriau barddonol am y rhain:— boch; angylion; clod; prydferth; ofn; heddwch; annwyl; aros. II.—Nodwch fendithion cyfeillgarwch a enwir yn y dyfyniad. III.—Ysgrifennwch draethawd ar Cyfeillion," gan sylwi ar y rhain:— (1) Gwerth meddu cyfaill da, a bod yn gyfaill i arall. (2) Nôd cyfaill gonest:— "Y câr cywir, yn yr ing y gwelir."—Dihareb.:— (3) Cyfeillion bore oes, yn yr ysgol:— "Pa le, pa fodd mae heddyw Y lliaws yma fu 'N cyd-chwarae, a chyd-ddysgu, A chyd-ymgomio'n gu? —Ieuan Glan Geirionnydd. (4) Cyfarfod hen gyfeillion:— "Fe ddaw wythnos yn yr haf, Gweled hen gyfeillion gaf."—Ceiriog. Q {{c|{{mawr|XLIII.—DYSGEIDIAETH.}}}} HAWDD fyddai dangos pa fodd i godi rhifedi digonol o ysgolion da yng Ngogledd a Deheudir Cymru; ond, os goddefir inni fenthyca cymhariaeth o eiddo Sophocles,1 y mae cynlluniau teg ar bapur yn fwy disylwedd na chysgod mwg," hyd nes delo y wlad i deimlo yn deilwng yn yr achos. Ond gwyddom ar yr un pryd fod yn haws cael y wlad i deimlo ac i weithredu, na llawer o bersonau sydd yn cymeryd arnynt ei harwain. Pe argyhoeddid ein cydwladwyr i weld yn iawn pa beth yw dysgeidiaeth, ynghyda'r gwerth sydd ynddo, byddai yr alwad yn rhwym o greu moddion digonol yn fuan tuag at ddiwallu yr angen. Ceid gweld bechgyn doniol yn heidio i'r ychydig ysgolion ieithyddol sydd eisoes wedi eu codi. Adferid yr hen sefydliadau a'r arian sydd yn perthyn iddynt, i'w diben cyntefig. Byddai yn chwyldroad cyffredinol ym myd y pryf copyn, yr hwn sydd yn awr wedi cymeryd meddiant o lawer hen ysgoldy enwog; ac os digwyddai i ambell un fod yn ddigon cyfrwys i lechu yn guddiedig ynghanol y dinistr a oddiweddai ei dŷ a'i dylwyth, nid bychan yn ddiau fyddai ei syndod wrth glywed iaith ardderchog yr hen Homer yn cael ei pharablu unwaith eto, sŵn yr hon sydd yn ddigon i swyno creadur direswm. Ac ni fyddai hyn oll ond rhan o ganlyniadau daionus y cyfnewidiad hwn. Ceid gweld y gwŷr dysgedicaf yn holl drefydd Cymru yn ei chyfrif yn fraint ac yn anrhydedd i gael Q bod yn ysgolfeistri; a meibion y teuluoedd boneddigeiddiaf yn cael eu dwyn i fyny i'r swydd honno. Ond cyn y gwelir hyn oll, y mae llawer i'w wneuthur tuag at oleuo y genedl, ac ehangu ei golygiadau. Mewn perthynas i ansawdd dysgeidiaeth, meddylia rhai ei fod yn gynwysedig mewn llaw—ysgrifen dda. Mae yn wir fod hon yn gelfyddyd ddefnyddiol, fel y mae y gelfyddyd o aredig, neu wneyd esgidiau; ond y mae y tu allan yn llwyr i gylch dysgeidiaeth. Meddylia eraill nad oes dim yn angenrheidiol i wneyd dyn yn ddysgedig ond medru rhes o eiriau mawrion, megis,—centrifugal a centripetal. Ac os bydd gan ddyn ryw grap o dair neu bedair o ieithoedd, y mae ei ddysgeidiaeth yn mynd yn anfesuradwy, ac edrychir arno fel yn meddu ar alluoedd gwyrthiol. Llawer un a welwyd yn marchog yn ogoneddus ar gefn y syniad twyllodrus hwn. Ond dealler o hyn allan nad oes neb yn meddu hawl i son am ei ddysgeidiaeth, os na fydd yn alluog i gyfieithu unrhyw lyfr Lladin neu Groeg heb gymorth gramadeg na geirlyfr. Dyma y dosbarth isaf, dyma y cyntedd nesaf allan. Cyn y dichon iddo gael derbyniad i'r dosbarth arall, yn yr hwn y mae y dysgedigion pennaf yn cartrefu, y mae yn rhaid iddo fedru ysgrifennu Lladin a Groeg yn gywir, heb gymorth gramadeg na geirlyfr, a hynny yn rhwydd ac yn rhydd. Dyma i chwi waith, lanciau Cymru, a gwaith y mae yn rhaid i chwi ymaflyd ynddo o ddifrif, os ewyllysiwch fod yn ddynion dysgedig. —Dr. Lewis Edwards. <ref>Un o feirdd Groeg (496—405 c.c.)</ref> Q {{c|GWERSI.}} I. Ymhelaethwch ar yr ymadroddion hyn:— (a) Y mae cynlluniau teg ar bapur yn fwy disylwedd na 'chysgod mwg; (b) Haws cael y wlad i deimlo ac i weithredu na llawer o bersonau sydd yn cymeryd arnynt ei harwain; (c) Mae yn wir fod hon yn gelfyddyd ddefnyddiol. II. Atebwch y gofyniadau hyn mewn arddull mor gryno ag sydd gan yr awdwr:— (1) Beth oedd prif angen Cymru yn nechreu y bedwaredd ganrif ar bymtheg? (2) Beth fuasai'r canlyniadau wedi cyflenwi'r angen hwnnw? (3) Pa beth yw Dysgeidiaeth yn ol Dr. Edwards? A ydych yn cytuno âg ef? os nad ydych, rhoddwch eich rhesymau. III.—Ysgrifennwch draethawd byr ar Addysg," gan sylwi ar yr awgrymiadau canlynol:— (1) Gwerth addysg i ddyn:— "Ymafael mewn addysg, ac na ollwng hi; cadw hi; canys dy fywyd di yw hi."—Y Gwr Doeth. (2) Gwerth dyn dysgedig i'w wlad:— "Y mae dyn o athrylith yn werth mil o benbyliaid. Ymha gornel bynnag ac ymha ddiwyg bynnag y gwelwch ef, Gymry mwynlan, meithrinwch ef yn ofalus, fel y mae y gwenyn yn meithrin eu brenhines."—Dr. Lewis Edwards.:— (3) Dyledswydd y rhieni tuagat addysg eu plant:— "O flaen popeth, bydded iddynt roddi addysg i'w plant. Gallent eu gadael heb arian, ac heb gyfoeth; ond hwy a agorant y nefoedd a'r ddaear o'u blaen trwy hyn."—Ieuan Gwynedd. (4) Dyledswydd y plant at eu haddysg. Q {{c|{{mawr|XLIV.—Y WAWR.<br>1.}}}} CYN i'r haul ro'i araul1 wrid, Y wylaidd wawr a welid; Fel lliwdeg ragredegydd, Ar daith yn cyhoeddi'r dydd. I'r nen daeth brenin y dydd! Llawenhai oll o newydd, Fel priodfab i'w 'nabod, Yn hawdd wrth ei wylaidd nôd Yn dyfod o'i ystafell Foreu mwyn, fry, fry ymhell; Neu fel mawr gawr rhagorwych, A chalon hoen 2 uwchlaw nych, Gyrchai at enwog orchwyl Mewn llawn nerth, ac mewn llawn hwyl. Aeth yn llawen trwy'r entrych, Yn ei danllyd gerbyd gwych; Gwisg o dân ei gysgod oedd Ar ddwyfron y clir ddyfroedd. Y byd dros funud a fu Fel un f'ai ar ddiflanu Gan syndod, wrth ganfod gwedd Lwys yr haul a'i sirioledd; Q A phob rhyw syw lysieuyn Fud syllai, safai yn syn. Ond ar lygad d'rawiad rhwydd Y torwyd y distawrwydd, Boreu awel isel wan Ledaenai deimlad anian, Coed gwyrddion llon ar bob llaw, A'r dail yn curo'u dwylaw; Dylanwad haul a'i wenau Ymhob cwm i'w bywiocau. —Emrys. 2. Nid oes dim yn fwy hyfryd na Natur yn ymagor yn holl brydferthion ei gwenau, ac yn dyfod allan trwy borth y goleuni yn addurniadau pennaf ei gwisgoedd haf. Pa beth ydyw y drem ar ddinasoedd caerog, ac ar dyrrau uchel eu hadeiladau gorwych? Ie, pa beth ydyw y drem ar holl weithiau celfyddydol cywrain doethion y ddaear, at weled y goleuni yn llewyrchu yn llwydaidd allan o borth y Seren Ddydd? Pa beth ydyw edrych yma ac edrych acw, ar y pethau ag y mae dyn wedi eu dyfeisio mewn cymhariaeth i edrych ar ardderchawgrwydd Natur yn datblygu ei gogoniant? Y dwyrain o liw yr aur; trumau y bryniau yn eu gwisgoedd o oleuni glân; yr haul yn ei gerbyd yn esgyn i'r cyhydedd; cynhyrchion y ddaear yn gwenu ar y dydd, a phopeth dan sêl addurniadol Arglwydd y gogoniant. Y ddaear wedi ei seilio ar ei sylfeini, wedi ei thoi â'r gorddyfnder megis â gwisg; y dyfroedd yn sefyll Q goruwch y mynyddoedd; y ffynhonnau grisialaidd yn ymdywallt i'r dyffrynnoedd, ac yn cerdded rhwng y bryniau; y gwellt yn tyfu i'r anifeiliaid, a llysiau i wasanaeth dyn; prennau yr Arglwydd yn llawn swyn; cedrwydd Libanus, y rhai a blannodd yr Arglwydd yn ysgwyd ac yn chwarae fel tonnau y môr mawr; ac adar, fil myrdd, yn nythu yn eu canghennau, ac yn cyd—ddyrchafu eu hanthemau mewn cân oddiar eu brigau uchaf,— oes, y mae rhywbeth yn ardderchog yng ngwylltineb Natur!—mynyddoedd gwedi eu crugio ar fynydd— oedd, creigiau gwedi eu crugio ar greigiau; y rhaiadr yn ymollwng dros y clogwyn; y corbwll gwyllt berwedig ac ewynog isod yn ei dderbyn ynghanol twrf parhaus; a phopeth yn cydlefain,— Mor lluosog yw dy weithredoedd, O Arglwydd! gwnaethost hwynt oll mewn doethineb: yw y ddaear o'th gyfoeth! 66 "" llawn —Brutus. 1 disglair, tawel, dedwydd; 2 hapus, llawn o fywyd; 3 pryd— ferth; 4llyn tro. GWERSI. I.—Darllennwch Ꭹ ddau ddarn uchod yn fanwl lawer gwaith; wedyn, gwnewch restr o'r syniadau am y Wawr sy'n gyffredin i'r ddau awdwr. Hefyd, os gwahaniaethant yn eu disgrifiad o ryw wrthrych, sylwch ar hynny. II.—Beth yw y gwahaniaeth hanfodol rhwng Rhyddiaith a Barddoniaeth? Beth yw Barddoniaeth, ac i ba amcan yr ysgrifennir ef? Q III. Y mae gan Emrys nifer o ffigyrau tlysion i addurno ei arddull. Pa ffigiwr a ddefnyddir ganddo i ddarlunio:— (a) Y Wawr; (b) yr haul yn y bore a chanol dydd; (c) y byd pan ganfu'r haul; (ch) y llysieuyn (d) y dail ar godiad haul. IV.—Dysgwch y ddau ddarn ar dafod leferydd, ac ysgrifennwch hwy, â'r llyfr yng nghau, gan dalu sylw neilltuol i'r atalnodau. — V. Edrychwch ar y darlun o'r Wawr yn torri, a disgrifiwch yr olygfa gan ddefnyddio y geiriau a'r ymadroddion a arferir gan Emrys a Brutus. VI. Pa un a rydd y syniad goreu i chwi am y Wawr,—y darlun, ai ynte y disgrifiad mewn geiriau a geir gan y beirdd? Beth yw y gwahaniaethau hanfodol rhwng darlun o wrthrych mewn lliwiau ac mewn geiriau?<noinclude><references/></noinclude> ee6sjc60wgxwkq9rkyp15fqjjqgzml7 167350 167349 2026-07-21T12:41:05Z AlwynapHuw 1710 167350 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Gorlenwa'r ddaear â dedwyddwch syw<ref>pur, prydferth.</ref>! Teyrnasa arni byth dan wenau Duw! —Ieuan Gwynedd. </poem> {{Div end}} <br> {{c|GWERSI.}} I. Rhoddwch eiriau barddonol am y rhain:— boch; angylion; clod; prydferth; ofn; heddwch; annwyl; aros. II.—Nodwch fendithion cyfeillgarwch a enwir yn y dyfyniad. III.—Ysgrifennwch draethawd ar Cyfeillion," gan sylwi ar y rhain:— (1) Gwerth meddu cyfaill da, a bod yn gyfaill i arall. (2) Nôd cyfaill gonest:— "Y câr cywir, yn yr ing y gwelir."—Dihareb.:— (3) Cyfeillion bore oes, yn yr ysgol:— {{center block| <poem> "Pa le, pa fodd mae heddyw :Y lliaws yma fu 'N cyd-chwarae, a chyd-ddysgu, :A chyd-ymgomio'n gu? —Ieuan Glan Geirionnydd. </poem> }} <br> (4) Cyfarfod hen gyfeillion:— {{center block| <poem> "Fe ddaw wythnos yn yr haf, Gweled hen gyfeillion gaf."—Ceiriog. </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> a099l3xv9twv8x5jyazzc1gtmh03w5u 167360 167350 2026-07-21T13:25:45Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167360 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Gorlenwa'r ddaear â dedwyddwch syw<ref>pur, prydferth.</ref>! Teyrnasa arni byth dan wenau Duw! —Ieuan Gwynedd. </poem> {{Div end}} <br> {{c|GWERSI.}} I. Rhoddwch eiriau barddonol am y rhain:— boch; angylion; clod; prydferth; ofn; heddwch; annwyl; aros. II.—Nodwch fendithion cyfeillgarwch a enwir yn y dyfyniad. III.—Ysgrifennwch draethawd ar Cyfeillion," gan sylwi ar y rhain:— (1) Gwerth meddu cyfaill da, a bod yn gyfaill i arall. (2) Nôd cyfaill gonest:— "Y câr cywir, yn yr ing y gwelir."—Dihareb.:— (3) Cyfeillion bore oes, yn yr ysgol:— {{center block| <poem> "Pa le, pa fodd mae heddyw :Y lliaws yma fu 'N cyd-chwarae, a chyd-ddysgu, :A chyd-ymgomio'n gu? —Ieuan Glan Geirionnydd. </poem> }} <br> (4) Cyfarfod hen gyfeillion:— {{center block| <poem> "Fe ddaw wythnos yn yr haf, Gweled hen gyfeillion gaf."—Ceiriog. </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> b477rdeujxkn5oszy8x3lm2in0ul6lc 167524 167360 2026-07-22T04:24:56Z AlwynapHuw 1710 167524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Gorlenwa'r ddaear â dedwyddwch syw<ref>pur, prydferth.</ref>! Teyrnasa arni byth dan wenau Duw! {{r|—Ieuan Gwynedd.}] </poem> {{Div end}} <br> {{c|GWERSI.}} I. Rhoddwch eiriau barddonol am y rhain:— boch; angylion; clod; prydferth; ofn; heddwch; annwyl; aros. II.—Nodwch fendithion cyfeillgarwch a enwir yn y dyfyniad. III.—Ysgrifennwch draethawd ar Cyfeillion," gan sylwi ar y rhain:— (1) Gwerth meddu cyfaill da, a bod yn gyfaill i arall. (2) Nôd cyfaill gonest:— "Y câr cywir, yn yr ing y gwelir."—Dihareb.:— (3) Cyfeillion bore oes, yn yr ysgol:— {{center block| <poem> "Pa le, pa fodd mae heddyw :Y lliaws yma fu 'N cyd-chwarae, a chyd-ddysgu, :A chyd-ymgomio'n gu? —''Ieuan Glan Geirionnydd.'' </poem> }} <br> (4) Cyfarfod hen gyfeillion:— {{center block| <poem> "Fe ddaw wythnos yn yr haf, Gweled hen gyfeillion gaf."—''Ceiriog''. </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> jo481a1fyhzljpozggzzuuuuujeyhip 167525 167524 2026-07-22T04:25:28Z AlwynapHuw 1710 167525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Gorlenwa'r ddaear â dedwyddwch syw<ref>pur, prydferth.</ref>! Teyrnasa arni byth dan wenau Duw! {{r|—Ieuan Gwynedd.}} </poem> {{Div end}} <br> {{c|GWERSI.}} I. Rhoddwch eiriau barddonol am y rhain:— boch; angylion; clod; prydferth; ofn; heddwch; annwyl; aros. II.—Nodwch fendithion cyfeillgarwch a enwir yn y dyfyniad. III.—Ysgrifennwch draethawd ar Cyfeillion," gan sylwi ar y rhain:— (1) Gwerth meddu cyfaill da, a bod yn gyfaill i arall. (2) Nôd cyfaill gonest:— "Y câr cywir, yn yr ing y gwelir."—Dihareb.:— (3) Cyfeillion bore oes, yn yr ysgol:— {{center block| <poem> "Pa le, pa fodd mae heddyw :Y lliaws yma fu 'N cyd-chwarae, a chyd-ddysgu, :A chyd-ymgomio'n gu? {{r|—''Ieuan Glan Geirionnydd.''}} </poem> }} <br> (4) Cyfarfod hen gyfeillion:— {{center block| <poem> "Fe ddaw wythnos yn yr haf, Gweled hen gyfeillion gaf."—''Ceiriog''. </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> koxt4vrmgrpwa1q8glmp6m0aji87i0m 104 86576 167351 2026-07-21T12:41:41Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167351 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XLIII.—DYSGEIDIAETH.}}}} HAWDD fyddai dangos pa fodd i godi rhifedi digonol o ysgolion da yng Ngogledd a Deheudir Cymru; ond, os goddefir inni fenthyca cymhariaeth o eiddo Sophocles,1 y mae cynlluniau teg ar bapur yn fwy disylwedd na chysgod mwg," hyd nes delo y wlad i deimlo yn deilwng yn yr achos. Ond gwyddom ar yr un pryd fod yn haws cael y wlad i deimlo ac i weithredu, na llawer o bersonau sydd yn cymeryd arnynt ei harwain. Pe argyhoeddid ein cydwladwyr i weld yn iawn pa beth yw dysgeidiaeth, ynghyda'r gwerth sydd ynddo, byddai yr alwad yn rhwym o greu moddion digonol yn fuan tuag at ddiwallu yr angen. Ceid gweld bechgyn doniol yn heidio i'r ychydig ysgolion ieithyddol sydd eisoes wedi eu codi. Adferid yr hen sefydliadau a'r arian sydd yn perthyn iddynt, i'w diben cyntefig. Byddai yn chwyldroad cyffredinol ym myd y pryf copyn, yr hwn sydd yn awr wedi cymeryd meddiant o lawer hen ysgoldy enwog; ac os digwyddai i ambell un fod yn ddigon cyfrwys i lechu yn guddiedig ynghanol y dinistr a oddiweddai ei dŷ a'i dylwyth, nid bychan yn ddiau fyddai ei syndod wrth glywed iaith ardderchog yr hen Homer yn cael ei pharablu unwaith eto, sŵn yr hon sydd yn ddigon i swyno creadur direswm. Ac ni fyddai hyn oll ond rhan o ganlyniadau daionus y cyfnewidiad hwn. Ceid gweld y gwŷr dysgedicaf yn holl drefydd Cymru yn ei chyfrif yn fraint ac yn anrhydedd i gael<noinclude><references/></noinclude> 13l1sy8oudy0n9kvnr9gst49ofcr366 167353 167351 2026-07-21T12:44:27Z AlwynapHuw 1710 167353 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XLIII.—DYSGEIDIAETH.}}}} HAWDD fyddai dangos pa fodd i godi rhifedi digonol o ysgolion da yng Ngogledd a Deheudir Cymru; ond, os goddefir inni fenthyca cymhariaeth o eiddo Sophocles,<ref>Un o feirdd Groeg (496—405 c.c.)</ref> y mae cynlluniau teg ar bapur yn fwy disylwedd na chysgod mwg," hyd nes delo y wlad i deimlo yn deilwng yn yr achos. Ond gwyddom ar yr un pryd fod yn haws cael y wlad i deimlo ac i weithredu, na llawer o bersonau sydd yn cymeryd arnynt ei harwain. Pe argyhoeddid ein cydwladwyr i weld yn iawn pa beth yw dysgeidiaeth, ynghyda'r gwerth sydd ynddo, byddai yr alwad yn rhwym o greu moddion digonol yn fuan tuag at ddiwallu yr angen. Ceid gweld bechgyn doniol yn heidio i'r ychydig ysgolion ieithyddol sydd eisoes wedi eu codi. Adferid yr hen sefydliadau a'r arian sydd yn perthyn iddynt, i'w diben cyntefig. Byddai yn chwyldroad cyffredinol ym myd y pryf copyn, yr hwn sydd yn awr wedi cymeryd meddiant o lawer hen ysgoldy enwog; ac os digwyddai i ambell un fod yn ddigon cyfrwys i lechu yn guddiedig ynghanol y dinistr a oddiweddai ei dŷ a'i dylwyth, nid bychan yn ddiau fyddai ei syndod wrth glywed iaith ardderchog yr hen Homer yn cael ei pharablu unwaith eto, sŵn yr hon sydd yn ddigon i swyno creadur direswm. Ac ni fyddai hyn oll ond rhan o ganlyniadau daionus y cyfnewidiad hwn. Ceid gweld y gwŷr dysgedicaf yn holl drefydd Cymru yn ei chyfrif yn fraint ac yn anrhydedd i gael<noinclude><references/></noinclude> scyjfkjn5bieaz05fuhqcmkiz1w06fh 104 86577 167352 2026-07-21T12:44:01Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "bod yn ysgolfeistri; a meibion y teuluoedd boneddigeiddiaf yn cael eu dwyn i fyny i'r swydd honno. Ond cyn y gwelir hyn oll, y mae llawer i'w wneuthur tuag at oleuo y genedl, ac ehangu ei golygiadau. Mewn perthynas i ansawdd dysgeidiaeth, meddylia rhai ei fod yn gynwysedig mewn llaw—ysgrifen dda. Mae yn wir fod hon yn gelfyddyd ddefnyddiol, fel y mae y gelfyddyd o aredig, neu wneyd esgidiau; ond y mae y tu allan yn llwyr i gylch dy... 167352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>bod yn ysgolfeistri; a meibion y teuluoedd boneddigeiddiaf yn cael eu dwyn i fyny i'r swydd honno. Ond cyn y gwelir hyn oll, y mae llawer i'w wneuthur tuag at oleuo y genedl, ac ehangu ei golygiadau. Mewn perthynas i ansawdd dysgeidiaeth, meddylia rhai ei fod yn gynwysedig mewn llaw—ysgrifen dda. Mae yn wir fod hon yn gelfyddyd ddefnyddiol, fel y mae y gelfyddyd o aredig, neu wneyd esgidiau; ond y mae y tu allan yn llwyr i gylch dysgeidiaeth. Meddylia eraill nad oes dim yn angenrheidiol i wneyd dyn yn ddysgedig ond medru rhes o eiriau mawrion, megis,—''centrifugal a centripetal''. Ac os bydd gan ddyn ryw grap o dair neu bedair o ieithoedd, y mae ei ddysgeidiaeth yn mynd yn anfesuradwy, ac edrychir arno fel yn meddu ar alluoedd gwyrthiol. Llawer un a welwyd yn marchog yn ogoneddus ar gefn y syniad twyllodrus hwn. Ond dealler o hyn allan nad oes neb yn meddu hawl i son am ei ddysgeidiaeth, os na fydd yn alluog i gyfieithu unrhyw lyfr Lladin neu Groeg ''heb gymorth gramadeg na geirlyfr''. Dyma y dosbarth isaf, dyma y cyntedd nesaf allan. Cyn y dichon iddo gael derbyniad i'r dosbarth arall, yn yr hwn y mae y dysgedigion pennaf yn cartrefu, y mae yn rhaid iddo fedru ysgrifennu Lladin a Groeg yn gywir, ''heb gymorth gramadeg na geirlyfr'', a hynny yn rhwydd ac yn rhydd. Dyma i chwi waith, lanciau Cymru, a gwaith y mae yn rhaid i chwi ymaflyd ynddo o ddifrif, os ewyllysiwch fod yn ddynion dysgedig. —''Dr. Lewis Edwards.'' Q {{c|GWERSI.}} I. Ymhelaethwch ar yr ymadroddion hyn:— (a) Y mae cynlluniau teg ar bapur yn fwy disylwedd na 'chysgod mwg; (b) Haws cael y wlad i deimlo ac i weithredu na llawer o bersonau sydd yn cymeryd arnynt ei harwain; (c) Mae yn wir fod hon yn gelfyddyd ddefnyddiol. II. Atebwch y gofyniadau hyn mewn arddull mor gryno ag sydd gan yr awdwr:— (1) Beth oedd prif angen Cymru yn nechreu y bedwaredd ganrif ar bymtheg? (2) Beth fuasai'r canlyniadau wedi cyflenwi'r angen hwnnw? (3) Pa beth yw Dysgeidiaeth yn ol Dr. Edwards? A ydych yn cytuno âg ef? os nad ydych, rhoddwch eich rhesymau. III.—Ysgrifennwch draethawd byr ar Addysg," gan sylwi ar yr awgrymiadau canlynol:— (1) Gwerth addysg i ddyn:— "Ymafael mewn addysg, ac na ollwng hi; cadw hi; canys dy fywyd di yw hi."—Y Gwr Doeth. (2) Gwerth dyn dysgedig i'w wlad:— "Y mae dyn o athrylith yn werth mil o benbyliaid. Ymha gornel bynnag ac ymha ddiwyg bynnag y gwelwch ef, Gymry mwynlan, meithrinwch ef yn ofalus, fel y mae y gwenyn yn meithrin eu brenhines."—Dr. Lewis Edwards.:— (3) Dyledswydd y rhieni tuagat addysg eu plant:— "O flaen popeth, bydded iddynt roddi addysg i'w plant. Gallent eu gadael heb arian, ac heb gyfoeth; ond hwy a agorant y nefoedd a'r ddaear o'u blaen trwy hyn."—Ieuan Gwynedd. (4) Dyledswydd y plant at eu haddysg. Q {{c|{{mawr|XLIV.—Y WAWR.<br>1.}}}} CYN i'r haul ro'i araul1 wrid, Y wylaidd wawr a welid; Fel lliwdeg ragredegydd, Ar daith yn cyhoeddi'r dydd. I'r nen daeth brenin y dydd! Llawenhai oll o newydd, Fel priodfab i'w 'nabod, Yn hawdd wrth ei wylaidd nôd Yn dyfod o'i ystafell Foreu mwyn, fry, fry ymhell; Neu fel mawr gawr rhagorwych, A chalon hoen 2 uwchlaw nych, Gyrchai at enwog orchwyl Mewn llawn nerth, ac mewn llawn hwyl. Aeth yn llawen trwy'r entrych, Yn ei danllyd gerbyd gwych; Gwisg o dân ei gysgod oedd Ar ddwyfron y clir ddyfroedd. Y byd dros funud a fu Fel un f'ai ar ddiflanu Gan syndod, wrth ganfod gwedd Lwys yr haul a'i sirioledd; Q A phob rhyw syw lysieuyn Fud syllai, safai yn syn. Ond ar lygad d'rawiad rhwydd Y torwyd y distawrwydd, Boreu awel isel wan Ledaenai deimlad anian, Coed gwyrddion llon ar bob llaw, A'r dail yn curo'u dwylaw; Dylanwad haul a'i wenau Ymhob cwm i'w bywiocau. —Emrys. 2. Nid oes dim yn fwy hyfryd na Natur yn ymagor yn holl brydferthion ei gwenau, ac yn dyfod allan trwy borth y goleuni yn addurniadau pennaf ei gwisgoedd haf. Pa beth ydyw y drem ar ddinasoedd caerog, ac ar dyrrau uchel eu hadeiladau gorwych? Ie, pa beth ydyw y drem ar holl weithiau celfyddydol cywrain doethion y ddaear, at weled y goleuni yn llewyrchu yn llwydaidd allan o borth y Seren Ddydd? Pa beth ydyw edrych yma ac edrych acw, ar y pethau ag y mae dyn wedi eu dyfeisio mewn cymhariaeth i edrych ar ardderchawgrwydd Natur yn datblygu ei gogoniant? Y dwyrain o liw yr aur; trumau y bryniau yn eu gwisgoedd o oleuni glân; yr haul yn ei gerbyd yn esgyn i'r cyhydedd; cynhyrchion y ddaear yn gwenu ar y dydd, a phopeth dan sêl addurniadol Arglwydd y gogoniant. Y ddaear wedi ei seilio ar ei sylfeini, wedi ei thoi â'r gorddyfnder megis â gwisg; y dyfroedd yn sefyll Q goruwch y mynyddoedd; y ffynhonnau grisialaidd yn ymdywallt i'r dyffrynnoedd, ac yn cerdded rhwng y bryniau; y gwellt yn tyfu i'r anifeiliaid, a llysiau i wasanaeth dyn; prennau yr Arglwydd yn llawn swyn; cedrwydd Libanus, y rhai a blannodd yr Arglwydd yn ysgwyd ac yn chwarae fel tonnau y môr mawr; ac adar, fil myrdd, yn nythu yn eu canghennau, ac yn cyd—ddyrchafu eu hanthemau mewn cân oddiar eu brigau uchaf,— oes, y mae rhywbeth yn ardderchog yng ngwylltineb Natur!—mynyddoedd gwedi eu crugio ar fynydd— oedd, creigiau gwedi eu crugio ar greigiau; y rhaiadr yn ymollwng dros y clogwyn; y corbwll gwyllt berwedig ac ewynog isod yn ei dderbyn ynghanol twrf parhaus; a phopeth yn cydlefain,— Mor lluosog yw dy weithredoedd, O Arglwydd! gwnaethost hwynt oll mewn doethineb: yw y ddaear o'th gyfoeth! 66 "" llawn —Brutus. 1 disglair, tawel, dedwydd; 2 hapus, llawn o fywyd; 3 pryd— ferth; 4llyn tro. GWERSI. I.—Darllennwch Ꭹ ddau ddarn uchod yn fanwl lawer gwaith; wedyn, gwnewch restr o'r syniadau am y Wawr sy'n gyffredin i'r ddau awdwr. Hefyd, os gwahaniaethant yn eu disgrifiad o ryw wrthrych, sylwch ar hynny. II.—Beth yw y gwahaniaeth hanfodol rhwng Rhyddiaith a Barddoniaeth? Beth yw Barddoniaeth, ac i ba amcan yr ysgrifennir ef? Q III. Y mae gan Emrys nifer o ffigyrau tlysion i addurno ei arddull. Pa ffigiwr a ddefnyddir ganddo i ddarlunio:— (a) Y Wawr; (b) yr haul yn y bore a chanol dydd; (c) y byd pan ganfu'r haul; (ch) y llysieuyn (d) y dail ar godiad haul. IV.—Dysgwch y ddau ddarn ar dafod leferydd, ac ysgrifennwch hwy, â'r llyfr yng nghau, gan dalu sylw neilltuol i'r atalnodau. — V. Edrychwch ar y darlun o'r Wawr yn torri, a disgrifiwch yr olygfa gan ddefnyddio y geiriau a'r ymadroddion a arferir gan Emrys a Brutus. VI. Pa un a rydd y syniad goreu i chwi am y Wawr,—y darlun, ai ynte y disgrifiad mewn geiriau a geir gan y beirdd? Beth yw y gwahaniaethau hanfodol rhwng darlun o wrthrych mewn lliwiau ac mewn geiriau?<noinclude><references/></noinclude> q3u37dd443m29u5jba5o7t33pggtgak 167354 167352 2026-07-21T12:59:03Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167354 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>bod yn ysgolfeistri; a meibion y teuluoedd boneddigeiddiaf yn cael eu dwyn i fyny i'r swydd honno. Ond cyn y gwelir hyn oll, y mae llawer i'w wneuthur tuag at oleuo y genedl, ac ehangu ei golygiadau. Mewn perthynas i ansawdd dysgeidiaeth, meddylia rhai ei fod yn gynwysedig mewn llaw—ysgrifen dda. Mae yn wir fod hon yn gelfyddyd ddefnyddiol, fel y mae y gelfyddyd o aredig, neu wneyd esgidiau; ond y mae y tu allan yn llwyr i gylch dysgeidiaeth. Meddylia eraill nad oes dim yn angenrheidiol i wneyd dyn yn ddysgedig ond medru rhes o eiriau mawrion, megis,—''centrifugal a centripetal''. Ac os bydd gan ddyn ryw grap o dair neu bedair o ieithoedd, y mae ei ddysgeidiaeth yn mynd yn anfesuradwy, ac edrychir arno fel yn meddu ar alluoedd gwyrthiol. Llawer un a welwyd yn marchog yn ogoneddus ar gefn y syniad twyllodrus hwn. Ond dealler o hyn allan nad oes neb yn meddu hawl i son am ei ddysgeidiaeth, os na fydd yn alluog i gyfieithu unrhyw lyfr Lladin neu Groeg ''heb gymorth gramadeg na geirlyfr''. Dyma y dosbarth isaf, dyma y cyntedd nesaf allan. Cyn y dichon iddo gael derbyniad i'r dosbarth arall, yn yr hwn y mae y dysgedigion pennaf yn cartrefu, y mae yn rhaid iddo fedru ysgrifennu Lladin a Groeg yn gywir, ''heb gymorth gramadeg na geirlyfr'', a hynny yn rhwydd ac yn rhydd. Dyma i chwi waith, lanciau Cymru, a gwaith y mae yn rhaid i chwi ymaflyd ynddo o ddifrif, os ewyllysiwch fod yn ddynion dysgedig. —''Dr. Lewis Edwards.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 2jiiplsq6bty6v550uqn7l1yhf5ovkr 167526 167354 2026-07-22T04:26:08Z AlwynapHuw 1710 167526 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>bod yn ysgolfeistri; a meibion y teuluoedd boneddigeiddiaf yn cael eu dwyn i fyny i'r swydd honno. Ond cyn y gwelir hyn oll, y mae llawer i'w wneuthur tuag at oleuo y genedl, ac ehangu ei golygiadau. Mewn perthynas i ansawdd dysgeidiaeth, meddylia rhai ei fod yn gynwysedig mewn llaw—ysgrifen dda. Mae yn wir fod hon yn gelfyddyd ddefnyddiol, fel y mae y gelfyddyd o aredig, neu wneyd esgidiau; ond y mae y tu allan yn llwyr i gylch dysgeidiaeth. Meddylia eraill nad oes dim yn angenrheidiol i wneyd dyn yn ddysgedig ond medru rhes o eiriau mawrion, megis,—''centrifugal a centripetal''. Ac os bydd gan ddyn ryw grap o dair neu bedair o ieithoedd, y mae ei ddysgeidiaeth yn mynd yn anfesuradwy, ac edrychir arno fel yn meddu ar alluoedd gwyrthiol. Llawer un a welwyd yn marchog yn ogoneddus ar gefn y syniad twyllodrus hwn. Ond dealler o hyn allan nad oes neb yn meddu hawl i son am ei ddysgeidiaeth, os na fydd yn alluog i gyfieithu unrhyw lyfr Lladin neu Groeg ''heb gymorth gramadeg na geirlyfr''. Dyma y dosbarth isaf, dyma y cyntedd nesaf allan. Cyn y dichon iddo gael derbyniad i'r dosbarth arall, yn yr hwn y mae y dysgedigion pennaf yn cartrefu, y mae yn rhaid iddo fedru ysgrifennu Lladin a Groeg yn gywir, ''heb gymorth gramadeg na geirlyfr'', a hynny yn rhwydd ac yn rhydd. Dyma i chwi waith, lanciau Cymru, a gwaith y mae yn rhaid i chwi ymaflyd ynddo o ddifrif, os ewyllysiwch fod yn ddynion dysgedig. {{r|—''Dr. Lewis Edwards.''}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 52wb5jx1xeg6redl3avgg7f8wou60uq 104 86578 167355 2026-07-21T13:02:13Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167355 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I. Ymhelaethwch ar yr ymadroddion hyn:— (a) Y mae cynlluniau teg ar bapur yn fwy disylwedd na "chysgod mwg"; (b) Haws cael y wlad i deimlo ac i weithredu na llawer o bersonau sydd yn cymeryd arnynt ei harwain; (c) Mae yn wir fod hon yn gelfyddyd ddefnyddiol. II. Atebwch y gofyniadau hyn mewn arddull mor gryno ag sydd gan yr awdwr:— (1) Beth oedd prif angen Cymru yn nechreu y bedwaredd ganrif ar bymtheg? (2) Beth fuasai'r canlyniadau wedi cyflenwi'r angen hwnnw? (3) Pa beth yw Dysgeidiaeth yn ol Dr. Edwards? A ydych yn cytuno âg ef? os nad ydych, rhoddwch eich rhesymau. III.—Ysgrifennwch draethawd byr ar "Addysg," gan sylwi ar yr awgrymiadau canlynol:— (1) Gwerth addysg i ddyn:— "Ymafael mewn addysg, ac na ollwng hi; cadw hi; canys dy fywyd di yw hi."—''Y Gwr Doeth.'' (2) Gwerth dyn dysgedig i'w wlad:— "Y mae dyn o athrylith yn werth mil o benbyliaid. Ymha gornel bynnag ac ymha ddiwyg bynnag y gwelwch ef, Gymry mwynlan, meithrinwch ef yn ofalus, fel y mae y gwenyn yn meithrin eu brenhines."—''Dr. Lewis Edwards.'' (3) Dyledswydd y rhieni tuagat addysg eu plant:— "O flaen popeth, bydded iddynt roddi addysg i'w plant. Gallent eu gadael heb arian, ac heb gyfoeth; ond hwy a agorant y nefoedd a'r ddaear o'u blaen trwy hyn."—''Ieuan Gwynedd''. (4) Dyledswydd y plant at eu haddysg. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> qnretsqkger0lywwrqlkzqtgleut0lt 104 86579 167356 2026-07-21T13:08:22Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167356 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XLIV.—Y WAWR.<br>1.}}}} {{Center block/s}} <poem> CYN i'r haul ro'i araul<ref>disglair, tawel, dedwydd;</ref> wrid, Y wylaidd wawr a welid; Fel lliwdeg ragredegydd, Ar daith yn cyhoeddi'r dydd. {{***|4}} I'r nen daeth brenin y dydd! Llawenhai oll o newydd, Fel priodfab i'w 'nabod, Yn hawdd wrth ei wylaidd nôd Yn dyfod o'i ystafell Foreu mwyn, fry, fry ymhell; Neu fel mawr gawr rhagorwych, A chalon hoen<ref>hapus, llawn o fywyd;</ref> uwchlaw nych, Gyrchai at enwog orchwyl Mewn llawn nerth, ac mewn llawn hwyl. Aeth yn llawen trwy'r entrych, Yn ei danllyd gerbyd gwych; Gwisg o dân ei gysgod oedd Ar ddwyfron y clir ddyfroedd. {{***|3}} Y byd dros funud a fu Fel un f'ai ar ddiflanu Gan syndod, wrth ganfod gwedd Lwys yr haul a'i sirioledd; </poem> {{Div end}}<noinclude><references/></noinclude> 9in468xbucogxzyejvax2u6khc3xuqy 167603 167356 2026-07-22T20:55:58Z AlwynapHuw 1710 167603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XLIV.—Y WAWR.<br>1.}}}} {{Center block/s}} <poem> CYN i'r haul ro'i araul<ref>disglair, tawel, dedwydd;</ref> wrid, Y wylaidd wawr a welid; Fel lliwdeg ragredegydd, Ar daith yn cyhoeddi'r dydd. {{***|4}} I'r nen daeth brenin y dydd! Llawenhai oll o newydd, Fel priodfab i'w 'nabod, Yn hawdd wrth ei wylaidd nôd Yn dyfod o'i ystafell Foreu mwyn, fry, fry ymhell; Neu fel mawr gawr rhagorwych, A chalon hoen<ref>hapus, llawn o fywyd;</ref> uwchlaw nych, Gyrchai at enwog orchwyl Mewn llawn nerth, ac mewn llawn hwyl. Aeth yn llawen trwy'r entrych, Yn ei danllyd gerbyd gwych; Gwisg o dân ei gysgod oedd Ar ddwyfron y clir ddyfroedd. {{***|3}} Y byd dros funud a fu Fel un f'ai ar ddiflanu Gan syndod, wrth ganfod gwedd Lwys yr haul a'i sirioledd; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> p69srn0hkhqhz35zmf128u0w6lc9q41 104 86580 167357 2026-07-21T13:10:37Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167357 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> A phob rhyw syw<ref>prydferth;</ref> lysieuyn Fud syllai, safai yn syn. Ond ar lygad d'rawiad rhwydd Y torwyd y distawrwydd, Boreu awel isel wan Ledaenai deimlad anian, Coed gwyrddion llon ar bob llaw, A'r dail yn curo'u dwylaw; Dylanwad haul a'i wenau Ymhob cwm i'w bywiocau. ''—Emrys.'' </poem> {{Div end}} <br> {{c|{{mawr|2.}}}} Nid oes dim yn fwy hyfryd na Natur yn ymagor yn holl brydferthion ei gwenau, ac yn dyfod allan trwy borth y goleuni yn addurniadau pennaf ei gwisgoedd haf. Pa beth ydyw y drem ar ddinasoedd caerog, ac ar dyrrau uchel eu hadeiladau gorwych? Ie, pa beth ydyw y drem ar holl weithiau celfyddydol cywrain doethion y ddaear, at weled y goleuni yn llewyrchu yn llwydaidd allan o borth y Seren Ddydd? Pa beth ydyw edrych yma ac edrych acw, ar y pethau ag y mae dyn wedi eu dyfeisio mewn cymhariaeth i edrych ar ardderchawgrwydd Natur yn datblygu ei gogoniant? Y dwyrain o liw yr aur; trumau y bryniau yn eu gwisgoedd o oleuni glân; yr haul yn ei gerbyd yn esgyn i'r cyhydedd; cynhyrchion y ddaear yn gwenu ar y dydd, a phopeth dan sêl addurniadol Arglwydd y gogoniant. Y ddaear wedi ei seilio ar ei sylfeini, wedi ei thoi â'r gorddyfnder megis â gwisg; y dyfroedd yn sefyll<noinclude><references/></noinclude> 8zk8375teya4t73zcew4k94rw55k1f8 167527 167357 2026-07-22T04:27:07Z AlwynapHuw 1710 167527 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> A phob rhyw syw<ref>prydferth;</ref> lysieuyn Fud syllai, safai yn syn. Ond ar lygad d'rawiad rhwydd Y torwyd y distawrwydd, Boreu awel isel wan Ledaenai deimlad anian, Coed gwyrddion llon ar bob llaw, A'r dail yn curo'u dwylaw; Dylanwad haul a'i wenau Ymhob cwm i'w bywiocau. {{r|''—Emrys.''}} </poem> {{Div end}} <br> {{c|{{mawr|2.}}}} Nid oes dim yn fwy hyfryd na Natur yn ymagor yn holl brydferthion ei gwenau, ac yn dyfod allan trwy borth y goleuni yn addurniadau pennaf ei gwisgoedd haf. Pa beth ydyw y drem ar ddinasoedd caerog, ac ar dyrrau uchel eu hadeiladau gorwych? Ie, pa beth ydyw y drem ar holl weithiau celfyddydol cywrain doethion y ddaear, at weled y goleuni yn llewyrchu yn llwydaidd allan o borth y Seren Ddydd? Pa beth ydyw edrych yma ac edrych acw, ar y pethau ag y mae dyn wedi eu dyfeisio mewn cymhariaeth i edrych ar ardderchawgrwydd Natur yn datblygu ei gogoniant? Y dwyrain o liw yr aur; trumau y bryniau yn eu gwisgoedd o oleuni glân; yr haul yn ei gerbyd yn esgyn i'r cyhydedd; cynhyrchion y ddaear yn gwenu ar y dydd, a phopeth dan sêl addurniadol Arglwydd y gogoniant. Y ddaear wedi ei seilio ar ei sylfeini, wedi ei thoi â'r gorddyfnder megis â gwisg; y dyfroedd yn sefyll<noinclude><references/></noinclude> 4y5us7qnbjvyyrhled79w58j00z28jd 167604 167527 2026-07-22T20:56:50Z AlwynapHuw 1710 167604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> A phob rhyw syw<ref>prydferth;</ref> lysieuyn Fud syllai, safai yn syn. Ond ar lygad d'rawiad rhwydd Y torwyd y distawrwydd, Boreu awel isel wan Ledaenai deimlad anian, Coed gwyrddion llon ar bob llaw, A'r dail yn curo'u dwylaw; Dylanwad haul a'i wenau Ymhob cwm i'w bywiocau. {{r|''—Emrys.''}} </poem> {{Div end}} <br> {{c|{{mawr|2.}}}} Nid oes dim yn fwy hyfryd na Natur yn ymagor yn holl brydferthion ei gwenau, ac yn dyfod allan trwy borth y goleuni yn addurniadau pennaf ei gwisgoedd haf. Pa beth ydyw y drem ar ddinasoedd caerog, ac ar dyrrau uchel eu hadeiladau gorwych? Ie, pa beth ydyw y drem ar holl weithiau celfyddydol cywrain doethion y ddaear, at weled y goleuni yn llewyrchu yn llwydaidd allan o borth y Seren Ddydd? Pa beth ydyw edrych yma ac edrych acw, ar y pethau ag y mae dyn wedi eu dyfeisio mewn cymhariaeth i edrych ar ardderchawgrwydd Natur yn datblygu ei gogoniant? Y dwyrain o liw yr aur; trumau y bryniau yn eu gwisgoedd o oleuni glân; yr haul yn ei gerbyd yn esgyn i'r cyhydedd; cynhyrchion y ddaear yn gwenu ar y dydd, a phopeth dan sêl addurniadol Arglwydd y gogoniant. Y ddaear wedi ei seilio ar ei sylfeini, wedi ei thoi â'r gorddyfnder megis â gwisg; y dyfroedd yn sefyll<noinclude><references/></noinclude> cqfbizynylwm25kkswip9ao9dm1pi6i 104 86581 167358 2026-07-21T13:24:34Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167358 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>goruwch y mynyddoedd; y ffynhonnau grisialaidd yn ymdywallt i'r dyffrynnoedd, ac yn cerdded rhwng y bryniau; y gwellt yn tyfu i'r anifeiliaid, a llysiau i wasanaeth dyn; prennau yr Arglwydd yn llawn swyn; cedrwydd Libanus, y rhai a blannodd yr Arglwydd yn ysgwyd ac yn chwarae fel tonnau y môr mawr; ac adar, fil myrdd, yn nythu yn eu canghennau, ac yn cyd—ddyrchafu eu hanthemau mewn cân oddiar eu brigau uchaf,— oes, y mae rhywbeth yn ardderchog yng ngwylltineb Natur!—mynyddoedd gwedi eu crugio ar fynyddoedd, creigiau gwedi eu crugio ar greigiau; y rhaiadr yn ymollwng dros y clogwyn; y corbwll<ref>llyn tro.</ref> gwyllt berwedig ac ewynog isod yn ei dderbyn ynghanol twrf parhaus; a phopeth yn cydlefain,—Mor lluosog yw dy weithredoedd, O Arglwydd! gwnaethost hwynt oll mewn doethineb: llawn yw y ddaear o'th gyfoeth! —Brutus. {{c|GWERSI.}} I.—Darllennwch Ꭹ ddau ddarn uchod yn fanwl lawer gwaith; wedyn, gwnewch restr o'r syniadau am y Wawr sy'n gyffredin i'r ddau awdwr. Hefyd, os gwahaniaethant yn eu disgrifiad o ryw wrthrych, sylwch ar hynny. II.—Beth yw y gwahaniaeth hanfodol rhwng Rhyddiaith a Barddoniaeth? Beth yw Barddoniaeth, ac i ba amcan yr ysgrifennir ef? {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> e6fu7e1uvlgfc1dcorlephl15tyrazf 167528 167358 2026-07-22T04:27:33Z AlwynapHuw 1710 167528 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>goruwch y mynyddoedd; y ffynhonnau grisialaidd yn ymdywallt i'r dyffrynnoedd, ac yn cerdded rhwng y bryniau; y gwellt yn tyfu i'r anifeiliaid, a llysiau i wasanaeth dyn; prennau yr Arglwydd yn llawn swyn; cedrwydd Libanus, y rhai a blannodd yr Arglwydd yn ysgwyd ac yn chwarae fel tonnau y môr mawr; ac adar, fil myrdd, yn nythu yn eu canghennau, ac yn cyd—ddyrchafu eu hanthemau mewn cân oddiar eu brigau uchaf,— oes, y mae rhywbeth yn ardderchog yng ngwylltineb Natur!—mynyddoedd gwedi eu crugio ar fynyddoedd, creigiau gwedi eu crugio ar greigiau; y rhaiadr yn ymollwng dros y clogwyn; y corbwll<ref>llyn tro.</ref> gwyllt berwedig ac ewynog isod yn ei dderbyn ynghanol twrf parhaus; a phopeth yn cydlefain,—Mor lluosog yw dy weithredoedd, O Arglwydd! gwnaethost hwynt oll mewn doethineb: llawn yw y ddaear o'th gyfoeth! {{r|—Brutus.}} {{c|GWERSI.}} I.—Darllennwch Ꭹ ddau ddarn uchod yn fanwl lawer gwaith; wedyn, gwnewch restr o'r syniadau am y Wawr sy'n gyffredin i'r ddau awdwr. Hefyd, os gwahaniaethant yn eu disgrifiad o ryw wrthrych, sylwch ar hynny. II.—Beth yw y gwahaniaeth hanfodol rhwng Rhyddiaith a Barddoniaeth? Beth yw Barddoniaeth, ac i ba amcan yr ysgrifennir ef? {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 39q8ydxqfbz91ugegc0lb1kk10178g7 167529 167528 2026-07-22T04:27:52Z AlwynapHuw 1710 167529 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>goruwch y mynyddoedd; y ffynhonnau grisialaidd yn ymdywallt i'r dyffrynnoedd, ac yn cerdded rhwng y bryniau; y gwellt yn tyfu i'r anifeiliaid, a llysiau i wasanaeth dyn; prennau yr Arglwydd yn llawn swyn; cedrwydd Libanus, y rhai a blannodd yr Arglwydd yn ysgwyd ac yn chwarae fel tonnau y môr mawr; ac adar, fil myrdd, yn nythu yn eu canghennau, ac yn cyd—ddyrchafu eu hanthemau mewn cân oddiar eu brigau uchaf,— oes, y mae rhywbeth yn ardderchog yng ngwylltineb Natur!—mynyddoedd gwedi eu crugio ar fynyddoedd, creigiau gwedi eu crugio ar greigiau; y rhaiadr yn ymollwng dros y clogwyn; y corbwll<ref>llyn tro.</ref> gwyllt berwedig ac ewynog isod yn ei dderbyn ynghanol twrf parhaus; a phopeth yn cydlefain,—Mor lluosog yw dy weithredoedd, O Arglwydd! gwnaethost hwynt oll mewn doethineb: llawn yw y ddaear o'th gyfoeth! {{r|—''Brutus''.}} {{c|GWERSI.}} I.—Darllennwch Ꭹ ddau ddarn uchod yn fanwl lawer gwaith; wedyn, gwnewch restr o'r syniadau am y Wawr sy'n gyffredin i'r ddau awdwr. Hefyd, os gwahaniaethant yn eu disgrifiad o ryw wrthrych, sylwch ar hynny. II.—Beth yw y gwahaniaeth hanfodol rhwng Rhyddiaith a Barddoniaeth? Beth yw Barddoniaeth, ac i ba amcan yr ysgrifennir ef? {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> s50f4zxn4ww3r99kavk72sdaen6yr8k 104 86582 167359 2026-07-21T13:25:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167359 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>III. Y mae gan Emrys nifer o ffigyrau tlysion i addurno ei arddull. Pa ffigiwr a ddefnyddir ganddo i ddarlunio:— (a) Y Wawr; (b) yr haul yn y bore a chanol dydd; (c) y byd pan ganfu'r haul; (ch) y llysieuyn (d) y dail ar godiad haul. IV.—Dysgwch y ddau ddarn ar dafod leferydd, ac ysgrifennwch hwy, â'r llyfr yng nghau, gan dalu sylw neilltuol i'r atalnodau. V. Edrychwch ar y darlun o'r Wawr yn torri, a disgrifiwch yr olygfa gan ddefnyddio y geiriau a'r ymadroddion a arferir gan Emrys a Brutus. VI. Pa un a rydd y syniad goreu i chwi am y Wawr,—y darlun, ai ynte y disgrifiad mewn geiriau a geir gan y beirdd? Beth yw y gwahaniaethau hanfodol rhwng darlun o wrthrych mewn lliwiau ac mewn geiriau? {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ebp29x3ow9kdnp89chlmgkyrf14p0ke 104 86583 167361 2026-07-21T13:43:56Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XL.—Y GWEITHIWR.<br>1.}}}} {{center block| <poem> MAE y gŵr yn ymguraw, A'i dylwyth yn wyth neu naw, Dan oer hin yn dwyn y rhaw,—mewn trymwaith Bu ganwaith heb giniaw. Aml y mae yn teimlo min Yr awel ar ei ewin; A llwm yw ei gotwm<ref>cotton;</ref> gwel, Durfing<ref> caled, brwnt;</ref> i'w waed yw oerfel. Noswylio yn iselaidd A'i fynwes yn bres oer braidd; Ba helynt cael ei blant cu Oll agos a llewygu! Dwyn ei geiniog dan gwynaw, Rhoi angen un rhwng y naw! Edrych yn y drych hwn dro, Gyr galon graig i wylo; Pob cell a llogell egyr, A chloiau dorrau a dyr. —''Dewi Wyn o`Eifion''. </poem> }} <br> {{c|{{mawr|2—Y GOF.}}}} {{Center block/s}} <poem> Chwythu 'i dân dan chwibanu Ei fyw dôn a wna'r gôf du; Un llaw fegina, a'r llall Faluria'r glo fel arall; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> fhjbbjlalvda6065zrb9jwesljb8qqp 167519 167361 2026-07-22T04:21:06Z AlwynapHuw 1710 167519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XL.—Y GWEITHIWR.<br>1.}}}} {{center block| <poem> MAE y gŵr yn ymguraw, A'i dylwyth yn wyth neu naw, Dan oer hin yn dwyn y rhaw,—mewn trymwaith Bu ganwaith heb giniaw. Aml y mae yn teimlo min Yr awel ar ei ewin; A llwm yw ei gotwm<ref>''cotton''</ref> gwel, Durfing<ref> caled, brwnt;</ref> i'w waed yw oerfel. Noswylio yn iselaidd A'i fynwes yn bres oer braidd; Ba helynt cael ei blant cu Oll agos a llewygu! Dwyn ei geiniog dan gwynaw, Rhoi angen un rhwng y naw! Edrych yn y drych hwn dro, Gyr galon graig i wylo; Pob cell a llogell egyr, A chloiau dorrau a dyr. {{r|—''Dewi Wyn o`Eifion''.}} </poem> }} <br> {{c|{{mawr|2—Y GOF.}}}} {{Center block/s}} <poem> Chwythu 'i dân dan chwibanu Ei fyw dôn a wna'r gôf du; Un llaw fegina, a'r llall Faluria'r glo fel arall; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> cagq0dhyg81zh8buw9vu6zay071ften 167597 167519 2026-07-22T20:39:45Z AlwynapHuw 1710 167597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XL.—Y GWEITHIWR.<br>1.}}}} {{center block| <poem> MAE y gŵr yn ymguraw, A'i dylwyth yn wyth neu naw, Dan oer hin yn dwyn y rhaw,—mewn trymwaith Bu ganwaith heb giniaw. Aml y mae yn teimlo min Yr awel ar ei ewin; A llwm yw ei gotwm<ref>''cotton''</ref> gwel, Durfing<ref> caled, brwnt;</ref> i'w waed yw oerfel. Noswylio yn iselaidd A'i fynwes yn bres oer braidd; Ba helynt cael ei blant cu Oll agos a llewygu! Dwyn ei geiniog dan gwynaw, Rhoi angen un rhwng y naw! Edrych yn y drych hwn dro, Gyr galon graig i wylo; Pob cell a llogell egyr, A chloiau dorrau a dyr. {{r|—''Dewi Wyn o Eifion''.}} </poem> }} <br> {{c|{{mawr|2—Y GOF.}}}} {{Center block/s}} <poem> Chwythu 'i dân dan chwibanu Ei fyw dôn a wna'r gôf du; Un llaw fegina, a'r llall Faluria'r glo fel arall; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 4bg2v82ajmga1vomad0pdo2yqwxeez5 104 86584 167362 2026-07-21T13:46:40Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167362 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Wedi trefnu, taclu'r tân Ar bwynt allor ei bentan, Yn hyf mewn hen gleddyf glas, Luniai lawer galanas,<ref>llofruddiaeth, cyflafan;</ref> Gafaela y gôf eilwaith, Chwery ag ef cyn dechreu'r gwaith; Rhed ei fawd ar hyd ei fin, Dewrfodd i brofi'r durfin; Ffugia'r gŵr yn filwr fod, Neu yn hen gapten hynod: Areithia, bygythia'n gas I'w elynion alanas. Yna try, tery e'n tân, A chwyth yn gryfach weithian; A gwreichion fflamgochion gant Drwy dorchau<ref>S., coils;</ref> mwg draw dyrchant; E dynn allan o dân dig Ei ffwrn, dan ffrio'n ffyrnig, Yr hen gledd mawr iawn ei glod Yn y maes mewn ymosod; A dwg ef yr adeg hon Yn wynias<ref>tanboeth.</ref> ar ei einion; Ac mewn hwyl â'r morthwyl mawr, Esgud, â nerth grymusgawr, Fe'i cura nes â yn swch Gywrain ei gwas'naethgarwch, I aru'r ddaear iraidd, A thy' o hon wenith a haidd. —Gwilym Hiraethog. </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> r994y3oh6efn6k8n69tci8458z4hbwp 167520 167362 2026-07-22T04:21:52Z AlwynapHuw 1710 167520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Wedi trefnu, taclu'r tân Ar bwynt allor ei bentan, Yn hyf mewn hen gleddyf glas, Luniai lawer galanas,<ref>llofruddiaeth, cyflafan;</ref> Gafaela y gôf eilwaith, Chwery ag ef cyn dechreu'r gwaith; Rhed ei fawd ar hyd ei fin, Dewrfodd i brofi'r durfin; Ffugia'r gŵr yn filwr fod, Neu yn hen gapten hynod: Areithia, bygythia'n gas I'w elynion alanas. Yna try, tery e'n tân, A chwyth yn gryfach weithian; A gwreichion fflamgochion gant Drwy dorchau<ref>S., ''coils'';</ref> mwg draw dyrchant; E dynn allan o dân dig Ei ffwrn, dan ffrio'n ffyrnig, Yr hen gledd mawr iawn ei glod Yn y maes mewn ymosod; A dwg ef yr adeg hon Yn wynias<ref>tanboeth.</ref> ar ei einion; Ac mewn hwyl â'r morthwyl mawr, Esgud, â nerth grymusgawr, Fe'i cura nes â yn swch Gywrain ei gwas'naethgarwch, I aru'r ddaear iraidd, A thy' o hon wenith a haidd. {{r|—Gwilym Hiraethog.}} </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> o4ofdvb28aazu9fma3bqozkgod0ag8x 104 86585 167363 2026-07-21T13:54:35Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167363 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Gorffennwch y llinellau canlynol:— {{center block| <poem> (a) Aml y mae yn {{bar|3}} min ::Yr {{bar|3}} ar ei {{bar|3}} (b) Dwyn ei {{bar|3}} dan, {{bar|3}} ::Rhoi {{bar|3}} un rhwng y {{bar|3}} (c) Wedi {{bar|3}}, {{bar|3}}'r tân ::Ar {{bar|3}} allor ei {{bar|3}} </poem> }} II.—Danghoswch y gwahaniaethau pwysicaf rhwng gwaith y "Gweithiwr " a ddisgrifir gan Ddewi Wyn, ac eiddo "y Gôf," gan sylwi ar y lle y gweithiant ynddo, eu horiau a'u hamgylchiadau. III.—Disgrifiwch ddiwrnod gwaith ryw weithiwr y gwyddoch chwi am dano, megis saer neu grydd. IV.—Mewn llenyddiaeth trefnir a ffurfir geiriau yn aml i efelychu sŵn naturiol rhyw wrthrych, er enghraifft:— {{center block| <poem> (1) Yr afonig:— 'Rhwng y brwyn yn sisial ganu."—''Ceiriog.'' (2) Y Wenynen:— "Ar ei haden, yn ei helfen, Y wenynen oedd yn enwog."—''Emrys.'' (3) Sŵn tân yn llosgi coed:— "''Trust'' hon clyw acw'r ''trawstiau'n'' clecian." —E''ben Fardd.'' (4) Y Daran:— 'Bwrw derw o'r wybr dirion." ac eto, "Gan ruad gwn yr awyr."—''Dafydd ap Gwilym.'' (5) Y Cawr:— "Mal cawr aruthr yn rhuthraw."—''Goronwy Owen.'' </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> 9eqb7lj9q1z3ovel4y1pdror0hpmztq 167521 167363 2026-07-22T04:22:26Z AlwynapHuw 1710 167521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Gorffennwch y llinellau canlynol:— {{center block| <poem> (a) Aml y mae yn {{bar|3}} min ::Yr {{bar|3}} ar ei {{bar|3}} (b) Dwyn ei {{bar|3}} dan, {{bar|3}} ::Rhoi {{bar|3}} un rhwng y {{bar|3}} (c) Wedi {{bar|3}}, {{bar|3}}'r tân ::Ar {{bar|3}} allor ei {{bar|3}} </poem> }} II.—Danghoswch y gwahaniaethau pwysicaf rhwng gwaith y "Gweithiwr " a ddisgrifir gan Ddewi Wyn, ac eiddo "y Gôf," gan sylwi ar y lle y gweithiant ynddo, eu horiau a'u hamgylchiadau. III.—Disgrifiwch ddiwrnod gwaith ryw weithiwr y gwyddoch chwi am dano, megis saer neu grydd. IV.—Mewn llenyddiaeth trefnir a ffurfir geiriau yn aml i efelychu sŵn naturiol rhyw wrthrych, er enghraifft:— {{center block| <poem> (1) Yr afonig:— 'Rhwng y brwyn yn sisial ganu."—''Ceiriog.'' (2) Y Wenynen:— "Ar ei haden, yn ei helfen, Y wenynen oedd yn enwog."—''Emrys.'' (3) Sŵn tân yn llosgi coed:— "''Trust'' hon clyw acw'r ''trawstiau'n'' clecian." —''Eben Fardd.'' (4) Y Daran:— 'Bwrw derw o'r wybr dirion." ac eto, "Gan ruad gwn yr awyr."—''Dafydd ap Gwilym.'' (5) Y Cawr:— "Mal cawr aruthr yn rhuthraw."—''Goronwy Owen.'' </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> 7q2nzod24mwx4ap4g3xvmsizakpo8jj 104 86586 167364 2026-07-21T13:56:12Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167364 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{center block| <poem> (6) Y Lleidr:— "Mal lladron dison y daw."—Goronwy Owen. </poem> }} <br> Geilw y Sais hyn yn "Onomatopoeia." Chwiliwch am enghreifftiau o hyn yn y darnau a ddyfynnir uchod. V.—Ysgrifennwch draethawd ar "Llafur," gan ymhelaethu ar a ganlyn:— (1) Urddas ac Effeithiau Llafur:— "Llafur sydd wedi digarregu y meusydd, a diwreiddio y fforestydd, lle y tonna yn awr y cnydiau toraethlawn."—''Kilsby Jones.'' (2) Llafur yn Elw:— "Llaw y diwyd a gyfoethoga."—''Y Gwr Doeth.'' (3) Llafur gonest yn cael mwy o sylw yn awr nag a gafodd yn y gorffennol:— Ymwelodd y Brenin a'r Frenhines â gweithfeydd mawrion Deheudir Cymru ym Mehefin, 1912. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 51doqsv5ycntwbzx002os40io6qa44q 167522 167364 2026-07-22T04:22:53Z AlwynapHuw 1710 167522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{center block| <poem> (6) Y Lleidr:— "Mal lladron dison y daw."—''Goronwy Owen''. </poem> }} <br> Geilw y Sais hyn yn "Onomatopoeia." Chwiliwch am enghreifftiau o hyn yn y darnau a ddyfynnir uchod. V.—Ysgrifennwch draethawd ar "Llafur," gan ymhelaethu ar a ganlyn:— (1) Urddas ac Effeithiau Llafur:— "Llafur sydd wedi digarregu y meusydd, a diwreiddio y fforestydd, lle y tonna yn awr y cnydiau toraethlawn."—''Kilsby Jones.'' (2) Llafur yn Elw:— "Llaw y diwyd a gyfoethoga."—''Y Gwr Doeth.'' (3) Llafur gonest yn cael mwy o sylw yn awr nag a gafodd yn y gorffennol:— Ymwelodd y Brenin a'r Frenhines â gweithfeydd mawrion Deheudir Cymru ym Mehefin, 1912. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> b6wqzbu1chix5koj95laevbymwmgbqn 104 86587 167365 2026-07-21T14:00:08Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167365 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XLI.—AT Y DARLLENYDD.}}}} PWY bynnag a fwrio olwg ar hyn o lyfran mor bwyllog ac mor ystyriol ag y gweddai i'r defnydd rhagorol y cyfansoddwyd ef ohono, nid rhaid byth ddywedyd iddo fuddioled a godidoced ydyw; gan ei fod yn cadarnhau sylfaen a gwreiddyn y Grefydd Gristionogol; yn goleufynegi sicrwydd ei holl brif bynciau ardderchocaf, gyda phurdeb a gwirionedd ei Hysgrythyrau; ac yn datgan ei godidogrwydd rhagor pob crediniaethau eraill, cyn llwybreiddied<ref>mor rwydd;</ref> a chyn llithriced, mor ddibetrus ac mor gadarn ddihafarch,<ref>cryf;</ref> nad all neb a'i darllenno, a'i hystyrio, ac a'i deallo, amgen na gweled a chydnabod pa achosion anfeidrol sydd iddynt i ymlynu yn ddiysgog yn eu proffes, i ymdrech ym mhlaid y ffydd a roddwyd unwaith i'r saint, ac i drefnu eu buchedd a'u hymarweddiad yn gyfatebol; gan fod iddynt y fath hysbysrwydd diameu am wirionedd eu crediniaeth, a'r fath ddilys<ref>sicr;</ref> eglurdeb am wobr gogoneddus a thaledigaeth. Eglur ddatgan y gwirioneddau dwysfawr hyn yw sylwedd a pherwyl<ref>amcan</ref> y traethawd digymar sydd ger eich bron; a'r cwbl sydd ynddo gwedi ei osod allan cyn gywreinied a chyn gyflawned, ac eto cyn fyrred, trwy gyfryw ddyfndwr dysgeidiaeth, a'r fath ddoeth ymresymiad didwyll anorfod, nas gwn i erioed ddarllen na chlywed son am un o'i faint yn eilfydd iddo. Ond beth a dal fy marn i a'm bath wrth dystiolaeth cynifer o brif ddysgedigion pob gwlad yng Nghred, a gydnabyddant am awdwr y llyfr yma, ei fod yn ei amser yn un o oleuadau disgleiriaf holl<noinclude><references/></noinclude> reejmgysexwsvq5ram1cnlb2q857c0z 104 86588 167366 2026-07-21T14:00:52Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167366 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Ewropa, am bob math ar ddoethineb a dysgeidiaeth, fel y mae hefyd amryw lyfrau eraill o'i waith ef, a hwn yn anad un, yn hollawl fynegi. Gan ei fod wrth hynny gwedi ei gyfansoddi ar y cyntaf er cyfarwyddyd a gwybodaeth i'r gwerin cystal ac i'r dysgedig, a'i gyfieithu mewn amryw dafodau o herwydd yr un perwyl, yr wyf yn gobeithio na wel neb fai am ryfygu ohonof ei droi hefyd yn Gymraeg er mwyn ein cydwladwyr ninnau. Mae cyn rheitied i ni ag i bobl eraill fedru rhoddi rheswm am y gobaith sydd ynnom; mae efrau, ysywaeth, gwedi eu hau yn ein plith ni cyn dewed ag mewn mannau eraill; ac nid wyf yn deall nad oes gan bob math o drigolion Cymru gystal athrylith a synnwyr naturiol i wrando a dirnad rheswm—i wybod rhagoriaeth rhwng da a drwg, rhwng cam ac union, ac rhwng gwir ac anwir, ag sydd gan eraill o'u cydradd yn y gwledydd o'u hamgylch. Gobeithio, ynte, y gall y rhai hyn dderbyn cymaint llesâd ac adeiladaeth wrth ddarllen y llyfr yma yn Gymraeg, ag a gafodd eu cyffelyb yn holl ardaloedd cred wrth ei ddarllen yn ieithoedd y broydd hynny. Darllen dithau ef, fy annwyl gydwladwr, yn fynych ac yn fyfyriol; ac os byddi gwell erddo, diolch i Dduw yn gyntaf, ac yn nesaf i'r gwŷr da haelionus sydd â'u henwau yma yn argraffedig; esgusoda feiau'r cyfieithydd a'r argraffyddion; ac yn dy weddiau cofia am Dy wasanaethwr, E. S. —''Edward Samuel.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 9jnelam37tgppbjgsxdaq7hwyzj54up 167523 167366 2026-07-22T04:23:50Z AlwynapHuw 1710 167523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Ewropa, am bob math ar ddoethineb a dysgeidiaeth, fel y mae hefyd amryw lyfrau eraill o'i waith ef, a hwn yn anad un, yn hollawl fynegi. Gan ei fod wrth hynny gwedi ei gyfansoddi ar y cyntaf er cyfarwyddyd a gwybodaeth i'r gwerin cystal ac i'r dysgedig, a'i gyfieithu mewn amryw dafodau o herwydd yr un perwyl, yr wyf yn gobeithio na wel neb fai am ryfygu ohonof ei droi hefyd yn Gymraeg er mwyn ein cydwladwyr ninnau. Mae cyn rheitied i ni ag i bobl eraill fedru rhoddi rheswm am y gobaith sydd ynnom; mae efrau, ysywaeth, gwedi eu hau yn ein plith ni cyn dewed ag mewn mannau eraill; ac nid wyf yn deall nad oes gan bob math o drigolion Cymru gystal athrylith a synnwyr naturiol i wrando a dirnad rheswm—i wybod rhagoriaeth rhwng da a drwg, rhwng cam ac union, ac rhwng gwir ac anwir, ag sydd gan eraill o'u cydradd yn y gwledydd o'u hamgylch. Gobeithio, ynte, y gall y rhai hyn dderbyn cymaint llesâd ac adeiladaeth wrth ddarllen y llyfr yma yn Gymraeg, ag a gafodd eu cyffelyb yn holl ardaloedd cred wrth ei ddarllen yn ieithoedd y broydd hynny. Darllen dithau ef, fy annwyl gydwladwr, yn fynych ac yn fyfyriol; ac os byddi gwell erddo, diolch i Dduw yn gyntaf, ac yn nesaf i'r gwŷr da haelionus sydd â'u henwau yma yn argraffedig; esgusoda feiau'r cyfieithydd a'r argraffyddion; ac yn dy weddiau cofia am {{c|Dy wasanaethwr,<br>E. S.}} {{r|—''Edward Samuel.''}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> mwr9l6gqs32cpeop4098a1h81a5qwns 104 86589 167367 2026-07-21T14:05:29Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167367 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Gwers y "radd gyfartal."—Llennwch y bylchau canlynol âg ansoddeiriau:— (a) nid rhaid byth ddywedyd iddo {{bar|3}} a {{bar|3}} ydyw; (b) gan ei fod yn cadarnhau sylfaen a gwreiddyn y Grefydd Gristionogol cyn {{bar|3}} a chyn {{bar|3}} fel nad all neb a'i darllenno amgen na gweled; (c) a'r cwbl sydd ynddo gwedi ei osod allan cyn {{bar|3}} a chyn {{bar|3}} ac eto cyn {{bar|3}} nas gwn i erioed glywed son am un eilfydd iddo; (ch) mae cyn {{bar|3}} i ni ag i bobl eraill fedru rhoddi rheswm am y gobaith sydd ynnom. II.—Gwers ar "fodd dibynnol " y ferf.—Gorffennwch yr ymadroddion hyn yn frawddegau cyflawn âg un ferf:— (a) Pwy bynnag a {{bar|3}}; (b) nad all neb a'i a'i{{bar|3}} ac a'i {{bar|3}}; (c) deued pryd y {{bar|3}}(ch) Nid yw ddedwydd pa le bynnag y {{bar|3}} III.—Dysgwch y paragraff cyntaf ar dafod leferydd. IV.—Ysgrifennwch y brawddegau canlynol mewn cynifer o ffyrdd ag y gellwch:— (a) Eich bod wedi bwrw golwg ar y llyfr; (b) y traethawd sydd ger fy mron; (c) oherwydd yr un perwyl; (ch) os byddi well erddo; (d) i wybod rhagoriaeth rhwng da a drwg. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 9h5ui3bod1ut6lg2gwx8kzxgq8j9ytj 104 86590 167368 2026-07-21T15:24:00Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167368 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXIX.—Y GYMRAEG.}}}} NID oes nemor o iaith, hyd y gwn i, yn Europa a'i hynysoedd nas cafodd ei hymgeleddu a'i choledd<ref>parchu</ref> gan ei heithyddion a'i gwladwyr ei hun, o amser i gilydd onid ein hiaith ni y Cymry. Yr hon, yn awr yn hwyr, ac o braidd, a ddechreuodd gaffael peth gwrtaith gan wŷrda dysgedig o'n hamser ni, a hynny yn enwedig o ran cymreighau corff yr ysgrythyr lân. Canys os golygwch ar genhedloedd a phobloedd eraill megis y Groegiaid a'r Lladiniaid, chwi a ellwch ganfod nad oes neb ryw wybodaeth na chelfyddyd<ref>S., art, celf;</ref> dan yr haul ar a ddichon fod mewn dyn, nas caffer eu gweled yn amlwg yn eu hiaith a'u llyfrau hwy, yn gyn amled a bod holl Europa yn gyflawn o'u hiaith a'u llyfrau hwy, yn tragwyddoli moliant a gogoniant i'r gwledydd hynny, ac i'r awduriaid ac i ymgeleddwyr yr ieithoedd hynny hyd tra byddo byd. Ac wedi y rhai hyn, y dilynasant yr ieithoedd cyffredin megis yr Italiaith, yr Hispaniaith, y Ffranceg, yr Almaniaith, y Saesneg, y Scotiaith, ac ieithoedd eraill heblaw hynny a fedrwn eu hadrodd oni bae rhag ofn eich trablino. A'r ieithoedd hyn oll a gyfarfuant o amser i amser â ieithyddion ac ieithymgeleddwyr hawddgaraf o'r byd, ac ewyllysgaraf i ymgeleddu a choledd, a mawrhau bob un ohonynt ei iaith ei hun, hyd yn y diwedd nad oes cymeint ag un, meddir, o'r holl ieithoedd cyffredin uchod na bod ynddi holl gelfyddydau'r byd wedi eu cyfleu a'u cymhennus<ref>gorffen</ref><noinclude><references/></noinclude> hp1xj7svwem4emvasd7vzq1bplmvrwe 167515 167368 2026-07-22T04:18:52Z AlwynapHuw 1710 167515 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXIX.—Y GYMRAEG.}}}} NID oes nemor o iaith, hyd y gwn i, yn Europa a'i hynysoedd nas cafodd ei hymgeleddu a'i choledd<ref>parchu</ref> gan ei heithyddion a'i gwladwyr ei hun, o amser i gilydd onid ein hiaith ni y Cymry. Yr hon, yn awr yn hwyr, ac o braidd, a ddechreuodd gaffael peth gwrtaith gan wŷrda dysgedig o'n hamser ni, a hynny yn enwedig o ran cymreighau corff yr ysgrythyr lân. Canys os golygwch ar genhedloedd a phobloedd eraill megis y Groegiaid a'r Lladiniaid, chwi a ellwch ganfod nad oes neb ryw wybodaeth na chelfyddyd<ref>S., ''art'', celf;</ref> dan yr haul ar a ddichon fod mewn dyn, nas caffer eu gweled yn amlwg yn eu hiaith a'u llyfrau hwy, yn gyn amled a bod holl Europa yn gyflawn o'u hiaith a'u llyfrau hwy, yn tragwyddoli moliant a gogoniant i'r gwledydd hynny, ac i'r awduriaid ac i ymgeleddwyr yr ieithoedd hynny hyd tra byddo byd. Ac wedi y rhai hyn, y dilynasant yr ieithoedd cyffredin megis yr Italiaith, yr Hispaniaith, y Ffranceg, yr Almaniaith, y Saesneg, y Scotiaith, ac ieithoedd eraill heblaw hynny a fedrwn eu hadrodd oni bae rhag ofn eich trablino. A'r ieithoedd hyn oll a gyfarfuant o amser i amser â ieithyddion ac ieithymgeleddwyr hawddgaraf o'r byd, ac ewyllysgaraf i ymgeleddu a choledd, a mawrhau bob un ohonynt ei iaith ei hun, hyd yn y diwedd nad oes cymeint ag un, meddir, o'r holl ieithoedd cyffredin uchod na bod ynddi holl gelfyddydau'r byd wedi eu cyfleu a'u cymhennus<ref>gorffen</ref><noinclude><references/></noinclude> ds22i8xhz78v2bh852x2vuke676tssi 104 86591 167369 2026-07-21T15:27:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167369 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn brintiedig mewn coflyfrau, a barhaont hyd tra byddo ffurfafen. Yr hyn beth a fagodd ddirfawr barch a mawrhad tragwyddol, nid yn unig i'r ieithyddion, a'r gwrteithwyr, a'r awduriaid, ond hefyd i'r gwladwyr a'r cenhedloedd hynny. Eithr ninnau, y Cymry, mal gweision gwychion, rhai ohonom yn myned mor ddiflas ас mor fursenaidd,<ref>balch</ref> ac (yn amgenach nag un bobl arall o'r byd) mor benhoeden5 <ref>penwan</ref> ag y daw brith gywilydd arnom gynnyg adrodd a dywedyd ein hiaith ein hunain. Ie, a gwyn ein byd, ryw rai ohonom fedru bod mor findlws a chymeryd arnom ddarfod inni o gwbl ebargofi y Gymraeg, a medru weithian, fel pe byddai, ddysgu Saesneg, a Ffranceg, ac Italiaith, neu ryw iaith alltudaidd arall, pa ryw bynnag a fo honno, oddieithr Cymraeg, er ei fod yn wir yn y cyfrwng hwn na fedrem y ganfed ran o'r ddieithr— iaith a gymerasom arnom ei gwybod a'i dywedyd mor hyfedr. Eithr nid yw y fursenaidd sorod hyn o Gymry, os teg dywedyd y gwir, ond gohilion<ref>gwehilion, S., dregs.</ref> a llwgr, a chrachyddion y bobl a'u brynteion. Ac yn yr un orseddfa a chadair a'r rhai hyn y dylid llehau a gosod y rhai a fynnant doddi a difa holl iaith y Cymry, a chyfleu a dodi iaith y Saeson yn ei lle hi. Yr hyn beth sydd amhosibl ei gwblhau a'i berffeithio, heb ddifa yn llwyr holl genedl y Cymry a'i gwneuthur yn Seisnig. —''Sion Dafydd Rhys.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> qle9e9fe6ajhddgtab9xqwn0k6pc8c4 167516 167369 2026-07-22T04:19:18Z AlwynapHuw 1710 167516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn brintiedig mewn coflyfrau, a barhaont hyd tra byddo ffurfafen. Yr hyn beth a fagodd ddirfawr barch a mawrhad tragwyddol, nid yn unig i'r ieithyddion, a'r gwrteithwyr, a'r awduriaid, ond hefyd i'r gwladwyr a'r cenhedloedd hynny. Eithr ninnau, y Cymry, mal gweision gwychion, rhai ohonom yn myned mor ddiflas ас mor fursenaidd,<ref>balch</ref> ac (yn amgenach nag un bobl arall o'r byd) mor benhoeden5 <ref>penwan</ref> ag y daw brith gywilydd arnom gynnyg adrodd a dywedyd ein hiaith ein hunain. Ie, a gwyn ein byd, ryw rai ohonom fedru bod mor findlws a chymeryd arnom ddarfod inni o gwbl ebargofi y Gymraeg, a medru weithian, fel pe byddai, ddysgu Saesneg, a Ffranceg, ac Italiaith, neu ryw iaith alltudaidd arall, pa ryw bynnag a fo honno, oddieithr Cymraeg, er ei fod yn wir yn y cyfrwng hwn na fedrem y ganfed ran o'r ddieithr— iaith a gymerasom arnom ei gwybod a'i dywedyd mor hyfedr. Eithr nid yw y fursenaidd sorod hyn o Gymry, os teg dywedyd y gwir, ond gohilion<ref>gwehilion, S., ''dregs''.</ref> a llwgr, a chrachyddion y bobl a'u brynteion. Ac yn yr un orseddfa a chadair a'r rhai hyn y dylid llehau a gosod y rhai a fynnant doddi a difa holl iaith y Cymry, a chyfleu a dodi iaith y Saeson yn ei lle hi. Yr hyn beth sydd amhosibl ei gwblhau a'i berffeithio, heb ddifa yn llwyr holl genedl y Cymry a'i gwneuthur yn Seisnig. —''Sion Dafydd Rhys.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> rnu8xhvhzmsjyvq6983qj9fxthe1bwp 167517 167516 2026-07-22T04:19:46Z AlwynapHuw 1710 167517 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn brintiedig mewn coflyfrau, a barhaont hyd tra byddo ffurfafen. Yr hyn beth a fagodd ddirfawr barch a mawrhad tragwyddol, nid yn unig i'r ieithyddion, a'r gwrteithwyr, a'r awduriaid, ond hefyd i'r gwladwyr a'r cenhedloedd hynny. Eithr ninnau, y Cymry, mal gweision gwychion, rhai ohonom yn myned mor ddiflas ас mor fursenaidd,<ref>balch</ref> ac (yn amgenach nag un bobl arall o'r byd) mor benhoeden5 <ref>penwan</ref> ag y daw brith gywilydd arnom gynnyg adrodd a dywedyd ein hiaith ein hunain. Ie, a gwyn ein byd, ryw rai ohonom fedru bod mor findlws a chymeryd arnom ddarfod inni o gwbl ebargofi y Gymraeg, a medru weithian, fel pe byddai, ddysgu Saesneg, a Ffranceg, ac Italiaith, neu ryw iaith alltudaidd arall, pa ryw bynnag a fo honno, oddieithr Cymraeg, er ei fod yn wir yn y cyfrwng hwn na fedrem y ganfed ran o'r ddieithr— iaith a gymerasom arnom ei gwybod a'i dywedyd mor hyfedr. Eithr nid yw y fursenaidd sorod hyn o Gymry, os teg dywedyd y gwir, ond gohilion<ref>gwehilion, S., ''dregs''.</ref> a llwgr, a chrachyddion y bobl a'u brynteion. Ac yn yr un orseddfa a chadair a'r rhai hyn y dylid llehau a gosod y rhai a fynnant doddi a difa holl iaith y Cymry, a chyfleu a dodi iaith y Saeson yn ei lle hi. Yr hyn beth sydd amhosibl ei gwblhau a'i berffeithio, heb ddifa yn llwyr holl genedl y Cymry a'i gwneuthur yn Seisnig. {{r|—''Sion Dafydd Rhys.''}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 9thj40qgs54b88ix010cq2o1z108n7j 104 86592 167370 2026-07-21T15:29:49Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167370 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Torrwch y frawddeg faith hon yn frawddegau llai:— Canys os golygwch ar genhedloedd a phobloedd eraill megis y Groegiaid a'r Lladiniaid, chwi a ellwch ganfod nad oes neb ryw wybodaeth na chelfyddyd dan yr haul ar a ddichon fod mewn dyn, nas caffer eu gweled yn amlwg yn eu hiaith a'u llyfrau hwy, yn gyn amled a bod holl Europa yn gyflawn o'u hiaith a'u llyfrau hwy, yn tragwyddoli moliant a gogoniant i'r gwledydd hynny, ac i'r awduriaid ac i ymgeleddwyr yr ieithoedd hynny hyd tra byddo byd. II.—Ysgrifennwch o "mal gweision gwychion hyd at mor hyfedr," gyda'r frawddeg hon ar y dechreu,—"Dywedodd Sion Dafydd Rhys fod y Cymry, mal gweision," &c. III.—Ysgrifennwch draethawd llawn ar Yr Iaith Gymraeg," gan dalu sylw neilltuol i'r modd yr ymddygir ati yn awr fel a fu. Sylwch ar a ganlyn hefyd:— (1) Ei hanes:— {{center block| <poem> "Iaith araul, a'r iaith orau,—iaith gu-deg, ::Iaith gadarn ei seiliau; :Iaith fy nhud, iaith fy nhadau, :Iaith bêr oll, iaith i barhau." —''Ieuan Glan Geirionnydd''. </poem> }} <br> (2) Trysorau ei llenyddiaeth:— {{c|"Boed cynnyrch ei llenyddiaeth yn helaeth i'w fwynhau."—''Ioan Arfon''.}} (3) Y Gymraeg yn yr Ysgolion:— Ni wna dysgu darllen Saesneg am flwyddyn neu ddwy nemor o les i'r plentyn, tra byddo y Gymraeg yn iaith yr aelwyd. Y mae, wrth adael yr ysgol, yn medru darllen iaith na fedr ei deall, ac yn deall iaith na ddichon ddarllen.—''Alun''. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> epfz0hqqhxz1mazqgijazhl4fqw6snh 167518 167370 2026-07-22T04:20:21Z AlwynapHuw 1710 167518 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Torrwch y frawddeg faith hon yn frawddegau llai:— Canys os golygwch ar genhedloedd a phobloedd eraill megis y Groegiaid a'r Lladiniaid, chwi a ellwch ganfod nad oes neb ryw wybodaeth na chelfyddyd dan yr haul ar a ddichon fod mewn dyn, nas caffer eu gweled yn amlwg yn eu hiaith a'u llyfrau hwy, yn gyn amled a bod holl Europa yn gyflawn o'u hiaith a'u llyfrau hwy, yn tragwyddoli moliant a gogoniant i'r gwledydd hynny, ac i'r awduriaid ac i ymgeleddwyr yr ieithoedd hynny hyd tra byddo byd. II.—Ysgrifennwch o "mal gweision gwychion hyd at mor hyfedr," gyda'r frawddeg hon ar y dechreu,—"Dywedodd Sion Dafydd Rhys fod y Cymry, mal gweision," &c. III.—Ysgrifennwch draethawd llawn ar Yr Iaith Gymraeg," gan dalu sylw neilltuol i'r modd yr ymddygir ati yn awr fel a fu. Sylwch ar a ganlyn hefyd:— (1) Ei hanes:— {{center block| <poem> "Iaith araul, a'r iaith orau,—iaith gu-deg, ::Iaith gadarn ei seiliau; :Iaith fy nhud, iaith fy nhadau, :Iaith bêr oll, iaith i barhau." {{r|—''Ieuan Glan Geirionnydd''.}} </poem> }} <br> (2) Trysorau ei llenyddiaeth:— {{c|"Boed cynnyrch ei llenyddiaeth yn helaeth i'w fwynhau."—''Ioan Arfon''.}} (3) Y Gymraeg yn yr Ysgolion:— Ni wna dysgu darllen Saesneg am flwyddyn neu ddwy nemor o les i'r plentyn, tra byddo y Gymraeg yn iaith yr aelwyd. Y mae, wrth adael yr ysgol, yn medru darllen iaith na fedr ei deall, ac yn deall iaith na ddichon ddarllen.—''Alun''. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> mmqsrn5jxbr1t9hs40sxsou5qcligyi 104 86593 167371 2026-07-21T15:34:07Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu (Troi'r Cleddyfau'n Sychau).jpg|canol|600px|bawd|{{c|TROI'R CLEDDYFAU'N SYCHAU.<br>Tud. 127.<br>(Oddiwrth ddarlun gan Arthur E. Elias)<br>Ymddanghosodd y darlun uchod yn y "Cymru" am Orffennaf, 1911.}}]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> k0ijyz4edb3y1zokecohzyrfxx6ffxh 104 86594 167372 2026-07-21T15:53:28Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167372 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXVII.—LLYS IMANUEL.}}}} "TYRD trwodd weithian," eb yr Angel, ac a'm tynnodd i mewn, lle gwelwn yn y porth, yn gyntaf, fedyddfaen<ref>S., christening font;</ref> mawr; ac yn ei ymyl ffynnon o ddwr hallt. "Beth a wna hon ar lygad y ffordd? " ebr fi. Am fod yn rhaid i bawb ymolchi ynddi cyn cael braint yn llys Imanuel; hi a elwir Ffynnon Edifeirwch. Uwch ben gwelwn yn ysgrifenedig,—Dyma borth yr Arglwydd," &c. Yr oedd y porth a'r ystryd hefyd yn lledu ac yn ysgafnhau fel yr elid ymlaen. Pan aethom ronyn uwch i'r ystryd, clywn lais araf yn dywedyd o'm hol,—" Dyna'r ffordd, rhodia ynddi." Yr oedd yr ystryd ar orifyny, eto'n bur lân ac union; ac er nad oedd y tai ond is yma nac yn y Ddinas Ddihenydd, eto'r oeddynt yn dirionach; os oes yma lai o feddiannau, mae yma hefyd lai o ymryson a gofalon; os oes llai o seigiau, mae llai o ddoluriau; os oes llai o drwst, mae hefyd lai o dristwch, a mwy yn sicr o wir lawenydd. Bu ryfedd gennyf y distawrwydd a'r tawelwch hawddgar oedd yma wrth i waered. Yn lle'r tyngu a'r rhegi, a'r gwawdio a meddwi; yn lle balchder ac oferedd, y syrthni'n y naill gwrr, a thrawstni'n y cwrr arall; ie, yn lle'r holl ffrio ffair, a'r ffrost, a'r ffrwst, a'r ffrwgwd oedd yno'n pendifadu dynion yn ddibaid; ac yn lle'r aneirif ddrygau gwastadol oedd isod, ni welit ti yma ond sobrwydd, mwynder, a sirioldeb, heddwch a diolch— garwch, tosturi, diniweidrwydd, a boddlonrwydd, yn eglur yn wyneb pob dyn; oddieithr ambell un a wylai'n ddistaw o fryntni fod cyd yn Ninas y<noinclude><references/></noinclude> de9jkwffnm505si5lw7oycaqlfdzx7o 167510 167372 2026-07-22T04:14:17Z AlwynapHuw 1710 167510 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXVII.—LLYS IMANUEL.}}}} "TYRD trwodd weithian," eb yr Angel, ac a'm tynnodd i mewn, lle gwelwn yn y porth, yn gyntaf, fedyddfaen<ref>S., ''christening font'';</ref> mawr; ac yn ei ymyl ffynnon o ddwr hallt. "Beth a wna hon ar lygad y ffordd? " ebr fi. Am fod yn rhaid i bawb ymolchi ynddi cyn cael braint yn llys Imanuel; hi a elwir Ffynnon Edifeirwch. Uwch ben gwelwn yn ysgrifenedig,—Dyma borth yr Arglwydd," &c. Yr oedd y porth a'r ystryd hefyd yn lledu ac yn ysgafnhau fel yr elid ymlaen. Pan aethom ronyn uwch i'r ystryd, clywn lais araf yn dywedyd o'm hol,—" Dyna'r ffordd, rhodia ynddi." Yr oedd yr ystryd ar orifyny, eto'n bur lân ac union; ac er nad oedd y tai ond is yma nac yn y Ddinas Ddihenydd, eto'r oeddynt yn dirionach; os oes yma lai o feddiannau, mae yma hefyd lai o ymryson a gofalon; os oes llai o seigiau, mae llai o ddoluriau; os oes llai o drwst, mae hefyd lai o dristwch, a mwy yn sicr o wir lawenydd. Bu ryfedd gennyf y distawrwydd a'r tawelwch hawddgar oedd yma wrth i waered. Yn lle'r tyngu a'r rhegi, a'r gwawdio a meddwi; yn lle balchder ac oferedd, y syrthni'n y naill gwrr, a thrawstni'n y cwrr arall; ie, yn lle'r holl ffrio ffair, a'r ffrost, a'r ffrwst, a'r ffrwgwd oedd yno'n pendifadu dynion yn ddibaid; ac yn lle'r aneirif ddrygau gwastadol oedd isod, ni welit ti yma ond sobrwydd, mwynder, a sirioldeb, heddwch a diolch— garwch, tosturi, diniweidrwydd, a boddlonrwydd, yn eglur yn wyneb pob dyn; oddieithr ambell un a wylai'n ddistaw o fryntni fod cyd yn Ninas y<noinclude><references/></noinclude> o37nezjadaz8h0zqk5ih5inxjy8jcb6 104 86595 167373 2026-07-21T15:54:32Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167373 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Gelyn. Nid oedd yma na chas, na llid, ond i bechod, ac yn sicr o orchfygu hwnnw; dim ofn ond rhag digio eu Brenin, a hwnnw'n barotach i gymodi nag i ddigio wrth ei ddeiliaid; na dim swn ond Salmau mawl i'w Ceidwad. "Ertolwg,"<ref>atolwg.</ref> ebr fi, "f' Arglwydd, a gawn ni neshau i gael manylach golwg ar y brenhinlle godidog hwn?" Canys cyneshasai fy nghalon i wrth y lle er y golwg cyntaf. "Cei'n hawdd," eb yr Angel, oblegid yna mae fy lle, a'm siars, a'm gorchwyl innau." Pa nesaf yr awn ati, mwyfwy y rhyfeddwn uched, gryfed a hardded, laned a hawddgared oedd pob rhan ohoni, gywreinied y gwaith, a chariadused y defnyddiau. Craig ddirfawr, o waith a chadernid annhraethol oedd y sylfaen; a meini bywiol ar hynny, wedi eu gosod a'u cysylltu mewn trefn mor odidog, nad oedd bosibl i un maen fod cyn hardded mewn unlle arall ag ydoedd ef yn ei le ei hun. —Ellis Wynne. {{c|GWERSI.}} I.—Rhoddwch y geiriau gwrthgyferbyniol eu hystyr i'r rhain:— meddiannau; trwst; tyngu a rhegi; tosturi; cas; isod; seigiau. II.—Gwnewch frawddegau cyflawn yn cynnwys y geiriau neu'r ymadroddion hyn:— (a) ar lygad y ffordd; (b) fel yr elid; (c) ronyn; (ch) bu ryfedd; (d) wrth i waered; (dd) mwyfwy; (e) er y golwg cyntaf. III.—Disgrifiwch a ganlyn mewn byr eiriau mor fyw ag y gwna Ellis Wynne:— (1) Porth y ddinas; (2) Meini'r ddinas. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> c88jzcnjd2vzvokm9jtav4mk2usyqa8 167511 167373 2026-07-22T04:14:53Z AlwynapHuw 1710 167511 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Gelyn. Nid oedd yma na chas, na llid, ond i bechod, ac yn sicr o orchfygu hwnnw; dim ofn ond rhag digio eu Brenin, a hwnnw'n barotach i gymodi nag i ddigio wrth ei ddeiliaid; na dim swn ond Salmau mawl i'w Ceidwad. "Ertolwg,"<ref>atolwg.</ref> ebr fi, "f' Arglwydd, a gawn ni neshau i gael manylach golwg ar y brenhinlle godidog hwn?" Canys cyneshasai fy nghalon i wrth y lle er y golwg cyntaf. "Cei'n hawdd," eb yr Angel, oblegid yna mae fy lle, a'm siars, a'm gorchwyl innau." Pa nesaf yr awn ati, mwyfwy y rhyfeddwn uched, gryfed a hardded, laned a hawddgared oedd pob rhan ohoni, gywreinied y gwaith, a chariadused y defnyddiau. Craig ddirfawr, o waith a chadernid annhraethol oedd y sylfaen; a meini bywiol ar hynny, wedi eu gosod a'u cysylltu mewn trefn mor odidog, nad oedd bosibl i un maen fod cyn hardded mewn unlle arall ag ydoedd ef yn ei le ei hun. {{r|—''Ellis Wynne''.}} {{c|GWERSI.}} I.—Rhoddwch y geiriau gwrthgyferbyniol eu hystyr i'r rhain:— meddiannau; trwst; tyngu a rhegi; tosturi; cas; isod; seigiau. II.—Gwnewch frawddegau cyflawn yn cynnwys y geiriau neu'r ymadroddion hyn:— (a) ar lygad y ffordd; (b) fel yr elid; (c) ronyn; (ch) bu ryfedd; (d) wrth i waered; (dd) mwyfwy; (e) er y golwg cyntaf. III.—Disgrifiwch a ganlyn mewn byr eiriau mor fyw ag y gwna Ellis Wynne:— (1) Porth y ddinas; (2) Meini'r ddinas. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 3rfutswxxw67vu61u4kh4tq2me18w78 104 86596 167374 2026-07-21T15:59:38Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|XXXVIII.—Y BUGAIL.}}}} {{Center block/s}} <poem> WERINWR syml y bryniau,—ni rydd ef ::Werth ar dda na moethau; :Yn fwy na'r oll câr fyw'n rhydd, :Câr llonydd y corlannau. Llin<ref>llian;</ref> a gwlan wisg am dano,—edafedd ::A lliw difalch arno; :Ni cheir sidan dan ei do,—nac ychwaith, :Ryw segur eddwaith<ref>gwaith afreidiol</ref> ar wisg o'i eiddo. O ba werth ymhlith perthi—y mynydd :Fa'i meinwisg o bali? :Me... 167374 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXVIII.—Y BUGAIL.}}}} {{Center block/s}} <poem> WERINWR syml y bryniau,—ni rydd ef ::Werth ar dda na moethau; :Yn fwy na'r oll câr fyw'n rhydd, :Câr llonydd y corlannau. Llin<ref>llian;</ref> a gwlan wisg am dano,—edafedd ::A lliw difalch arno; :Ni cheir sidan dan ei do,—nac ychwaith, :Ryw segur eddwaith<ref>gwaith afreidiol</ref> ar wisg o'i eiddo. O ba werth ymhlith perthi—y mynydd :Fa'i meinwisg o bali? :Mewn diwrnod ei datod hi Wnai'r marian<ref>cerrig;</ref> a'r mieri.<ref>drain;</ref> Onid gwell un wedi'i gwau—o gnuog<ref>gwlan;</ref> Gynhaea'r corlannau? Ni eill llem hin ei llymhau, Na gwyfyn<ref>S., moth</ref> y gaeafau. ::Troer i gel gartre'r gŵr, ::I'w dyddyndŷ diddwndwr; ::Gyda'i wledig frig o frwyn, ::Ger cilwgus gwr clogwyn. ::Is gwiail llwyn ysgawen, ::O olwg byd, plyg ei ben ::Fel o wylder, tra'i gerrig Yr un gen a phrennau gwig: ::O liw arno, cen henoed ::A lliw'r hin yw'r oll a roed. Q Wedi hirnych pob diwrnod Iddo daw o'i fynydd, dod Fel aderyn—derfyn dydd O fe gâr ei fagwyrydd!<ref>muriau;</ref> Ni cha yno gofio'i gur Gan y gusan ga'n gysur. Fab rhyddaf y boreuddydd,—ei ofal A'i cyfyd o newydd; Cyn llwydole'r bore bydd Yn rhodiannwr hyd waenydd. Foreued cwyd uchedydd O'r rhedyn er derbyn dydd; Heibio'i nyth â chwiban iach A rhywun yn foreuach. Trwy'r wlithog ddol dyddiol dyr Ei wlyb blygeiniol lwybyr. Gyda'i gi i'w adeg el—i'r mynydd, Er meined yr awel; O dawch rhyw gwmwd uchel, Gwrid y wawl ar gread wel. Ar gernau<ref>ochr mynydd</ref> a grug arnynt Yf, fel geifr, lif haul a gwynt; Cymydog i hebog_yw, Ac i redyn câr ydyw. Liw dydd tan wŷdd teneuddail Yng nghysgod eisteddfod dail, Fe wrendy ar fireinder<ref>meluster.</ref> Caethiwol pob cathlau pêr; Q Neu beroriaeth ffraeth y ffrwd Yn nhes Ebrill yn sibrwd Wrthi 'i hun, ar ddechreu 'i thaith, Am ei haber,—am obaith. —Eifion Wyn (trwy ganiatad yr Awdwr). ; <ref>7 cen cerrig rock moss;</ref> <ref>8 blinder;</ref> {{c|GWERSI.}} I.—Gwnewch restr o'r seiniau a'r geiriau hynny yn y dyfyniad a rydd i chwi syniad o dawelwch. II.—Disgrifiwch mewn ychydig linellau (a) gwisg y bugail; (b) ei gartref,—y tu mewn ac oddiallan; (c) diwrnod bugail ar y mynydd. III.—Ysgrifennwch y brawddegau fel llinellau o farddoniaeth:— (a) Car fyw'n rhydd, a llonydd y corlannau yn fwy na dim; (b) Am dano gwisga lin a gwlan; (c) plyg ei ben o dan wiail llwyn ysgawen, o olwg y byd; (ch) Nid yw yn cael cofio'i gur yno gan y gusan a gaiff yn gysur; (d) Tyr ei lwybr gwlyb a phlyg— einiol trwy ddôl bob dydd; (dd) Yr hebog yw ei gymydog a'i gâr yw'r rhedyn. IV.—Ysgrifennwch draethawd ar "Y Bugail," gan sylwi ar a ganlyn:— (1) Ei fywyd hapus:— "Bywyd bugail, bywyd yw Nas gŵyr y byd am dano."—Ceiriog. (2) Cŵn y bugail:— "Un o anhebgorion bugail yw ei gi." (3) Adnabod ei ddefaid:— —Gwilym Marles. "Un o'r profion goreu o fugail da yw y gŵyr os bydd un ddafad ar ddisperod heb rifo." —Gwilym Marles.<noinclude><references/></noinclude> kb460rawis3s48l67t9akdiij3zhqgz 167375 167374 2026-07-21T22:17:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167375 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXVIII.—Y BUGAIL.}}}} {{Center block/s}} <poem> WERINWR syml y bryniau,—ni rydd ef ::Werth ar dda na moethau; :Yn fwy na'r oll câr fyw'n rhydd, :Câr llonydd y corlannau. Llin<ref>llian;</ref> a gwlan wisg am dano,—edafedd ::A lliw difalch arno; :Ni cheir sidan dan ei do,—nac ychwaith, :Ryw segur eddwaith<ref>gwaith afreidiol</ref> ar wisg o'i eiddo. O ba werth ymhlith perthi—y mynydd :Fa'i meinwisg o bali? :Mewn diwrnod ei datod hi Wnai'r marian<ref>cerrig;</ref> a'r mieri.<ref>drain;</ref> Onid gwell un wedi'i gwau—o gnuog<ref>gwlan;</ref> Gynhaea'r corlannau? Ni eill llem hin ei llymhau, Na gwyfyn<ref>S., moth</ref> y gaeafau. ::Troer i gel gartre'r gŵr, ::I'w dyddyndŷ diddwndwr; ::Gyda'i wledig frig o frwyn, ::Ger cilwgus gwr clogwyn. ::Is gwiail llwyn ysgawen, ::O olwg byd, plyg ei ben ::Fel o wylder, tra'i gerrig ::Yr un gen<ref>cen cerrig, rock moss</ref> a phrennau gwig: ::O liw arno, cen henoed ::A lliw'r hin yw'r oll a roed. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 71fpc834i6l6vsb2a7l9rqnd847s8ag 167512 167375 2026-07-22T04:16:56Z AlwynapHuw 1710 167512 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXVIII.—Y BUGAIL.}}}} {{Center block/s}} <poem> WERINWR syml y bryniau,—ni rydd ef ::Werth ar dda na moethau; :Yn fwy na'r oll câr fyw'n rhydd, :Câr llonydd y corlannau. Llin<ref>llian;</ref> a gwlan wisg am dano,—edafedd ::A lliw difalch arno; :Ni cheir sidan dan ei do,—nac ychwaith, :Ryw segur eddwaith<ref>gwaith afreidiol</ref> ar wisg o'i eiddo. O ba werth ymhlith perthi—y mynydd :Fa'i meinwisg o bali? :Mewn diwrnod ei datod hi Wnai'r marian<ref>cerrig;</ref> a'r mieri.<ref>drain;</ref> Onid gwell un wedi'i gwau—o gnuog<ref>gwlan;</ref> Gynhaea'r corlannau? Ni eill llem hin ei llymhau, Na gwyfyn<ref>S., ''moth''</ref> y gaeafau. ::Troer i gel gartre'r gŵr, ::I'w dyddyndŷ diddwndwr; ::Gyda'i wledig frig o frwyn, ::Ger cilwgus gwr clogwyn. ::Is gwiail llwyn ysgawen, ::O olwg byd, plyg ei ben ::Fel o wylder, tra'i gerrig ::Yr un gen<ref>cen cerrig, rock moss</ref> a phrennau gwig: ::O liw arno, cen henoed ::A lliw'r hin yw'r oll a roed. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> qewww1a7nq5za3y7j02e3wijh4dnf0k 167513 167512 2026-07-22T04:17:19Z AlwynapHuw 1710 167513 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXVIII.—Y BUGAIL.}}}} {{Center block/s}} <poem> WERINWR syml y bryniau,—ni rydd ef ::Werth ar dda na moethau; :Yn fwy na'r oll câr fyw'n rhydd, :Câr llonydd y corlannau. Llin<ref>llian;</ref> a gwlan wisg am dano,—edafedd ::A lliw difalch arno; :Ni cheir sidan dan ei do,—nac ychwaith, :Ryw segur eddwaith<ref>gwaith afreidiol</ref> ar wisg o'i eiddo. O ba werth ymhlith perthi—y mynydd :Fa'i meinwisg o bali? :Mewn diwrnod ei datod hi Wnai'r marian<ref>cerrig;</ref> a'r mieri.<ref>drain;</ref> Onid gwell un wedi'i gwau—o gnuog<ref>gwlan;</ref> Gynhaea'r corlannau? Ni eill llem hin ei llymhau, Na gwyfyn<ref>S., ''moth''</ref> y gaeafau. ::Troer i gel gartre'r gŵr, ::I'w dyddyndŷ diddwndwr; ::Gyda'i wledig frig o frwyn, ::Ger cilwgus gwr clogwyn. ::Is gwiail llwyn ysgawen, ::O olwg byd, plyg ei ben ::Fel o wylder, tra'i gerrig ::Yr un gen<ref>cen cerrig, ''rock moss''</ref> a phrennau gwig: ::O liw arno, cen henoed ::A lliw'r hin yw'r oll a roed. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> buo5onim1ezwcfr2no7g7k1cyjxpwfr 104 86597 167376 2026-07-21T22:21:18Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167376 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Wedi hirnych<ref>blinder;</ref> pob diwrnod Iddo daw o'i fynydd, dod Fel aderyn—derfyn dydd O fe gâr ei fagwyrydd!<ref>muriau;</ref> Ni cha yno gofio'i gur Gan y gusan ga'n gysur. Fab rhyddaf y boreuddydd,—ei ofal ::A'i cyfyd o newydd; :Cyn llwydole'r bore bydd :Yn rhodiannwr hyd waenydd. Foreued cwyd uchedydd O'r rhedyn er derbyn dydd; Heibio'i nyth â chwiban iach A rhywun yn foreuach. Trwy'r wlithog ddol dyddiol dyr Ei wlyb blygeiniol lwybyr. Gyda'i gi i'w adeg el—i'r mynydd, ::Er meined yr awel; :O dawch rhyw gwmwd uchel, :Gwrid y wawl ar gread wel. Ar gernau<ref>ochr mynydd</ref> a grug arnynt Yf, fel geifr, lif haul a gwynt; Cymydog i hebog_yw, Ac i redyn câr ydyw. Liw dydd tan wŷdd teneuddail Yng nghysgod eisteddfod dail, Fe wrendy ar fireinder<ref>meluster.</ref> Caethiwol pob cathlau pêr; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> raryjyraikfrz795a9bf0cjvqkyweud 167591 167376 2026-07-22T20:19:48Z AlwynapHuw 1710 167591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> ::Wedi hirnych<ref>blinder;</ref> pob diwrnod ::Iddo daw o'i fynydd, dod ::Fel aderyn—derfyn dydd ::O fe gâr ei fagwyrydd!<ref>muriau;</ref> ::Ni cha yno gofio'i gur ::Gan y gusan ga'n gysur. Fab rhyddaf y boreuddydd,—ei ofal ::A'i cyfyd o newydd; :Cyn llwydole'r bore bydd :Yn rhodiannwr hyd waenydd. Foreued cwyd uchedydd O'r rhedyn er derbyn dydd; Heibio'i nyth â chwiban iach A rhywun yn foreuach. Trwy'r wlithog ddol dyddiol dyr Ei wlyb blygeiniol lwybyr. Gyda'i gi i'w adeg el—i'r mynydd, ::Er meined yr awel; :O dawch rhyw gwmwd uchel, :Gwrid y wawl ar gread wel. Ar gernau<ref>ochr mynydd</ref> a grug arnynt Yf, fel geifr, lif haul a gwynt; Cymydog i hebog_yw, Ac i redyn câr ydyw. Liw dydd tan wŷdd teneuddail Yng nghysgod eisteddfod dail, Fe wrendy ar fireinder<ref>meluster.</ref> Caethiwol pob cathlau pêr; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> iwlrdvvp03uejjukml9vos5hw8p29lq 104 86598 167377 2026-07-21T22:23:42Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167377 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Neu beroriaeth ffraeth y ffrwd Yn nhes Ebrill yn sibrwd Wrthi 'i hun, ar ddechreu 'i thaith, Am ei haber,—am obaith. —''Eifion Wyn (trwy ganiatad yr Awdwr).'' </poem> {{Div end}} <br> {{c|GWERSI.}} I.—Gwnewch restr o'r seiniau a'r geiriau hynny yn y dyfyniad a rydd i chwi syniad o dawelwch. II.—Disgrifiwch mewn ychydig linellau (a) gwisg y bugail; (b) ei gartref,—y tu mewn ac oddiallan; (c) diwrnod bugail ar y mynydd. III.—Ysgrifennwch y brawddegau fel llinellau o farddoniaeth:— (a) Car fyw'n rhydd, a llonydd y corlannau yn fwy na dim; (b) Am dano gwisga lin a gwlan; (c) plyg ei ben o dan wiail llwyn ysgawen, o olwg y byd; (ch) Nid yw yn cael cofio'i gur yno gan y gusan a gaiff yn gysur; (d) Tyr ei lwybr gwlyb a phlyg— einiol trwy ddôl bob dydd; (dd) Yr hebog yw ei gymydog a'i gâr yw'r rhedyn. IV.—Ysgrifennwch draethawd ar "Y Bugail," gan sylwi ar a ganlyn:— {{center block| <poem> (1) Ei fywyd hapus:— "Bywyd bugail, bywyd yw Nas gŵyr y byd am dano."''—Ceiriog''. (2) Cŵn y bugail:— "Un o anhebgorion bugail yw ei gi." —''Gwilym Marles.'' (3) Adnabod ei ddefaid:— "Un o'r profion goreu o fugail da yw y gŵyr os bydd un ddafad ar ddisperod heb rifo." —Gw''ilym Marles.'' </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> c2a9d3jnq4cohixc6wemwvgw54eoxli 167378 167377 2026-07-21T22:24:20Z AlwynapHuw 1710 167378 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Neu beroriaeth ffraeth y ffrwd Yn nhes Ebrill yn sibrwd Wrthi 'i hun, ar ddechreu 'i thaith, Am ei haber,—am obaith. —''Eifion Wyn (trwy ganiatad yr Awdwr).'' </poem> {{Div end}} <br> {{c|GWERSI.}} I.—Gwnewch restr o'r seiniau a'r geiriau hynny yn y dyfyniad a rydd i chwi syniad o dawelwch. II.—Disgrifiwch mewn ychydig linellau (a) gwisg y bugail; (b) ei gartref,—y tu mewn ac oddiallan; (c) diwrnod bugail ar y mynydd. III.—Ysgrifennwch y brawddegau fel llinellau o farddoniaeth:— (a) Car fyw'n rhydd, a llonydd y corlannau yn fwy na dim; (b) Am dano gwisga lin a gwlan; (c) plyg ei ben o dan wiail llwyn ysgawen, o olwg y byd; (ch) Nid yw yn cael cofio'i gur yno gan y gusan a gaiff yn gysur; (d) Tyr ei lwybr gwlyb a phlyg— einiol trwy ddôl bob dydd; (dd) Yr hebog yw ei gymydog a'i gâr yw'r rhedyn. IV.—Ysgrifennwch draethawd ar "Y Bugail," gan sylwi ar a ganlyn:— {{center block| <poem> (1) Ei fywyd hapus:— "Bywyd bugail, bywyd yw Nas gŵyr y byd am dano."''—Ceiriog''. (2) Cŵn y bugail:— "Un o anhebgorion bugail yw ei gi." —''Gwilym Marles.'' (3) Adnabod ei ddefaid:— "Un o'r profion goreu o fugail da yw y gŵyr os bydd un ddafad ar ddisperod heb rifo." —Gw''ilym Marles.'' </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> jq9m9qk5kjt66gxej8xrznh12oz7372 167514 167378 2026-07-22T04:18:25Z AlwynapHuw 1710 167514 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Neu beroriaeth ffraeth y ffrwd Yn nhes Ebrill yn sibrwd Wrthi 'i hun, ar ddechreu 'i thaith, Am ei haber,—am obaith. {{r|—''Eifion Wyn (trwy ganiatad yr Awdwr).''}} </poem> {{Div end}} <br> {{c|GWERSI.}} I.—Gwnewch restr o'r seiniau a'r geiriau hynny yn y dyfyniad a rydd i chwi syniad o dawelwch. II.—Disgrifiwch mewn ychydig linellau (a) gwisg y bugail; (b) ei gartref,—y tu mewn ac oddiallan; (c) diwrnod bugail ar y mynydd. III.—Ysgrifennwch y brawddegau fel llinellau o farddoniaeth:— (a) Car fyw'n rhydd, a llonydd y corlannau yn fwy na dim; (b) Am dano gwisga lin a gwlan; (c) plyg ei ben o dan wiail llwyn ysgawen, o olwg y byd; (ch) Nid yw yn cael cofio'i gur yno gan y gusan a gaiff yn gysur; (d) Tyr ei lwybr gwlyb a phlyg— einiol trwy ddôl bob dydd; (dd) Yr hebog yw ei gymydog a'i gâr yw'r rhedyn. IV.—Ysgrifennwch draethawd ar "Y Bugail," gan sylwi ar a ganlyn:— {{center block| <poem> (1) Ei fywyd hapus:— "Bywyd bugail, bywyd yw Nas gŵyr y byd am dano."''—Ceiriog''. (2) Cŵn y bugail:— "Un o anhebgorion bugail yw ei gi."—''Gwilym Marles.'' (3) Adnabod ei ddefaid:— "Un o'r profion goreu o fugail da yw y gŵyr os bydd un ddafad ar ddisperod heb rifo." —''Gwilym Marles.'' </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> aeutd5hqhrb18uq0ttyn2rb98n0oqco 104 86599 167379 2026-07-21T22:40:19Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167379 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|'''XXXVI.—YR HAF.'''<br>1.}}}} {{center block| <poem> MAE rhosyn yr haf yn dechreu blaen-darddu, :A mantell y maes yn newydd yn awr; Mae egin yr ŷd yn edrych i fyny, :A'r haul yn ei wres yn edrych i lawr. Mae'r wennol yn dychwel i'w hannedd ei hunan, :Ac iechyd yn dychwel i fynwes y claf: 'Does neb yn rhy hen i wenu ar anian, :Pob wyneb a wên ar rosyn yr haf. Mae rhosyn yr haf yn dechreu blaen-darddu, :Y Gwanwyn a drodd, a gwynnodd y drain; Mae'r helyg yn îr, a'r gweunydd yn gwenu, :Y dolydd yn deg, a'r goedwig yn gain. Mae blodau afalau fel eira'n y berllan, :Ac adar yn canu ple bynnag yr af; 'Does neb yn rhy hen i wenu ar anian, :Pob wyneb a wên ar rosyn yr haf. —''Ceiriog.'' </poem> }} <br> {{c|{{mawr|2.}}}} {{Center block/s}} <poem> Daw'r Pryfaid o'u llaid a'u llwch, Hen nawdd eu "hûn a'u heddwch," I'w haf hynt, i ail fywhau, O'u lleoedd yn bob lliwiau; Haid o arliw diweir-lan Beryl<ref>S., beryl, maen gwerthfawr</ref> glwys neu berlau glân; Milionos fel melynaur, Dymchwel y dom chwilod aur. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> nd5g3rh28r8qrxx4i0py5ff9x0m2tbu 167507 167379 2026-07-22T04:12:32Z AlwynapHuw 1710 167507 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|'''XXXVI.—YR HAF.'''<br>1.}}}} {{center block| <poem> MAE rhosyn yr haf yn dechreu blaen-darddu, :A mantell y maes yn newydd yn awr; Mae egin yr ŷd yn edrych i fyny, :A'r haul yn ei wres yn edrych i lawr. Mae'r wennol yn dychwel i'w hannedd ei hunan, :Ac iechyd yn dychwel i fynwes y claf: 'Does neb yn rhy hen i wenu ar anian, :Pob wyneb a wên ar rosyn yr haf. Mae rhosyn yr haf yn dechreu blaen-darddu, :Y Gwanwyn a drodd, a gwynnodd y drain; Mae'r helyg yn îr, a'r gweunydd yn gwenu, :Y dolydd yn deg, a'r goedwig yn gain. Mae blodau afalau fel eira'n y berllan, :Ac adar yn canu ple bynnag yr af; 'Does neb yn rhy hen i wenu ar anian, :Pob wyneb a wên ar rosyn yr haf. {{r|—''Ceiriog.''}} </poem> }} <br> {{c|{{mawr|2.}}}} {{Center block/s}} <poem> Daw'r Pryfaid o'u llaid a'u llwch, Hen nawdd eu "hûn a'u heddwch," I'w haf hynt, i ail fywhau, O'u lleoedd yn bob lliwiau; Haid o arliw diweir-lan Beryl<ref>S., beryl, maen gwerthfawr</ref> glwys neu berlau glân; Milionos fel melynaur, Dymchwel y dom chwilod aur. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 0kcq8ue9gt44kf2hxywkx02s0ze25hl 167509 167507 2026-07-22T04:13:50Z AlwynapHuw 1710 167509 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|'''XXXVI.—YR HAF.'''<br>1.}}}} {{center block| <poem> MAE rhosyn yr haf yn dechreu blaen-darddu, :A mantell y maes yn newydd yn awr; Mae egin yr ŷd yn edrych i fyny, :A'r haul yn ei wres yn edrych i lawr. Mae'r wennol yn dychwel i'w hannedd ei hunan, :Ac iechyd yn dychwel i fynwes y claf: 'Does neb yn rhy hen i wenu ar anian, :Pob wyneb a wên ar rosyn yr haf. Mae rhosyn yr haf yn dechreu blaen-darddu, :Y Gwanwyn a drodd, a gwynnodd y drain; Mae'r helyg yn îr, a'r gweunydd yn gwenu, :Y dolydd yn deg, a'r goedwig yn gain. Mae blodau afalau fel eira'n y berllan, :Ac adar yn canu ple bynnag yr af; 'Does neb yn rhy hen i wenu ar anian, :Pob wyneb a wên ar rosyn yr haf. {{r|—''Ceiriog.''}} </poem> }} <br> {{c|{{mawr|2.}}}} {{Center block/s}} <poem> Daw'r Pryfaid o'u llaid a'u llwch, Hen nawdd eu "hûn a'u heddwch," I'w haf hynt, i ail fywhau, O'u lleoedd yn bob lliwiau; Haid o arliw diweir-lan Beryl<ref>S., ''beryl'', maen gwerthfawr</ref> glwys neu berlau glân; Milionos fel melynaur, Dymchwel y dom chwilod aur. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 88pg0c8qrmp543pv7a160fk6q518q57 104 86600 167380 2026-07-21T22:40:57Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167380 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> Y "Gloyn Byw" glân ei bais Oddi amgylch ddaw i ymgais Yn ei awyr wen, newydd, Neu, a'i draed ar flodeu'r dydd. Caccwn â'i swn unseiniol Lunia gylch ymlaen ac ol; Ei bwysig gaingc mewn "Bys coch," Chwery pan y'i carcharoch! Ond gwyliwch nôd ei golyn, Gwna wayw tost trwy gnawd dyn. Y gwenyn o'u ceginau—a heidiant Hyd y newydd flodau, Ar eu mel hynt, er amlhau Hardd olud eu pêr ddiliau. Pladurwyr, gwŷr miniog wedd, Gwŷr y maes a'r grymusedd, Gwisgi<ref>gwisgi=S., active, nimble;</ref> o glun ac esgair,<ref>coes; haen o wair wedi ei dorri mewn arfod</ref> Di ludd eu gwynt at "ladd gwair," Ant oll yn fintai allan, Yn arfog miniog, i'w man; Abl a dewr o bladurwr, A bywiog iawn yw pob gŵr; A'i fraich of, gref a di-gryn Dery arfod â'r erfyn; Egyr wanaf gywreiniol, Rhed ei ddur ar hyd y ddôl; A'i bladur gaboledig, Glaer wawr, yn goleuo'r wig. —''Eben Fardd.'' </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> bftfmccu2yxce9lcbktaem4e9q7johv 167381 167380 2026-07-21T22:41:40Z AlwynapHuw 1710 167381 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> Y "Gloyn Byw" glân ei bais Oddi amgylch ddaw i ymgais Yn ei awyr wen, newydd, Neu, a'i draed ar flodeu'r dydd. Caccwn â'i swn unseiniol Lunia gylch ymlaen ac ol; Ei bwysig gaingc mewn "Bys coch," Chwery pan y'i carcharoch! Ond gwyliwch nôd ei golyn, Gwna wayw tost trwy gnawd dyn. Y gwenyn o'u ceginau—a heidiant ::Hyd y newydd flodau, :Ar eu mel hynt, er amlhau :Hardd olud eu pêr ddiliau. Pladurwyr, gwŷr miniog wedd, Gwŷr y maes a'r grymusedd, Gwisgi<ref>gwisgi=S., active, nimble;</ref> o glun ac esgair,<ref>coes; haen o wair wedi ei dorri mewn arfod</ref> Di ludd eu gwynt at "ladd gwair," Ant oll yn fintai allan, Yn arfog miniog, i'w man; Abl a dewr o bladurwr, A bywiog iawn yw pob gŵr; A'i fraich of, gref a di-gryn Dery arfod â'r erfyn; Egyr wanaf gywreiniol, Rhed ei ddur ar hyd y ddôl; A'i bladur gaboledig, Glaer wawr, yn goleuo'r wig. —''Eben Fardd.'' </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> 78i8heky57378sbh06zpql8omedkqsv 167383 167381 2026-07-21T22:45:36Z AlwynapHuw 1710 167383 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Y "Gloyn Byw" glân ei bais Oddi amgylch ddaw i ymgais Yn ei awyr wen, newydd, Neu, a'i draed ar flodeu'r dydd. Caccwn â'i swn unseiniol Lunia gylch ymlaen ac ol; Ei bwysig gaingc mewn "Bys coch," Chwery pan y'i carcharoch! Ond gwyliwch nôd ei golyn, Gwna wayw tost trwy gnawd dyn. Y gwenyn o'u ceginau—a heidiant ::Hyd y newydd flodau, :Ar eu mel hynt, er amlhau :Hardd olud eu pêr ddiliau. Pladurwyr, gwŷr miniog wedd, Gwŷr y maes a'r grymusedd, Gwisgi<ref>gwisgi=S., active, nimble;</ref> o glun ac esgair,<ref>coes; haen o wair wedi ei dorri mewn arfod</ref> Di ludd eu gwynt at "ladd gwair," Ant oll yn fintai allan, Yn arfog miniog, i'w man; Abl a dewr o bladurwr, A bywiog iawn yw pob gŵr; A'i fraich of, gref a di-gryn Dery arfod â'r erfyn; Egyr wanaf gywreiniol, Rhed ei ddur ar hyd y ddôl; A'i bladur gaboledig, Glaer wawr, yn goleuo'r wig. —''Eben Fardd.'' </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> qip72truqg0jegzkneb7thej5fp9qmi 167508 167383 2026-07-22T04:13:19Z AlwynapHuw 1710 167508 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Y "Gloyn Byw" glân ei bais Oddi amgylch ddaw i ymgais Yn ei awyr wen, newydd, Neu, a'i draed ar flodeu'r dydd. Caccwn â'i swn unseiniol Lunia gylch ymlaen ac ol; Ei bwysig gaingc mewn "Bys coch," Chwery pan y'i carcharoch! Ond gwyliwch nôd ei golyn, Gwna wayw tost trwy gnawd dyn. Y gwenyn o'u ceginau—a heidiant ::Hyd y newydd flodau, :Ar eu mel hynt, er amlhau :Hardd olud eu pêr ddiliau. Pladurwyr, gwŷr miniog wedd, Gwŷr y maes a'r grymusedd, Gwisgi<ref>gwisgi=S., ''active, nimble'';</ref> o glun ac esgair,<ref>coes; haen o wair wedi ei dorri mewn arfod</ref> Di ludd eu gwynt at "ladd gwair," Ant oll yn fintai allan, Yn arfog miniog, i'w man; Abl a dewr o bladurwr, A bywiog iawn yw pob gŵr; A'i fraich of, gref a di-gryn Dery arfod â'r erfyn; Egyr wanaf gywreiniol, Rhed ei ddur ar hyd y ddôl; A'i bladur gaboledig, Glaer wawr, yn goleuo'r wig. {{r|—''Eben Fardd.''}} </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> 0qzs6vnm08sa4b6ldsvtx7kgz57krik 104 86601 167382 2026-07-21T22:45:05Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167382 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Ysgrifennwch benillion Ceiriog mewn Rhyddiaith. II.—Cymherwch a ddywed y ddau fardd am yr Haf; pa ddisgrifiad yw'r goreu gennych? Rhoddwch eich rhesymau. III.—Ymhelaethwch ar a ganlyn:— (a) Mae mantell y maes yn newydd yn awr; (b) Daw'r pryfaid o'u llaid a'u llwch, hen nawdd eu "hûn a'u heddwch; (c) Y gwenyn a heidient ar eu mel hynt; (ch) a'i bladur gaboledig yn goleuo'r wig. IV. Gorffennwch y llinellau yma:— {{center block| <poem> (1) Mae'r helyg yn {{bar|3}} a'r gweunydd yn {{bar|3}} :Y dolydd yn {{bar|3}} a'r goedwig yn {{bar|3}} (2) "Caccwn â'i {{bar|3}} unseiniol ::Lunia {{bar|3}} ymlaen ac {{bar|3}}" (3) Pladurwyr, gwŷr {{bar|3}} wedd, ::{{bar|3}} y maes a'r {{bar|3}} </poem> }} <br> V.—Cyfansoddwch draethawd ar yr Haf, gan dalu sylw i'r pennau hyn:— ymddanghosiad y ddaear, y coed, yr afonydd, a'r mynyddoedd, y tai a'r bythynod; arferion yr adar, уг anifeiliaid, yr amaethwyr a'r bugeiliaid; chwareuon y plant. Sylwch ar y gwahaniaeth cydrhwng y pethau hyn yn yr Haf ac yn y Gaeaf. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> h45y9i4n65epla11l37kaokf9gg5wo0 167586 167382 2026-07-22T20:10:25Z AlwynapHuw 1710 167586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Ysgrifennwch benillion Ceiriog mewn Rhyddiaith. II.—Cymherwch a ddywed y ddau fardd am yr Haf; pa ddisgrifiad yw'r goreu gennych? Rhoddwch eich rhesymau. III.—Ymhelaethwch ar a ganlyn:— (a) Mae mantell y maes yn newydd yn awr; (b) Daw'r pryfaid o'u llaid a'u llwch, hen nawdd eu "hûn a'u heddwch; (c) Y gwenyn a heidient ar eu mel hynt; (ch) a'i bladur gaboledig yn goleuo'r wig. IV. Gorffennwch y llinellau yma:— {{center block| <poem> (1) Mae'r helyg yn {{bar|3}} a'r gweunydd yn {{bar|3}} :Y dolydd yn {{bar|3}} a'r goedwig yn {{bar|3}} (2) "Caccwn â'i {{bar|3}} unseiniol ::Lunia {{bar|3}} ymlaen ac {{bar|3}}" (3) Pladurwyr, gwŷr {{bar|3}} wedd, ::{{bar|3}} y maes a'r {{bar|3}} </poem> }} <br> V.—Cyfansoddwch draethawd ar yr Haf, gan dalu sylw i'r pennau hyn:— ymddanghosiad y ddaear, y coed, yr afonydd, a'r mynyddoedd, y tai a'r bythynod; arferion yr adar, уг anifeiliaid, yr amaethwyr a'r bugeiliaid; chwareuon y plant. Sylwch ar y gwahaniaeth cydrhwng y pethau hyn yn yr Haf ac yn y Gaeaf. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 8dql9wkxggttrpwf5fsniosuntcnqi0 104 86602 167384 2026-07-21T22:49:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167384 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXV.—ANRHAITH Y SAESON.}}}} OND am fod Prydain yn gwybod ewyllys ei Harglwydd ac heb ei wneuthur, darperir iddi lawer o ffonodiau; ac am ei bod yn dir cyndyn, yn dwyn drain a mieri yn lle llysiau cymwys i'r llafurwr nefol, aeth yn anghymeradwy ac yn agos i felldith a llosgiad. Ynghylch 460 o oed Crist, y mae'r Rhufeiniaid a fuasent yn llywodraethu arni hi yn hir, yn ei gadael yn weddw. Y mae'r Phichtiaid a'r Scotiaid yn rhuthro iddi fel bleiddiaid yr hwyr, ac y mae'r Saeson anghredadwy, pobl o ogledd—dir Germania, a gyflogasid i'w gwrthsefyll hwy, yn lle cynorthwywyr yn prifio1 yn llwyr ddinistrwyr ein cenedl ni; a thrwy dân a chleddyf yn troi'r dinas— oedd yn garneddau, a'r hyn nis gallent ei reibio wrth chwarae llewod, ysglyfaethent ef ar ddull llwynogod. Canys wedi i'r Brutaniaid eu curo hwy yn ddewr, ac wrth gytundeb ddyfod o'r penaeth— iaid ynghyd yn ddiarfog i dynnu amodau heddwch, ac i gydwledda â'u penaethiaid hwythau, cawsant eu lladd yn dwyllodrus â chyllyll hirion yng ngwastadedd Caer Caradog. A rhoddes hynny o drychineb fantais i'r dihirwyr i oresgyn llawer o'r ynys. Yr achlysur o wanychiad ein gwlad ydoedd rheoliad y Rhufeiniaid arni a'u hymadawiad hwy ohoni i amddiffyn yr Eidal. Megis mewn dychryn pan gilio'r gwaed o'r wyneb a'r aelodau at y galon i'w diddanu hi, digwydd glesni a llesgedd ynddynt<noinclude><references/></noinclude> r4vak5yzs0dlkvq9pgkxsdeduyo4bfl 167385 167384 2026-07-21T22:49:46Z AlwynapHuw 1710 167385 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXV.—ANRHAITH Y SAESON.}}}} OND am fod Prydain yn gwybod ewyllys ei Harglwydd ac heb ei wneuthur, darperir iddi lawer o ffonodiau; ac am ei bod yn dir cyndyn, yn dwyn drain a mieri yn lle llysiau cymwys i'r llafurwr nefol, aeth yn anghymeradwy ac yn agos i felldith a llosgiad. Ynghylch 460 o oed Crist, y mae'r Rhufeiniaid a fuasent yn llywodraethu arni hi yn hir, yn ei gadael yn weddw. Y mae'r Phichtiaid a'r Scotiaid yn rhuthro iddi fel bleiddiaid yr hwyr, ac y mae'r Saeson anghredadwy, pobl o ogledd-dir Germania, a gyflogasid i'w gwrthsefyll hwy, yn lle cynorthwywyr yn prifio1 yn llwyr ddinistrwyr ein cenedl ni; a thrwy dân a chleddyf yn troi'r dinas— oedd yn garneddau, a'r hyn nis gallent ei reibio wrth chwarae llewod, ysglyfaethent ef ar ddull llwynogod. Canys wedi i'r Brutaniaid eu curo hwy yn ddewr, ac wrth gytundeb ddyfod o'r penaeth— iaid ynghyd yn ddiarfog i dynnu amodau heddwch, ac i gydwledda â'u penaethiaid hwythau, cawsant eu lladd yn dwyllodrus â chyllyll hirion yng ngwastadedd Caer Caradog. A rhoddes hynny o drychineb fantais i'r dihirwyr i oresgyn llawer o'r ynys. Yr achlysur o wanychiad ein gwlad ydoedd rheoliad y Rhufeiniaid arni a'u hymadawiad hwy ohoni i amddiffyn yr Eidal. Megis mewn dychryn pan gilio'r gwaed o'r wyneb a'r aelodau at y galon i'w diddanu hi, digwydd glesni a llesgedd ynddynt<noinclude><references/></noinclude> rw2e8akbtua1d5djei1ca1yy3lrluuo 167386 167385 2026-07-21T22:50:25Z AlwynapHuw 1710 167386 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXV.—ANRHAITH Y SAESON.}}}} OND am fod Prydain yn gwybod ewyllys ei Harglwydd ac heb ei wneuthur, darperir iddi lawer o ffonodiau; ac am ei bod yn dir cyndyn, yn dwyn drain a mieri yn lle llysiau cymwys i'r llafurwr nefol, aeth yn anghymeradwy ac yn agos i felldith a llosgiad. Ynghylch 460 o oed Crist, y mae'r Rhufeiniaid a fuasent yn llywodraethu arni hi yn hir, yn ei gadael yn weddw. Y mae'r Phichtiaid a'r Scotiaid yn rhuthro iddi fel bleiddiaid yr hwyr, ac y mae'r Saeson anghredadwy, pobl o ogledd-dir Germania, a gyflogasid i'w gwrthsefyll hwy, yn lle cynorthwywyr yn prifio1 yn llwyr ddinistrwyr ein cenedl ni; a thrwy dân a chleddyf yn troi'r dinasoedd yn garneddau, a'r hyn nis gallent ei reibio wrth chwarae llewod, ysglyfaethent ef ar ddull llwynogod. Canys wedi i'r Brutaniaid eu curo hwy yn ddewr, ac wrth gytundeb ddyfod o'r penaethiaid ynghyd yn ddiarfog i dynnu amodau heddwch, ac i gydwledda â'u penaethiaid hwythau, cawsant eu lladd yn dwyllodrus â chyllyll hirion yng ngwastadedd Caer Caradog. A rhoddes hynny o drychineb fantais i'r dihirwyr i oresgyn llawer o'r ynys. Yr achlysur o wanychiad ein gwlad ydoedd rheoliad y Rhufeiniaid arni a'u hymadawiad hwy ohoni i amddiffyn yr Eidal. Megis mewn dychryn pan gilio'r gwaed o'r wyneb a'r aelodau at y galon i'w diddanu hi, digwydd glesni a llesgedd ynddynt<noinclude><references/></noinclude> 93kdudkas12po5hwp4ilj6h3gjmmjoy 167388 167386 2026-07-21T22:52:38Z AlwynapHuw 1710 167388 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXV.—ANRHAITH Y SAESON.}}}} OND am fod Prydain yn gwybod ewyllys ei Harglwydd ac heb ei wneuthur, darperir iddi lawer o ffonodiau; ac am ei bod yn dir cyndyn, yn dwyn drain a mieri yn lle llysiau cymwys i'r llafurwr nefol, aeth yn anghymeradwy ac yn agos i felldith a llosgiad. Ynghylch 460 o oed Crist, y mae'r Rhufeiniaid a fuasent yn llywodraethu arni hi yn hir, yn ei gadael yn weddw. Y mae'r Phichtiaid a'r Scotiaid yn rhuthro iddi fel bleiddiaid yr hwyr, ac y mae'r Saeson anghredadwy, pobl o ogledd-dir Germania, a gyflogasid i'w gwrthsefyll hwy, yn lle cynorthwywyr yn prifio<ref>yn troi allan.</ref> yn llwyr ddinistrwyr ein cenedl ni; a thrwy dân a chleddyf yn troi'r dinasoedd yn garneddau, a'r hyn nis gallent ei reibio wrth chwarae llewod, ysglyfaethent ef ar ddull llwynogod. Canys wedi i'r Brutaniaid eu curo hwy yn ddewr, ac wrth gytundeb ddyfod o'r penaethiaid ynghyd yn ddiarfog i dynnu amodau heddwch, ac i gydwledda â'u penaethiaid hwythau, cawsant eu lladd yn dwyllodrus â chyllyll hirion yng ngwastadedd Caer Caradog. A rhoddes hynny o drychineb fantais i'r dihirwyr i oresgyn llawer o'r ynys. Yr achlysur o wanychiad ein gwlad ydoedd rheoliad y Rhufeiniaid arni a'u hymadawiad hwy ohoni i amddiffyn yr Eidal. Megis mewn dychryn pan gilio'r gwaed o'r wyneb a'r aelodau at y galon i'w diddanu hi, digwydd glesni a llesgedd ynddynt<noinclude><references/></noinclude> 89fawxcl8q953g42sj6y10xxobo3x26 104 86603 167387 2026-07-21T22:51:44Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "hwy. Ni adawodd yr hen feistriaid fawr o'u hol, ond amryw eiriau Lladin yn gymysgedig â'n hiaith ni. Anghydfod y penaethiaid hefyd a agorodd adwyau i ollwng aflwydd i'r ynys. Pan aeth Fortigern, duwc Cernyw, yn frenin drwy frad gwaedlyd, rhoddodd fwy ymddiried yn y Saeson a gyflogasai nag yn ei ddeiliaid genedigol. Gorfu i'r brenin Arthur ryfela â'i wladwr Melfas, tywysog gwlad yr haf, i ddial trais ei frenhines Gwenhwyfar. A chwedi... 167387 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hwy. Ni adawodd yr hen feistriaid fawr o'u hol, ond amryw eiriau Lladin yn gymysgedig â'n hiaith ni. Anghydfod y penaethiaid hefyd a agorodd adwyau i ollwng aflwydd i'r ynys. Pan aeth Fortigern, duwc Cernyw, yn frenin drwy frad gwaedlyd, rhoddodd fwy ymddiried yn y Saeson a gyflogasai nag yn ei ddeiliaid genedigol. Gorfu i'r brenin Arthur ryfela â'i wladwr Melfas, tywysog gwlad yr haf, i ddial trais ei frenhines Gwenhwyfar. A chwedi iddo ennill deuddeg brwydr oddiar y Saeson, trwy anfoddlonrwydd ei nai, Modred, cafodd ei farwolaeth; a chydag of syrthiodd llwyddiant ei genedl; a'r deyrnas wedi ymrannu yn ei herbyn ei hun a anghyfaneddwyd. Hefyd, tra yr oedd Prydain yn wan, yr oedd hi yn brydferth, a'i glendid a barodd i gymaint o ddieithriaid ei threisio hi. Ni chafodd lonydd gan ysbeilwyr wrth fod ei thir mor gyfoethog. Ffrwythlondeb y pren afalau a wnaiff ergydio cymaint o bastynnau ato, yn enwedig os bydd heb gae yn ei gylch. Aeth ei hamddiffynfeydd fel ffigyswydd a'u blaenffrwyth arnynt, pan ysgydwyd hwynt, syrthiasant yn safnau y bwytawyr. Pe buasai yn addoli Duw yn ddyladwy, ni chawsai neb chwenychu mo'i thir, er anamled ei gwrywiaid; ac os buasai rhuthr iddi, creuasai'r Arglwydd amddiffyn ar ei holl ogoniant. Ond wedi iddi ddigio Duw, aeth ei golud hi yn obrwy i'r sawl a'i lluddent hi. —Charles Edwards. Q GWERSI. I.—Gwers ar y ferf. Llennwch y bylchau hyn â berf yn yr amser a'r person priodol:— i'w yn yn ei reibio wrth chwarae (1) ac am ei bod yn dir cyndyn, anghymeradwy; (2) y mae'r Rhufeiniaid a llywodraethu arni; (3) ac y mae'r Saeson anghredadwy, pobl o Germania, a hwy; (4) a'r hyn nis llewod, ef ar ddull llwynogod; (5) a o drychineb fantais i'r dihirwyr; (6)— Arthur ryfela â'i wladwr Melfas; (7) Pe addoli Duw yn ddyladwy, ni mo'i thir; (8) ac os — amddiffyn ar ei holl ogoniant. ―― — hynny i'r brenin yn neb chwenychu rhuthr iddi, Arglwydd II.—Ysgrifennwch eiriau ag iddynt ystyr gwrthgyferbyniol i'r geiriau mewn llythrennau italaidd, yn y bylchau yma:— (a) yn dwyn drain a mieri yn lle; (b) yn lle yn prifio yn llwyr ddinistrwyr ein cenedl ni; (c) a'r hyn nis gallent ei reibio wrth chwarae llewod, ysglyfaethent of ar ; (ch) rhoddodd fwy ymddiried yn y Saeson a gyflogasai nag yn ei iddi, creuasai'r ; (d) ac os buasai Arglwydd amddiffyn ar ei holl ogoniant. III.—Disgrifiwch a ganlyn yng ngeiriau Charles Edwards:— (1) Prydain wedi i'r Rhufeiniaid ymadael; (2) Dinistr y Saeson; (3) Gwanychiad ein gwlad; (4) Prydferthwch a gwendid Prydain yn achos o'i cholled. Er gwneud eich disgrifiad mor brydferth ag sy'n bosibl, defnyddiwch y ffigyrau sydd gan yr awdwr i addurno ei arddull. IV. Aralleiriwch y paragraff cyntaf.<noinclude><references/></noinclude> 7z3z7zrxa1dl301avdpe0g0v9w0dv6e 167389 167387 2026-07-21T22:53:25Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167389 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hwy. Ni adawodd yr hen feistriaid fawr o'u hol, ond amryw eiriau Lladin yn gymysgedig â'n hiaith ni. Anghydfod y penaethiaid hefyd a agorodd adwyau i ollwng aflwydd i'r ynys. Pan aeth Fortigern, duwc Cernyw, yn frenin drwy frad gwaedlyd, rhoddodd fwy ymddiried yn y Saeson a gyflogasai nag yn ei ddeiliaid genedigol. Gorfu i'r brenin Arthur ryfela â'i wladwr Melfas, tywysog gwlad yr haf, i ddial trais ei frenhines Gwenhwyfar. A chwedi iddo ennill deuddeg brwydr oddiar y Saeson, trwy anfoddlonrwydd ei nai, Modred, cafodd ei farwolaeth; a chydag of syrthiodd llwyddiant ei genedl; a'r deyrnas wedi ymrannu yn ei herbyn ei hun a anghyfaneddwyd. Hefyd, tra yr oedd Prydain yn wan, yr oedd hi yn brydferth, a'i glendid a barodd i gymaint o ddieithriaid ei threisio hi. Ni chafodd lonydd gan ysbeilwyr wrth fod ei thir mor gyfoethog. Ffrwythlondeb y pren afalau a wnaiff ergydio cymaint o bastynnau ato, yn enwedig os bydd heb gae yn ei gylch. Aeth ei hamddiffynfeydd fel ffigyswydd a'u blaenffrwyth arnynt, pan ysgydwyd hwynt, syrthiasant yn safnau y bwytawyr. Pe buasai yn addoli Duw yn ddyladwy, ni chawsai neb chwenychu mo'i thir, er anamled ei gwrywiaid; ac os buasai rhuthr iddi, creuasai'r Arglwydd amddiffyn ar ei holl ogoniant. Ond wedi iddi ddigio Duw, aeth ei golud hi yn obrwy i'r sawl a'i lluddent hi. —''Charles Edwards.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> bd0lrr69vyoimfwcadoage4tadd76ru 167506 167389 2026-07-22T04:12:00Z AlwynapHuw 1710 167506 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hwy. Ni adawodd yr hen feistriaid fawr o'u hol, ond amryw eiriau Lladin yn gymysgedig â'n hiaith ni. Anghydfod y penaethiaid hefyd a agorodd adwyau i ollwng aflwydd i'r ynys. Pan aeth Fortigern, duwc Cernyw, yn frenin drwy frad gwaedlyd, rhoddodd fwy ymddiried yn y Saeson a gyflogasai nag yn ei ddeiliaid genedigol. Gorfu i'r brenin Arthur ryfela â'i wladwr Melfas, tywysog gwlad yr haf, i ddial trais ei frenhines Gwenhwyfar. A chwedi iddo ennill deuddeg brwydr oddiar y Saeson, trwy anfoddlonrwydd ei nai, Modred, cafodd ei farwolaeth; a chydag of syrthiodd llwyddiant ei genedl; a'r deyrnas wedi ymrannu yn ei herbyn ei hun a anghyfaneddwyd. Hefyd, tra yr oedd Prydain yn wan, yr oedd hi yn brydferth, a'i glendid a barodd i gymaint o ddieithriaid ei threisio hi. Ni chafodd lonydd gan ysbeilwyr wrth fod ei thir mor gyfoethog. Ffrwythlondeb y pren afalau a wnaiff ergydio cymaint o bastynnau ato, yn enwedig os bydd heb gae yn ei gylch. Aeth ei hamddiffynfeydd fel ffigyswydd a'u blaenffrwyth arnynt, pan ysgydwyd hwynt, syrthiasant yn safnau y bwytawyr. Pe buasai yn addoli Duw yn ddyladwy, ni chawsai neb chwenychu mo'i thir, er anamled ei gwrywiaid; ac os buasai rhuthr iddi, creuasai'r Arglwydd amddiffyn ar ei holl ogoniant. Ond wedi iddi ddigio Duw, aeth ei golud hi yn obrwy i'r sawl a'i lluddent hi. {{r|—''Charles Edwards.''}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> psa900vhm2e0zvfun8riwlswyx6tokz 104 86604 167390 2026-07-21T23:04:20Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167390 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Gwers ar y ferf. Llennwch y bylchau hyn â berf yn yr amser a'r person priodol:— yn (1) ac am ei bod yn dir cyndyn, {{bar|3}} yn anghymeradwy; (2) y mae'r Rhufeiniaid a {{bar|3}} llywodraethu arni; (3) ac y mae'r Saeson anghredadwy, pobl o Germania, {{bar|3}} a {{bar|3}} i'w {{bar|3}} hwy; (4) a'r hyn nis ei reibio wrth chwarae llewod, {{bar|3}} ef ar ddull llwynogod; (5) a {{bar|3}} hynny o drychineb fantais i'r dihirwyr; (6) {{bar|3}} i'r brenin Arthur ryfela â'i wladwr Melfas; (7) Pe {{bar|3}} yn addoli Duw yn ddyladwy, ni {{bar|3}}neb chwenychu mo'i thir; (8) ac os {{bar|3}} rhuthr iddi, {{bar|3}} Arglwydd amddiffyn ar ei holl ogoniant. II.—Ysgrifennwch eiriau ag iddynt ystyr gwrthgyferbyniol i'r geiriau mewn llythrennau italaidd, yn y bylchau yma:— (a) yn dwyn drain a ''mieri'' yn lle {{bar|3}}; (b) yn lle {{bar|3}} yn prifio yn ''llwyr ddinistrwyr'' ein cenedl ni; (c) a'r hyn nis gallent ei reibio wrth ''chwarae llewod'', ysglyfaethent of ar {{bar|3}} {{bar|3}}; (ch) rhoddodd fwy ymddiried yn y ''Saeson'' a gyflogasai nag yn ei {{bar|3}} {{bar|3}}; (d) ac os buasai iddi, {{bar|3}} creuasai'r Arglwydd ''amddiffyn'' ar ei holl ogoniant. III.—Disgrifiwch a ganlyn yng ngeiriau Charles Edwards:— (1) Prydain wedi i'r Rhufeiniaid ymadael; (2) Dinistr y Saeson; (3) Gwanychiad ein gwlad; (4) Prydferthwch a gwendid Prydain yn achos o'i cholled. Er gwneud eich disgrifiad mor brydferth ag sy'n bosibl, defnyddiwch y ffigyrau sydd gan yr awdwr i addurno ei arddull. IV. Aralleiriwch y paragraff cyntaf. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 4p3oesyhni2r7sy9dbx4jd35ej822t6 167391 167390 2026-07-21T23:04:46Z AlwynapHuw 1710 167391 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Gwers ar y ferf. Llennwch y bylchau hyn â berf yn yr amser a'r person priodol:— (1) ac am ei bod yn dir cyndyn, {{bar|3}} yn anghymeradwy; (2) y mae'r Rhufeiniaid a {{bar|3}} llywodraethu arni; (3) ac y mae'r Saeson anghredadwy, pobl o Germania, {{bar|3}} a {{bar|3}} i'w {{bar|3}} hwy; (4) a'r hyn nis ei reibio wrth chwarae llewod, {{bar|3}} ef ar ddull llwynogod; (5) a {{bar|3}} hynny o drychineb fantais i'r dihirwyr; (6) {{bar|3}} i'r brenin Arthur ryfela â'i wladwr Melfas; (7) Pe {{bar|3}} yn addoli Duw yn ddyladwy, ni {{bar|3}}neb chwenychu mo'i thir; (8) ac os {{bar|3}} rhuthr iddi, {{bar|3}} Arglwydd amddiffyn ar ei holl ogoniant. II.—Ysgrifennwch eiriau ag iddynt ystyr gwrthgyferbyniol i'r geiriau mewn llythrennau italaidd, yn y bylchau yma:— (a) yn dwyn drain a ''mieri'' yn lle {{bar|3}}; (b) yn lle {{bar|3}} yn prifio yn ''llwyr ddinistrwyr'' ein cenedl ni; (c) a'r hyn nis gallent ei reibio wrth ''chwarae llewod'', ysglyfaethent of ar {{bar|3}} {{bar|3}}; (ch) rhoddodd fwy ymddiried yn y ''Saeson'' a gyflogasai nag yn ei {{bar|3}} {{bar|3}}; (d) ac os buasai iddi, {{bar|3}} creuasai'r Arglwydd ''amddiffyn'' ar ei holl ogoniant. III.—Disgrifiwch a ganlyn yng ngeiriau Charles Edwards:— (1) Prydain wedi i'r Rhufeiniaid ymadael; (2) Dinistr y Saeson; (3) Gwanychiad ein gwlad; (4) Prydferthwch a gwendid Prydain yn achos o'i cholled. Er gwneud eich disgrifiad mor brydferth ag sy'n bosibl, defnyddiwch y ffigyrau sydd gan yr awdwr i addurno ei arddull. IV. Aralleiriwch y paragraff cyntaf. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ql637qghqtz46ar5jxl6bk6n0a3ifzy 104 86605 167392 2026-07-21T23:14:57Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167392 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c{{mawr||XXXIV.—CYFLAFAN MORFA RHUDDLAN.}}}} {{Center block/s}} <poem> CILIA'R haul draw dros ael bryniau hael Arfon, Llenni nos sy'n mynd dros ddol a rhos weithion; Pob rhyw chwa ymaith a gilia o'r llwyni; Ar fy nghlust draw mae ust y donn yn distewi; Dan fy mron clywa'm llon galon yn curo, Gan fawr rym digter llym, wrth im' fyfyrio Ar y pryd pan fu drud waedlyd gyflafan. Pan wnaed brad Cymru fad ar Forfa Rhuddlan. Trwy y gwyll<ref>tywyllwch</ref> gwelaf ddull teryll<ref>disglair</ref> y darian; Clywaf si eirf heb ri arni yn tincian. O'r bŵau gwyllt mae'n gwau saethau gan sio; A thrwst mawr nes mae'r llawr rhuddwawr yn siglo; Ond uwch sain twrf y rhai'n, ac ochain y clwyfawg Fry hyd nef clywir cref ddolef Caradawg,— Rhag gwneyd brad ein hen wlad, trown eu câd weithian, Neu caed lloer ni yn oer ar Forfa Rhuddlan!" Wele fron pob rhyw lon Frython yn chwyddo, Wele'u gwedd, fel eu cledd fflamwedd yn gwrido; Wele'r fraich rymus fry'n dyblu'r ergydion; Yn eu nwy'<ref>nwy'=nwyf, S., vigour;</ref> torrant trwy lydain adwyon; Yr un pryd Cymru i gyd gyfyd ei gweddi,— "Doed yn awr help i lawr yn ein mawr gyni; Boed i Ti, O! ein Rhi, noddi ein trigfan; Llwydda'n awr ein llu mawr ar Forfa Rhuddlan." </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> d4vpro85gd6a9y35leepgjzz2urwfsh 167393 167392 2026-07-21T23:15:14Z AlwynapHuw 1710 167393 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr||XXXIV.—CYFLAFAN MORFA RHUDDLAN.}}}} {{Center block/s}} <poem> CILIA'R haul draw dros ael bryniau hael Arfon, Llenni nos sy'n mynd dros ddol a rhos weithion; Pob rhyw chwa ymaith a gilia o'r llwyni; Ar fy nghlust draw mae ust y donn yn distewi; Dan fy mron clywa'm llon galon yn curo, Gan fawr rym digter llym, wrth im' fyfyrio Ar y pryd pan fu drud waedlyd gyflafan. Pan wnaed brad Cymru fad ar Forfa Rhuddlan. Trwy y gwyll<ref>tywyllwch</ref> gwelaf ddull teryll<ref>disglair</ref> y darian; Clywaf si eirf heb ri arni yn tincian. O'r bŵau gwyllt mae'n gwau saethau gan sio; A thrwst mawr nes mae'r llawr rhuddwawr yn siglo; Ond uwch sain twrf y rhai'n, ac ochain y clwyfawg Fry hyd nef clywir cref ddolef Caradawg,— Rhag gwneyd brad ein hen wlad, trown eu câd weithian, Neu caed lloer ni yn oer ar Forfa Rhuddlan!" Wele fron pob rhyw lon Frython yn chwyddo, Wele'u gwedd, fel eu cledd fflamwedd yn gwrido; Wele'r fraich rymus fry'n dyblu'r ergydion; Yn eu nwy'<ref>nwy'=nwyf, S., vigour;</ref> torrant trwy lydain adwyon; Yr un pryd Cymru i gyd gyfyd ei gweddi,— "Doed yn awr help i lawr yn ein mawr gyni; Boed i Ti, O! ein Rhi, noddi ein trigfan; Llwydda'n awr ein llu mawr ar Forfa Rhuddlan." </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> npjfuvb7m0kif3822dwyt18n3sa1j0b 167394 167393 2026-07-21T23:15:33Z AlwynapHuw 1710 167394 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXIV.—CYFLAFAN MORFA RHUDDLAN.}}}} {{Center block/s}} <poem> CILIA'R haul draw dros ael bryniau hael Arfon, Llenni nos sy'n mynd dros ddol a rhos weithion; Pob rhyw chwa ymaith a gilia o'r llwyni; Ar fy nghlust draw mae ust y donn yn distewi; Dan fy mron clywa'm llon galon yn curo, Gan fawr rym digter llym, wrth im' fyfyrio Ar y pryd pan fu drud waedlyd gyflafan. Pan wnaed brad Cymru fad ar Forfa Rhuddlan. Trwy y gwyll<ref>tywyllwch</ref> gwelaf ddull teryll<ref>disglair</ref> y darian; Clywaf si eirf heb ri arni yn tincian. O'r bŵau gwyllt mae'n gwau saethau gan sio; A thrwst mawr nes mae'r llawr rhuddwawr yn siglo; Ond uwch sain twrf y rhai'n, ac ochain y clwyfawg Fry hyd nef clywir cref ddolef Caradawg,— Rhag gwneyd brad ein hen wlad, trown eu câd weithian, Neu caed lloer ni yn oer ar Forfa Rhuddlan!" Wele fron pob rhyw lon Frython yn chwyddo, Wele'u gwedd, fel eu cledd fflamwedd yn gwrido; Wele'r fraich rymus fry'n dyblu'r ergydion; Yn eu nwy'<ref>nwy'=nwyf, S., vigour;</ref> torrant trwy lydain adwyon; Yr un pryd Cymru i gyd gyfyd ei gweddi,— "Doed yn awr help i lawr yn ein mawr gyni; Boed i Ti, O! ein Rhi, noddi ein trigfan; Llwydda'n awr ein llu mawr ar Forfa Rhuddlan." </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> giq9jfljpipmublq8x91poppuox9xjw 167504 167394 2026-07-22T04:10:57Z AlwynapHuw 1710 167504 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXIV.—CYFLAFAN MORFA RHUDDLAN.}}}} {{Center block/s}} <poem> CILIA'R haul draw dros ael bryniau hael Arfon, Llenni nos sy'n mynd dros ddol a rhos weithion; Pob rhyw chwa ymaith a gilia o'r llwyni; Ar fy nghlust draw mae ust y donn yn distewi; Dan fy mron clywa'm llon galon yn curo, Gan fawr rym digter llym, wrth im' fyfyrio Ar y pryd pan fu drud waedlyd gyflafan. Pan wnaed brad Cymru fad ar Forfa Rhuddlan. Trwy y gwyll<ref>tywyllwch</ref> gwelaf ddull teryll<ref>disglair</ref> y darian; Clywaf si eirf heb ri arni yn tincian. O'r bŵau gwyllt mae'n gwau saethau gan sio; A thrwst mawr nes mae'r llawr rhuddwawr yn siglo; Ond uwch sain twrf y rhai'n, ac ochain y clwyfawg Fry hyd nef clywir cref ddolef Caradawg,— Rhag gwneyd brad ein hen wlad, trown eu câd weithian, Neu caed lloer ni yn oer ar Forfa Rhuddlan!" Wele fron pob rhyw lon Frython yn chwyddo, Wele'u gwedd, fel eu cledd fflamwedd yn gwrido; Wele'r fraich rymus fry'n dyblu'r ergydion; Yn eu nwy'<ref>nwy'=nwyf, S., ''vigour''</ref> torrant trwy lydain adwyon; Yr un pryd Cymru i gyd gyfyd ei gweddi,— "Doed yn awr help i lawr yn ein mawr gyni; Boed i Ti, O! ein Rhi, noddi ein trigfan; Llwydda'n awr ein llu mawr ar Forfa Rhuddlan." </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> jv2hvy2r5bt9eve5fqhzoqvlpj8af6s 104 86606 167395 2026-07-21T23:16:21Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "<poem> Troswyf daeth fel rhyw saeth alaeth a dychryn, Och! rhag bost, bloeddiau tost ymffrost y gelyn; Ond O! na lawenha, fel a wnai orchest; Nid dy rym ond dy ri' ddug i ti goncwest. Ow! rhag braw'r dorf sy' draw'n gwyliaw o'r drysau, Am lwydd cad Cymru fad—rhad ar eu harfau; Mewn gwyllt fraw i'r geillt fry, rhedy pob oedran, Wrth weld brad gwyr eu gwlad ar Forfa Rhuddlan. Bryn a phant, cwm a nant, lanwant a'u hoergri; Traidd y flo... 167395 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Troswyf daeth fel rhyw saeth alaeth a dychryn, Och! rhag bost, bloeddiau tost ymffrost y gelyn; Ond O! na lawenha, fel a wnai orchest; Nid dy rym ond dy ri' ddug i ti goncwest. Ow! rhag braw'r dorf sy' draw'n gwyliaw o'r drysau, Am lwydd cad Cymru fad—rhad ar eu harfau; Mewn gwyllt fraw i'r geillt fry, rhedy pob oedran, Wrth weld brad gwyr eu gwlad ar Forfa Rhuddlan. Bryn a phant, cwm a nant, lanwant a'u hoergri; Traidd y floedd draw i goedd gymoedd Eryri; Yr awr hon y mae llon galon hen Gymru, Am fawr freg ei mheib teg, gwiwdeg, yn gwaedu: Braw a brys sydd trwy lys parchus Caradawg; Gwaeddi mawr fynd i lawr flaenawr galluawg: Geilw ei fardd am ei fwyn delyn i gwynfan, Ac ar hon tery don hen "Forfa Rhuddlan.' Af yn awr dros y llawr gwyrddwawr i chwilio Am y fan mae eu rhan farwol yn huno; Ond y mawr Forfa maith yw eu llaith feddrod, A'i wyrdd frwyn, a'r hesg lwyn, yw eu mwyn gofnod; Ond caf draw gerllaw'r llan, drigfan uchelfaith Ioan lân, hoftwr cân, diddan gydymaith; Ac yn nhy'r ficar fry, gan ei gu rian, Llety gaf, yno'r af, o Forfa Rhuddlan. —''Ieuan Glan Geirionnydd.'' </poem> {{Div end}} <br> Q {{c|GWERSI.}} I.—Darllennwch y darn uchod lawer gwaith trosodd, ac wedi cau y llyfr, gwnewch restr o'r geiriau mwyaf melodaidd sydd yn y dyfyniad. II.—Ewch drwy y pennill cyntaf, a rhoddwch y nôd hwn '''/''' uwchben pob sill a acennir yn drwm. III.—Darllennwch ddisgrifiad Emrys o'r Wawr, ac yna y dyfyniad uchod. Pa wahaniaeth sydd yn y mydr? Paham y defnyddir mydrau gwahanol gan y ddau fardd? Beth yw'r argraff ar eich meddwl wedi darllen cân Talhaiarn i "Gymru," a chân Ieuan Glan Geirionnydd i "Forfa Rhuddlan." IV.—Gwnewch grynhodeb o'r gân mewn Rhyddiaith da. V.—Rhoddwch y geiriau barddonol a ddefnyddia Ieuan Glan Geirionnydd am y rhain:— gwynt; yn awr; lladdfa neu frwydr; arfau; coch; byddin; Arglwydd; tristwch; dychryn; bendith; meibion; cysgu; gwlyb; gwraig; arweinydd. VI.—Cenwch y geiriau ar y dôn gwynfannus, "Morfa Rhuddlan."<noinclude><references/></noinclude> q5iqcijz716e1fvcqmvg1g7mx25eope 167396 167395 2026-07-21T23:20:29Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167396 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Troswyf daeth fel rhyw saeth alaeth<ref>tristwch</ref> a dychryn, Och! rhag bost, bloeddiau tost ymffrost y gelyn; Ond O! na lawenha, fel a wnai orchest; Nid dy rym ond dy ri' ddug i ti goncwest. Ow! rhag braw'r dorf sy' draw'n gwyliaw o'r drysau, Am lwydd cad<ref>byddin</ref> Cymru fad—rhad ar eu harfau; Mewn gwyllt fraw i'r geillt fry, rhedy pob oedran, Wrth weld brad gwyr eu gwlad ar Forfa Rhuddlan. Bryn a phant, cwm a nant, lanwant a'u hoergri; Traidd y floedd draw i goedd gymoedd Eryri; Yr awr hon y mae llon galon hen Gymru, Am fawr freg<ref>lladdfa</ref> ei meib teg, gwiwdeg, yn gwaedu: Braw a brys sydd trwy lys parchus Caradawg; Gwaeddi mawr fynd i lawr flaenawr galluawg: Geilw ei fardd am ei fwyn delyn i gwynfan, Ac ar hon tery don hen "Forfa Rhuddlan." Af yn awr dros y llawr gwyrddwawr i chwilio Am y fan mae eu rhan farwol yn huno; Ond y mawr Forfa maith yw eu llaith feddrod, A'i wyrdd frwyn, a'r hesg lwyn, yw eu mwyn gofnod; Ond caf draw gerllaw'r llan, drigfan uchelfaith Ioan lân, hoftwr cân, diddan gydymaith; Ac yn nhy'r ficar fry, gan ei gu rian, Llety gaf:—yno'r af, o Forfa Rhuddlan. —''Ieuan Glan Geirionnydd.'' </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> c0ajyo3v9p6k1zt60zpbz6vylgxufez 167505 167396 2026-07-22T04:11:26Z AlwynapHuw 1710 167505 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Troswyf daeth fel rhyw saeth alaeth<ref>tristwch</ref> a dychryn, Och! rhag bost, bloeddiau tost ymffrost y gelyn; Ond O! na lawenha, fel a wnai orchest; Nid dy rym ond dy ri' ddug i ti goncwest. Ow! rhag braw'r dorf sy' draw'n gwyliaw o'r drysau, Am lwydd cad<ref>byddin</ref> Cymru fad—rhad ar eu harfau; Mewn gwyllt fraw i'r geillt fry, rhedy pob oedran, Wrth weld brad gwyr eu gwlad ar Forfa Rhuddlan. Bryn a phant, cwm a nant, lanwant a'u hoergri; Traidd y floedd draw i goedd gymoedd Eryri; Yr awr hon y mae llon galon hen Gymru, Am fawr freg<ref>lladdfa</ref> ei meib teg, gwiwdeg, yn gwaedu: Braw a brys sydd trwy lys parchus Caradawg; Gwaeddi mawr fynd i lawr flaenawr galluawg: Geilw ei fardd am ei fwyn delyn i gwynfan, Ac ar hon tery don hen "Forfa Rhuddlan." Af yn awr dros y llawr gwyrddwawr i chwilio Am y fan mae eu rhan farwol yn huno; Ond y mawr Forfa maith yw eu llaith feddrod, A'i wyrdd frwyn, a'r hesg lwyn, yw eu mwyn gofnod; Ond caf draw gerllaw'r llan, drigfan uchelfaith Ioan lân, hoftwr cân, diddan gydymaith; Ac yn nhy'r ficar fry, gan ei gu rian, Llety gaf:—yno'r af, o Forfa Rhuddlan. {{r|—''Ieuan Glan Geirionnydd.''}} </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> o7qjbuctpxqt0g5bwugk9uir5rf0qke 104 86607 167397 2026-07-21T23:21:30Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167397 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Darllennwch y darn uchod lawer gwaith trosodd, ac wedi cau y llyfr, gwnewch restr o'r geiriau mwyaf melodaidd sydd yn y dyfyniad. II.—Ewch drwy y pennill cyntaf, a rhoddwch y nôd hwn '''/''' uwchben pob sill a acennir yn drwm. III.—Darllennwch ddisgrifiad Emrys o'r Wawr, ac yna y dyfyniad uchod. Pa wahaniaeth sydd yn y mydr? Paham y defnyddir mydrau gwahanol gan y ddau fardd? Beth yw'r argraff ar eich meddwl wedi darllen cân Talhaiarn i "Gymru," a chân Ieuan Glan Geirionnydd i "Forfa Rhuddlan." IV.—Gwnewch grynhodeb o'r gân mewn Rhyddiaith da. V.—Rhoddwch y geiriau barddonol a ddefnyddia Ieuan Glan Geirionnydd am y rhain:— gwynt; yn awr; lladdfa neu frwydr; arfau; coch; byddin; Arglwydd; tristwch; dychryn; bendith; meibion; cysgu; gwlyb; gwraig; arweinydd. VI.—Cenwch y geiriau ar y dôn gwynfannus, "Morfa Rhuddlan." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 0ctekzzr94qbdwfpulhyzc9b7j6ozz1 104 86608 167398 2026-07-21T23:26:11Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167398 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXII.—HEDDWCH A THERFYSG.}}}} AC ar hyn o bryd, wele ddychymyg arall ac ystryw o eiddo'r Rhufeiniaid i gadw tan law yr hen drigolion. Canys gwnaethant glawdd mawr o dyweirch a pholion bedwar ugain milltir o hyd, ar draws yr ynys o fôr i fôr, sef o Aber Cwnrig y naill ran o'r ynys tua'r dwyrain, hyd yn Ystrad Clwyd, tua'r gorllewin, sef yn agos i gydiad Lloegr ac Is—coed Celyddon, neu Scotland, lle mae'r ynys yn gulaf drosti. Pwy bynnag ni roddai ufudd—dod i lywodr— aeth y Rhufeiniaid a yrrid allan o gyffiniau Lloegr y tu arall i'r clawdd; a sawdwyr yn gynifer pentwr yma ac acw ar bwys y clawdd yn gwylied i gadw pawb allan o'r tu draw. Dros dalm ar ol hyn y bu amser lled heddychol, megis heddwch rhwng boneddigion, oddieithr wth a bonclust yn awr a phryd arall yma ac acw. Ond, megis wrth gronni afon redegog, hi a erys ond odid yn llonydd ac yn dawel dros encyd; eto, pan ddel Ilifeiriant, hi a ffrydia yn rhaiadr gwyllt dros yr ystanc, ac a dreigla ac a chwilfriwia pa beth bynnag a saif ar ei ffordd; felly y Brutaniaid hwythau, er eu bod dros amser yn lled esmwyth, eto wrth weled eu trin mor hagr, ac fel estroniaid yn eu gwlad eu hun, a gymerasant galon o newydd eto, er bod eu gwŷr dewisol, pigion a blodau ieuenctid y wlad wedi eu cipio o drais y tu draw i'r môr, megis yr oedd y Rhufeiniaid yn arferol o wneuthur, eto yr oedd digon o ysbryd chwerw o ymddial yn brydio<noinclude><references/></noinclude> pvzomb8cbntejvxmwlrdbsrsq7oksok 104 86609 167399 2026-07-21T23:28:49Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167399 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>calonnau y gwŷr oedd gartref. Canys y gwŷr y tu draw, ni wnaethant fwy cyfrif o'r clawdd nag a wna march rhyfel i neidio dros gornant; a phreswylwyr Lloegr a Chymru hwythau y tu yma i'r clawdd, a godasant yn un a chytun dros wyneb yr holl wlad, nes ei bod hi yn amser gwaedlyd y pryd hwnnw ym Mhrydain. Cynllwyn am waed,— lladd a difetha eu gilydd drwy boenau a chreulonder, llosgi tai a gwŷr a gwragedd o'u mewn, ar air, ymffyrnigo mewn dialedd, oedd agos yr unig beth ag oedd y Rhufeiniaid a'r Brutaniaid yn astudio arno dros amryw ac amryw flynyddoedd. Digon gwir, hwy a lonyddent dros ychydig amser, i gymeryd eu hanadl, megis dau darw gwyllt yn ymgornio, ac yn gadael heibio dros ychydig; ond yna eu llid a frydia o newydd, a myned i ymdopi<ref>rhyfela.</ref> yn ffyrnicach nag o'r blaen. —''Theophilus Evans.'' {{c|GWERSI.}} I.—Defnyddiwch y geiriau a'r ymadroddion hyn mewn brawddegau cyfain:— (a) o eiddo; (b) cadw tan law; (c) yma ac acw; (ch) wth a bonclust; (d) erys; (dd) dros encyd; (e) cymeryd calon; (f) un a chytun; (f) nes ei bod; (g) nag o'r blaen. II.—Gwnewch restr o'r geiriau neu'r ymadroddion hynny yn y dyfyniad a rydd i chwi syniad (a) o dawelwch a thlysni; (b) o rym a gallu. III.—Ysgrifennwch grynodeb o'r dyfyniad uchod; ceisiwch ddefnyddio geiriau tlysion ac ymadroddion persain a fedd Theophilus Evans. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 1bxsrxl5jia2shswmelkwdo1e9hz1hs 167500 167399 2026-07-22T04:08:09Z AlwynapHuw 1710 167500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>calonnau y gwŷr oedd gartref. Canys y gwŷr y tu draw, ni wnaethant fwy cyfrif o'r clawdd nag a wna march rhyfel i neidio dros gornant; a phreswylwyr Lloegr a Chymru hwythau y tu yma i'r clawdd, a godasant yn un a chytun dros wyneb yr holl wlad, nes ei bod hi yn amser gwaedlyd y pryd hwnnw ym Mhrydain. Cynllwyn am waed,— lladd a difetha eu gilydd drwy boenau a chreulonder, llosgi tai a gwŷr a gwragedd o'u mewn, ar air, ymffyrnigo mewn dialedd, oedd agos yr unig beth ag oedd y Rhufeiniaid a'r Brutaniaid yn astudio arno dros amryw ac amryw flynyddoedd. Digon gwir, hwy a lonyddent dros ychydig amser, i gymeryd eu hanadl, megis dau darw gwyllt yn ymgornio, ac yn gadael heibio dros ychydig; ond yna eu llid a frydia o newydd, a myned i ymdopi<ref>rhyfela.</ref> yn ffyrnicach nag o'r blaen. {{r|—''Theophilus Evans.''}} {{c|GWERSI.}} I.—Defnyddiwch y geiriau a'r ymadroddion hyn mewn brawddegau cyfain:— (a) o eiddo; (b) cadw tan law; (c) yma ac acw; (ch) wth a bonclust; (d) erys; (dd) dros encyd; (e) cymeryd calon; (f) un a chytun; (f) nes ei bod; (g) nag o'r blaen. II.—Gwnewch restr o'r geiriau neu'r ymadroddion hynny yn y dyfyniad a rydd i chwi syniad (a) o dawelwch a thlysni; (b) o rym a gallu. III.—Ysgrifennwch grynodeb o'r dyfyniad uchod; ceisiwch ddefnyddio geiriau tlysion ac ymadroddion persain a fedd Theophilus Evans. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> nkonra0x7i91f85aitadbwtbc6a858g 104 86610 167400 2026-07-21T23:29:51Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167400 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>IV.—Darllennwch y tri dyfyniad yma gyda'u gilydd (1) Rhyfel â'r Rhufeiniaid; (2) Heddwch Therfysg; (3) Anrhaith y Saeson. Beth a feddyliech wedi eu darllen, ai lles ynteu nage, oedd i'r Rhufein— iaid ymweled â Phrydain? Ceisiwch feddwl yn ddyfal cyn ysgrifennu eich ateb, a phwyswch y ffeithiau hyn: (a) Cynllwyn am waed,—lladd a difetha eu gilydd drwy boenau a chreulonder, llosgi tai a gwŷr a gwragedd o'u mewn, ar air, ymffyrnigo mewn dialedd, oedd agos yr unig beth ag oedd y Rhufeiniaid a'r Brutaniaid yn astudio arno dros amryw ac amryw flynyddoedd. (b) Dysgodd y Rhufeiniaid y Brutaniaid i drin a sychu'r tir, i adeiladu muriau a chaerau ac i wneud ffyrdd. Tybir hefyd fod tua chwe chant o eiriau wedi eu benthyca o bryd i bryd o'r Lladin i'r Gymraeg. V.—Ysgrifennwch draethawd byr ar Rhyfel." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> avts7apw37iowcnwyn2ziv5do1vp5oh 167501 167400 2026-07-22T04:08:52Z AlwynapHuw 1710 167501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>IV.—Darllennwch y tri dyfyniad yma gyda'u gilydd (1) Rhyfel â'r Rhufeiniaid; (2) Heddwch Therfysg; (3) Anrhaith y Saeson. Beth a feddyliech wedi eu darllen, ai lles ynteu nage, oedd i'r Rhufeiniaid ymweled â Phrydain? Ceisiwch feddwl yn ddyfal cyn ysgrifennu eich ateb, a phwyswch y ffeithiau hyn: (a) Cynllwyn am waed,—lladd a difetha eu gilydd drwy boenau a chreulonder, llosgi tai a gwŷr a gwragedd o'u mewn, ar air, ymffyrnigo mewn dialedd, oedd agos yr unig beth ag oedd y Rhufeiniaid a'r Brutaniaid yn astudio arno dros amryw ac amryw flynyddoedd. (b) Dysgodd y Rhufeiniaid y Brutaniaid i drin a sychu'r tir, i adeiladu muriau a chaerau ac i wneud ffyrdd. Tybir hefyd fod tua chwe chant o eiriau wedi eu benthyca o bryd i bryd o'r Lladin i'r Gymraeg. V.—Ysgrifennwch draethawd byr ar "Rhyfel." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> iy2oc6jxf7wyuybrh6i815nk4qjcrq3 104 86611 167401 2026-07-21T23:41:04Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167401 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXIII.—WALTON.}} {{r|''Ebrill'' 30, 1753.}} FY ANNWYL GAREDIG GYDWLADWR,<br> Dyma fi yn Walton o'r diwedd, ar ol hir ludded yn fy nhaith. Mi gyrhaeddais yma bore ddoe, ynghylch dwy awr cyn pryd gwasanaeth, a'r Person a'm derbyniodd yn groesawus ddigon. Ond er maint fy lludded, fe orfu arnaf ddarllen y gwasanaeth a phregethu fy hun y bore, a darllen gosper y prydnawn, ac yntau a bregethodd. Y mae'r gŵr yn edrych yn ŵr o'r mwynaf; ond yr wyf yn deall fod yn rhaid ei gymeryd ef yn ei ffordd. Mae y gwas a'r forwyn (yr hyn yw yr holl deulu a fedd) yn dywedyd mai cidwm<ref>cidwm=blaidd</ref> cyrrith,<ref>cybyddlyd</ref> anynad,<ref>anfoddog, anhydrin</ref> drwg—anwydus, aruthr yw. Ond pa beth yw hynny imi? Bid<ref>bydded</ref> rhyngddynt hwy ac yntau am ei gastiau teuluaidd; nid oes imi ond gwneyd fy nyledswydd, ac yna draen yn ei gap. Hyn a allaf ei ddywedyd yn hŷf am dano, na chlywais erioed haiach<ref>o'r bron</ref> well pregethwr, na mwynach ymgomiwr. Cliniach<ref>talgryf</ref> o ddyn amrosgo<ref>clumsy</ref> ydyw—garan anfaintunaidd<ref>garan anfaintunaidd coesau anferth</ref>—afluniaidd yn ei ddillad, hyd a lled aruthr, anhygoel, ac wynebpryd llew, neu ryw faint erchyllach, a'i ddrem<ref>trem=golwg</ref> arwguch<ref>anhyfryd, cas</ref> yn tolcio ym mhen pob chwedl ddigrif, yn ddigon er noddi llygod yn y dyblygion; ac yn cnoi dail yr India hyd oni red dwy ffrwd felyngoch hyd ei ên. Ond ni waeth i chwi hynny na phregeth, y mae yn un o'r creaduriaid anferthaf a welwyd erioed tu yma i'r Affric. Yr oedd yn swil gennyf ddoe wrth fyned i'r eglwys yn ein gynnau duon fy ngweled fy hun yn ei ymyl ef, fel bâd ar ol llong. Bellach e fyddai gymwys rhoi i chwi ryw gyfrif o'r wlad o'm<noinclude><references/></noinclude> 9g3qi0y5lp8j5znw9b1iev2i52l48gy 167402 167401 2026-07-21T23:41:21Z AlwynapHuw 1710 167402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXIII.—WALTON.}}}} {{r|''Ebrill'' 30, 1753.}} FY ANNWYL GAREDIG GYDWLADWR,<br> Dyma fi yn Walton o'r diwedd, ar ol hir ludded yn fy nhaith. Mi gyrhaeddais yma bore ddoe, ynghylch dwy awr cyn pryd gwasanaeth, a'r Person a'm derbyniodd yn groesawus ddigon. Ond er maint fy lludded, fe orfu arnaf ddarllen y gwasanaeth a phregethu fy hun y bore, a darllen gosper y prydnawn, ac yntau a bregethodd. Y mae'r gŵr yn edrych yn ŵr o'r mwynaf; ond yr wyf yn deall fod yn rhaid ei gymeryd ef yn ei ffordd. Mae y gwas a'r forwyn (yr hyn yw yr holl deulu a fedd) yn dywedyd mai cidwm<ref>cidwm=blaidd</ref> cyrrith,<ref>cybyddlyd</ref> anynad,<ref>anfoddog, anhydrin</ref> drwg—anwydus, aruthr yw. Ond pa beth yw hynny imi? Bid<ref>bydded</ref> rhyngddynt hwy ac yntau am ei gastiau teuluaidd; nid oes imi ond gwneyd fy nyledswydd, ac yna draen yn ei gap. Hyn a allaf ei ddywedyd yn hŷf am dano, na chlywais erioed haiach<ref>o'r bron</ref> well pregethwr, na mwynach ymgomiwr. Cliniach<ref>talgryf</ref> o ddyn amrosgo<ref>clumsy</ref> ydyw—garan anfaintunaidd<ref>garan anfaintunaidd coesau anferth</ref>—afluniaidd yn ei ddillad, hyd a lled aruthr, anhygoel, ac wynebpryd llew, neu ryw faint erchyllach, a'i ddrem<ref>trem=golwg</ref> arwguch<ref>anhyfryd, cas</ref> yn tolcio ym mhen pob chwedl ddigrif, yn ddigon er noddi llygod yn y dyblygion; ac yn cnoi dail yr India hyd oni red dwy ffrwd felyngoch hyd ei ên. Ond ni waeth i chwi hynny na phregeth, y mae yn un o'r creaduriaid anferthaf a welwyd erioed tu yma i'r Affric. Yr oedd yn swil gennyf ddoe wrth fyned i'r eglwys yn ein gynnau duon fy ngweled fy hun yn ei ymyl ef, fel bâd ar ol llong. Bellach e fyddai gymwys rhoi i chwi ryw gyfrif o'r wlad o'm<noinclude><references/></noinclude> 1qc2yjafltbfw0gw7lu2rvbr0dbmc7y 167502 167402 2026-07-22T04:09:34Z AlwynapHuw 1710 167502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXIII.—WALTON.}}}} {{r|''Ebrill'' 30, 1753.}} FY ANNWYL GAREDIG GYDWLADWR,<br> Dyma fi yn Walton o'r diwedd, ar ol hir ludded yn fy nhaith. Mi gyrhaeddais yma bore ddoe, ynghylch dwy awr cyn pryd gwasanaeth, a'r Person a'm derbyniodd yn groesawus ddigon. Ond er maint fy lludded, fe orfu arnaf ddarllen y gwasanaeth a phregethu fy hun y bore, a darllen gosper y prydnawn, ac yntau a bregethodd. Y mae'r gŵr yn edrych yn ŵr o'r mwynaf; ond yr wyf yn deall fod yn rhaid ei gymeryd ef yn ei ffordd. Mae y gwas a'r forwyn (yr hyn yw yr holl deulu a fedd) yn dywedyd mai cidwm<ref>cidwm=blaidd</ref> cyrrith,<ref>cybyddlyd</ref> anynad,<ref>anfoddog, anhydrin</ref> drwg—anwydus, aruthr yw. Ond pa beth yw hynny imi? Bid<ref>bydded</ref> rhyngddynt hwy ac yntau am ei gastiau teuluaidd; nid oes imi ond gwneyd fy nyledswydd, ac yna draen yn ei gap. Hyn a allaf ei ddywedyd yn hŷf am dano, na chlywais erioed haiach<ref>o'r bron</ref> well pregethwr, na mwynach ymgomiwr. Cliniach<ref>talgryf</ref> o ddyn amrosgo<ref>''clumsy''</ref> ydyw—garan anfaintunaidd<ref>garan anfaintunaidd coesau anferth</ref>—afluniaidd yn ei ddillad, hyd a lled aruthr, anhygoel, ac wynebpryd llew, neu ryw faint erchyllach, a'i ddrem<ref>trem=golwg</ref> arwguch<ref>anhyfryd, cas</ref> yn tolcio ym mhen pob chwedl ddigrif, yn ddigon er noddi llygod yn y dyblygion; ac yn cnoi dail yr India hyd oni red dwy ffrwd felyngoch hyd ei ên. Ond ni waeth i chwi hynny na phregeth, y mae yn un o'r creaduriaid anferthaf a welwyd erioed tu yma i'r Affric. Yr oedd yn swil gennyf ddoe wrth fyned i'r eglwys yn ein gynnau duon fy ngweled fy hun yn ei ymyl ef, fel bâd ar ol llong. Bellach e fyddai gymwys rhoi i chwi ryw gyfrif o'r wlad o'm<noinclude><references/></noinclude> gag6h098bzs3p55ozaspwwm8xu160cw 104 86612 167403 2026-07-21T23:42:35Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167403 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hamgylch; ond nis gwn eto ddim oddiwrthi, ond mai lle drud anial ydyw ar bob ymborth. Eto fe gynhygiwyd imi le i fyrddio (hyd oni chaffwyf gyfle i ddwyn fy nheulu ataf) yn ol wyth bunt y flwyddyn; a pha faint rhatach y byrddiwn ym Môn? Nid yw y bobl y ffordd yma, hyd y gwelaf fi, ond un radd uwchlaw Hottentots—rhyw greaduriaid anfoesol, didoriad. Pan gyfarfyddir â hwy, ni wnant onid llygadrythu yn llechwrus, heb ddywedyd pwmp mwy na buwch. Eto yr wyf yn clywed mai llwynogod henffel,<ref>cyfrwys</ref> cyfrwys—ddrwg, dichellgar ydynt. Ond yr achlod iddynt, ni'm dawr<ref>nid yw o ddiddordeb</ref> i o ba ryw y bônt. Pymtheg punt ar hugain yw yr hyn a addawodd fy mhatron imi, ond yr wyf yn deall y bydd yn beth gwell na'i air. Ni rydd imi ffyrling ychwaneg o'i boced, ond y mae yma Ysgol Râd, yr hon a gafodd pob Curad o'r blaen, ac a gaf finnau, oni feth, ganddo. Hi dâl dair punt ar ddeg yn y flwyddyn, heblaw tŷ yn y fynwent i fyw ynddo. Fel hyn y mae. Pan fu farw y Curad diweddaf, fe ddarfu i'r plwyfolion roi yr ysgol i'r clochydd; ac yn wir, y clochydd a fyddai yn ei chadw o'r blaen, ond bod y Curad yn rhoi iddo bum punt o'r tair ar ddeg am ei boen. Ond nid oes, erbyn edrych, gan y plwyfolion ddim awdurdod i'w rhoi hi i neb; ond i'r Person y perthyn hynny; ac y mae efe yn dwrdio gwario 300 neu 400 o bunnau cyn y cyll ei hawl. Felly, yr wyf yn o led sicr o'i chael hi. —''Goronwy Ddu o Fon.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 32x3b6xa016qgo8z5mte17z0our2y7i 167503 167403 2026-07-22T04:10:15Z AlwynapHuw 1710 167503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hamgylch; ond nis gwn eto ddim oddiwrthi, ond mai lle drud anial ydyw ar bob ymborth. Eto fe gynhygiwyd imi le i fyrddio (hyd oni chaffwyf gyfle i ddwyn fy nheulu ataf) yn ol wyth bunt y flwyddyn; a pha faint rhatach y byrddiwn ym Môn? Nid yw y bobl y ffordd yma, hyd y gwelaf fi, ond un radd uwchlaw Hottentots—rhyw greaduriaid anfoesol, didoriad. Pan gyfarfyddir â hwy, ni wnant onid llygadrythu yn llechwrus, heb ddywedyd pwmp mwy na buwch. Eto yr wyf yn clywed mai llwynogod henffel,<ref>cyfrwys</ref> cyfrwys—ddrwg, dichellgar ydynt. Ond yr achlod iddynt, ni'm dawr<ref>nid yw o ddiddordeb</ref> i o ba ryw y bônt. Pymtheg punt ar hugain yw yr hyn a addawodd fy mhatron imi, ond yr wyf yn deall y bydd yn beth gwell na'i air. Ni rydd imi ffyrling ychwaneg o'i boced, ond y mae yma Ysgol Râd, yr hon a gafodd pob Curad o'r blaen, ac a gaf finnau, oni feth, ganddo. Hi dâl dair punt ar ddeg yn y flwyddyn, heblaw tŷ yn y fynwent i fyw ynddo. Fel hyn y mae. Pan fu farw y Curad diweddaf, fe ddarfu i'r plwyfolion roi yr ysgol i'r clochydd; ac yn wir, y clochydd a fyddai yn ei chadw o'r blaen, ond bod y Curad yn rhoi iddo bum punt o'r tair ar ddeg am ei boen. Ond nid oes, erbyn edrych, gan y plwyfolion ddim awdurdod i'w rhoi hi i neb; ond i'r Person y perthyn hynny; ac y mae efe yn dwrdio gwario 300 neu 400 o bunnau cyn y cyll ei hawl. Felly, yr wyf yn o led sicr o'i chael hi. {{r|—''Goronwy Ddu o Fon.''}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> dtco54sdabz41hh9lihhpqkrp7rrzc5 104 86613 167404 2026-07-21T23:43:54Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI}} I.—Defnyddiwch yr ymadroddion hyn mewn brawddegau cyfain:— (a) yn fy nhaith; (b) yn groesawus ddigon; (c) fe orfu arnaf; (ch) o'r mwynaf; (d) rhyngddynt hwy a; (dd) draen yn ei gap; (e) ond ni waeth i chwi hynny na phregeth; (f) llygadrythu; (f) pwmp mwy na buwch; (g) y bônt; (ng) erbyn edrych; (h) ym mhen; (i) ymhen. II.—Dodwch ansoddair neu enw, ar ol, neu o flaen, y geiriau hyn fel y bo'r angen:— lludded; anynad; teuluaidd; ymgomiwr; amrosgo; afluniaidd; aruthr; trem; ffrwd; anferth; lle; creaduriaid; henffel. III.—Disgrifiwch y pethau hyn mewn ychydig eiriau:— (1) Person Walton,—ei faint, ei drem a'i arferion. (2) Y wlad o amgylch Walton. (3) Trigolion Walton yn amser Goronwy Owen. IV.—Ysgrifennwch lythyr at eich cyfaill yn darlunio, mor fyw a naturiol ag y gwna Goronwy Owen, ryw gymeriad hynod sy'n byw yn eich ardal. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 2n214d7lc61jxnxhyosclzx0kw3gq64 104 86614 167405 2026-07-21T23:56:07Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167405 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|3.}} {{center block| <poem> :O! Henffych gysgodau yr hwyr, ::Breuddwydion afradlon y dydd; :A'u distaw amneidion yn gollwng y galon ::O ganol gofalon yn rhydd; :Mor felus pan gyfyd y ser, ::Yw bwrw y beichiau i lawr; A chroesi mewn heddwch i fyd o dawelwch, :::I hela breuddwydion, :::Dan ofal angylion, ::::Hyd doriad y wawr. :O! Henffych gysgodau yr hwyr, ::Adfywiol dangnefedd prydnawn; :A'r blodau yn hwylio i dawel noswylio, ::A'u llygaid o haul yn llawn; :Y llenni a dynnir i lawr, ::Dros hawddgar orielau y gwŷdd; A chysga'r aderyn, a'i bwys ar ei delyn, :::I ganu'n felusach, :::A chalon gynhesach, ::::Ar doriad y dydd. :O! Henffych gysgodau yr hwyr, ::Mae'r gorwel yn ddwyfol i gyd, :Yn cymell y meddwl drwy flodau y cwmwl, ::I holi am loewach byd; :Dwyfola cyfaredd mor fwyn ::Feddyliau daearol y dref; A chrwydra yr enaid, heb gwrdd âg ochenaid, :::Gan foli a synnu :::Yng nghanol briallu :::Aneirif y nef. —Dyfed (trwy ganiatad yr Awdwr). </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> 16iwcao134rtu25jd2aoosupf92cee0 167406 167405 2026-07-21T23:56:24Z AlwynapHuw 1710 167406 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|3.}}}} {{center block| <poem> :O! Henffych gysgodau yr hwyr, ::Breuddwydion afradlon y dydd; :A'u distaw amneidion yn gollwng y galon ::O ganol gofalon yn rhydd; :Mor felus pan gyfyd y ser, ::Yw bwrw y beichiau i lawr; A chroesi mewn heddwch i fyd o dawelwch, :::I hela breuddwydion, :::Dan ofal angylion, ::::Hyd doriad y wawr. :O! Henffych gysgodau yr hwyr, ::Adfywiol dangnefedd prydnawn; :A'r blodau yn hwylio i dawel noswylio, ::A'u llygaid o haul yn llawn; :Y llenni a dynnir i lawr, ::Dros hawddgar orielau y gwŷdd; A chysga'r aderyn, a'i bwys ar ei delyn, :::I ganu'n felusach, :::A chalon gynhesach, ::::Ar doriad y dydd. :O! Henffych gysgodau yr hwyr, ::Mae'r gorwel yn ddwyfol i gyd, :Yn cymell y meddwl drwy flodau y cwmwl, ::I holi am loewach byd; :Dwyfola cyfaredd mor fwyn ::Feddyliau daearol y dref; A chrwydra yr enaid, heb gwrdd âg ochenaid, :::Gan foli a synnu :::Yng nghanol briallu :::Aneirif y nef. —Dyfed (trwy ganiatad yr Awdwr). </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> qv24c3kggrmqlvw9hpkb8kfs5gb8del 167482 167406 2026-07-22T03:53:18Z AlwynapHuw 1710 167482 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|3.}}}} {{center block| <poem> :O! Henffych gysgodau yr hwyr, ::Breuddwydion afradlon y dydd; :A'u distaw amneidion yn gollwng y galon ::O ganol gofalon yn rhydd; :Mor felus pan gyfyd y ser, ::Yw bwrw y beichiau i lawr; A chroesi mewn heddwch i fyd o dawelwch, :::I hela breuddwydion, :::Dan ofal angylion, ::::Hyd doriad y wawr. :O! Henffych gysgodau yr hwyr, ::Adfywiol dangnefedd prydnawn; :A'r blodau yn hwylio i dawel noswylio, ::A'u llygaid o haul yn llawn; :Y llenni a dynnir i lawr, ::Dros hawddgar orielau y gwŷdd; A chysga'r aderyn, a'i bwys ar ei delyn, :::I ganu'n felusach, :::A chalon gynhesach, ::::Ar doriad y dydd. :O! Henffych gysgodau yr hwyr, ::Mae'r gorwel yn ddwyfol i gyd, :Yn cymell y meddwl drwy flodau y cwmwl, ::I holi am loewach byd; :Dwyfola cyfaredd mor fwyn ::Feddyliau daearol y dref; A chrwydra yr enaid, heb gwrdd âg ochenaid, :::Gan foli a synnu :::Yng nghanol briallu :::Aneirif y nef. {{r|—''Dyfed (trwy ganiatad yr Awdwr)''.}} </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> oeuka7x7xjp2pyf0mc02qn5l2gzkvlr 104 86615 167407 2026-07-22T00:03:48Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Gwers ar y berf—enw,—Llennwch y bylchau yma â geiriau priodol:— (1) a'r lloer yn {{bar|3}} lli; (2) yn {{bar|3}} Duw am {{bar|3}} dyn; (3) i {{bar|3}} byd mewn pruddaidd amdo du; (4) a'u distaw amneidion yn {{bar|3}} y galon; (5) ar blodau yn {{bar|3}} i dawel {{bar|3}}; (6) mae'r gorwel yn ddwyfol i gyd yn {{bar|3}} y meddwl drwy flodau y cwmwl i {{bar|3}} am loewach byd. II. Dodwch air i ddisgrifio'r geiriau hyn mewn brawddegau cyflawn; sylwer fod rhif a rhyw rhai o'r geiriau wedi eu newid:— nosweithiau; hwyrnos; melus; gorchudd; cerdd; gwlith; pluen; amdo; aelwyd; breuddwyd; tangnefedd; calonnau; briallu. III.—Eglurwch paham y dywed y bardd fod (1) yr hwyrnos yn brudd, a'i bod yn gwyro ei phen mewn melus hun; (2) fod y bryniau, gan eu bod mewn gorchudd tanllyd, yn moli Duw; (3) y blodau mân yn wylo; (4) yr hwyrnos yn dyfod ar draed o blu sidanaidd; (5) cysgodau yr hwyr fel breuddwydion afradlon. IV.—Aralleiriwch y pennill cyntaf a'r ail gan Ddyfed. V.—Cyfansoddwch draethawd ar "Yr Hwyr," gan roddi sylw neilltuol i liw yr awyr, y mynyddoedd a'r môr; arferion yr amaethwyr a'r gweithwyr fin yr hwyr. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> nuq6hdeohzrjfljflwlg6let4dfia3v 104 86616 167408 2026-07-22T00:09:41Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167408 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXIV.—Y TRI ADERYN.}}}} ERYR.—Ond gwrando, Gigfran, pa newydd yr wyti yn ei ddwyn ar ol dy holl hedeg dros y gwledydd? CIGFRAN.—'Rwyf yn gweled mai gwych yw bod yn gyfrwys pa le bynnag y bwyf. COLOMEN.—Nid yw dy gyfrwystra di ond ffolineb, canys ni fedri ac ni fynni ddyfod yn ol at Noah. CIGFRAN.—Gwel, O Eryr frenin, fel y mae'r golomen o'th flaen di yn fy marnu i. COLOMEN.—Nid wyf i ond dywedyd y gwir am danat ti, ac fe fyn y gwir o'r diwedd ei le. ERYR.—Ond dangos di, o aderyn du, i'th gyfiawnhau dy hun, pa gyfrwystra sydd ynot ti mwy nag mewn aderyn arall? CIGFRAN.—Mi fedraf droi gyda phob gwynt, ac arogli fy mwyd o bell, a gochelyd y saethyddion. Ni ddisgynnaf yn agos i neb heb fy llygad yn fy mhen. Pa opiniwn bynnag a fo gan yr uchelwyr,<ref>boneddwyr.</ref> mi fedraf ei lyncu, am y caffwyf lonyddwch yn fy nyth. ERYR.—Oni fedr y golomen hynny hefyd? CIGFRAN. Crawc. Mae rhai o'r proffeswyr newyddion yma mor wancus a minnau, ac mor gyfrwys am y byd a'r gigfran dduaf. Ond os troi'r ddalen a darllain y tu arall i'r gwir, mae llawer o'r dynion newyddion yma heb ganddynt bris am y byd nag am danynt eu hunain, nag am ddim am y caffont fod gyda Noah yn yr Arch,<noinclude><references/></noinclude> oqggcjzhjvo6mdgktsyyrloafxr3lgz 167409 167408 2026-07-22T00:10:11Z AlwynapHuw 1710 167409 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXIV.—Y TRI ADERYN.}}}} ERYR.—Ond gwrando, Gigfran, pa newydd yr wyti yn ei ddwyn ar ol dy holl hedeg dros y gwledydd? CIGFRAN.—'Rwyf yn gweled mai gwych yw bod yn gyfrwys pa le bynnag y bwyf. COLOMEN.—Nid yw dy gyfrwystra di ond ffolineb, canys ni fedri ac ni fynni ddyfod yn ol at Noah. CIGFRAN.—Gwel, O Eryr frenin, fel y mae'r golomen o'th flaen di yn fy marnu i. COLOMEN.—Nid wyf i ond dywedyd y gwir am danat ti, ac fe fyn y gwir o'r diwedd ei le. ERYR.—Ond dangos di, o aderyn du, i'th gyfiawnhau dy hun, pa gyfrwystra sydd ynot ti mwy nag mewn aderyn arall? CIGFRAN.—Mi fedraf droi gyda phob gwynt, ac arogli fy mwyd o bell, a gochelyd y saethyddion. Ni ddisgynnaf yn agos i neb heb fy llygad yn fy mhen. Pa opiniwn bynnag a fo gan yr uchelwyr,<ref>boneddwyr.</ref> mi fedraf ei lyncu, am y caffwyf lonyddwch yn fy nyth. ERYR.—Oni fedr y golomen hynny hefyd? CIGFRAN.—Crawc. Mae rhai o'r proffeswyr newyddion yma mor wancus a minnau, ac mor gyfrwys am y byd a'r gigfran dduaf. Ond os troi'r ddalen a darllain y tu arall i'r gwir, mae llawer o'r dynion newyddion yma heb ganddynt bris am y byd nag am danynt eu hunain, nag am ddim am y caffont fod gyda Noah yn yr Arch,<noinclude><references/></noinclude> 1h5jkjd72u4xr535x9jjf9badk7aq5w 104 86617 167410 2026-07-22T00:10:50Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167410 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>mewn cymdeithas yn ysbryd yr ail Adda; ac ni adwaen i yr un ohonom ni, y Cigfrain, o'r meddwl hwnnw. COLOMEN.—Gwir y mae'r gigfran yn ei ddywedyd yn hyn, canys y mae llawer a lliw colomennod arnynt, a naturiaeth y gigfran ormod ynddynt. ERYR.—Ond gwrando di, Gigfran gyfrwys, onid oes ewyllys rhydd gennyt? Oni elli, os mynni, beidio a lladd yr ŵyn bach, a chymeryd rhyw ffordd arall i fyw? CIGFRAN.—Ped fai ewyllys fe fyddai allu. Ped fai'r gwaethaf yn gallu iawn ewyllysio bod yn orau, fe fynnai fod felly. Ond mae ewyllys pawb wedi ei garcharu yn ei naturiaeth ei hun. ERYR.—Ond oni elli di ddyfod allan o'th ewyllys, a'th wadu dy hun? CIGFRAN.—Na allaf. Trech yw naturiaeth na dim, ac ni welaf fi fawr yn nofio yn erbyn y ffrwd honno. Ie, ni all neb ei gwrthwynebu yn hir, ond y sawl sydd a naturiaeth newydd ganddo. ERYR.—Da yr wyt ti yn dywedyd dy reswm, ond drwg yr wyt ti yn gwneuthur. Pa le y cefaist ti y synwyr i ymresymu fel hyn? CIGFRAN.—Ymha le y cawn i hi, ond yn ysgolion y deyrnas? Ond yn aderyn du yr aethym i i'r ysgol, ac yn gigfran ddu, fel y gweli, y daethym i adref. ERYR.—Wrth hynny, ni fuasai waeth i ti aros gartref. CIGFRAN.—O, ni fynaswn i er dim aros gartref, canys mi a enillais gallineb i dwyllo'r adar, a phe rhoit ti gennad, O Eryr, mi a'th dwyllwn dithau. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 3le737cmk3fi877t6xr59insbfnmcbe 104 86618 167411 2026-07-22T00:11:39Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167411 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ERYR.—Ond a welaist ti mo'r colomennod yn yr ysgolion lle buost ti? CIGFRAN.—Yr oedd ambell un. Ond ni fedrwn i ddarllain mo'u hiaith hwy, na hwythau ddeall mo'm meddyliau innau. Ond pam yr wyt, O Eryr, yn taro gyda'r golomen o'm blaen i? ERYR.—Mae Noah yn ei hoffi hi yn fwy na thydi. Onid hwy yw'r adar gwirion, hawddgar, cyflym, cwynfannus, diniwed; ac mae yn y gwledydd bobl o'r fath honno, er dy fod ti yn crowcian yn eu herbyn; gwell a fyddai iti aros gyda ni yn ddiniwed. Fe ŵyr Noah mai aderyn drwg wyt ti, ac y mae ei fwa ef yn cyrhaeddyd o entrych y ffurfafen, i waelod y ddaear, a'i saeth ar y llinyn yn erbyn pob aderyn drwg sydd wedi ei adael ef heb ddychwelyd ato. —''Morgan Llwyd''. {{c|GWERSI.}} I. Gwnewch restr o hanner dwsin o ymadroddion byw a chynhwysfawr yn y dyfyniad uchod, a dysgwch hwy. II.—Cyfansoddwch frawddegau yn cynnwys y geiriau neu'r ymadroddion hyn gyda'r un ystyr ag sydd iddynt yn y dyfyniad:— pa le bynnag; mynnu; am y caffwyf; adwaen; mor; mo'u; taro; mwy nag; a fo. III.—Atebwch y gofyniadau hyn debyced ag sy'n bosibl i Gymraeg Morgan Llwyd:— (a) Pa gyfrwystra oedd yn y Gigfran rhagor un aderyn arall? (b) Beth oedd syniadau'r Gigfran ar Ewyllys Rydd? (c) Pa beth a ddysgodd y Gigfran yn yr Ysgol? (ch) Pa aderyn a hoffid gan Noah, a phaham? {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> a6r3bbvurj92bgdiljhp6t9xx2gm9bu 167483 167411 2026-07-22T03:54:01Z AlwynapHuw 1710 167483 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ERYR.—Ond a welaist ti mo'r colomennod yn yr ysgolion lle buost ti? CIGFRAN.—Yr oedd ambell un. Ond ni fedrwn i ddarllain mo'u hiaith hwy, na hwythau ddeall mo'm meddyliau innau. Ond pam yr wyt, O Eryr, yn taro gyda'r golomen o'm blaen i? ERYR.—Mae Noah yn ei hoffi hi yn fwy na thydi. Onid hwy yw'r adar gwirion, hawddgar, cyflym, cwynfannus, diniwed; ac mae yn y gwledydd bobl o'r fath honno, er dy fod ti yn crowcian yn eu herbyn; gwell a fyddai iti aros gyda ni yn ddiniwed. Fe ŵyr Noah mai aderyn drwg wyt ti, ac y mae ei fwa ef yn cyrhaeddyd o entrych y ffurfafen, i waelod y ddaear, a'i saeth ar y llinyn yn erbyn pob aderyn drwg sydd wedi ei adael ef heb ddychwelyd ato. {{r|—''Morgan Llwyd''.}} {{c|GWERSI.}} I. Gwnewch restr o hanner dwsin o ymadroddion byw a chynhwysfawr yn y dyfyniad uchod, a dysgwch hwy. II.—Cyfansoddwch frawddegau yn cynnwys y geiriau neu'r ymadroddion hyn gyda'r un ystyr ag sydd iddynt yn y dyfyniad:— pa le bynnag; mynnu; am y caffwyf; adwaen; mor; mo'u; taro; mwy nag; a fo. III.—Atebwch y gofyniadau hyn debyced ag sy'n bosibl i Gymraeg Morgan Llwyd:— (a) Pa gyfrwystra oedd yn y Gigfran rhagor un aderyn arall? (b) Beth oedd syniadau'r Gigfran ar Ewyllys Rydd? (c) Pa beth a ddysgodd y Gigfran yn yr Ysgol? (ch) Pa aderyn a hoffid gan Noah, a phaham? {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> d55khtw6shcx5ohrh68klibt7c8ct21 104 86619 167412 2026-07-22T00:33:49Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167412 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXV.—Y BEIBL CYMRAEG.}}}} YN nechreu teyrnasiad y frenhines Elisabeth, gorchymynwyd drwy Act O Barliament droi'r Beibl yn Gymraeg. Ond yr oedd ein gwlad ni wedi myned yn ddichwant am dano, neu yn anfedrus tuag at y fath beth. Am hynny, safodd y gwaith ynghylch naw mlynedd, ac yna, Richard Davies, esgob Mynwy, a William Salesbury, gwr bonheddig, a gyfieithasant y Testament Newydd i'r Gymraeg, ac a'i printiasant ym mlwyddyn yr Arglwydd mil a phum cant a thrigain a saith. Dros ugain mlynedd wedi hyn, bu Cymru heb nemor o bregethwyr ynddi, na'r hen Destament yn ei hiaith, er bod rhai ewyllyswyr da iddi. Ym mlwyddyn yr Arglwydd mil a phum cant a phedwar ugain ac wyth, cyfieithwyd a phrintiwyd y Beibl cyfan yn Gymraeg gan y Doctor Morgan, ficer Llanrhaiadr ym Mochnant. Ond nid hwyrach, fel y dywedodd Nathanael, "a ddichon da ddyfod o Nazareth?" yr amheua'r Gwyneddwr a allai'r fath gymwynas iachusol ddeilliaw o'r gymdogaeth honno. Eto, gwel fel y prifiodd cecru<ref>ffraeo, cweryla</ref> rhai o'i blwyfolion yn fantais i'r athro hwn yn ei orchwyl pwysfawr. Canys pan orfu iddo fyned i lys yr Archesgob i ateb iddynt, canfu'r prelad pwyllog ei odidowgrwydd ef, ac a'i hanogodd ef i'r gwaith bendigaid hwnnw. Yn nheyrnasiad y brenin James, wedi diwygio cyfieithiad y Beibl yn Saesneg, gwnaeth yr esgob<noinclude><references/></noinclude> 4tcup334il4r09tsl4fcbdihxxcnar8 104 86620 167413 2026-07-22T00:34:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167413 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Parry drwy gynorthwy y Doctor Davies o Fallwyd yr un gymwynas i'n gwladwyr ni yn cywreinio<ref>cywiro</ref> y Beibl Cymraeg, gan addef, yn ei lythyr Lladin at y brenin, iddo daclu'r adeilad a wnaethai ei ragflaenoriaid ef, a lloffa tywysennau ar ol eu cynhaeaf hwy. Er dyfod y Beibl Cymraeg i'r llannau, ni ddaethai mono eto yn gyfan i dai, am ei fod o brint mawr, ac o gymaint pris na chlywai ond rhyw un arno ei bwrcasu; am hynny, yn y flwyddyn 1630, drwy draul yr anrhydeddus Syr Thomas Middleton a Mr. Heilyn, Alderman o Lundain, printiwyd ef â llythrennau mân, ac aeth ei faintioli a'i bris yn gynhwysach<ref>yn llai</ref>, ac yna daeth i ddwylaw'r werin yn amlach. Ac fel y rhoddes Duw hâd i'r hauwr, amlhaodd y torthau i'r bwytawyr, a phrintiwyd eilwaith chwe mil o Feiblau Cymraeg â llythrennau mân, ac aethont cyn rated a Beiblau Saesneg. Ac er mwyn hen bobl, a rhai fyddent â golygon gwannach, printiwyd llaweroedd o'r Testament Newydd yn Gymraeg ar eu pennau eu hunain â llythrennau brasach. Er pan ddaeth yr ysgrythyrau yn Gymraeg i'n plith, y mae'r helynt orau ar ein cenedl ni ag a fu ers llawer o genedlaethau. Rhoddes Duw iddi heddwch oddiamgylch. Ni ŵyr y to presennol oddiwrth y cyfyngdra gofidus ydoedd gynefin i'n hynafiaid ni gynt. Y mae'r Saeson, oeddent fleiddiaid rheibus, wedi myned i ni yn fugeiliaid ymgeleddgar, ac agos cyn hynawsed wrthym ni ag ydym ni wrth ein gilydd. Hwy sy'n printio ein llyfrau ni, ac yn dysgu celfyddydau i ni; ac yn marchnata â'n gwlad, nid wrth y dur a'r haiarn, ond yr aur a'r arian. Yr hon sydd yn awr lawnach<noinclude><references/></noinclude> 4q9rjt0x6sokdwqdhoqfk5ykwzyx9fz 104 86621 167414 2026-07-22T00:39:52Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>o ddynion ac o olud nag a fu ers talm o'r blaen; a'n celloedd yn llawn o bob ryw luniaeth, a'n defaid yn dwyn myrddiwn, a'n hychen yn gryfion lafurio, heb na rhuthro i mewn na myned allan, na gwaedd yn ein heolydd. Mae gwybodaeth wedi amlhau, a'n moddion hefyd wedi rhywiogeiddio.<ref>amlhau</ref> Nid oes mo'r fath yspeilio, a threisio, a mwrdro ag a glywsom ni gan ein hynafiaid ei fod yn eu mysg ers talm. Mae Powys yn weddus fel y bu. Mae Lloegr yn agored i ni hefyd, a chyn hyfed inni breswylio ynddi mewn cyfiawnder ag oedd i'n hen rieni ni cyn ei cholli. —''Charles Edwards.'' {{c|GWERSI.}} I.—Disgrifiwch y pethau hyn gyda'r cymhariaethau byw sydd gan yr awdwr:— (a) cyfieithiad Dr. Parry o'r Beibl; (b) argraffiad rhad o'r Ysgrythyr; (c) y Saeson; (ch) hawddfyd Cymru. II.—Ysgrifennwch hanes cyfieithu'r Beibl i'r Gymraeg hyd at y flwyddyn 1630. III.—Llennwch y bylchau hyn â geiriau gwrthgyferbyniol eu hystyr i'r rhai a roddir yn y frawddeg. Gofaler fod y frawddeg yn gyflawn o ran synwyr:— (a) yn lle {{bar|3}}, y mae ''heddwch'' yn y tir; (b) yn lle ''cyfyngdra gofidus'' cawn ni {{bar|3}} {{bar|3}}; (c) y mae'r Saeson, oedd ''fleiddiaid rheibus'', yn {{bar|3}} {{bar|3}}; (ch) nid yw'n celloedd yn wag o fwyd ond yn {{bar|3}} {{bar|3}} {{bar|3}}; (d) yr oedd ein hychen yn ''wan'' a ''diddim'', ond yn awr y maent yn {{bar|3}} {{bar|3}}; (dd) {{bar|3}} ac nid ''cythryblus'' yw Powys. IV.—Cyfansoddwch draethawd ar y Beibl Cymraeg, gan sylwi ar ei effaith ar (a) foes, (b) iaith, (c) lenyddiaeth ein gwlad. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> lwfc2oa2ihixd7r84t6ea74lqgllybo 167484 167414 2026-07-22T03:54:36Z AlwynapHuw 1710 167484 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>o ddynion ac o olud nag a fu ers talm o'r blaen; a'n celloedd yn llawn o bob ryw luniaeth, a'n defaid yn dwyn myrddiwn, a'n hychen yn gryfion lafurio, heb na rhuthro i mewn na myned allan, na gwaedd yn ein heolydd. Mae gwybodaeth wedi amlhau, a'n moddion hefyd wedi rhywiogeiddio.<ref>amlhau</ref> Nid oes mo'r fath yspeilio, a threisio, a mwrdro ag a glywsom ni gan ein hynafiaid ei fod yn eu mysg ers talm. Mae Powys yn weddus fel y bu. Mae Lloegr yn agored i ni hefyd, a chyn hyfed inni breswylio ynddi mewn cyfiawnder ag oedd i'n hen rieni ni cyn ei cholli. {{r|—''Charles Edwards.''}} {{c|GWERSI.}} I.—Disgrifiwch y pethau hyn gyda'r cymhariaethau byw sydd gan yr awdwr:— (a) cyfieithiad Dr. Parry o'r Beibl; (b) argraffiad rhad o'r Ysgrythyr; (c) y Saeson; (ch) hawddfyd Cymru. II.—Ysgrifennwch hanes cyfieithu'r Beibl i'r Gymraeg hyd at y flwyddyn 1630. III.—Llennwch y bylchau hyn â geiriau gwrthgyferbyniol eu hystyr i'r rhai a roddir yn y frawddeg. Gofaler fod y frawddeg yn gyflawn o ran synwyr:— (a) yn lle {{bar|3}}, y mae ''heddwch'' yn y tir; (b) yn lle ''cyfyngdra gofidus'' cawn ni {{bar|3}} {{bar|3}}; (c) y mae'r Saeson, oedd ''fleiddiaid rheibus'', yn {{bar|3}} {{bar|3}}; (ch) nid yw'n celloedd yn wag o fwyd ond yn {{bar|3}} {{bar|3}} {{bar|3}}; (d) yr oedd ein hychen yn ''wan'' a ''diddim'', ond yn awr y maent yn {{bar|3}} {{bar|3}}; (dd) {{bar|3}} ac nid ''cythryblus'' yw Powys. IV.—Cyfansoddwch draethawd ar y Beibl Cymraeg, gan sylwi ar ei effaith ar (a) foes, (b) iaith, (c) lenyddiaeth ein gwlad. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> bjvoh3en8qoqtj2dhsstuslekdt1uaz 104 86622 167415 2026-07-22T00:45:45Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu (Y Gwylwyr).jpg|canol|500px|bawd|{{c|Y GWYLWYR.<br>(Oddiwrth y darlun gan Warren Williams).<br>Ymddanghosodd y darlun uchod yn y "Cymru" am Fedi, 1911.<br>Tud. 83.}}]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 6l60pjjbg70awp1r77lssyxc22qvzis 104 86623 167416 2026-07-22T00:53:06Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167416 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|'''XXVI.—Y MÔR.'''Mbr>1.}}}} O mor hoff yw gennyf gerdded ::Glan y môr! Ac mor anwyl gennyf glywed ::Swn y môr! Mwyn-gan ddwys yr afon fechan Wrth ymdreiglo dros y graian Sydd yn hoff, ond nid fel prudd-gan ::Swn y môr. Man fy ngenedigaeth ydoedd ::Min y môr; Y swn a'm suodd gyntaf ydoedd ::Swn y môr; Mae fy ysbryd wedi helaeth Yfed chwerwder ei alaeth,<ref>tristwch</ref> Cyfran heddyw o'm bodolaeth ::Ydyw swn y môr. Pan o ddwndwr byd yn cilio ::I lan y môr, Yno am orffwysdra i chwilio :Yn swn y môr, Cefais lawer tawel ennyd Hamdden i fyfyrio bywyd Draw ymhell o'i dwrf terfysglyd, ::Yn swn y môr. —Robert Owen.<noinclude><references/></noinclude> jj8b8ctqmo96y31cqs3r87dgdkbm5pn 167417 167416 2026-07-22T00:54:13Z AlwynapHuw 1710 167417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|'''XXVI.—Y MÔR.'''Mbr>1.}}}} {{center block| <poem> O mor hoff yw gennyf gerdded ::Glan y môr! Ac mor anwyl gennyf glywed ::Swn y môr! Mwyn-gan ddwys yr afon fechan Wrth ymdreiglo dros y graian Sydd yn hoff, ond nid fel prudd-gan ::Swn y môr. Man fy ngenedigaeth ydoedd ::Min y môr; Y swn a'm suodd gyntaf ydoedd ::Swn y môr; Mae fy ysbryd wedi helaeth Yfed chwerwder ei alaeth,<ref>tristwch</ref> Cyfran heddyw o'm bodolaeth ::Ydyw swn y môr. Pan o ddwndwr byd yn cilio ::I lan y môr, Yno am orffwysdra i chwilio ::Yn swn y môr, Cefais lawer tawel ennyd Hamdden i fyfyrio bywyd Draw ymhell o'i dwrf terfysglyd, ::Yn swn y môr. —Robert Owen. </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> lethn3do2klwc4ugena9bz6k4ypvgg7 167418 167417 2026-07-22T00:54:40Z AlwynapHuw 1710 167418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|'''XXVI.—Y MÔR.'''<br>1.}}}} {{center block| <poem> O mor hoff yw gennyf gerdded ::Glan y môr! Ac mor anwyl gennyf glywed ::Swn y môr! Mwyn-gan ddwys yr afon fechan Wrth ymdreiglo dros y graian Sydd yn hoff, ond nid fel prudd-gan ::Swn y môr. Man fy ngenedigaeth ydoedd ::Min y môr; Y swn a'm suodd gyntaf ydoedd ::Swn y môr; Mae fy ysbryd wedi helaeth Yfed chwerwder ei alaeth,<ref>tristwch</ref> Cyfran heddyw o'm bodolaeth ::Ydyw swn y môr. Pan o ddwndwr byd yn cilio ::I lan y môr, Yno am orffwysdra i chwilio ::Yn swn y môr, Cefais lawer tawel ennyd Hamdden i fyfyrio bywyd Draw ymhell o'i dwrf terfysglyd, ::Yn swn y môr. —''Robert Owen.'' </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> 64i8f3vxbpsfyjrzxj4bi4jj1z2u1s5 167485 167418 2026-07-22T03:55:18Z AlwynapHuw 1710 167485 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|'''XXVI.—Y MÔR.'''<br>1.}}}} {{center block| <poem> O mor hoff yw gennyf gerdded ::Glan y môr! Ac mor anwyl gennyf glywed ::Swn y môr! Mwyn-gan ddwys yr afon fechan Wrth ymdreiglo dros y graian Sydd yn hoff, ond nid fel prudd-gan ::Swn y môr. Man fy ngenedigaeth ydoedd ::Min y môr; Y swn a'm suodd gyntaf ydoedd ::Swn y môr; Mae fy ysbryd wedi helaeth Yfed chwerwder ei alaeth,<ref>tristwch</ref> Cyfran heddyw o'm bodolaeth ::Ydyw swn y môr. Pan o ddwndwr byd yn cilio ::I lan y môr, Yno am orffwysdra i chwilio ::Yn swn y môr, Cefais lawer tawel ennyd Hamdden i fyfyrio bywyd Draw ymhell o'i dwrf terfysglyd, ::Yn swn y môr. {{r|—''Robert Owen.''}} </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> 6ivp2yv06gz337j330gq3m7fkhl62b4 104 86624 167419 2026-07-22T01:09:54Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|2.}}}} {{center block| <poem> Gorffwys don!, dylifa'n llonydd, Paid a digio wrth y creigydd; Y mae anian yn noswylio, Pa'm y byddi ''di'' yn effro? Dwndwr daear sydd yn darfod,— Cysga dithau ar dy dywod. Gorffwys fôr! mae ar dy lasdon Un yn dwyn serchiadau 'nghalon; Nid ei ran yw bywyd segur, Ar dy lifiant mae ei lafur; Bydd dda wrtho, fôr diddarfod, Cysga'n dawel ar dy dywod! Paid a grwgnach,—bydd yn ddiddig, Dyro ffrwyn ym mhen dy gesig; A pha esgus iti ffromi? Nid oes gwynt ym mrig y llwyni: Tyrd a bad fy ngŵr i'r diddos Cyn cysgodion dwfn y ceunos. —Alun. </poem> }} <br> {{c|{{mawr|3.}}}} {{Center block/s}} <poem> Hyd y feisdon crwydrai'r wendon, gan ymdaenu dros y traeth,— Weithiau'n codi yn ei chwman, weithiau'n llonydd megis llaeth; Byddai weithiau'n hir a chribog, a chantellog yn ei thro, A phryd arall yn cynddeiriog ruglo'r cregyn yn y gro. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> tho73lkplhqdlgmcba48mhkcpqt7fky 167486 167419 2026-07-22T03:56:27Z AlwynapHuw 1710 167486 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|2.}}}} {{center block| <poem> Gorffwys don!, dylifa'n llonydd, Paid a digio wrth y creigydd; Y mae anian yn noswylio, Pa'm y byddi ''di'' yn effro? Dwndwr daear sydd yn darfod,— Cysga dithau ar dy dywod. Gorffwys fôr! mae ar dy lasdon Un yn dwyn serchiadau 'nghalon; Nid ei ran yw bywyd segur, Ar dy lifiant mae ei lafur; Bydd dda wrtho, fôr diddarfod, Cysga'n dawel ar dy dywod! Paid a grwgnach,—bydd yn ddiddig, Dyro ffrwyn ym mhen dy gesig; A pha esgus iti ffromi? Nid oes gwynt ym mrig y llwyni: Tyrd a bad fy ngŵr i'r diddos Cyn cysgodion dwfn y ceunos. {{r|—Alun.}} </poem> }} <br> {{c|{{mawr|3.}}}} {{Center block/s}} <poem> Hyd y feisdon crwydrai'r wendon, gan ymdaenu dros y traeth,— Weithiau'n codi yn ei chwman, weithiau'n llonydd megis llaeth; Byddai weithiau'n hir a chribog, a chantellog yn ei thro, A phryd arall yn cynddeiriog ruglo'r cregyn yn y gro. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> alij9f3phfv7py9nrq0c1x48eseslm4 104 86625 167420 2026-07-22T01:13:29Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Gwelwn yn y du Orllewin dew gymylau'n do ar do, Rhai'n fynyddau, creigiau gwgus, ereill megis bryniog fro; Rhuai'r môr, a thyrfai'r tonnau, moryn ar ol moryn ddaeth, Fel i ddangos ei wrhydri wrth ymlafnio hyd y traeth. Sisial 'r oedd y gro a'r cregyn wrth eu rhygnu yn ddi-ball, Minnau yn y môr—luwch—ddrycin yn palfalu fel un dall. Du-fantellog dawch<ref>niwl</ref> y Dwyrain, i'r Gorllewin rithiog len, Ymdaenasant nes oedd pygddu fwrllwch<ref>haze</ref> tew o gylch fy mhen. Codai'r môr ei ruwch yn feiddgar, gwaeddai'r tonnau'n wallgof groch, A phob cragen ar y feisdon oedd yn swnio megis cloch. Methai'r gwynt a bod yn llonydd, rhuthrai'n hyf gan faeddu poer, Ac ysgytiai'r tonnau'n enbyd. Rhwng dau gwmwl corniog loer Daflodd oleu gwelw, egwan, goleu rhithiog, dawnsiog, gwyllt, Goleu—arlliw gwibiog fellten, pan fo Grym yn lluchio byllt; Gwelwn long, neu rywbeth tebyg,—ar amrantiad collodd hon, "Soddi, soddi, boddi, boddi," ydoedd stwr y drystiog don. —Glasynys. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> bj9aov8mlcjxxs63z0qcl6ogch3g3lk 167422 167420 2026-07-22T01:14:22Z AlwynapHuw 1710 167422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Gwelwn yn y du Orllewin dew gymylau'n do ar do, Rhai'n fynyddau, creigiau gwgus, ereill megis bryniog fro; Rhuai'r môr, a thyrfai'r tonnau, moryn ar ol moryn ddaeth, Fel i ddangos ei wrhydri wrth ymlafnio hyd y traeth. Sisial 'r oedd y gro a'r cregyn wrth eu rhygnu yn ddi-ball, Minnau yn y môr—luwch—ddrycin yn palfalu fel un dall. Du-fantellog dawch<ref>niwl</ref> y Dwyrain, i'r Gorllewin rithiog len, Ymdaenasant nes oedd pygddu fwrllwch<ref>haze</ref> tew o gylch fy mhen. Codai'r môr ei ruwch yn feiddgar, gwaeddai'r tonnau'n wallgof groch, A phob cragen ar y feisdon oedd yn swnio megis cloch. Methai'r gwynt a bod yn llonydd, rhuthrai'n hyf gan faeddu poer, Ac ysgytiai'r tonnau'n enbyd. Rhwng dau gwmwl corniog loer Daflodd oleu gwelw, egwan, goleu rhithiog, dawnsiog, gwyllt, Goleu—arlliw gwibiog fellten, pan fo Grym yn lluchio byllt; Gwelwn long, neu rywbeth tebyg,—ar amrantiad collodd hon, "Soddi, soddi, boddi, boddi," ydoedd stwr y drystiog don. —Glasynys. </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> id0yvsu3rkhyce7js9qeb0pbj8ocswa 167487 167422 2026-07-22T03:57:14Z AlwynapHuw 1710 167487 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Gwelwn yn y du Orllewin dew gymylau'n do ar do, Rhai'n fynyddau, creigiau gwgus, ereill megis bryniog fro; Rhuai'r môr, a thyrfai'r tonnau, moryn ar ol moryn ddaeth, Fel i ddangos ei wrhydri wrth ymlafnio hyd y traeth. Sisial 'r oedd y gro a'r cregyn wrth eu rhygnu yn ddi-ball, Minnau yn y môr—luwch—ddrycin yn palfalu fel un dall. Du-fantellog dawch<ref>niwl</ref> y Dwyrain, i'r Gorllewin rithiog len, Ymdaenasant nes oedd pygddu fwrllwch<ref>''haze''</ref> tew o gylch fy mhen. Codai'r môr ei ruwch yn feiddgar, gwaeddai'r tonnau'n wallgof groch, A phob cragen ar y feisdon oedd yn swnio megis cloch. Methai'r gwynt a bod yn llonydd, rhuthrai'n hyf gan faeddu poer, Ac ysgytiai'r tonnau'n enbyd. Rhwng dau gwmwl corniog loer Daflodd oleu gwelw, egwan, goleu rhithiog, dawnsiog, gwyllt, Goleu—arlliw gwibiog fellten, pan fo Grym yn lluchio byllt; Gwelwn long, neu rywbeth tebyg,—ar amrantiad collodd hon, "Soddi, soddi, boddi, boddi," ydoedd stwr y drystiog don. {{r|—''Glasynys''.}} </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> 6autzjrd3xcy1ybfu0j8fzy8w9ffsj6 104 86626 167421 2026-07-22T01:13:52Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "GWERSI. I.—Ysgrifennwch benillion Alun mewn Rhyddiaith, gan ofalu newid y geiriau na oddefir mewn Rhyddiaith. II.—Cymherwch syniadau y tri bardd am y môr. A ydynt oll yn hoff ohono, neu yn ei gashau, ai nad ydynt? Ceisiwch feddwl paham y mae beirdd yn synied fel y gwnant am y môr. III.—Chwiliwch am y cymhariaethau goreu i'r syniadau canlynol:— (a) sŵn y môr; (b) anian fin nos; (c) tonnau'r môr; (ch) y wendon yn llonydd; (d) y... 167421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>GWERSI. I.—Ysgrifennwch benillion Alun mewn Rhyddiaith, gan ofalu newid y geiriau na oddefir mewn Rhyddiaith. II.—Cymherwch syniadau y tri bardd am y môr. A ydynt oll yn hoff ohono, neu yn ei gashau, ai nad ydynt? Ceisiwch feddwl paham y mae beirdd yn synied fel y gwnant am y môr. III.—Chwiliwch am y cymhariaethau goreu i'r syniadau canlynol:— (a) sŵn y môr; (b) anian fin nos; (c) tonnau'r môr; (ch) y wendon yn llonydd; (d) y cymylau yn y Gorllewin; (dd) dyfodiad moryn ar ol moryn; (e) y bardd yn y môr—luwch—ddrycin; (f) sŵn y gragen ar y feisdon; (f) y gro a'r cregin wrth ruglo ar y traeth. IV.—Disgrifiwch y môr fel y gwelsoch chwi ef, naill ai'n dawel neu ynte'n ystormus. V.—Drwy gymorth y darlun o'r môr, ysgrifennwch draethawd byr arno, gan ymhelaethu ar y pennau canlynol:— (a) Ei anwadalwch:— "Y môr, mor ddynol newidiol, Ac eto mor ddwyfol yr un."—''Robert Owen.'' (b) Fel beddrod aml forwr:— Cwsg ef ymhell o'i annwyl fro, A'i lan, O! lymed wedd; Lle mae tymhestloedd lawer tro Yn rhuthro tros ei fedd."—''Gwenffrwd.'' (c) Ei wasanaeth i ddyn:— "Llongwriaeth ry'i llaw yng ngoror Pob llyn o faint, pob llain o fôr; A'i dwrn gwlyb hi dery'n glau Wrth ddrws aur ei thrysorau; Y 'tunnelli' tynn allan, Buan rhydd i bawb eu rhan."—Eben Fardd.<noinclude><references/></noinclude> rcmiojkwbgjn9xi2i2wipe0o6caef42 167423 167421 2026-07-22T01:16:16Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Ysgrifennwch benillion Alun mewn Rhyddiaith, gan ofalu newid y geiriau na oddefir mewn Rhyddiaith. II.—Cymherwch syniadau y tri bardd am y môr. A ydynt oll yn hoff ohono, neu yn ei gashau, ai nad ydynt? Ceisiwch feddwl paham y mae beirdd yn synied fel y gwnant am y môr. III.—Chwiliwch am y cymhariaethau goreu i'r syniadau canlynol:— (a) sŵn y môr; (b) anian fin nos; (c) tonnau'r môr; (ch) y wendon yn llonydd; (d) y cymylau yn y Gorllewin; (dd) dyfodiad moryn ar ol moryn; (e) y bardd yn y môr—luwch—ddrycin; (f) sŵn y gragen ar y feisdon; (f) y gro a'r cregin wrth ruglo ar y traeth. IV.—Disgrifiwch y môr fel y gwelsoch chwi ef, naill ai'n dawel neu ynte'n ystormus. V.—Drwy gymorth y darlun o'r môr, ysgrifennwch draethawd byr arno, gan ymhelaethu ar y pennau canlynol:— {{center block| <poem> (a) Ei anwadalwch:— "Y môr, mor ddynol newidiol, Ac eto mor ddwyfol yr un."—''Robert Owen.'' (b) Fel beddrod aml forwr:— Cwsg ef ymhell o'i annwyl fro, A'i lan, O! lymed wedd; Lle mae tymhestloedd lawer tro Yn rhuthro tros ei fedd."—''Gwenffrwd.'' (c) Ei wasanaeth i ddyn:— "Llongwriaeth ry'i llaw yng ngoror Pob llyn o faint, pob llain o fôr; A'i dwrn gwlyb hi dery'n glau Wrth ddrws aur ei thrysorau; Y 'tunnelli' tynn allan, Buan rhydd i bawb eu rhan."—''Eben Fardd''. </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> p1lo8srig25x73etf6wzzuibh65m1ig 104 86627 167424 2026-07-22T01:29:58Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXVII.—CWYNFAN ALLTUD.}}}} GR.—Mae yn esmwythach arnom o beth, ac yn lai'r boethfa, er pan ddeuthom i'r winllan hon nag ydoedd tra fuom yn y tŷ gartref. Canys yno 'roedd gwres anosparthus i'n poeni, a myllni (o eisiau awyr a gwynt) ddigon i fygu dynion. Ond yma mae cangau a dail y gwinwydd i'n cadw rhag pelydr yr haul, a'r gwynt arafaidd o'r gogledd yn oeri, ac yn difyllu y rhodfa a'r eisteddfa hon, fel na bo cyn flined arnom ganol dydd, ag a fu y dyddiau a aeth heibio. MO.—Er bod yn deg y fangre lle'r ydym, ac yn hyfryd gweled y dail gwyrddleision yn gysgod rhag y tês, ac yn ddigrif clywed yr awel hon o'r gogleuwynt yn chwythu tan frig y gwinwydd i'n llawenychu yn y gwres anrhesymol hwn sydd drwm wrth bawb a gafodd eu geni a'u meithrin mewn gwlad cyn oered ag yw tir Cymru, eto, mae arnaf hiraeth am lawer o bethau a gaed yng Nghymru i fwrw'r amser heibio yn ddifyr ac yn llawen wrth ochel y tês hirddydd haf. Canys yno, er poethed fai'r dymyr,<ref>hin</ref> ef a gaid esmwythtra a diddanwch i bob math ar ddyn. Os byddai un yn chwenychu digrifwch fe gai buror<ref>canwr mwyn</ref> a'i delyn i ganu mwyn bynciau, a datceiniaid<ref>cantorion</ref> pêroslan i ganu gyda thant, hyn a fynnwch chwi ai mawl i rinwedd ynte gogan i ddrwg gampau. Os mynnwch chwithau glywed arfer y wlad yn amser ein teidiau ni, chwi a gaech henafgwŷr briglwydion<noinclude><references/></noinclude> kbh1j9njmck05pzxiu1v03xy0k3abdi 104 86628 167425 2026-07-22T01:31:14Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>a ddanghosai i chwi ar dafod leferydd bob gweithred hynod a gwiwglod a wnaethid trwy dir Cymru er ys talm o amser. Ond os myfyrio a ddymunech neu ddarllen ar eich pen eich hun, chwi a gaech ddewis lle cymwys i hynny, er maint fyddai boethni'r tês,—naill ai mewn tai gleision hafaidd neu ger llaw'r dwfr rhedegog mewn glyn ac îrgoed, neu mewn dyffryn llysieuog, neu ar ael doldir meillionnog, neu mewn cadlas o fedw neu o ynn planedig, neu ar fynydd amlwg awelog, neu mewn rhyw gyfle arall lle ni byddai na blinder na lludded wrth wres yr hinon. Ond ynghylch y dref hon nid oes dim tebyg; canys os i ogo' y cyrchwch neu i gilfach heb haul yn tywynnu un amser arni, chwi a gewch oerfel angheuol, os ynte mewn lle amlwg y trigwch y brydni<ref>gwres</ref> a dawdd frain ac adar; os aros a wnewch yn y tŷ chwi a fygwch gan fyllni; a'r gwinllannau o'r fath yma, er eu bod yn deg yr olwg arnynt ac yn hyfrytach aros ynddynt nag mewn mannoedd eraill o'n hamgylch, eto ni chynhesa calon Cymro wrthynt megis y gwnai wrth lan Dyfrdwy neu lawr Dyffryn Clwyd, neu wrth leoedd a fedrwn eu henwi o faenol Dewi i Gaergybi ym Mon. A phe bai'r lle o hono ei hun yn gystal a'r fan oreu yng Nghymru, eto fe lawenychai fy nghalon i yno yn gynt wrth glywed y gog yn canu nag a wnai yma wrth glywed perbynciau'r eos neu fwynlais bronfraith neu lathreiddgan mwyalch neu pe gwnaed miwsig cyson cyfangan o gydlais paradwysaidd holl adar y byd yn yr un lle. —''Dr. Gruffudd Roberts.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> dsesdkej62t24lqb5ohbwf1m8w89i15 167488 167425 2026-07-22T03:58:08Z AlwynapHuw 1710 167488 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>a ddanghosai i chwi ar dafod leferydd bob gweithred hynod a gwiwglod a wnaethid trwy dir Cymru er ys talm o amser. Ond os myfyrio a ddymunech neu ddarllen ar eich pen eich hun, chwi a gaech ddewis lle cymwys i hynny, er maint fyddai boethni'r tês,—naill ai mewn tai gleision hafaidd neu ger llaw'r dwfr rhedegog mewn glyn ac îrgoed, neu mewn dyffryn llysieuog, neu ar ael doldir meillionnog, neu mewn cadlas o fedw neu o ynn planedig, neu ar fynydd amlwg awelog, neu mewn rhyw gyfle arall lle ni byddai na blinder na lludded wrth wres yr hinon. Ond ynghylch y dref hon nid oes dim tebyg; canys os i ogo' y cyrchwch neu i gilfach heb haul yn tywynnu un amser arni, chwi a gewch oerfel angheuol, os ynte mewn lle amlwg y trigwch y brydni<ref>gwres</ref> a dawdd frain ac adar; os aros a wnewch yn y tŷ chwi a fygwch gan fyllni; a'r gwinllannau o'r fath yma, er eu bod yn deg yr olwg arnynt ac yn hyfrytach aros ynddynt nag mewn mannoedd eraill o'n hamgylch, eto ni chynhesa calon Cymro wrthynt megis y gwnai wrth lan Dyfrdwy neu lawr Dyffryn Clwyd, neu wrth leoedd a fedrwn eu henwi o faenol Dewi i Gaergybi ym Mon. A phe bai'r lle o hono ei hun yn gystal a'r fan oreu yng Nghymru, eto fe lawenychai fy nghalon i yno yn gynt wrth glywed y gog yn canu nag a wnai yma wrth glywed perbynciau'r eos neu fwynlais bronfraith neu lathreiddgan mwyalch neu pe gwnaed miwsig cyson cyfangan o gydlais paradwysaidd holl adar y byd yn yr un lle. {{r|—''Dr. Gruffudd Roberts.''}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> m89mdjrwwe0uerprmdyvtuw4pbc6br4 104 86629 167426 2026-07-22T01:39:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>GWERSI. I.—Disgrifiwch y pethau yma gyda'r geiriau a ddefnyddir yn y dyfyniad; gorffennwch eich disgrifiad yn frawddeg gyflawn:— (a) gwres mewn tŷ yn yr Eidal; (b) y fangre lle'r eisteddai'r alltud yn awr; (c) tai, glyn, dyffryn, doldir, cadlas yng Nghymru; (ch) canu'r adar yng Nghymru. II.—Ail drefnwch y dernyn hwn fel y darlleno'r brawddegau yn fwy llyfn:— Er fod y fangre lle'r ydym yn deg, ac yn hyfryd gweld y dail gwyrddleision rhag y gwres yn gysgod, ac yn ddigrif clywed yr awel hon yn chwythu o'r gogleuwynt tan frig y gwinwydd i'n llawenychu yn y gwres anrhesymol hwn sydd wrth bawb a gafodd eu geni a'u meithrin mewn gwlad mor oer ag yw Cymru, yn drwm, eto hiraeth sydd arnaf am lawer o bethau a gaed yng Nghymru i fwrw'r amser yn ddifyr heibio, ac wrth ochel y tes hirddydd haf yn llawen. III.—Gwersi ar yn." Dodwch " yn o flaen pob gair a ysgrifennir mewn llythrennau italaidd yn y brawddegau hyn:— (1) ac {{bar|3}} ''difyllu'' y rhodfa a'r eisteddfa hon; (2) er bod {{bar|3}}; ''teg'' y fangre lle'r ydym; (3) hyfryd gweled y dail gwyrddleision {{bar|3}} ''cysgod'' rhag y tês; (4) mae arnaf hiraeth am bethau a gaed {{bar|3}} Cymru i fwrw'r amser heibio {{bar|3}} difyr ac {{bar|3}} llawen; (5) heb haul {{bar|3}} ''tywynnu'' un amser arni; (6) i Gaergybi {{bar|3}} ''Mon''; (7) eto fe lawenychai fy nghalon {{bar|3}} ''cynt'' wrth glywed y gôg. IV. Chwiliwch am enwau cyfaddas i'r ansoddeiriau hyn:— arafaidd; gwyrddleision; anrhesymol; pêroslan; briglwydion; rhedegog; llysieuog; meillionnog; angheuol; cyson, paradwysaidd. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> o81dpttedwpgdu7wmr79cg94u2wpaz9 167489 167426 2026-07-22T03:58:47Z AlwynapHuw 1710 167489 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Disgrifiwch y pethau yma gyda'r geiriau a ddefnyddir yn y dyfyniad; gorffennwch eich disgrifiad yn frawddeg gyflawn:— (a) gwres mewn tŷ yn yr Eidal; (b) y fangre lle'r eisteddai'r alltud yn awr; (c) tai, glyn, dyffryn, doldir, cadlas yng Nghymru; (ch) canu'r adar yng Nghymru. II.—Ail drefnwch y dernyn hwn fel y darlleno'r brawddegau yn fwy llyfn:— Er fod y fangre lle'r ydym yn deg, ac yn hyfryd gweld y dail gwyrddleision rhag y gwres yn gysgod, ac yn ddigrif clywed yr awel hon yn chwythu o'r gogleuwynt tan frig y gwinwydd i'n llawenychu yn y gwres anrhesymol hwn sydd wrth bawb a gafodd eu geni a'u meithrin mewn gwlad mor oer ag yw Cymru, yn drwm, eto hiraeth sydd arnaf am lawer o bethau a gaed yng Nghymru i fwrw'r amser yn ddifyr heibio, ac wrth ochel y tes hirddydd haf yn llawen. III.—Gwersi ar yn." Dodwch " yn o flaen pob gair a ysgrifennir mewn llythrennau italaidd yn y brawddegau hyn:— (1) ac {{bar|3}} ''difyllu'' y rhodfa a'r eisteddfa hon; (2) er bod {{bar|3}}; ''teg'' y fangre lle'r ydym; (3) hyfryd gweled y dail gwyrddleision {{bar|3}} ''cysgod'' rhag y tês; (4) mae arnaf hiraeth am bethau a gaed {{bar|3}} Cymru i fwrw'r amser heibio {{bar|3}} difyr ac {{bar|3}} llawen; (5) heb haul {{bar|3}} ''tywynnu'' un amser arni; (6) i Gaergybi {{bar|3}} ''Mon''; (7) eto fe lawenychai fy nghalon {{bar|3}} ''cynt'' wrth glywed y gôg. IV. Chwiliwch am enwau cyfaddas i'r ansoddeiriau hyn:— arafaidd; gwyrddleision; anrhesymol; pêroslan; briglwydion; rhedegog; llysieuog; meillionnog; angheuol; cyson, paradwysaidd. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> dzvki7pkxnm0f17sjv7wxgq3nyvkza3 104 86630 167427 2026-07-22T01:42:44Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>V.—Tybiwch eich bod yn alltud o'ch gwlad, ac ysgrifennwch lythyr at eich cyfaill yng Nghymru yn hiraethu am {{center block| <poem> (a) ei mynyddoedd:— "Ond mae'm calon ar y mynydd Efo'r grug a'r adar mân."—''Ceiriog''. (b) ei hawel a'i dŵr:— "Mae gwlad yr awen, geinwen gell, Er hynny'n well o'r hanner; Ei hawel iach a'i melus ddwr, A chyflwr ei thrigolion." —''John Jones, Llansantffraid''. (c) ei phentrefi:— "Hyfrytach, Gymru, fil i mi Tawelwch dy bentrefi di."—''Glan Alun''. (ch) ei chaeau:— "Mae'r rhosydd, a'r gweunydd gwâr A droediwn yn ddi—drydar? Mae'r dolydd, a'r meusydd maith Yn geinwych lle bum ganwaith? " —''Ieuan Glan Geirionnydd.'' (d) fedd yng Nghymru:— "Gwedi f'oes a gloes y glyn, O am orwedd ym Merwyn; Od oes byth gael dewis bedd, I Ferwyn af i orwedd."—''Cynddelw.'' </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> 8x34jf1omg7x06jvyn4n2e3a6qgwanz 104 86631 167428 2026-07-22T01:48:46Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXVIII.—ANRHYDEDD BUCHEDD GYFIAWN.}}}} YNA Job a barablodd trachefn, ac a ddywedodd, O na bawn i fel yn y misoedd o'r blaen, fel yn y dyddiau pan gadwai Duw fyfi. Pan wnai efe i'w oleuni lewyrchu uwch fy mhen, wrth oleuni yr hwn y rhodiwn drwy dywyllwch. Pan oeddwn yn nyddiau fy ieuenctid, ac ymgeledd Duw ar fy mhabell. Pan oedd yr Hollalluog eto gyda mi, a'm llanciau o'm hamgylch. Pan olchid fy nhraed ag ymenyn, a phan dywalltai y graig arnafi afonydd o olew. Pan awn i allan i'r porth trwy'r dref, parwn baratoi fy eisteddfa yn yr heol. Llanciau a'm gwelent ac a ymguddient, a henuriaid a gyfodent, ac a safent. Tywysogion a atalient eu hymadroddion, ac a osodent eu llaw ar eu genau. Pendefigion cymen<ref>hyawdl.</ref> a ymguddient, a'u tafod hwy a lynai wrth daflod eu genau. Canys y glust a'm clywai a'm bendithiai, a'r llygad a'm gwelai a dystiolaethai ohonof. Canys gwaredwn y tlawd yr hwn a fyddai yn gweiddi, a'r amddifad, a'r hwn ni byddai gynorthwywr iddo. Bendith y colledig a ddeuai arnaf, a gwnawn i galon y wraig weddw lawenychu. Gwisgwn gyfiawnder, a hithau a wisgai am danaf fi, a'm barn fyddai fel mantell a choron. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> arp6brsrj6r14y0h05etryhkbu3v4rz 104 86632 167429 2026-07-22T01:49:56Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Llygaid oeddwn i'r dall, a thraed oeddwn i'r cloff; tad oeddwn i'r rhai anghennog, a'r cŵyn nid adwaenwn a chwiliwn i allan. Drylliwn hefyd gilddannedd yr anghyfiawn, a gwnawn iddo ef fwrw'r ysglyfaeth allan o'i ddannedd. Am hynny y dywedwn, byddaf farw yn fy nyth, a byddaf mor aml fy nyddiau a'r tywod. Fy ngwreiddyn oedd yn agored i'r dyfroedd, a'r gwlith a arhosodd yn fy mrig. Fy ngogoniant oedd ir gyda mi, a'r bwa a adnewyddai yn fy llaw. Hwynt a wrandawent arnaf, ac a ddisgwylient; distawent am fy nghyngor. Ar ol fy ymadrodd ni ddywedent hwy eilwaith; canys fy ymadrodd a ddiferai arnynt hwy. A hwy a'm disgwylient i fel glaw, ac a agorent eu genau fel am y diweddar—law. Chwarddwn arnynt hwy, ond ni chredent, ac ni wnaent hwy i lewyrch fy wyneb syrthio. Dewiswn eu ffordd hwynt, eisteddwn yn bennaf, a thrigwn fel brenin mewn llu, megis yr hwn a gysuro rai galarus. —''Y Beibl (cyfieithiad Dr. Morgan).'' {{c|GWERSI.}} I.—Cymherwch gyfieithiad Dr. Morgan gyda'r un sydd yn eich Beibl chwi, Llyfr Job, y 29ain bennod. II.—Newidiwch drefn y geiriau yn y brawddegau i'w gwneud yn fwy melodaidd, ac os oes angen, ychwanegwch atynt:— (1) O na bawn fel o'r blaen, fel yn yr amser pan y gwnai Duw fy nghadw; (2) a phan yr oedd y graig<noinclude><references/></noinclude> r0057oxsfni6sf63ptq2yn9oj841uht 167490 167429 2026-07-22T03:59:32Z AlwynapHuw 1710 167490 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Llygaid oeddwn i'r dall, a thraed oeddwn i'r cloff; tad oeddwn i'r rhai anghennog, a'r cŵyn nid adwaenwn a chwiliwn i allan. Drylliwn hefyd gilddannedd yr anghyfiawn, a gwnawn iddo ef fwrw'r ysglyfaeth allan o'i ddannedd. Am hynny y dywedwn, byddaf farw yn fy nyth, a byddaf mor aml fy nyddiau a'r tywod. Fy ngwreiddyn oedd yn agored i'r dyfroedd, a'r gwlith a arhosodd yn fy mrig. Fy ngogoniant oedd ir gyda mi, a'r bwa a adnewyddai yn fy llaw. Hwynt a wrandawent arnaf, ac a ddisgwylient; distawent am fy nghyngor. Ar ol fy ymadrodd ni ddywedent hwy eilwaith; canys fy ymadrodd a ddiferai arnynt hwy. A hwy a'm disgwylient i fel glaw, ac a agorent eu genau fel am y diweddar—law. Chwarddwn arnynt hwy, ond ni chredent, ac ni wnaent hwy i lewyrch fy wyneb syrthio. Dewiswn eu ffordd hwynt, eisteddwn yn bennaf, a thrigwn fel brenin mewn llu, megis yr hwn a gysuro rai galarus. {{r|—''Y Beibl (cyfieithiad Dr. Morgan).''}} {{c|GWERSI.}} I.—Cymherwch gyfieithiad Dr. Morgan gyda'r un sydd yn eich Beibl chwi, Llyfr Job, y 29ain bennod. II.—Newidiwch drefn y geiriau yn y brawddegau i'w gwneud yn fwy melodaidd, ac os oes angen, ychwanegwch atynt:— (1) O na bawn fel o'r blaen, fel yn yr amser pan y gwnai Duw fy nghadw; (2) a phan yr oedd y graig<noinclude><references/></noinclude> bvi8nwctfj02hry1js42z7kneed792t 104 86633 167430 2026-07-22T01:56:35Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn tywallt afonydd o olew arnaf fi; (3) canys y tlawd yr hwn a fyddai yn gweiddi a waredwn; (4) a gwnawn i galon gwraig lawenychu; (5) gwisgwn gyfiawnder, ac am danaf fi y gwisgai hi, ac fel mantell a choron y byddai fy mhen; (6) fy ngwreiddyn i'r dyfroedd oedd agored,—ac arhosodd y gwlith yn fy mrig; (7) a thrigwn fel brenin, megis yr hwn a gysuro y galarus. III.—Gorffennwch y canlynol:— (1) pan wnai efe {{bar|33}} oleuni {{bar|33}} uwch fy mhen; (2) a'm llanciau {{bar|33}}; (3) ac a osodent eu llaw {{bar|33}} {{bar|33}}; (4) a'u tafod a lynai {{bar|33}}; (5) canys y glust {{bar|33}} {{bar|33}} a'm {{bar|33}} a'r {{bar|33}} {{bar|33}} gwelai {{bar|33}} {{bar|33}} ohonof; (6) llygaid oeddwn {{bar|33}} {{bar|33}} a {{bar|33}} oeddwn cloff; (7) byddaf farw {{bar|33}}; (8) a'r gwlith a arhosodd {{bar|33}}; (9) canys fy ymadrodd {{bar|33}} (10) a thrigwn fel {{bar|33}} IV.—Ysgrifennwch draethawd ar "Gymeriad Pur," gan ymhelaethu ar werth bywyd dilychwin, (a) i'r dyn ei hun:— "Canys hir ddyddiau a blynyddoedd bywyd, a heddwch a chwanegant i ti (drwy gadw gorchmynion Duw)."—''Y Gwr Doeth''. (b) I'w gyd-ddynion:— "Na atal ddaioni oddi wrth y rhai y perthyn iddynt, pan fyddo ar dy law ei wneuthur." —''Y Gwr Doeth.'' V.—Ysgrifennwch yr holl bennod, o'r ail linell, gan dybied eich bod yn anfon yr hanes i'r newyddiadur. Gofaler am newid yr holl rag-enwau i'r trydydd person, a'r berfau i amser gwahanol pan fo angen am hynny. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 2djv6cy3ua9qnhulojj1lcr9r677rqw 167431 167430 2026-07-22T01:57:42Z AlwynapHuw 1710 167431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn tywallt afonydd o olew arnaf fi; (3) canys y tlawd yr hwn a fyddai yn gweiddi a waredwn; (4) a gwnawn i galon gwraig lawenychu; (5) gwisgwn gyfiawnder, ac am danaf fi y gwisgai hi, ac fel mantell a choron y byddai fy mhen; (6) fy ngwreiddyn i'r dyfroedd oedd agored,—ac arhosodd y gwlith yn fy mrig; (7) a thrigwn fel brenin, megis yr hwn a gysuro y galarus. III.—Gorffennwch y canlynol:— (1) pan wnai efe {{bar|3}} oleuni {{bar|3}} uwch fy mhen; (2) a'm llanciau {{bar|3}}; (3) ac a osodent eu llaw {{bar|3}} {{bar|3}}; (4) a'u tafod a lynai {{bar|3}}; (5) canys y glust {{bar|3}} {{bar|3}} a'm {{bar|3}} a'r {{bar|3}} {{bar|3}} gwelai {{bar|3}} {{bar|3}} ohonof; (6) llygaid oeddwn {{bar|3}} {{bar|3}} a {{bar|3}} oeddwn cloff; (7) byddaf farw {{bar|3}}; (8) a'r gwlith a arhosodd {{bar|3}}; (9) canys fy ymadrodd {{bar|3}} (10) a thrigwn fel {{bar|3}} IV.—Ysgrifennwch draethawd ar "Gymeriad Pur," gan ymhelaethu ar werth bywyd dilychwin, (a) i'r dyn ei hun:— "Canys hir ddyddiau a blynyddoedd bywyd, a heddwch a chwanegant i ti (drwy gadw gorchmynion Duw)."—''Y Gwr Doeth''. (b) I'w gyd-ddynion:— "Na atal ddaioni oddi wrth y rhai y perthyn iddynt, pan fyddo ar dy law ei wneuthur." —''Y Gwr Doeth.'' V.—Ysgrifennwch yr holl bennod, o'r ail linell, gan dybied eich bod yn anfon yr hanes i'r newyddiadur. Gofaler am newid yr holl rag-enwau i'r trydydd person, a'r berfau i amser gwahanol pan fo angen am hynny. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> dkztm5pmq2mgl8t4h7o0ggs9tphsjie 104 86634 167432 2026-07-22T02:10:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXIX.—ANIFEILIAID Y MAES.}}v :Y LLEW melynddu blewog, ::Newydd a glân oedd ei glôg. Ysgydwai 'i fwng cysgodol—a rhodiai'n ::Greadur brenhinol; :Dros bob bryn, dyffryn a dôl, :Chwareuai 'i lais crochruol. :Y cawrfil<ref>elephant</ref> uthrwanc erfawr, :Oedd yno yn llwybro'r llawr, :Gan estyn y duryn<ref>trunk</ref> du, :At ei borthiant i'w barthu; :Torrai flys ei felus fant :Ar lysiau er ei lesiant; :A'r rhai a fai wrth ei fodd, :A ddoeth—hwylus ddetholodd. A'r march anhafarch<ref>cryf</ref> nwyfus—a neidiai ::Mewn nodwedd tra champus; :Ffroenio gan brancio heb rus, :Yr oedd yn dra mawreddus. Ei gyflym draed grymus—yn cloddio'r llawr; :Esgynnai 'i erfawr lais cynhyrfus. :Dan nawdd glyd ei newydd glôg, :At ael bryn hyfryd heulog, Y ddof garuaidd ddafad, :Ddeuai mewn hedd a mwynhad, </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> sqhwgan4eu048o7fm1lckkmx05wxxul 167433 167432 2026-07-22T02:11:49Z AlwynapHuw 1710 167433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXIX.—ANIFEILIAID Y MAES.}} {{Center block/s}} <poem> :Y LLEW melynddu blewog, ::Newydd a glân oedd ei glôg. Ysgydwai 'i fwng cysgodol—a rhodiai'n ::Greadur brenhinol; :Dros bob bryn, dyffryn a dôl, :Chwareuai 'i lais crochruol. :Y cawrfil<ref>elephant</ref> uthrwanc erfawr, :Oedd yno yn llwybro'r llawr, :Gan estyn y duryn<ref>trunk</ref> du, :At ei borthiant i'w barthu; :Torrai flys ei felus fant :Ar lysiau er ei lesiant; :A'r rhai a fai wrth ei fodd, :A ddoeth—hwylus ddetholodd. A'r march anhafarch<ref>cryf</ref> nwyfus—a neidiai ::Mewn nodwedd tra champus; :Ffroenio gan brancio heb rus, :Yr oedd yn dra mawreddus. Ei gyflym draed grymus—yn cloddio'r llawr; :Esgynnai 'i erfawr lais cynhyrfus. :Dan nawdd glyd ei newydd glôg, :At ael bryn hyfryd heulog, Y ddof garuaidd ddafad, :Ddeuai mewn hedd a mwynhad, </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> gddidi1eyufrpbp9v3bgr9r7u8avtbq 167434 167433 2026-07-22T02:14:38Z AlwynapHuw 1710 167434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXIX.—ANIFEILIAID Y MAES.}}}} {{Center block/s}} <poem> :Y LLEW melynddu blewog, ::Newydd a glân oedd ei glôg. Ysgydwai 'i fwng cysgodol—a rhodiai'n ::Greadur brenhinol; :Dros bob bryn, dyffryn a dôl, :Chwareuai 'i lais crochruol. :Y cawrfil<ref>elephant</ref> uthrwanc erfawr, :Oedd yno yn llwybro'r llawr, :Gan estyn y duryn<ref>trunk</ref> du, :At ei borthiant i'w barthu; :Torrai flys ei felus fant :Ar lysiau er ei lesiant; :A'r rhai a fai wrth ei fodd, :A ddoeth—hwylus ddetholodd. A'r march anhafarch<ref>cryf</ref> nwyfus—a neidiai ::Mewn nodwedd tra champus; :Ffroenio gan brancio heb rus, :Yr oedd yn dra mawreddus. Ei gyflym draed grymus—yn cloddio'r llawr; :Esgynnai 'i erfawr lais cynhyrfus. :Dan nawdd glyd ei newydd glôg, :At ael bryn hyfryd heulog, Y ddof garuaidd ddafad, :Ddeuai mewn hedd a mwynhad, </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> ham8sf3fueuld717ctopepsj6at0jfe 167491 167434 2026-07-22T04:00:19Z AlwynapHuw 1710 167491 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXIX.—ANIFEILIAID Y MAES.}}}} {{Center block/s}} <poem> :Y LLEW melynddu blewog, ::Newydd a glân oedd ei glôg. Ysgydwai 'i fwng cysgodol—a rhodiai'n ::Greadur brenhinol; :Dros bob bryn, dyffryn a dôl, :Chwareuai 'i lais crochruol. :Y cawrfil<ref>''elephant''</ref> uthrwanc erfawr, :Oedd yno yn llwybro'r llawr, :Gan estyn y duryn<ref>''trunk''</ref> du, :At ei borthiant i'w barthu; :Torrai flys ei felus fant :Ar lysiau er ei lesiant; :A'r rhai a fai wrth ei fodd, :A ddoeth—hwylus ddetholodd. A'r march anhafarch<ref>cryf</ref> nwyfus—a neidiai ::Mewn nodwedd tra champus; :Ffroenio gan brancio heb rus, :Yr oedd yn dra mawreddus. Ei gyflym draed grymus—yn cloddio'r llawr; :Esgynnai 'i erfawr lais cynhyrfus. :Dan nawdd glyd ei newydd glôg, :At ael bryn hyfryd heulog, Y ddof garuaidd ddafad, :Ddeuai mewn hedd a mwynhad, </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> o8g66xqxj0t7fx1pde10dx0d9fm4lb0 104 86635 167435 2026-07-22T02:18:05Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> :Heb berygl yno'n pori :Yn eorth<ref>diwyd.</ref> o'i hymborth hi. :Hithau'r afr ar lethr hyfryd, :Oedd lawen uwch ben y byd; :Daliai ei thraed, dilithr oedd, :Yn yfed gwynt y nefoedd; :A choron hardd ei chyrn hi :Yn nawdd ac addurn iddi. :A'r fuwch mewn llawnder o fwyd, :Ar y ddôl iraidd welwyd, :Yn y gwair hir yn gorwedd, :Yn mwynhau ei rhan mewn hedd; :Cilgnoi, heb gyffroi ei phryd, :Yn dawel iawn a diwyd. :Llyfnion iyrchod ac ewigod, :Tirfion hyddod mewn trefn weddus, :Oedd yn pori'n mysg y lili, :Oll mewn ynni'n llamu'n hoenus. —''Emrys.'' </poem> {{Div end}} <br> {{c|GWERSI.}} I.—Gwnewch restr gyhyd ag sy'n bosibl o'r llinellau yn y dyfyniad a rydd y syniad o dawelwch, ac hefyd o'r syniad gwrthwynebol. II.—Llennwch y bylchau hyn yn ofalus, gan sylwi pa gyd-seiniaid neu sain sy'n cyfateb i'w gilydd:— (1) Newydd a {{bar|3}} oedd ei glôg. (2) Gan estyn y {{bar|3}} du. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 5zfznuzn4mnuo2gyqei3ve54im4gkcn 167492 167435 2026-07-22T04:00:51Z AlwynapHuw 1710 167492 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> :Heb berygl yno'n pori :Yn eorth<ref>diwyd.</ref> o'i hymborth hi. :Hithau'r afr ar lethr hyfryd, :Oedd lawen uwch ben y byd; :Daliai ei thraed, dilithr oedd, :Yn yfed gwynt y nefoedd; :A choron hardd ei chyrn hi :Yn nawdd ac addurn iddi. :A'r fuwch mewn llawnder o fwyd, :Ar y ddôl iraidd welwyd, :Yn y gwair hir yn gorwedd, :Yn mwynhau ei rhan mewn hedd; :Cilgnoi, heb gyffroi ei phryd, :Yn dawel iawn a diwyd. :Llyfnion iyrchod ac ewigod, :Tirfion hyddod mewn trefn weddus, :Oedd yn pori'n mysg y lili, :Oll mewn ynni'n llamu'n hoenus. {{r|—''Emrys.''}} </poem> {{Div end}} <br> {{c|GWERSI.}} I.—Gwnewch restr gyhyd ag sy'n bosibl o'r llinellau yn y dyfyniad a rydd y syniad o dawelwch, ac hefyd o'r syniad gwrthwynebol. II.—Llennwch y bylchau hyn yn ofalus, gan sylwi pa gyd-seiniaid neu sain sy'n cyfateb i'w gilydd:— (1) Newydd a {{bar|3}} oedd ei glôg. (2) Gan estyn y {{bar|3}} du. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 6rikxu9ayg1xkc23gxkogmxkvffk5tr 104 86636 167436 2026-07-22T02:20:13Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>(3) Ar {{bar|3}} er ei lesiant. (4) Y {{bar|3}} garuaidd {{bar|3}} Ddeuai {{bar|3}} hedd a mwynhad. (5) A {{bar|3}} hardd ei chyrn {{bar|3}} Yn {{bar|3}} ac {{bar|3}} iddi. III. Pa eiriau wna odli â'r canlynol:— llesiant; dafad; byd; gwelwyd; pryd; ynni. IV. Rhoddwch eiriau i ddisgrifio'r anifeiliaid hyn, fel y caffoch linell gynganeddol:— llew; march; dafad; afr; hyddod; y fuwch. V.—Ysgrifennwch mewn Rhyddiaith ddisgrifiad y bardd o'r cawrfil a'r fuwch. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 19uxzwzytkhan5vwc7937ucxvf8mz70 104 86637 167437 2026-07-22T02:33:28Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXX.—BREUDDWYD RHONABWY.}}}} RHONABWY gan nad allai na chysgu na gorffwys, a feddyliodd fod yn llai poen iddo fyned ar groen y dyniawed melyn ar y llawr i gysgu. Ac yno y cysgodd. A chyn gynted ag y daeth hûn i'w lygaid, breuddwydiodd ei fod ef a'i gymdeithion yn cerdded ar draws maes Argyngroeg, ac oddi yno, debygai, tua Rhyd y Groes ar Hafren. Ac fel yr oedd yn cerdded clywai dwrf, a thebyg i'r twrf hwnnw ni chlywsai erioed. Ac edrych a wnaeth drach ei gefn, a gwelai ŵr ieuanc pengrych melyn, a'i farf newydd eillio, ar farch melyn, ac o ben ei ddwygoes a thal ei ddeulin i waered yn las. A gwisg o bali<ref>S., satin</ref> melyn am y marchog wedi ei gwnio âg edafedd glas, a chleddyf eurdrwm ar ei glun, a gwain o gordwal<ref>S., Cordovan leather</ref> newydd iddo, a charrai o ledr ewig a chlasp arni o aur. Ac ar hynny yr oedd llen o bali melyn wedi ei wnio â sidan glas, a'i godre hefyd yn las. A'r hyn oedd las o wisg y marchog a'i farch oedd cyn lased a dail y ffynidwydd<ref>S., pine—trees</ref>, a'r hyn oedd felyn ohoni oedd cyn felyned a blodau y banadl. Ac mor ofnadwy yr edrychai y marchog, ofni a wnaethant, a dechreu ffoi. A'u hymlid a wnaeth y marchog. A phan yrrai ei farch ei anadl oddi wrtho y pellhai y gwŷr oddi wrtho, a phan y tynnai ei anadl ato, neshai y gwŷr ato,—hyd ym mron y march. A phan y goddiweddodd hwy, erchi ei nawdd a wnaethant. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 3ikq5h1axw4whbn8pw9a758kvlmbih0 167493 167437 2026-07-22T04:01:57Z AlwynapHuw 1710 167493 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXX.—BREUDDWYD RHONABWY.}}}} RHONABWY gan nad allai na chysgu na gorffwys, a feddyliodd fod yn llai poen iddo fyned ar groen y dyniawed melyn ar y llawr i gysgu. Ac yno y cysgodd. A chyn gynted ag y daeth hûn i'w lygaid, breuddwydiodd ei fod ef a'i gymdeithion yn cerdded ar draws maes Argyngroeg, ac oddi yno, debygai, tua Rhyd y Groes ar Hafren. Ac fel yr oedd yn cerdded clywai dwrf, a thebyg i'r twrf hwnnw ni chlywsai erioed. Ac edrych a wnaeth drach ei gefn, a gwelai ŵr ieuanc pengrych melyn, a'i farf newydd eillio, ar farch melyn, ac o ben ei ddwygoes a thal ei ddeulin i waered yn las. A gwisg o bali<ref>S., ''satin''</ref> melyn am y marchog wedi ei gwnio âg edafedd glas, a chleddyf eurdrwm ar ei glun, a gwain o gordwal<ref>S., ''Cordovan leather''</ref> newydd iddo, a charrai o ledr ewig a chlasp arni o aur. Ac ar hynny yr oedd llen o bali melyn wedi ei wnio â sidan glas, a'i godre hefyd yn las. A'r hyn oedd las o wisg y marchog a'i farch oedd cyn lased a dail y ffynidwydd<ref>S., ''pine-trees''</ref>, a'r hyn oedd felyn ohoni oedd cyn felyned a blodau y banadl. Ac mor ofnadwy yr edrychai y marchog, ofni a wnaethant, a dechreu ffoi. A'u hymlid a wnaeth y marchog. A phan yrrai ei farch ei anadl oddi wrtho y pellhai y gwŷr oddi wrtho, a phan y tynnai ei anadl ato, neshai y gwŷr ato,—hyd ym mron y march. A phan y goddiweddodd hwy, erchi ei nawdd a wnaethant. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> gnfaomnwntp61o3psg7vqr170dhevbn 104 86638 167438 2026-07-22T02:35:00Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Chwi a'i cewch yn llawen, ac nac ofnwch." "Ha, unben, gan it roddi nawdd i ni, a ddywedi di imi pwy wyt," ebe Rhonabwy. "Ni chelaf oddiwrthyt fy hanes. Iddog fab Mynyo wyf, ac nid ar fy enw y'm gelwir fwyaf, ond ar fy llysenw.' "A ddywedi di imi beth yw dy lysenw?" Dywedaf, Iddog Cordd Prydain y'm gelwir." Ar hynny, wele, clywent dwrf oedd fwy o lawer na'r twrf gynt. A phan edrychasant tua'r twrf, wele was melyngoch heb farf ac heb drawswch' arno, a gosgedd bonheddig arno ar farch mawr. Ac o ben y ddwy ysgwydd ac o'i ddeulin i waered melyn oedd y march. Gwisg oedd am y gŵr o bali coch wedi ei gwnio â sidan melyn, a godre y llen yn felyn. A'r hyn oedd felyn o'i wisg ef a'i farch oedd cyn felyned a blodau y banadl, a'r hyn oedd goch ohonynt oedd cyn goched a'r gwaed cochaf yn y byd. Ac yna, wele, y marchog yn eu goddiweddu, ac yn gofyn i Iddog a gaffai ran o'r dynion bychain hynny ganddo. "Y rhan a weddai i mi ei roddi, mi a'i rhoddaf; bydd yn gydymaith iddynt fel y bum innau." A hynny a wnaeth y marchog, a myned ymaith. "Iddog," ebe Rhonabwy, "pwy oedd y marchog hwn?" "Rhuawn Bebyr, fab Deorthach Wledig.' Ac yna y cerddasant ar draws maes mawr Argyngroeg hyd yn Rhyd y Groes ar Hafren. A milltir oddi wrth y Rhyd, o bob tu i'r ffordd, y gwelent luestai a phebyll, a thwrw torf fawr oedd yno. Ac i lan y Rhyd y daethant. Sef a welent, Arthur yn eistedd mewn ynys wastad is y Rhyd, ac ar y naill du iddo Bedwin Esgob, ac ar y tu arall<noinclude><references/></noinclude> sv6i25c959d0pyuc1uhflzhv7prbjz3 167439 167438 2026-07-22T02:35:31Z AlwynapHuw 1710 167439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"Chwi a'i cewch yn llawen, ac nac ofnwch." "Ha, unben, gan it roddi nawdd i ni, a ddywedi di imi pwy wyt," ebe Rhonabwy. "Ni chelaf oddiwrthyt fy hanes. Iddog fab Mynyo wyf, ac nid ar fy enw y'm gelwir fwyaf, ond ar fy llysenw.' "A ddywedi di imi beth yw dy lysenw?" Dywedaf, Iddog Cordd Prydain y'm gelwir." Ar hynny, wele, clywent dwrf oedd fwy o lawer na'r twrf gynt. A phan edrychasant tua'r twrf, wele was melyngoch heb farf ac heb drawswch' arno, a gosgedd bonheddig arno ar farch mawr. Ac o ben y ddwy ysgwydd ac o'i ddeulin i waered melyn oedd y march. Gwisg oedd am y gŵr o bali coch wedi ei gwnio â sidan melyn, a godre y llen yn felyn. A'r hyn oedd felyn o'i wisg ef a'i farch oedd cyn felyned a blodau y banadl, a'r hyn oedd goch ohonynt oedd cyn goched a'r gwaed cochaf yn y byd. Ac yna, wele, y marchog yn eu goddiweddu, ac yn gofyn i Iddog a gaffai ran o'r dynion bychain hynny ganddo. "Y rhan a weddai i mi ei roddi, mi a'i rhoddaf; bydd yn gydymaith iddynt fel y bum innau." A hynny a wnaeth y marchog, a myned ymaith. "Iddog," ebe Rhonabwy, "pwy oedd y marchog hwn?" "Rhuawn Bebyr, fab Deorthach Wledig.' Ac yna y cerddasant ar draws maes mawr Argyngroeg hyd yn Rhyd y Groes ar Hafren. A milltir oddi wrth y Rhyd, o bob tu i'r ffordd, y gwelent luestai a phebyll, a thwrw torf fawr oedd yno. Ac i lan y Rhyd y daethant. Sef a welent, Arthur yn eistedd mewn ynys wastad is y Rhyd, ac ar y naill du iddo Bedwin Esgob, ac ar y tu arall<noinclude><references/></noinclude> aj4qadjfhfkfjzzzf129q1kbz0r1xsu 167441 167439 2026-07-22T02:37:57Z AlwynapHuw 1710 167441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"Chwi a'i cewch yn llawen, ac nac ofnwch." "Ha, unben, gan it roddi nawdd i ni, a ddywedi di imi pwy wyt," ebe Rhonabwy. "Ni chelaf oddiwrthyt fy hanes. Iddog fab Mynyo wyf, ac nid ar fy enw y'm gelwir fwyaf, ond ar fy llysenw.' "A ddywedi di imi beth yw dy lysenw?" Dywedaf, Iddog Cordd Prydain y'm gelwir." Ar hynny, wele, clywent dwrf oedd fwy o lawer na'r twrf gynt. A phan edrychasant tua'r twrf, wele was melyngoch heb farf ac heb drawswch<ref>S., moustache;</ref> arno, a gosgedd bonheddig arno ar farch mawr. Ac o ben y ddwy ysgwydd ac o'i ddeulin i waered melyn oedd y march. Gwisg oedd am y gŵr o bali coch wedi ei gwnio â sidan melyn, a godre y llen yn felyn. A'r hyn oedd felyn o'i wisg ef a'i farch oedd cyn felyned a blodau y banadl, a'r hyn oedd goch ohonynt oedd cyn goched a'r gwaed cochaf yn y byd. Ac yna, wele, y marchog yn eu goddiweddu, ac yn gofyn i Iddog a gaffai ran o'r dynion bychain hynny ganddo. "Y rhan a weddai i mi ei roddi, mi a'i rhoddaf; bydd yn gydymaith iddynt fel y bum innau." A hynny a wnaeth y marchog, a myned ymaith. "Iddog," ebe Rhonabwy, "pwy oedd y marchog hwn?" "Rhuawn Bebyr, fab Deorthach Wledig.' Ac yna y cerddasant ar draws maes mawr Argyngroeg hyd yn Rhyd y Groes ar Hafren. A milltir oddi wrth y Rhyd, o bob tu i'r ffordd, y gwelent luestai a phebyll, a thwrw torf fawr oedd yno. Ac i lan y Rhyd y daethant. Sef a welent, Arthur yn eistedd mewn ynys wastad is y Rhyd, ac ar y naill du iddo Bedwin Esgob, ac ar y tu arall<noinclude><references/></noinclude> ab814o9yg9s33fvf0lxfhavlix937qq 167494 167441 2026-07-22T04:02:43Z AlwynapHuw 1710 167494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"Chwi a'i cewch yn llawen, ac nac ofnwch." "Ha, unben, gan it roddi nawdd i ni, a ddywedi di imi pwy wyt," ebe Rhonabwy. "Ni chelaf oddiwrthyt fy hanes. Iddog fab Mynyo wyf, ac nid ar fy enw y'm gelwir fwyaf, ond ar fy llysenw.' "A ddywedi di imi beth yw dy lysenw?" Dywedaf, Iddog Cordd Prydain y'm gelwir." Ar hynny, wele, clywent dwrf oedd fwy o lawer na'r twrf gynt. A phan edrychasant tua'r twrf, wele was melyngoch heb farf ac heb drawswch<ref>S., ''moustache'';</ref> arno, a gosgedd bonheddig arno ar farch mawr. Ac o ben y ddwy ysgwydd ac o'i ddeulin i waered melyn oedd y march. Gwisg oedd am y gŵr o bali coch wedi ei gwnio â sidan melyn, a godre y llen yn felyn. A'r hyn oedd felyn o'i wisg ef a'i farch oedd cyn felyned a blodau y banadl, a'r hyn oedd goch ohonynt oedd cyn goched a'r gwaed cochaf yn y byd. Ac yna, wele, y marchog yn eu goddiweddu, ac yn gofyn i Iddog a gaffai ran o'r dynion bychain hynny ganddo. "Y rhan a weddai i mi ei roddi, mi a'i rhoddaf; bydd yn gydymaith iddynt fel y bum innau." A hynny a wnaeth y marchog, a myned ymaith. "Iddog," ebe Rhonabwy, "pwy oedd y marchog hwn?" "Rhuawn Bebyr, fab Deorthach Wledig.' Ac yna y cerddasant ar draws maes mawr Argyngroeg hyd yn Rhyd y Groes ar Hafren. A milltir oddi wrth y Rhyd, o bob tu i'r ffordd, y gwelent luestai a phebyll, a thwrw torf fawr oedd yno. Ac i lan y Rhyd y daethant. Sef a welent, Arthur yn eistedd mewn ynys wastad is y Rhyd, ac ar y naill du iddo Bedwin Esgob, ac ar y tu arall<noinclude><references/></noinclude> qfutb9jc8t0h6sazthlogwilwecov10 104 86639 167440 2026-07-22T02:37:12Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "Gwarthegydd fab Caw, a gwas gwineu <ref>gwas gwineu llanc a gwallt melyngoch ganddo</ref> mawr yn sefyll ger eu bron, a'i gleddau trwy ei wain yn ei law, a gwisg a chapan o bali purddu am dano. A'i wyneb cyn wynned ag asgwrn eliffant, a chan ddued ei aelau a'r muchudd, a'r hyn welai dyn o'i arddwrn rhwng ei fenyg a'i lewis gwynnach oedd na'r lili, a mwy oedd na ffer milwr. Ac yna y daeth Iddog, a hwythau gydag ef, ger bron Arthur, a... 167440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Gwarthegydd fab Caw, a gwas gwineu <ref>gwas gwineu llanc a gwallt melyngoch ganddo</ref> mawr yn sefyll ger eu bron, a'i gleddau trwy ei wain yn ei law, a gwisg a chapan o bali purddu am dano. A'i wyneb cyn wynned ag asgwrn eliffant, a chan ddued ei aelau a'r muchudd, a'r hyn welai dyn o'i arddwrn rhwng ei fenyg a'i lewis gwynnach oedd na'r lili, a mwy oedd na ffer milwr. Ac yna y daeth Iddog, a hwythau gydag ef, ger bron Arthur, a chyfarch gwell iddo. "Duw a roddo dda it," ebe Arthur. Iddog, y cefaist y dynion bychain hyn? "Pa le, "Mi a'u cefais, arglwydd, uchod ar y ffordd." Sef a wnaeth yr Ymherawdr oedd lledwenu. Arglwydd," ebe Iddog, am beth y chwerddi di? " "Iddog," ebe Arthur, "nid chwerthin a wnaf, ond gofidio fod dynion mor wael a hyn yn gwylio yr ynys hon yn lle y gwŷr da a'i gwyliai gynt. Ac yna y dywedodd Iddog,— Rhonabwy, a weli di y fodrwy a'r maen ynddi ar law yr Ymherawdr?" "Gwelaf," eb ef. "Un o rinweddau y maen yw y cofi a welaist heno, a phe na welit ti y maen ni ddoi gof iti ddim o hyn o dro." —O'r "Mabinogion." 3 ; 4<ref>S., moustache;</ref> 5; 6 S., jet. GWERSI. I.—Ysgrifennwch y paragraff cyntaf mewn cyn lleied o eiriau ag y gellwch heb ddifetha y synwyr. Gofelwch am uno y brawddegau gyda geiriau cysylltiol cyfaddas. Q II.—Gorffennwch y brawddegau gyda chymhariaeth:— (1) a thebyg i'r twrf hwnnw. ———; (2) a'r hyn oedd las o wisg y marchog oedd cyn; (3) a'r hyn oedd felyn; (4) a'r hyn oedd felyn o'i wisg ef a'i farch ; ; (5) a'r hyn oedd goch oedd ; (7) a'i aeliau cyn; (8) gwynnach oedd ei arddwrn (6) a'i wyneb cyn wynned ddued • III.—A'r llyfr wedi ei gau, ysgrifennwch ddisgrifiad llawn o'r 'gwr ieuanc pengrych melyn," gan grybwyll am ei arfau a'i wisg. IV.—Ysgrifennwch y paragraff sy'n dechreu, cerddasant ar draws, "" "Ac yna y mewn Cymraeg presennol, gan gofio rhoddi'r ferf ar ddechreu y frawddeg, os na roddir pwyslais ar ryw air arall ynddi.<noinclude><references/></noinclude> qr0ugwkm3y3qqxidqfe1k74bq2024pn 167442 167440 2026-07-22T02:41:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Gwarthegydd fab Caw, a gwas gwineu <ref>gwas gwineu llanc a gwallt melyngoch ganddo</ref> mawr yn sefyll ger eu bron, a'i gleddau trwy ei wain yn ei law, a gwisg a chapan o bali purddu am dano. A'i wyneb cyn wynned ag asgwrn eliffant, a chan ddued ei aelau a'r muchudd<ref>S., jet.</ref>, a'r hyn welai dyn o'i arddwrn rhwng ei fenyg a'i lewis gwynnach oedd na'r lili, a mwy oedd na ffer milwr. Ac yna y daeth Iddog, a hwythau gydag ef, ger bron Arthur, a chyfarch gwell iddo. "Duw a roddo dda it," ebe Arthur. "Pa le, Iddog, y cefaist y dynion bychain hyn? "Mi a'u cefais, arglwydd, uchod ar y ffordd." Sef a wnaeth yr Ymherawdr oedd lledwenu. "Arglwydd," ebe Iddog, "am beth y chwerddi di? " "Iddog," ebe Arthur, "nid chwerthin a wnaf, ond gofidio fod dynion mor wael a hyn yn gwylio yr ynys hon yn lle y gwŷr da a'i gwyliai gynt". Ac yna y dywedodd Iddog,— "Rhonabwy, a weli di y fodrwy a'r maen ynddi ar law yr Ymherawdr?" "Gwelaf," eb ef. "Un o rinweddau y maen yw y cofi a welaist heno, a phe na welit ti y maen ni ddoi gof iti ddim o hyn o dro." ''—O'r "Mabinogion."'' {{c|GWERSI.}} I.—Ysgrifennwch y paragraff cyntaf mewn cyn lleied o eiriau ag y gellwch heb ddifetha y synwyr. Gofelwch am uno y brawddegau gyda geiriau cysylltiol cyfaddas. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 5q0p6ro7qlhqswrwk9df5ecscsxdoho 167495 167442 2026-07-22T04:03:40Z AlwynapHuw 1710 167495 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Gwarthegydd fab Caw, a gwas gwineu <ref>gwas gwineu llanc a gwallt melyngoch ganddo</ref> mawr yn sefyll ger eu bron, a'i gleddau trwy ei wain yn ei law, a gwisg a chapan o bali purddu am dano. A'i wyneb cyn wynned ag asgwrn eliffant, a chan ddued ei aelau a'r muchudd<ref>S., ''jet''.</ref>, a'r hyn welai dyn o'i arddwrn rhwng ei fenyg a'i lewis gwynnach oedd na'r lili, a mwy oedd na ffer milwr. Ac yna y daeth Iddog, a hwythau gydag ef, ger bron Arthur, a chyfarch gwell iddo. "Duw a roddo dda it," ebe Arthur. "Pa le, Iddog, y cefaist y dynion bychain hyn? "Mi a'u cefais, arglwydd, uchod ar y ffordd." Sef a wnaeth yr Ymherawdr oedd lledwenu. "Arglwydd," ebe Iddog, "am beth y chwerddi di? " "Iddog," ebe Arthur, "nid chwerthin a wnaf, ond gofidio fod dynion mor wael a hyn yn gwylio yr ynys hon yn lle y gwŷr da a'i gwyliai gynt". Ac yna y dywedodd Iddog,— "Rhonabwy, a weli di y fodrwy a'r maen ynddi ar law yr Ymherawdr?" "Gwelaf," eb ef. "Un o rinweddau y maen yw y cofi a welaist heno, a phe na welit ti y maen ni ddoi gof iti ddim o hyn o dro." {{r|''—O'r "Mabinogion."''}} {{c|GWERSI.}} I.—Ysgrifennwch y paragraff cyntaf mewn cyn lleied o eiriau ag y gellwch heb ddifetha y synwyr. Gofelwch am uno y brawddegau gyda geiriau cysylltiol cyfaddas. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> qrflzmvh8ol8jlk6u8kemsyuigizzir 104 86640 167443 2026-07-22T02:44:56Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>II.—Gorffennwch y brawddegau gyda chymhariaeth:— (1) a thebyg i'r twrf hwnnw. {{bar|3}}; (2) a'r hyn oedd las o wisg y marchog oedd cyn {bar|3}}; (3) a'r hyn oedd felyn {bar|3}}; (4) a'r hyn oedd felyn o'i wisg ef a'i farch {bar|3}}; (5) a'r hyn oedd goch oedd {bar|3}}; (6) a'i wyneb cyn wynned {bar|3}}; (7) a'i aeliau cyn ddued {bar|3}}; (8) gwynnach oedd ei arddwrn {bar|3}} III.—A'r llyfr wedi ei gau, ysgrifennwch ddisgrifiad llawn o'r "gwr ieuanc pengrych melyn," gan grybwyll am ei arfau a'i wisg. IV.—Ysgrifennwch y paragraff sy'n dechreu, "Ac yna y cerddasant ar draws," mewn Cymraeg presennol, gan gofio rhoddi'r ferf ar ddechreu y frawddeg, os na roddir pwyslais ar ryw air arall ynddi. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 8sp76m920tmvtvbsha47ll85llwkntu 167496 167443 2026-07-22T04:04:53Z AlwynapHuw 1710 167496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>II.—Gorffennwch y brawddegau gyda chymhariaeth:— (1) a thebyg i'r twrf hwnnw. {{bar|3}}; (2) a'r hyn oedd las o wisg y marchog oedd cyn {{bar|3}}; (3) a'r hyn oedd felyn {{bar|3}}; (4) a'r hyn oedd felyn o'i wisg ef a'i farch {{bar|3}}; (5) a'r hyn oedd goch oedd {{bar|3}}; (6) a'i wyneb cyn wynned {{bar|3}}; (7) a'i aeliau cyn ddued {{bar|3}}; (8) gwynnach oedd ei arddwrn {{bar|3}} III.—A'r llyfr wedi ei gau, ysgrifennwch ddisgrifiad llawn o'r "gwr ieuanc pengrych melyn," gan grybwyll am ei arfau a'i wisg. IV.—Ysgrifennwch y paragraff sy'n dechreu, "Ac yna y cerddasant ar draws," mewn Cymraeg presennol, gan gofio rhoddi'r ferf ar ddechreu y frawddeg, os na roddir pwyslais ar ryw air arall ynddi. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> k86w6irfxjdgsg5a099ers1j1svkrji 104 86641 167444 2026-07-22T02:52:45Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXI.—TŶ A GARDD.}}}} {{Center block/s}} <poem> ADEILAIS im fy hun dan gysgod bryn Dŷ wrth fy modd. Nid yw yn fawr, er hyn Y mae yn ol fy hoffaf archwaeth i, Yn sylweddoliad o hen freuddwyd cu. Mae gennyf ardd tu ol, a lawnt tu blaen Yn Eden o wyrddolion teg ar daen. Caiff cadfridogion wrando seinio'u clod, A rhodio ar yr enfys fel eu rhod, A byw ar fawl fel awyr, a mwynhau Gogoniant fel eu hetifeddiaeth glau; Rhagorach hawddfyd filwaith fydd i mi Fesuro'm lawnt yn deg rodfaoedd cu, Rhai'n union, rhai yn grynion, rhai yn groes, A rhai o luniau ffyrdd ein marwol oes! O lwyno'r rhysod<ref>marwor</ref> coch ar ferfa law I deg addurno'r llwybrau troiog draw Sydd ddigon hoen i mi. {{bwlch|9em}}Caiff Prydain Fawr Newidio ei gweinyddiaeth heb im ddawr<ref>ddiddori</ref>; Caiff Ffrainc ddymchwelyd ei gormesol deyrn, A siglo'r byd wrth daflu'i thrymion heyrn, I'w gwisgo drannoeth, 'n ol ei harfer hi, Anghyfnewidiol fydd fy ymchwil i- Addurno'm lawnt, gwrteithio'm<ref>S., manure</ref> cefn-ardd gu. Mae rhywbeth newydd yn yr ardd o hyd, Rhyw egin newydd fyth, rhyw newydd bryd; Rhyw greol wyrth o'r impiad cynta' 'rioed; Rhyw santaidd wên ar flodeu hen eu hoed </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> s0i9urf51lge1mm0egnjidlz15dqyk2 167446 167444 2026-07-22T02:56:24Z AlwynapHuw 1710 167446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXI.—TŶ A GARDD.}}}} {{Center block/s}} <poem> ADEILAIS im fy hun dan gysgod bryn Dŷ wrth fy modd. Nid yw yn fawr, er hyn Y mae yn ol fy hoffaf archwaeth i, Yn sylweddoliad o hen freuddwyd cu. Mae gennyf ardd tu ol, a lawnt tu blaen Yn Eden o wyrddolion teg ar daen. Caiff cadfridogion wrando seinio'u clod, A rhodio ar yr enfys fel eu rhod, A byw ar fawl fel awyr, a mwynhau Gogoniant fel eu hetifeddiaeth glau; Rhagorach hawddfyd filwaith fydd i mi Fesuro'm lawnt yn deg rodfaoedd cu, Rhai'n union, rhai yn grynion, rhai yn groes, A rhai o luniau ffyrdd ein marwol oes! O lwyno'r rhysod<ref>marwor</ref> coch ar ferfa law I deg addurno'r llwybrau troiog draw Sydd ddigon hoen i mi. {{bwlch|9em}}Caiff Prydain Fawr Newidio ei gweinyddiaeth heb im ddawr<ref>ddiddori</ref>; Caiff Ffrainc ddymchwelyd ei gormesol deyrn, A siglo'r byd wrth daflu'i thrymion heyrn, I'w gwisgo drannoeth, 'n ol ei harfer hi, Anghyfnewidiol fydd fy ymchwil i— Addurno'm lawnt, gwrteithio'm<ref>S., manure</ref> cefn—ardd gu. Mae rhywbeth newydd yn yr ardd o hyd, Rhyw egin newydd fyth, rhyw newydd bryd; Rhyw greol wyrth o'r impiad cynta' 'rioed; Rhyw santaidd wên ar flodeu hen eu hoed </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> fhcy4j98zlbr810k9gm7ey2ot306s71 167497 167446 2026-07-22T04:05:27Z AlwynapHuw 1710 167497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|XXXI.—TŶ A GARDD.}}}} {{Center block/s}} <poem> ADEILAIS im fy hun dan gysgod bryn Dŷ wrth fy modd. Nid yw yn fawr, er hyn Y mae yn ol fy hoffaf archwaeth i, Yn sylweddoliad o hen freuddwyd cu. Mae gennyf ardd tu ol, a lawnt tu blaen Yn Eden o wyrddolion teg ar daen. Caiff cadfridogion wrando seinio'u clod, A rhodio ar yr enfys fel eu rhod, A byw ar fawl fel awyr, a mwynhau Gogoniant fel eu hetifeddiaeth glau; Rhagorach hawddfyd filwaith fydd i mi Fesuro'm lawnt yn deg rodfaoedd cu, Rhai'n union, rhai yn grynion, rhai yn groes, A rhai o luniau ffyrdd ein marwol oes! O lwyno'r rhysod<ref>marwor</ref> coch ar ferfa law I deg addurno'r llwybrau troiog draw Sydd ddigon hoen i mi. {{bwlch|9em}}Caiff Prydain Fawr Newidio ei gweinyddiaeth heb im ddawr<ref>ddiddori</ref>; Caiff Ffrainc ddymchwelyd ei gormesol deyrn, A siglo'r byd wrth daflu'i thrymion heyrn, I'w gwisgo drannoeth, 'n ol ei harfer hi, Anghyfnewidiol fydd fy ymchwil i— Addurno'm lawnt, gwrteithio'm<ref>S., ''manure''</ref> cefn—ardd gu. Mae rhywbeth newydd yn yr ardd o hyd, Rhyw egin newydd fyth, rhyw newydd bryd; Rhyw greol wyrth o'r impiad cynta' 'rioed; Rhyw santaidd wên ar flodeu hen eu hoed </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 5z6sbwdl4tba1qakyopzvvyfx2cvn4p 104 86642 167445 2026-07-22T02:55:52Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Fel rhai'n par'toi i farw; ereill sydd Mor ieuanc a phelydron gwawr y dydd; A rhai o ganol oed, yn sobr eu gwedd Fel rhai yn dechreu meddwl am y bedd. Mae rhywbeth newydd yn yr ardd bob dydd, Mae'n arlun im o ddatguddiadau ffydd. Sy fythoedd yn darganfod pethau gwell Ym myd yr ysbryd,—byd y pur, y pell. Tyrd gyda mi, fy Ngweno gu, i'm gardd, A gwybod beth sy'n swyno calon bardd; Gwel acw'r gwinwydd dringol,—plygu'n drwm Y maent gan aml i rawnswp,<ref>cluster</ref> ddwyfol glwm; Dyferant gan addfedrwydd, wylo'n brudd Mae'r gwinrawn am nad oes a yfo'u sudd; 'Rwy'n caru y pren ceirios, a'r pren per, Fel amrywiaethau gallu creol Nêr; Ond pennaf destyn y farddonol ddawn Yw'r pren afalau yn ei flodau llawn, Y mae yn fyd o harddwch ynddo'i hun, A theimla yr edrychydd bron yn flin Fod tegwch mor ddi—ail i roddi lle I ffrwythau gwiw mor fuan; mynnai e Ei gadw yn ei flodau llawn o hyd, I gael rhyw ddrych i weled gwyneb pryd Hawddgarach gwrthrych fry yn nef y nef— Merch Seion gynt a'i cyffelybai ef I bren afalau ym mysg prennau'r coed A'i ffrwyth i'w harchwaeth y melusa'r 'rioed, Tra'n yfed o'i afalau neithdar<ref>nectar.</ref> nef Cai ddiogelwch bythol o "dan ei gysgod Ef." —Islwyn (trwy ganiatad). </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> gz1qzlwuk4myedsuzvtf0t7ytjz5gik 167498 167445 2026-07-22T04:06:28Z AlwynapHuw 1710 167498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Fel rhai'n par'toi i farw; ereill sydd Mor ieuanc a phelydron gwawr y dydd; A rhai o ganol oed, yn sobr eu gwedd Fel rhai yn dechreu meddwl am y bedd. Mae rhywbeth newydd yn yr ardd bob dydd, Mae'n arlun im o ddatguddiadau ffydd. Sy fythoedd yn darganfod pethau gwell Ym myd yr ysbryd,—byd y pur, y pell. Tyrd gyda mi, fy Ngweno gu, i'm gardd, A gwybod beth sy'n swyno calon bardd; Gwel acw'r gwinwydd dringol,—plygu'n drwm Y maent gan aml i rawnswp,<ref>''cluster''</ref> ddwyfol glwm; Dyferant gan addfedrwydd, wylo'n brudd Mae'r gwinrawn am nad oes a yfo'u sudd; 'Rwy'n caru y pren ceirios, a'r pren per, Fel amrywiaethau gallu creol Nêr; Ond pennaf destyn y farddonol ddawn Yw'r pren afalau yn ei flodau llawn, Y mae yn fyd o harddwch ynddo'i hun, A theimla yr edrychydd bron yn flin Fod tegwch mor ddi—ail i roddi lle I ffrwythau gwiw mor fuan; mynnai e Ei gadw yn ei flodau llawn o hyd, I gael rhyw ddrych i weled gwyneb pryd Hawddgarach gwrthrych fry yn nef y nef— Merch Seion gynt a'i cyffelybai ef I bren afalau ym mysg prennau'r coed A'i ffrwyth i'w harchwaeth y melusa'r 'rioed, Tra'n yfed o'i afalau neithdar<ref>''nectar''.</ref> nef Cai ddiogelwch bythol o "dan ei gysgod Ef." {{r|—''Islwyn (trwy ganiatad)''.}} </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> dw2yhn8fhl7hiuj1nf3g9mh0xbvp901 104 86643 167447 2026-07-22T03:00:24Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Rhoddwch y gair barddonol sy'n cyfateb i'r rhain:— annwyl; tlws; bywyd; brenin; bore; Duw. II.—Atebwch y gofyniadau hyn gyda'r geiriau a ddefnyddia Islwyn:— (1) Paham yr adeiladodd y bardd y tŷ? (2) Pa waith a wnai'r bardd yn ei ardd? (3) Pa nifer o goed oedd yn yr ardd, ennwch hwy, a disgrifiwch eu ffrwyth; (4) Ymhelaethwch ar yr ymadrodd olaf, "O dan ei gysgod ef." III.—Ysgrifennwch ddisgrifiad byw o hen fwthyn Cymreig y gwyddoch am dano, gan nodi yr ardd a'r blodau sydd o'i gwmpas. Sylwch ar ffurf y ffenestri, lliw y muriau, a'r to, a ffurf y cyrn. Sylwch hefyd ar, {{center block| <poem> (1) Y teulu yn y bwthyn:— "Er hyn wrth dân o fawn heb sen Y tylwyth sydd yn ymddiddan; Fy mam a'i throell, gwna'm tad lwy bren, Tra'm chwaer yn gwau a minnau'n canu." —''Robyn Ddu Eryri.'' (2) Distawrwydd y fangre:— "O ddistaw Fythod Cymru, sy'n mhell o sŵn y dref! Ni flinir chwi gan derfysg nac un anfoesol lef; Ni thyr ar eich distawrwydd ond chwarddiad llon y plant, A sibrwd daily goedwig, a murmur mwyn y nant." —''Ieuan Gwynedd.'' </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> 13p1yost93edelc4d0ml81ctuz6bzkc 167499 167447 2026-07-22T04:07:17Z AlwynapHuw 1710 167499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|GWERSI.}} I.—Rhoddwch y gair barddonol sy'n cyfateb i'r rhain:— annwyl; tlws; bywyd; brenin; bore; Duw. II.—Atebwch y gofyniadau hyn gyda'r geiriau a ddefnyddia Islwyn:— (1) Paham yr adeiladodd y bardd y tŷ? (2) Pa waith a wnai'r bardd yn ei ardd? (3) Pa nifer o goed oedd yn yr ardd, ennwch hwy, a disgrifiwch eu ffrwyth; (4) Ymhelaethwch ar yr ymadrodd olaf, "O dan ei gysgod ef." III.—Ysgrifennwch ddisgrifiad byw o hen fwthyn Cymreig y gwyddoch am dano, gan nodi yr ardd a'r blodau sydd o'i gwmpas. Sylwch ar ffurf y ffenestri, lliw y muriau, a'r to, a ffurf y cyrn. Sylwch hefyd ar, {{center block| <poem> (1) Y teulu yn y bwthyn:— "Er hyn wrth dân o fawn heb sen Y tylwyth sydd yn ymddiddan; Fy mam a'i throell, gwna'm tad lwy bren, Tra'm chwaer yn gwau a minnau'n canu." {{r|—''Robyn Ddu Eryri.''}} (2) Distawrwydd y fangre:— "O ddistaw Fythod Cymru, sy'n mhell o sŵn y dref! Ni flinir chwi gan derfysg nac un anfoesol lef; Ni thyr ar eich distawrwydd ond chwarddiad llon y plant, A sibrwd daily goedwig, a murmur mwyn y nant." {{r|—''Ieuan Gwynedd.''}} </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> 3dnwskbmmyjt99q9d2x3cfztk1n1o8p 14 86644 167449 2026-07-22T03:09:28Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Delwedd:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu|bawd|tudalen=1]] [[Categori:John Lloyd]] [[Categori:Llyfrau 1913]] [[Categori:Llyfrau'r 1910au]] [[Categori:Barddoniaeth]] [[Categori:Ysgrifau]]" 167449 wikitext text/x-wiki [[Delwedd:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu|bawd|tudalen=1]] [[Categori:John Lloyd]] [[Categori:Llyfrau 1913]] [[Categori:Llyfrau'r 1910au]] [[Categori:Barddoniaeth]] [[Categori:Ysgrifau]] 25gyml35gs5sjq840dz3nzpn54534xf 0 86645 167450 2026-07-22T03:09:50Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous = | next = [[/Pennod Nesaf/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|John Lloyd (ysgolfeistr)}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr..." 167450 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous = | next = [[/Pennod Nesaf/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|John Lloyd (ysgolfeistr)}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=5 to=6 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-US-expired}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:John Lloyd]] [[Categori:Llyfrau 1913]] [[Categori:Llyfrau'r 1910au]] [[Categori:Barddoniaeth]] [[Categori:Ysgrifau]] ng65fvlu0bx3l81gj8kxme5gav6w4hy 167452 167450 2026-07-22T03:13:48Z AlwynapHuw 1710 167452 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous = | next = [[/Rhaglith/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|John Lloyd (ysgolfeistr)}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=6 to=7 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-US-expired}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:John Lloyd]] [[Categori:Llyfrau 1913]] [[Categori:Llyfrau'r 1910au]] [[Categori:Barddoniaeth]] [[Categori:Ysgrifau]] 1zvch27914059ty5ihoii5swhzw8lkr 0 86646 167451 2026-07-22T03:11:37Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu (testun cyfansawdd) | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|John Lloyd (ysgolfeistr)}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" fro..." 167451 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu (testun cyfansawdd) | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|John Lloyd (ysgolfeistr)}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=1 to=183 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-US-expired}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:John Lloyd]] [[Categori:Llyfrau 1913]] [[Categori:Llyfrau'r 1910au]] [[Categori:Barddoniaeth]] [[Categori:Ysgrifau]] [[Categori:Testunau cyfansawdd]] 81c5r76x1sir5wgxk7jczvre5h02jnn 0 86647 167453 2026-07-22T03:17:34Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../]] | next = [[../Cynnwys|Cynnwys]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=9 to=11 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhaglith}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]]" 167453 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../]] | next = [[../Cynnwys|Cynnwys]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=9 to=11 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhaglith}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] ak945rl7jixpj288al9td5ss4pgwavm 0 86648 167454 2026-07-22T03:24:06Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Rhaglith|Rhaglith]] | next = [[../Hel Llus|Hel Llus]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=13 to=14 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cynnwys}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]]" 167454 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Rhaglith|Rhaglith]] | next = [[../Hel Llus|Hel Llus]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=13 to=14 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cynnwys}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] gs7a1ogdcfmn4whn8xptrxh9xr2cg1q 0 86649 167455 2026-07-22T03:26:23Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cynnwys|Cynnwys]] | next = [[../Taith i Gardota|Taith i Gardota]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=15 to=18 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hel Llus}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]]" 167455 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cynnwys|Cynnwys]] | next = [[../Taith i Gardota|Taith i Gardota]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=15 to=18 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hel Llus}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] 1teljvsejqubddpbgn8myhyluegm54i 167465 167455 2026-07-22T03:40:35Z AlwynapHuw 1710 167465 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cynnwys|Cynnwys]] | next = [[../Taith i Gardota|Taith i Gardota]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=15 to=18 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hel Llus}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Robert David Rowland (Anthropos)]] 82ogzt8z20e4iolyw5hddm0869ghpy6 0 86650 167456 2026-07-22T03:28:18Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Hel Llus|Hel Llus]] | next = [[../Cymru|Cymru]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=19 to=21 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Taith i Gardota}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]]" 167456 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Hel Llus|Hel Llus]] | next = [[../Cymru|Cymru]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=19 to=21 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Taith i Gardota}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] cc74vpx0uo9vbvf1lecdozc2fbe2ycd 167466 167456 2026-07-22T03:41:28Z AlwynapHuw 1710 167466 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Hel Llus|Hel Llus]] | next = [[../Cymru|Cymru]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=19 to=21 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Taith i Gardota}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Robert Thomas (Ap Vychan)]] 1oo2va2b8ogfah2y59k7fud36hiw5ai 0 86651 167457 2026-07-22T03:30:19Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Taith i Gardota|Taith i Gardota]] | next = [[../Hir yw Aros Arawn|Hir yw Aros Arawn]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=22 to=24 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cymru}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]]" 167457 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Taith i Gardota|Taith i Gardota]] | next = [[../Hir yw Aros Arawn|Hir yw Aros Arawn]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=22 to=24 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cymru}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] dc9wx0lyxj70jzxkqrhhmmokcbrvf26 167467 167457 2026-07-22T03:42:56Z AlwynapHuw 1710 167467 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Taith i Gardota|Taith i Gardota]] | next = [[../Hir yw Aros Arawn|Hir yw Aros Arawn]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=22 to=24 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cymru}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:John Jones (Talhaiarn)]] djx5g656t5d1033q7nmyq2zim49nl69 104 86652 167530 2026-07-22T05:59:14Z ~2026-40892-20 4197 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "JOHN WILLIAMS (YR AIL ). 471 eidfa ; a byddai'r cwbl mor naturiol a gweddus iddo ef fel nad allai yr uchaf ei chwaeth, a'r Yng Nghrist llon , yw ffon dy ffydd ? " mwyaf lednais ei yspryd, lai nag ymgolli yn Er nad oedd Mr. Gravel yn fardd ei hun, etto llonder y gynnulleidfa . Ni chyhoeddwyd ond ychydig o'i gyfansodd cafodd gyfaill, ger llaw Rhuthyn, i barotöi yr at iadau rhyddieithiol yn ei oes ef. Nid ydys yn tebiad a ganlyn iddo:... 167530 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="115.166.33.33" /></noinclude>JOHN WILLIAMS (YR AIL ). 471 eidfa ; a byddai'r cwbl mor naturiol a gweddus iddo ef fel nad allai yr uchaf ei chwaeth, a'r Yng Nghrist llon , yw ffon dy ffydd ? " mwyaf lednais ei yspryd, lai nag ymgolli yn Er nad oedd Mr. Gravel yn fardd ei hun, etto llonder y gynnulleidfa . Ni chyhoeddwyd ond ychydig o'i gyfansodd cafodd gyfaill, ger llaw Rhuthyn, i barotöi yr at iadau rhyddieithiol yn ei oes ef. Nid ydys yn tebiad a ganlyn iddo: gwybod ond am ddwy bregeth yn unig, y naill “ Mewn hyder, Bonner, 'rwy'n byw,-yng Nghrist, " Ai Grarel yw sail dy grefydd,-neu dywod ? O dywed im ' Dafydd ; Neu dawel lan, o dywydd, Fy Nghraig rhag y distryw ; Fy Adail , efe ydyw ; ar “ Gariad Crist," a gyhoeddwyd mewn llyfr a elwir “Dwfr y Bywyd,” a'r llall ar y “ Dŷn yn cael ei Gyfnewid ,” yn yr Eurgrawn am 1833. Cyfansoddodd lawer o ddarnau barddonol yn Bwriedir dwyn cyfrol o'i gyfansoddiadau allan o'r Tý a ddeil y tywydd yw .” 0 ystod ei oes, ac y mae rhai o honynt yn dlysion Llyfrfa Wesleyaidd, gan awdurdodau yr hon y iawn, megis y “ Fronfraith yn Canu," a gyhoedd mae ei holl ysgrifau.* wyd yn yr Eurgrawn am y fl. 1835.. JOHN WILLIAMS ( YR AIL ). Safai yn uchel fel pregethwr. Parotoai yn fanwl ar gyfer y pulpud. Y mae ei bregethau yn gyfMab ydoedd y gŵr enwog a llaſurus hwn i oethog o brif wirioneddau yr efengyl, wedi eu David ac Ann Williams, Siglan -fawr, Llanfair hegluro yn olau, eu trefnu yn ddestlys, a'u cym- pwll-gwyngyll , Môn . Ganwyd efym mis Mawrth, hwyso yn darawgar, ac wedi eu gwisgo mewn 1788. Er yr arferai fyned i'r ysgol Sabbothol ac iaith ddetholedig a choeth . Yr oedd swyn rhy. i'r pregethau yng nghapel y Methodistiaid yn yr feddol yn nhraddodiad ei bregethau. Llefarai yn ardal , ac er y cythryblid ei feddwl yn fynych, pan araf, ond yn rhwydd ; yn fanwl, ond yn ddydd yn dra ieuangc; etto, para yn wyllt ac anystywallt orol ; ac yn dawel, ond yn rymus ac effeithiol. a wnaeth nes oedd tu a 15 oed . Ogylch y pryd Yr oedd ei lais, er nad yn gryf, etto yn soniarus, hyny, aeth Mr. Bryan i'r ardal i bregethu, ac aeth yn dyner, a threiddgar. Ennillai sylw y gynnulleidfa ar unwaith, a sicrhai gydymdeimlad ei wrandawyr â'r gwirioneddau a dreuthai. Byddai ganddo droadau sydyn yn ei bregethau : y funud yma, cynhyrchai wên ar wyneb pawb ; ond y funud nesaf, tynai ddagrau o bob llygaid. Yr oedd yn allu ar y llwyfan ( platform )) yn ddieithriad . Ni fethodd un amser a chael y gynnulleidfa i'w law, pa un bynag ai y Bibl Gymdeithas, y Genhadaeth, ai rhyw achos arall a John i'w wrando, a chafodd ei argyhoeddi. Er hyny nid ymunodd efe â'r gymdeithas Wesleyaidd hyd ddydd Calan, 1806. Ymhen dwy flynedd wedyn, dechreuodd bregethu, a chanſyddwyd yn fuan nad dyn cyffredin ydoedd ; a phennodwyd ef, yn 1809, i lafurio ar Gylchdaith Rhuthyn gyd âg Edward Jones (y trydydd ), a Willian Jones o Bomaris. Y flwyddyn ganlynol, pennodwyd ef ar Gylchdaith Machynlleth. Pan yn sefydlog yno, heb law llanw cylch cyffredin gweinidog fyddai yn cael ei ddadlau . Nid oedd neb a dder- Wesleyaidd, sefydlodd ysgol rad i blant tlodion y bynid yn fwy siriol gan bob cynnulleidfa. Ni dref, yr hon a gadwai am dri neu bedwar diwrnod siaradai ar ddim heb feddu cydymdeimlad â'r hyn bob wythnos, yr hyn oedd o werth dirfawr y pryd a fyddai dan sylw, ac ni chydymdeimlai âg un- hwnw, pan oedd addysg mor brin . Heb law rhyw symmudiad heb ei ddeall yn llwyr : ac ar ol rhoddi addysg elfenol iddynt, cymmerai efe bob ei ddeall ei hun, llwyddai i gael eraill i'w ddeall, i cyfleusdra i'w dysgu yn “ y pethau a berthynent gydymdeimlo gyd ag ef, ac i wneud eu rhan i'w i'w heddwch . ” Nioddef lle i ni ei ddilyn o gylch gefnogi. Byddai ganddo ef ryw eglurhad hapus, daith i gylchdaith ; ond bu ef yn llafurio yn ddi. neu ryw hanesyn difyrus, neu ryw arabedd taraw- wyd a llwyddiannus hyd y A.fl 1833. Y pryd iadol , i egluro pob gwirionedd ac egwyddor i hyny, goddiweddwyd ef gan gystudd, yr hwn a ddyfnder natur ei wrandawyr. Ac ambell funud barhaodd i drymhau hyd y 15fed o Ionawr, 1834 , byddai y gynnulleidfa yn glust i gyd, yn gwrando pan y bu farw mewn tangnefedd gorfoleddus, pan arno yn treuthu giriau gwirionedd a sobrwydd ; nad oedd ond 46 oed. a'r funud nesaf, byddent yn ymwau yn swn ei Anfynych iawn y ceir hanes am neb a lafuriodd arabedd a'i hanesion, ac yntau yn sefyll yn syn, mor galed a Mr. Williams, ac a wnaeth gymmaint fel pe yn rhyfeddu am ba beth y gwenai y bobl, mewn tymmor mor fyr. Ni bu ei fanteision addysg a'i edrychiad yn creu gwên arall dros y gynnull- • Ysgrif y Parch. H. Jones, Caer.<noinclude><references/></noinclude> ccx8l872w13quy0kcc3wl5xfurb1csx 104 86653 167531 2026-07-22T06:23:02Z ~2026-40892-20 4197 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "472 ym moraa ¢} oes ond prin; ond trwy ymroddiad diflino, daeth efe yn gydnabyddus iawn & gwa- hanol ganghenau gwybodaeth. Yr oedd yn deall Cymraeg yn drwyadl. Yn y fl, 1827, cyhoeddodd yn Yr Eurgrawn “ leithadur Arweiniol i ddeall yr Iaith Gymraog.” Yr oedd yn gwbl hyddysg hefyd yn y Saesneg, fel y prawf y than a gym- merth ynghyficithiad Eeponiad Mr. Wesley i'r Gymraeg. Yr oedd yn deall yr iaith Roeg yn dda hefyd. Yn 1818, cyhoedd... 167531 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="~2026-40892-20" /></noinclude>472 ym moraa ¢} oes ond prin; ond trwy ymroddiad diflino, daeth efe yn gydnabyddus iawn & gwa- hanol ganghenau gwybodaeth. Yr oedd yn deall Cymraeg yn drwyadl. Yn y fl, 1827, cyhoeddodd yn Yr Eurgrawn “ leithadur Arweiniol i ddeall yr Iaith Gymraog.” Yr oedd yn gwbl hyddysg hefyd yn y Saesneg, fel y prawf y than a gym- merth ynghyficithiad Eeponiad Mr. Wesley i'r Gymraeg. Yr oedd yn deall yr iaith Roeg yn dda hefyd. Yn 1818, cyhoeddwyd “ Tracthawd ar Fedydd” o'i waith yn Yr Hurgrawn, yr hwn a ddengys yegolheigdod uwchraddol, a chydnabydd- ineth helaeth 'r pwnge. Yr edd ganddo law hefyd yn nygiad allan y “Goleusd Dwyreiniol,” yn yr hwn yr eglurir defodau ac arferion y Dwy- rain, &e. Yn y fl. 1827, cyhoeddodd gyfres o “Lythyrau at Bregothwyr Ievainge,” y rhai sy’n dangos, nid yn unig ei ofal am bregethwyr icu- ainge, a'i gydymdeimlad & hwynt, ond hefyd ei gydnabyddiaeth helaeth & gwaith gwabanol awd- uron. Yn nechmu y 4. 1828, ymgymmerodd & rhoddi allan “ Hanes Wesleyaeth yng Nghymru,” yn Yr Eurgrawn, o fis i fis, a phathaodd i ym- ‘dangos hyd Osphenaf 1830. Hwn oedd y cynnyg eyntaf at gyhoeddi hanes Wesleyaeth, a bydd Wesleyaid Cymru yn ddyledus byth iddo am ei lafur dirfawr. Cyhoeddodd lyfr a elwir “ Liusern Yegrytbyrol,” yr hwn sy'n ymdrin & pharhad am- modol y saint. Cyfeithodd Gofiant y Parch. Samuel Bradburn. Hefyd, eyhoeddodd y gyfres ganlynol o bregethau:— Ioan et s177Hllicczacideb Daw? 2 Chton We Cyflawnder yr Amser : Gal. iv. 4,5.—Cyfoeth yr Efen Epb. iii 8—Yr Hyfryd Leis; Ps, xxix, 15." ‘Yegrifenodd hefyd ar amryw byngeiau crefyddol i'r Eurgrawn dan yr enwau Philoadelphos a Dar Uenwr yr Eurgrawn, Bu'n olygydd Yr Eurgratn am y bl. 1826-28, ac yn “ Yegrifenydd Cyllidol Ail Dalaeth Deheudir Cymru” am y bl. 1831 ac 1832; a gwnai hyn oll heb esgeuluso dim o'i orchwyl fel pregethwr. Pa fodd y gallodd wneud cymmaint o waith lenyddol, yn yehwanegol at ei lafur gweinidogeuthol, sydd ddirgelwch. Yr oedd y cylehdeithiau y pryd hyny mor chang, pre- gethu wythnosol mor fynych, a'r gofal am yr achoa mor amrywiol, fel y rhaid ei fod wedi trethu ei natur 4 Ilafur gormodol.” THOMAS PIUCE, Adnabyddir y g¥r enwog a lafurus hwn yn Yagi y Parc i, Jonce, Cae ENWOGION Y FFYDD. well gen y Cymry yn gyffredinol wrth ei enw Nenyddol, Camvavaxawo, nag wrth ei enw priod, Thomas Price (neu Prys). Ganwyd ef ar yr 2fed o Hydref, 1788, mewn lle a elwir Pencaerelin, yn Lianfhangel-brya-Pab-Ieuan ( Bryn-Pabuan, medd eraill), ymhlwyf Llanafan-fawr, yng Nghantref Buallt, sir Frycheiniog. Efe oedd yr ieuengaf o ddau fab y Parch. Rhys Price, Ficar Llanwrthwl, a churad parhaus Liangantan, ym Mleunau sir Frycheiniog, yn 1789. Cafodd y mab hynaf, John Rhys Price, ei addysg yng Ngholeg Wad- ham, Bhydychsin. Bu ef farw yn y fl. 1825, yn 40 ced. Bachgen syallyd a myfyrger oedd Tho- mas o'i febyd ; ond, medd hen gydnabod iddo, “yr oedd yn thyfeddol o dreiddlym, ac ya hynod yn ci flyrdd,” Credai, er yn blentyn, bod ei hynaf- iaid, 0 fab ded, yn siarad Cymraeg yn ddidor, er y gwasgatiad ym Mabel! Dysgodd naddu a cherfio Jn fornu, » Iluniodd fath ar delyn ddiaddurn er di- fyrwch iddo ei hun, a rhyfeddod i'r eymmydogion, ‘Yr oedd ei dynerweh serchoglawn yn ddiderfyn: rhanai ei damsid @'r anghenue wrth fyned i'r ys- gol, pan yn blentyn, heb feddwl am y.newyn s'i goddiweddai cyn cyrraedd adref i'w swper. Yn y fi, 1805, pan oedd efe tu a 17 ocd, seth i Yogol Rammadegol Aberhonddu. Yr oedd am- ryw Ffrangeod dysgedig yn y dref y pryd hwaw, yn garcharorion thyfel; @ dysgodd yntau eu hiaith yn rhagorol. Yr oedd yn ymwelydd cysson & thy Mr. Theophilus Jones, tre’r oedd y gir dysgedig hwaw yn cyfansoddi ac yn atgrapha Hanes Sir Frycheiniog (History of Breconshire). Yr oedd tad Carnbuanawe wedi bod yn gynnorthwywr pwysig i Mr. Jones wrth gasglu defayddiau at y gwaith hwaw; ac yr oedd Carmbuanswe erbyn hyn wedi dyfod yn gerfiwr medrus ar fettel, 1°i waith ef ydyw y cerfiadau eyad yn yr ail gyfrol o'r gwaith godidog hwaw. Bu farw ei ded yn niwedd 1810; ond bu Mr. Theophilus Jones a'i wraig yn garedig iawn wrtho hyd derfyn ei arhos- iad yn y coleg. Ar y 10fed o Fawrth, 1812, urddwyd ef yn ddiacon gan y Dr. Burgess, Esgob TY Ddewi, a chafodd guradicuthau Lian-lyr-yn- thos Lianfhangel-Helygen, sir Facayfed. Ary 12fed o Fedi, 1812, cafodd “urdd offeiriad” gan yt Esgob Burgess, yn Eglnys Petr, Caerfyrddio. Collodd Carnhuenawe ei gyfaill a'i noddwr, Mr. Theophilus Jones, yn nechran 1812; ond bu yr Arcbddiacon Payne, hynafieithydd dysgedig aral, yn foddion i'w ddwyn o sir Faesyfed, a symmud- odd i fyw i Graghowel, ar yx 2fed o Ebrill, 1813,<noinclude><references/></noinclude> a5taaim7vogzxj5oqbkws2jm2o8tnlu 0 86654 167532 2026-07-22T16:22:36Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cymru|Cymru]] | next = [[../Hydref|Hydref]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=25 to=28 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hir yw Aros Arawn}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Daniel Silvan Evans]]" 167532 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cymru|Cymru]] | next = [[../Hydref|Hydref]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=25 to=28 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hir yw Aros Arawn}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Daniel Silvan Evans]] i60z4haojezbrc7gmfynac8f8rr2jxx 0 86655 167534 2026-07-22T16:27:29Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Hir yw Aros Arawn|Hir yw Aros Arawn]] | next = [[../Dringo'r Andes|Dringo'r Andes]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=29 to=32 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hydref}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Cate..." 167534 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Hir yw Aros Arawn|Hir yw Aros Arawn]] | next = [[../Dringo'r Andes|Dringo'r Andes]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=29 to=32 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hydref}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:William Thomas (Gwilym Marles)]] 3h9kvwbpz9sxdb2iuntw4n4ukg8a812 0 86656 167536 2026-07-22T16:30:22Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Hydref|Hydref]] | next = [[../Ysgol Ddyddiol|Ysgol Ddyddiol]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=33 to=35 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Dringo'r Andes}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Categori:Eluned Mo..." 167536 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Hydref|Hydref]] | next = [[../Ysgol Ddyddiol|Ysgol Ddyddiol]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=33 to=35 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Dringo'r Andes}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Eluned Morgan]] svogtbcnxofov1dms4dire1kvoel8dw 0 86657 167538 2026-07-22T16:32:57Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Dringo'r Andes|Dringo'r Andes]] | next = [[../Ysgol Ddyddiol|Ysgol Ddyddiol]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=36 to=39 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Ysgol Ddyddiol}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Ca..." 167538 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Dringo'r Andes|Dringo'r Andes]] | next = [[../Ysgol Ddyddiol|Ysgol Ddyddiol]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=36 to=39 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Ysgol Ddyddiol}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Daniel Owen]] as5qvntkn117lmhru7zsxy2whg434qm 167539 167538 2026-07-22T16:33:47Z AlwynapHuw 1710 167539 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Dringo'r Andes|Dringo'r Andes]] | next = [[../Y Gaeaf|Y Gaeaf]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=36 to=39 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Ysgol Ddyddiol}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Daniel Owen]] 977xuh26p03t1410yglaa2683frje5i 167541 167539 2026-07-22T16:40:29Z AlwynapHuw 1710 167541 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Dringo'r Andes|Dringo'r Andes]] | next = [[../Y Gaeaf|Y Gaeaf]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=36 to=39 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Ysgol Ddyddiol}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Daniel Owen]] [[Categori:Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd)]] [[Categori:Ebenezer Thomas (Eben Fardd)]] m9j52lek0g4ke8u9q2l7p7diqp7vnj1 0 86658 167544 2026-07-22T16:45:37Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Ysgol Ddyddiol|Ysgol Ddyddiol]] | next = [[../Teilwriaid|Teilwriaid]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=40 to=42 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Gaeaf}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Categori:Evan Ree..." 167544 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Ysgol Ddyddiol|Ysgol Ddyddiol]] | next = [[../Teilwriaid|Teilwriaid]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=40 to=42 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Gaeaf}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Evan Rees (Dyfed)]] [[Categori:John Ceiriog Hughes (Ceiriog)]] tizafqyms8o8yny5uu1q0hg7ug0fxi9 0 86659 167550 2026-07-22T16:54:00Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Gaeaf|Y Gaeaf]] | next = [[../Bro Ann Griffiths|Bro Ann Griffiths]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=43 to=46 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Teilwriaid}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Categori:Willi..." 167550 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Gaeaf|Y Gaeaf]] | next = [[../Bro Ann Griffiths|Bro Ann Griffiths]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=43 to=46 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Teilwriaid}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:William Rees (Gwilym Hiraethog)]] [[Categori:John Ceiriog Hughes (Ceiriog)]] iacyq9tj8pxqs78kfcjpj9nbsqtvrct 0 86660 167551 2026-07-22T16:56:29Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Teilwriaid|Teilwriaid]] | next = [[../Hen Gwch Fy Nhad|Hen Gwch Fy Nhad]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=47 to=49 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Bro Ann Griffiths}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Cat..." 167551 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Teilwriaid|Teilwriaid]] | next = [[../Hen Gwch Fy Nhad|Hen Gwch Fy Nhad]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=47 to=49 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Bro Ann Griffiths}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Ann Griffiths]] 4y83kw6n2wo1he4nw57ar7s023844i3 0 86661 167553 2026-07-22T17:02:35Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Bro Ann Griffiths|Bro Ann Griffiths]] | next = [[../Coll Pryderi|Coll Pryderi]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=50 to=52 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hen Gwch Fy Nhad}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]]..." 167553 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Bro Ann Griffiths|Bro Ann Griffiths]] | next = [[../Coll Pryderi|Coll Pryderi]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=50 to=52 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hen Gwch Fy Nhad}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Richard Davies (Mynyddog)]] r0epqyg27taa13o3t2ovir5buvkvt4i 0 86662 167554 2026-07-22T17:05:17Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Hen Gwch Fy Nhad|Hen Gwch Fy Nhad]] | next = [[../Gwlad Beulah|Gwlad Beulah]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=53 to=55 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Coll Pryderi}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Cate..." 167554 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Hen Gwch Fy Nhad|Hen Gwch Fy Nhad]] | next = [[../Gwlad Beulah|Gwlad Beulah]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=53 to=55 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Coll Pryderi}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Mabinogion]] nirst8chp0bfylh0oxd1h95uj5ygxp7 0 86663 167555 2026-07-22T17:08:42Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Coll Pryderi|Coll Pryderi]] | next = [[../Dau Hen Furddyn|Dau Hen Furddyn]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=56 to=58 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Gwlad Beulah}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Categ..." 167555 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Coll Pryderi|Coll Pryderi]] | next = [[../Dau Hen Furddyn|Dau Hen Furddyn]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=56 to=58 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Gwlad Beulah}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:John Bunyan]] itpx1rea8ppy0870nj08rb28u4im60j 0 86664 167556 2026-07-22T17:11:34Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Gwlad Beulah|Gwlad Beulah]] | next = [[../Cloddiau a Gwrychoedd|Cloddiau a Gwrychoedd]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=59 to=62 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Dau Hen Furddyn}} Categori:Llyfr Darllen ac Ysgri..." 167556 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Gwlad Beulah|Gwlad Beulah]] | next = [[../Cloddiau a Gwrychoedd|Cloddiau a Gwrychoedd]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=59 to=62 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Dau Hen Furddyn}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:John Ceiriog Hughes (Ceiriog)]] [[Categori:John Blackwell (Alun)]] jbhmfej4a6cqkeu5grlsfbhlmob264i 0 86665 167558 2026-07-22T17:27:48Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Dau Hen Furddyn|Dau Hen Furddyn]] | next = [[../Yr Ysgolion Rhad|Yr Ysgolion Rhad]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=63 to=65 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cloddiau a Gwrychoedd}} Categori:Llyfr Darllen ac Ysg..." 167558 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Dau Hen Furddyn|Dau Hen Furddyn]] | next = [[../Yr Ysgolion Rhad|Yr Ysgolion Rhad]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=63 to=65 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cloddiau a Gwrychoedd}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Samuel Roberts (S.R.)]] h5sx3s8a8njb8y0l2b0jtbjzj6gzmiv 0 86666 167559 2026-07-22T17:32:34Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cloddiau a Gwrychoedd|Cloddiau a Gwrychoedd]] | next = [[../Y Gwanwyn|Y Gwanwyn]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=66 to=68 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Yr Ysgolion Rhad}} Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu..." 167559 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cloddiau a Gwrychoedd|Cloddiau a Gwrychoedd]] | next = [[../Y Gwanwyn|Y Gwanwyn]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=66 to=68 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Yr Ysgolion Rhad}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Robert Jones, Rhoslan]] llz9jk57166m0agbhhg8nbbed35c5vu 167560 167559 2026-07-22T17:34:44Z AlwynapHuw 1710 167560 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cloddiau a Gwrychoedd|Cloddiau a Gwrychoedd]] | next = [[../Y Gwanwyn|Y Gwanwyn]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=66 to=69 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Yr Ysgolion Rhad}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Robert Jones, Rhoslan]] gkrva0xwhftcl2u74qvkekf2gmpy4nu 0 86667 167561 2026-07-22T17:37:19Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Yr Ysgolion Rhad|Yr Ysgolion Rhad]] | next = [[../Y Creadur Bach Mawr|Y Creadur Bach Mawr]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=70 to=73 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Gwanwyn}} Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrife..." 167561 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Yr Ysgolion Rhad|Yr Ysgolion Rhad]] | next = [[../Y Creadur Bach Mawr|Y Creadur Bach Mawr]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=70 to=73 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Gwanwyn}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:John Ceiriog Hughes (Ceiriog)]] [[Categori:William Williams (Caledfryn)]] jicmsaiuzqtg54zjqh4cq27kbvb6p9u 0 86668 167563 2026-07-22T17:47:24Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Gwanwyn|Y Gwanwyn]] | next = [[../Llongddrylliad|Llongddrylliad]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=74 to=76 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Creadur Bach Mawr}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Catego..." 167563 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Gwanwyn|Y Gwanwyn]] | next = [[../Llongddrylliad|Llongddrylliad]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=74 to=76 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Creadur Bach Mawr}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Robert Ambrose Jones (Emrys ap Iwan)]] [[Categori:William Thomas (Islwyn)]] fp5a730a3tt0pucg12t1jugkjw3gyw8 0 86669 167564 2026-07-22T17:54:21Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Creadur Bach Mawr|Y Creadur Bach Mawr]] | next = [[../Saboth Cymru yn y Wlad|Saboth Cymru yn y Wlad]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=77 to=80 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Llongddrylliad}} Categori:Llyfr D..." 167564 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Creadur Bach Mawr|Y Creadur Bach Mawr]] | next = [[../Saboth Cymru yn y Wlad|Saboth Cymru yn y Wlad]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=77 to=80 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Llongddrylliad}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:William Ellis Jones (Cawrdaf)]] poqqef6p28ygs16e3i755wc8hkd8bkg 0 86670 167566 2026-07-22T18:28:20Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Llongddrylliad|Llongddrylliad]] | next = [[../Rhyfel a'r Rhufeiniaid|Rhyfel a'r Rhufeiniaid]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=81 to=83 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Saboth Cymru yn y Wlad}} Categori:Llyfr Dar..." 167566 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Llongddrylliad|Llongddrylliad]] | next = [[../Rhyfel a'r Rhufeiniaid|Rhyfel a'r Rhufeiniaid]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=81 to=83 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Saboth Cymru yn y Wlad}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Howell Elvet Lewis (Elfed)]] 83lffvw0i2356l8ber5rsur3as1cs60 0 86671 167568 2026-07-22T18:32:08Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Saboth Cymru yn y Wlad|Saboth Cymru yn y Wlad]] | next = [[../Hynt Y Bardd Cwsg|Hynt Y Bardd Cwsg]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=84 to=86 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhyfel a'r Rhufeiniaid}} Categori:Lly..." 167568 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Saboth Cymru yn y Wlad|Saboth Cymru yn y Wlad]] | next = [[../Hynt Y Bardd Cwsg|Hynt Y Bardd Cwsg]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=84 to=86 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhyfel a'r Rhufeiniaid}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Theophilus Evans]] lf7vnvbwl7j1517137ru9877zd37lo6 0 86672 167569 2026-07-22T18:36:46Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Rhyfel a'r Rhufeiniaid|Rhyfel a'r Rhufeiniaid]] | next = [[../Yr Hwyr|Yr Hwyr]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=87 to=89 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hynt Y Bardd Cwsg}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]..." 167569 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Rhyfel a'r Rhufeiniaid|Rhyfel a'r Rhufeiniaid]] | next = [[../Yr Hwyr|Yr Hwyr]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=87 to=89 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hynt Y Bardd Cwsg}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Ellis Wynne]] mm8i4ge4d4ejrcvx6iop20xxzey3961 0 86673 167570 2026-07-22T18:57:23Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Hynt Y Bardd Cwsg|Hynt Y Bardd Cwsg]] | next = [[../Y Tri Aderyn|Y Tri Aderyn]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=90 to=92 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hynt Yr Hwyr}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] C..." 167570 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Hynt Y Bardd Cwsg|Hynt Y Bardd Cwsg]] | next = [[../Y Tri Aderyn|Y Tri Aderyn]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=90 to=92 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hynt Yr Hwyr}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Walter Davies (Gwallter Mechain)]] [[Categori:Richard Davies (Mynyddog)]] [[Categori:Evan Rees (Dyfed)]] rzdkcqjozq3wb4mtwq4ajwkf064ya6t 0 86674 167571 2026-07-22T19:04:00Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Yr Hwyr|Yr Hwyr]] | next = [[../Y Beibl Cymraeg|Y Beibl Cymraeg]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=93 to=95 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Tri Aderyn}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Categori:Morgan..." 167571 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Yr Hwyr|Yr Hwyr]] | next = [[../Y Beibl Cymraeg|Y Beibl Cymraeg]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=93 to=95 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Tri Aderyn}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Morgan Llwyd]] e9a5k49lbbz9hunl3lrdj5r6il55piu 0 86675 167572 2026-07-22T19:08:37Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Tri Aderyn|Y Tri Aderyn]] | next = [[../Y Môr|Y Môr]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=96 to=98 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Beibl Cymraeg}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Categori:Charles Edw..." 167572 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Tri Aderyn|Y Tri Aderyn]] | next = [[../Y Môr|Y Môr]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=96 to=98 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Beibl Cymraeg}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Charles Edwards]] f0evgojaj4nvvmwz5qompg1ge8cup94 0 86676 167573 2026-07-22T19:16:10Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Beibl Cymraeg|Y Beibl Cymraeg]] | next = [[../Cwynfan Alltud|Cwynfan Alltud]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=99 to=103 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Môr}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Catego..." 167573 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Beibl Cymraeg|Y Beibl Cymraeg]] | next = [[../Cwynfan Alltud|Cwynfan Alltud]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=99 to=103 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Môr}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Robert Owen (Bardd y Môr)]] [[Categori:John Blackwell (Alun)]] [[Categori:Owen Wynne Jones (Glasynys)]] [[Categori:Thomas Lloyd Jones (Gwenffrwd)]] [[Categori:Ebenezer Thomas (Eben Fardd)]] qdf4ptcheoq9fkz1w2almlb3nekp541 14 86677 167574 2026-07-22T19:28:15Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{Wicipedia|Gruffydd Robert}} Llenor, offeiriad a gramadegydd Cymraeg oedd Gruffydd Robert (c. 1527-98). Mae'n fwyaf enwog am lunio gramadeg modern cyntaf y Gymraeg (a'r cyntaf i'w gyhoeddi trwy gyfrwng yr iaith ei hun), sef Dosparth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg cymraeg. [[Categori:Awduron]]" 167574 wikitext text/x-wiki {{Wicipedia|Gruffydd Robert}} Llenor, offeiriad a gramadegydd Cymraeg oedd Gruffydd Robert (c. 1527-98). Mae'n fwyaf enwog am lunio gramadeg modern cyntaf y Gymraeg (a'r cyntaf i'w gyhoeddi trwy gyfrwng yr iaith ei hun), sef Dosparth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg cymraeg. [[Categori:Awduron]] rszy64n90x80slf4jzzvzfz16n10if1 0 86678 167575 2026-07-22T19:29:13Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Môr|Y Môr]] | next = [[../Anrhydedd Buchedd Gyfiawn|Anrhydedd Buchedd Gyfiawn]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=104 to=107 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cwynfan Alltud}} Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifen..." 167575 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Môr|Y Môr]] | next = [[../Anrhydedd Buchedd Gyfiawn|Anrhydedd Buchedd Gyfiawn]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=104 to=107 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cwynfan Alltud}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Gruffydd Robert]] 7ryz6jk6gfclslh10rueosxpze4a0im 0 86679 167576 2026-07-22T19:32:32Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cwynfan Alltud|Cwynfan Alltud]] | next = [[../Anifeilaid y maes|Anifeilaid y maes]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=108 to=110 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Anrhydedd Buchedd Gyfiawn}} Categori:Llyfr Darllen..." 167576 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cwynfan Alltud|Cwynfan Alltud]] | next = [[../Anifeilaid y maes|Anifeilaid y maes]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=108 to=110 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Anrhydedd Buchedd Gyfiawn}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Beibl]] [[Categori:William Morgan]] feuhuis8meb6v0xu6ryvl2cy0o45met 0 86680 167577 2026-07-22T19:37:28Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Anrhydedd Buchedd Gyfiawn|Anrhydedd Buchedd Gyfiawn]] | next = [[../Breuddwyd Rhonabwy|Breuddwyd Rhonabwy]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=111 to=113 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Anifeilaid y maes}} Categor..." 167577 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Anrhydedd Buchedd Gyfiawn|Anrhydedd Buchedd Gyfiawn]] | next = [[../Breuddwyd Rhonabwy|Breuddwyd Rhonabwy]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=111 to=113 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Anifeilaid y maes}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:William Ambrose (Emrys)]] kjuo5mf64hnbjto2vy370pfwtnc18l7 0 86681 167578 2026-07-22T19:39:33Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Anifeilaid y maes|Anifeilaid y maes]] | next = [[../Tŷ a Gardd|Tŷ a Gardd]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=114 to=117 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Breuddwyd Rhonabwy}} Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu..." 167578 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Anifeilaid y maes|Anifeilaid y maes]] | next = [[../Tŷ a Gardd|Tŷ a Gardd]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=114 to=117 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Breuddwyd Rhonabwy}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Mabinogion]] k5yq03459dc77fp20meywlcuqw7ztfi 0 86682 167579 2026-07-22T19:47:33Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Breuddwyd Rhonabwy|Breuddwyd Rhonabwy]] | next = [[../Tŷ a Gardd|Tŷ a Gardd]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=118 to=120 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Tŷ a Gardd}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] ..." 167579 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Breuddwyd Rhonabwy|Breuddwyd Rhonabwy]] | next = [[../Tŷ a Gardd|Tŷ a Gardd]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=118 to=120 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Tŷ a Gardd}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:William Thomas (Islwyn)]] [[Categori:Robert Parry (Robyn Ddu Eryri)]] [[Categori:Ieuan Gwynedd]] jpdlqunsjqbg7h4fahc5p8r005ueiyd 167580 167579 2026-07-22T19:48:32Z AlwynapHuw 1710 167580 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Breuddwyd Rhonabwy|Breuddwyd Rhonabwy]] | next = [[../Heddwch a Therfysg|Heddwch a Therfysg]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=118 to=120 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Tŷ a Gardd}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:William Thomas (Islwyn)]] [[Categori:Robert Parry (Robyn Ddu Eryri)]] [[Categori:Ieuan Gwynedd]] 9sro3n7krnfklzhg2rj21tq54h7mh3v 0 86683 167581 2026-07-22T19:57:38Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Tŷ a Gardd|Tŷ a Gardd]] | next = [[../Walton|Walton]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=121 to=123 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Heddwch a Therfysg}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Categori:Theophil..." 167581 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Tŷ a Gardd|Tŷ a Gardd]] | next = [[../Walton|Walton]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=121 to=123 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Heddwch a Therfysg}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Theophilus Evans]] lpr030ayzpdmlaci2d7lmz3lmpuz430 0 86684 167582 2026-07-22T20:00:03Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Heddwch a Therfysg|Heddwch a Therfysg]] | next = [[../Cyflafan Morfa Rhuddlan|Cyflafan Morfa Rhuddlan]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=124 to=126 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Walton}} Categori:Llyfr Darllen..." 167582 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Heddwch a Therfysg|Heddwch a Therfysg]] | next = [[../Cyflafan Morfa Rhuddlan|Cyflafan Morfa Rhuddlan]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=124 to=126 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Walton}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Goronwy Owen]] tvr4y5dykix58e73j4x63g9u9w0wznn 0 86685 167584 2026-07-22T20:04:22Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Walton|Walton]] | next = [[../Anrhaith y Saeson|Anrhaith y Saeson]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=127 to=129 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cyflafan Morfa Rhuddlan}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] ..." 167584 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Walton|Walton]] | next = [[../Anrhaith y Saeson|Anrhaith y Saeson]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=127 to=129 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cyflafan Morfa Rhuddlan}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd)]] r97nwpj2wzubv8hr3lc03ioq16hqpky 0 86686 167585 2026-07-22T20:06:38Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cyflafan Morfa Rhuddlan|Cyflafan Morfa Rhuddlan]] | next = [[../Yr Haf|Yr Haf]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=130 to=132 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Anrhaith y Saeson}} Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifenn..." 167585 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cyflafan Morfa Rhuddlan|Cyflafan Morfa Rhuddlan]] | next = [[../Yr Haf|Yr Haf]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=130 to=132 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Anrhaith y Saeson}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Charles Edwards]] dnn1ufw7dht4lm44u9jjyedq83ghvkw 0 86687 167587 2026-07-22T20:10:43Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Anrhaith y Saeson|Anrhaith y Saeson]] | next = [[../Yr Haf|Yr Haf]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=133 to=135 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Yr Hafn}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Categori:John Ce..." 167587 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Anrhaith y Saeson|Anrhaith y Saeson]] | next = [[../Yr Haf|Yr Haf]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=133 to=135 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Yr Hafn}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:John Ceiriog Hughes (Ceiriog)]] [[Categori:Ebenezer Thomas (Eben Fardd)]] kuag1vc7u3wqmjkzm5zgrv7rm3dw61y 167588 167587 2026-07-22T20:11:28Z AlwynapHuw 1710 167588 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Anrhaith y Saeson|Anrhaith y Saeson]] | next = [[../Llys Imanuel|Llys Imanuel]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=133 to=135 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Yr Hafn}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:John Ceiriog Hughes (Ceiriog)]] [[Categori:Ebenezer Thomas (Eben Fardd)]] q5c4a256hha11ey72d6gis3jh4fpuq2 167589 167588 2026-07-22T20:12:14Z AlwynapHuw 1710 167589 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Anrhaith y Saeson|Anrhaith y Saeson]] | next = [[../Llys Imanuel|Llys Imanuel]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=133 to=135 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Yr Haf}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:John Ceiriog Hughes (Ceiriog)]] [[Categori:Ebenezer Thomas (Eben Fardd)]] 1ge65pdcti3bzdbhzrx2w0q8kq280va 0 86688 167590 2026-07-22T20:17:09Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Yr Haf|Yr Haf]] | next = [[../Y Bugail|Y Bugail]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=136 to=137 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Llys Imanuel}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Ellis Wynne]]" 167590 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Yr Haf|Yr Haf]] | next = [[../Y Bugail|Y Bugail]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=136 to=137 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Llys Imanuel}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Ellis Wynne]] o6kkqpkiv0lj5vd53ec7vk7r5vrkqy6 0 86689 167592 2026-07-22T20:22:41Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Llys Imanuel|Llys Imanuel]] | next = [[../Y Bugail|Y Bugail]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=138 to=140 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Bugail}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Categori:Eliseus Will..." 167592 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Llys Imanuel|Llys Imanuel]] | next = [[../Y Bugail|Y Bugail]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=138 to=140 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Bugail}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Eliseus Williams (Eifion Wyn)]] [[Categori:William Thomas (Gwilym Marles)]] [[Categori:John Ceiriog Hughes (Ceiriog)]] t39zbbgprd6k95t0abtt2iyvwh8s1i0 167593 167592 2026-07-22T20:23:31Z AlwynapHuw 1710 167593 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Llys Imanuel|Llys Imanuel]] | next = [[../Y Gymraeg|Y Gymraeg]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=138 to=140 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Bugail}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Eliseus Williams (Eifion Wyn)]] [[Categori:William Thomas (Gwilym Marles)]] [[Categori:John Ceiriog Hughes (Ceiriog)]] jorpik2xhqg3q2v4cbwc2kx3tq273o8 14 86690 167594 2026-07-22T20:30:57Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{Wicipedia|Siôn Dafydd Rhys}} Hynafiaethydd, ysgolhaig a meddyg oedd '''Siôn Dafydd Rhys''' neu John Davies (1534 - tua 1619). Roedd yn nai i'r Esgob Richard Davies. Mae'n un o'r ysgolheigion mwyaf diddorol yng nghyfnod y Dadeni yng Nghymru. Fe'i cofir yn bennaf fel awdur y gyfrol ''Cambrobrytannicae Cymraecaeve Linguae Institutiones et Rudimenta.'' [[Categori:Hynafiaethwyr Cymreig]]" 167594 wikitext text/x-wiki {{Wicipedia|Siôn Dafydd Rhys}} Hynafiaethydd, ysgolhaig a meddyg oedd '''Siôn Dafydd Rhys''' neu John Davies (1534 - tua 1619). Roedd yn nai i'r Esgob Richard Davies. Mae'n un o'r ysgolheigion mwyaf diddorol yng nghyfnod y Dadeni yng Nghymru. Fe'i cofir yn bennaf fel awdur y gyfrol ''Cambrobrytannicae Cymraecaeve Linguae Institutiones et Rudimenta.'' [[Categori:Hynafiaethwyr Cymreig]] 15wo7vw1jdfxms05gnco64ahnmi8foo 0 86691 167595 2026-07-22T20:32:12Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Bugail|Y Bugail]] | next = [[../Y Gweithiwr|Y Gweithiwr]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=141 to=143 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Gymraeg}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Categori:Siôn Dafydd..." 167595 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Bugail|Y Bugail]] | next = [[../Y Gweithiwr|Y Gweithiwr]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=141 to=143 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Gymraeg}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Siôn Dafydd Rhys]] [[Categori:Evan Evans (Ieuan Glan Geirionnydd}]] 886qfoso5ahnud7w57uzejzh2cu6rm0 167596 167595 2026-07-22T20:32:48Z AlwynapHuw 1710 167596 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Bugail|Y Bugail]] | next = [[../Y Gweithiwr|Y Gweithiwr]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=141 to=143 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Gymraeg}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Siôn Dafydd Rhys]] [[Categori:Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd)]] 2eyzbtn3fv7skcmrwyczuz377x5d839 0 86692 167598 2026-07-22T20:41:49Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Gymraeg|Y Gymraeg]] | next = [[../At y Darllenydd|At y Darllenydd]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=144 to=148 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Gweithiwr}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Categori:D..." 167598 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Gymraeg|Y Gymraeg]] | next = [[../At y Darllenydd|At y Darllenydd]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=144 to=148 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Gweithiwr}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:David Owen (Dewi Wyn o Eifion}]] [[Categori:William Rees (Gwilym Hiraethog)]] [[Categori:John Ceiriog Hughes (Ceiriog)]] [[Categori:Ebenezer Thomas (Eben Fardd)]] [[Categori:Dafydd ap Gwilym]] [[Categori:Goronwy Owen]] rf7b7q07txvoq0kdgr4zez77nshnkko 167599 167598 2026-07-22T20:45:47Z AlwynapHuw 1710 167599 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Gymraeg|Y Gymraeg]] | next = [[../At y Darllenydd|At y Darllenydd]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=144 to=148 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Gweithiwr}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:David Owen (Dewi Wyn o Eifion)]] [[Categori:William Rees (Gwilym Hiraethog)]] [[Categori:John Ceiriog Hughes (Ceiriog)]] [[Categori:Ebenezer Thomas (Eben Fardd)]] [[Categori:Dafydd ap Gwilym]] [[Categori:Goronwy Owen]] e4dykvjio99oapjisb37khlvp7ky5xm 0 86693 167600 2026-07-22T20:47:41Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Gweithiwr|Y Gweithiwr]] | next = [[../Cyfeillgarwch|Cyfeillgarwch]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=149 to=151 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:At y Darllenydd}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Catego..." 167600 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Gweithiwr|Y Gweithiwr]] | next = [[../Cyfeillgarwch|Cyfeillgarwch]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=149 to=151 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:At y Darllenydd}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Edward Samuel]] npfv6kzkukzwbi8jogjtnvfdq3j7qw0 0 86694 167601 2026-07-22T20:50:13Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../At y Darllenydd|At y Darllenydd]] | next = [[../Dysgeidiaeth|Dysgeidiaeth]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=152 to=153 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cyfeillgarwch}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Ca..." 167601 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../At y Darllenydd|At y Darllenydd]] | next = [[../Dysgeidiaeth|Dysgeidiaeth]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=152 to=153 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cyfeillgarwch}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Ieuan Gwynedd]] 248m1fbu12yeqq830tadwdh55zb7zxm 0 86695 167602 2026-07-22T20:52:06Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cyfeillgarwch|Cyfeillgarwch]] | next = [[../Y Wawr|Y Wawr]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=154 to=156 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Dysgeidiaeth}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Categori:Lewis Edwa..." 167602 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cyfeillgarwch|Cyfeillgarwch]] | next = [[../Y Wawr|Y Wawr]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=154 to=156 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Dysgeidiaeth}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:Lewis Edwards]] f5htaig70cgbu20kykf3mfvpzdz224c 14 86696 167605 2026-07-22T21:00:57Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{Wicidestun|David Owen (Brutus)}} {{DEFAULTSORT:Owen, David}} [[Categori:Llenorion Cymreig]]" 167605 wikitext text/x-wiki {{Wicidestun|David Owen (Brutus)}} {{DEFAULTSORT:Owen, David}} [[Categori:Llenorion Cymreig]] a5j2yd8grnh0cbt7hs9mrthiptc7m7i 167606 167605 2026-07-22T21:01:23Z AlwynapHuw 1710 167606 wikitext text/x-wiki {{Wicipedia|David Owen (Brutus)}} {{DEFAULTSORT:Owen, David}} [[Categori:Llenorion Cymreig]] gp9hvir98xxeuxg79jwghg9c4clyj49 0 86697 167607 2026-07-22T21:03:11Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Dysgeidiaeth|Dysgeidiaeth]] | next = [[../Termau Gramadegol|Termau Gramadegol]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=157 to=161 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Wawr}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Categ..." 167607 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Dysgeidiaeth|Dysgeidiaeth]] | next = [[../Termau Gramadegol|Termau Gramadegol]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=157 to=161 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Wawr}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:William Ambrose (Emrys)]] [[Categori: David Owen (Brutus)]] ixckl9telx8hq7dvj9djyb9t3iykht2 0 86698 167609 2026-07-22T21:08:43Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Wawr|Y Wawr]] | next = [[../Testynau Traethodau|Testynau Traethodau]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=162 to=162 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Termau Gramadegol}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] Ca..." 167609 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Wawr|Y Wawr]] | next = [[../Testynau Traethodau|Testynau Traethodau]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=162 to=162 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Termau Gramadegol}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] [[Categori:William Ambrose (Emrys)]] gkh2cb2fxondv22y5kg8eecik29x74i 167610 167609 2026-07-22T21:11:08Z AlwynapHuw 1710 167610 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Y Wawr|Y Wawr]] | next = [[../Testynau Traethodau|Testynau Traethodau]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=162 to=162 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Termau Gramadegol}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] ix6b2psil63vjx097me4ud1vim5gpl5 0 86699 167611 2026-07-22T21:12:08Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Termau Gramadegol|Termau Gramadegol]] | next = [[../Nodiadau Bywgraffyddol|Nodiadau Bywgraffyddol]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=163 to=164 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Testynau Traethodau}} Categori:Llyf..." 167611 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Termau Gramadegol|Termau Gramadegol]] | next = [[../Nodiadau Bywgraffyddol|Nodiadau Bywgraffyddol]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=163 to=164 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Testynau Traethodau}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] rhntl5vw15kv0o2zc21hc0a28hg9nn0 0 86700 167612 2026-07-22T21:14:56Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Testynau Traethodau|Testynau Traethodau]] | next = | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=165 to=174 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Nodiadau Bywgraffyddol}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]]" 167612 wikitext text/x-wiki {{header | title =Llyfr Darllen ac Ysgrifennu | author =John Lloyd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Testynau Traethodau|Testynau Traethodau]] | next = | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu" from=165 to=174 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Nodiadau Bywgraffyddol}} [[Categori:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu]] ibtw0lsg1f13nllrftvsjxctrt98tbt 106 86701 167618 2026-07-22T22:41:21Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "" 167618 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Caniadau Elfed |Author=Howell Elvet Lewis (Elfed) |Publisher=Isaac Foulkes (Llyfrbryf) |Year=1895 |Source=djvu |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:Howell Elvet Lewis (Elfed)]] [[Categori:Caniadau Elfed]] [[Categori:Barddoniaeth]] [[Categori:PD-old-70]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:Llyfrau 1895]] naflkx8757b6x5mxe4xkdhf0n6tv3f1 167629 167618 2026-07-22T22:49:29Z AlwynapHuw 1710 167629 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Caniadau Elfed |Author=Howell Elvet Lewis (Elfed) |Publisher=Isaac Foulkes (Llyfrbryf) |Year=1895 |Source=djvu |Image=5 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:Howell Elvet Lewis (Elfed)]] [[Categori:Caniadau Elfed]] [[Categori:Barddoniaeth]] [[Categori:PD-old-70]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:Llyfrau 1895]] dco9ig85zgds7pwcg4g2fbxd25ivucw 104 86702 167619 2026-07-22T22:42:39Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Caniadau Elfed (arg 2).djvu|canol|600px|tudalen=1]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ou8nvm8nryzr6a17jxgnvvomgehibrn 104 86703 167620 2026-07-22T22:43:07Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Caniadau Elfed (arg 2).djvu|canol|600px|tudalen=158]]<noinclude><references/></noinclude> 8p5okqhob4w33r7ga4zw77u8nfglaai 104 86704 167621 2026-07-22T22:43:17Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86705 167622 2026-07-22T22:43:30Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86706 167623 2026-07-22T22:43:41Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86707 167624 2026-07-22T22:44:04Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86708 167625 2026-07-22T22:44:39Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86709 167626 2026-07-22T22:47:40Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86710 167627 2026-07-22T22:48:21Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86711 167628 2026-07-22T22:48:43Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86712 167630 2026-07-22T22:50:16Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Caniadau Elfed (arg 2).djvu|canol|600px|tudalen=5]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 8ybzaikstm646kiucuipoxa0hpp5lnx 104 86713 167631 2026-07-22T22:50:28Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86714 167632 2026-07-22T22:50:41Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86715 167633 2026-07-22T22:53:30Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude> [[Delwedd:Athrylith Ceiriog (H. Elfed Lewis).jpg|Athrylith_Ceiriog_(H._Elfed_Lewis)Canol|400px|canol|bawd|{{c|Elfed}}]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 7vof7nr4nfo9dgodzqpnecyehlhddt9 104 86716 167634 2026-07-22T22:57:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{Mmm-mawr|CANIADAU}}<br><br>{{Mm-mawr|ELFED.}}}} <br> <br> {{c|''(Copyright).''}} <br> <br> <br> {{c|LIVERPOOL<br>ISAAC FOULKES<br>BRUNSWICK STREET.}} {{c|MD CCC XCV.}} ''Ail Argraphiad.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> npihbgxxm811x629r1r1kw9ahqi4yil 104 86717 167635 2026-07-22T22:57:34Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> faisrlv11i65z34e5mlsda3xoytk2d9 104 86718 167636 2026-07-22T23:00:56Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|Rhag-Nodiad.}}}} {{Quote|GYDA'R Caniadau hyn rhoddir Pryddest "Gorsedd Gras," am nad oedd i'w chael ond mewn rhifyn o'r Dysgedydd; a chyhoeddir Rhiangerdd "Llyn y Morwynion," o gyfrol Gweithrediadau Eisteddfod Genedlaethol Gwrecsam, trwy garedigrwydd Cymdeithas yr Eisteddfod.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> egobia0uo52fbpa0h79vow5p3c5qxhr 104 86719 167637 2026-07-22T23:01:09Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86720 167638 2026-07-22T23:10:53Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|Y Cynwysiad}}}} Canu gobaith Gorsedd Gras: (Pryddest) Hwyr & Boreu Yn Hen cyn Ei amser Peidiwch Holi Heddyw Aros a Myned Os bydd Iesu yn y Llong Cartre'r Plant Beth yw Gwirionedd?—(Ymson Pilat dranoeth y Croeshoeliad) Angladd Ddiwrnod Cynhauaf Fy Arglwydd yn yr Ardd Y Seren a'r Mynydd Y Gyllell Ddi—Garn Y Llanw Saith Tymhor Dyn arol Blodau'r Gwanwyn Ar lanau y Towy Carol Nadolig Fan ddaw'r Nos Colled y Bardd Mab yr Awenau... 167638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|Y Cynwysiad}}}} Canu gobaith Gorsedd Gras: (Pryddest) Hwyr & Boreu Yn Hen cyn Ei amser Peidiwch Holi Heddyw Aros a Myned Os bydd Iesu yn y Llong Cartre'r Plant Beth yw Gwirionedd?—(Ymson Pilat dranoeth y Croeshoeliad) Angladd Ddiwrnod Cynhauaf Fy Arglwydd yn yr Ardd Y Seren a'r Mynydd Y Gyllell Ddi—Garn Y Llanw Saith Tymhor Dyn arol Blodau'r Gwanwyn Ar lanau y Towy Carol Nadolig Fan ddaw'r Nos Colled y Bardd Mab yr Awenau—(Der Musensohn—Goethe) Yr Enill—(Gefunden—Goethe) Y Gân Brydlon Dolur Disgwyl Newid Cywair Olion Hanes<noinclude><references/></noinclude> r0ogtb9d036cu1iqxrzlxk4a7hnq1x4 167639 167638 2026-07-22T23:11:29Z AlwynapHuw 1710 167639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|Y Cynwysiad}}}} <poem> Canu gobaith Gorsedd Gras: (Pryddest) Hwyr & Boreu Yn Hen cyn Ei amser Peidiwch Holi Heddyw Aros a Myned Os bydd Iesu yn y Llong Cartre'r Plant Beth yw Gwirionedd?—(Ymson Pilat dranoeth y Croeshoeliad) Angladd Ddiwrnod Cynhauaf Fy Arglwydd yn yr Ardd Y Seren a'r Mynydd Y Gyllell Ddi—Garn Y Llanw Saith Tymhor Dyn arol Blodau'r Gwanwyn Ar lanau y Towy Carol Nadolig Fan ddaw'r Nos Colled y Bardd Mab yr Awenau—(Der Musensohn—Goethe) Yr Enill—(Gefunden—Goethe) Y Gân Brydlon Dolur Disgwyl Newid Cywair Olion Hanes </poem><noinclude><references/></noinclude> jyz5vagqhpe5khcwlwbi9tg8a675mx8 167641 167639 2026-07-22T23:43:15Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|Y Cynwysiad}}}} {{Center block/s}} <poem> [[Caniadau Elfed/Canu gobaith|Canu gobaith]] [[Caniadau Elfed/Gorsedd Gras|Gorsedd Gras: (Pryddest)]] [[Caniadau Elfed/Hwyr a Boreu|Hwyr a Boreu]] [[Caniadau Elfed/Yn Hen cyn Ei amser|Yn Hen cyn Ei amser]] [[Caniadau Elfed/Peidiwch Holi Heddyw|Peidiwch Holi Heddyw]] [[Caniadau Elfed/Aros a Myned|Aros a Myned]] [[Caniadau Elfed/Os bydd Iesu yn y Llong|Os bydd Iesu yn y Llong]] [[Caniadau Elfed/Cartre'r Plant|Cartre'r Plant]] [[Caniadau Elfed/Beth yw Gwirionedd?|Beth yw Gwirionedd?—(Ymson Pilat dranoeth y Croeshoeliad)]] [[Caniadau Elfed/Angladd Ddiwrnod Cynhauaf|Angladd Ddiwrnod Cynhauaf]] [[Caniadau Elfed/Fy Arglwydd yn yr Ardd|Fy Arglwydd yn yr Ardd]] [[Caniadau Elfed/Y Seren a'r Mynydd|Y Seren a'r Mynydd]] [[Caniadau Elfed/Y Gyllell Ddi-Garn|Y Gyllell Ddi-Garn]] [[Caniadau Elfed/Y Llanw|Y Llanw]] [[Caniadau Elfed/Saith Tymhor Dyn|Saith Tymhor Dyn]] [[Caniadau Elfed/Carol Blodau'r Gwanwyn|Carol Blodau'r Gwanwyn]] [[Caniadau Elfed/Ar lanau y Towy|Ar lanau y Towy]] [[Caniadau Elfed/Carol Nadolig|Carol Nadolig]] [[Caniadau Elfed/Fan ddaw'r Nos|Fan ddaw'r Nos]] [[Caniadau Elfed/Colled y Bardd|Colled y Bardd]] [[Caniadau Elfed/Mab yr Awenau|Mab yr Awenau—(Der Musensohn—Goethe)]] [[Caniadau Elfed/Yr Enill|Yr Enill—(Gefunden—Goethe)]] [[Caniadau Elfed/Y Gân Brydlon|Y Gân Brydlon]] [[Caniadau Elfed/Dolur Disgwyl|Dolur Disgwyl]] [[Caniadau Elfed/Newid Cywair|Newid Cywair]] [[Caniadau Elfed/Olion Hanes|Olion Hanes]] </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> maezvvnwv78z0fdlfgxby8yosgov7s1 104 86721 167640 2026-07-22T23:17:50Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "<poem> Nerth Bywyd Annherfynol Yr Awr Euraidd Eisiau Gwybod Cymdeithion Annghofiedig Buddug Breuddwyd Gobaith—(In Memoriam: liv) Penillion Darluniau ar Gynghanedd Noswaith Loergan Briallen ddiwedd Tachwedd Diwedd Dedwydd Nid da rhy o ddim Yr Ywen Pethau Gwell Rhagorfraint y Gweithiwr Deuoedd― Gauaf a Chynhauaf Poen a Phrydferthwch Ffydd a'r Niwl Y Nos a'i Bendith Dau fath o Gynghor Y Tair Rhodd—(Chwedl Arabaidd) Dewiniaeth Olwen Dau... 167640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude><poem> Nerth Bywyd Annherfynol Yr Awr Euraidd Eisiau Gwybod Cymdeithion Annghofiedig Buddug Breuddwyd Gobaith—(In Memoriam: liv) Penillion Darluniau ar Gynghanedd Noswaith Loergan Briallen ddiwedd Tachwedd Diwedd Dedwydd Nid da rhy o ddim Yr Ywen Pethau Gwell Rhagorfraint y Gweithiwr Deuoedd― Gauaf a Chynhauaf Poen a Phrydferthwch Ffydd a'r Niwl Y Nos a'i Bendith Dau fath o Gynghor Y Tair Rhodd—(Chwedl Arabaidd) Dewiniaeth Olwen Dau Ddewis Blodeuyn yw'r Byd Y Drws Cauedig Englynion Addewid Felus I Dduw'r Sêr, nid ofer dim Bydolrwydd I ba le? Gobaith Dibrofiad Llyn y Morwynion: (Rhiangerdd) Coll Gwynfa Y Ddau Frawd </poem><noinclude><references/></noinclude> k1ylzvj9uzmddv0sr2uoyo3raw8zu03 167642 167640 2026-07-22T23:46:35Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> [[Caniadau Elfed/Nerth Bywyd Annherfynol|Nerth Bywyd Annherfynol]] [[Caniadau Elfed/Yr Awr Euraidd|Yr Awr Euraidd]] [[Caniadau Elfed/Eisiau Gwybod|Eisiau Gwybod]] [[Caniadau Elfed/Cymdeithion Annghofiedig|Cymdeithion Annghofiedig]] [[Caniadau Elfed/Buddug|Buddug]] [[Caniadau Elfed/Breuddwyd Gobaith|Breuddwyd Gobaith—(In Memoriam: liv)]] [[Caniadau Elfed/Penillion|Penillion]] Darluniau ar Gynghanedd— :[[Caniad</poem>au Elfed/Noswaith Loergan|Noswaith Loergan]] :[[Caniadau Elfed/Briallen ddiwedd Tachwedd|Briallen ddiwedd Tachwedd]] :[[Caniadau Elfed/Diwedd Dedwydd|Diwedd Dedwydd]] :[[Caniadau Elfed/Nid da rhy o ddim|Nid da rhy o ddim]] :[[Caniadau Elfed/Yr Ywen|Yr Ywen]] [[Caniadau Elfed/Pethau Gwell|Pethau Gwell]] [[Caniadau Elfed/Rhagorfraint y Gweithiwr|Rhagorfraint y Gweithiwr]] Deuoedd― :[[Caniadau Elfed/Gauaf a Chynhauaf|Gauaf a Chynhauaf]] :[[Caniadau Elfed/Poen a Phrydferthwch|Poen a Phrydferthwch]] :[[Caniadau Elfed/Ffydd a'r Niwl|Ffydd a'r Niwl]] :[[Caniadau Elfed/Y Nos a'i Bendith|Y Nos a'i Bendith]] :[[Caniadau Elfed/Dau fath o Gynghor|Dau fath o Gynghor]] [[Caniadau Elfed/Y Tair Rhodd|Y Tair Rhodd—(Chwedl Arabaidd)]] [[Caniadau Elfed/Dewiniaeth Olwen|Dewiniaeth Olwen]] [[Caniadau Elfed/Dau Ddewis|Dau Ddewis]] [[Caniadau Elfed/Blodeuyn yw'r Byd|Blodeuyn yw'r Byd]] [[Caniadau Elfed/Y Drws Cauedig|Y Drws Cauedig]] Englynion— :[[Caniadau Elfed/Addewid Felus|Addewid Felus]] :[[Caniadau Elfed/I Dduw'r Sêr, nid ofer dim|I Dduw'r Sêr, nid ofer dim]] :[[Caniadau Elfed/Bydolrwydd|Bydolrwydd]] :[[Caniadau Elfed/I ba le?|I ba le?]] :[[Caniadau Elfed/Gobaith Dibrofiad|Gobaith Dibrofiad]] [[Caniadau Elfed/Llyn y Morwynion|Llyn y Morwynion: (Rhiangerdd)]] [[Caniadau Elfed/Coll Gwynfa|Coll Gwynfa]] [[Caniadau Elfed/Y Ddau Frawd|Y Ddau Frawd]] </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 52szfdps79z4wwy0jwi91vb05zetmxe 167643 167642 2026-07-22T23:48:55Z AlwynapHuw 1710 167643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> [[Caniadau Elfed/Nerth Bywyd Annherfynol|Nerth Bywyd Annherfynol]] [[Caniadau Elfed/Yr Awr Euraidd|Yr Awr Euraidd]] [[Caniadau Elfed/Eisiau Gwybod|Eisiau Gwybod]] [[Caniadau Elfed/Cymdeithion Annghofiedig|Cymdeithion Annghofiedig]] [[Caniadau Elfed/Buddug|Buddug]] [[Caniadau Elfed/Breuddwyd Gobaith|Breuddwyd Gobaith—(In Memoriam: liv)]] [[Caniadau Elfed/Penillion|Penillion]] Darluniau ar Gynghanedd— :[[Caniadau Elfed/Noswaith Loergan|Noswaith Loergan]] :[[Caniadau Elfed/Briallen ddiwedd Tachwedd|Briallen ddiwedd Tachwedd]] :[[Caniadau Elfed/Diwedd Dedwydd|Diwedd Dedwydd]] :[[Caniadau Elfed/Nid da rhy o ddim|Nid da rhy o ddim]] :[[Caniadau Elfed/Yr Ywen|Yr Ywen]] [[Caniadau Elfed/Pethau Gwell|Pethau Gwell]] [[Caniadau Elfed/Rhagorfraint y Gweithiwr|Rhagorfraint y Gweithiwr]] Deuoedd― :[[Caniadau Elfed/Gauaf a Chynhauaf|Gauaf a Chynhauaf]] :[[Caniadau Elfed/Poen a Phrydferthwch|Poen a Phrydferthwch]] :[[Caniadau Elfed/Ffydd a'r Niwl|Ffydd a'r Niwl]] :[[Caniadau Elfed/Y Nos a'i Bendith|Y Nos a'i Bendith]] :[[Caniadau Elfed/Dau fath o Gynghor|Dau fath o Gynghor]] [[Caniadau Elfed/Y Tair Rhodd|Y Tair Rhodd—(Chwedl Arabaidd)]] [[Caniadau Elfed/Dewiniaeth Olwen|Dewiniaeth Olwen]] [[Caniadau Elfed/Dau Ddewis|Dau Ddewis]] [[Caniadau Elfed/Blodeuyn yw'r Byd|Blodeuyn yw'r Byd]] [[Caniadau Elfed/Y Drws Cauedig|Y Drws Cauedig]] Englynion— :[[Caniadau Elfed/Addewid Felus|Addewid Felus]] :[[Caniadau Elfed/I Dduw'r Sêr, nid ofer dim|I Dduw'r Sêr, nid ofer dim]] :[[Caniadau Elfed/Bydolrwydd|Bydolrwydd]] :[[Caniadau Elfed/I ba le?|I ba le?]] :[[Caniadau Elfed/Gobaith Dibrofiad|Gobaith Dibrofiad]] [[Caniadau Elfed/Llyn y Morwynion|Llyn y Morwynion: (Rhiangerdd)]] [[Caniadau Elfed/Coll Gwynfa|Coll Gwynfa]] [[Caniadau Elfed/Y Ddau Frawd|Y Ddau Frawd]] </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> b6xyt5qr91vxizk5zsvu4z0mpz3v57j 104 86722 167644 2026-07-22T23:50:18Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> [[Caniadau Elfed/Du a Gwyn|Du a Gwyn]] [[Caniadau Elfed/Rosalind|Rosalind]] [[Caniadau Elfed/Adnodau'r Môr|Adnodau'r Môr: (Cywydd)]] Tri Chyfnod— :[[Caniadau Elfed/Boreuddydd yn Eden|I Boreuddydd yn Eden]] :[[Caniadau Elfed/Prydnawngwaith y Ddaear|II Prydnawngwaith y Ddaear]] :[[Caniadau Elfed/Boreuddydd arall|III Boreuddydd arall]] [[Caniadau Elfed/Ghaoil ma Chree|''Ghaoil ma Chree'']] [[Caniadau Elfed/Mewn Tair Pennod|Mewn Tair Pennod]] [[Caniadau Elfed/Machlud Haul yn Ionawr|Machlud Haul yn Ionawr]] [[Caniadau Elfed/Yn unig, Cred|Yn unig, Cred]] [[Caniadau Elfed/Y Creulon Bach|Y Creulon Bach: (Breuddwyd)]] EMYNAU― :[[Caniadau Elfed/Ymdrech Deg|I Ymdrech Deg]] :[[Caniadau Elfed/Rhagorfreintiau'r Nefoedd|II Rhagorfreintiau'r Nefoedd]] :[[Caniadau Elfed/Megys yn y Nef, felly ar y Ddaear|III "Megys yn y Nef, felly ar y Ddaear"]] :[[Caniadau Elfed/Gweinidogaeth Mab y Dyn|IV Gweinidogaeth Mab y Dyn]] :[[Caniadau Elfed/Llawenydd yn ngwaith Duw|V Llawenydd yn ngwaith Duw]] :[[Caniadau Elfed/Angau'r Iesu|VI Angau'r Iesu]] :[[Caniadau Elfed/Ymhyfrydu yn Nuw|VII Ymhyfrydu yn Nuw]] :[[Caniadau Elfed/Dyoddefaint Crist yn gysur i'w Bobl|VIII Dyoddefaint Crist yn gysur i'w Bobl]] :[[Caniadau Elfed/Pwyso ar Iesu|IX Pwyso ar Iesu]] :[[Caniadau Elfed/Er mwyn yr Oen|X Er mwyn yr Oen]] :[[Caniadau Elfed/Y Deyrnas Newydd|XI Y Deyrnas Newydd]] [[Caniadau Elfed/Cerddi Cymru|Cerddi Cymru]] [[Caniadau Elfed/Penyd y Bardd|Penyd y Bardd]] [[Caniadau Elfed/Arthur gyda ni|Arthur gyda ni]] [[Caniadau Elfed/Goleu'r Bryn yn y Glyn|Goleu'r Bryn yn y Glyn]] [[Caniadau Elfed/Bara ar y Dyfroedd|Bara ar y Dyfroedd]] [[Caniadau Elfed/Sub Rosa|''Sub Rosa'']] [[Caniadau Elfed/Nodiadau|Nodiadau]] </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> nsb9fjk1vjejsujymg0j8vzkq71ci7r 104 86723 167645 2026-07-22T23:54:07Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 167645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 86724 167646 2026-07-23T00:07:13Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|Mm-mawr|CANIADAU ELFED.}}}} {{c{{mawr|CANU GOBAITH.}} {{center block| <poem> NID yw'r nos—arwaf nos— ::Yn difwyno glâs y nefoedd; ::Nis gall canrif o dymhestloedd Ddatod pabell seren dlos. Nid yw'r ia, —oeraf ia,— ::Yn dileu dyfodol rhosyn: ::Wedi'r llwydrew, llifa'r dyffryn Drosto i gyd yn feillion ha'. Wedi oes—nychlyd oes,— ::O anmheuon a phryderon, ::Gwena oes o ddyddiau tirion Heibio Nazareth a'r Groes. Dad yr haf Dad y wawr!— ::Ti yw Awdwr y tragwyddol: ::Gad im' deimlo drwy y marwol Gyffröadau'r eilfyd mawr. Dysg i mi—gyda Thi,— ::Ganu gobaith ar y bryniau; ::Ganu am addfwynach borau Yn ffurfafen Calfari! </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> jpz0ud569jp3gj6f63nk4jto04xgswb 167647 167646 2026-07-23T00:08:11Z AlwynapHuw 1710 167647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{Mm-mawr|CANIADAU ELFED.}}}} {{c|{{mawr|CANU GOBAITH.}}}} {{center block| <poem> NID yw'r nos—arwaf nos— ::Yn difwyno glâs y nefoedd; ::Nis gall canrif o dymhestloedd Ddatod pabell seren dlos. Nid yw'r ia, —oeraf ia,— ::Yn dileu dyfodol rhosyn: ::Wedi'r llwydrew, llifa'r dyffryn Drosto i gyd yn feillion ha'. Wedi oes—nychlyd oes,— ::O anmheuon a phryderon, ::Gwena oes o ddyddiau tirion Heibio Nazareth a'r Groes. Dad yr haf Dad y wawr!— ::Ti yw Awdwr y tragwyddol: ::Gad im' deimlo drwy y marwol Gyffröadau'r eilfyd mawr. Dysg i mi—gyda Thi,— ::Ganu gobaith ar y bryniau; ::Ganu am addfwynach borau Yn ffurfafen Calfari! </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> 9j43zfzy4lh0e8k765kl1po7b56tevp 104 86725 167648 2026-07-23T00:15:46Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|GORSEDD GRAS (PRYDDEST).}}<br>(Buddugol yn Eisteddfod Gadeiriol Abermaw, Gwyl Dewi, 1888).}} {{Center block/s}} <poem> {{bwlch|14em}}i. {{c|''A Gorseddfainc a ddarperir mewn trugaredd.''}} CYN i angel ieuanc sibrwd yn nystawrwydd pell y nef, Cyn i flodau'r byd tragwyddol ysgwyd dan ei aden gref, Plygodd Duw foreuau gwyn Ei feddwl yn orseddfainc fawr; Ac eisteddodd Ei Gyfiawnder yn eneiniog yno i lawr: Mewn goleuni digymylau aros byth mae'r orsedd hon Llosgai'r nos ei haden ddu pe deuai unwaith ger ei bron; Yn ei hymyl heulfyd clir yw amser a'i gysgodion oer, Fel y dòn yn troi yn flodau arian yn ngoleuni'r lloer. F'e arosai Gorsedd arall yn arfaethau meddwl Duw Nid oedd dydd sylfaenu hono, nes i bechod ddechreu byw. Nes i bechod ddechreu byw o fewn y galon ddynol wan, Safai dyn yn ngwydd Cyfiawnder yn ddibryder, 'yn ei ran.' Yn yr ardd mewn diniweidrwydd rhodiai Adda gyda Duw Heb un ofn o fewn ei fynwes, a'i gydwybod heb un briw: Ar bell lanau'r byd tragwyddol gwelai ddydd Cyfiawnder gwyn; Hedd lonyddai yn ei enaid fel yr haf ar heulog fryn, </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> owxnvi0u75tqn5nn0ioi9ez4l7a3rs8 104 86726 167649 2026-07-23T00:16:56Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Ond daeth diwrnod arall drosto, diwrnod o gyfyngder dwys Mellt y ddeddf, a fflam y farn, a chur cydwybod dan y pwys! Uwch ei ben cymylau melldith oedd yn nosi'r wybren las Dyna'r dydd dadguddiodd Duw golofnau talgryf Gorsedd Gras. Plygodd seithliw dwfn yr enfys i'r orseddfainc hawddgar hon Iawn, a chariad, a chyfamod ynddi hi ddysgleiriai'n llon: A mwy llariaidd oedd ei llewyrch na thynerwch angel gwyn Yn cysuro enaid ofnus obry'n nychrynfeydd y Glyn! Gorsedd wen Cyfiawnder losgodd Wynfa gyntaf dyn i'w sail; Gorsedd Gras sydd yn goleuo Gwynfa Newydd Adda'r ail; Hyd gyflawnder amser Duw, pan ddaw gorseddau'r nef yn un, A'r holl frenhiniaethau sanctaidd oll yn oll yn Nuw Ei hun. {{bwlch|13em}}ii. {{c|''Y mae i ni Eiriolwr gyda'r Tad, Iesu Grist y Cyfiawn''}} WEDI i ddynoliaeth golli gwyneb Duw a gwanwyn hedd, Gan oer grwydro yn amddifad heb un cartref ond ar fedd, Duw agorodd lwybrau newydd o bellderau'r anial cras, A phob llwybr yn cydgyfarfod o dan gysgod Gorsedd Gras. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> eqoxwgl5untt5kn6hg5o3zfhhoh9f9q 104 86727 167650 2026-07-23T00:28:04Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> O gael gorsedd, pwy yw'r brenin a gaiff eistedd ynddi hi? Pwy gaiff ddal y deyrnwialen aur, i'w hestyn atom ni? Ai Sandalphon loyw-galon? Y mae ef, archangel tlws, Byth yn aros yn agosaf o'r holl engyl at y drws: Tra maent hwy yn difyr hedfan ar adenydd llathr y wawr, Ac yn cyffro rhyw bell dònau yn y tragwyddoldeb mawr, Erys yntau ar y trothwy yn swn gruddfan dynolryw Ac ni dd'wedodd air erioed, am gael swyddogaeth well, wrth Dduw! Angel mawr yw'r angel hwnw ymostynga yn ddi fraw Er mwyn codi dail syrthiedig hydref enaid yn ei law! O Sandalphon ffyddlawn, ffyddlawn! caredigrwydd Duw a'r Oen! Troi ei gefn ar fyd angylion i wynebu byd o boen! Ni all telyn aur y seraph swyno ei dosturiol glust Gwell yw ganddo glywed trydar torcalonus enaid trist. Yn ei law pob gweddi egwan sydd yn troi'n flodeuyn hardd, A'r perarogl yn gwasgaru'n esmwyth o dan brenau'r ardd. Sanga ar y palmant aur, a'i galon gyda ni o hyd! Yn ei lygad mae y wawr, ac yn ei law ofidiau'r byd! Iesu, Ti yw ein Sandalphon! Archoffeiriad Calfari! Nid oes all annghofio'r nef er mwyn trueiniaid ond Tydi! </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> cr24hg431al5iiqxrczc3j5f1i7lpe8 104 86728 167651 2026-07-23T00:30:01Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Nid rhy arw oedd y ffordd bob cam i breseb Bethlehem, Er mwyn casglu enaid—flodau wywent yn yr awel lem. Clywaist weddi'r dall a'r byddar, clywaist lefain ar y môr, Clywaist ocheneidiau'r byd yn araf—ruddfan heibio'r ddôr: Ar y croesbren clywaist leidr yn holi am Baradwys wen, Pan oedd llaw auafol Angeu wedi aros ar Dy ben. Ti yw'r Brenin a'r Eiriolwr yn y nef ar Orsedd Gras Ië, Brenin, er i Ti gymeryd arnat agwedd gwas: Ti enillaist i ni'r Orsedd, —ar Dy enw y mae hi, Uwch ei phen mae cysgod gwyn y Groes wnaeth nos ar Galfari; Heb y Groes ni fyddai'r Orsedd ond drychiolaeth yn y wlad, Lle i blentyn dori calon wedi methu gwe'd ei Dad! Gwaed yr hen allorau gynt ddyferodd ar Orseddfainc Gras, Aden gweddi oedd yn goch gan waed y pechaberthau bras: Ond diflana'r gwaed dan dywyniadau coeth Cyfiawnder pur, Fel yr eira yn Mehefin dan belydrau'r heulwen glir. Ond pan ddaeth ein Harchoffeiriad wrth gyfamod dwyfol drefn, Cosbedigaeth fawr ein heddwch bwysodd ar Ei sanctaidd gefn: Plygodd dan y gofid du fel Sinai dan ddisgyniad Duw, Rhoddodd waed Ei fron yn bridwerth dros bechodau dynol ryw. </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> joabpooc3587p60fj8kqev6117kxchb 104 86729 167652 2026-07-23T00:34:47Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Dyna'r gwaed sydd ar yr Orsedd yn y nef yn ngwydd y Tad, Byth yn eiriol dros bechadur, byth yn hawlio ei ryddhad: Ni ddiflanodd, ni ddiflana dafn o waed yr addfwyn Oen, Tra bo oriau gwynddydd araf yn sirioli'r byd di boen. Dyna'r gwaed sydd ar yr orsedd: a phan blyga gweddi wan Ei hadenydd ar ei hymyl, wedi d'od o'r dwfn i'r làn, Yn yr olwg ar y gwaed y mae esmwythder a rhyddhad; Ac mae'r weddi ofnus, glwyfus, am gael aros yn y wlad! Dyna'r gwaed, a dyna'r Brenin sydd yn cadw Gorsedd Gras, Dyna'r weddi dafia flodau bendith 'nol i'r anial cras: Pe dystawai sibrwd gweddi o fewn pyrth Paradwys bur, Safai'r dorf yn fud, i glywed Awr y Farn yn taro'n glir; Pe darfyddai cof Calfaria yn y pell ganrifoedd claer, Wylai'r sant, a chrynai llaw yr angel ar ei delynaur. {{bwlch|13em}}iii. {{c|''Heb Ffydd anmhosibl yw rhyngu Ei fodd Ef.''}} Ni cha neb fyn'd at yr Orsedd ond yr hwn sy'n berchen ffydd, Nid oes un anmheuaeth gwyneb—welw'n tramwy gwlad y dydd: Credu Duw, a chredu'r Iesu, credu'r nefoedd wrth y Groes, Dyna'r credu ddeil yr enaid blin i'r làn o dan ei loes. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 13v3eqdwwsy50l8p2bgnt4c9ii6yohn 104 86730 167653 2026-07-23T00:37:54Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem>Ni cha'r enaid lonydd funyd gan yr anfeidrolder syn Sydd yn sangu brig dirnadaeth, fel y chwa ar wenith gwyn: Holi'n ddwys—Pa beth yw dyn? a holi'n ddwysach—P'le mae Duw? Mewn rhyw fyd o ofyniadau sobr yr ydym ni yn byw! Ond mae greddf yn troi yr enaid byth i edrych fynu fry; Y mae ffydd yn dangos iddo'r goleu yn ffenestri'r Tŷ! Holi, chwilio, edrych fynu—gweled y goleuni pell Teimlo anadl anfeidrolder, a hudoliaeth gobaith gwell: Dyna'r cyffyrddiadau dwyfol sy'n cynhyrfu ffydd o hyd, Fel mae cusan gwyn y wawr yn agor llygaid blodau'r byd: Dyna'r cyffyrddiadau dwyfol sydd yn rhoi i weddi nerth I annghofio ei distadledd yn yr uchelderau serth; Ac i fyn'd at borth Trugaredd ar ei nheges yn ddi-ofn, Wedi dysgu iaith ei Thad trwy reddf ysbrydol, gyfrin, ddofn. Gorsedd Gras a gweddi'r ffydd yw cyfatebiaeth dwyfol Drefn: Gras sy'n siglo cryd pob gweddi, fel y lloer y wendon lefn. </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> bd1ub2p86kfhelvpgvwu2bvctb87z1x 104 86731 167654 2026-07-23T00:41:37Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> {{bwlch|13em}} {{c|''Gŵyr eich Tad pa bethau sydd arnoch eu heisiau.''}} CLYWAF lais yr oes yn holi, o dan bwys o bryder lleddf Pa le mae swyddogaeth gweddi o fewn brenhiniaethau Deddf? A all dyn a'i ofyn eiddil newid cyfundraethau Duw? A all ef â'i law arafu tanllyd gylch olwynion byw? Deddf, O Ddeddf! Y mae ei chylchdro mor ddiwyro ar ei chant Ag yw ergyd croyw'r seraph ar ryw hoff lesmeiriol dant: Mae y bydoedd ar ei braich yn syllu'n myw ei llygad clir Ar ei haeliau ni ddisgynodd cysgod cwsg trwy'r oesau hir. Croesodd drothwy tragwyddoldeb gyda'r 'Bydded' ysgafn-droed, Ac ni ŵyr pa beth yw oedran fel mae rhai yn cyfrif oed: Ffurfafenau ansigledig yw ei thabernacl hardd, Cerdda drwyddynt yn fyth-ieuanc megys Efa yn yr ardd. Hi sy'n dysgu llaw y lloer i siglo cryd y cefnfor mawr, Hi bob dydd sy'n agor drws y dwyrain i'r fyth wylaidd wawr; Hi sy'n cerdded llwybrau'r gwanwyn ac yn galw'r blodau 'nol, Hi sy'n gloywi brig y gwenith, hi sydd yn gauafu'r ddol. O frenhiniaeth faith, ddigyffro! Dystaw-ddwfn fel arfaeth Duw! Heb wrthryfel yn ei hanes, heb annghydsain yn ei chlyw; Heb un sibrwd teyrnfradwriaeth byth yn cyffro ar ei ffin Yr eangder yw ei chartref, ac ni ŵyr am fod yn flin. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 6ex3kk3v894olv9j0elhistzby194w7 167655 167654 2026-07-23T00:43:27Z AlwynapHuw 1710 167655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> {{bwlch|13em}}iv {{c|''Gŵyr eich Tad pa bethau sydd arnoch eu heisiau.''}} CLYWAF lais yr oes yn holi, o dan bwys o bryder lleddf Pa le mae swyddogaeth gweddi o fewn brenhiniaethau Deddf? A all dyn a'i ofyn eiddil newid cyfundraethau Duw? A all ef â'i law arafu tanllyd gylch olwynion byw? Deddf, O Ddeddf! Y mae ei chylchdro mor ddiwyro ar ei chant Ag yw ergyd croyw'r seraph ar ryw hoff lesmeiriol dant: Mae y bydoedd ar ei braich yn syllu'n myw ei llygad clir Ar ei haeliau ni ddisgynodd cysgod cwsg trwy'r oesau hir. Croesodd drothwy tragwyddoldeb gyda'r 'Bydded' ysgafn-droed, Ac ni ŵyr pa beth yw oedran fel mae rhai yn cyfrif oed: Ffurfafenau ansigledig yw ei thabernacl hardd, Cerdda drwyddynt yn fyth-ieuanc megys Efa yn yr ardd. Hi sy'n dysgu llaw y lloer i siglo cryd y cefnfor mawr, Hi bob dydd sy'n agor drws y dwyrain i'r fyth wylaidd wawr; Hi sy'n cerdded llwybrau'r gwanwyn ac yn galw'r blodau 'nol, Hi sy'n gloywi brig y gwenith, hi sydd yn gauafu'r ddol. O frenhiniaeth faith, ddigyffro! Dystaw-ddwfn fel arfaeth Duw! Heb wrthryfel yn ei hanes, heb annghydsain yn ei chlyw; Heb un sibrwd teyrnfradwriaeth byth yn cyffro ar ei ffin Yr eangder yw ei chartref, ac ni ŵyr am fod yn flin. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 2b0w6i2eneuotq0n90pvm7fngo1iat1 104 86732 167656 2026-07-23T00:46:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Weddi fechan, ofnus, beth yw dy feiddgarwch rhyfedd di? Beth yw'r reddf ysbrydol sydd yn creu'r fath yni ynom ni? Dyn yn codi llaw i fynu fel i arfer dwyfol drais, Ac yn galw Deddf o'r eangderau i wrando ar ei lais! Mae gan Dduw Ei gyfrinachau—dyddiau gwyn heb dd'od i wawr; Yn Ei feddwl maent yn harddach na'r dadguddiad hardda'n awr: Nid oes un amgyffred all esbonio Duw ond Duw Ei hun Digon yw fod tragwyddoldeb goleu'n gwenu ar Ei lin; Byth yn gwenu ac yn edrych yn Ei wyneb yn ddi—ofn, Heb un cysgod nosddu'n agos i fwriadau'r Arfaeth ddofn. Ac yn rhywfodd yn y canol, rhwng fflam—gylch. oedd terwyn Deddf, Y mae lle i Orsedd Gras, a lle i weddi yn ei greddf! Drefnodd Duw na chollid fflachiad seren bell, na berw'r nant, Gan annghofio rhoddi deddf a lle i weddi ffydd Ei blant? Mae gan weddi ddeddf, a'i hurddas yn ddilychwin gerbron Duw; Mae yn troi ar gant soniarus yn mysg yr olwynion byw. Onibai fod deddf i weddi, a braint ddwyfol ddinacâd, Byth ni ddysgai'r Iesu i ddynion ar eu deulin ddweyd—Ein Tad:' Onibai fod gweddi gywir yn ei gwisg o lian main Yn cael drws y nef yn agor, ofer loes y goron ddrain! poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> trg49w5mmeaeqp5ujohteyuq8hh732h 167657 167656 2026-07-23T00:47:42Z AlwynapHuw 1710 167657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Weddi fechan, ofnus, beth yw dy feiddgarwch rhyfedd di? Beth yw'r reddf ysbrydol sydd yn creu'r fath yni ynom ni? Dyn yn codi llaw i fynu fel i arfer dwyfol drais, Ac yn galw Deddf o'r eangderau i wrando ar ei lais! Mae gan Dduw Ei gyfrinachau—dyddiau gwyn heb dd'od i wawr; Yn Ei feddwl maent yn harddach na'r dadguddiad hardda'n awr: Nid oes un amgyffred all esbonio Duw ond Duw Ei hun Digon yw fod tragwyddoldeb goleu'n gwenu ar Ei lin; Byth yn gwenu ac yn edrych yn Ei wyneb yn ddi—ofn, Heb un cysgod nosddu'n agos i fwriadau'r Arfaeth ddofn. Ac yn rhywfodd yn y canol, rhwng fflam—gylch. oedd terwyn Deddf, Y mae lle i Orsedd Gras, a lle i weddi yn ei greddf! Drefnodd Duw na chollid fflachiad seren bell, na berw'r nant, Gan annghofio rhoddi deddf a lle i weddi ffydd Ei blant? Mae gan weddi ddeddf, a'i hurddas yn ddilychwin gerbron Duw; Mae yn troi ar gant soniarus yn mysg yr olwynion byw. Onibai fod deddf i weddi, a braint ddwyfol ddinacâd, Byth ni ddysgai'r Iesu i ddynion ar eu deulin ddweyd—Ein Tad:' Onibai fod gweddi gywir yn ei gwisg o lian main Yn cael drws y nef yn agor, ofer loes y goron ddrain! </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> rsmdz2qwp1ftspy68r9ke33rh701e8z 167658 167657 2026-07-23T00:52:43Z AlwynapHuw 1710 167658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Weddi fechan, ofnus, beth yw dy feiddgarwch rhyfedd di? Beth yw'r reddf ysbrydol sydd yn creu'r fath yni ynom ni? Dyn yn codi llaw i fynu fel i arfer dwyfol drais, Ac yn galw Deddf o'r eangderau i wrando ar ei lais! Mae gan Dduw Ei gyfrinachau—dyddiau gwyn heb dd'od i wawr; Yn Ei feddwl maent yn harddach na'r dadguddiad hardda'n awr: Nid oes un amgyffred all esbonio Duw ond Duw Ei hun Digon yw fod tragwyddoldeb goleu'n gwenu ar Ei lin; Byth yn gwenu ac yn edrych yn Ei wyneb yn ddi-ofn, Heb un cysgod nosddu'n agos i fwriadau'r Arfaeth ddofn. Ac yn rhywfodd yn y canol, rhwng fflam-gylch. oedd terwyn Deddf, Y mae lle i Orsedd Gras, a lle i weddi yn ei greddf! Drefnodd Duw na chollid fflachiad seren bell, na berw'r nant, Gan annghofio rhoddi deddf a lle i weddi ffydd Ei blant? Mae gan weddi ddeddf, a'i hurddas yn ddilychwin gerbron Duw; Mae yn troi ar gant soniarus yn mysg yr olwynion byw. Onibai fod deddf i weddi, a braint ddwyfol ddinacâd, Byth ni ddysgai'r Iesu i ddynion ar eu deulin ddweyd—'Ein Tad:' Onibai fod gweddi gywir yn ei gwisg o lian main Yn cael drws y nef yn agor, ofer loes y goron ddrain! </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> gg9z1fsircsyx5i4xkoww9iy2cb7fsf 104 86733 167659 2026-07-23T00:57:46Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Awn gan hyny yn hyderus-wylaidd at Orseddfainc Gras, Iesu Grist a ddododd hon yn gysgod rhag pob pechod cas: Gwyddai Ef feddyliau Duw—edrychodd i'w gorddyfnder claer Bu'n rhy hir yn mynwes Duw i wneud camsyniad mewn un gair. Draw cyn dechreu pob bodolaeth clywodd Duw weddiau'r byd, Clywodd lais yr oesau'n gruddfan yn y llaith dywyllwch mud; Dododd y gweddiau oll o fewn Ei gyfundraethau pur; Ac wrth garu'r byd, dwyfolodd holl ruddfanau dynol gur. {{bwlch|12em}}v {{c|''Rhaid gweddïo yn wastad, ac heb ddiffygio.}} GORSEDD dirion, Gorsedd anwyl, Gorsedd afradloniaid ffol, Gorsedd lle disgwylia Cariad am y rhai sy'n d'od yn ol: Nos na dydd ni ddaw neb yno heb fod croesaw iddo ef Nid oes porth na chauir rywbryd ond trugarog borth y Nef! Nid oes cau ar hwn: mae Duw'n rhy hoff o wel'd Ei blant i'w gau; A pho amlaf deuant, mwyaf yw Ei ras yn amlhau: Mae yn caru'r llaw sy'n curo'n fynych, fynych, wrth y drws, Ac mae'r fendith wrth ei chadw'n hir yn myned yn fwy tlws. 'Briwsion!'—llefai'r wraig o Ganaan, o dan gur ei phryder trwm; Ond i enaid mor urddasol yr oedd briwsion yn rhy lwm! </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> m0p7mkf5slkneg01w2biqum6xkoe0v0 104 86734 167660 2026-07-23T01:19:59Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Cadwodd Iesu'r briwsion, er i'w chalon dori bron yn ddwy, Rhoddodd fara'r nefoedd iddi—ac ni welodd eisiau mwy! Blinai'r galon oreu i wrando ar weddiau dynolryw; Ond anamlder y gweddïau—dyna sydd yn blino Duw! Y mae Cariad byth yn chwilio am gael lle i drugarhau, Mae yn lloffa'r weddi olaf ar gynhauaf—feusydd gwae. O! gall ffydd ddyoddef aros yn hir iawn, a gwneud yn dda: Onid oes ar gof a chadw hanes gweddi Monica? </poem> {{Div end}} <br> {{Center block/s}} <poem> Draw yn nghanrifoedd boreu'r Groes :Eiriolodd Monica: O wlad i wlad, o oes i oes, :Ei henw a barha. 'Roedd gan y fam ei chalon friw— :'Roedd ganddi fachgen drwg! A meddwl wnaeth am gariad Duw, :Ond cofiodd am Ei wg! Hi drodd ei gwyneb at y nef, :A gwelodd Fab y dyn; Os nad oedd arall glywai'i llef, :Hi wyddai mwy fod Un. Dirmygai'r mab, gweddïai'r fam, :A gwelai Duw y ddau: Bu'n hir wrth ddrws ei Thad—ond pa'm :Bu'r drws mor hir yn nghau? Nid oedd yn nghau! Ond Cariad gwyn :A safai'n nrws y Ty; A phlygai lawr i wrando'n syn :Ar enaid gwan mor gry'! </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> m4l2en9faaodxhinbo2qqks07mxecfu 104 86735 167661 2026-07-23T01:24:03Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Ni chai y nef annghofio'i chur, :Na'i mhab annghofio'i serch: Trwy flwyddi maith o ddisgwyl pur :Arweiniodd Duw Ei ferch. Bu'n wylo'r nos, bu'n wylo'r dydd, :A'i mhab heb Dduw o hyd;— A ydoedd diwrnod olaf ffydd :Yn nosi ar y byd? Wrth ddrws y nef angylion llon :A'i cyfarfyddent hi; Yn syn gofynent—'Pa'm mae hon :Mor fynych gyda ni?' Ond dal mae'r bachgen yn ddi—dduw, :Gan rodio'r llwybyr cam; Mae'n gwawdio'r fam sy'n caru Duw, :Mae'n gwawdio Duw ei fam. Oh, ofyn mawr! Oh, gredu mwy! :Oh! gyfrinachau Duw! Er caru'r plant, rhaid iddynt hwy :Hir gynal calon friw! Blynyddau oer fu'n myn'd a d'od :Dros ben gweddïau'r fam; A hithau'n cadw at y nod :Wrth rodio'r ffordd bob cam. Ust! beth yw'r swn sy'n deffro'r oes :Fel udgorn arian clir? Mae tafod newydd dros y Groes, :A braich o blaid y Gwir! Mae'r gwawdiwr yn rhoi heibio'i wawd, :I ganmol 'Dinas Duw;' Mae'n galw Iesu'r fam yn Frawd, :Ac er Ei fwyn yn byw. </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 7ft8qfq2rxkatwy5aq4xr8m95qao7wv 104 86736 167662 2026-07-23T01:38:39Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Mae plentyn hoff gweddïau'r fam :Yn blentyn Duw yn awr: Anwylyd nef! ni chafodd gam :Er maint ei disgwyl mawr. Mae'r bachgen drwg yn sant di nam :Yn canu am iachâd; Ac mae'r gweddïau gyda'r fam :Yn awr yn Nhŷ ein Tad! </poem> {{Div end}} <br> {{Center block/s}} <poem> {{bar|12}}vi. {{c|''Pwy bynag a ddel.}} DYMA Orsedd fel yr wybren, byth y'ngolwg yr holl fyd: Mae ei deiliaid hi yn mhobman lle mae enw'r Iesu drud: Ni wyr hi am dderbyn wyneb fwy na wyr yr haul a'r haf, Mae ei llewyrch hynaws hi yn disgyn ar bob enaid claf. Mae mor uchel nis gall cerub hedfan dros ei phinacl gwyn, Mae mor isel gall y gwanaf bwyso arni'n nwfn y Glyn; Gall y plentyn roi ei law i bwyso arni heb un nam, Pan yn sisial yn y nos y weddi ddysgodd gan ei fam. Dyna ryw amddifad bychan, unig, oer, fel grug y rhos, Heb orweddfan ond yr heol, heb un cartref ond y nos: Ar y gareg galed arw dyry'n nychlyd bwys ei ben, Hed o'i fron rhyw weddi fach anhyddysg i'r tu fewn i'r llen! </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> cdri4d2p8bl5pe9dlqzofw1h05n3lhj 167663 167662 2026-07-23T01:39:19Z AlwynapHuw 1710 167663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Mae plentyn hoff gweddïau'r fam :Yn blentyn Duw yn awr: Anwylyd nef! ni chafodd gam :Er maint ei disgwyl mawr. Mae'r bachgen drwg yn sant di nam :Yn canu am iachâd; Ac mae'r gweddïau gyda'r fam :Yn awr yn Nhŷ ein Tad! </poem> {{Div end}} <br> {{Center block/s}} <poem> {{bwlch|12em}}vi. {{c|''Pwy bynag a ddel.}} DYMA Orsedd fel yr wybren, byth y'ngolwg yr holl fyd: Mae ei deiliaid hi yn mhobman lle mae enw'r Iesu drud: Ni wyr hi am dderbyn wyneb fwy na wyr yr haul a'r haf, Mae ei llewyrch hynaws hi yn disgyn ar bob enaid claf. Mae mor uchel nis gall cerub hedfan dros ei phinacl gwyn, Mae mor isel gall y gwanaf bwyso arni'n nwfn y Glyn; Gall y plentyn roi ei law i bwyso arni heb un nam, Pan yn sisial yn y nos y weddi ddysgodd gan ei fam. Dyna ryw amddifad bychan, unig, oer, fel grug y rhos, Heb orweddfan ond yr heol, heb un cartref ond y nos: Ar y gareg galed arw dyry'n nychlyd bwys ei ben, Hed o'i fron rhyw weddi fach anhyddysg i'r tu fewn i'r llen! </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> nfjxqxq6wz81c4nl9wzzocxhxxh2hli 104 86737 167664 2026-07-23T01:44:02Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Cysga'r ddinas fawr o'i gylch heb feddwl am ei oerni ef; Mae y lloer yn dlws, ond nid yw hithau'n gwrando ar ei lef! Oer yw'r byd a'r wybren lasliw, oer yw calon fawr y dref— Ond mae'r weddi fach weddïodd yn cael cartref yn y nef. Ac etifedd bri a chyfoeth, sydd yn d'od o uchel dras, Ga'r un croesaw ar ei ddeulin gerbron Gorsedd Dwyfol Ras. Dyma Orsedd yn y dymhestl sydd yn nes na'r farwol dòn; Ni all gauaf ein gofidiau guddio llewyrchiadau hon. Yn y tân ar ddyffryn Dura yr oedd hi yn nes na'r fflam, Yn ei chysgod 'roedd y tri fel plentyn bach ar fron ei fam. Treiddia'i goleu trwy y carchar i'r erchyllaf, dduaf gell, Nes yw'r carchar a phob drws yn agor i'r Baradwys well: Yn ei hymyl aeth yn nef ar garcharorion Philippi— Ni allasai gorsedd Cesar sefyll rhyngddynt hwy a hi! A oes ardal yn y famwlad, mynydd llwm neu ddyffryn bras, Lle na fu, fel enfys Ebrill, oleu addfwyn Gorsedd Gras? Cedyrn diwygiadau Cymru—cedyrn Gorsedd Gras i gyd Rhai cyfarwydd iawn a Duw—anwyliaid yr ysbrydol fyd! </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> eu220p3g3l2qqo9c23j16u650i4ei5w 104 86738 167665 2026-07-23T01:49:17Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Mae gweddïau hen weddïwyr fel angylion yn y gwynt; Pwy a wyr sawl bendith heddyw sydd yn d'od o'r amser gynt? {{bwlch|12em}}vii. {{c|''Mawr yw Dy drugaredd oddiar y nefoedd.''}} TRETHU mae gorseddau'r ddaear, ar eu deiliaid maent yn byw; Parchu'r cryf a gwasgu'r gwan, a gwneuthur arfer hen yn dduw; Cul yw'r ffordd i lys brenhinoedd, anghynefin iawn i'r tlawd; A'r hwn sydd yn berchen llawer yno sydd yn fawr ei ffawd. Ond am Orsedd Gras, ar roddi y mae hi erioed yn byw: Y llaw wag yn gofyn llawer yw y llaw sy'n hoff gan Dduw! Dyma Orsedd heb un hanes ond ei bod yn hael o hyd, Rhamant o dosturi yw pob penod yn ei hanes drud: Mae croniclau gweddi'n gwneuthur un o feiblau Ty ein Tad, Ac angylion yn eu hadrodd wrth eu gilydd mewn mwynhad: Gras yr Orsedd sydd mor aml a salmau'r Oen ar delyn sant Milfil o fendithion goreu Duw yn llanw Nef ei blant </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 9hnrin2pblaxfze8g5i2rk305gfgt9x 104 86739 167666 2026-07-23T01:54:06Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> {{bwlch|12em}}viii {{c|''Sicrheir HI yn dragywydd fel y lleuad.}} LLAWER gorsedd fu yn dalgryf dan ymherodraethau'r byd, Nid oes heddyw ond ei henw, fel drychiolaeth welw, fud: Chwelir meinciau y gormesdeyrn, sethrir balchder Pharao'n sarn, Sanga Annghof ar ei fedd nes ä ar goll hyd ddydd y farn. Ond mae Gorsedd Gras yn aros heb un llwydni ar ei gwedd; Mae ei harddwch yn ddigwmwl a'i gogoniant yn ddi-fedd: Ni all bysedd llwydion amser byth dywyllu ei dwfn-liw aur, Mwy na all adenydd eryr dori bwa'r enfys claer. 'Roedd yr un wrth ddrws yr arch pan sangodd Noah newydd fyd, Ag yw heddyw i'r fam ieuanc sy'n gweddïo uwch y cryd; Fel pelydrau gloew'r haul yw'r Ysgol fawr a'i heuraidd ffyn, Byth ni siglant, byth ni threuliant dan sandalau engyl gwyn. Fe ddaw dydd i deulu'r ddaear wel'd yr Orsedd yn fwy clir; Ac un droed fydd ar y moroedd, ac un arall ar y tir: Daw yr holl genedloedd i gyfarfod gweddi mawr y byd: Bydd un gorlan, ac un Bugail, gerllaw'r dyfroedd tawel, clyd. Ond ofnadwy iawn fydd y cyfarfod gweddi olaf oll, Pan fydd dyn yn fud gerbron y Farn—a Gorsedd Gras ar goll! </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> dzly9h911u0ss65wrij8pylivv9pvs6 104 86740 167667 2026-07-23T01:57:36Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "<poem> Dyna'r pryd y daw Cyfiawnder Duw a'i Ras yn un; a syrth Ymyl amser i'r tragwyddol llonydd. Eiddo Duw yw'r wyrth! Ni bydd gweddi yn y nefoedd: pwy fydd yno eisiau'r hawl? Pe bai rhywun yn gweddïo, ar ei wefus troai'n fawl; Fel y mellt yn troi yn wlith yn nghlir dawelwch hafaidd nos, Felly pob drychfeddwl ieuanc dry'n y nef yn emyn dlos. </poem> {{Div end}} <br>" 167667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Dyna'r pryd y daw Cyfiawnder Duw a'i Ras yn un; a syrth Ymyl amser i'r tragwyddol llonydd. Eiddo Duw yw'r wyrth! Ni bydd gweddi yn y nefoedd: pwy fydd yno eisiau'r hawl? Pe bai rhywun yn gweddïo, ar ei wefus troai'n fawl; Fel y mellt yn troi yn wlith yn nghlir dawelwch hafaidd nos, Felly pob drychfeddwl ieuanc dry'n y nef yn emyn dlos. </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> 0ljstuwqe61ijuy2mb92m26ob9qctx0 167668 167667 2026-07-23T01:57:47Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Dyna'r pryd y daw Cyfiawnder Duw a'i Ras yn un; a syrth Ymyl amser i'r tragwyddol llonydd. Eiddo Duw yw'r wyrth! Ni bydd gweddi yn y nefoedd: pwy fydd yno eisiau'r hawl? Pe bai rhywun yn gweddïo, ar ei wefus troai'n fawl; Fel y mellt yn troi yn wlith yn nghlir dawelwch hafaidd nos, Felly pob drychfeddwl ieuanc dry'n y nef yn emyn dlos. </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> q2tbovek0eh77gxarnntrnt9joc7x6k 104 86741 167669 2026-07-23T02:05:53Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> {{c|HWYR A BOREU.<br>1.—Hwyr.}} BU'M yn crwydro, Duw a ŵyr, Yn Nghaer Salem gyda'r hwyr; Bu'm yn holi yn mhob man Am y Gwr sy'n caru'r gwan: Nid oedd genyf—eiddil, gwyw, Obaith arall am gael byw;— O! na chawn Ei weled Ef, Dyna ddigon dan y nef. Aethum i Galfaria fryn, Wedi nosi erbyn hyn; Gwelais fan y farwol loes— Nid oedd f'Arglwydd ar y Groes: O! fy Iesu—meddwn i— Beth wna f'enaid hebot Ti? Pe cawn ddim ond gwel'd Dy glwy' Ni arosai'r pechod mwy. Yn y boreu gyda'r wawr Gwelais fedd fy Arglwydd mawr; Nid oedd yntau yn y bedd— Wylais yno'n wael fy ngwedd: Troais, gwelais Iesu hardd Eto'n fyw rhwng blodau'r ardd;— Cododd haul dros Galfari, A goleuodd arnaf fi. {{c|II.—Boreu.}} AETHUM i'r Ardd yn llwm fy ngwedd, I wel'd fy Arglwydd yn Ei fedd; Ac meddwn— Dyna fangre ddu!' Ond man mor wyn erioed ni fu. </poem> <br><noinclude> {{Div end}}</noinclude> f8zgu3gutt6fcz76bezd9crl0f4w80m 167670 167669 2026-07-23T02:06:17Z AlwynapHuw 1710 167670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> {{c|HWYR A BOREU.<br>1.—Hwyr.}} BU'M yn crwydro, Duw a ŵyr, Yn Nghaer Salem gyda'r hwyr; Bu'm yn holi yn mhob man Am y Gwr sy'n caru'r gwan: Nid oedd genyf—eiddil, gwyw, Obaith arall am gael byw;— O! na chawn Ei weled Ef, Dyna ddigon dan y nef. Aethum i Galfaria fryn, Wedi nosi erbyn hyn; Gwelais fan y farwol loes— Nid oedd f'Arglwydd ar y Groes: O! fy Iesu—meddwn i— Beth wna f'enaid hebot Ti? Pe cawn ddim ond gwel'd Dy glwy' Ni arosai'r pechod mwy. Yn y boreu gyda'r wawr Gwelais fedd fy Arglwydd mawr; Nid oedd yntau yn y bedd— Wylais yno'n wael fy ngwedd: Troais, gwelais Iesu hardd Eto'n fyw rhwng blodau'r ardd;— Cododd haul dros Galfari, A goleuodd arnaf fi. {{c|II.—Boreu.}} AETHUM i'r Ardd yn llwm fy ngwedd, I wel'd fy Arglwydd yn Ei fedd; Ac meddwn— Dyna fangre ddu!' Ond man mor wyn erioed ni fu. </poem> <br><noinclude> {{Div end}}</noinclude> t3ekhzarazvpqwmkzx6k6q4bbax6c3j 104 86742 167671 2026-07-23T02:06:34Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> Dywedwn ar y ffordd—Mae hi Yn gynar iawn i un fel fi! Ond canaf mwy tra byddwy' byw 'Does neb mor gynar a Mab Duw Cymerais ber—aroglau drud, —— Nid oedd mo'u heisieu yn y byd! Yr oedd Ei ddwylaw Ef yn llawn O flodau gwynion Dwyfol lawn. Edrychais ar yr heulwen dlos Yn araf wynu brig y nos; A goleu llawer gwell na hyn Yn dyddio ar rodfeydd y Glyn. Gwelais y blodau dan y gwlith, Ac angel ieuanc yn eu plith: Y blod'yn harddaf welais i Oedd Rhosyn ysig Calfari. Ni ddaw preswylwyr Gwlad yr Hedd Ond yn eu gwyn i fin y bedd: Ond gwynach na'u hadenydd hwy Yw'r addfwyn Oen fu dan Ei glwy'. O Iesu! Brenin pobpeth hardd, Lle bynag codi Di, mae gardd; Ac ni ddaw neb i'th geisio Di, Na dderbyn fwy na'n daear ni! </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> mbumhown4ld0jpnvbt3q0r73am2yqrx 104 86743 167672 2026-07-23T03:22:22Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|YN HEN CYN EI AMSER.}}}} {{c|''Nid wyt Ti ddengmlwydd a deugain eto.—Ioan viii. 57.}} {{Center block/s}} <poem> {{c|i.}} O, FRENIN y blynyddau pell, :Tuhwnt i'n cyfrif amser ni, Milflwyddi gloywon y wlad well :A welaist ac a dreuliaist Ti ::Heb fyn'd yn hen! Ti welaist y niwl—oleu gwan, :Y cyntaf yn y gwagle mud, O'r dyddim dwfn yn codi'r lan; :A gwyliaist hwnw'n troi yn fyd, ::Heb fyn'd yn hen. Sefaist uwchben y ddaear lwyd :Ar hyd y mil canrifoedd coll, Nes tarddodd blodau'n Nyffryn Clwyd, :Ac nes daeth dyn yn ben i'r oll— ::Heb fyn'd yn hen. Edrychaist ar Methuselah :Yn faban bychan glân ei wedd; Ac wedi milflwydd hirfaith—ah! :Gwelaist y blodau ar ei fedd, :Heb fyn'd yn hen. Ti glywaist Moses ar y bryn :Yn canu mewn anfarwol fri; A gwelaist law yr Ysbryd Gwyn :Yn cau y Llyfr yn Malachi, ::Heb fyn'd yn hen. </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> 85svidad0iqyqozczw36r9asf73t926 104 86744 167673 2026-07-23T03:23:53Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> {{c|i}} Ddwyfoldeb ieuanc nefoedd wen, :Tywyniad y dragwyddol Wawr, Fath ofid lifodd dros Dy ben! :Mor fuan aethost ar y llawr ::Yn hen, yn hen! Yn ddeg ar hugaint cerddaist Ti :Dros drothwy tawel tŷ Dy fam— 'Mor ieuanc!' meddai'i chalon hi: :'Ei gadw yma wyf fi am, ::Nes elo'n hen.' O oerni rhyfedd! Mae Mab Duw :Yn gwywo 'n ngauaf dynion drwg; Mae'r Dwyfol fel yn colli Ei liw, :Ac o dan wawd y byd a'i ŵg ::Yn myn'd yn hen. Mor hawdd fu creu y seren dlos, :Mor hawdd ordeinio haul a lloer! Ond wrth weddïo yn y nos, :Ei hunan, ar y mynydd oer, ::Aeth Iesu'n hen! 'Nid wyt Ti ddeg a deugain oed:'— :Na, dwyfol loes a dynol lid, :Fel oerni'r Hydref ar y coed, :Fu'n difa Ei anfarwol wrid, ::A'i wneud yn hen! Nid yw blynyddau'r nefoedd fawr :Yn gwneuthur un yn hen. Y mae Angylion welsant doriad gwawr :Arfaethau Duw, cyn bod un gwae, ::Heb fyn'd yn hen, :a, nid y nef; y ddaear sy'n ::Heneiddio pethau goreu Duw: Fe ddaeth Mab Duw yn Fab y Dyn, ::Ac wele Ef o dan Ei friw :Cyn pryd, yn hen! </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> s5k4wu8fb33x4pp5abu2qr3yedy4uru 104 86745 167674 2026-07-23T03:25:19Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> {{c|iii.}} Mae pobpeth mawr yn hen. Pa oed :I gariad, i gyfiawnder, sydd? Yr Orsedd Wen——mae hi erioed: :Mae Nef a Meddwl, Cân a Dydd ::I gyd mor hen! Mae pobpeth mawr yn ieuanc, byth: :Mae holl brydferthion gwlad yr hedd, Fel meillion Mai o dan y gwlith, :Yn hardd bob dydd ar newydd wedd, ::Heb fyn'd yn hen. O Iesu ieuanc, Fab y Tad! :O Iesu hen, Waredwr byd! Perffeithiwyd Di mewn poen a brad; :Bu'n prynu ni i Ti mor ddrud ::Nes myn'd yn hen! 'Ei wallt Ef oedd mor wyn a'r gwlân,' :A dyna'r gwallt fu ar y groes! ' :Ei lygaid oedd fel fflam o dân 'Mae 'n hen, mae 'n ieuanc, wedi'r loes; ::Ieuanc, a hen! </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> gbaio93pqeo8c1xl50mj6bgiqx97vfx 167675 167674 2026-07-23T03:26:20Z AlwynapHuw 1710 167675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> {{c|iii.}} Mae pobpeth mawr yn hen. Pa oed :I gariad, i gyfiawnder, sydd? Yr Orsedd Wen—mae hi erioed: :Mae Nef a Meddwl, Cân a Dydd ::I gyd mor hen! Mae pobpeth mawr yn ieuanc, byth: :Mae holl brydferthion gwlad yr hedd, Fel meillion Mai o dan y gwlith, :Yn hardd bob dydd ar newydd wedd, ::Heb fyn'd yn hen. O Iesu ieuanc, Fab y Tad! :O Iesu hen, Waredwr byd! Perffeithiwyd Di mewn poen a brad; :Bu'n prynu ni i Ti mor ddrud ::Nes myn'd yn hen! 'Ei wallt Ef oedd mor wyn a'r gwlân,' :A dyna'r gwallt fu ar y groes! ' :Ei lygaid oedd fel fflam o dân 'Mae 'n hen, mae 'n ieuanc, wedi'r loes; ::Ieuanc, a hen! </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> fc61yqjvoymfazhdqsn5tauavmzlfsm 104 86746 167679 2026-07-23T11:12:50Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|AROS A MYNED.}}}} {{center block| <poem> GWELAIS lif y loyw nant Yn prysuro drwy y pant; Gwelais wyneb blod'yn bach Ar ei glàn yn fyw yn iach: ::Rhedeg, rhedeg, mae'r afonydd, ::Gwell gan flodau fywyd llonydd. Yn y nos mae canu'r nant Fwyaf peraidd fel y sant; Ond heb air o'i wefus dlos Mae y blod'yn ddydd a nos: ::Deddf sy'n sy'n arwain llif afonydd, ::Deddf sy'n cadw'r blodau'n llonydd. Gwelais hafaidd chwerthin haul Ar y blod'yn gwyn a'i ddail; Gwelais lif arianlliw'r nant Yn goleuo drwy y pant: ::Glas yw'r nef uwch llif afonydd, ::Glas yw'r nef uwch blodau llonydd. Difyr, difyr, myn'd o hyd, Newid cân a newid byd; Melus aros dan y bryn, A byw gartre'n flod'yn gwyn: ::Gwneud eu gwaith y mae'r afonydd, ::Gwneud eu gwaith mae'r blodau llonydd. Y mae pobpeth yn ei le Pan yn dilyn gole'r ne': Aros di, a bydd yn fawr; Brysia dithau, ddydd ac awr: ::Llifo at Dduw y mae'r afonydd, ::Tyfu at Dduw mae'r blodau llonydd. </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> hwxl1ndvfwryps0cmg8az03denc1so5 104 86747 167681 2026-07-23T11:20:44Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|"PEIDIWCH HOLI HEDDYW."}}<br>{{bwlch}}—GOLYDDAN, ''ychydig cyn marw.''}} {{Center block/s}} <poem> ''Peidiwch holi heddyw!'' :Gwell clustfeinio'n nghyd Am furmuron gwylaidd :Yr anfarwol fyd. Tragwyddoldeb esmwyth :Lifa ger fy mron— Nid wyf am i awel :Daear grychu'r dòn. B'le mae holl bryderon :Enaid ieuanc bardd? Dros bob meddwl heddyw :Lili hedd a dardd. Bu'm fy hun yn holi, :Lawer tro—Paham? Pan yn ofni'r gwaethaf, :Pan yn cofio'r cam. Darfu pob dadleuon; :Rhoddodd Duw ei falm: Mae pob siomedigaeth :Heddyw'n canu salm. Nid oes eisieu holi, :Na phryderu dim: Duw ei hun yw'r ateb, :Mae yn ddigon im'. Duw yn ateb pobpeth :Dyna ydyw'r nef: Nid oes eisieu holi :Wedi ei weled Ef! ''Peidiwch holi heddyw!'' :Dydd i farw yw: Llaith gan wlith dystawrwydd :Yw amrantau'r byw, </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> o5e9zdago2vhntmr2pw1cxe48dwuxsn 167682 167681 2026-07-23T11:21:12Z AlwynapHuw 1710 167682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|"PEIDIWCH HOLI HEDDYW."}}<br>{{bwlch|4em}}—GOLYDDAN, ''ychydig cyn marw.''}} {{Center block/s}} <poem> ''Peidiwch holi heddyw!'' :Gwell clustfeinio'n nghyd Am furmuron gwylaidd :Yr anfarwol fyd. Tragwyddoldeb esmwyth :Lifa ger fy mron— Nid wyf am i awel :Daear grychu'r dòn. B'le mae holl bryderon :Enaid ieuanc bardd? Dros bob meddwl heddyw :Lili hedd a dardd. Bu'm fy hun yn holi, :Lawer tro—Paham? Pan yn ofni'r gwaethaf, :Pan yn cofio'r cam. Darfu pob dadleuon; :Rhoddodd Duw ei falm: Mae pob siomedigaeth :Heddyw'n canu salm. Nid oes eisieu holi, :Na phryderu dim: Duw ei hun yw'r ateb, :Mae yn ddigon im'. Duw yn ateb pobpeth :Dyna ydyw'r nef: Nid oes eisieu holi :Wedi ei weled Ef! ''Peidiwch holi heddyw!'' :Dydd i farw yw: Llaith gan wlith dystawrwydd :Yw amrantau'r byw, </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> c0nd7rb6ki3yigogoc7a6y0896mmk3h 104 86748 167683 2026-07-23T11:21:50Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167683 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Dystaw iawn yw Angau, :Fel yr eira gwyn,— Prin y sigla dalen :Byth ar lwyni'r Glyn. Sanctaidd ydyw marw, :Wedi Calfari: Cyntedd tragwyddoldeb :Yma welaf fi. Caffed Angau lonydd: :Mudan yw erioed: Sêl tosturi'r Duwdod :Ar ei dafod roed. ''Peidiwch holi heddyw!'' :Na foed llais na llef; Rhag i'm henaid golli :Murmur cynta'r nef. Mae y llen mor agos— :Gall rhyw delyn fawr Swnio'n wanaidd drwyddo— :Gwell yw gwrando'n awr. O! dawelwch hudol!— :Peidiwch holi dim! Dyma gyfrinachau :Byd y seraphim! Beth ddywedaist, —Iesu? :Methais ddal y gair O! llefara—eto, :Anwyl Faban Mair! Ust! dim holi mwyach — :Dyna'i ateb Ef! Bod yn dawel, dawel, :Dyna ydyw'r nef, </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> b11mq3heyteqcdft4obu5h7nk5v3ce1 104 86749 167684 2026-07-23T11:24:46Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167684 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|OS BYDD IESU YN Y LLONG.}}}} {{center block| <poem> Os bydd Iesu yn y llong, :Er mor arwed fydd y tònau, Fe geir gweled, gyda'r wawr, :Blant y tònau ar y glanau: Taro tant y delyn aur :Bydd y dwylaw dynodd rwyfau. Dued holl gymylau'r nef, :Cilied gwawr y seren olaf; Doed gruddfanau Angau mawr :Drwy y niwl o'r dòn agosaf: Os bydd Iesu yn y llong, :Ganol nos bydd hi oleuaf. Er fod dychryn yn y nen, :Pan yn cofio'r Duw a ddigiais; Er fod dychryn dan fy mron, :Pan yn cofio'r pechod bechais: Os bydd Iesu yn y llong, :Canaf am y gofid gefais. Wedi wylo ar y dòn,— :Wedi ofni suddo dani, — Wedi colli'r nef yn llwyr, :Ond yn ngoleu'r mellt ohoni,— Os bydd Iesu yn y llong, :Gwelir finau wedi croesi. </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> pl096ny1yqy0ucnpeusj1sv3urtybt3 104 86750 167685 2026-07-23T11:28:19Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167685 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|CARTRE'R PLANT.}}}} {{center block| <poem> CODODD Iesu blant i'w freichiau :Gynt yn Ngalilea wlad! Rhoddodd hwy yn ol i'w mhamau, :Gyda'i fendith Ef a'i Dad. Mamau eto sy'n Ei ddilyn, :Ac yn codi'r plant i'w gôl; Y mae yntau yn eu derbyn— :Weithiau heb eu rhoddi'n ol! Gyda'r Iesu mae hi orau :I'r rhai bychain hyn o hyd, Cartre'r plant sy rhwng Ei freichiau, :Yn Ei fynwes gwyn eu byd! Ond er hardded yw y Bugail :Sydd yn casglu'r wyn i'w gôl, Adfyd mam a thad yw gadael :Iddynt fyn'd, heb dd'od yn ol! Ceir eu gweled oll ryw forau :Fry'n yr Ardd ddi-boen, ddi-bla, Yno'n chwareu rhwng y blodau, :Byth yn nghwmni'r Bugail Da: Canant iddo am eu codi :O'r tymhestloedd blin i'w gôl; Ac fe gana eu rhieni :Am na chaed y plan yn ol! </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> 2j0qetf404kk37cocll6kgioeqv0x1y 104 86751 167686 2026-07-23T11:34:26Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167686 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|BETH YW GWIRIONEDD? <br>(YMSON PILAT, DRANOETH Y CROESHOELIAD).<br>{{bach|"Efe a ofnodd yn fwy."—IOAN xix. 8.}}}} {{Center block/s}} <poem> "BETH yw Gwirionedd?"—gofynais, ddoe, o chwerwder fy mron; Beth yw Gwirionedd—heddyw, yw gwasgfa y galon hon. O! fel mae'r niwl yn llwydo bywyd, a'i oriau aur; A ninau yn gruddfan am oleu, heb neb yn ateb gair. Ai marw y duwiau oll, heb gofiant na gair o'u hynt? Ai nid yw Gwybodaeth ond deilen yn siglo a gwywo'n y gwynt? Paham y bu raid i mi wynebu'r fath berygl mawr? Ai duw oedd Efe fu mor agos? O! f'enaid, plyg hyd y llawr! Mae'n farw heddyw. Yn farw! A phwy all ryfela â'r bedd? Dywedwch fod Pilat yn flin—a chroes yn melldithio ei hedd. Mae ef yn ei fedd mewn gardd, yn nghwmni y blodau mwyn: Gadawodd ei groes ar ol, a minau sy'n gorfod ei dwyn. Mae nos fy ofn yn blygion ar led y wybren dêr, Ac yn y nos y mae croes yn gwasgu ar wefus y ser. Ai hwn yw dydd Sul yr Iuddewon?—melldith fo ar eu pen! Doed arnynt ofid y gŵr a welsant yn friw ar y pren! </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> ruz6boq0f8qcqrmg9y6374umcq0rfpo 167688 167686 2026-07-23T11:35:42Z AlwynapHuw 1710 167688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|BETH YW GWIRIONEDD?}}<br>(YMSON PILAT, DRANOETH Y CROESHOELIAD).<br>{{bach|"Efe a ofnodd yn fwy."—IOAN xix. 8.}}}} {{Center block/s}} <poem> "BETH yw Gwirionedd?"—gofynais, ddoe, o chwerwder fy mron; Beth yw Gwirionedd—heddyw, yw gwasgfa y galon hon. O! fel mae'r niwl yn llwydo bywyd, a'i oriau aur; A ninau yn gruddfan am oleu, heb neb yn ateb gair. Ai marw y duwiau oll, heb gofiant na gair o'u hynt? Ai nid yw Gwybodaeth ond deilen yn siglo a gwywo'n y gwynt? Paham y bu raid i mi wynebu'r fath berygl mawr? Ai duw oedd Efe fu mor agos? O! f'enaid, plyg hyd y llawr! Mae'n farw heddyw. Yn farw! A phwy all ryfela â'r bedd? Dywedwch fod Pilat yn flin—a chroes yn melldithio ei hedd. Mae ef yn ei fedd mewn gardd, yn nghwmni y blodau mwyn: Gadawodd ei groes ar ol, a minau sy'n gorfod ei dwyn. Mae nos fy ofn yn blygion ar led y wybren dêr, Ac yn y nos y mae croes yn gwasgu ar wefus y ser. Ai hwn yw dydd Sul yr Iuddewon?—melldith fo ar eu pen! Doed arnynt ofid y gŵr a welsant yn friw ar y pren! </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> kyugk6ezjfvj7ktam1smg9jdgi4rlwe 104 86752 167687 2026-07-23T11:34:58Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Boed swn ei ruddfanau mawr am byth yn eu dilyn hwy! Ond beth a wnaf fi? p'le troaf am awr o lonyddwch mwy? Pe cerddwn i fil o filltiroedd, ni cherddwn o olwg ei groes; Pe croeswn i Acheron oer, annghofiwn i byth mo'i loes. Ei groes sydd yn lletach na'r byd, ei groes sydd yn uwch na'r haul; Ei groes sydd ar fy enaid, fel llwydrew'r nos ar y dail. Iesu o Nazareth! beth yw gwirionedd? ai hyn, i mi, Fod Pilat i aros byth yn y nos ar Galfari! Ddoe, O mor ddystaw ydoedd, yn nghyffro y dymhestl gref! Heddyw, Efe sy'n siarad; ni chlywaf fi neb ond Ef. Bryderon di-aden, ewch! gadewch i mi weled rhyw ddydd: Na flinwch ffenestri fy meddwl—fy einioes yn glwyfus sydd. Ai dyma ddewrder Rhufeiniwr, dan arwydd Cesar fawr? Ar Iuddew, a chroes, a Barabbas syrthied melldith yn awr! A melldith ar dduw? Duw! beth os mai duw ydoedd ef? Beth yw Gwirionedd? Mae'n nos—yn y bydyn y nef! O, ddoe ddïalw yn ol! O, heddyw'n ofnadwy gan waed! Yforu—O dduwiau mudan! Yr hyn a wnaed, a wnaed. </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> 4nxe5fa953bbm5lu5tel46gbypjkt64 104 86753 167689 2026-07-23T11:46:12Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|ANGLADD DIWRNOD CYNHAUAF.}}}} {{Center block/s}} <poem> HEDFAN, hedfan mae yr awel :Dros y gwenith gwyn; Ac mae'r haul fel cysgod angel :::Ar y bryn. Ond rhaid marw ddydd cynhauaf, :A rhoi'r cryman lawr; Rhaid i ddyn, pan fo brysuraf, :::Gwrdd â'i awr. Dydd yr angladd! O mor dywyll! :Sabbath Angau yw: 'Heddyw, rhaid i'r gwenith sefyll',— :::Medd y byw. Rhaid i'r beddrod gael ei ddiwrnod, :Yn wythnosau'r byd: Fe geir awr gyfleus i drallod, :::Unrhyw bryd. Araf, araf cerdda adfyd :Heibio'r gwenith gwyn: Tra mae'r haul yn taenu hawddfyd :Dros y bryn. Ust! mor drist yw swn y canu, :Ar y ffordd i'r bedd; Tra mae'r blodau yn anadlu :::Perffaith hedd. ''Ar bellderau tragwyddoldeb'' :''Mae fy wyneb''—dyna daith! Ond mae'r Duwdod a'i ffyddlondeb :::'R un mor faith. Yn y glas y mae'r ehedydd, :A'i flodeuog gerdd, Ar ei ffordd i'r nef, fel salmydd :::Daear werdd. </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> h2yu18qsgqjcalsubf15rsnt5bep61a 104 86754 167690 2026-07-23T11:47:28Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Nês na ni at fyd angylion :Yw'r caniedydd bach; Nes at fyd y pethau gwynion— :::Y byd iach! Caned yn yr angladd, caned— :Caned uwch y bedd! Yn y gwenith, heddyw süed :::Awel hedd! {{***|4|4em}} Erys, er i'r gweithiwr farw, :Ei lafurwaith ef; Sôn am dano mae pob erw :::Wrth y nef. Aed ei elor heibio'n araf, :Dan yr amwisg ddu: Ond fe ddywed ei gynhauaf— :::'Gweithiwr fu.' Os yw'r llaw fu'n hau y gwenith, :Yn yr amdo'n gaeth, D'wed y d'wysen dan ei bendith, :::Beth a wnaeth. Os ei gryman geir yn segur :Heddyw dan y tô, Gwelir eto ddyddiau prysur :::Yn y fro. Y mae'r byd yn fwy na'r beddrod, :Dyn yn fwy na'i oes; Ni châ gwaith y gweithiwr ddarfod :::Gyda'i loes. Ar dymhestlog frig y gauaf :Deilia mwynder ha': Cofia Duw o hyd gynhauaf :::Pethau da. </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> k9v7zdht5rm23e39rn6p6q2v5lw6up8 104 86755 167691 2026-07-23T11:56:01Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 167691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> Canwn eto lawnach nodau, :Wrth roi'r corph i lawr: Bydd—''<nowiki>'</nowiki>Bydd myrdd o ryfeddodau,<nowiki>'</nowiki>'' :::Gyda'r wawr! Dewch yfory â'r crymanau, :Dewch yn gryno i gyd: Sabbath byr yw Sabbath Angau :::Yn y byd! Dewch—bydd yno law yn eisieu! :Bydd ein gruddiau'n llaith; Dyna gyfle i ni ddechreu :::Mwy o waith! </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> dasjgkikkaa6n6opd20dps79gkbcn8n