Dagbani Wikipedia dagwiki https://dag.wikipedia.org/wiki/Sol%C9%94%C9%A3u MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Miidiya Diŋ'gahim Yɛltɔɣa Ŋun su Ŋun su yɛltɔɣa Wikipedia Wikipedia yɛltɔɣa Lahabali kɔligu Lahabali kɔligu yɛltɔɣa MiidiyaWiki MiidiyaWiki yɛltɔɣa Tɛmplet Tɛmplet yɛltɔɣa Sɔŋsim Sɔŋsim yɛltɔɣa Pubu Pubu yɛltɔɣa Salima Salima yɛltɔɣa MOS MOS yɛltɔɣa TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Kom Bahibu 0 4943 143686 65712 2026-07-12T23:14:25Z WATTARA TIZAABENI 6486 Explained the three categories of libation. 143686 wikitext text/x-wiki '''Kom Bahibu'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Libation</ref> nyɛla noli ni baŋsim yaɣi yini. Di nyɛla jɛma n-ti Dagbamba. Kom bahibu nyɛla so shɛŋa Dagbamba ni doli m-paari bɛɛ n-fabindi n-niŋdi bi Naawuni mini bi kpiimba ni buɣa. Kom bahibu shee niŋsim shɛŋa din beni m-boŋɔ: 1. Daŋkpɛma n-su kom bahibu n-ti daŋ bihi 2. Daŋkpɛma piligirila o zuɣupiligu kom bahibu shee 3. Daŋkpɛma ni lahi damdi tiŋa kom bahibu shee 4. Daŋkpɛma ni lahi pirigi o namda kom bahibu shee. Lala niŋsim ŋɔ zaa nyɛla jilima zaŋ n-ti Naawuni mini ti kpiimba == Kom Bahibu Kari == ==== Kom Bahibu Nema ==== Pipiya Dam Kom Guli Nohi Suwa Chizim == Kom Bahibu Daanfaani<ref>https://www.sacred-texts.com/lcr/eod/eod09.htm</ref> == # Di nyɛla jɛma # Di kpaŋsiri kaya ni taada # Di tahiri suhudoo na # Di valigiri noli # Di che ka ti teeri kpiimba yɛla. == Kom Bahibu Kari Biɛhigu == === Piligu: === Kpe ka ti bɔɔni ti yaan shɛba ti ni bahiri kom maa tira ni bi sɔŋti ka ti bukaata mali. Ti bɔɔni la bɛ yuya maa n dɔli bɛ ni daa kpi n dɔli tab' shem. === Sunsuuni; === kpɛ ka ti yeri daliri shɛli zuɣu ti ni baɣiri kom maa. === Naabu; === Kpɛ mii ka ti puuni ka gbaari ti yaanima alikawuli kadama ti ni bo binshɛɣu na n-ti paligi bɛ suhiri bin deei yi soŋ ka ti bukaata mali. == Kom Bahibu Chiha == Dagban bi zaani zuɣu saa bahiri kom Di chihiri ni dagban piri namda bee zupiligu o yi bahiri kom Paɣiba ni bihi bi bahiri kom Diɛma ka kom bahibu shee == Kom Bahibu Kari Shɛhira == == Noo Kom/Kobiri ni Wuhiri Shɛm == Noʒɛɛ - Nimmohi Nosabinli Nopiɛli- Suhupiɛli/ Suhudoo Noyɔli == Kundivihira == [[Pubu:Kali]] 4nd2nh61aj64fxkzzz8175zrvhsgud0 Sulemana Abdulai 0 6716 143684 112445 2026-07-12T20:05:12Z Yakubu Asana Neena 8847 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 143684 wikitext text/x-wiki <span style="background-color:fuchsia;">'''E-Class'''</span>[[Lahabali kɔligu:Symbol_e_class.svg|20px]] '''Sulemana Abdulai''' (ka niriba pam lee mi o Dr. Mubson) nyɛla asanza nira ŋun yi [[Dagbaŋ]] na. Bɛ dɔɣi o la [[Sagnarigu|Saɣinarigu]] ka o lee zooi [[Savelugu]].<ref name=":0" /> Ŋuna n-nye suhudoo bomma nangban' yini laɣingu shɛli din yuli booni Dagbaŋ Forum la zuɣulana.<ref name=":0">[https://www.youtube.com/watch?v=5xbDqrdxlpk My Northern Achiever Episode 11 as Retrieved on 5th October, 2020]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20201008195510/https://www.dagbon.net/index.php/dagbon/530-dagbon-forum-lunched Dagbon Forum lunched]</ref> == Piligu == Bɛ dɔɣila Dr. Mubson la [[Sagnarigu|Saɣinarigu]] ka o lee zooi Savelugu. O ba n-daa nyɛ Saɣinari Naa Abdulai. O ba maa dila [[Banvum]], n-yi ni di Saɣinarigu, n-ti lahi yi ni di Savelugu. O ma mi n-daa nyɛ Abibata. O salalantaba n-nyɛ Looya Mumuni ni Saɣinari Naa ŋun na dir' ŋɔ. O malila paɣa ni bihi ata; bɛ zaa nyɛla bipuɣinsi<ref name=":0" /> == Baŋsim Bobu == Tuuli, o daa chaŋla " Savelugu primary School", Ka daa lahi chaŋ "Savelugu Middle" school. O daa bi zani ni ka lahi chaŋ "[[Bawku]] Secondary School", ka daa lahi tuɣi o baŋsim bɔbu n-daa lahi kpuɣi napɔŋ chaŋ "Tamale Secondary School". Dr. Mubson daa kpuɣi la napɔŋ n-ti lahi lu Kumahi ([[Kumasi]]) karimzɔŋ karili beni ka bɛ booni li "[[Kwame Nkrumah]] University of Science and Technology" n-daa karim baŋsim yaɣishɛli beni ka bɛ booni li "Land Economy". Ka daa ti lahi chaŋ "Abideen University n-daa ti dee o "Masters Degree". O daa kpuɣi napɔŋ n-ti lu gbampiɛla tingban' ni (UK) n-daa ti dee shahira gbaŋ din yuli booni "PhD" la. "Oxford University" karimzɔŋ puuni ka o daa dee "Post-Doctorate Degree" shahira gbaŋ. == Tuma == Bank for Housing and Construction ka o daa niŋ o service, n-naai ka bɛ daa kpuɣi o ni. O lahi bɛila Ghana Civil Aviation Authority Board la ni<ref>[https://web.archive.org/web/20201010113301/http://anacgabon.org/ghana-civil-aviation-authority-board-inaugurated.html Ghana Civil Aviation Authority Board Inaugurated]</ref> ka lahi be Star Ghana nim Governing Council la Committee ni.<ref>{{Cite web |url=https://www.star-ghana.org/about-star-ghana/governance-structure/governing-council |title=Governing Council |access-date=2020-10-05 |archive-date=2020-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010204145/https://www.star-ghana.org/about-star-ghana/governance-structure/governing-council |url-status=dead }}</ref> Dr. Mubson nyɛla ŋun tum Ʒe-Ngama Zuɣu Laɣingunim' (NGOs) pam. Ŋa shɛŋa n-nyɛ: * Action Aid Ghana. Dr. Mubson n-daa ʒi li na Ghana. * Comic Relief. Ŋuna n-daa kpa li. * Camfed; ŋuna n-daa ʒi li na. * GAYA Foundation. * Steven Louis Foundation.<ref name=":0" /> == Kundivihira == <references /> [[Pubu:E-Class]] [[Pubu:Doo]] [[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]] [[Pubu:Dagbamba]] [[Pubu:Dagbanli]] [[Pubu:Africa]] [[Pubu:Adiini]] [[Pubu:Ghana]] putqvp0lqqiyg3nz7w4crc7wsv2o9p1 Pulumpuŋ 0 9275 143685 143619 2026-07-12T22:58:18Z Wumbei Nurudeen024 7425 N wuhila tini mali bachaa niŋdi bin shɛɣu 143685 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Pulumpuŋ'''<ref name="Blench>{{cite web|url=http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Dagbani%20plant%20names.pdf|title=Dagbani plant names|location=Cambridge|publisher=Kay Williamson Educational Foundation|date=4 February 2012|accessdate=July 23, 2021|first=Roger|last=Blench|access-date=24 July 2021|archive-date=18 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918042844/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Dagbani%20plant%20names.pdf|url-status=dead}}</ref> nyɛla tia, ka dagbamba nyɔri tia maa n lɛbigiri Tamplim, ka zaŋ tamplim maa n niŋ bachaa. Bachaa ŋɔ ka Dagbamba mali maani chibo ka ti boonili Dagban chibo ==Kundivihira== <references/> [[Pubu:Bimbilli]] {{stub}} 2h7lvc19xolyt93xfx5u7rbk4s59mwv Takashi Sasano 0 25059 143670 77458 2026-07-12T13:15:13Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 143670 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Takashi Sasano'''<nowiki>|笹野 高史|Sasano Takashi nyɛla bɛn daa dɔɣi so silimin gɔli June biɛɣ'pishi ni ayi dali yuuni 1948}} o nyɛla Japanese kpɛrikpɛrita.</nowiki> ==Tuma== Sasano nyɛla ŋun daa yina [[Kiyoshi Kurosawa]]'s shinii nim ''[[Bright Future (film)|Bright Future]]'' (2003) mini ''[[Before We Vanish]]'' (2017).<ref>{{cite web|url=https://movies.nytimes.com/2004/11/12/movies/12futu.html|title=Bright Future: The Horror of Everyday Reality and Otherworldly Weirdness|work=[[The New York Times]]|author=Manohla Dargis|date=12 November 2004}}</ref> O daa lahi yina [[Amir Naderi]]'s 2011 film ''[[Cut (2011 film)|Cut]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/text/ff20111216a3.html|title=Cut|publisher=[[The Japan Times]]|author=Mark Schilling|date=16 December 2011}}</ref> ==Filmography== ===Film=== * ''[[Tora-san's Island Encounter]]'' (1985) * ''[[Final Take]]'' (1986) * ''[[A Class to Remember]]'' (1993) * ''[[The Geisha House]]'' (1999) * ''[[Keiho]]'' (1999) * ''Last Scene'' (2002) * ''[[Bright Future (film)|Bright Future]]'' (2003) * ''No One's Ark'' (2003) * ''[[The Hidden Blade]]'' (2004) * ''Ame Yori Setsunaku'' (2005) * ''Metro ni Notte'' (2006) * ''[[Love and Honor (2006 film)|Love and Honor]]'' (2006) * ''Nezu no Ban'' (2006) * ''Tsuribaka Nisshi 17'' (2006) * ''[[Kabei: Our Mother]]'' (2008) * ''[[10 Promises to My Dog]]'' (2008) * ''[[Departures (2008 film)|Departures]]'' (2008) * ''[[Mt. Tsurugidake]]'' (2009) * ''[[Dear Doctor (film)|Dear Doctor]]'' (2009) * ''[[Asahiyama Zoo Story: Penguins in the Sky]]'' (2009) * ''Surely Someday'' (2010) * ''[[Otōto (2010 film)|About Her Brother]]'' (2010) * ''[[Wasao]]'' (2011) * ''[[Cut (2011 film)|Cut]]'' (2011) * ''[[Hara-Kiri: Death of a Samurai]]'' (2011) * ''Slapstick Brothers'' (2011) * ''[[Tenchi: The Samurai Astronomer]]'' (2012) * ''[[Thermae Romae]]'' (2012) * ''[[125 Years Memory]]'' (2015), Mayor Sato * ''[[Creepy (film)|Creepy]]'' (2016) * ''Golden Orchestra'' (2016) * ''[[What a Wonderful Family!]]'' (2016) * ''[[Before We Vanish]]'' (2017) * ''Recall'' (2018) * ''[[What a Wonderful Family!|What a Wonderful Family! 3: My Wife, My Life]]'' (2018) * ''Life in Overtime'' (2018) * ''[[Masquerade Hotel]]'' (2019) * ''[[Tora-san, Wish You Were Here]]'' (2019), Gozen-sama * ''Haruka no Sue'' (2019) * ''The 47 Ronin in Debt'' (2019), Ochiai Yozaemon * ''They Say Nothing Stays the Same'' (2019) * ''[[Labyrinth of Cinema]]'' (2020) * ''[[Wife of a Spy]]'' (2020), Dr. Nozaki<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/93378/|title= スパイの妻|accessdate= June 27, 2020|work= eiga.com}}</ref> * ''The Devil Wears Jūnihitoe'' (2020)<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/385493|title= 伊藤健太郎が源氏物語の世界にトリップ!「十二単衣を着た悪魔」で三吉彩花と共演|accessdate= July 1, 2020|work= Natalie}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''Nishinari Goro's 400 Million Yen'' (2021)<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/94725/|title= 西成ゴローの四億円|access-date= May 28, 2021|work= eiga.com}}</ref> *''Riverside Mukolitta'' (2022)<ref>{{cite web |url= https://realsound.jp/movie/2021/06/post-795603.html|title= 江口のりこ、柄本佑、田中美佐子、緒形直人、松山ケンイチ主演『川っぺりムコリッタ』出演|accessdate= June 18, 2021|work= Real Sound}}</ref> * ''[[What to Do with the Dead Kaiju?]]'' (2022), the Minister of Finance<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/92765/|title= 大怪獣のあとしまつ|access-date= November 30, 2021|work= eiga.com}}</ref> * ''[[Yudo: The Way of the Bath]]'' (2023)<ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2245472/full/|title= 生田斗真主演、映画『湯道』"銭湯"に吉田鋼太郎、夏木マリ、柄本明ら大集合|access-date= August 16, 2022|work= Oricon}}</ref> * ''We Make Antiques! Osaka Dreams'' (2023)<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/97461/|title= 嘘八百 なにわ夢の陣|access-date= August 27, 2022|work= eiga.com}}</ref> * ''Nemesis: The Movie'' (2023)<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/97864/|title= 映画ネメシス 黄金螺旋の謎|access-date= November 18, 2022|work= eiga.com}}</ref> * ''Immersion'' (2023)<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/96583/|title= 忌怪島 きかいじま|access-date= April 13, 2023|work= eiga.com}}</ref> * ''[[The Silent Service]]'' (2023), the prime minister Toshio Takegami<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/98836/|title= 沈黙の艦隊|access-date= May 17, 2023|work= eiga.com}}</ref> * ''Corpo a Corpo'' (2023)<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/99837/|title= コーポ・ア・コーポ|access-date= July 14, 2023|work= eiga.com}}</ref> * ''Jigen Daisuke'' (2023)<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/99924/|title= 次元大介|access-date= September 12, 2023|work= eiga.com}}</ref> ===Television=== * ''[[Aoi (TV series)|Aoi]]'' (2000) – [[Torii Mototada]] * ''[[Tenchijin]]'' (2009) – [[Toyotomi Hideyoshi]] * ''[[Shinzanmono]]'' (2010) * ''Man of Destiny'' (2012) – Takeo Fukude * ''[[Samurai Rebellion]]'' (2013) * ''Keisei Saimin no Otoko Part 1'' (2015) – [[Inoue Kaoru]] * ''[[Shuriken Sentai Ninninger]]'' (2015) – Yoshitaka Igasaki * ''Nobunaga Moyu'' (2016) – Yoshida Kanemi * ''Chiisana Hashi de'' (2017) * ''Ishitsubute'' (2017) * ''Brother and Sister'' (2018) * ''[[Wife of a Spy]]'' (2020) – Dr. Nozaki * ''Love You as the World Ends'' (2021) – Masaomi Uwajima * ''Nakamura Nakazo: Shusse no Kizahashi'' (2021)<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/stage/news/437469|title= 中村勘九郎がNHKドラマで"伝説の歌舞伎俳優"中村仲蔵に、共演に上白石萌音ら|access-date= July 26, 2021|work= eiga.com|archive-date= March 18, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230318235016/https://natalie.mu/stage/news/437469|url-status= dead}}</ref> * ''My Ex-Boyfriend's Last Will'' (2022) – Genta Murayama<ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/102400/1|title= 綾瀬はるか×大泉洋『元彼の遺言状』、萬田久子、要潤ら怪しさあふれる追加キャスト発表|access-date= March 25, 2022|work= Crank-in!}}</ref> ==Pina== {| class="wikitable" !Years !Awards |- !2007 | * [[30th Japan Academy Prize]]: Best Supporting Actor for ''[[Love and Honor (2006 film)|Love and Honor]]'' |- !2007 | * [[28th Yokohama Film Festival]]: Best Supporting Actor for ''Nezu no Ban'', ''Tsuribaka Nisshi 17'' and ''Metro ni Notte''<ref>{{Cite web|url=http://homepage3.nifty.com/yokohama-eigasai/28-2006/28_2006_shou.html|script-title=ja:第28回ヨコハマ映画祭 2006年日本映画個人賞|accessdate=13 December 2010|language=Japanese|publisher=Yokohama Film Festival|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120928063843/http://homepage3.nifty.com/yokohama-eigasai/28-2006/28_2006_shou.html|archivedate=28 September 2012|access-date=2 October 2023|archive-date=28 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120928063843/http://homepage3.nifty.com/yokohama-eigasai/28-2006/28_2006_shou.html}}</ref> |} ==Kundivihira== {{reflist}} ==External links== * {{IMDb name|0765844}} * {{jmdb name|0136090}} {{Navboxes |title = Awards for Takashi Sasano |list = {{Japan Academy Prize for Best Supporting Actor}} {{Yokohama Film Festival Best Supporting Actor}} {{Nikkan Sports Film Award for Best Supporting Actor}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sasano, Takashi}} [[Category:1948 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Actors from Hyōgo Prefecture]] [[Category:Japanese male film actors]] [[Category:Japanese male television actors]] [[Category:Nihon University alumni]] [[Category:20th-century Japanese male actors]] [[Category:21st-century Japanese male actors]] kdm0d286x35hrs3ipg6iu70qup236rk Kooshe 0 27440 143688 128446 2026-07-13T07:11:24Z Wumbei Nurudeen024 7425 M mali la sinkpila yuli niŋ 143688 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{short description|West African beans dish}} [[Lahabali_kɔligu:Koko_and_koose_joint.jpg|thumb|Koose]] [[Lahabali_kɔligu:Koose_1.png|thumb|freshly fried koose]] '''Koose ([[Dagbani language|Dagbani]]: [[Sɔŋsim:IPA|[ˈKooshe]]])''' nyɛla Anashaara nima ni lahi booni shɛli "'''Bean Cake"'''<ref>{{Cite web|last=Online|first=Peace FM|title=Boy Sent To Deliver 'Koose' Feared Drowned At Madina|url=https://www.peacefmonline.com/pages/local/social/202005/408053.php|access-date=2020-06-07|website=Peacefmonline.com - Ghana news|archive-date=2022-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027124243/https://www.peacefmonline.com/pages/local/social/202005/408053.php|url-status=dead}}</ref> ka nyɛ bɛ ni zaŋ tuya ni sinkpila mali shɛli ka bɛ diri li gbansabila tinsi ni. Bɛ tooi zooya ka bɛ mali li n-nyuri koko.<ref>{{Cite web|date=2023-07-18|title=Ghanaian Breakfast: Koko with Koose/Bread - Sophia Apenkro Blog|url=https://www.sophiaapenkro.com/ghanaian-breakfast-koko-with-koose-bread/|access-date=2023-10-29|language=en-US}}</ref> Saha shɛŋa beni ka bɛ gabiri li kooshe ni, ka boli li "Koose Bread" bee "Paanu Kooshe". Koose tooi bela gbansabila tinsi kamani Hausa nima ban be Nigeria tudu yaɣili polo, Dagbamba ban be Ghana, <ref>{{Cite web|first=|date=|title=Ghana, Food & Drinks|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/index.html|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Ghana Web}}</ref> ni gbansabila tinsi din pahi, hali ti tabili [[Sierra Leone]] mini [[Cameroon]]. Koose ni tooi lahi be "Caribbean" tinsi ni kamani [[Cuba]] ni South America tinsi ni kamani [[Brazil]]. Ghana tiŋgbani ni bɛ booni li la "koose", "kooshe" bee "koosay". Nigeria tiŋgbani, bɛ booni li la "akara", Brazil ka bɛ booni li "[[acaraje]]" Cuba bɛ booni li la "bollitos de carita". Ka [[Dagomba people|Dagbamba]] ban be Ghana booni li "Kooshe", [[Ewe people|Ewe]] nima booni li la "agawu" ka [[Zongo settlements|Zongo]] tinsi shɛba booni li "koose tankuwa". <ref name=":0">{{Cite web|title=NEWS|url=http://miczd.gov.gh/news/91|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823075632/http://miczd.gov.gh/news/91|archive-date=2021-08-23|access-date=2020-06-07|website=miczd.gov.gh}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title='Koose' makes it to the international scene|url=https://www.graphic.com.gh/business/business-news/koose-makes-it-to-the-international-scene.html|access-date=2020-06-07|website=Graphic Online|language=en-gb}}</ref> == Alaafee tibu == Koose malila Anashaara nima ni boli shɛli "[[Dietary fiber|fiber]]", "antioxidants", ni alaafee din yirina tuya ni.<ref name=":0" /> Kooshe tirila niŋgbna ni yaa. == Kundivihira == {{reflist}}{{Nigeria-cuisine-stub}} {{Ghana-cuisine-stub}} {{SierraLeone-stub}} {{Cameroon-stub}} [[Pubu:Ghana bindira]] [[Pubu:Gbansabila tinsi bindira]] [[Pubu:Bindirigu]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] 815jii6s3q4vzyxp142t4ujwstdfp39 Kpanlogo (binkumdili) 0 33137 143667 137689 2026-07-12T12:09:32Z Achiri Bitamsimli 23 Added more content 143667 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Kpanlogo''', bɛ ni boli shɛli bɛ kali puuni ni "Tswreshi" bee Treshi" nyɛla binkumda balli shɛli din kpini ''[[Kpanlogo]]'' ŋmɛbu, ka di nyɛla din tooi ŋmɛri ni nuhi ayi. The [[luŋa]] maa nyɛla din pilli pili [[Ga]] nima ban be [[Greater Accra Region]] la sani [[Ghana]], [[West Africa]]. Kpanlogo nyɛla yuli zaŋ ti di [[kumsi]] di yi ŋme tswreshi ni. Kumsim ŋɔ daa nyɛla din pili 1950 yuma Ghana maŋsulisi deebu yiɣisibu saha, ka niŋ bayana luɣili kam. Bɛ tooi mi li la "Ghana’s signature rhythm". Ka di nyɛla kumsi ŋɔ ni kuli yoli luɣilikam zuɣu, tswreshi daa leei la sokam ni mi shɛli kpanlogo luŋa/binkumdili. Kpanlogo nyɛla lunsi pam ni laɣidi ŋmɛri shɛli kali puuni, din tooi zooi nyɛla kpanlogo lunsi ayɔbu (6) din galisim bi saɣi taba. [[Djembe]], [[Dunun]], ni [[Gankogui]] tooi chɛnimi doli kpanlogo.<ref>{{Cite book|last=Salm|first=Steven J.|title=Culture and customs of Ghana|date=2002|publisher=Greenwood Press|others=Toyin Falola|isbn=0-313-01132-X|location=Westport, Conn.|pages=173, 178|oclc=52734130}}</ref> ==Kundivihira== {{Reflist}} ==Sambani ni linkinima== *[https://www.youtube.com/watch?v=klYQJ_jNoDs Kpanlogo drum rhythms] *[https://www.youtube.com/watch?v=4209nxC6eww Kpanlogo @ Akan Festival 2016 - Tufts University] *[https://www.youtube.com/watch?v=a61D7L1gXmk Kpanlogo] *[https://thisworldmusic.com/kpanlogo-african-drumming-dance-ghana/ Kpanlogo African Drumming Dance] [[Category:binkumda din ŋmɛri ni nuu]] [[Category:Africa binkumda]] [[Pubu:Binkumda]] gz1tvffjkxhifbt3oljg4mqtra62v27 143668 143667 2026-07-12T12:14:02Z Achiri Bitamsimli 23 143668 wikitext text/x-wiki '''Kpanlogo''', bɛ ni boli shɛli bɛ kali puuni ni "Tswreshi" bee Treshi" nyɛla binkumda balli shɛli din kpini ''[[Kpanlogo]]'' ŋmɛbu, ka di nyɛla din tooi ŋmɛri ni nuhi ayi. The [[luŋa]] maa nyɛla din pilli pili [[Ga]] nima ban be [[Greater Accra Region]] la sani [[Ghana]], [[West Africa]]. Kpanlogo nyɛla yuli zaŋ ti di [[kumsi]] di yi ŋme tswreshi ni. Kumsim ŋɔ daa nyɛla din pili 1950 yuma Ghana maŋsulisi deebu yiɣisibu saha, ka niŋ bayana luɣili kam. Bɛ tooi mi li la "Ghana’s signature rhythm". Ka di nyɛla kumsi ŋɔ ni kuli yoli luɣilikam zuɣu, tswreshi daa leei la sokam ni mi shɛli kpanlogo luŋa/binkumdili. Kpanlogo nyɛla lunsi pam ni laɣidi ŋmɛri shɛli kali puuni, din tooi zooi nyɛla kpanlogo lunsi ayɔbu (6) din galisim bi saɣi taba. [[Djembe]], [[Dunun]], ni [[Gankogui]] tooi chɛnimi doli kpanlogo.<ref>{{Cite book|last=Salm|first=Steven J.|title=Culture and customs of Ghana|date=2002|publisher=Greenwood Press|others=Toyin Falola|isbn=0-313-01132-X|location=Westport, Conn.|pages=173, 178|oclc=52734130}}</ref> ==Kundivihira== {{Reflist}} ==Sambani ni linkinima== *[https://www.youtube.com/watch?v=klYQJ_jNoDs Kpanlogo drum rhythms] *[https://www.youtube.com/watch?v=4209nxC6eww Kpanlogo @ Akan Festival 2016 - Tufts University] *[https://www.youtube.com/watch?v=a61D7L1gXmk Kpanlogo] *[https://thisworldmusic.com/kpanlogo-african-drumming-dance-ghana/ Kpanlogo African Drumming Dance] [[Category:binkumda din ŋmɛri ni nuu]] [[Category:Africa binkumda]] [[Pubu:Binkumda]] 8mjoa4ei844w6yijjc6rzuy6m8l5jyj 143669 143668 2026-07-12T12:15:14Z Achiri Bitamsimli 23 143669 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Kpanlogo''', bɛ ni boli shɛli bɛ kali puuni ni "Tswreshi" bee Treshi" nyɛla binkumda balli shɛli din kpini ''[[Kpanlogo]]'' ŋmɛbu, ka di nyɛla din tooi ŋmɛri ni nuhi ayi. The [[luŋa]] maa nyɛla din pilli pili [[Ga]] nima ban be [[Greater Accra Region]] la sani [[Ghana]], [[West Africa]]. Kpanlogo nyɛla yuli zaŋ ti di [[kumsi]] di yi ŋme tswreshi ni. Kumsim ŋɔ daa nyɛla din pili 1950 yuma Ghana maŋsulisi deebu yiɣisibu saha, ka niŋ bayana luɣili kam. Bɛ tooi mi li la "Ghana’s signature rhythm". Ka di nyɛla kumsi ŋɔ ni kuli yoli luɣilikam zuɣu, tswreshi daa leei la sokam ni mi shɛli kpanlogo luŋa/binkumdili. Kpanlogo nyɛla lunsi pam ni laɣidi ŋmɛri shɛli kali puuni, din tooi zooi nyɛla kpanlogo lunsi ayɔbu (6) din galisim bi saɣi taba. [[Djembe]], [[Dunun]], ni [[Gankogui]] tooi chɛnimi doli kpanlogo.<ref>{{Cite book|last=Salm|first=Steven J.|title=Culture and customs of Ghana|date=2002|publisher=Greenwood Press|others=Toyin Falola|isbn=0-313-01132-X|location=Westport, Conn.|pages=173, 178|oclc=52734130}}</ref> ==Kundivihira== {{Reflist}} ==Sambani ni linkinima== *[https://www.youtube.com/watch?v=klYQJ_jNoDs Kpanlogo drum rhythms] *[https://www.youtube.com/watch?v=4209nxC6eww Kpanlogo @ Akan Festival 2016 - Tufts University] *[https://www.youtube.com/watch?v=a61D7L1gXmk Kpanlogo] *[https://thisworldmusic.com/kpanlogo-african-drumming-dance-ghana/ Kpanlogo African Drumming Dance] [[Category:binkumda din ŋmɛri ni nuu]] [[Category:Africa binkumda]] [[Pubu:Binkumda]] gz1tvffjkxhifbt3oljg4mqtra62v27 Garri 0 33569 143675 143644 2026-07-12T17:28:47Z Abdulai Iddrisu 1838 Mali niŋ din be galisi 143675 wikitext text/x-wiki {{Databox}} == Di pilli == Gbansabla wuliŋ luɣ'li polo be boondili la garri, gari bee gali, bɛ ni mali shɛli bɛ ni zaŋ zaɣ’ viɛlli zaŋ tabili zaɣ’ vamahili n-niŋ zaɣ’ bali shɛŋa din nyɛ zaɣ’ vamahili din nyɛ zaɣ’ viɛlli zaashee. Di malibu nyɛla din baligiri kahili shee.<ref>{{Cite journal|last=VASCONCELOS|first=A T|last2=TWIDDY|first2=D R|last3=WESTBY|first3=A|last4=REILLY|first4=P J A|date=1990-04-01|title=Detoxification of cassava during gari preparation|url=https://doi.org/10.1111/j.1365-2621.1990.tb01074.x|journal=International Journal of Food Science and Technology|volume=25|issue=2|pages=198–203|doi=10.1111/j.1365-2621.1990.tb01074.x|issn=0950-5423}}</ref> Garri ŋmanila banchi shɛli bɛ ni yihi na ''farinha de mandioca'' din be Brazil tiŋgbɔŋ ni puuni, di bahi bahindi falofa tiŋgbani ŋɔ puuni. Banchi nyɛla fiiva mini wain tiwala ni tulaale zim<ref>{{Cite web|url=https://journals.openedition.org/mondesmigrations/2231|access-date=2026-07-06|website=journals.openedition.org}}</ref> [[Gbɛngbɛhili|Gbengberi]] balli puuni garri gba nyɛla zim ka di nyɛla binyehiri pam puuni ka di yirina, ka man [[Kariwana|kawana]], kawana, [[Shinkafa|shinkaafa]], nyuli, kodu n ti pahi chi.<ref>{{Citation|title=Garri|date=2026-07-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Garri&oldid=1362806662|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> kotɔmsi, ''garin dawa'' ''di yila kawana puuni na, garin masara and garin alkama di pilli yila kawana puuni na n ti pahi alikama, ni garin magani ka di nyɛla ti zim. Lala zim garibirimi ni ko mahim mini ko tulim, ka di nyɛla di pahi bindiri shɛŋa din be'' [[:en:Nigeria|Nigeria]], [[:en:Benin|Benin]], [[:en:Togo|Togo]], [[:en:Ghana|Ghana]], [[:en:Guinea|Guinea]], [[:en:Cameroon|Cameroon]], n ti pahi [[:en:Liberia|Liberia]].<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1138283432|access-date=2026-07-06|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> == Di niŋbu == Bɛ ni Mali shɛli n niŋdi garri zim, banchi yilla ka bi yi vuɣi, n piɛhili, ka paɣ'li, n naan jɛnjali ka di ti niŋ gatigati. Gatigati, saha shɛli bɛ gabri la di mini kpukpali kpam, ka zaŋli n su kpaŋla ni, ka naan yi ŋmaligi Zaŋ bintimsili n tam di zuɣʋ, ka di niŋ dabsi muni ka kom maa zaa yi.<ref>{{Citation|title=Garri|date=2026-07-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Garri&oldid=1362806662|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref>. Di yi ti kuuyi, di yan vaali mi n niŋ duɣ' shɛli bini Mali n chimdi binyɛhiri n chimli ka nyɛla kpam bee kabi ku chimli lala ka kpam kani. Din tahiri kambɔŋ ni garri ni tooi zani paai saha gbaliŋ. Di tooi lahi tɔli bee n nɛmli ka di lei zim.<ref>{{Citation|title=Garri|date=2026-07-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Garri&oldid=1362806662|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-07}}</ref>. Garri nyɛla di yi yaɣ' bɔbgu na, kaman din biɛri, sunsuuni, ni di zaɣ' balli, ka bi mal li n duɣ'ri bindiri bɔbli. == Di Ŋmana == [[:en:Eba|Eba]] nyɛla kunkunte shɛli bɛ ni Zaŋ garri ni ko tulum m mali binshɛɣʋ, ka di nyɛla daɣʋ zuɣʋ ka bi zaŋli pa m baɣ'si li hali ka di ti bi tabi tabi. Di nyɛla bindiri shɛli ʒiɛri ni pahiri di puuni. Di shɛŋa n nye, mana ʒiɛri, kɛɛri ʒiɛri, ʒiɛ gbana, [[:en:Afang_soup|Afang ʒiɛri, banga ʒiɛri]] n ti pahi suwaaka ʒiɛri. Din ŋmani kunkunte zaa ha nyɛla din pahi gbansabla tiŋgbana ʒiɛ gbana nim ni. [[:en:Kokoro_(snack_food)|Kokoro]] nyɛla Nigerian bindiri shɛli din yɔli di wuliŋ luɣ'li polo [[:en:Abia_state|Abia tiŋni]], [[:en:Rivers_state|Rivers tiŋni,]] [[:en:Anambra_state|Anambra]] tiŋni, [[:en:Enugu_state|Enugu tiŋni]] n ti pahi [[:en:Imo_state|Imo tiŋni.]] Di yila kawana zim ni na ka nan yi zaŋli n gabi garri ni n ti pahi shikiri. Ka man dini nye bindirigu ŋɔ bee bindiri shɛli din bi tibsa, garri ni tooi gari ni ko maɣ'li dee yi niŋ lala a ni nya ka di labi gbinni, ka a naan yi niŋ shikiri niŋ bee shiri n ti pahi paya chimda kpila bei biɣim, ka bi lahi boondili garri gab'ra. Kɔ shɛli dim mali bukaata ni di zaŋ gabi garri maa yiɣ'sila 3:1. Garri gba ni tooi kuli ŋubi di yi niŋ ka a niŋ shikiri niŋ di puuni n ti pahi paya shɛrili. Binyɛri shɛŋa din pahi nyɛla coconut chunk tiger nut biɣim ni a tirinya. == Kundivihira == tq9bc66dowhsd83wl6z8us4nugr2e1l 143676 143675 2026-07-12T17:34:08Z Abdulai Iddrisu 1838 Mali niŋ din be galisi 143676 wikitext text/x-wiki {{Databox}} == '''Di pilli''' == Gbansabla wuliŋ luɣ'li polo be boondili la garri, gari bee gali, bɛ ni mali shɛli bɛ ni zaŋ zaɣ’ viɛlli zaŋ tabili zaɣ’ vamahili n-niŋ zaɣ’ bali shɛŋa din nyɛ zaɣ’ vamahili din nyɛ zaɣ’ viɛlli zaashee. Di malibu nyɛla din baligiri kahili shee.<ref>{{Cite journal|last=VASCONCELOS|first=A T|last2=TWIDDY|first2=D R|last3=WESTBY|first3=A|last4=REILLY|first4=P J A|date=1990-04-01|title=Detoxification of cassava during gari preparation|url=https://doi.org/10.1111/j.1365-2621.1990.tb01074.x|journal=International Journal of Food Science and Technology|volume=25|issue=2|pages=198–203|doi=10.1111/j.1365-2621.1990.tb01074.x|issn=0950-5423}}</ref> Garri ŋmanila banchi shɛli bɛ ni yihi na ''farinha de mandioca'' din be Brazil tiŋgbɔŋ ni puuni, di bahi bahindi falofa tiŋgbani ŋɔ puuni. Banchi nyɛla fiiva mini wain tiwala ni tulaale zim<ref>{{Cite web|url=https://journals.openedition.org/mondesmigrations/2231|access-date=2026-07-06|website=journals.openedition.org}}</ref> [[Gbɛngbɛhili|Gbengberi]] balli puuni garri gba nyɛla zim ka di nyɛla binyehiri pam puuni ka di yirina, ka man [[Kariwana|kawana]], kawana, [[Shinkafa|shinkaafa]], nyuli, kodu n ti pahi chi.<ref>{{Citation|title=Garri|date=2026-07-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Garri&oldid=1362806662|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> kotɔmsi, ''garin dawa'' ''di yila kawana puuni na, garin masara and garin alkama di pilli yila kawana puuni na n ti pahi alikama, ni garin magani ka di nyɛla ti zim. Lala zim garibirimi ni ko mahim mini ko tulim, ka di nyɛla di pahi bindiri shɛŋa din be'' [[:en:Nigeria|Nigeria]], [[:en:Benin|Benin]], [[:en:Togo|Togo]], [[:en:Ghana|Ghana]], [[:en:Guinea|Guinea]], [[:en:Cameroon|Cameroon]], n ti pahi [[:en:Liberia|Liberia]].<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1138283432|access-date=2026-07-06|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> == '''Di niŋbu''' == Bɛ ni Mali shɛli n niŋdi garri zim, banchi yilla ka bi yi vuɣi, n piɛhili, ka paɣ'li, n naan jɛnjali ka di ti niŋ gatigati. Gatigati, saha shɛli bɛ gabri la di mini kpukpali kpam, ka zaŋli n su kpaŋla ni, ka naan yi ŋmaligi Zaŋ bintimsili n tam di zuɣʋ, ka di niŋ dabsi muni ka kom maa zaa yi.<ref>{{Citation|title=Garri|date=2026-07-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Garri&oldid=1362806662|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref>. Di yi ti kuuyi, di yan vaali mi n niŋ duɣ' shɛli bini Mali n chimdi binyɛhiri n chimli ka nyɛla kpam bee kabi ku chimli lala ka kpam kani. Din tahiri kambɔŋ ni garri ni tooi zani paai saha gbaliŋ. Di tooi lahi tɔli bee n nɛmli ka di lei zim.<ref>{{Citation|title=Garri|date=2026-07-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Garri&oldid=1362806662|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-07}}</ref>. Garri nyɛla di yi yaɣ' bɔbgu na, kaman din biɛri, sunsuuni, ni di zaɣ' balli, ka bi mal li n duɣ'ri bindiri bɔbl == '''Di Ŋmana''' == [[:en:Eba|Eba]] nyɛla kunkunte shɛli bɛ ni Zaŋ garri ni ko tulum m mali binshɛɣʋ, ka di nyɛla daɣʋ zuɣʋ ka bi zaŋli pa m baɣ'si li hali ka di ti bi tabi tabi. Di nyɛla bindiri shɛli ʒiɛri ni pahiri di puuni. Di shɛŋa n nye, mana ʒiɛri, kɛɛri ʒiɛri, ʒiɛ gbana, [[:en:Afang_soup|Afang ʒiɛri, banga ʒiɛri]] n ti pahi suwaaka ʒiɛri. Din ŋmani kunkunte zaa ha nyɛla din pahi gbansabla tiŋgbana ʒiɛ gbana nim ni. [[:en:Kokoro_(snack_food)|Kokoro]] nyɛla Nigerian bindiri shɛli din yɔli di wuliŋ luɣ'li polo [[:en:Abia_state|Abia tiŋni]], [[:en:Rivers_state|Rivers tiŋni,]] [[:en:Anambra_state|Anambra]] tiŋni, [[:en:Enugu_state|Enugu tiŋni]] n ti pahi [[:en:Imo_state|Imo tiŋni.]] Di yila kawana zim ni na ka nan yi zaŋli n gabi garri ni n ti pahi shikiri. Ka man dini nye bindirigu ŋɔ bee bindiri shɛli din bi tibsa, garri ni tooi gari ni ko maɣ'li dee yi niŋ lala a ni nya ka di labi gbinni, ka a naan yi niŋ shikiri niŋ bee shiri n ti pahi paya chimda kpila bei biɣim, ka bi lahi boondili garri gab'ra. Kɔ shɛli dim mali bukaata ni di zaŋ gabi garri maa yiɣ'sila 3:1. Garri gba ni tooi kuli ŋubi di yi niŋ ka a niŋ shikiri niŋ di puuni n ti pahi paya shɛrili. Binyɛri shɛŋa din pahi nyɛla coconut chunk tiger nut biɣim ni a tirinya. == '''Di Balibu''' == == '''Kundivihira''' == joiri4n9yfsy6v2z6sv5dacw49be2o5 143677 143676 2026-07-12T17:58:45Z Abdulai Iddrisu 1838 Mali niŋ din be galisi 143677 wikitext text/x-wiki {{Databox}} == '''Di pilli''' == Gbansabla wuliŋ luɣ'li polo be boondili la garri, gari bee gali, bɛ ni mali shɛli bɛ ni zaŋ zaɣ’ viɛlli zaŋ tabili zaɣ’ vamahili n-niŋ zaɣ’ bali shɛŋa din nyɛ zaɣ’ vamahili din nyɛ zaɣ’ viɛlli zaashee. Di malibu nyɛla din baligiri kahili shee.<ref>{{Cite journal|last=VASCONCELOS|first=A T|last2=TWIDDY|first2=D R|last3=WESTBY|first3=A|last4=REILLY|first4=P J A|date=1990-04-01|title=Detoxification of cassava during gari preparation|url=https://doi.org/10.1111/j.1365-2621.1990.tb01074.x|journal=International Journal of Food Science and Technology|volume=25|issue=2|pages=198–203|doi=10.1111/j.1365-2621.1990.tb01074.x|issn=0950-5423}}</ref> Garri ŋmanila banchi shɛli bɛ ni yihi na ''farinha de mandioca'' din be Brazil tiŋgbɔŋ ni puuni, di bahi bahindi falofa tiŋgbani ŋɔ puuni. Banchi nyɛla fiiva mini wain tiwala ni tulaale zim<ref>{{Cite web|url=https://journals.openedition.org/mondesmigrations/2231|access-date=2026-07-06|website=journals.openedition.org}}</ref> [[Gbɛngbɛhili|Gbengberi]] balli puuni garri gba nyɛla zim ka di nyɛla binyehiri pam puuni ka di yirina, ka man [[Kariwana|kawana]], kawana, [[Shinkafa|shinkaafa]], nyuli, kodu n ti pahi chi.<ref>{{Citation|title=Garri|date=2026-07-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Garri&oldid=1362806662|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> kotɔmsi, ''garin dawa'' ''di yila kawana puuni na, garin masara and garin alkama di pilli yila kawana puuni na n ti pahi alikama, ni garin magani ka di nyɛla ti zim. Lala zim garibirimi ni ko mahim mini ko tulim, ka di nyɛla di pahi bindiri shɛŋa din be'' [[:en:Nigeria|Nigeria]], [[:en:Benin|Benin]], [[:en:Togo|Togo]], [[:en:Ghana|Ghana]], [[:en:Guinea|Guinea]], [[:en:Cameroon|Cameroon]], n ti pahi [[:en:Liberia|Liberia]].<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1138283432|access-date=2026-07-06|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> == '''Di niŋbu''' == Bɛ ni Mali shɛli n niŋdi garri zim, banchi yilla ka bi yi vuɣi, n piɛhili, ka paɣ'li, n naan jɛnjali ka di ti niŋ gatigati. Gatigati, saha shɛli bɛ gabri la di mini kpukpali kpam, ka zaŋli n su kpaŋla ni, ka naan yi ŋmaligi Zaŋ bintimsili n tam di zuɣʋ, ka di niŋ dabsi muni ka kom maa zaa yi.<ref>{{Citation|title=Garri|date=2026-07-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Garri&oldid=1362806662|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref>. Di yi ti kuuyi, di yan vaali mi n niŋ duɣ' shɛli bini Mali n chimdi binyɛhiri n chimli ka nyɛla kpam bee kabi ku chimli lala ka kpam kani. Din tahiri kambɔŋ ni garri ni tooi zani paai saha gbaliŋ. Di tooi lahi tɔli bee n nɛmli ka di lei zim.<ref>{{Citation|title=Garri|date=2026-07-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Garri&oldid=1362806662|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-07}}</ref>. Garri nyɛla di yi yaɣ' bɔbgu na, kaman din biɛri, sunsuuni, ni di zaɣ' balli, ka bi mal li n duɣ'ri bindiri bɔbl == '''Di Ŋmana''' == [[:en:Eba|Eba]] nyɛla kunkunte shɛli bɛ ni Zaŋ garri ni ko tulum m mali binshɛɣʋ, ka di nyɛla daɣʋ zuɣʋ ka bi zaŋli pa m baɣ'si li hali ka di ti bi tabi tabi. Di nyɛla bindiri shɛli ʒiɛri ni pahiri di puuni. Di shɛŋa n nye, mana ʒiɛri, kɛɛri ʒiɛri, ʒiɛ gbana, [[:en:Afang_soup|Afang ʒiɛri, banga ʒiɛri]] n ti pahi suwaaka ʒiɛri. Din ŋmani kunkunte zaa ha nyɛla din pahi gbansabla tiŋgbana ʒiɛ gbana nim ni. [[:en:Kokoro_(snack_food)|Kokoro]] nyɛla Nigerian bindiri shɛli din yɔli di wuliŋ luɣ'li polo [[:en:Abia_state|Abia tiŋni]], [[:en:Rivers_state|Rivers tiŋni,]] [[:en:Anambra_state|Anambra]] tiŋni, [[:en:Enugu_state|Enugu tiŋni]] n ti pahi [[:en:Imo_state|Imo tiŋni.]] Di yila kawana zim ni na ka nan yi zaŋli n gabi garri ni n ti pahi shikiri. Ka man dini nye bindirigu ŋɔ bee bindiri shɛli din bi tibsa, garri ni tooi gari ni ko maɣ'li dee yi niŋ lala a ni nya ka di labi gbinni, ka a naan yi niŋ shikiri niŋ bee shiri n ti pahi paya chimda kpila bei biɣim, ka bi lahi boondili garri gab'ra. Kɔ shɛli dim mali bukaata ni di zaŋ gabi garri maa yiɣ'sila 3:1. Garri gba ni tooi kuli ŋubi di yi niŋ ka a niŋ shikiri niŋ di puuni n ti pahi paya shɛrili. Binyɛri shɛŋa din pahi nyɛla coconut chunk tiger nut biɣim ni a tirinya. [[:en:Liberia|Liberia]] bi Mali la garri n duɣ'ri bindiri shɛli di yuli boondi kanyan ka di nyɛla bi Mali li mi n gabri paya mini shiri puuni. Di kuubu maa, bi mali li mi n gabri tuya shɛli din duɣi m bala n ti pahi kpikpal kpam. Lala bindirigu maa gabri la bindiri shɛli bini boondi yoo ke garri, being garri-fɔtɔ/galli-fɔtɔ [[:en:Ga_language|Ga]] balli puuni Ghana tiŋgbani == '''Di Balibu''' == == '''Kundivihira''' == rvsqzxyomne6maa7abbvt2bewg0eg5g 143678 143677 2026-07-12T18:08:12Z Abdulai Iddrisu 1838 Added reference 143678 wikitext text/x-wiki {{Databox}} == '''Di pilli''' == Gbansabla wuliŋ luɣ'li polo be boondili la garri, gari bee gali, bɛ ni mali shɛli bɛ ni zaŋ zaɣ’ viɛlli zaŋ tabili zaɣ’ vamahili n-niŋ zaɣ’ bali shɛŋa din nyɛ zaɣ’ vamahili din nyɛ zaɣ’ viɛlli zaashee. Di malibu nyɛla din baligiri kahili shee.<ref>{{Cite journal|last=VASCONCELOS|first=A T|last2=TWIDDY|first2=D R|last3=WESTBY|first3=A|last4=REILLY|first4=P J A|date=1990-04-01|title=Detoxification of cassava during gari preparation|url=https://doi.org/10.1111/j.1365-2621.1990.tb01074.x|journal=International Journal of Food Science and Technology|volume=25|issue=2|pages=198–203|doi=10.1111/j.1365-2621.1990.tb01074.x|issn=0950-5423}}</ref> Garri ŋmanila banchi shɛli bɛ ni yihi na ''farinha de mandioca'' din be Brazil tiŋgbɔŋ ni puuni, di bahi bahindi falofa tiŋgbani ŋɔ puuni. Banchi nyɛla fiiva mini wain tiwala ni tulaale zim<ref>{{Cite web|url=https://journals.openedition.org/mondesmigrations/2231|access-date=2026-07-06|website=journals.openedition.org}}</ref> [[Gbɛngbɛhili|Gbengberi]] balli puuni garri gba nyɛla zim ka di nyɛla binyehiri pam puuni ka di yirina, ka man [[Kariwana|kawana]], kawana, [[Shinkafa|shinkaafa]], nyuli, kodu n ti pahi chi.<ref>{{Citation|title=Garri|date=2026-07-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Garri&oldid=1362806662|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> kotɔmsi, ''garin dawa'' ''di yila kawana puuni na, garin masara and garin alkama di pilli yila kawana puuni na n ti pahi alikama, ni garin magani ka di nyɛla ti zim. Lala zim garibirimi ni ko mahim mini ko tulim, ka di nyɛla di pahi bindiri shɛŋa din be'' [[:en:Nigeria|Nigeria]], [[:en:Benin|Benin]], [[:en:Togo|Togo]], [[:en:Ghana|Ghana]], [[:en:Guinea|Guinea]], [[:en:Cameroon|Cameroon]], n ti pahi [[:en:Liberia|Liberia]].<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1138283432|access-date=2026-07-06|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> == '''Di niŋbu''' == Bɛ ni Mali shɛli n niŋdi garri zim, banchi yilla ka bi yi vuɣi, n piɛhili, ka paɣ'li, n naan jɛnjali ka di ti niŋ gatigati. Gatigati, saha shɛli bɛ gabri la di mini kpukpali kpam, ka zaŋli n su kpaŋla ni, ka naan yi ŋmaligi Zaŋ bintimsili n tam di zuɣʋ, ka di niŋ dabsi muni ka kom maa zaa yi.<ref>{{Citation|title=Garri|date=2026-07-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Garri&oldid=1362806662|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref>. Di yi ti kuuyi, di yan vaali mi n niŋ duɣ' shɛli bini Mali n chimdi binyɛhiri n chimli ka nyɛla kpam bee kabi ku chimli lala ka kpam kani. Din tahiri kambɔŋ ni garri ni tooi zani paai saha gbaliŋ. Di tooi lahi tɔli bee n nɛmli ka di lei zim.<ref>{{Citation|title=Garri|date=2026-07-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Garri&oldid=1362806662|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-07}}</ref>. Garri nyɛla di yi yaɣ' bɔbgu na, kaman din biɛri, sunsuuni, ni di zaɣ' balli, ka bi mal li n duɣ'ri bindiri bɔbl == '''Di Ŋmana''' == [[:en:Eba|Eba]] nyɛla kunkunte shɛli bɛ ni Zaŋ garri ni ko tulum m mali binshɛɣʋ, ka di nyɛla daɣʋ zuɣʋ ka bi zaŋli pa m baɣ'si li hali ka di ti bi tabi tabi. Di nyɛla bindiri shɛli ʒiɛri ni pahiri di puuni. Di shɛŋa n nye, mana ʒiɛri, kɛɛri ʒiɛri, ʒiɛ gbana, [[:en:Afang_soup|Afang ʒiɛri, banga ʒiɛri]] n ti pahi suwaaka ʒiɛri. Din ŋmani kunkunte zaa ha nyɛla din pahi gbansabla tiŋgbana ʒiɛ gbana nim ni. [[:en:Kokoro_(snack_food)|Kokoro]] nyɛla Nigerian bindiri shɛli din yɔli di wuliŋ luɣ'li polo [[:en:Abia_state|Abia tiŋni]], [[:en:Rivers_state|Rivers tiŋni,]] [[:en:Anambra_state|Anambra]] tiŋni, [[:en:Enugu_state|Enugu tiŋni]] n ti pahi [[:en:Imo_state|Imo tiŋni.]] Di yila kawana zim ni na ka nan yi zaŋli n gabi garri ni n ti pahi shikiri. Ka man dini nye bindirigu ŋɔ bee bindiri shɛli din bi tibsa, garri ni tooi gari ni ko maɣ'li dee yi niŋ lala a ni nya ka di labi gbinni, ka a naan yi niŋ shikiri niŋ bee shiri n ti pahi paya chimda kpila bei biɣim, ka bi lahi boondili garri gab'ra. Kɔ shɛli dim mali bukaata ni di zaŋ gabi garri maa yiɣ'sila 3:1. Garri gba ni tooi kuli ŋubi di yi niŋ ka a niŋ shikiri niŋ di puuni n ti pahi paya shɛrili. Binyɛri shɛŋa din pahi nyɛla coconut chunk tiger nut biɣim ni a tirinya. [[:en:Liberia|Liberia]] bi Mali la garri n duɣ'ri bindiri shɛli di yuli boondi kanyan ka di nyɛla bi Mali li mi n gabri paya mini shiri puuni. Di kuubu maa, bi mali li mi n gabri tuya shɛli din duɣi m bala n ti pahi kpikpal kpam. Lala bindirigu maa gabri la bindiri shɛli bini boondi yoo ke garri, being garri-fɔtɔ/galli-fɔtɔ [[:en:Ga_language|Ga]] balli puuni Ghana tiŋgbani ni [[:fr:Gen|Gen]] zinle zuɣʋ wuliŋ luɣ'li [[:en:Togo|Togo]] ni [[:en:Benin|Benin]]. Lala garri balli ŋɔ maa nyɛla bini gabi shɛli ni kamantoonsi, kpam, ni yɛlim. Garri mini tuya nyɛla binshɛɣʋ din yɔlli pam wʋliŋ luɣ'li polo Ghana tiŋgbani, ka bi tooi zooyi ka bi boondi li gɔbɛ,<ref>{{Cite web|title=Ghana and Africa in Stills — Gari and beans (Gob3) with fried ripped plantain...|url=https://immigrantslenz.tumblr.com/post/109298555231/gari-and-beans-gob3-with-fried-ripped-plantain/amp|access-date=2026-07-12|website=immigrantslenz.tumblr.com}}</ref> == '''Di Balibu''' == == '''Kundivihira''' == h81ou36wvfsls6efd82ulpquds8e81s Couscous 0 33578 143679 143611 2026-07-12T19:20:35Z K.D.Nburidiba 4111 Added a heading 143679 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Citation|title=Encyclopædia Britannica|date=2026-07-08|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Encyclop%C3%A6dia_Britannica&oldid=1363140287|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>. Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni Algeria tingbanni, Tunisia, Mauritania, Morocco, ni Libya. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini Europea nima bindira ni twentieth century piligu , ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala. == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni kuli baŋ shɛli yɛla 17th century piligu ka French, from Arabic kuskus, María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be southern Mauritania ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi lana Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia Algeria maa saha maa ha. Bindirigu taarihi lana Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni. == Kundivihira == 0xz6ryvoze05j36vwyd2zinxkfvjtbj 143680 143679 2026-07-12T19:21:41Z K.D.Nburidiba 4111 Added a reference 143680 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Citation|title=Encyclopædia Britannica|date=2026-07-08|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Encyclop%C3%A6dia_Britannica&oldid=1363140287|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni Algeria tingbanni, Tunisia, Mauritania, Morocco, ni Libya. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini Europea nima bindira ni twentieth century piligu , ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala. == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni kuli baŋ shɛli yɛla 17th century piligu ka French, from Arabic kuskus, María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be southern Mauritania ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi lana Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia Algeria maa saha maa ha. Bindirigu taarihi lana Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni. == Kundivihira == oejjhbmlg1945r4d1pwctojfhflhjg1 143681 143680 2026-07-12T19:23:57Z K.D.Nburidiba 4111 Added a reference 143681 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Citation|title=Encyclopædia Britannica|date=2026-07-08|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Encyclop%C3%A6dia_Britannica&oldid=1363140287|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni Algeria tingbanni, Tunisia, Mauritania, Morocco, ni Libya<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini Europea nima bindira ni twentieth century piligu , ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala. == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni kuli baŋ shɛli yɛla 17th century piligu ka French, from Arabic kuskus, María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be southern Mauritania ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi lana Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia Algeria maa saha maa ha. Bindirigu taarihi lana Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni. == Kundivihira == am573m9rb3m4a376avo45lv13rqg8w8 143682 143681 2026-07-12T19:26:00Z K.D.Nburidiba 4111 Added a reference 143682 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Citation|title=Encyclopædia Britannica|date=2026-07-08|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Encyclop%C3%A6dia_Britannica&oldid=1363140287|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni Algeria tingbanni, Tunisia, Mauritania, Morocco, ni Libya<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini Europea nima bindira ni twentieth century piligu , ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-12|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni kuli baŋ shɛli yɛla 17th century piligu ka French, from Arabic kuskus, María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be southern Mauritania ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi lana Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia Algeria maa saha maa ha. Bindirigu taarihi lana Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni. == Kundivihira == 4apgfray0x3aw0crywzfjnocahzjhsw 143683 143682 2026-07-12T19:28:50Z K.D.Nburidiba 4111 Added a reference 143683 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Citation|title=Encyclopædia Britannica|date=2026-07-08|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Encyclop%C3%A6dia_Britannica&oldid=1363140287|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni Algeria tingbanni, Tunisia, Mauritania, Morocco, ni Libya<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini Europea nima bindira ni twentieth century piligu , ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-12|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni kuli baŋ shɛli yɛla 17th century piligu ka French, from Arabic kuskus,<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref> María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be southern Mauritania ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi lana Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia Algeria maa saha maa ha. Bindirigu taarihi lana Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni. == Kundivihira == 101jnytvltm463emnkvalavalwyuh02 Ko yɛlli 0 33592 143671 2026-07-12T14:32:46Z WATTARA TIZAABENI 6486 Created a poem 143671 wikitext text/x-wiki Ko yɛlli Koi! n-nyɛ n ko yɛlli! Wula ka n yen gbaai? N yoli tiim. Man daa vami n-ʒi Ka tam ni yeda naaya Sokam daa yɛlima ka n yɛli ni n ku wum Zuŋo, n-nyɛ n ko yɛlli   Man daa zanŋla sokam yɛlli n niŋ n dini Ka tam ni so lahi je nirilim biɛhigu puuni   N daa yi gaandila gom, ni n kpeei gbihi ni alaafee   Ka zuŋɔ, ka man ti ka ŋun yen maai n suhu gba. Hmmm! N ko yɛlli paama Ka zosimli mini mabiligu zaa yihi bɛ nini, ka n diri wahala   N niŋ yoli tiim dama bɛ zaŋ zaɣbiɛhu n yoma samli Ashee so yɛla bi vari ʒira? Ashee aadalichi naaya? Bo nyaan yim n-ti paama ŋo? Koi, m pan baŋ biɛbu. Doro ŋo wuhima yɛm Ka n baŋ zosimli mini mabiligu daashili zaa   Man daa yi gbirila tima ka bɛ mali tibiri n taba Amaa zuŋo, mani n dɔyala ka ka ŋunkuli yɛn tima kom gba. Ko yɛlli paama! Ka biɛhigu niŋma wurimansain   Ka sokam niŋma tajaɣriga Ka nyɔɣi o nyee niŋma N niŋ daanaasani! Ka niŋ ayei Dama, n wahala maa zaa so bi nyɛli. Ko yɛlli paama! Ka di che ka n baŋ biɛhigu daashili. ''Written by Wattara  '' 4m3jsq7iv9xp2jct8uqzd5n2xek7kdc Sanzali 0 33593 143672 2026-07-12T14:43:14Z WATTARA TIZAABENI 6486 Created a poem 143672 wikitext text/x-wiki Sanzali Tingbani kuuya kiri kiri ka kurigu Kobilisi nyuuya, kulibona ŋuna m bilanyɛra Nahkpariba suhu gabindi ka nihi laan dini gari lala Bɛ dangili moɣu zaa ka bi gbaai lahibali ka pili bɛ suhiri bɔhibu Nihi va n gili kuligini girigiri n ti maai n zani nyiɛm Nahkpariba birimya dama bɛ wahala zaa bahiyoli Sanzali zaniya! Ka pukpariba ni mii bɛ maŋ zaa Puzuri pili kuuibu, ka bɛ bindira meei gba pili naaibu Yili yidaan paɣa pili tiɛha dama o ʒiɛri kpalim la biɛla   Yili yidana koŋ o ni gbaari shɛm dama o zaŋ o buni gbaliŋ chaŋ n ti biri tingbani   Saa kpaɣi pani zuɣusaa n zahisi lubu na Ka daadama ni binkɔbiri zaa niŋdi halaka ni gindi tingbani yaaŋa zuɣu   Sanzali zaniya! Ka Naa mini o kpambaliba gbaai saawara din ka naabu   Bɛ mali tingbana hali ka di ti wum ba   Ka bɛ buɣi baɣisi hali ka bɛ nyee ti nyoni Ni tiŋ bia n tum taali ka di mali nahindi tiŋ zaa O zaŋ la paɣa doni? O zu mii? So mi bi mi!! Baɣa buɣisi chiba nima mo n je ka koŋ taali maa ni nyɛ shɛli   Saa ku n-sabigi ka sokam suhupiɛlli ka ŋmali   Ka paɣiba mali bɛ kɔŋmana zali n guhiri ni o luna Pukpariba zaa yiɣisi puuni n labi yiŋa Daabihi kahiri bɛ nema daani, ni dama ni saa beni   Saa kumya ka sihisi o loŋni Ka bembe n-ti balana ni kom, kom din ka ŋmali   Pukpariba suhu maa ya   Nahkpariba wahala baligi ya Naa mini o kpambaliba niŋ m bo faaŋa Yili yidana mini o malibu ni maa ya bom ka yaɣiri la   Saa luna ka pukpariba di n tihi ka guui kpaai bahi   dlym3xx7wz98z3v87uc9n60fqqm9xhm Abaafuu 0 33594 143673 2026-07-12T16:29:59Z Wumbei Nurudeen024 7425 Created page with "Dagbaŋ Tudu yaɣili ŋɔ, Abaafuu nyɛla bin dirigu din nyɛ bin dirigu gahindili ka mali dariza. Di nyɛla bin dirigu shɛli dim mali alaafee ka tihira veliyelinga." 143673 wikitext text/x-wiki Dagbaŋ Tudu yaɣili ŋɔ, Abaafuu nyɛla bin dirigu din nyɛ bin dirigu gahindili ka mali dariza. Di nyɛla bin dirigu shɛli dim mali alaafee ka tihira veliyelinga. 2mbafovtntydmkk5w3dq5qw0wozlolf 143674 143673 2026-07-12T16:51:43Z Wumbei Nurudeen024 7425 N wuhila din duɣiri Abaafuu 143674 wikitext text/x-wiki Dagbaŋ Tudu yaɣili ŋɔ, Abaafuu nyɛla bin dirigu din nyɛ bin dirigu gahindili ka mali dariza. Di nyɛla bin dirigu shɛli dim mali alaafee ka tihira veliyelinga. Beni mali binshɛŋa duɣiri Abaafuu ŋɔ nyɛ: 1.Nnyuli mini Tuya 8hxb025kffptm07uswbmrqu68pumgkw Motor King 0 33595 143687 2026-07-12T23:40:25Z WATTARA TIZAABENI 6486 Small description of a Motor King 143687 wikitext text/x-wiki Motor king nyela kuribini din mali naba ata. Di malila lɔɣu dinyaaŋa ka niri ni tooi ʒini di puuni ka o ʒiba chaŋ bɛ bukaata maligu shee. Ti tudu ŋo na, ti malili n ʒiri ti puzuri ka lahi malili n kpɔɣiri daabihi n cheni daa. layl6g1qz21ijq7cgj9ykftfmzmz0ra