Dagbani Wikipedia dagwiki https://dag.wikipedia.org/wiki/Sol%C9%94%C9%A3u MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Miidiya Diŋ'gahim Yɛltɔɣa Ŋun su Ŋun su yɛltɔɣa Wikipedia Wikipedia yɛltɔɣa Lahabali kɔligu Lahabali kɔligu yɛltɔɣa MiidiyaWiki MiidiyaWiki yɛltɔɣa Tɛmplet Tɛmplet yɛltɔɣa Sɔŋsim Sɔŋsim yɛltɔɣa Pubu Pubu yɛltɔɣa Salima Salima yɛltɔɣa MOS MOS yɛltɔɣa TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Ŋun su yɛltɔɣa:Musahfm 3 9710 144185 141787 2026-07-19T20:47:22Z MediaWiki message delivery 274 /* Gentle Reminder: Kindly submit your Organizer Feedback for Wiki Loves Ramadan 2026 */ new section 144185 wikitext text/x-wiki {{Welcome}} [[Ŋun su:Sabon Harshe|Sabon Harshe]] ([[Ŋun su yɛltɔɣa:Sabon Harshe|Yɛltɔɣa]]) 07:37, 26 Silimin gɔli August 2021 (GMT) == Thanks for organizing Feminism and Folklore == Dear Organiser/Jury Thank you so much for your enormous contribution during the [[:Feminism and Folklore 2022|Feminism and Folklore 2022]] writing competition. We appreciate your time and efforts throughout the competition to bridge cultural and gender gap on Wikipedia. We are sending you a special postcard as a token of our appreciation and gratitude. Please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeZ5eNggLMULDNupu4LFuTIcDmEyCIRh0QLhElkhkZvAmg0wQ/viewform this form] by July 20th 2022 to receive a postcard from us. We look forward to seeing you in 2023 next year. Stay safe! Gaurav Gaikwad. International Team Feminism and Folklore [[Ŋun su:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ŋun su yɛltɔɣa:MediaWiki message delivery|Yɛltɔɣa]]) 13:50, 10 Silimin gɔli July 2022 (GMT) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf1&oldid=23501899 --> == Invitation to organize Feminism and Folklore 2023 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Christmas Greetings and a Happy New Year 2023, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a [[:m:Feminism and Folklore 2023/List of Articles|list]] of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a fountain tool or dashboard. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the fountain/dashboard link on the [[:m:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta project page]]. This year we would be supporting the community's financial aid for Internet and childcare support. This would be provided for the local team including their jury and coordinator team. This support is opt-in and non mandatory. Kindly fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this Google form] and mark a mail to [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] with the subject line starting as [Stipend] Name or Username/Language. The last date to sign up for internet and childcare aid from our team is 20th of January 2023, We encourage the language coordinators to sign up their community on this link by the 25th of January 2023. Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, [[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Ŋun su:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ŋun su yɛltɔɣa:MediaWiki message delivery|Yɛltɔɣa]]) 10:11, 24 Silimin gɔli December 2022 (GMT) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=24282249 --> == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!. We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[Ŋun su:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ŋun su yɛltɔɣa:MediaWiki message delivery|Yɛltɔɣa]]) 06:51, 18 Silimin gɔli January 2024 (GMT) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Ŋun su:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ŋun su yɛltɔɣa:MediaWiki message delivery|Yɛltɔɣa]]) 13:30, 18 Silimin gɔli January 2026 (GMT) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[Ŋun su:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ŋun su yɛltɔɣa:MediaWiki message delivery|Yɛltɔɣa]]) 05:17, 16 Silimin gɔli February 2026 (GMT) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[Ŋun su:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ŋun su yɛltɔɣa:MediaWiki message delivery|Yɛltɔɣa]]) 11:57, 11 Silimin gɔli April 2026 (GMT) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[Ŋun su:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ŋun su yɛltɔɣa:MediaWiki message delivery|Yɛltɔɣa]]) 02:09, 3 Silimin gɔli June 2026 (GMT) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[Ŋun su:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ŋun su yɛltɔɣa:MediaWiki message delivery|Yɛltɔɣa]]) 12:05, 18 Silimin gɔli June 2026 (GMT) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Share your Wiki Loves Ramadan 2026 journey! == Dear Organizer, On behalf of the Wiki Loves Ramadan International Team, I want to send a massive thank you for your leadership and hard work during the 2026 campaign. Organizing local events, coordinating juries, and tracking metrics takes a lot of effort, and your dedication has been vital to bridging the knowledge gap regarding Islamic heritage and traditions. As we wrap up this year's campaign, we would love to hear how things went in your community. We have put together the Organizer Feedback Form to capture your successes, challenges, and metrics. * '''Link to form''': https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfDsuYSv2S4RCQuwAO9MlykJwgPIy-l9ENTr7I_GxpfVuo2TA/viewform * '''Deadline''': 31 July 2026 Thank you again for championing this campaign. We couldn't do this without you. Warm Regards, [[m:User:ZI Jony|ZI Jony]] (Project Lead) for the Wiki Loves Ramadan 2026 International Team. 20:12, 29 Silimin gɔli June 2026 (GMT) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/2026/Organizers&oldid=30750499 --> == Thank you for joining Wiki Loves Ramadan 2026! == Dear Participant, Thank you so much for participating in the Wiki Loves Ramadan 2026 campaign! Whether you were writing articles or uploading photos to Wikimedia Commons, your contributions have helped share beautiful traditions, Islamic history, and cultural heritage with the rest of the world. We want to make sure next year's campaign is even better, and we need your help to do it! We would love it if you could take 3–5 minutes to fill out our quick '''Participant Feedback Form'''. * '''Link to form''': https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScw_bPHsVzpby50jc2_syJD5-mS9scnRL5BLv9UXH2tK3Mr8w/viewform Thank you again for sharing your knowledge and creativity with the Wikimedia movement. Keep an eye on your talk page and our social media for the final winner announcements soon! Happy editing, Warm Regards, [[m:User:ZI Jony|ZI Jony]] (Project Lead) for the Wiki Loves Ramadan 2026 International Team. 20:13, 29 Silimin gɔli June 2026 (GMT) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/2026/Participants&oldid=30750498 --> == Gentle Reminder: Kindly submit your Organizer Feedback for Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Organizer, Hope you are doing well and keeping safe. We are reaching out to express our heartfelt gratitude for your relentless efforts and dedication in organizing Wiki Loves Ramadan 2026 in your local community. Organizing campaigns takes a lot of hard work, and your leadership has truly made a wonderful impact in bridging the knowledge gap regarding Islamic history and culture. As we are wrapping up this year’s activities, we kindly remind you to share your local campaign report and experience with us. If you haven't done so already, please take a few minutes to fill out the Organizer Feedback Form. * '''Link to form''': https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfDsuYSv2S4RCQuwAO9MlykJwgPIy-l9ENTr7I_GxpfVuo2TA/viewform * '''Deadline''': 31 July 2026 Your feedback is incredibly valuable to us. It will not only help us prepare our global impact report but also guide us in securing better resources and funding for organizers like you in the upcoming years. (You will also find a small section inside the form to provide your local language translations for the 2027 campaign banners!). Thank you so much for being a pillar of this campaign. Together, we can make the 2027 edition even more successful! Warm Regards, [[m:User:ZI Jony|ZI Jony]] (Project Lead) for the Wiki Loves Ramadan 2026 International Team. 20:47, 19 Silimin gɔli July 2026 (GMT) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/2026/Organizers&oldid=30750499 --> d3xurvn9wiqdvw2jbgbt0zks3hb8y1j List of Paramount Pictures films (2010–2019) 0 26518 144181 132444 2026-07-19T20:09:30Z Shrekiolous 8909 - 144181 wikitext text/x-wiki {{Short description|none}} Din doli ŋɔ na nyɛla sinii shɛŋa [[Paramount Pictures]] ni produsi ka yihina yuuni 2010s. {{horizontal TOC|nonum=yes}} {| class="wikitable sortable" ! style="width:9.75em;" | Release date !! style="width:22.5em;" | Title !! Notes |- | style="text-align:right;"| February 19, 2010 || ''[[Shutter Island (film)|Shutter Island]]'' || co-production with [[Phoenix Pictures]], [[Martin Scorsese|Sikeila Productions]] and [[Appian Way Productions]] |- | style="text-align:right;"| March 12, 2010 || ''[[She's Out of My League]]'' || co-production with [[DreamWorks Pictures]] and [[Allen Shapiro|Mosaic Media Group]] |- | style=text-align:right;"| March 18‚ 2010 || ''[[:es:Tensión sexual no resuelta|Unresolved Sexual Tension]]'' || Spanish film; co-production with Amiguetes Entertainment, [[Aragón Televisión]], Bowfinger International Pictures, [[Instituto de Crédito Oficial]] (ICO), and [[Televisión Española]] (TVE) |- | style="text-align:right;"| March 26, 2010 || ''[[How to Train Your Dragon (film)|How to Train Your Dragon]]'' || distribution only; produced by [[DreamWorks Animation]]<ref name="DreamWorks" group=N>Owned by [[Universal Pictures]] (via [[DreamWorks Animation]])</ref> <br /> [[Annie Award for Best Animated Feature]] <br /> Nominated - [[Academy Award for Best Animated Feature]] <br /> Nominated - [[BAFTA Award for Best Animated Film]] <br /> Nominated - [[Critics' Choice Movie Award for Best Animated Feature]] <br /> Nominated - [[Golden Globe Award for Best Animated Feature Film]] <br /> Nominated - [[Producers Guild of America Award for Best Animated Motion Picture]] |- | style=text-align:right;"| April 24‚ 2010 || ''[[Room in Rome]]'' || distribution only; co-production with Alicia Produce and Morena Films |- | style="text-align:right;"| May 7, 2010 || ''[[Iron Man 2]]'' || co-production with [[Marvel Studios]]<ref name="Disney" group=N>Owned by [[Walt Disney Studios (division)|Disney]] (via [[Marvel Studios]]) with [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] currently handling distribution</ref> and [[Fairview Entertainment]].<ref name="businesswire.com">{{Cite web|url=http://www.businesswire.com/news/home/20130702006078/en/Disney-Acquires-Distribution-Rights-Marvel-Films-Paramount#.VUemcht0zcs|title = Disney Acquires Distribution Rights to Four Marvel Films from Paramount|date = 2 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=Tadena|first=Nathalie|title=Disney Acquires Distribution Rights to Four Marvel Films From Paramount|url=https://online.wsj.com/article/BT-CO-20130702-709529.html|publisher=The Wall Street Journal|accessdate=2 July 2013}}</ref> |- | style="text-align:right;"| May 21, 2010 || ''[[Shrek Forever After]]'' || distribution only; produced by [[DreamWorks Animation]]<ref name="DreamWorks" group=N /><ref>{{cite web|url=http://www.afi.com/members//catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=66591|title=Shrek Forever After|work=[[AFI Catalog of Feature Films]]|accessdate=2017-06-12}}</ref> |- | style="text-align:right;"| July 1, 2010 || ''[[The Last Airbender (2010 film)|The Last Airbender]]'' || co-production with [[Nickelodeon Movies]], [[Blinding Edge Pictures]] and [[The Kennedy/Marshall Company]]<ref>{{cite web|url=http://www.afi.com/members//catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=66523|title=The Last Airbender|work=[[American Film Institute]]|accessdate=2016-10-26}}</ref> |- | style="text-align:right;"| July 8, 2010 || ''[[The Loved Ones (film)|The Loved Ones]]'' || distribution only; produced by [[Insurge Pictures]], Omnilab Media, Ambience Entertainment and [[VicScreen|Film Victoria]] |- | style="text-align:right;"| July 30, 2010 || ''[[Dinner for Schmucks]]'' || co-production with [[DreamWorks Pictures]], [[Spyglass Media Group|Spyglass Entertainment]], [[Walter F. Parkes|Parkes]]/[[Laurie MacDonald|MacDonald]], [[Jay Roach|Everyman Pictures]] and [[Reliance Entertainment]] |- | style="text-align:right;"| September 2, 2010 || ''[[Tomorrow, When the War Began (film)|Tomorrow, When the War Began]]'' || Australia, New Zealand, and select US distribution only; produced by Ambience Entertainment and Omnilab Media |- | style="text-align:right;"| October 1, 2010 || ''[[Case 39]]'' || co-production with [[Paramount Vantage]] |- | style="text-align:right;"| October 15, 2010 || ''[[Jackass 3D]]'' || co-production with [[Dickhouse Productions]] and [[MTV Films]] |- | style="text-align:right;"| October 22, 2010 || ''[[Paranormal Activity 2]]'' || co-production with [[Blumhouse Productions]], Solana Films and Room 101, Inc. |- | style="text-align:right;"| November 5, 2010 || ''[[Megamind]]'' || distribution only; produced by [[DreamWorks Animation]] and [[PDI/DreamWorks]]<ref name="DreamWorks" group=N /><ref>{{cite web|url=http://www.afi.com/members//catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=66547|title=Megamind|work=[[American Film Institute]]|accessdate=2016-10-26}}</ref> |- | style="text-align:right;"| November 10, 2010 || ''[[Morning Glory (2010 film)|Morning Glory]]'' || co-production with [[Bad Robot Productions]] |- | style="text-align:right;| November 13‚ 2010 || ''[[Ghost: Mouichido Dakishimetai]]'' || Japanese-Korean film; Distribution only; co-production with [[Shochiku]] and Oz Company |- | style="text-align:right;"| December 17, 2010 || ''[[The Fighter]]'' || US distribution only; produced by [[The Weinstein Company]], [[Relativity Media]], [[Mandeville Films]], [[Protozoa Pictures]] and Closest to the Hole Productions<br /> Nominated - [[Academy Award for Best Picture]] <br /> Nominated - [[Critics' Choice Movie Award for Best Picture]] <br /> Nominated - [[Golden Globe Award for Best Motion Picture - Drama]] <br /> Nominated - [[Producers Guild of America Award for Best Theatrical Motion Picture]] |- | style="text-align:right;" rowspan="2"| December 22, 2010 || ''[[Little Fockers]]'' || international distribution only; co-production with [[DreamWorks Pictures]], [[Universal Pictures]], [[Relativity Media]], [[Tribeca Productions]] and [[Jay Roach|Everyman Pictures]] |- | ''[[True Grit (2010 film)|True Grit]]'' || co-production with [[Skydance Media|Skydance Productions]], [[Scott Rudin|Scott Rudin Productions]] and [[The Coen Brothers|Mike Zoss productions]] <br /> Nominated - [[Academy Award for Best Picture]] <br /> Nominated - [[BAFTA Award for Best Film]] <br /> Nominated - [[Critics' Choice Movie Award for Best Picture]] <br /> Nominated - [[Producers Guild of America Award for Best Theatrical Motion Picture]] |- | style="text-align:right;"| January 21, 2011 || ''[[No Strings Attached (film)|No Strings Attached]]'' || co-production with [[The Montecito Picture Company]], [[Spyglass Media Group|Spyglass Entertainment]], Cold Spring Pictures, Handsomecharlie Films and [[Katalyst Films]] |- | style="text-align:right;"| February 11, 2011 || ''[[Justin Bieber: Never Say Never]]'' || distribution only; produced by [[Insurge Pictures]], [[MTV Films]], [[Scooter Braun|Scooter Braun Films]], [[AEG Live]], [[Island Records]] and L.A Reid Media |- | style="text-align:right;"| March 4, 2011 || ''[[Rango (2011 film)|Rango]]'' || co-production with [[Nickelodeon Movies]], [[GK Films]] and [[Gore Verbinski|Blind Wink]] <br /> [[Academy Award for Best Animated Feature]] <br /> [[Annie Award for Best Animated Feature]] <br /> [[BAFTA Award for Best Animated Film]] <br /> [[Critics' Choice Movie Award for Best Animated Feature]] <br /> Nominated - [[Golden Globe Award for Best Animated Feature Film]] |- | style="text-align:right;"| May 6, 2011 || ''[[Thor (film)|Thor]]'' || distribution only; produced by [[Marvel Studios]];<ref name="Disney" group=N /><ref name="businesswire.com"/><ref>{{cite news|last=Finke|first=Nikki|title=Disney Completes Purchase Of Marvel Home Entertainment Distribution Rights|url=https://www.deadline.com/2013/07/disney-completes-all-marvel-home-distribution-rights-from-paramount/|accessdate=2 July 2013|newspaper=Deadline Hollywood|date=2 July 2013}}</ref> |- | style="text-align:right;"| May 27, 2011 || ''[[Kung Fu Panda 2]]'' || Nominee for the Academy Award for Best Animated Feature. Distribution only; produced by [[DreamWorks Animation]]<ref name="DreamWorks" group=N /> |- | style="text-align:right;"| June 10, 2011 || ''[[Super 8 (2011 film)|Super 8]]'' || co-production with [[Bad Robot Productions]] and [[Amblin Entertainment]] |- | style="text-align:right;"| June 29, 2011 || ''[[Transformers: Dark of the Moon]]'' || co-production with [[di Bonaventura Pictures]] and [[Hasbro]] (highest-grossing film) |- | style="text-align:right;"| July 22, 2011 || ''[[Captain America: The First Avenger]]'' || distribution only; produced by [[Marvel Studios]];<ref name="Disney" group=N /><ref name="palmeri1">{{cite news|last=Palmeri|first=Christopher|title=Disney Buys Rights to Four Marvel Movies From Viacom's Paramount|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-07-02/disney-buys-rights-to-four-marvel-movies-from-viacom-s-paramount.html|accessdate=2 July 2013|newspaper=Bloomberg L.P.|date=2 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.afi.com/members//catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=66785|title= Captain America: The First Avenger|work=[[American Film Institute]]|accessdate=2016-10-26}}</ref> |- | style="text-align:right;"| July 29, 2011 || ''[[Cowboys & Aliens]]'' || international distribution only; produced by [[Universal Pictures]], [[DreamWorks Pictures]], [[Relativity Media]], [[Imagine Entertainment]], [[Fairview Entertainment]], [[Platinum Studios]] and [[K/O Paper Products]] |- | style="text-align:right;"| October 14, 2011 || ''[[Footloose (2011 film)|Footloose]]'' || co-production with [[Spyglass Media Group|Spyglass Entertainment]], [[MTV Films]], Dylan Sellers Productions, [[Craig Zadan|Zadan/Meron Productions]] and Weston Pictures |- | style="text-align:right;"| October 21, 2011 || ''[[Paranormal Activity 3]]'' || co-production with [[Blumhouse Productions]], Solana Films and Room 101, Inc. |- | style="text-align:right;" rowspan="2" | October 28, 2011 || ''[[Eva (2011 film)|Eva]]'' || Spain distribution only; produced by Escándalo Films and Ran Entertainment |- | ''[[Puss in Boots (2011 film)|Puss in Boots]]'' || Nominee for the Academy Award for Best Animated Feature. Distribution only; produced by [[DreamWorks Animation]]<ref name="DreamWorks" group=N /> |- | style="text-align:right;"| November 23, 2011 || ''[[Hugo (film)|Hugo]]'' || Nominee for the Academy Award for Best Picture; co-production with [[GK Films]] and [[Infinitum Nihil]]<ref>{{cite web |url=https://www.comingsoon.net/films.php?id=44712 |title=Hugo Cabret – Trailers, Videos, and Reviews ComingSoon.net Movie Database |publisher=Comingsoon.net |date=2011-11-23 |accessdate=2014-08-21 |access-date=2024-01-02 |archive-date=2014-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140821190616/http://www.comingsoon.net/films.php?id=44712 |url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:right;"| December 9, 2011 || ''[[Young Adult (film)|Young Adult]]'' || co-production with [[Mandate Pictures]], [[Jason Reitman|Right of Way Films]], [[Denver and Delilah Productions]] and [[Mr. Mudd]] |- | style="text-align:right;"| December 16, 2011 || ''[[Mission: Impossible – Ghost Protocol]]'' || co-production with [[Bad Robot Productions]], [[Cruise/Wagner Productions]] and [[Skydance Media|Skydance Productions]]<ref>{{cite web |url=https://www.comingsoon.net/films.php?id=56203 |title=Mission: Impossible Ghost Protocol – Trailers, Videos, and Reviews ComingSoon.net Movie Database |publisher=Comingsoon.net |date= |accessdate=2014-08-21 |access-date=2024-01-02 |archive-date=2014-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140822091349/http://www.comingsoon.net/films.php?id=56203 |url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:right;"| December 21, 2011 || ''[[The Adventures of Tintin (film)|The Adventures of Tintin: Secret of the Unicorn]]'' || Winner of the Golden Globe Award for Best Animated Feature. North America/UK/Asia-Pacific distribution; co-production with [[Columbia Pictures]], [[Nickelodeon Movies]], Hemisphere Media Capital, [[The Kennedy/Marshall Company]], [[WingNut Films]] and [[Amblin Entertainment]]<ref>{{cite web |url=https://www.comingsoon.net/films.php?id=20445&offset=20 |title=The Adventures of Tintin – Trailers, Videos, and Reviews ComingSoon.net Movie Database |publisher=Comingsoon.net |date= |accessdate=2014-08-21 |access-date=2024-01-02 |archive-date=2014-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201234158/http://www.comingsoon.net/films.php?id=20445&offset=20 |url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:right;"| January 6, 2012 || ''[[The Devil Inside (film)|The Devil Inside]]'' || distribution only; produced by [[Insurge Pictures]], [[di Bonaventura Pictures]] and [[William Brent Bell|Prototype Productions]] |- | style="text-align:right;"| March 9, 2012 || ''[[A Thousand Words (film)|A Thousand Words]]'' || distribution only; produced by [[DreamWorks Pictures]], [[Saturn Films]] and Work After Midnight Films |- | style="text-align:right;" | May 4, 2012 || ''[[The Avengers (2012 film)|The Avengers]]'' || studio credit only;<ref name="Disney" group=N /> co-production with [[Marvel Studios]]; had Paramount's logos originally in its credits. |- | style="text-align:right;"| May 16, 2012 || ''[[The Dictator (2012 film)|The Dictator]]'' || co-production with Four By Two Films, [[Jeff Schaffer|Berg/Mandel/Shaffer Productions]] and [[Scott Rudin|Scott Rudin Productions]]<ref>{{cite web |url=https://www.comingsoon.net/films.php?id=73402 |title=The Dictator – Trailers, Videos, and Reviews ComingSoon.net Movie Database |publisher=Comingsoon.net |date= |accessdate=2014-08-21 |access-date=2024-01-02 |archive-date=2014-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021001736/http://www.comingsoon.net/films.php?id=73402 |url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:right;"| June 8, 2012 || ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]'' || distribution only; produced by [[DreamWorks Animation]] and [[PDI/DreamWorks]]<ref name="DreamWorks" group=N /><ref>{{cite web |url=https://www.comingsoon.net/films.php?id=55861 |title=Madagascar 3 – Trailers, Videos, and Reviews ComingSoon.net Movie Database |publisher=Comingsoon.net |date= |accessdate=2014-08-21 |access-date=2024-01-02 |archive-date=2014-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429185757/http://www.comingsoon.net/films.php?id=55861 |url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:right;"| July 5, 2012 || ''[[Katy Perry: Part of Me]]'' || distribution only; produced by [[Insurge Pictures]], [[MTV Films]] and [[Imagine Entertainment]] |- | style="text-align:right;"| August 24, 2012 || ''[[Shadow Dancer (film)|Shadow Dancer]]'' || UK distribution only; co-production with [[BBC Films]] and [[Irish Film Board]] |- | style="text-align:right;"| August 31, 2012 || ''[[Tad, the Lost Explorer]]'' || Spain distribution; co-production with [[Telecinco Cinema]], Ikiru Films, ElToro Pictures, Lightbox Entertainment and Telefónica Studios |- | style="text-align:right;"| September 7, 2012 || ''[[Raiders of the Lost Ark#IMAX|Indiana Jones and the Raiders of the Lost Ark: The IMAX Experience]]'' || co-production with [[Lucasfilm]] |- | style="text-align:right;"| October 19, 2012 || ''[[Paranormal Activity 4]]'' || co-production with [[Blumhouse Productions]], Solana Films and Room 101. Inc. |- | style="text-align:right;"| October 26, 2012 || ''[[Fun Size]]'' || co-production with [[Nickelodeon Movies]], [[Anonymous Content]] and [[Fake Empire Productions]] |- | style="text-align:right;"| November 2, 2012 || ''[[Flight (2012 film)|Flight]]'' || co-production with [[Walter F. Parkes|Parkes + MacDonald Image Nation]] and [[ImageMovers]] |- | style="text-align:right;"| November 21, 2012 || ''[[Rise of the Guardians]]'' || distribution only; produced by [[DreamWorks Animation]];<ref name="DreamWorks" group=N /> Last DreamWorks film to be distributed by Paramount Pictures |- | style="text-align:right;"| December 19, 2012 || ''[[The Guilt Trip (film)|The Guilt Trip]]'' || co-production with [[Skydance Media|Skydance Productions]] and Michaels/Goldwyn Films |- | style="text-align:right;" rowspan="2"| December 21, 2012 || ''[[Cirque du Soleil: Worlds Away]]'' || co-production with [[Cirque du Soleil|Cirque du Soleil Productions]], [[Reel FX]], [[Lightstorm Entertainment]] and Pace Group |- | ''[[Jack Reacher (film)|Jack Reacher]]'' || co-production with [[Skydance Media|Skydance Productions]], [[Cruise/Wagner Productions]] and [[Mutual Film Company]] |- | style="text-align:right;"| January 25, 2013 || ''[[Hansel & Gretel: Witch Hunters]]'' || co-production with [[Metro-Goldwyn-Mayer]], [[MTV Films]] and [[Gary Sanchez Productions]] |- | style="text-align:right;"| March 28, 2013 || ''[[G.I. Joe: Retaliation]]'' || co-production with [[Metro-Goldwyn-Mayer]], [[Skydance Media|Skydance Productions]], [[Hasbro]] and [[Di Bonaventura Pictures]]<ref>{{cite web |url=https://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=74947 |title=Who is Returning for the G.I. Joe Sequel? |publisher=ComingSoon.net |date=2011-03-04 |accessdate=2014-08-21 |access-date=2024-01-02 |archive-date=2014-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201234156/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=74947 |url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:right;"| April 26, 2013 || ''[[Pain & Gain]]'' || co-production with [[De Line Pictures]] |- | style="text-align:right;" | May 3, 2013 || ''[[Iron Man 3]]'' || studio credit only;<ref name="Disney" group=N /> co-production with [[Marvel Studios]] and [[DMG Entertainment]]; had Paramount's logos originally in its credits. |- | style="text-align:right;"| May 16, 2013 || ''[[Star Trek Into Darkness]]'' || co-production with [[Skydance Media|Skydance Productions]], [[Bad Robot Productions]] and [[K/O Paper Products]] |- | style="text-align:right;"| June 21, 2013 || ''[[World War Z (film)|World War Z]]'' || co-production with [[Skydance Media|Skydance Productions]], [[GK Films]], [[Plan B Entertainment]] and Hemisphere Media Capital<ref>{{cite web |url=https://www.comingsoon.net/films.php?id=50522 |title=World War Z – Trailers, Videos, and Reviews ComingSoon.net Movie Database |publisher=Comingsoon.net |date= |accessdate=2014-08-21 |access-date=2024-01-02 |archive-date=2014-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723145448/http://www.comingsoon.net/films.php?id=50522 |url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:right;"| October 25, 2013 || ''[[Jackass Presents: Bad Grandpa]]'' || co-production with [[MTV Films]] and [[Dickhouse Productions]] |- | style="text-align:right;"| December 18, 2013 || ''[[Anchorman 2: The Legend Continues]]'' || co-production with [[Apatow Productions]] and [[Gary Sanchez Productions]] |- | style="text-align:right;"| December 25, 2013 || ''[[The Wolf of Wall Street (2013 film)|The Wolf of Wall Street]]'' || Nominee for the Academy Award for Best Picture. US, Canadian and Japan distribution only; co-production with [[Red Granite Pictures]], [[Appian Way Productions]], Sikelia Productions and Emjag Productions<ref>{{cite web|url=https://www.thewrap.com/wolf-wall-street-secures-overseas-distribution-multiple-territories-through-universal-64/|title='The Wolf of Wall Street' Secures Overseas Distribution in Multiple Territories Through Universal|author=Liza Foreman|work=[[TheWrap]]|date=November 8, 2012|accessdate=February 5, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2012/11/universal-international-acquires-wolf-of-wall-street-european-rights-368208/|title=Universal International Acquires 'Wolf Of Wall Street' European Rights|author=Dominic Patten|work=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|date=November 8, 2012|accessdate=February 5, 2021}}</ref> |- | style="text-align:right;"| December 27, 2013 || ''[[Labor Day (film)|Labor Day]]'' || co-production with [[Indian Paintbrush (company)|Indian Paintbrush]], [[Jason Reitman|Right of Way Productions]] and [[Mr. Mudd]] |- | style="text-align:right;"| January 3, 2014 || ''[[Paranormal Activity: The Marked Ones]]'' || co-production with [[Blumhouse Productions]], Solana Films and Room 101. Inc. |- | style="text-align:right;"| January 17, 2014 || ''[[Jack Ryan: Shadow Recruit]]'' || co-production with [[Skydance Media|Skydance Productions]], [[Mace Neufeld|Mace Neufeld Productions]] and [[Di Bonaventura Pictures]] |- | style="text-align:right;"| March 28, 2014 || ''[[Noah (2014 film)|Noah]]'' || co-production with [[Regency Enterprises]] and Protozoa Pictures<ref>{{cite web |last=Patten |first=Dominic |url=https://www.deadline.com/2012/04/darren-aronofskys-%E2%80%98noah%E2%80%99-gets-march-28-2014-release-date/ |title=Darren Aronofsky's 'Noah' Movie Has Release Date |website=Deadline Hollywood |accessdate=2012-05-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120414175550/http://www.deadline.com/2012/04/darren-aronofskys-%E2%80%98noah%E2%80%99-gets-march-28-2014-release-date/ |archivedate=2012-04-14 |access-date=2024-01-02 |archive-date=2012-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414175550/http://www.deadline.com/2012/04/darren-aronofskys-%E2%80%98noah%E2%80%99-gets-march-28-2014-release-date/ }}</ref> |- | style="text-align:right;"| June 27, 2014 || ''[[Transformers: Age of Extinction]]'' || co-production with [[di Bonaventura Pictures]] and [[Hasbro Studios]] |- | style="text-align:right;"| July 25, 2014 || ''[[Hercules (2014 film)|Hercules]]'' || co-production with [[Metro-Goldwyn-Mayer]], [[Flynn Picture Company]], [[RatPac Entertainment]] and Radical Pictures |- | style="text-align:right;"| August 8, 2014 || ''[[Teenage Mutant Ninja Turtles (2014 film)|Teenage Mutant Ninja Turtles]]'' || co-production with [[Nickelodeon Movies]], [[Platinum Dunes]], Gama Entertainment, Mednick Productions and Heavy Metal Productions |- | style="text-align:right;"| October 3, 2014 || ''[[Men, Women & Children (film)|Men, Women & Children]]'' || co-production with [[Jason Reitman|Right of Way Films]] |- | style="text-align:right;"| November 5, 2014 || ''[[Interstellar (film)|Interstellar]]'' || US distribution only; co-production with [[Warner Bros. Pictures]], [[Legendary Entertainment]] and [[Syncopy Inc.]] |- | style="text-align:right;"| December 12, 2014 || ''[[Top Five]]'' || co-production with IAC Films and [[Scott Rudin|Scott Rudin Productions]] |- | style="text-align:right;" rowspan="2"| December 25, 2014 || ''[[The Gambler (2014 film)|The Gambler]]'' || co-production with Chartoff/Winkler Productions, Closest to the Hole Productions and Leverage Entertainment |- | ''[[Selma (film)|Selma]]'' || Nominee for the Academy Award for Best Picture. US distribution only;<ref>{{Cite web |url=http://www.paramount.com/news-and-social-media/news-and-press-releases/paramount-pictures-and-path-announce-start-principal |title=Archived copy |access-date=2019-10-20 |archive-date=2021-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229160725/https://www.paramount.com/news-and-social-media/news-and-press-releases/paramount-pictures-and-path-announce-start-principal/ |url-status=dead }}</ref> co-production with [[Pathé]], [[Harpo Films]], [[Plan B Entertainment]], Cloud Eight Films and [[Ingenious Media]]<ref>{{cite web|url=http://www.afi.com/members//catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=70237|title=Selma|work=[[American Film Institute]]|accessdate=2016-10-26}}</ref> |- | style="text-align:right;"| January 30, 2015 || ''[[Project Almanac]]'' || co-production with [[Insurge Pictures]], [[MTV Films]] and [[Platinum Dunes]] |- | style="text-align:right;"| February 6, 2015 || ''[[The SpongeBob Movie: Sponge Out of Water]]'' || co-production with [[Paramount Animation]], [[Nickelodeon Movies]] and [[United Plankton Pictures]]<ref>{{cite web|url=http://www.afi.com/members//catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=70252|title=The SpongeBob Movie: Sponge Out of Water|work=[[American Film Institute]]|accessdate=2016-10-26}}</ref> |- | style="text-align:right;"| February 20, 2015 || ''[[Hot Tub Time Machine 2]]'' || co-production with [[Metro-Goldwyn-Mayer]], Panay Films and [[United Artists]]<ref>{{cite web|url=https://www.deadline.com/2013/12/paramount-dips-toe-into-mgms-hot-tub-time-machine-sequel/ |title=Paramount Dips Toe Into MGM's 'Hot Tub Time Machine' Sequel |website=Deadline Hollywood |date=2013-12-17 |accessdate=2014-08-21}}</ref> |- | style="text-align:right;"| May 15, 2015 || ''[[Area 51 (film)|Area 51]]'' || distribution only; produced by [[Insurge Pictures]], Aramid Entertainment Fund, [[Blumhouse Productions]], [[IM Global]], Incentive Filmed Entertainment and Room 101 |- | style="text-align:right;"| May 22, 2015 || ''[[Drunk Wedding]]'' || distribution only; produced by [[Insurge Pictures]] |- | style="text-align:right;"| June 30, 2015 || ''[[Staten Island Summer]]'' || distribution only; produced by [[Insurge Pictures]] and Michaels-Goldwyn |- | style="text-align:right;"| July 1, 2015 || ''[[Terminator Genisys]]'' || co-production with [[Skydance Media|Skydance Productions]] and [[Annapurna Pictures]] |- | style="text-align:right;"| July 31, 2015 || ''[[Mission: Impossible – Rogue Nation]]'' || co-production with [[Skydance Media|Skydance Productions]], Odin, [[China Movie Channel]], [[Alibaba Pictures]] and [[Bad Robot Productions]]<ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/reviews/mission-impossible-rogue-nation-review/5090914.article|title='Mission Impossible – Rogue Nation': Review|last=Grierson|first=Tim|work=[[Screen Daily]]|date=2015-07-24|accessdate=2016-10-26}}</ref> |- | style="text-align:right;"| August 25, 2015 || ''[[Capture the Flag (film)|Capture the Flag]]'' || Spanish film; co-production with 4 Cats Pictures, Lightbox Entertainment, Los Rockets AIE La Película, Telefónica Studios, Ikiru Films and Mediaset Spain |- | style="text-align:right;"| September 18, 2015 || ''[[Captive (2015 film)|Captive]]'' || co-production with BN Films, 1019 Entertainment, Brightside Entertainment and Yoruba Saxon Productions |- | style="text-align:right;"| October 23, 2015 || ''[[Paranormal Activity: The Ghost Dimension]]'' || co-production with [[Blumhouse Productions]] |- | style="text-align:right;"| October 30, 2015 || ''[[Scouts Guide to the Zombie Apocalypse]]'' || co-production with Broken Road Productions<ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/reviews/scouts-guide-to-the-zombie-apocalypse-review/5095709.article|title='Scouts Guide To The Zombie Apocalypse': Review|last=Gant|first=Charles|work=[[Screen Daily]]|date=2015-10-29|accessdate=2016-10-26}}</ref> |- | style="text-align:right;"| December 11, 2015 || ''[[The Big Short (film)|The Big Short]]'' || Nominee for the Academy Award for Best Picture. Distribution only; produced by [[Regency Enterprises]] and [[Plan B Entertainment]].<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/big-short-afi-fest-review-840022|title='The Big Short': AFI Fest Review|last=McCarthy|first=Todd|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=2015-11-13|accessdate=2016-10-26}}</ref> |- | style="text-align:right;"| December 25, 2015 || ''[[Daddy's Home (film)|Daddy's Home]]'' || co-production with [[Gary Sanchez Productions]] and [[Red Granite Pictures]] |- | style="text-align:right;"| December 30, 2015 || ''[[Anomalisa]]'' || Nominee for the Academy Award for Best Animated Feature; co-production with [[Starburns Industries]] |- | style="text-align:right;"| January 15, 2016 || ''[[13 Hours: The Secret Soldiers of Benghazi]]'' || co-production with 3 Arts Entertainment and Bay Films |- | style="text-align:right;"| February 12, 2016 || ''[[Zoolander 2]]'' || co-production with [[Red Hour Productions]] and [[Scott Rudin Productions]]<ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/reviews/zoolander-2-review/5099867.article|title='Zoolander 2': Review|last=Grierson|first=Tim|work=[[Screen Daily]]|date=2016-02-10|accessdate=2016-10-26}}</ref> |- | style="text-align:right;"| March 4, 2016 || ''[[Whiskey Tango Foxtrot (film)|Whiskey Tango Foxtrot]]'' || co-production with [[Broadway Video]] and [[Little Stranger (film company)|Little Stranger]] |- | style="text-align:right;"| March 11, 2016 || ''[[10 Cloverfield Lane]]'' || co-production with [[Bad Robot Productions]] |- | style="text-align:right;"| March 30, 2016 || ''[[Everybody Wants Some!! (film)|Everybody Wants Some!!]]'' || co-production with [[Annapurna Pictures]] |- | style="text-align:right;"| June 3, 2016 || ''[[Teenage Mutant Ninja Turtles: Out of the Shadows]]'' || co-production with [[Nickelodeon Movies]], [[Platinum Dunes]], [[Alibaba Pictures]] and China Movie Media Group |- | style="text-align:right;"| July 22, 2016 || ''[[Star Trek Beyond]]'' || co-production with [[Skydance Media]], [[Bad Robot Productions]], [[K/O Paper Products]], [[Alibaba Pictures]] and Huahua Media |- | style="text-align:right;"| August 5, 2016 || ''[[The Little Prince (2015 film)|The Little Prince]]'' || US/French distribution only; produced by [[Method Animation|ON Animation Studios]], Lucky Red and Orange Studio |- | style="text-align:right;"| August 12, 2016 || ''[[Florence Foster Jenkins (film)|Florence Foster Jenkins]]'' || US distribution only, produced by [[BBC Films]], [[Pathé]], [[Canal+]] and [[Qwerty Films]] |- | style="text-align:right;"| August 19, 2016 || ''[[Ben-Hur (2016 film)|Ben-Hur]]'' || co-production with [[Metro-Goldwyn-Mayer]], [[Lightworkers Media]] and [[Bazelevs Company]] |- | style="text-align:right;" | August 26, 2016 || ''[[The Intervention (film)|The Intervention]]'' || co-distribution with [[Samuel Goldwyn Films]]<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2016/film/markets-festivals/sundance-paramount-home-media-buys-clea-duvalls-the-intervention-1201690848/|title=Sundance: Paramount Buys Clea Duvall's 'The Intervention'|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|first=Brent|last=lang|date=January 28, 2016|accessdate=June 5, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2016/07/the-intervention-trailer-clea-duvall-cobie-smulders-sundance-film-festival-1201702674/|title='The Intervention' Trailer: Friends Confront a 'Marital Prison' in Clea DuVall's Directorial Debut|website=[[Indiewire.com]]|first=Kyle|last=Kizu|date=July 5, 2016|accessdate=August 22, 2016}}</ref> |- | style="text-align:right;"| September 9, 2016 || ''[[Brother Nature (film)|Brother Nature]]'' || produced by [[Insurge Pictures]] and [[Broadway Video]]; distributed by [[Samuel Goldwyn Films]] |- | style="text-align:right;" | September 23, 2016 || ''[[Goat (2016 film)|Goat]]'' || co-distribution with [[The Film Arcade]]<ref>{{cite magazine|url=https://www.ew.com/article/2016/06/22/nick-jonas-frat-drama-goat-release-date|title=Nick Jonas frat drama Goat gets September release date|magazine=[[Entertainment Weekly]]|first=Devan|last=Coggan|date=June 22, 2016|accessdate=June 22, 2016|archive-date=June 24, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624042431/http://www.ew.com/article/2016/06/22/nick-jonas-frat-drama-goat-release-date|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:right;"| October 21, 2016 || ''[[Jack Reacher: Never Go Back]]'' || co-production with [[Skydance Media]] and TC Productions<ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/reviews/jack-reacher-never-go-back-review/5110491.article|title='Jack Reacher: Never Go Back': Review|last=Grierson|first=Tim|work=[[Screen Daily]]|date=2016-10-19|accessdate=2016-10-26}}</ref> |- | style="text-align:right;"| November 11, 2016 || ''[[Arrival (film)|Arrival]]'' || US distribution only; produced by [[21 Laps Entertainment]], [[Lava Bear Films]] and [[FilmNation Entertainment]] |- | style="text-align:right;"| November 23, 2016 || ''[[Allied (film)|Allied]]'' || co-production with [[ImageMovers]], [[GK Films]] and Huahua Media |- | style="text-align:right;"| December 9, 2016 || ''[[Office Christmas Party]]'' ||US/Latin America/Brazil/Asia-Pacific/Italy distribution only; co-production with [[DreamWorks Pictures]], [[Reliance Entertainment]], [[Bluegrass Films]] and Entertainment 360<ref>{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Jennifer Aniston, Jason Bateman to Star in 'Office Christmas Party' (Exclusive)|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/jennifer-aniston-jason-bateman-star-867614|accessdate=March 4, 2016|work=The Hollywood Reporter|date=February 19, 2016}}</ref> |- | style="text-align:right;"| December 16, 2016 || ''[[Fences (film)|Fences]]'' || co-production with Marco, [[Bron Studios]], Creative Wealth Media Finance and [[Scott Rudin Productions]] |- | style="text-align:right;"| December 23, 2016 || ''[[Silence (2016 film)|Silence]]'' || US distribution only; co-production with [[IM Global]], Cappa/De Fina Productions, [[Vittorio Cecchi Gori|Cecchi Gori Pictures]], [[Emmett/Furla/Oasis Films]], CatchPlay and Sikelia Productions<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2016/09/martin-scorseses-silence-paramount-1201826182/|title=Martin Scorsese's 'Silence' To Open Dec. 23|website=[[Deadline Hollywood]]|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=September 26, 2016|accessdate=September 26, 2016}}</ref> |- | style="text-align:right;"| January 13, 2017 || ''[[Monster Trucks (film)|Monster Trucks]]'' || co-production with [[Paramount Animation]], [[Nickelodeon Movies]] and Disruption Entertainment |- | style="text-align:right;"| January 20, 2017 || ''[[XXX: Return of Xander Cage]]'' || co-production with [[One Race Films]], [[Revolution Studios]] and Roth Kirschenbaum Films<ref name="insight-oct2016">{{cite web |url=http://www.varietyinsight.com/print_featurefilm_releases.php |title=Film Releases |work=[[Variety Insight]] |accessdate=March 1, 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161026183041/http://www.varietyinsight.com/print_featurefilm_releases.php |archivedate=October 26, 2016 |url-status=dead |access-date=January 2, 2024 |archive-date=October 26, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026183041/http://www.varietyinsight.com/print_featurefilm_releases.php }}</ref> |- | style="text-align:right;"| February 3, 2017 || ''[[Rings (2017 film)|Rings]]'' || co-production with [[Walter F. Parkes|Parkes + MacDonald Imagination]] |- | style="text-align:right;"| March 31, 2017 || ''[[Ghost in the Shell (2017 film)|Ghost in the Shell]]'' || co-production with [[DreamWorks Pictures]], [[Reliance Entertainment]]<ref name="insight-oct2016" /> [[Amblin Partners]]<ref name="insight-oct2016" /> and [[Avi Arad|Arad Productions]]<ref name="insight-oct2016" /> |- | style="text-align:right;"| May 25, 2017 || ''[[Baywatch (film)|Baywatch]]'' || co-production with Contrafilm, [[The Montecito Picture Company]], Vinson Films, [[Flynn Picture Company]] and [[Seven Bucks Productions]]<ref name="insight-oct2016" /> |- | style="text-align:right;"| June 21, 2017 || ''[[Transformers: The Last Knight]]'' || co-production with [[Hasbro Studios]] and [[di Bonaventura Pictures]]<ref name="insight">{{cite web|url=http://www.varietyinsight.com/print_featurefilm_releases.php|title=Film releases|work=[[Variety Insight]]|accessdate=2016-10-26}}</ref> |- | style="text-align:right;"| July 28, 2017 || ''[[An Inconvenient Sequel: Truth to Power]]'' || co-production with [[Participant (company)|Participant Media]] and Actual Films<ref name="insight" /><ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/film/news/inconvenient-truth-sequel-release-date-1201963887/|title='Inconvenient Truth' Sequel Release Date Set|date=January 19, 2017|accessdate=February 5, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.participantmedia.com/2017/01/inconvenient-sequel-truth-power-be-released-july-28|title='An Inconvenient Sequel: Truth To Power' To Be Released On July 28|date=January 19, 2017|accessdate=February 5, 2017}}</ref> |- | style="text-align:right;"| August 25, 2017 || ''[[Tad the Lost Explorer and the Secret of King Midas]]'' || distribution only; co-production with [[Telecinco Cinema]], Ikiru Films, ElToro Pictures, Lightbox Entertainment and [[Telefónica|Telefónica Studios]] |- | style="text-align:right;"| September 1, 2017 || ''[[Tulip Fever]]'' || studio credit only; co-production with [[The Weinstein Company]], [[Worldview Entertainment]] and Ruby Films<ref name="insight" /> |- | style="text-align:right;"| September 15, 2017 || ''[[Mother!]]''<ref>{{cite news|last1=Donnelly|first1=Matt|title=Paramount Pulls Brad Pitt's 'World War Z 2,' 'Friday the 13th' Reboot From Schedule|url=https://www.thewrap.com/world-war-z-2-friday-13th-pulled-from-paramount-schedule/|date=February 6, 2017|work=The Wrap}}</ref> || co-production with [[Protozoa Pictures]]<ref name="insight" /> |- | style="text-align:right;"| October 20, 2017 || ''[[Same Kind of Different as Me (film)|Same Kind of Different as Me]]'' || co-production with Disruption Entertainment; distributed by [[Pure Flix Entertainment]]<ref name="insight" /> |- | style="text-align:right;''| October 27, 2017 || ''[[Suburbicon]]'' || co-production with [[Black Bear Pictures]], [[Dark Castle Entertainment]], Bloom and [[Smokehouse Pictures]]<ref name="insight" /><ref>{{cite magazine|last1=Gettell|first1=Oliver|title=George Clooney's Suburbicon sets award season release date|url=https://ew.com/movies/2017/03/27/suburbicon-quiet-place-action-point-terminator-3-release-dates/|date=March 27, 2017|magazine=Entertainment Weekly|accessdate=March 27, 2017}}</ref> |- | style="text-align:right;"| November 10, 2017 || ''[[Daddy's Home 2]]'' || co-production with [[Gary Sanchez Productions]]<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2017/01/paramount-sets-date-for-daddys-home-2-1201898254/|title=Mark Wahlberg & Will Ferrell Are Coming Back For 'Daddy's Home 2'|date=January 31, 2017|accessdate=February 6, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.comingsoon.net/movie/daddys-home-2-2017|title=Daddy's Home 2|work=ComingSoon.net|accessdate=February 6, 2017|access-date=January 2, 2024|archive-date=February 7, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170207114435/http://www.comingsoon.net/movie/daddys-home-2-2017|url-status=dead}}</ref><ref name="insight" /> |- | style="text-align:right;"| December 22, 2017 || ''[[Downsizing (2017 film)|Downsizing]]'' || co-production<ref>{{cite web|url=https://www.thewrap.com/matt-damon-reese-witherspoon-movie-downsizing-acquired-by-paramount/|title=Matt Damon, Reese Witherspoon Movie 'Downsizing' Acquired by Paramount|last=Geier|first=Thom|work=[[TheWrap]]|date=2015-10-02|accessdate=2016-10-26}}</ref> with Ad Hominem Enterprises<ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/news/us-briefs-golden-gate-3d-bbc-earth-giant-screen-films-go-to-cuba/5101342.article|title=US Briefs: Golden Gate 3D, BBC Earth, Giant Screen Films go to 'Cuba'|last=Kay|first=Jeremy|work=[[Screen Daily]]|date=2016-03-10|accessdate=2016-10-26}}</ref> |- | style="text-align:right;"| January 25, 2018 ||''[[Padmaavat]]'' || Indian film and select international distribution only; produced by [[Bhansali Productions]] and [[Viacom18 Studios]]<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/padmaavat-on-jan-25-deepika-padukone-ranveer-singh-shahid-kapoor-share-release-date-with-a-new-poster/story-yqIZGd1QKYZeVteCN20mVN.html |title='Padmavati' to release as 'Padmaavat' on January 25 |date=14 January 2018}}</ref> |- | style="text-align:right;"| February 4, 2018 || ''[[The Cloverfield Paradox]]'' || co-production with [[Bad Robot Productions]]; distributed by [[Netflix]]<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2018/02/cloverfield-sequel-god-particle-super-bowl-trailer-netflix-streaming-release-1202276386/|title=Netflix's Ultimate Super Bowl Surprise: 'The Cloverfield Paradox' Streams After Big Game Tonight – Watch Trailer|date=5 February 2018}}</ref> |- | style="text-align:right;"| February 23, 2018 || ''[[Annihilation (film)|Annihilation]]'' || distribution in the US, Canada, and China only; co-production with [[Skydance Media]], [[DNA Films]] and [[Scott Rudin Productions]]<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2016/film/news/oscar-isaac-natalie-portman-annihilation-1201742054/|title=Oscar Isaac to Reunite With 'Ex Machina' Director in Natalie Portman's 'Annihilation'|last=Kroll|first=Justin|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2016-03-30|accessdate=2017-05-26}}</ref> |- | style="text-align:right;"| March 23, 2018 || ''[[Sherlock Gnomes]]'' || co-production with [[Paramount Animation]], [[Metro-Goldwyn-Mayer]] and [[Rocket Pictures]]<ref>{{cite news|last=Robinson|first=Will|title=Johnny Depp takes lead in Sherlock Gnomes|url=https://www.ew.com/article/2015/11/06/johnny-depp-sherlock-gnomes|accessdate=7 November 2015|newspaper=Entertainment Weekly|date=7 November 2015|access-date=2 January 2024|archive-date=7 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151107115603/http://www.ew.com/article/2015/11/06/johnny-depp-sherlock-gnomes|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:right;"| April 6, 2018 || ''[[A Quiet Place (film)|A Quiet Place]]'' || co-production with [[Platinum Dunes]]<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/emily-blunt-john-krasinski-team-supernatural-thriller-a-quiet-place-986523|title=Emily Blunt, John Krasinski Team for Supernatural Thriller 'A Quiet Place'|last=Kit|first=Borys|work=The Hollywood Reporter|date=15 March 2017|accessdate=15 March 2017}}</ref> |- | style="text-align:right;"| May 18, 2018 || ''[[Book Club (film)|Book Club]]'' || US/UK/France distribution only; produced by [[June Pictures]], Endeavor Content and Bloom<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2017/11/book-club-fifty-shades-of-grey-diane-keaton-jane-fonda-paramount-ten-million-dollar-afm-deal-1202201230/|title = Paramount Makes Splashy $10 Million AFM Deal for June Pictures' 'Book Club'|date = 3 November 2017}}</ref> |- | style="text-align:right;"| June 1, 2018 || ''[[Action Point]]'' || co-production with Dickhouse Productions<ref name="insight" /> |- | style="text-align:right;"| July 27, 2018 || ''[[Mission: Impossible – Fallout]]'' || co-production with [[Skydance Media]], [[Bad Robot Productions]] and TC Productions<ref name="insight" /> |- | style="text-align:right;"| August 31, 2018 || ''[[:es:Los Futbolísimos (película)|The Footbolistics]]'' || Spain distribution only; co-production with [[Atresmedia Cine]], Wandermoon, Chester Media and Los Futbolisimos AIE |- | style="text-align:right;"| November 2, 2018 || ''[[Nobody's Fool (2018 film)|Nobody's Fool]]'' || co-production with [[Paramount Players]], [[BET|BET Films]] and [[Tyler Perry#Tyler Perry Studios|Tyler Perry Studios]]<ref name="insight" /> |- | style="text-align:right;"| November 9, 2018 || ''[[Overlord (2018 film)|Overlord]]'' || co-production with [[Bad Robot Productions]]<ref name="insight" /> |- | style="text-align:right;"| November 16, 2018 || ''[[Instant Family]]'' || co-production with Leverage Entertainment, Closest to The Hole Productions and Two Grown Men Productions<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2017/12/paramount-sets-2019-dates-for-pet-sematary-instant-family-1202222522/|title=Paramount Sets 2019 Release For 'Pet Sematary' & 'Instant Family'|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2017-12-08|website=Deadline Hollywood|access-date=2017-12-11|language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:right;"| December 21, 2018 || ''[[Bumblebee (film)|Bumblebee]]'' || co-production with [[Allspark (company)#Allspark Pictures|Allspark Pictures]], [[di Bonaventura Pictures]] and [[Tencent Pictures]]<ref name="insight" /> |- | style="text-align:right;"| February 8, 2019 || ''[[What Men Want (2019 film)|What Men Want]]'' || co-production with [[Paramount Players]], [[BET|BET Films]] and [[Will Packer Productions]]<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2017/11/what-women-want-taraji-p-henson-mel-gibson-paramount-players-what-men-want-1202208131/|title=Paramount Players Plots 'What Men Want'; 'Empire's Taraji P. Henson To Star|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=2017-11-14|website=Deadline Hollywood|access-date=2017-12-11|language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:right;"| March 15, 2019 || ''[[Wonder Park]]'' || co-production with [[Paramount Animation]],<ref name="insight" /> [[Nickelodeon Movies]]<ref name="deadlineh">{{cite news |last1=Pedersen |first1=Erik |title='Wonder Park' Comes Alive With Teaser Trailer & First Photo |url=https://deadline.com/2018/07/wonder-park-trailer-first-photo-john-oliver-jennifer-garner-matthew-broderick-ken-jeong-1202423135/ |accessdate=July 10, 2018 |work=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |publisher=[[Penske Media Corporation]] |date=July 9, 2018}}</ref> and [[Ilion Animation Studios]]<ref>{{cite news|last1=Uriondo|first1=Miguel Ángel|title='Amusement Park', la mayor película de animación de la historia de España|url=http://sabemosdigital.com/pop/4892-amusement-park-la-mayor-pelicula-de-animacion-de-la-historia-de-espana|work=sabemos digital.com|accessdate=6 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151204100135/http://sabemosdigital.com/pop/4892-amusement-park-la-mayor-pelicula-de-animacion-de-la-historia-de-espana|archive-date=4 December 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Peña|first1= Ángel|title='Ilion goes to Hollywood': la edad de oro de la animación española|url=http://www.expansion.com/actualidadeconomica/analisis/2016/07/18/57836b6d22601d144f8b45e9.html|work=expansion.com|accessdate=18 July 2016}}</ref> |- | style="text-align:right;"| April 5, 2019 || ''[[Pet Sematary (2019 film)|Pet Sematary]]'' || co-production with [[di Bonaventura Pictures]]<ref name="insight" /><ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2017/12/paramount-sets-2019-dates-for-pet-sematary-instant-family-1202222522/|title=Paramount Sets 2019 Release For 'Pet Sematary' & 'Instant Family'|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2017-12-08|website=Deadline Hollywood|access-date=2017-12-11|language=en-US}}</ref> |- | style=text-align:right;" | May 31, 2019 || ''[[Rocketman (film)|Rocketman]]'' || co-production with [[Marv Films]], [[Rocket Pictures]] and [[New Republic Pictures]] |- | style="text-align:right;"| July 12, 2019 || ''[[Crawl (2019 film)|Crawl]]'' || co-production with [[Ghost House Pictures]] |- | style="text-align:right;" | August 9, 2019 || ''[[Dora and the Lost City of Gold]]'' || co-production with [[Paramount Players]], [[Walden Media]], [[Nickelodeon Movies]] and [[MRC (company)|MRC]] |- | style="text-align:right;"| October 11, 2019 || ''[[Gemini Man (film)|Gemini Man]]'' || co-production with [[Skydance Media]] and [[Jerry Bruckheimer|Jerry Bruckheimer Films]]<ref name="insight" /> |- | style="text-align:right;"| October 18, 2019 || ''[[Eli (2019 film)|Eli]]'' || co-production with [[Paramount Players]], [[MTV Films]] and [[Intrepid Pictures]]; distributed by [[Netflix]] |- | style="text-align:right;"| November 1, 2019 || ''[[Terminator: Dark Fate]]'' || US distribution only; co-production with [[20th Century Fox]], [[Skydance Media]], [[TSG Entertainment]], [[Lightstorm Entertainment]] and [[Tencent Pictures]]<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/linda-hamilton-set-return-terminator-franchise-1040948|title=Linda Hamilton Set to Return to 'Terminator' Franchise (Exclusive)|last=Kit|first=Borys|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=2017-09-17|accessdate=2017-09-21}}</ref><ref name="ParamountDate">{{cite news|last1=D'Alessandro|first1=Anthony|title='Top Gun: Maverick' Flies To Summer 2020 With 'A Quiet Place' Sequel & More: Paramount Release Date Changes|url=https://deadline.com/2018/08/top-gun-2-a-quiet-place-2-new-release-date-1202446275/|accessdate=August 29, 2018|work=[[Deadline Hollywood]]|date=August 29, 2018}}</ref> |- | style="text-align:right;"| November 8, 2019 ||''[[Playing with Fire (2019 film)|Playing with Fire]]'' || co-production with [[Paramount Players]], [[Nickelodeon Movies]], [[Walden Media]], and Broken Road Productions<ref name="crawlplayingwfire">{{Cite news|url=https://deadline.com/2019/01/paramount-crawl-playing-with-fire-loud-house-release-dates-1202537734/|title=Paramount Dates 'Crawl' & 'Playing With Fire', Moves 'Loud House' Off Schedule|work=Deadline|accessdate=January 18, 2019|language=en}}</ref> |- | style="text-align:right;"| November 15, 2019 || ''[[If I Were Rich (2019 film)|If I Were Rich]]'' || Spain distribution only; co-production with [[Telecinco Cinema]], Mogambo, Cikstul, [[Movistar+]], Si Yo Fuera and Think Studio |- | style="text-align:right;"| November 22, 2019 || ''[[Blue Story]]'' || UK distribution only; produced by [[BBC Films]], Joi Productions and [[DJ Films]]<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2019/02/uk-artist-rapman-blue-story-paramount-bbc-films-1202566870/|title = UK Grime Artist Rapman to Direct 'Blue Story' for Paramount & BBC Films|date = 28 February 2019}}</ref> |} ==Lihi pahi== * [[Paramount Pictures]] * [[:Category:Lists of films by studio]] ==Notes== {{reflist|group=N}} ==Kundivihira== {{reflist}} ==External links== * [https://web.archive.org/web/20091228012257/http://www.paramount.com/studio/library/complete-library Paramount Pictures Complete Library] {{Paramount Pictures films}} {{DEFAULTSORT:Paramount Pictures films (2010-2019)}} [[Category:Lists of Paramount Pictures films| 2010-2019]] [[Category:American films by studio]] [[Category:2010s in American cinema]] [[Category:Lists of 2010s films]] pfgprqr0dy2dd29fjmas89rdis31v9r Hawa Abdi 0 33606 144143 144141 2026-07-19T13:07:13Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added information 144143 wikitext text/x-wiki '''Hawa Abdul''' (1947-2020). '''Piligu biɛhigu;''' Abdi daa dɔɣi o la Mogadishu ka lahi be Somali south-central. O ma kani ka o daa nyɛ yuun pinaayi. Din nyaaŋa Abdi daa zaŋ o maani o yili tuma zuɣu, di puuni yini nyɛla o ni daa wumsi o tizopaɣaba  anahi. O ba daa nyɛla tuma niŋda so ŋun tumdi tiŋzuɣu teeku ni. O piligu shikuru puuni, Abdi daa chaŋla tiŋgbani shikuru nima ni - primary, intermediate, n-ti pahi secondary. Yuuni 1964, o daa nya la shikuru sɔŋsim Soviet Union Paɣaba Komitii sani. Din nyaaŋa Abdi daa chaŋla Kiev Medical Institute n-ti bɔhim dɔɣite tuma, ka daa naai yuuni 1971. Yuuni din paya, o daa pilila alikali bɔhimbu Somali National University din daa pa yo Mogadishu. O daa tumdila dɔɣite tuma zɔŋa, ka lahi bɔhim alikali o wahala ni, hali ka o daa deei li yuuni 1979. '''O daŋ behigu'''; Abdi yuun pinaayi, bɛ daa niŋ o amiliya ni doo so ŋun gari o yuun pam ka lahi nyɛ puliisi. Amiliya ŋɔ daa bi yuui pam, ka daa naai yuun shɛm nyaaŋa, pɔi ka o naan yi chɛ Somali n-chaŋ Moscow, din nyaaŋa Kyiv. O ni daa be Soviet Union saha, o daa lahi la Aden Mohammed ŋun daa lahi nyɛ Somali shikuru bihi bɔhimdi. Yuuni 1973, Abdi daa niŋla Aden amiliya, ka daa dɔɣi o tuuli bia yuun ayi nyaaŋa. Bɛ daa dɔɣi bihi ata: Deqo, Amina, ni Ahmed. Ahmed daa kani yuuni 2005 mota aksidɛnti ni Hargeisa, o ni daa chaŋ o ba sani o ni daa naan yi paŋ o mini Abdi. Deqo mini Amina zaa daa lee dɔɣite nima. Abdi daa kani la August dahin yini 2020, o yili ni Mogadishu. O daa nyɛla yuun pihii ni ata; bɛ bi wuhi shɛli din kahi o. Tuma Konsa(Alaafee)Tuma Niŋsim Komitii Yuuni 1983, Abdi daa yo la Rural Health Development Organization (RHDO) o daŋ kɔnsa tiŋgbani zuɣu Lower Shebelle south. Di piligu daa nyɛla yili yini ashibiti so ŋun wumdira paɣaba ban pa bɛ bihi di kɔnʒina, dabsi yini ni daa wumda paɣaba pishi ni anahi. Din nyaaŋa di daa lee ashibiti din mali buɣim kɔbisinaanu. Yuun 1990s piligu, wɔɣu ni daa pili Somali, Abdi daa bi chɛ tiŋa. O maama daa yɛli o mi ni o zaŋ o bohimbu sɔŋ ninvuɣu shɛba ban mali kɔŋ. Din nyaaŋa o daa yo la ashibiti paa mini shikuru ninvuɣu shɛba ban ka yili mini bihi ban ka ba mini ma zuɣu. Yuuni 2007, bɛ daa taɣi RHDO yuli n-lee Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF). Di daa piligi n-naagi hali ka di mali sɔŋsim kɔmpaund, din ni yuuni 2011 kom kɔŋ saha daa mali ninvuɣu tuhi pia ni awɔi ka be ashibiti maa gbunni tiŋgbani akari tuhi yini ni kɔbisita zuɣu. Yuun ayi pɔi ni maa, saha shɛli wɔɣu daa gahim southern Somalia, ninvuɣu shɛba ban mali wɔɣu daa kpaɣiri n-kpaɣiri ashibiti maa, ka bɔri ni Abdi zaŋ li n-dɔ. O daa zaŋ o yɛlimaŋli, ka ninvuɣu shɛba ban be tiŋa ni, UN, n-ti pahi komitii shɛba n-daa ti kɔŋ bɛ suhiri. Di nyaaŋa bɛ daa chɛli. Bɛ daa lahi labi n-kpaɣiri February 2012, ka di daa chɛ ka Abdi ti tuma saha shɛm hali ka bɛ chɛli. Dr. Hawa Abdi Foundation Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF) daa be la Abdi mini o bihi paɣaba dɔɣite ayi nuu ni - CEO Deqo Adan n-ti pahi o sɔŋda Amina Adan. Bɛ ayi mi lahi nyɛla dɔɣite paɣaba bihi wumbu baŋdiba kamani o ma. Yuuni 2012, komitii ŋɔ daa mali tumtumdiba kɔbiga ni ayi ban yi tiŋgbana ni, ka lahi mali voluntia nima, kom nimba n-ti pahi kɔnsa tuma nimba kɔbiga ni pihinu. DHAF bi be paati ni, ka di lahi bi laɣim government, paati, dini, bee zuliya ni. DHAF m-miri tuma shɛli o niŋ n-ti pahi sɔŋsim shɛli o ni ti n-nya tiŋa ni bɔhim shɛli. DHAF lahi nyɛla komitii so ŋun mali o liɣiri o ko. Liɣiri maa zaa yiɣirila. '''Pina mini Sanyobo'''; Yuuni 2007, bɛ daa piigi Abdi n-lee Hiiraan Online Yuun maa Ninvuɣu. Glamour magazine mi daa lahi piigi o mini o bihi paɣaba ayi yuuni 2010 "Yuun maa Paɣaba" puuni. Yuun ayi nyaaŋa, bɛ daa piigi o n-ti Nobel Suhudoo Pini. O lahi deei WITW Foundation sani Women of Impact Pini, BET Social Humanitarian Pini, n-ti pahi John Jay Medal for Justice. <nowiki>*</nowiki>Yuuni 2014, Abdi daa deei Roosevelt Four Freedoms Pini Middelburg, Netherlands. Yuuni din paya, bɛ daa ti o la Pilosio Building Peace Pini.* Yuuni 2016 May, University of Pennsylvania daa ti o la pini Doctorate of Science so bɛ mi ni "honorary". Yuuni din paya May dabaa pishi ni anu, Abdi daa lahi deei Harvard University sani pini Doctor of Laws so bɛ mi ni "honorary". O sabbu tuma   Keeping Hope Alive: Paɣa Yini — Ninvuɣu Tuhi Pia ni Awɔi Bɛhɛm Pa. New York City: Grand Central Publishing. 2013. <nowiki>ISBN 9781455599295</nowiki>. Dr. '''Hawa Abdi''' daa nyɛla Somali tingbana dɔɣite, alihaali n-ti pahi ninvuɣu so ŋun kpaŋsiri adam biɛhigu tuma. Somali tingbana tobu saha, o daa yo la ashibiti mini ninvuɣu shɛba ban ka behigu shee ban be o tiŋgbani ni. O daa tibirila dɔriti yoli yoli ka di kɔnʒina, ka lahi tiri bindira ninvuɣu shab ban gari tuhi pia ni awɔi. O lahi tuhi n-zaŋ n-ti paɣaba ban gbaari bɛ niŋgbuna n-ti pahi bia paɣaba niŋ amiliya. Ninvuɣu pam boli o mi ni "Somalia Maama Teresa" o suhigu ni o kpɛma zuɣu. O daa zaŋ o biɛhigu zaa n-tiri paɣaba mini bihi sɔŋsim. 96ghkwlztoazq5es34aiprka2oobcu9 144144 144143 2026-07-19T13:16:40Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added information 144144 wikitext text/x-wiki '''Hawa Abdul''' (1947-2020). Hawa Abdi Dhiblawe (Somali: Xaawo Cabdi, Arabic: حواء عبدي, May dabaa pishi ni ayopɔin 1947 – August dabaa anu 2020) daa nyɛla Somali tingbana ninvuɣu so ŋun kpaŋsiri adam biɛhigu tuma mini dɔɣite. O daa nyɛla ŋun piligi n-ti pahi kpamba kpema zaa Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF), komitii so ŋun bi puri liɣiri.[1] '''Piligu biɛhigu;''' Abdi daa dɔɣi o la Mogadishu ka lahi be Somali south-central. O ma kani ka o daa nyɛ yuun pinaayi. Din nyaaŋa Abdi daa zaŋ o maani o yili tuma zuɣu, di puuni yini nyɛla o ni daa wumsi o tizopaɣaba  anahi. O ba daa nyɛla tuma niŋda so ŋun tumdi tiŋzuɣu teeku ni. O piligu shikuru puuni, Abdi daa chaŋla tiŋgbani shikuru nima ni - primary, intermediate, n-ti pahi secondary. Yuuni 1964, o daa nya la shikuru sɔŋsim Soviet Union Paɣaba Komitii sani. Din nyaaŋa Abdi daa chaŋla Kiev Medical Institute n-ti bɔhim dɔɣite tuma, ka daa naai yuuni 1971. Yuuni din paya, o daa pilila alikali bɔhimbu Somali National University din daa pa yo Mogadishu. O daa tumdila dɔɣite tuma zɔŋa, ka lahi bɔhim alikali o wahala ni, hali ka o daa deei li yuuni 1979. '''O daŋ behigu'''; Abdi yuun pinaayi, bɛ daa niŋ o amiliya ni doo so ŋun gari o yuun pam ka lahi nyɛ puliisi. Amiliya ŋɔ daa bi yuui pam, ka daa naai yuun shɛm nyaaŋa, pɔi ka o naan yi chɛ Somali n-chaŋ Moscow, din nyaaŋa Kyiv. O ni daa be Soviet Union saha, o daa lahi la Aden Mohammed ŋun daa lahi nyɛ Somali shikuru bihi bɔhimdi. Yuuni 1973, Abdi daa niŋla Aden amiliya, ka daa dɔɣi o tuuli bia yuun ayi nyaaŋa. Bɛ daa dɔɣi bihi ata: Deqo, Amina, ni Ahmed. Ahmed daa kani yuuni 2005 mota aksidɛnti ni Hargeisa, o ni daa chaŋ o ba sani o ni daa naan yi paŋ o mini Abdi. Deqo mini Amina zaa daa lee dɔɣite nima. Abdi daa kani la August dahin yini 2020, o yili ni Mogadishu. O daa nyɛla yuun pihii ni ata; bɛ bi wuhi shɛli din kahi o. Tuma Konsa(Alaafee)Tuma Niŋsim Komitii Yuuni 1983, Abdi daa yo la Rural Health Development Organization (RHDO) o daŋ kɔnsa tiŋgbani zuɣu Lower Shebelle south. Di piligu daa nyɛla yili yini ashibiti so ŋun wumdira paɣaba ban pa bɛ bihi di kɔnʒina, dabsi yini ni daa wumda paɣaba pishi ni anahi. Din nyaaŋa di daa lee ashibiti din mali buɣim kɔbisinaanu. Yuun 1990s piligu, wɔɣu ni daa pili Somali, Abdi daa bi chɛ tiŋa. O maama daa yɛli o mi ni o zaŋ o bohimbu sɔŋ ninvuɣu shɛba ban mali kɔŋ. Din nyaaŋa o daa yo la ashibiti paa mini shikuru ninvuɣu shɛba ban ka yili mini bihi ban ka ba mini ma zuɣu. Yuuni 2007, bɛ daa taɣi RHDO yuli n-lee Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF). Di daa piligi n-naagi hali ka di mali sɔŋsim kɔmpaund, din ni yuuni 2011 kom kɔŋ saha daa mali ninvuɣu tuhi pia ni awɔi ka be ashibiti maa gbunni tiŋgbani akari tuhi yini ni kɔbisita zuɣu. Yuun ayi pɔi ni maa, saha shɛli wɔɣu daa gahim southern Somalia, ninvuɣu shɛba ban mali wɔɣu daa kpaɣiri n-kpaɣiri ashibiti maa, ka bɔri ni Abdi zaŋ li n-dɔ. O daa zaŋ o yɛlimaŋli, ka ninvuɣu shɛba ban be tiŋa ni, UN, n-ti pahi komitii shɛba n-daa ti kɔŋ bɛ suhiri. Di nyaaŋa bɛ daa chɛli. Bɛ daa lahi labi n-kpaɣiri February 2012, ka di daa chɛ ka Abdi ti tuma saha shɛm hali ka bɛ chɛli. Dr. Hawa Abdi Foundation Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF) daa be la Abdi mini o bihi paɣaba dɔɣite ayi nuu ni - CEO Deqo Adan n-ti pahi o sɔŋda Amina Adan. Bɛ ayi mi lahi nyɛla dɔɣite paɣaba bihi wumbu baŋdiba kamani o ma. Yuuni 2012, komitii ŋɔ daa mali tumtumdiba kɔbiga ni ayi ban yi tiŋgbana ni, ka lahi mali voluntia nima, kom nimba n-ti pahi kɔnsa tuma nimba kɔbiga ni pihinu. DHAF bi be paati ni, ka di lahi bi laɣim government, paati, dini, bee zuliya ni. DHAF m-miri tuma shɛli o niŋ n-ti pahi sɔŋsim shɛli o ni ti n-nya tiŋa ni bɔhim shɛli. DHAF lahi nyɛla komitii so ŋun mali o liɣiri o ko. Liɣiri maa zaa yiɣirila. '''Pina mini Sanyobo'''; Yuuni 2007, bɛ daa piigi Abdi n-lee Hiiraan Online Yuun maa Ninvuɣu. Glamour magazine mi daa lahi piigi o mini o bihi paɣaba ayi yuuni 2010 "Yuun maa Paɣaba" puuni. Yuun ayi nyaaŋa, bɛ daa piigi o n-ti Nobel Suhudoo Pini. O lahi deei WITW Foundation sani Women of Impact Pini, BET Social Humanitarian Pini, n-ti pahi John Jay Medal for Justice. <nowiki>*</nowiki>Yuuni 2014, Abdi daa deei Roosevelt Four Freedoms Pini Middelburg, Netherlands. Yuuni din paya, bɛ daa ti o la Pilosio Building Peace Pini.* Yuuni 2016 May, University of Pennsylvania daa ti o la pini Doctorate of Science so bɛ mi ni "honorary". Yuuni din paya May dabaa pishi ni anu, Abdi daa lahi deei Harvard University sani pini Doctor of Laws so bɛ mi ni "honorary". O sabbu tuma   Keeping Hope Alive: Paɣa Yini — Ninvuɣu Tuhi Pia ni Awɔi Bɛhɛm Pa. New York City: Grand Central Publishing. 2013. <nowiki>ISBN 9781455599295</nowiki>. Dr. '''Hawa Abdi''' daa nyɛla Somali tingbana dɔɣite, alihaali n-ti pahi ninvuɣu so ŋun kpaŋsiri adam biɛhigu tuma. Somali tingbana tobu saha, o daa yo la ashibiti mini ninvuɣu shɛba ban ka behigu shee ban be o tiŋgbani ni. O daa tibirila dɔriti yoli yoli ka di kɔnʒina, ka lahi tiri bindira ninvuɣu shab ban gari tuhi pia ni awɔi. O lahi tuhi n-zaŋ n-ti paɣaba ban gbaari bɛ niŋgbuna n-ti pahi bia paɣaba niŋ amiliya. Ninvuɣu pam boli o mi ni "Somalia Maama Teresa" o suhigu ni o kpɛma zuɣu. O daa zaŋ o biɛhigu zaa n-tiri paɣaba mini bihi sɔŋsim. tpmt40xxwdmfe8usubndrfnz7ufkgls 144152 144144 2026-07-19T15:32:27Z Abdul Gafaru 100% 6794 Edit 144152 wikitext text/x-wiki '''Hawa Abdi''' (1947-2020). Hawa Abdi Dhiblawe (Somali: Xaawo Cabdi, Arabic: حواء عبدي, May dabaa pishi ni ayopɔin 1947 – August dabaa anu 2020) daa nyɛla Somali tingbana ninvuɣu so ŋun kpaŋsiri adam biɛhigu tuma mini dɔɣite. O daa nyɛla ŋun piligi n-ti pahi kpamba kpema zaa Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF), komitii so ŋun bi puri liɣiri.[1] '''Piligu biɛhigu;''' Abdi daa dɔɣi o la Mogadishu ka lahi be Somali south-central. O ma kani ka o daa nyɛ yuun pinaayi. Din nyaaŋa Abdi daa zaŋ o maani o yili tuma zuɣu, di puuni yini nyɛla o ni daa wumsi o tizopaɣaba  anahi. O ba daa nyɛla tuma niŋda so ŋun tumdi tiŋzuɣu teeku ni. O piligu shikuru puuni, Abdi daa chaŋla tiŋgbani shikuru nima ni - primary, intermediate, n-ti pahi secondary. Yuuni 1964, o daa nya la shikuru sɔŋsim Soviet Union Paɣaba Komitii sani. Din nyaaŋa Abdi daa chaŋla Kiev Medical Institute n-ti bɔhim dɔɣite tuma, ka daa naai yuuni 1971. Yuuni din paya, o daa pilila alikali bɔhimbu Somali National University din daa pa yo Mogadishu. O daa tumdila dɔɣite tuma zɔŋa, ka lahi bɔhim alikali o wahala ni, hali ka o daa deei li yuuni 1979. '''O daŋ behigu'''; Abdi yuun pinaayi, bɛ daa niŋ o amiliya ni doo so ŋun gari o yuun pam ka lahi nyɛ puliisi. Amiliya ŋɔ daa bi yuui pam, ka daa naai yuun shɛm nyaaŋa, pɔi ka o naan yi chɛ Somali n-chaŋ Moscow, din nyaaŋa Kyiv. O ni daa be Soviet Union saha, o daa lahi la Aden Mohammed ŋun daa lahi nyɛ Somali shikuru bihi bɔhimdi. Yuuni 1973, Abdi daa niŋla Aden amiliya, ka daa dɔɣi o tuuli bia yuun ayi nyaaŋa. Bɛ daa dɔɣi bihi ata: Deqo, Amina, ni Ahmed. Ahmed daa kani yuuni 2005 mota aksidɛnti ni Hargeisa, o ni daa chaŋ o ba sani o ni daa naan yi paŋ o mini Abdi. Deqo mini Amina zaa daa lee dɔɣite nima. Abdi daa kani la August dahin yini 2020, o yili ni Mogadishu. O daa nyɛla yuun pihii ni ata; bɛ bi wuhi shɛli din kahi o. Tuma Konsa(Alaafee)Tuma Niŋsim Komitii Yuuni 1983, Abdi daa yo la Rural Health Development Organization (RHDO) o daŋ kɔnsa tiŋgbani zuɣu Lower Shebelle south. Di piligu daa nyɛla yili yini ashibiti so ŋun wumdira paɣaba ban pa bɛ bihi di kɔnʒina, dabsi yini ni daa wumda paɣaba pishi ni anahi. Din nyaaŋa di daa lee ashibiti din mali buɣim kɔbisinaanu. Yuun 1990s piligu, wɔɣu ni daa pili Somali, Abdi daa bi chɛ tiŋa. O maama daa yɛli o mi ni o zaŋ o bohimbu sɔŋ ninvuɣu shɛba ban mali kɔŋ. Din nyaaŋa o daa yo la ashibiti paa mini shikuru ninvuɣu shɛba ban ka yili mini bihi ban ka ba mini ma zuɣu. Yuuni 2007, bɛ daa taɣi RHDO yuli n-lee Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF). Di daa piligi n-naagi hali ka di mali sɔŋsim kɔmpaund, din ni yuuni 2011 kom kɔŋ saha daa mali ninvuɣu tuhi pia ni awɔi ka be ashibiti maa gbunni tiŋgbani akari tuhi yini ni kɔbisita zuɣu. Yuun ayi pɔi ni maa, saha shɛli wɔɣu daa gahim southern Somalia, ninvuɣu shɛba ban mali wɔɣu daa kpaɣiri n-kpaɣiri ashibiti maa, ka bɔri ni Abdi zaŋ li n-dɔ. O daa zaŋ o yɛlimaŋli, ka ninvuɣu shɛba ban be tiŋa ni, UN, n-ti pahi komitii shɛba n-daa ti kɔŋ bɛ suhiri. Di nyaaŋa bɛ daa chɛli. Bɛ daa lahi labi n-kpaɣiri February 2012, ka di daa chɛ ka Abdi ti tuma saha shɛm hali ka bɛ chɛli. Dr. Hawa Abdi Foundation Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF) daa be la Abdi mini o bihi paɣaba dɔɣite ayi nuu ni - CEO Deqo Adan n-ti pahi o sɔŋda Amina Adan. Bɛ ayi mi lahi nyɛla dɔɣite paɣaba bihi wumbu baŋdiba kamani o ma. Yuuni 2012, komitii ŋɔ daa mali tumtumdiba kɔbiga ni ayi ban yi tiŋgbana ni, ka lahi mali voluntia nima, kom nimba n-ti pahi kɔnsa tuma nimba kɔbiga ni pihinu. DHAF bi be paati ni, ka di lahi bi laɣim government, paati, dini, bee zuliya ni. DHAF m-miri tuma shɛli o niŋ n-ti pahi sɔŋsim shɛli o ni ti n-nya tiŋa ni bɔhim shɛli. DHAF lahi nyɛla komitii so ŋun mali o liɣiri o ko. Liɣiri maa zaa yiɣirila. '''Pina mini Sanyobo'''; Yuuni 2007, bɛ daa piigi Abdi n-lee Hiiraan Online Yuun maa Ninvuɣu. Glamour magazine mi daa lahi piigi o mini o bihi paɣaba ayi yuuni 2010 "Yuun maa Paɣaba" puuni. Yuun ayi nyaaŋa, bɛ daa piigi o n-ti Nobel Suhudoo Pini. O lahi deei WITW Foundation sani Women of Impact Pini, BET Social Humanitarian Pini, n-ti pahi John Jay Medal for Justice. <nowiki>*</nowiki>Yuuni 2014, Abdi daa deei Roosevelt Four Freedoms Pini Middelburg, Netherlands. Yuuni din paya, bɛ daa ti o la Pilosio Building Peace Pini.* Yuuni 2016 May, University of Pennsylvania daa ti o la pini Doctorate of Science so bɛ mi ni "honorary". Yuuni din paya May dabaa pishi ni anu, Abdi daa lahi deei Harvard University sani pini Doctor of Laws so bɛ mi ni "honorary". O sabbu tuma   Keeping Hope Alive: Paɣa Yini — Ninvuɣu Tuhi Pia ni Awɔi Bɛhɛm Pa. New York City: Grand Central Publishing. 2013. <nowiki>ISBN 9781455599295</nowiki>. Dr. '''Hawa Abdi''' daa nyɛla Somali tingbana dɔɣite, alihaali n-ti pahi ninvuɣu so ŋun kpaŋsiri adam biɛhigu tuma. Somali tingbana tobu saha, o daa yo la ashibiti mini ninvuɣu shɛba ban ka behigu shee ban be o tiŋgbani ni. O daa tibirila dɔriti yoli yoli ka di kɔnʒina, ka lahi tiri bindira ninvuɣu shab ban gari tuhi pia ni awɔi. O lahi tuhi n-zaŋ n-ti paɣaba ban gbaari bɛ niŋgbuna n-ti pahi bia paɣaba niŋ amiliya. Ninvuɣu pam boli o mi ni "Somalia Maama Teresa" o suhigu ni o kpɛma zuɣu. O daa zaŋ o biɛhigu zaa n-tiri paɣaba mini bihi sɔŋsim. cx5jcqas9pwp1kx0s6d3t3k4kai1wfd 144177 144152 2026-07-19T19:14:19Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added information 144177 wikitext text/x-wiki <gallery> Lahabali kɔligu:2013 09 25 Hawa Abdi Center M.jpg (10439756453).jpg </gallery>'''Hawa Abdi''' (1947-2020). Hawa Abdi Dhiblawe (Somali: Xaawo Cabdi, Arabic: حواء عبدي, May dabaa pishi ni ayopɔin 1947 – August dabaa anu 2020) daa nyɛla Somali tingbana ninvuɣu so ŋun kpaŋsiri adam biɛhigu tuma mini dɔɣite. O daa nyɛla ŋun piligi n-ti pahi kpamba kpema zaa Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF), komitii so ŋun bi puri liɣiri.[1] '''Piligu biɛhigu;''' Abdi daa dɔɣi o la Mogadishu ka lahi be Somali south-central. O ma kani ka o daa nyɛ yuun pinaayi. Din nyaaŋa Abdi daa zaŋ o maani o yili tuma zuɣu, di puuni yini nyɛla o ni daa wumsi o tizopaɣaba  anahi. O ba daa nyɛla tuma niŋda so ŋun tumdi tiŋzuɣu teeku ni. O piligu shikuru puuni, Abdi daa chaŋla tiŋgbani shikuru nima ni - primary, intermediate, n-ti pahi secondary. Yuuni 1964, o daa nya la shikuru sɔŋsim Soviet Union Paɣaba Komitii sani. Din nyaaŋa Abdi daa chaŋla Kiev Medical Institute n-ti bɔhim dɔɣite tuma, ka daa naai yuuni 1971. Yuuni din paya, o daa pilila alikali bɔhimbu Somali National University din daa pa yo Mogadishu. O daa tumdila dɔɣite tuma zɔŋa, ka lahi bɔhim alikali o wahala ni, hali ka o daa deei li yuuni 1979. '''O daŋ behigu'''; Abdi yuun pinaayi, bɛ daa niŋ o amiliya ni doo so ŋun gari o yuun pam ka lahi nyɛ puliisi. Amiliya ŋɔ daa bi yuui pam, ka daa naai yuun shɛm nyaaŋa, pɔi ka o naan yi chɛ Somali n-chaŋ Moscow, din nyaaŋa Kyiv. O ni daa be Soviet Union saha, o daa lahi la Aden Mohammed ŋun daa lahi nyɛ Somali shikuru bihi bɔhimdi. Yuuni 1973, Abdi daa niŋla Aden amiliya, ka daa dɔɣi o tuuli bia yuun ayi nyaaŋa. Bɛ daa dɔɣi bihi ata: Deqo, Amina, ni Ahmed. Ahmed daa kani yuuni 2005 mota aksidɛnti ni Hargeisa, o ni daa chaŋ o ba sani o ni daa naan yi paŋ o mini Abdi. Deqo mini Amina zaa daa lee dɔɣite nima. Abdi daa kani la August dahin yini 2020, o yili ni Mogadishu. O daa nyɛla yuun pihii ni ata; bɛ bi wuhi shɛli din kahi o. Tuma Konsa(Alaafee)Tuma Niŋsim Komitii Yuuni 1983, Abdi daa yo la Rural Health Development Organization (RHDO) o daŋ kɔnsa tiŋgbani zuɣu Lower Shebelle south. Di piligu daa nyɛla yili yini ashibiti so ŋun wumdira paɣaba ban pa bɛ bihi di kɔnʒina, dabsi yini ni daa wumda paɣaba pishi ni anahi. Din nyaaŋa di daa lee ashibiti din mali buɣim kɔbisinaanu. Yuun 1990s piligu, wɔɣu ni daa pili Somali, Abdi daa bi chɛ tiŋa. O maama daa yɛli o mi ni o zaŋ o bohimbu sɔŋ ninvuɣu shɛba ban mali kɔŋ. Din nyaaŋa o daa yo la ashibiti paa mini shikuru ninvuɣu shɛba ban ka yili mini bihi ban ka ba mini ma zuɣu. Yuuni 2007, bɛ daa taɣi RHDO yuli n-lee Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF). Di daa piligi n-naagi hali ka di mali sɔŋsim kɔmpaund, din ni yuuni 2011 kom kɔŋ saha daa mali ninvuɣu tuhi pia ni awɔi ka be ashibiti maa gbunni tiŋgbani akari tuhi yini ni kɔbisita zuɣu. Yuun ayi pɔi ni maa, saha shɛli wɔɣu daa gahim southern Somalia, ninvuɣu shɛba ban mali wɔɣu daa kpaɣiri n-kpaɣiri ashibiti maa, ka bɔri ni Abdi zaŋ li n-dɔ. O daa zaŋ o yɛlimaŋli, ka ninvuɣu shɛba ban be tiŋa ni, UN, n-ti pahi komitii shɛba n-daa ti kɔŋ bɛ suhiri. Di nyaaŋa bɛ daa chɛli. Bɛ daa lahi labi n-kpaɣiri February 2012, ka di daa chɛ ka Abdi ti tuma saha shɛm hali ka bɛ chɛli. Dr. Hawa Abdi Foundation Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF) daa be la Abdi mini o bihi paɣaba dɔɣite ayi nuu ni - CEO Deqo Adan n-ti pahi o sɔŋda Amina Adan. Bɛ ayi mi lahi nyɛla dɔɣite paɣaba bihi wumbu baŋdiba kamani o ma. Yuuni 2012, komitii ŋɔ daa mali tumtumdiba kɔbiga ni ayi ban yi tiŋgbana ni, ka lahi mali voluntia nima, kom nimba n-ti pahi kɔnsa tuma nimba kɔbiga ni pihinu. DHAF bi be paati ni, ka di lahi bi laɣim government, paati, dini, bee zuliya ni. DHAF m-miri tuma shɛli o niŋ n-ti pahi sɔŋsim shɛli o ni ti n-nya tiŋa ni bɔhim shɛli. DHAF lahi nyɛla komitii so ŋun mali o liɣiri o ko. Liɣiri maa zaa yiɣirila. '''Pina mini Sanyobo'''; Yuuni 2007, bɛ daa piigi Abdi n-lee Hiiraan Online Yuun maa Ninvuɣu. Glamour magazine mi daa lahi piigi o mini o bihi paɣaba ayi yuuni 2010 "Yuun maa Paɣaba" puuni. Yuun ayi nyaaŋa, bɛ daa piigi o n-ti Nobel Suhudoo Pini. O lahi deei WITW Foundation sani Women of Impact Pini, BET Social Humanitarian Pini, n-ti pahi John Jay Medal for Justice. <nowiki>*</nowiki>Yuuni 2014, Abdi daa deei Roosevelt Four Freedoms Pini Middelburg, Netherlands. Yuuni din paya, bɛ daa ti o la Pilosio Building Peace Pini.* Yuuni 2016 May, University of Pennsylvania daa ti o la pini Doctorate of Science so bɛ mi ni "honorary". Yuuni din paya May dabaa pishi ni anu, Abdi daa lahi deei Harvard University sani pini Doctor of Laws so bɛ mi ni "honorary". O sabbu tuma   Keeping Hope Alive: Paɣa Yini — Ninvuɣu Tuhi Pia ni Awɔi Bɛhɛm Pa. New York City: Grand Central Publishing. 2013. <nowiki>ISBN 9781455599295</nowiki>. Dr. '''Hawa Abdi''' daa nyɛla Somali tingbana dɔɣite, alihaali n-ti pahi ninvuɣu so ŋun kpaŋsiri adam biɛhigu tuma. Somali tingbana tobu saha, o daa yo la ashibiti mini ninvuɣu shɛba ban ka behigu shee ban be o tiŋgbani ni. O daa tibirila dɔriti yoli yoli ka di kɔnʒina, ka lahi tiri bindira ninvuɣu shab ban gari tuhi pia ni awɔi. O lahi tuhi n-zaŋ n-ti paɣaba ban gbaari bɛ niŋgbuna n-ti pahi bia paɣaba niŋ amiliya. Ninvuɣu pam boli o mi ni "Somalia Maama Teresa" o suhigu ni o kpɛma zuɣu. O daa zaŋ o biɛhigu zaa n-tiri paɣaba mini bihi sɔŋsim. pwxy4wuheijoj300mwztspaz7tg3j9i 144178 144177 2026-07-19T19:23:29Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added information 144178 wikitext text/x-wiki <gallery> Lahabali kɔligu:2013 09 25 Hawa Abdi Center M.jpg (10439756453).jpg|[[Lahabali kɔligu:Dr Hawa Abdi by Eunice Lau in her fim Through the Fire.png|thumb|Anfooni]] </gallery>'''Hawa Abdi''' (1947-2020). Hawa Abdi Dhiblawe (Somali: Xaawo Cabdi, Arabic: حواء عبدي, May dabaa pishi ni ayopɔin 1947 – August dabaa anu 2020) daa nyɛla Somali tingbana ninvuɣu so ŋun kpaŋsiri adam biɛhigu tuma mini dɔɣite. O daa nyɛla ŋun piligi n-ti pahi kpamba kpema zaa Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF), komitii so ŋun bi puri liɣiri.[1] '''Piligu biɛhigu;''' Abdi daa dɔɣi o la Mogadishu ka lahi be Somali south-central. O ma kani ka o daa nyɛ yuun pinaayi. Din nyaaŋa Abdi daa zaŋ o maani o yili tuma zuɣu, di puuni yini nyɛla o ni daa wumsi o tizopaɣaba  anahi. O ba daa nyɛla tuma niŋda so ŋun tumdi tiŋzuɣu teeku ni. O piligu shikuru puuni, Abdi daa chaŋla tiŋgbani shikuru nima ni - primary, intermediate, n-ti pahi secondary. Yuuni 1964, o daa nya la shikuru sɔŋsim Soviet Union Paɣaba Komitii sani. Din nyaaŋa Abdi daa chaŋla Kiev Medical Institute n-ti bɔhim dɔɣite tuma, ka daa naai yuuni 1971. Yuuni din paya, o daa pilila alikali bɔhimbu Somali National University din daa pa yo Mogadishu. O daa tumdila dɔɣite tuma zɔŋa, ka lahi bɔhim alikali o wahala ni, hali ka o daa deei li yuuni 1979. '''O daŋ behigu'''; Abdi yuun pinaayi, bɛ daa niŋ o amiliya ni doo so ŋun gari o yuun pam ka lahi nyɛ puliisi. Amiliya ŋɔ daa bi yuui pam, ka daa naai yuun shɛm nyaaŋa, pɔi ka o naan yi chɛ Somali n-chaŋ Moscow, din nyaaŋa Kyiv. O ni daa be Soviet Union saha, o daa lahi la Aden Mohammed ŋun daa lahi nyɛ Somali shikuru bihi bɔhimdi. Yuuni 1973, Abdi daa niŋla Aden amiliya, ka daa dɔɣi o tuuli bia yuun ayi nyaaŋa. Bɛ daa dɔɣi bihi ata: Deqo, Amina, ni Ahmed. Ahmed daa kani yuuni 2005 mota aksidɛnti ni Hargeisa, o ni daa chaŋ o ba sani o ni daa naan yi paŋ o mini Abdi. Deqo mini Amina zaa daa lee dɔɣite nima. Abdi daa kani la August dahin yini 2020, o yili ni Mogadishu. O daa nyɛla yuun pihii ni ata; bɛ bi wuhi shɛli din kahi o. Tuma Konsa(Alaafee)Tuma Niŋsim Komitii Yuuni 1983, Abdi daa yo la Rural Health Development Organization (RHDO) o daŋ kɔnsa tiŋgbani zuɣu Lower Shebelle south. Di piligu daa nyɛla yili yini ashibiti so ŋun wumdira paɣaba ban pa bɛ bihi di kɔnʒina, dabsi yini ni daa wumda paɣaba pishi ni anahi. Din nyaaŋa di daa lee ashibiti din mali buɣim kɔbisinaanu. Yuun 1990s piligu, wɔɣu ni daa pili Somali, Abdi daa bi chɛ tiŋa. O maama daa yɛli o mi ni o zaŋ o bohimbu sɔŋ ninvuɣu shɛba ban mali kɔŋ. Din nyaaŋa o daa yo la ashibiti paa mini shikuru ninvuɣu shɛba ban ka yili mini bihi ban ka ba mini ma zuɣu. Yuuni 2007, bɛ daa taɣi RHDO yuli n-lee Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF). Di daa piligi n-naagi hali ka di mali sɔŋsim kɔmpaund, din ni yuuni 2011 kom kɔŋ saha daa mali ninvuɣu tuhi pia ni awɔi ka be ashibiti maa gbunni tiŋgbani akari tuhi yini ni kɔbisita zuɣu. Yuun ayi pɔi ni maa, saha shɛli wɔɣu daa gahim southern Somalia, ninvuɣu shɛba ban mali wɔɣu daa kpaɣiri n-kpaɣiri ashibiti maa, ka bɔri ni Abdi zaŋ li n-dɔ. O daa zaŋ o yɛlimaŋli, ka ninvuɣu shɛba ban be tiŋa ni, UN, n-ti pahi komitii shɛba n-daa ti kɔŋ bɛ suhiri. Di nyaaŋa bɛ daa chɛli. Bɛ daa lahi labi n-kpaɣiri February 2012, ka di daa chɛ ka Abdi ti tuma saha shɛm hali ka bɛ chɛli. Dr. Hawa Abdi Foundation Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF) daa be la Abdi mini o bihi paɣaba dɔɣite ayi nuu ni - CEO Deqo Adan n-ti pahi o sɔŋda Amina Adan. Bɛ ayi mi lahi nyɛla dɔɣite paɣaba bihi wumbu baŋdiba kamani o ma. Yuuni 2012, komitii ŋɔ daa mali tumtumdiba kɔbiga ni ayi ban yi tiŋgbana ni, ka lahi mali voluntia nima, kom nimba n-ti pahi kɔnsa tuma nimba kɔbiga ni pihinu. DHAF bi be paati ni, ka di lahi bi laɣim government, paati, dini, bee zuliya ni. DHAF m-miri tuma shɛli o niŋ n-ti pahi sɔŋsim shɛli o ni ti n-nya tiŋa ni bɔhim shɛli. DHAF lahi nyɛla komitii so ŋun mali o liɣiri o ko. Liɣiri maa zaa yiɣirila. '''Pina mini Sanyobo'''; Yuuni 2007, bɛ daa piigi Abdi n-lee Hiiraan Online Yuun maa Ninvuɣu. Glamour magazine mi daa lahi piigi o mini o bihi paɣaba ayi yuuni 2010 "Yuun maa Paɣaba" puuni. Yuun ayi nyaaŋa, bɛ daa piigi o n-ti Nobel Suhudoo Pini. O lahi deei WITW Foundation sani Women of Impact Pini, BET Social Humanitarian Pini, n-ti pahi John Jay Medal for Justice. <nowiki>*</nowiki>Yuuni 2014, Abdi daa deei Roosevelt Four Freedoms Pini Middelburg, Netherlands. Yuuni din paya, bɛ daa ti o la Pilosio Building Peace Pini.* Yuuni 2016 May, University of Pennsylvania daa ti o la pini Doctorate of Science so bɛ mi ni "honorary". Yuuni din paya May dabaa pishi ni anu, Abdi daa lahi deei Harvard University sani pini Doctor of Laws so bɛ mi ni "honorary". O sabbu tuma   Keeping Hope Alive: Paɣa Yini — Ninvuɣu Tuhi Pia ni Awɔi Bɛhɛm Pa. New York City: Grand Central Publishing. 2013. <nowiki>ISBN 9781455599295</nowiki>. Dr. '''Hawa Abdi''' daa nyɛla Somali tingbana dɔɣite, alihaali n-ti pahi ninvuɣu so ŋun kpaŋsiri adam biɛhigu tuma. Somali tingbana tobu saha, o daa yo la ashibiti mini ninvuɣu shɛba ban ka behigu shee ban be o tiŋgbani ni. O daa tibirila dɔriti yoli yoli ka di kɔnʒina, ka lahi tiri bindira ninvuɣu shab ban gari tuhi pia ni awɔi. O lahi tuhi n-zaŋ n-ti paɣaba ban gbaari bɛ niŋgbuna n-ti pahi bia paɣaba niŋ amiliya. Ninvuɣu pam boli o mi ni "Somalia Maama Teresa" o suhigu ni o kpɛma zuɣu. O daa zaŋ o biɛhigu zaa n-tiri paɣaba mini bihi sɔŋsim. 0oft0nom464zu7dqmd8ny9a37hc7ozl 144190 144178 2026-07-20T07:41:36Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added information 144190 wikitext text/x-wiki <gallery> Lahabali kɔligu:2013 09 25 Hawa Abdi Center M.jpg (10439756453).jpg|[[Lahabali kɔligu:Dr Hawa Abdi by Eunice Lau in her fim Through the Fire.png|thumb|Anfooni]] </gallery>'''Hawa Abdi''' (1947-2020). Hawa Abdi Dhiblawe (Somali: Xaawo Cabdi, Arabic: حواء عبدي, May dabaa pishi ni ayopɔin 1947 – August dabaa anu 2020) daa nyɛla Somali tingbana ninvuɣu so ŋun kpaŋsiri adam biɛhigu tuma mini dɔɣite. O daa nyɛla ŋun piligi n-ti pahi kpamba kpema zaa Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF), komitii so ŋun bi puri liɣiri.[1] '''Piligu biɛhigu;''' Abdi daa dɔɣi o la Mogadishu ka lahi be Somali south-central. O ma kani ka o daa nyɛ yuun pinaayi. Din nyaaŋa Abdi daa zaŋ o maani o yili tuma zuɣu, di puuni yini nyɛla o ni daa wumsi o tizopaɣaba  anahi. O ba daa nyɛla tuma niŋda so ŋun tumdi tiŋzuɣu teeku ni. O piligu shikuru puuni, Abdi daa chaŋla tiŋgbani shikuru nima ni - primary, intermediate, n-ti pahi secondary. Yuuni 1964, o daa nya la shikuru sɔŋsim Soviet Union Paɣaba Komitii sani. Din nyaaŋa Abdi daa chaŋla Kiev Medical Institute n-ti bɔhim dɔɣite tuma, ka daa naai yuuni 1971. Yuuni din paya, o daa pilila alikali bɔhimbu Somali National University din daa pa yo Mogadishu. O daa tumdila dɔɣite tuma zɔŋa, ka lahi bɔhim alikali o wahala ni, hali ka o daa deei li yuuni 1979. '''O daŋ behigu'''; Abdi yuun pinaayi, bɛ daa niŋ o amiliya ni doo so ŋun gari o yuun pam ka lahi nyɛ puliisi. Amiliya ŋɔ daa bi yuui pam, ka daa naai yuun shɛm nyaaŋa, pɔi ka o naan yi chɛ Somali n-chaŋ Moscow, din nyaaŋa Kyiv. O ni daa be Soviet Union saha, o daa lahi la Aden Mohammed ŋun daa lahi nyɛ Somali shikuru bihi bɔhimdi. Yuuni 1973, Abdi daa niŋla Aden amiliya, ka daa dɔɣi o tuuli bia yuun ayi nyaaŋa. Bɛ daa dɔɣi bihi ata: Deqo, Amina, ni Ahmed. Ahmed daa kani yuuni 2005 mota aksidɛnti ni Hargeisa, o ni daa chaŋ o ba sani o ni daa naan yi paŋ o mini Abdi. Deqo mini Amina zaa daa lee dɔɣite nima. Abdi daa kani la August dahin yini 2020, o yili ni Mogadishu. O daa nyɛla yuun pihii ni ata; bɛ bi wuhi shɛli din kahi o. Tuma Konsa(Alaafee)Tuma Niŋsim Komitii Yuuni 1983, Abdi daa yo la Rural Health Development Organization (RHDO) o daŋ kɔnsa tiŋgbani zuɣu Lower Shebelle south. Di piligu daa nyɛla yili yini ashibiti so ŋun wumdira paɣaba ban pa bɛ bihi di kɔnʒina, dabsi yini ni daa wumda paɣaba pishi ni anahi. Din nyaaŋa di daa lee ashibiti din mali buɣim kɔbisinaanu. Yuun 1990s piligu, wɔɣu ni daa pili Somali, Abdi daa bi chɛ tiŋa. O maama daa yɛli o mi ni o zaŋ o bohimbu sɔŋ ninvuɣu shɛba ban mali kɔŋ. Din nyaaŋa o daa yo la ashibiti paa mini shikuru ninvuɣu shɛba ban ka yili mini bihi ban ka ba mini ma zuɣu. Yuuni 2007, bɛ daa taɣi RHDO yuli n-lee Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF). Di daa piligi n-naagi hali ka di mali sɔŋsim kɔmpaund, din ni yuuni 2011 kom kɔŋ saha daa mali ninvuɣu tuhi pia ni awɔi ka be ashibiti maa gbunni tiŋgbani akari tuhi yini ni kɔbisita zuɣu. Yuun ayi pɔi ni maa, saha shɛli wɔɣu daa gahim southern Somalia, ninvuɣu shɛba ban mali wɔɣu daa kpaɣiri n-kpaɣiri ashibiti maa, ka bɔri ni Abdi zaŋ li n-dɔ. O daa zaŋ o yɛlimaŋli, ka ninvuɣu shɛba ban be tiŋa ni, UN, n-ti pahi komitii shɛba n-daa ti kɔŋ bɛ suhiri. Di nyaaŋa bɛ daa chɛli. Bɛ daa lahi labi n-kpaɣiri February 2012, ka di daa chɛ ka Abdi ti tuma saha shɛm hali ka bɛ chɛli. Dr. Hawa Abdi Foundation Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF) daa be la Abdi mini o bihi paɣaba dɔɣite ayi nuu ni - CEO Deqo Adan n-ti pahi o sɔŋda Amina Adan. Bɛ ayi mi lahi nyɛla dɔɣite paɣaba bihi wumbu baŋdiba kamani o ma. Yuuni 2012, komitii ŋɔ daa mali tumtumdiba kɔbiga ni ayi ban yi tiŋgbana ni, ka lahi mali voluntia nima, kom nimba n-ti pahi kɔnsa tuma nimba kɔbiga ni pihinu. DHAF bi be paati ni, ka di lahi bi laɣim government, paati, dini, bee zuliya ni. DHAF m-miri tuma shɛli o niŋ n-ti pahi sɔŋsim shɛli o ni ti n-nya tiŋa ni bɔhim shɛli. DHAF lahi nyɛla komitii so ŋun mali o liɣiri o ko. Liɣiri maa zaa yiɣirila. '''Pina mini Sanyobo'''; Yuuni 2007, bɛ daa piigi Abdi n-lee Hiiraan Online Yuun maa Ninvuɣu. Glamour magazine mi daa lahi piigi o mini o bihi paɣaba ayi yuuni 2010 "Yuun maa Paɣaba" puuni. Yuun ayi nyaaŋa, bɛ daa piigi o n-ti Nobel Suhudoo Pini. O lahi deei WITW Foundation sani Women of Impact Pini, BET Social Humanitarian Pini, n-ti pahi John Jay Medal for Justice. <nowiki>*</nowiki>Yuuni 2014, Abdi daa deei Roosevelt Four Freedoms Pini Middelburg, Netherlands. Yuuni din paya, bɛ daa ti o la Pilosio Building Peace Pini.* Yuuni 2016 May, University of Pennsylvania daa ti o la pini Doctorate of Science so bɛ mi ni "honorary". Yuuni din paya May dabaa pishi ni anu, Abdi daa lahi deei Harvard University sani pini Doctor of Laws so bɛ mi ni "honorary". O sabbu tuma   Keeping Hope Alive: Paɣa Yini — Ninvuɣu Tuhi Pia ni Awɔi Bɛhɛm Pa. New York City: Grand Central Publishing. 2013. <nowiki>ISBN 9781455599295</nowiki>. Dr. '''Hawa Abdi''' daa nyɛla Somali tingbana dɔɣite, alihaali n-ti pahi ninvuɣu so ŋun kpaŋsiri adam biɛhigu tuma. Somali tingbana tobu saha, o daa yo la ashibiti mini ninvuɣu shɛba ban ka behigu shee ban be o tiŋgbani ni. O daa tibirila dɔriti yoli yoli ka di kɔnʒina, ka lahi tiri bindira ninvuɣu shab ban gari tuhi pia ni awɔi. O lahi tuhi n-zaŋ n-ti paɣaba ban gbaari bɛ niŋgbuna n-ti pahi bia paɣaba niŋ amiliya. Ninvuɣu pam boli o mi ni "Somalia Maama Teresa" o suhigu ni o kpɛma zuɣu. O daa zaŋ o biɛhigu zaa n-tiri paɣaba mini bihi sɔŋsim.http://in-sightjournal.com/2013/08/17/dr-hawa-abdi-m-d-physician-human-rights-activist-hawa-abdi-foundation/ ns7x5q4yj9rv8ociacy7q013c8c8dkp Elsie Inglis 0 33609 144145 2026-07-19T13:25:41Z Fawuzan Abdul Somed 6463 Piligu 144145 wikitext text/x-wiki Elsie Inglis Elsie nyɛla bɛ ni dɔɣi so 16 August, 1864, Hill Station, fɔŋ shɛli din be Naini Tal, British India. Inglis daa malila tuzɔpaɣaba mini tuzɔdabba ban kanli yiɣisi niriba anii. Ŋuni n daa nyɛ bipuɣiŋgbila ŋun pahiri ayi. O laamba n daa nyɛ Harriet Lowes Thompson (1827-1885), ni John Forbes David Inglis (1820-1894).<ref>{{Citation|title=Elsie Inglis|date=2026-07-05|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elsie_Inglis&oldid=1362728605|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> Ŋuni n daa nyɛ Chief Commissioner of Oudh, n zaŋ ti Indian Civil Service. Ŋuni n daa lahi nyɛ tuuli tuntumda East India Company ni daa kpuɣi, kamani o yab' la. Inglis laamba daa gbuib'mi ni ka dama, paɣa shikuru gba kuli zala talahi kamani doo dini no be shɛm maa <ref>{{Citation|title=Elsie Inglis|date=2026-07-05|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elsie_Inglis&oldid=1362728605|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> 6w1ykj3xy7ubp7uvy3yxb4u78gocsie 144146 144145 2026-07-19T14:06:47Z Fawuzan Abdul Somed 6463 Pahigu 144146 wikitext text/x-wiki Elsie Inglis Elsie nyɛla bɛ ni dɔɣi so 16 August, 1864, Hill Station, fɔŋ shɛli din be Naini Tal, British India. Inglis daa malila tuzɔpaɣaba mini tuzɔdabba ban kanli yiɣisi niriba anii. Ŋuni n daa nyɛ bipuɣiŋgbila ŋun pahiri ayi. O laamba n daa nyɛ Harriet Lowes Thompson (1827-1885), ni John Forbes David Inglis (1820-1894).<ref>{{Citation|title=Elsie Inglis|date=2026-07-05|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elsie_Inglis&oldid=1362728605|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> Ŋuni n daa nyɛ Chief Commissioner of Oudh, n zaŋ ti Indian Civil Service. Ŋuni n daa lahi nyɛ tuuli tuntumda East India Company ni daa kpuɣi, kamani o yab' la. Inglis laamba daa gbuib'mi ni ka dama, paɣa shikuru gba kuli zala talahi kamani doo dini no be shɛm maa ka daa zaŋba tɔhi shikuru India. Elsie mini o tuzɔpaɣa Eva daa malila "40 dolls" m mali tibiri o gbaŋkɔɣu. <ref>{{Citation|title=Elsie Inglis|date=2026-07-05|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elsie_Inglis&oldid=1362728605|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> Inglis ba daa nyɛla adiini ninsala ka zaŋdi o zaashee India yiŋa dundɔŋni n kpaŋsiri daa bihi ban nyɛ tiŋ bihi, ka lahi kpaŋsiri bipuɣinsi shikuru chandi. Inglis yab'doo n daa nyɛ George Powney Thompson. O pirinsi n daa nyɛ Sir Henry Simson mini Grace Cadell. <ref>{{Citation|title=Elsie Inglis|date=2026-07-05|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elsie_Inglis&oldid=1362728605|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> Inglis ba daa chɛla tuma o yuun pihinu ni ayɔbu ni(56) Indian Civil Service la ni ka daa kpuɣu napɔŋ chaŋ Edinburgh, Tasmania, ni o ti ʒini pahi o ma bihi zuɣu. <ref>{{Citation|title=Elsie Inglis|date=2026-07-05|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elsie_Inglis&oldid=1362728605|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> p74qekddyc3572goaib0xl0vkzd3qin Elizabeth Blackwell 0 33610 144147 2026-07-19T14:40:42Z WATTARA TIZAABENI 6486 Create article about Elizabeth Blackwell 144147 wikitext text/x-wiki == '''ELIZABETH BLACKWELL''' == '''Elizabeth Blackwell''' daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so America tingbani yuuni (3rd February 1821 - 31st May 1910). America zaa, ŋuna n daa nyɛl tuuli ŋun karim n deei dɔɣite tali shehira gbaŋ ( Degree) ka nyɛ paɣa, ŋuna n daa lahi nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deei lala baŋsim maa United Kingdom kundivihira puuni[1]. Blackwell daa nyɛla ninvuɣ' so ŋun kpaŋ o maŋa pam paɣaba zaŋ chaŋ paɣaba doɣitetali karim polo America puuni ni United Kingdom zaasa. O kpaŋ maŋ ŋo zuɣu che ka bɛ teeiri o yala yuuni kam pulini ka di nyɛ bɛ sabila o yuli m pa salima cheeni nim zuɣu m mali tiri paɣa kam ŋun kpaŋ o maŋ pam lala yahili maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> Blackwell daa na bɛ tɛɣiri ni o ti lebi dɔɣite[<ref name=":0" />]. O daa karimmi n lebi karimba din yɛn soŋ oka o tooi gbubi o malibu. Sokam daa teɣiya ka lala tuma ŋo kuli nyɛ tuun shɛli paɣaba man ni tooi tum shɛli lala saha maa (1800s), to amaa, daa ti bi lahi gbaali yaha. Daliri shɛli zuɣu Blackwell man daa pa bori ni o karim dɔɣite tali n daa nyɛ o zosimo ni daa ti gbaai doro ka yɛli ni doro maa naan ku wum o pam din deei yi di niŋ ka ka o paɣa kpee n yɛn liɣiri o zuhu. Blackwell ni daa wum lala, o daa sabi gbana pam n niŋ dɔɣite tali shikuru kɔrisi amaa ka bɛ zaa so bi ti o soli ni o karim bɛ shikuru ni pirimla o daa nyɛ paɣa zuɣu, gbaai yihila Geneva Medical College New York, ka doo daa dem m piigi o ni o kana ti karim[<ref>{{Cite web|last=Boomer|first=Lee|title=Life Story: Elizabeth Blackwell - Women & the American Story|url=https://wams.nyhistory.org/a-nation-divided/civil-war/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|website=wams.nyhistory.org|language=en-US}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Redirecting to resource... {{!}} OU Libraries|url=https://libraries.ou.edu/access.aspx|access-date=2026-07-19|website=libraries.ou.edu|language=en}}</ref>]. Lala yuuni maa (1847), Blackwell daa lee paɣa ŋun nyɛ piligu n chaŋ dɔɣite shikuru United State tingbani[<ref name=":0" />]. Yuuni 1871, Geneva Medical College daa nyɛla bɛ kpari shɛli ka zaŋli ka daa labisili ti niŋ Syrinacuse University hali ni yuuni 1950 ka bɛ daa yihili ka bolli Suny update Medical University, ka daa kali Blackwell m pahi bɛ shikurubi` kpɛma puuni [<ref>{{Citation|title=State University of New York Upstate Medical University|date=2026-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=State_University_of_New_York_Upstate_Medical_University&oldid=1359872448|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>].   Blackwell daa yihi o piligu Buku ka di jendia puuni doro yuli booni '''typhoid fever''' 1849 yuuni, Buffalo Medical Journal and monthly Review kpanjɔɣu puuni, o ni daa kuli karim naai [<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>[<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>], lala sabbu maa n daa nyɛ sabiri sheli din nyɛ piligu United States dɔɣite ni sabi ka nyɛ paɣa. Dimbɔŋɔ daa nyɛla din wuhi o ni mali zaɣa shɛli zaŋ kpa ninsalinima ni mali muhisuɣu shɛŋa,  ka lahi bori aadalichi n tiri paɣaba ti ʒileli puunni [<ref name=":1">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>]. Blackwell mini o tizo emily Blackwell daa kpa ʒiŋgama tuma duzuɣu bɛ ni daa bɔli shɛli "New York Infirmary for Women and Children" 1857, n daa leri bihi mini paɣaba baŋsim zaŋ jendi di ni niŋ talahi shem ni paɣa karim shikuru [<ref name=":1" />]. Blackwell daa kpaŋ o maŋ pam yuuni 1961 America nima ni daa zabiri tab' la, o daa lahim neesi bihi ka bɛ bori alaafee tiri barinima ka lahi kpa " Medical school for women". O (Blackwell )ni daa labi England, o daa soŋya ka bɛ kpa "London School of Merdicine for Women" yuuni 1874. a3qittna1r0fubtti7jdmdmci1n3z1x 144148 144147 2026-07-19T14:48:32Z WATTARA TIZAABENI 6486 Added Elizabeth picture 144148 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell.jpg|thumb|from 3rd February 1821 to 31st May 1910]] == '''ELIZABETH BLACKWELL''' == '''Elizabeth Blackwell''' daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so America tingbani yuuni (3rd February 1821 - 31st May 1910). America zaa, ŋuna n daa nyɛl tuuli ŋun karim n deei dɔɣite tali shehira gbaŋ ( Degree) ka nyɛ paɣa, ŋuna n daa lahi nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deei lala baŋsim maa United Kingdom kundivihira puuni[1]. Blackwell daa nyɛla ninvuɣ' so ŋun kpaŋ o maŋa pam paɣaba zaŋ chaŋ paɣaba doɣitetali karim polo America puuni ni United Kingdom zaasa. O kpaŋ maŋ ŋo zuɣu che ka bɛ teeiri o yala yuuni kam pulini ka di nyɛ bɛ sabila o yuli m pa salima cheeni nim zuɣu m mali tiri paɣa kam ŋun kpaŋ o maŋ pam lala yahili maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> Blackwell daa na bɛ tɛɣiri ni o ti lebi dɔɣite[<ref name=":0" />]. O daa karimmi n lebi karimba din yɛn soŋ oka o tooi gbubi o malibu. Sokam daa teɣiya ka lala tuma ŋo kuli nyɛ tuun shɛli paɣaba man ni tooi tum shɛli lala saha maa (1800s), to amaa, daa ti bi lahi gbaali yaha. Daliri shɛli zuɣu Blackwell man daa pa bori ni o karim dɔɣite tali n daa nyɛ o zosimo ni daa ti gbaai doro ka yɛli ni doro maa naan ku wum o pam din deei yi di niŋ ka ka o paɣa kpee n yɛn liɣiri o zuhu. Blackwell ni daa wum lala, o daa sabi gbana pam n niŋ dɔɣite tali shikuru kɔrisi amaa ka bɛ zaa so bi ti o soli ni o karim bɛ shikuru ni pirimla o daa nyɛ paɣa zuɣu, gbaai yihila Geneva Medical College New York, ka doo daa dem m piigi o ni o kana ti karim[<ref>{{Cite web|last=Boomer|first=Lee|title=Life Story: Elizabeth Blackwell - Women & the American Story|url=https://wams.nyhistory.org/a-nation-divided/civil-war/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|website=wams.nyhistory.org|language=en-US}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Redirecting to resource... {{!}} OU Libraries|url=https://libraries.ou.edu/access.aspx|access-date=2026-07-19|website=libraries.ou.edu|language=en}}</ref>]. Lala yuuni maa (1847), Blackwell daa lee paɣa ŋun nyɛ piligu n chaŋ dɔɣite shikuru United State tingbani[<ref name=":0" />]. Yuuni 1871, Geneva Medical College daa nyɛla bɛ kpari shɛli ka zaŋli ka daa labisili ti niŋ Syrinacuse University hali ni yuuni 1950 ka bɛ daa yihili ka bolli Suny update Medical University, ka daa kali Blackwell m pahi bɛ shikurubi` kpɛma puuni [<ref>{{Citation|title=State University of New York Upstate Medical University|date=2026-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=State_University_of_New_York_Upstate_Medical_University&oldid=1359872448|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>].   Blackwell daa yihi o piligu Buku ka di jendia puuni doro yuli booni '''typhoid fever''' 1849 yuuni, Buffalo Medical Journal and monthly Review kpanjɔɣu puuni, o ni daa kuli karim naai [<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>[<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>], lala sabbu maa n daa nyɛ sabiri sheli din nyɛ piligu United States dɔɣite ni sabi ka nyɛ paɣa. Dimbɔŋɔ daa nyɛla din wuhi o ni mali zaɣa shɛli zaŋ kpa ninsalinima ni mali muhisuɣu shɛŋa,  ka lahi bori aadalichi n tiri paɣaba ti ʒileli puunni [<ref name=":1">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>]. Blackwell mini o tizo emily Blackwell daa kpa ʒiŋgama tuma duzuɣu bɛ ni daa bɔli shɛli "New York Infirmary for Women and Children" 1857, n daa leri bihi mini paɣaba baŋsim zaŋ jendi di ni niŋ talahi shem ni paɣa karim shikuru [<ref name=":1" />]. Blackwell daa kpaŋ o maŋ pam yuuni 1961 America nima ni daa zabiri tab' la, o daa lahim neesi bihi ka bɛ bori alaafee tiri barinima ka lahi kpa " Medical school for women". O (Blackwell )ni daa labi England, o daa soŋya ka bɛ kpa "London School of Merdicine for Women" yuuni 1874. 5xarpqjlc8ms2t149ykrzj8qxnk6phv 144150 144148 2026-07-19T15:12:49Z WATTARA TIZAABENI 6486 144150 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell.jpg|thumb|from 3rd February 1821 to 31st May 1910]] == '''ELIZABETH BLACKWELL''' == '''Elizabeth Blackwell''' daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so America tingbani yuuni (3rd February 1821 - 31st May 1910). America zaa, ŋuna n daa nyɛl tuuli ŋun karim n deei dɔɣite tali shehira gbaŋ ( Degree) ka nyɛ paɣa, ŋuna n daa lahi nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deei lala baŋsim maa United Kingdom kundivihira puuni[1]. Blackwell daa nyɛla ninvuɣ' so ŋun kpaŋ o maŋa pam paɣaba zaŋ chaŋ paɣaba doɣitetali karim polo America puuni ni United Kingdom zaasa. O kpaŋ maŋ ŋo zuɣu che ka bɛ teeiri o yala yuuni kam pulini ka di nyɛ bɛ sabila o yuli m pa salima cheeni nim zuɣu m mali tiri paɣa kam ŋun kpaŋ o maŋ pam lala yahili maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> Blackwell daa na bɛ tɛɣiri ni o ti lebi dɔɣite[<ref name=":0" />]. O daa karimmi n lebi karimba din yɛn soŋ oka o tooi gbubi o malibu. Sokam daa teɣiya ka lala tuma ŋo kuli nyɛ tuun shɛli paɣaba man ni tooi tum shɛli lala saha maa (1800s), to amaa, daa ti bi lahi gbaali yaha. Daliri shɛli zuɣu Blackwell man daa pa bori ni o karim dɔɣite tali n daa nyɛ o zosimo ni daa ti gbaai doro ka yɛli ni doro maa naan ku wum o pam din deei yi di niŋ ka ka o paɣa kpee n yɛn liɣiri o zuhu. Blackwell ni daa wum lala, o daa sabi gbana pam n niŋ dɔɣite tali shikuru kɔrisi amaa ka bɛ zaa so bi ti o soli ni o karim bɛ shikuru ni pirimla o daa nyɛ paɣa zuɣu, gbaai yihila Geneva Medical College New York, ka doo daa dem m piigi o ni o kana ti karim[<ref>{{Cite web|last=Boomer|first=Lee|title=Life Story: Elizabeth Blackwell - Women & the American Story|url=https://wams.nyhistory.org/a-nation-divided/civil-war/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|website=wams.nyhistory.org|language=en-US}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Redirecting to resource... {{!}} OU Libraries|url=https://libraries.ou.edu/access.aspx|access-date=2026-07-19|website=libraries.ou.edu|language=en}}</ref>]. Lala yuuni maa (1847), Blackwell daa lee paɣa ŋun nyɛ piligu n chaŋ dɔɣite shikuru United State tingbani[<ref name=":0" />]. Yuuni 1871, Geneva Medical College daa nyɛla bɛ kpari shɛli ka zaŋli ka daa labisili ti niŋ Syrinacuse University hali ni yuuni 1950 ka bɛ daa yihili ka bolli Suny update Medical University, ka daa kali Blackwell m pahi bɛ shikurubi` kpɛma puuni [<ref>{{Citation|title=State University of New York Upstate Medical University|date=2026-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=State_University_of_New_York_Upstate_Medical_University&oldid=1359872448|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>].   Blackwell daa yihi o piligu Buku ka di jendia puuni doro yuli booni '''typhoid fever''' 1849 yuuni, Buffalo Medical Journal and monthly Review kpanjɔɣu puuni, o ni daa kuli karim naai [<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>[<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>], lala sabbu maa n daa nyɛ sabiri sheli din nyɛ piligu United States dɔɣite ni sabi ka nyɛ paɣa. Dimbɔŋɔ daa nyɛla din wuhi o ni mali zaɣa shɛli zaŋ kpa ninsalinima ni mali muhisuɣu shɛŋa,  ka lahi bori aadalichi n tiri paɣaba ti ʒileli puunni [<ref name=":1">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>]. Blackwell mini o tizo emily Blackwell daa kpa ʒiŋgama tuma duzuɣu bɛ ni daa bɔli shɛli "New York Infirmary for Women and Children" 1857, n daa leri bihi mini paɣaba baŋsim zaŋ jendi di ni niŋ talahi shem ni paɣa karim shikuru [<ref name=":1" />]. Blackwell daa kpaŋ o maŋ pam yuuni 1961 America nima ni daa zabiri tab' la, o daa lahim neesi bihi ka bɛ bori alaafee tiri barinima ka lahi kpa " Medical school for women". O (Blackwell )ni daa labi England, o daa soŋya ka bɛ kpa "London School of Merdicine for Women" yuuni 1874 === '''Early life''' === Yuuni 3rd February 1821, ka bɛ daa dɔɣi Elizabeth, Bristol, England tingbani, o ba (Samuel Blackwell) daa tumdila shikiri tuma ka o ma mii nyɛ Hannaf (Lane) Blackwell.[9][10] o daa malila biɛya bibaata, Anna mini Marian, ni tizobihi ayobu; Samuel, Henry, emily, Saral Ellen, John ni Geoge. O daa lahi mali o  bipuɣin'tab ata, Ann, Lucy mini Mary amaa bin daa leei nyɛla tumtumdiba yil' maa ni (maidens).[<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] <references /> a6pdj8lpjb4vzoou4q94vggfpm0ywex 144153 144150 2026-07-19T15:44:40Z WATTARA TIZAABENI 6486 144153 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell.jpg|thumb|from 3rd February 1821 to 31st May 1910]] == '''ELIZABETH BLACKWELL''' == '''Elizabeth Blackwell''' daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so America tingbani yuuni (3rd February 1821 - 31st May 1910). America zaa, ŋuna n daa nyɛl tuuli ŋun karim n deei dɔɣite tali shehira gbaŋ ( Degree) ka nyɛ paɣa, ŋuna n daa lahi nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deei lala baŋsim maa United Kingdom kundivihira puuni[1]. Blackwell daa nyɛla ninvuɣ' so ŋun kpaŋ o maŋa pam paɣaba zaŋ chaŋ paɣaba doɣitetali karim polo America puuni ni United Kingdom zaasa. O kpaŋ maŋ ŋo zuɣu che ka bɛ teeiri o yala yuuni kam pulini ka di nyɛ bɛ sabila o yuli m pa salima cheeni nim zuɣu m mali tiri paɣa kam ŋun kpaŋ o maŋ pam lala yahili maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> Blackwell daa na bɛ tɛɣiri ni o ti lebi dɔɣite[<ref name=":0" />]. O daa karimmi n lebi karimba din yɛn soŋ oka o tooi gbubi o malibu. Sokam daa teɣiya ka lala tuma ŋo kuli nyɛ tuun shɛli paɣaba man ni tooi tum shɛli lala saha maa (1800s), to amaa, daa ti bi lahi gbaali yaha. Daliri shɛli zuɣu Blackwell man daa pa bori ni o karim dɔɣite tali n daa nyɛ o zosimo ni daa ti gbaai doro ka yɛli ni doro maa naan ku wum o pam din deei yi di niŋ ka ka o paɣa kpee n yɛn liɣiri o zuhu. Blackwell ni daa wum lala, o daa sabi gbana pam n niŋ dɔɣite tali shikuru kɔrisi amaa ka bɛ zaa so bi ti o soli ni o karim bɛ shikuru ni pirimla o daa nyɛ paɣa zuɣu, gbaai yihila Geneva Medical College New York, ka doo daa dem m piigi o ni o kana ti karim[<ref>{{Cite web|last=Boomer|first=Lee|title=Life Story: Elizabeth Blackwell - Women & the American Story|url=https://wams.nyhistory.org/a-nation-divided/civil-war/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|website=wams.nyhistory.org|language=en-US}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Redirecting to resource... {{!}} OU Libraries|url=https://libraries.ou.edu/access.aspx|access-date=2026-07-19|website=libraries.ou.edu|language=en}}</ref>]. Lala yuuni maa (1847), Blackwell daa lee paɣa ŋun nyɛ piligu n chaŋ dɔɣite shikuru United State tingbani[<ref name=":0" />]. Yuuni 1871, Geneva Medical College daa nyɛla bɛ kpari shɛli ka zaŋli ka daa labisili ti niŋ Syrinacuse University hali ni yuuni 1950 ka bɛ daa yihili ka bolli Suny update Medical University, ka daa kali Blackwell m pahi bɛ shikurubi` kpɛma puuni [<ref>{{Citation|title=State University of New York Upstate Medical University|date=2026-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=State_University_of_New_York_Upstate_Medical_University&oldid=1359872448|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>].   Blackwell daa yihi o piligu Buku ka di jendia puuni doro yuli booni '''typhoid fever''' 1849 yuuni, Buffalo Medical Journal and monthly Review kpanjɔɣu puuni, o ni daa kuli karim naai [<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>[<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>], lala sabbu maa n daa nyɛ sabiri sheli din nyɛ piligu United States dɔɣite ni sabi ka nyɛ paɣa. Dimbɔŋɔ daa nyɛla din wuhi o ni mali zaɣa shɛli zaŋ kpa ninsalinima ni mali muhisuɣu shɛŋa,  ka lahi bori aadalichi n tiri paɣaba ti ʒileli puunni [<ref name=":1">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>]. Blackwell mini o tizo emily Blackwell daa kpa ʒiŋgama tuma duzuɣu bɛ ni daa bɔli shɛli "New York Infirmary for Women and Children" 1857, n daa leri bihi mini paɣaba baŋsim zaŋ jendi di ni niŋ talahi shem ni paɣa karim shikuru [<ref name=":1" />]. Blackwell daa kpaŋ o maŋ pam yuuni 1961 America nima ni daa zabiri tab' la, o daa lahim neesi bihi ka bɛ bori alaafee tiri barinima ka lahi kpa " Medical school for women". O (Blackwell )ni daa labi England, o daa soŋya ka bɛ kpa "London School of Merdicine for Women" yuuni 1874 === '''Early life''' === Yuuni 3rd February 1821, ka bɛ daa dɔɣi Elizabeth, Bristol, England tingbani, o ba (Samuel Blackwell) daa tumdila shikiri tuma ka o ma mii nyɛ Hannaf (Lane) Blackwell.[<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] o daa malila biɛya bibaata, Anna mini Marian, ni tizobihi ayobu; Samuel, Henry, emily, Saral Ellen, John ni Geoge. O daa lahi mali o  bipuɣin'tab ata, Ann, Lucy mini Mary amaa bin daa leei nyɛla tumtumdiba yil' maa ni (maidens).[<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] <references /> m1w0z5uaz4o6a8vqodgr9w19su3chtq 144158 144153 2026-07-19T16:59:44Z WATTARA TIZAABENI 6486 Added the early life of Blackwell 144158 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell.jpg|thumb|from 3rd February 1821 to 31st May 1910]] == '''ELIZABETH BLACKWELL''' == '''Elizabeth Blackwell''' daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so America tingbani yuuni (3rd February 1821 - 31st May 1910). America zaa, ŋuna n daa nyɛl tuuli ŋun karim n deei dɔɣite tali shehira gbaŋ ( Degree) ka nyɛ paɣa, ŋuna n daa lahi nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deei lala baŋsim maa United Kingdom kundivihira puuni[1]. Blackwell daa nyɛla ninvuɣ' so ŋun kpaŋ o maŋa pam paɣaba zaŋ chaŋ paɣaba doɣitetali karim polo America puuni ni United Kingdom zaasa. O kpaŋ maŋ ŋo zuɣu che ka bɛ teeiri o yala yuuni kam pulini ka di nyɛ bɛ sabila o yuli m pa salima cheeni nim zuɣu m mali tiri paɣa kam ŋun kpaŋ o maŋ pam lala yahili maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> Blackwell daa na bɛ tɛɣiri ni o ti lebi dɔɣite[<ref name=":0" />]. O daa karimmi n lebi karimba din yɛn soŋ oka o tooi gbubi o malibu. Sokam daa teɣiya ka lala tuma ŋo kuli nyɛ tuun shɛli paɣaba man ni tooi tum shɛli lala saha maa (1800s), to amaa, daa ti bi lahi gbaali yaha. Daliri shɛli zuɣu Blackwell man daa pa bori ni o karim dɔɣite tali n daa nyɛ o zosimo ni daa ti gbaai doro ka yɛli ni doro maa naan ku wum o pam din deei yi di niŋ ka ka o paɣa kpee n yɛn liɣiri o zuhu. Blackwell ni daa wum lala, o daa sabi gbana pam n niŋ dɔɣite tali shikuru kɔrisi amaa ka bɛ zaa so bi ti o soli ni o karim bɛ shikuru ni pirimla o daa nyɛ paɣa zuɣu, gbaai yihila Geneva Medical College New York, ka doo daa dem m piigi o ni o kana ti karim[<ref>{{Cite web|last=Boomer|first=Lee|title=Life Story: Elizabeth Blackwell - Women & the American Story|url=https://wams.nyhistory.org/a-nation-divided/civil-war/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|website=wams.nyhistory.org|language=en-US}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Redirecting to resource... {{!}} OU Libraries|url=https://libraries.ou.edu/access.aspx|access-date=2026-07-19|website=libraries.ou.edu|language=en}}</ref>]. Lala yuuni maa (1847), Blackwell daa lee paɣa ŋun nyɛ piligu n chaŋ dɔɣite shikuru United State tingbani[<ref name=":0" />]. Yuuni 1871, Geneva Medical College daa nyɛla bɛ kpari shɛli ka zaŋli ka daa labisili ti niŋ Syrinacuse University hali ni yuuni 1950 ka bɛ daa yihili ka bolli Suny update Medical University, ka daa kali Blackwell m pahi bɛ shikurubi` kpɛma puuni [<ref>{{Citation|title=State University of New York Upstate Medical University|date=2026-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=State_University_of_New_York_Upstate_Medical_University&oldid=1359872448|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>].   Blackwell daa yihi o piligu Buku ka di jendia puuni doro yuli booni '''typhoid fever''' 1849 yuuni, Buffalo Medical Journal and monthly Review kpanjɔɣu puuni, o ni daa kuli karim naai [<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>[<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>], lala sabbu maa n daa nyɛ sabiri sheli din nyɛ piligu United States dɔɣite ni sabi ka nyɛ paɣa. Dimbɔŋɔ daa nyɛla din wuhi o ni mali zaɣa shɛli zaŋ kpa ninsalinima ni mali muhisuɣu shɛŋa,  ka lahi bori aadalichi n tiri paɣaba ti ʒileli puunni [<ref name=":1">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>]. Blackwell mini o tizo emily Blackwell daa kpa ʒiŋgama tuma duzuɣu bɛ ni daa bɔli shɛli "New York Infirmary for Women and Children" 1857, n daa leri bihi mini paɣaba baŋsim zaŋ jendi di ni niŋ talahi shem ni paɣa karim shikuru [<ref name=":1" />]. Blackwell daa kpaŋ o maŋ pam yuuni 1961 America nima ni daa zabiri tab' la, o daa lahim neesi bihi ka bɛ bori alaafee tiri barinima ka lahi kpa " Medical school for women". O (Blackwell )ni daa labi England, o daa soŋya ka bɛ kpa "London School of Merdicine for Women" yuuni 1874 === '''Early life''' === Yuuni 3rd February 1821, ka bɛ daa dɔɣi Elizabeth, Bristol, England tingbani, o ba (Samuel Blackwell) daa tumdila shikiri tuma ka o ma mii nyɛ Hannaf (Lane) Blackwell.[<ref name=":2">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] o daa malila biɛya bibaata, Anna mini Marian, ni tizobihi ayobu; Samuel, Henry, emily, Saral Ellen, John ni Geoge. O daa lahi mali o  bipuɣin'tab ata, Ann, Lucy mini Mary amaa bin daa leei nyɛla tumtumdiba yil' maa ni (maidens).[<ref name=":3">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] Yuuni 1832, Blackwell mini o daŋ daa yihisi Bristol, England, n kuli New York dama o ba ( Samuel Blackwell) shikiri tuma duzuɣu maa zaa daa dila buɣum.[<ref name=":1" />] Bɛ ni daa laba New York, Samuel Blackwell daa lebi la "Abolitionist" bin daa tuɣuri n kariti paɣaba, daba ni bi leri nahingu biɛhigu la. Dinzuɣu, di daa kpalim zooya pam ka Samuel mini o daŋ gbaari gbaabu bɛ didu saha zaŋ kpa bɛ ni kuli yen niŋ shɛm ka salinim' che paɣaba, daba ni bi leri nahimbu. Lala ŋo daa che ka Hannaf (Samuel paɣa) haŋkal zaa labi bihi viɛnyɛlinga wumsibu polo. Din kuli yɛn gu ka tahi bihi bubu, Barbara Blackwell daa sabirila bia kam ni tum taali sheli, din deei yi ti niŋ ka di zooi pam, ka bɛ yihi o bɛ gbaabu saha maa ni din kuli yɛn che ka o bi lahi pahi lala. Samuel gba daa ti o bihi maa gab'wahinli pam zaŋ kpa bɛ shikuru karimbu polo.[<ref name=":2" />] Samuel Blackwell daa mali zaɣa pam ka lahi niŋdi o bihi nimmohi zaŋ kpa bɛ daadiini mini bɛ shikuru karimbu polo. O dihi tabili daa nyɛmi ni bia kam di bahi bahindi bipuɣinga tu ni o mali soya kam din kuli yɛn sɔŋ o ka o too zaŋ Naawuni ni ti o baŋsim shɛli n ku bukaata biɛhigu ni. Lala saha maa, niriba pam daa kuli tiɛhimi ni paɣa ku tu ka o biɛla daaŋa ni bee ka o nyɛla karimba n wuhiri shikuru. Karimba shɛba ban daa wuhiri Blackwell daa nyɛla Gomnanti ni yori shɛba ka sheb mii daa kuli nyɛla o ba gba ni daa kpuɣI shɛba ni bɛ soŋ di o bia maa o bɔhimbu ni. Dimbɔŋɔ daa che ka o dii bi too niŋdi niŋdi ningbina ni o taba nahila o daŋ o ni daa kuli yiɣisirina [<ref name=":3" />]. Di daa bi yuui, ka Blackwell ba (Samuel) daa kani. Lala saha maa o ( Blackwell) daa nyɛla yuunn pia ni ayopɔin (17). Bɛ daa labila Cincinnati ka o ba maa naan yi kani, ka yɛ buni din daa dii bi galisi n niŋ bɛ nuuni. <references /> fw7verrh9o0f86npqml7w6qk0kyu4ho 144159 144158 2026-07-19T17:06:59Z WATTARA TIZAABENI 6486 Added Blackwell's family house 🏠 144159 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell.jpg|thumb|from 3rd February 1821 to 31st May 1910]] [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell's First House in Bristol.jpg|thumb|Blackwell's family house 🏠 in England, 2021.]] == '''ELIZABETH BLACKWELL''' == '''Elizabeth Blackwell''' daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so America tingbani yuuni (3rd February 1821 - 31st May 1910). America zaa, ŋuna n daa nyɛl tuuli ŋun karim n deei dɔɣite tali shehira gbaŋ ( Degree) ka nyɛ paɣa, ŋuna n daa lahi nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deei lala baŋsim maa United Kingdom kundivihira puuni[1]. Blackwell daa nyɛla ninvuɣ' so ŋun kpaŋ o maŋa pam paɣaba zaŋ chaŋ paɣaba doɣitetali karim polo America puuni ni United Kingdom zaasa. O kpaŋ maŋ ŋo zuɣu che ka bɛ teeiri o yala yuuni kam pulini ka di nyɛ bɛ sabila o yuli m pa salima cheeni nim zuɣu m mali tiri paɣa kam ŋun kpaŋ o maŋ pam lala yahili maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> Blackwell daa na bɛ tɛɣiri ni o ti lebi dɔɣite[<ref name=":0" />]. O daa karimmi n lebi karimba din yɛn soŋ oka o tooi gbubi o malibu. Sokam daa teɣiya ka lala tuma ŋo kuli nyɛ tuun shɛli paɣaba man ni tooi tum shɛli lala saha maa (1800s), to amaa, daa ti bi lahi gbaali yaha. Daliri shɛli zuɣu Blackwell man daa pa bori ni o karim dɔɣite tali n daa nyɛ o zosimo ni daa ti gbaai doro ka yɛli ni doro maa naan ku wum o pam din deei yi di niŋ ka ka o paɣa kpee n yɛn liɣiri o zuhu. Blackwell ni daa wum lala, o daa sabi gbana pam n niŋ dɔɣite tali shikuru kɔrisi amaa ka bɛ zaa so bi ti o soli ni o karim bɛ shikuru ni pirimla o daa nyɛ paɣa zuɣu, gbaai yihila Geneva Medical College New York, ka doo daa dem m piigi o ni o kana ti karim[<ref>{{Cite web|last=Boomer|first=Lee|title=Life Story: Elizabeth Blackwell - Women & the American Story|url=https://wams.nyhistory.org/a-nation-divided/civil-war/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|website=wams.nyhistory.org|language=en-US}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Redirecting to resource... {{!}} OU Libraries|url=https://libraries.ou.edu/access.aspx|access-date=2026-07-19|website=libraries.ou.edu|language=en}}</ref>]. Lala yuuni maa (1847), Blackwell daa lee paɣa ŋun nyɛ piligu n chaŋ dɔɣite shikuru United State tingbani[<ref name=":0" />]. Yuuni 1871, Geneva Medical College daa nyɛla bɛ kpari shɛli ka zaŋli ka daa labisili ti niŋ Syrinacuse University hali ni yuuni 1950 ka bɛ daa yihili ka bolli Suny update Medical University, ka daa kali Blackwell m pahi bɛ shikurubi` kpɛma puuni [<ref>{{Citation|title=State University of New York Upstate Medical University|date=2026-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=State_University_of_New_York_Upstate_Medical_University&oldid=1359872448|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>].   Blackwell daa yihi o piligu Buku ka di jendia puuni doro yuli booni '''typhoid fever''' 1849 yuuni, Buffalo Medical Journal and monthly Review kpanjɔɣu puuni, o ni daa kuli karim naai [<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>[<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>], lala sabbu maa n daa nyɛ sabiri sheli din nyɛ piligu United States dɔɣite ni sabi ka nyɛ paɣa. Dimbɔŋɔ daa nyɛla din wuhi o ni mali zaɣa shɛli zaŋ kpa ninsalinima ni mali muhisuɣu shɛŋa,  ka lahi bori aadalichi n tiri paɣaba ti ʒileli puunni [<ref name=":1">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>]. Blackwell mini o tizo emily Blackwell daa kpa ʒiŋgama tuma duzuɣu bɛ ni daa bɔli shɛli "New York Infirmary for Women and Children" 1857, n daa leri bihi mini paɣaba baŋsim zaŋ jendi di ni niŋ talahi shem ni paɣa karim shikuru [<ref name=":1" />]. Blackwell daa kpaŋ o maŋ pam yuuni 1961 America nima ni daa zabiri tab' la, o daa lahim neesi bihi ka bɛ bori alaafee tiri barinima ka lahi kpa " Medical school for women". O (Blackwell )ni daa labi England, o daa soŋya ka bɛ kpa "London School of Merdicine for Women" yuuni 1874 === '''Early life''' === Yuuni 3rd February 1821, ka bɛ daa dɔɣi Elizabeth, Bristol, England tingbani, o ba (Samuel Blackwell) daa tumdila shikiri tuma ka o ma mii nyɛ Hannaf (Lane) Blackwell.[<ref name=":2">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] o daa malila biɛya bibaata, Anna mini Marian, ni tizobihi ayobu; Samuel, Henry, emily, Saral Ellen, John ni Geoge. O daa lahi mali o  bipuɣin'tab ata, Ann, Lucy mini Mary amaa bin daa leei nyɛla tumtumdiba yil' maa ni (maidens).[<ref name=":3">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] Yuuni 1832, Blackwell mini o daŋ daa yihisi Bristol, England, n kuli New York dama o ba ( Samuel Blackwell) shikiri tuma duzuɣu maa zaa daa dila buɣum.[<ref name=":1" />] Bɛ ni daa laba New York, Samuel Blackwell daa lebi la "Abolitionist" bin daa tuɣuri n kariti paɣaba, daba ni bi leri nahingu biɛhigu la. Dinzuɣu, di daa kpalim zooya pam ka Samuel mini o daŋ gbaari gbaabu bɛ didu saha zaŋ kpa bɛ ni kuli yen niŋ shɛm ka salinim' che paɣaba, daba ni bi leri nahimbu. Lala ŋo daa che ka Hannaf (Samuel paɣa) haŋkal zaa labi bihi viɛnyɛlinga wumsibu polo. Din kuli yɛn gu ka tahi bihi bubu, Barbara Blackwell daa sabirila bia kam ni tum taali sheli, din deei yi ti niŋ ka di zooi pam, ka bɛ yihi o bɛ gbaabu saha maa ni din kuli yɛn che ka o bi lahi pahi lala. Samuel gba daa ti o bihi maa gab'wahinli pam zaŋ kpa bɛ shikuru karimbu polo.[<ref name=":2" />] Samuel Blackwell daa mali zaɣa pam ka lahi niŋdi o bihi nimmohi zaŋ kpa bɛ daadiini mini bɛ shikuru karimbu polo. O dihi tabili daa nyɛmi ni bia kam di bahi bahindi bipuɣinga tu ni o mali soya kam din kuli yɛn sɔŋ o ka o too zaŋ Naawuni ni ti o baŋsim shɛli n ku bukaata biɛhigu ni. Lala saha maa, niriba pam daa kuli tiɛhimi ni paɣa ku tu ka o biɛla daaŋa ni bee ka o nyɛla karimba n wuhiri shikuru. Karimba shɛba ban daa wuhiri Blackwell daa nyɛla Gomnanti ni yori shɛba ka sheb mii daa kuli nyɛla o ba gba ni daa kpuɣI shɛba ni bɛ soŋ di o bia maa o bɔhimbu ni. Dimbɔŋɔ daa che ka o dii bi too niŋdi niŋdi ningbina ni o taba nahila o daŋ o ni daa kuli yiɣisirina [<ref name=":3" />]. Di daa bi yuui, ka Blackwell ba (Samuel) daa kani. Lala saha maa o ( Blackwell) daa nyɛla yuunn pia ni ayopɔin (17). Bɛ daa labila Cincinnati ka o ba maa naan yi kani, ka yɛ buni din daa dii bi galisi n niŋ bɛ nuuni. <references /> 48odhgyp4e2mtx6vbcz5fu7vnohk1rt 144160 144159 2026-07-19T17:07:32Z WATTARA TIZAABENI 6486 144160 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell.jpg|thumb|from 3rd February 1821 to 31st May 1910]] [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell's First House in Bristol.jpg|thumb|Blackwell's family house 🏠 in England, 2010.]] == '''ELIZABETH BLACKWELL''' == '''Elizabeth Blackwell''' daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so America tingbani yuuni (3rd February 1821 - 31st May 1910). America zaa, ŋuna n daa nyɛl tuuli ŋun karim n deei dɔɣite tali shehira gbaŋ ( Degree) ka nyɛ paɣa, ŋuna n daa lahi nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deei lala baŋsim maa United Kingdom kundivihira puuni[1]. Blackwell daa nyɛla ninvuɣ' so ŋun kpaŋ o maŋa pam paɣaba zaŋ chaŋ paɣaba doɣitetali karim polo America puuni ni United Kingdom zaasa. O kpaŋ maŋ ŋo zuɣu che ka bɛ teeiri o yala yuuni kam pulini ka di nyɛ bɛ sabila o yuli m pa salima cheeni nim zuɣu m mali tiri paɣa kam ŋun kpaŋ o maŋ pam lala yahili maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> Blackwell daa na bɛ tɛɣiri ni o ti lebi dɔɣite[<ref name=":0" />]. O daa karimmi n lebi karimba din yɛn soŋ oka o tooi gbubi o malibu. Sokam daa teɣiya ka lala tuma ŋo kuli nyɛ tuun shɛli paɣaba man ni tooi tum shɛli lala saha maa (1800s), to amaa, daa ti bi lahi gbaali yaha. Daliri shɛli zuɣu Blackwell man daa pa bori ni o karim dɔɣite tali n daa nyɛ o zosimo ni daa ti gbaai doro ka yɛli ni doro maa naan ku wum o pam din deei yi di niŋ ka ka o paɣa kpee n yɛn liɣiri o zuhu. Blackwell ni daa wum lala, o daa sabi gbana pam n niŋ dɔɣite tali shikuru kɔrisi amaa ka bɛ zaa so bi ti o soli ni o karim bɛ shikuru ni pirimla o daa nyɛ paɣa zuɣu, gbaai yihila Geneva Medical College New York, ka doo daa dem m piigi o ni o kana ti karim[<ref>{{Cite web|last=Boomer|first=Lee|title=Life Story: Elizabeth Blackwell - Women & the American Story|url=https://wams.nyhistory.org/a-nation-divided/civil-war/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|website=wams.nyhistory.org|language=en-US}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Redirecting to resource... {{!}} OU Libraries|url=https://libraries.ou.edu/access.aspx|access-date=2026-07-19|website=libraries.ou.edu|language=en}}</ref>]. Lala yuuni maa (1847), Blackwell daa lee paɣa ŋun nyɛ piligu n chaŋ dɔɣite shikuru United State tingbani[<ref name=":0" />]. Yuuni 1871, Geneva Medical College daa nyɛla bɛ kpari shɛli ka zaŋli ka daa labisili ti niŋ Syrinacuse University hali ni yuuni 1950 ka bɛ daa yihili ka bolli Suny update Medical University, ka daa kali Blackwell m pahi bɛ shikurubi` kpɛma puuni [<ref>{{Citation|title=State University of New York Upstate Medical University|date=2026-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=State_University_of_New_York_Upstate_Medical_University&oldid=1359872448|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>].   Blackwell daa yihi o piligu Buku ka di jendia puuni doro yuli booni '''typhoid fever''' 1849 yuuni, Buffalo Medical Journal and monthly Review kpanjɔɣu puuni, o ni daa kuli karim naai [<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>[<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>], lala sabbu maa n daa nyɛ sabiri sheli din nyɛ piligu United States dɔɣite ni sabi ka nyɛ paɣa. Dimbɔŋɔ daa nyɛla din wuhi o ni mali zaɣa shɛli zaŋ kpa ninsalinima ni mali muhisuɣu shɛŋa,  ka lahi bori aadalichi n tiri paɣaba ti ʒileli puunni [<ref name=":1">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>]. Blackwell mini o tizo emily Blackwell daa kpa ʒiŋgama tuma duzuɣu bɛ ni daa bɔli shɛli "New York Infirmary for Women and Children" 1857, n daa leri bihi mini paɣaba baŋsim zaŋ jendi di ni niŋ talahi shem ni paɣa karim shikuru [<ref name=":1" />]. Blackwell daa kpaŋ o maŋ pam yuuni 1961 America nima ni daa zabiri tab' la, o daa lahim neesi bihi ka bɛ bori alaafee tiri barinima ka lahi kpa " Medical school for women". O (Blackwell )ni daa labi England, o daa soŋya ka bɛ kpa "London School of Merdicine for Women" yuuni 1874 === '''Early life''' === Yuuni 3rd February 1821, ka bɛ daa dɔɣi Elizabeth, Bristol, England tingbani, o ba (Samuel Blackwell) daa tumdila shikiri tuma ka o ma mii nyɛ Hannaf (Lane) Blackwell.[<ref name=":2">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] o daa malila biɛya bibaata, Anna mini Marian, ni tizobihi ayobu; Samuel, Henry, emily, Saral Ellen, John ni Geoge. O daa lahi mali o  bipuɣin'tab ata, Ann, Lucy mini Mary amaa bin daa leei nyɛla tumtumdiba yil' maa ni (maidens).[<ref name=":3">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] Yuuni 1832, Blackwell mini o daŋ daa yihisi Bristol, England, n kuli New York dama o ba ( Samuel Blackwell) shikiri tuma duzuɣu maa zaa daa dila buɣum.[<ref name=":1" />] Bɛ ni daa laba New York, Samuel Blackwell daa lebi la "Abolitionist" bin daa tuɣuri n kariti paɣaba, daba ni bi leri nahingu biɛhigu la. Dinzuɣu, di daa kpalim zooya pam ka Samuel mini o daŋ gbaari gbaabu bɛ didu saha zaŋ kpa bɛ ni kuli yen niŋ shɛm ka salinim' che paɣaba, daba ni bi leri nahimbu. Lala ŋo daa che ka Hannaf (Samuel paɣa) haŋkal zaa labi bihi viɛnyɛlinga wumsibu polo. Din kuli yɛn gu ka tahi bihi bubu, Barbara Blackwell daa sabirila bia kam ni tum taali sheli, din deei yi ti niŋ ka di zooi pam, ka bɛ yihi o bɛ gbaabu saha maa ni din kuli yɛn che ka o bi lahi pahi lala. Samuel gba daa ti o bihi maa gab'wahinli pam zaŋ kpa bɛ shikuru karimbu polo.[<ref name=":2" />] Samuel Blackwell daa mali zaɣa pam ka lahi niŋdi o bihi nimmohi zaŋ kpa bɛ daadiini mini bɛ shikuru karimbu polo. O dihi tabili daa nyɛmi ni bia kam di bahi bahindi bipuɣinga tu ni o mali soya kam din kuli yɛn sɔŋ o ka o too zaŋ Naawuni ni ti o baŋsim shɛli n ku bukaata biɛhigu ni. Lala saha maa, niriba pam daa kuli tiɛhimi ni paɣa ku tu ka o biɛla daaŋa ni bee ka o nyɛla karimba n wuhiri shikuru. Karimba shɛba ban daa wuhiri Blackwell daa nyɛla Gomnanti ni yori shɛba ka sheb mii daa kuli nyɛla o ba gba ni daa kpuɣI shɛba ni bɛ soŋ di o bia maa o bɔhimbu ni. Dimbɔŋɔ daa che ka o dii bi too niŋdi niŋdi ningbina ni o taba nahila o daŋ o ni daa kuli yiɣisirina [<ref name=":3" />]. Di daa bi yuui, ka Blackwell ba (Samuel) daa kani. Lala saha maa o ( Blackwell) daa nyɛla yuunn pia ni ayopɔin (17). Bɛ daa labila Cincinnati ka o ba maa naan yi kani, ka yɛ buni din daa dii bi galisi n niŋ bɛ nuuni. <references /> m187zx3nbkkz4lcxzyx1wqy06v14c9k 144167 144160 2026-07-19T18:02:34Z WATTARA TIZAABENI 6486 Blackwell's early adulthood 144167 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell.jpg|thumb|from 3rd February 1821 to 31st May 1910]] [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell's First House in Bristol.jpg|thumb|Blackwell's family house 🏠 in England, 2010.]] == '''ELIZABETH BLACKWELL''' == '''Elizabeth Blackwell''' daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so America tingbani yuuni (3rd February 1821 - 31st May 1910). America zaa, ŋuna n daa nyɛl tuuli ŋun karim n deei dɔɣite tali shehira gbaŋ ( Degree) ka nyɛ paɣa, ŋuna n daa lahi nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deei lala baŋsim maa United Kingdom kundivihira puuni[1]. Blackwell daa nyɛla ninvuɣ' so ŋun kpaŋ o maŋa pam paɣaba zaŋ chaŋ paɣaba doɣitetali karim polo America puuni ni United Kingdom zaasa. O kpaŋ maŋ ŋo zuɣu che ka bɛ teeiri o yala yuuni kam pulini ka di nyɛ bɛ sabila o yuli m pa salima cheeni nim zuɣu m mali tiri paɣa kam ŋun kpaŋ o maŋ pam lala yahili maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> Blackwell daa na bɛ tɛɣiri ni o ti lebi dɔɣite[<ref name=":0" />]. O daa karimmi n lebi karimba din yɛn soŋ oka o tooi gbubi o malibu. Sokam daa teɣiya ka lala tuma ŋo kuli nyɛ tuun shɛli paɣaba man ni tooi tum shɛli lala saha maa (1800s), to amaa, daa ti bi lahi gbaali yaha. Daliri shɛli zuɣu Blackwell man daa pa bori ni o karim dɔɣite tali n daa nyɛ o zosimo ni daa ti gbaai doro ka yɛli ni doro maa naan ku wum o pam din deei yi di niŋ ka ka o paɣa kpee n yɛn liɣiri o zuhu. Blackwell ni daa wum lala, o daa sabi gbana pam n niŋ dɔɣite tali shikuru kɔrisi amaa ka bɛ zaa so bi ti o soli ni o karim bɛ shikuru ni pirimla o daa nyɛ paɣa zuɣu, gbaai yihila Geneva Medical College New York, ka doo daa dem m piigi o ni o kana ti karim[<ref>{{Cite web|last=Boomer|first=Lee|title=Life Story: Elizabeth Blackwell - Women & the American Story|url=https://wams.nyhistory.org/a-nation-divided/civil-war/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|website=wams.nyhistory.org|language=en-US}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Redirecting to resource... {{!}} OU Libraries|url=https://libraries.ou.edu/access.aspx|access-date=2026-07-19|website=libraries.ou.edu|language=en}}</ref>]. Lala yuuni maa (1847), Blackwell daa lee paɣa ŋun nyɛ piligu n chaŋ dɔɣite shikuru United State tingbani[<ref name=":0" />]. Yuuni 1871, Geneva Medical College daa nyɛla bɛ kpari shɛli ka zaŋli ka daa labisili ti niŋ Syrinacuse University hali ni yuuni 1950 ka bɛ daa yihili ka bolli Suny update Medical University, ka daa kali Blackwell m pahi bɛ shikurubi` kpɛma puuni [<ref>{{Citation|title=State University of New York Upstate Medical University|date=2026-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=State_University_of_New_York_Upstate_Medical_University&oldid=1359872448|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>].   Blackwell daa yihi o piligu Buku ka di jendia puuni doro yuli booni '''typhoid fever''' 1849 yuuni, Buffalo Medical Journal and monthly Review kpanjɔɣu puuni, o ni daa kuli karim naai [<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>[<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>], lala sabbu maa n daa nyɛ sabiri sheli din nyɛ piligu United States dɔɣite ni sabi ka nyɛ paɣa. Dimbɔŋɔ daa nyɛla din wuhi o ni mali zaɣa shɛli zaŋ kpa ninsalinima ni mali muhisuɣu shɛŋa,  ka lahi bori aadalichi n tiri paɣaba ti ʒileli puunni [<ref name=":1">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>]. Blackwell mini o tizo emily Blackwell daa kpa ʒiŋgama tuma duzuɣu bɛ ni daa bɔli shɛli "New York Infirmary for Women and Children" 1857, n daa leri bihi mini paɣaba baŋsim zaŋ jendi di ni niŋ talahi shem ni paɣa karim shikuru [<ref name=":1" />]. Blackwell daa kpaŋ o maŋ pam yuuni 1961 America nima ni daa zabiri tab' la, o daa lahim neesi bihi ka bɛ bori alaafee tiri barinima ka lahi kpa " Medical school for women". O (Blackwell )ni daa labi England, o daa soŋya ka bɛ kpa "London School of Merdicine for Women" yuuni 1874 === '''Early life''' === Yuuni 3rd February 1821, ka bɛ daa dɔɣi Elizabeth, Bristol, England tingbani, o ba (Samuel Blackwell) daa tumdila shikiri tuma ka o ma mii nyɛ Hannaf (Lane) Blackwell.[<ref name=":2">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] o daa malila biɛya bibaata, Anna mini Marian, ni tizobihi ayobu; Samuel, Henry, emily, Saral Ellen, John ni Geoge. O daa lahi mali o  bipuɣin'tab ata, Ann, Lucy mini Mary amaa bin daa leei nyɛla tumtumdiba yil' maa ni (maidens).[<ref name=":3">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] Yuuni 1832, Blackwell mini o daŋ daa yihisi Bristol, England, n kuli New York dama o ba ( Samuel Blackwell) shikiri tuma duzuɣu maa zaa daa dila buɣum.[<ref name=":1" />] Bɛ ni daa laba New York, Samuel Blackwell daa lebi la "Abolitionist" bin daa tuɣuri n kariti paɣaba, daba ni bi leri nahingu biɛhigu la. Dinzuɣu, di daa kpalim zooya pam ka Samuel mini o daŋ gbaari gbaabu bɛ didu saha zaŋ kpa bɛ ni kuli yen niŋ shɛm ka salinim' che paɣaba, daba ni bi leri nahimbu. Lala ŋo daa che ka Hannaf (Samuel paɣa) haŋkal zaa labi bihi viɛnyɛlinga wumsibu polo. Din kuli yɛn gu ka tahi bihi bubu, Barbara Blackwell daa sabirila bia kam ni tum taali sheli, din deei yi ti niŋ ka di zooi pam, ka bɛ yihi o bɛ gbaabu saha maa ni din kuli yɛn che ka o bi lahi pahi lala. Samuel gba daa ti o bihi maa gab'wahinli pam zaŋ kpa bɛ shikuru karimbu polo.[<ref name=":2" />] Samuel Blackwell daa mali zaɣa pam ka lahi niŋdi o bihi nimmohi zaŋ kpa bɛ daadiini mini bɛ shikuru karimbu polo. O dihi tabili daa nyɛmi ni bia kam di bahi bahindi bipuɣinga tu ni o mali soya kam din kuli yɛn sɔŋ o ka o too zaŋ Naawuni ni ti o baŋsim shɛli n ku bukaata biɛhigu ni. Lala saha maa, niriba pam daa kuli tiɛhimi ni paɣa ku tu ka o biɛla daaŋa ni bee ka o nyɛla karimba n wuhiri shikuru. Karimba shɛba ban daa wuhiri Blackwell daa nyɛla Gomnanti ni yori shɛba ka sheb mii daa kuli nyɛla o ba gba ni daa kpuɣI shɛba ni bɛ soŋ di o bia maa o bɔhimbu ni. Dimbɔŋɔ daa che ka o dii bi too niŋdi niŋdi ningbina ni o taba nahila o daŋ o ni daa kuli yiɣisirina [<ref name=":3" />]. Di daa bi yuui, ka Blackwell ba (Samuel) daa kani. Lala saha maa o ( Blackwell) daa nyɛla yuunn pia ni ayopɔin (17). Bɛ daa labila Cincinnati ka o ba maa naan yi kani, ka yɛ buni din daa dii bi galisi n niŋ bɛ nuuni. ==== '''Early Adulthood'''   ==== Blackwell malibu maa daa mali muhisuɣu pam zaŋ kpa bɛ arizichi polo ka dimbɔŋɔ bi yi shɛli pahala bɛ ba ni kani ka che sheli maa daa bi yaɣi lala. Din daa ti miigi, Blackwell mini Anna, ni Marian daa kpala shikuru, ka piig yuli bolli ni " The Cincinnati English and French Academy for Young Ladies"[<ref>{{Cite web|date=2017-03-10|title=Elizabeth Blackwell {{!}} Walnut Hills Historical Society|url=https://walnuthillsstories.org/stories/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|language=en-US}}</ref>], bi shikuru bihi maa ni daa yori lahi shɛŋa maa daa soŋ Blackwell mini o mabihi maa ka bɛ lahim lihiri[<ref name=":3" />]. Blackwell yaa daa dii lan ka paɣaba mini bi'leri nahingu tuhikari la polo dama o zaɣa zaa daa kpalimla bɛ shikuru maa gbubbu ni[<ref name=":2" />]. Yuuni 1838 December ni, Blackwell ma bia, Anna daa dɔliso niŋ dolo dolo jema sheli din yuli daa nyɛ "Saint Paul's Episcopal Church". Amaa, yuuni 1839, Blackwell daa tahi o hankali din daa ti niŋ ka william Henry channing paai na Cincinnati. Channing, ŋun daa nyɛ pasta zaŋ ti Unitarian church daa labisi Blackwell na ka o ti doli Unitarian church n jemda. Dimbɔŋɔ daa che ka bɛ shikuru maa yaa gbarigi ka daa ti bahi kpi yuuni 1842. Blackwell daa kpalim wuhirila "private" shikuru ti.<ref name=":2" /><references /> 795ioqer7bcwxi85aca4uncatvhndfb 144186 144167 2026-07-19T23:01:34Z WATTARA TIZAABENI 6486 Finish Blackwell Adulthood life 144186 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell.jpg|thumb|from 3rd February 1821 to 31st May 1910]] [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell's First House in Bristol.jpg|thumb|Blackwell's family house 🏠 in England, 2010.]] == '''ELIZABETH BLACKWELL''' == '''Elizabeth Blackwell''' daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so America tingbani yuuni (3rd February 1821 - 31st May 1910). America zaa, ŋuna n daa nyɛl tuuli ŋun karim n deei dɔɣite tali shehira gbaŋ ( Degree) ka nyɛ paɣa, ŋuna n daa lahi nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deei lala baŋsim maa United Kingdom kundivihira puuni[1]. Blackwell daa nyɛla ninvuɣ' so ŋun kpaŋ o maŋa pam paɣaba zaŋ chaŋ paɣaba doɣitetali karim polo America puuni ni United Kingdom zaasa. O kpaŋ maŋ ŋo zuɣu che ka bɛ teeiri o yala yuuni kam pulini ka di nyɛ bɛ sabila o yuli m pa salima cheeni nim zuɣu m mali tiri paɣa kam ŋun kpaŋ o maŋ pam lala yahili maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> Blackwell daa na bɛ tɛɣiri ni o ti lebi dɔɣite[<ref name=":0" />]. O daa karimmi n lebi karimba din yɛn soŋ oka o tooi gbubi o malibu. Sokam daa teɣiya ka lala tuma ŋo kuli nyɛ tuun shɛli paɣaba man ni tooi tum shɛli lala saha maa (1800s), to amaa, daa ti bi lahi gbaali yaha. Daliri shɛli zuɣu Blackwell man daa pa bori ni o karim dɔɣite tali n daa nyɛ o zosimo ni daa ti gbaai doro ka yɛli ni doro maa naan ku wum o pam din deei yi di niŋ ka ka o paɣa kpee n yɛn liɣiri o zuhu. Blackwell ni daa wum lala, o daa sabi gbana pam n niŋ dɔɣite tali shikuru kɔrisi amaa ka bɛ zaa so bi ti o soli ni o karim bɛ shikuru ni pirimla o daa nyɛ paɣa zuɣu, gbaai yihila Geneva Medical College New York, ka doo daa dem m piigi o ni o kana ti karim[<ref>{{Cite web|last=Boomer|first=Lee|title=Life Story: Elizabeth Blackwell - Women & the American Story|url=https://wams.nyhistory.org/a-nation-divided/civil-war/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|website=wams.nyhistory.org|language=en-US}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Redirecting to resource... {{!}} OU Libraries|url=https://libraries.ou.edu/access.aspx|access-date=2026-07-19|website=libraries.ou.edu|language=en}}</ref>]. Lala yuuni maa (1847), Blackwell daa lee paɣa ŋun nyɛ piligu n chaŋ dɔɣite shikuru United State tingbani[<ref name=":0" />]. Yuuni 1871, Geneva Medical College daa nyɛla bɛ kpari shɛli ka zaŋli ka daa labisili ti niŋ Syrinacuse University hali ni yuuni 1950 ka bɛ daa yihili ka bolli Suny update Medical University, ka daa kali Blackwell m pahi bɛ shikurubi` kpɛma puuni [<ref>{{Citation|title=State University of New York Upstate Medical University|date=2026-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=State_University_of_New_York_Upstate_Medical_University&oldid=1359872448|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>].   Blackwell daa yihi o piligu Buku ka di jendia puuni doro yuli booni '''typhoid fever''' 1849 yuuni, Buffalo Medical Journal and monthly Review kpanjɔɣu puuni, o ni daa kuli karim naai [<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>[<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>], lala sabbu maa n daa nyɛ sabiri sheli din nyɛ piligu United States dɔɣite ni sabi ka nyɛ paɣa. Dimbɔŋɔ daa nyɛla din wuhi o ni mali zaɣa shɛli zaŋ kpa ninsalinima ni mali muhisuɣu shɛŋa,  ka lahi bori aadalichi n tiri paɣaba ti ʒileli puunni [<ref name=":1">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>]. Blackwell mini o tizo emily Blackwell daa kpa ʒiŋgama tuma duzuɣu bɛ ni daa bɔli shɛli "New York Infirmary for Women and Children" 1857, n daa leri bihi mini paɣaba baŋsim zaŋ jendi di ni niŋ talahi shem ni paɣa karim shikuru [<ref name=":1" />]. Blackwell daa kpaŋ o maŋ pam yuuni 1961 America nima ni daa zabiri tab' la, o daa lahim neesi bihi ka bɛ bori alaafee tiri barinima ka lahi kpa " Medical school for women". O (Blackwell )ni daa labi England, o daa soŋya ka bɛ kpa "London School of Merdicine for Women" yuuni 1874 === '''Early life''' === Yuuni 3rd February 1821, ka bɛ daa dɔɣi Elizabeth, Bristol, England tingbani, o ba (Samuel Blackwell) daa tumdila shikiri tuma ka o ma mii nyɛ Hannaf (Lane) Blackwell.[<ref name=":2">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] o daa malila biɛya bibaata, Anna mini Marian, ni tizobihi ayobu; Samuel, Henry, emily, Saral Ellen, John ni Geoge. O daa lahi mali o  bipuɣin'tab ata, Ann, Lucy mini Mary amaa bin daa leei nyɛla tumtumdiba yil' maa ni (maidens).[<ref name=":3">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] Yuuni 1832, Blackwell mini o daŋ daa yihisi Bristol, England, n kuli New York dama o ba ( Samuel Blackwell) shikiri tuma duzuɣu maa zaa daa dila buɣum.[<ref name=":1" />] Bɛ ni daa laba New York, Samuel Blackwell daa lebi la "Abolitionist" bin daa tuɣuri n kariti paɣaba, daba ni bi leri nahingu biɛhigu la. Dinzuɣu, di daa kpalim zooya pam ka Samuel mini o daŋ gbaari gbaabu bɛ didu saha zaŋ kpa bɛ ni kuli yen niŋ shɛm ka salinim' che paɣaba, daba ni bi leri nahimbu. Lala ŋo daa che ka Hannaf (Samuel paɣa) haŋkal zaa labi bihi viɛnyɛlinga wumsibu polo. Din kuli yɛn gu ka tahi bihi bubu, Barbara Blackwell daa sabirila bia kam ni tum taali sheli, din deei yi ti niŋ ka di zooi pam, ka bɛ yihi o bɛ gbaabu saha maa ni din kuli yɛn che ka o bi lahi pahi lala. Samuel gba daa ti o bihi maa gab'wahinli pam zaŋ kpa bɛ shikuru karimbu polo.[<ref name=":2" />] Samuel Blackwell daa mali zaɣa pam ka lahi niŋdi o bihi nimmohi zaŋ kpa bɛ daadiini mini bɛ shikuru karimbu polo. O dihi tabili daa nyɛmi ni bia kam di bahi bahindi bipuɣinga tu ni o mali soya kam din kuli yɛn sɔŋ o ka o too zaŋ Naawuni ni ti o baŋsim shɛli n ku bukaata biɛhigu ni. Lala saha maa, niriba pam daa kuli tiɛhimi ni paɣa ku tu ka o biɛla daaŋa ni bee ka o nyɛla karimba n wuhiri shikuru. Karimba shɛba ban daa wuhiri Blackwell daa nyɛla Gomnanti ni yori shɛba ka sheb mii daa kuli nyɛla o ba gba ni daa kpuɣI shɛba ni bɛ soŋ di o bia maa o bɔhimbu ni. Dimbɔŋɔ daa che ka o dii bi too niŋdi niŋdi ningbina ni o taba nahila o daŋ o ni daa kuli yiɣisirina [<ref name=":3" />]. Di daa bi yuui, ka Blackwell ba (Samuel) daa kani. Lala saha maa o ( Blackwell) daa nyɛla yuunn pia ni ayopɔin (17). Bɛ daa labila Cincinnati ka o ba maa naan yi kani, ka yɛ buni din daa dii bi galisi n niŋ bɛ nuuni. ==== '''Early Adulthood'''   ==== Blackwell malibu maa daa mali muhisuɣu pam zaŋ kpa bɛ arizichi polo ka dimbɔŋɔ bi yi shɛli pahala bɛ ba ni kani ka che sheli maa daa bi yaɣi lala. Din daa ti miigi, Blackwell mini Anna, ni Marian daa kpala shikuru, ka piig yuli bolli ni " The Cincinnati English and French Academy for Young Ladies"[<ref>{{Cite web|date=2017-03-10|title=Elizabeth Blackwell {{!}} Walnut Hills Historical Society|url=https://walnuthillsstories.org/stories/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|language=en-US}}</ref>], bi shikuru bihi maa ni daa yori lahi shɛŋa maa daa soŋ Blackwell mini o mabihi maa ka bɛ lahim lihiri[<ref name=":3" />]. Blackwell yaa daa dii lan ka paɣaba mini bi'leri nahingu tuhikari la polo dama o zaɣa zaa daa kpalimla bɛ shikuru maa gbubbu ni[<ref name=":2" />]. Yuuni 1838 December ni, Blackwell ma bia, Anna daa dɔliso niŋ dolo dolo jema sheli din yuli daa nyɛ "Saint Paul's Episcopal Church". Amaa, yuuni 1839, Blackwell daa tahi o hankali din daa ti niŋ ka william Henry channing paai na Cincinnati. Channing, ŋun daa nyɛ pasta zaŋ ti Unitarian church daa labisi Blackwell na ka o ti doli Unitarian church n jemda. Dimbɔŋɔ daa che ka bɛ shikuru maa yaa gbarigi ka daa ti bahi kpi yuuni 1842. Blackwell daa kpalim wuhirila "private" shikuru ti.<ref name=":2" /> Channing ni daa paa cincinnati, blackweii suhu daa lahi labina shikuru karimbu ni pam. O daa lahi pili karimbu, ka sabiri salin' ŋmahi ka daa lahi doli dolo dolo nim ( Quarker, Millerite, Jewish). 1840s yuma ni, o daa lahi tehiri ka sabiri n niŋ o daashili buku(diary) puuni, o daa lahi sabiri washiika nima zaŋ jendi paɣaba biɛhisuŋ polo hali o daa tim nuu Harrison toon tali bɔbu polo 1840<ref name=":2" /> Yuuni 1844, blackwell tizo, Anna daa sɔŋ o ka o daa lahi nyɛ karimba tali tuma din yɔri daa paai $1,000 ($34,554) yuuni pulini England yahili din yuli daa nyɛ Henderson, Kentucky. O nini daa tihi tuma maa pam to amaa o biɛhigu shee daa nyɛla muhisuɣu n-ti o. O daa lahi nye dab' tali ni nyɛ binshɛɣu ka di daa lahi niŋ o muhusuhu pam ka di ka zaŋbuɣusi. O daa sabi niŋ o daashili buku(diary) ni, "kind as people were to me personally, the sense of injustice was continually outraged; and at the end of first term of engagement I resigned the situation [<ref>{{Cite web|date=2017-03-10|title=Elizabeth Blackwell {{!}} Walnut Hills Historical Society|url=https://walnuthillsstories.org/stories/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|language=en-US}}</ref>]. O daa ni chira ayɔbu ni ka daa lahi labi cincinnati <ref>{{Cite book|last=Blackwell|first=Elizabeth|url=http://archive.org/details/pioneerworkinop00blacgoog|title=Pioneer work in opening the medical profession to women|date=1895|publisher=London and New York, Longmans, Green, and co.|others=unknown library}}</ref><references /> pipu7y6iyhoo5miqfz18m0tqa7m72ul 144193 144186 2026-07-20T08:22:41Z WATTARA TIZAABENI 6486 Blackwell Education 144193 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell.jpg|thumb|from 3rd February 1821 to 31st May 1910]] [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell's First House in Bristol.jpg|thumb|Blackwell's family house 🏠 in England, 2010.]] == '''ELIZABETH BLACKWELL''' == '''Elizabeth Blackwell''' daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so America tingbani yuuni (3rd February 1821 - 31st May 1910). America zaa, ŋuna n daa nyɛl tuuli ŋun karim n deei dɔɣite tali shehira gbaŋ ( Degree) ka nyɛ paɣa, ŋuna n daa lahi nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deei lala baŋsim maa United Kingdom kundivihira puuni[1]. Blackwell daa nyɛla ninvuɣ' so ŋun kpaŋ o maŋa pam paɣaba zaŋ chaŋ paɣaba doɣitetali karim polo America puuni ni United Kingdom zaasa. O kpaŋ maŋ ŋo zuɣu che ka bɛ teeiri o yala yuuni kam pulini ka di nyɛ bɛ sabila o yuli m pa salima cheeni nim zuɣu m mali tiri paɣa kam ŋun kpaŋ o maŋ pam lala yahili maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> Blackwell daa na bɛ tɛɣiri ni o ti lebi dɔɣite[<ref name=":0" />]. O daa karimmi n lebi karimba din yɛn soŋ oka o tooi gbubi o malibu. Sokam daa teɣiya ka lala tuma ŋo kuli nyɛ tuun shɛli paɣaba man ni tooi tum shɛli lala saha maa (1800s), to amaa, daa ti bi lahi gbaali yaha. Daliri shɛli zuɣu Blackwell man daa pa bori ni o karim dɔɣite tali n daa nyɛ o zosimo ni daa ti gbaai doro ka yɛli ni doro maa naan ku wum o pam din deei yi di niŋ ka ka o paɣa kpee n yɛn liɣiri o zuhu. Blackwell ni daa wum lala, o daa sabi gbana pam n niŋ dɔɣite tali shikuru kɔrisi amaa ka bɛ zaa so bi ti o soli ni o karim bɛ shikuru ni pirimla o daa nyɛ paɣa zuɣu, gbaai yihila Geneva Medical College New York, ka doo daa dem m piigi o ni o kana ti karim[<ref>{{Cite web|last=Boomer|first=Lee|title=Life Story: Elizabeth Blackwell - Women & the American Story|url=https://wams.nyhistory.org/a-nation-divided/civil-war/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|website=wams.nyhistory.org|language=en-US}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Redirecting to resource... {{!}} OU Libraries|url=https://libraries.ou.edu/access.aspx|access-date=2026-07-19|website=libraries.ou.edu|language=en}}</ref>]. Lala yuuni maa (1847), Blackwell daa lee paɣa ŋun nyɛ piligu n chaŋ dɔɣite shikuru United State tingbani[<ref name=":0" />]. Yuuni 1871, Geneva Medical College daa nyɛla bɛ kpari shɛli ka zaŋli ka daa labisili ti niŋ Syrinacuse University hali ni yuuni 1950 ka bɛ daa yihili ka bolli Suny update Medical University, ka daa kali Blackwell m pahi bɛ shikurubi` kpɛma puuni [<ref>{{Citation|title=State University of New York Upstate Medical University|date=2026-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=State_University_of_New_York_Upstate_Medical_University&oldid=1359872448|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>].   Blackwell daa yihi o piligu Buku ka di jendia puuni doro yuli booni '''typhoid fever''' 1849 yuuni, Buffalo Medical Journal and monthly Review kpanjɔɣu puuni, o ni daa kuli karim naai [<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>[<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>], lala sabbu maa n daa nyɛ sabiri sheli din nyɛ piligu United States dɔɣite ni sabi ka nyɛ paɣa. Dimbɔŋɔ daa nyɛla din wuhi o ni mali zaɣa shɛli zaŋ kpa ninsalinima ni mali muhisuɣu shɛŋa,  ka lahi bori aadalichi n tiri paɣaba ti ʒileli puunni [<ref name=":1">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>]. Blackwell mini o tizo emily Blackwell daa kpa ʒiŋgama tuma duzuɣu bɛ ni daa bɔli shɛli "New York Infirmary for Women and Children" 1857, n daa leri bihi mini paɣaba baŋsim zaŋ jendi di ni niŋ talahi shem ni paɣa karim shikuru [<ref name=":1" />]. Blackwell daa kpaŋ o maŋ pam yuuni 1961 America nima ni daa zabiri tab' la, o daa lahim neesi bihi ka bɛ bori alaafee tiri barinima ka lahi kpa " Medical school for women". O (Blackwell )ni daa labi England, o daa soŋya ka bɛ kpa "London School of Merdicine for Women" yuuni 1874 === '''Early life''' === Yuuni 3rd February 1821, ka bɛ daa dɔɣi Elizabeth, Bristol, England tingbani, o ba (Samuel Blackwell) daa tumdila shikiri tuma ka o ma mii nyɛ Hannaf (Lane) Blackwell.[<ref name=":2">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] o daa malila biɛya bibaata, Anna mini Marian, ni tizobihi ayobu; Samuel, Henry, emily, Saral Ellen, John ni Geoge. O daa lahi mali o  bipuɣin'tab ata, Ann, Lucy mini Mary amaa bin daa leei nyɛla tumtumdiba yil' maa ni (maidens).[<ref name=":3">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] Yuuni 1832, Blackwell mini o daŋ daa yihisi Bristol, England, n kuli New York dama o ba ( Samuel Blackwell) shikiri tuma duzuɣu maa zaa daa dila buɣum.[<ref name=":1" />] Bɛ ni daa laba New York, Samuel Blackwell daa lebi la "Abolitionist" bin daa tuɣuri n kariti paɣaba, daba ni bi leri nahingu biɛhigu la. Dinzuɣu, di daa kpalim zooya pam ka Samuel mini o daŋ gbaari gbaabu bɛ didu saha zaŋ kpa bɛ ni kuli yen niŋ shɛm ka salinim' che paɣaba, daba ni bi leri nahimbu. Lala ŋo daa che ka Hannaf (Samuel paɣa) haŋkal zaa labi bihi viɛnyɛlinga wumsibu polo. Din kuli yɛn gu ka tahi bihi bubu, Barbara Blackwell daa sabirila bia kam ni tum taali sheli, din deei yi ti niŋ ka di zooi pam, ka bɛ yihi o bɛ gbaabu saha maa ni din kuli yɛn che ka o bi lahi pahi lala. Samuel gba daa ti o bihi maa gab'wahinli pam zaŋ kpa bɛ shikuru karimbu polo.[<ref name=":2" />] Samuel Blackwell daa mali zaɣa pam ka lahi niŋdi o bihi nimmohi zaŋ kpa bɛ daadiini mini bɛ shikuru karimbu polo. O dihi tabili daa nyɛmi ni bia kam di bahi bahindi bipuɣinga tu ni o mali soya kam din kuli yɛn sɔŋ o ka o too zaŋ Naawuni ni ti o baŋsim shɛli n ku bukaata biɛhigu ni. Lala saha maa, niriba pam daa kuli tiɛhimi ni paɣa ku tu ka o biɛla daaŋa ni bee ka o nyɛla karimba n wuhiri shikuru. Karimba shɛba ban daa wuhiri Blackwell daa nyɛla Gomnanti ni yori shɛba ka sheb mii daa kuli nyɛla o ba gba ni daa kpuɣI shɛba ni bɛ soŋ di o bia maa o bɔhimbu ni. Dimbɔŋɔ daa che ka o dii bi too niŋdi niŋdi ningbina ni o taba nahila o daŋ o ni daa kuli yiɣisirina [<ref name=":3" />]. Di daa bi yuui, ka Blackwell ba (Samuel) daa kani. Lala saha maa o ( Blackwell) daa nyɛla yuunn pia ni ayopɔin (17). Bɛ daa labila Cincinnati ka o ba maa naan yi kani, ka yɛ buni din daa dii bi galisi n niŋ bɛ nuuni. ==== '''Early Adulthood'''   ==== Blackwell malibu maa daa mali muhisuɣu pam zaŋ kpa bɛ arizichi polo ka dimbɔŋɔ bi yi shɛli pahala bɛ ba ni kani ka che sheli maa daa bi yaɣi lala. Din daa ti miigi, Blackwell mini Anna, ni Marian daa kpala shikuru, ka piig yuli bolli ni " The Cincinnati English and French Academy for Young Ladies"[<ref>{{Cite web|date=2017-03-10|title=Elizabeth Blackwell {{!}} Walnut Hills Historical Society|url=https://walnuthillsstories.org/stories/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|language=en-US}}</ref>], bi shikuru bihi maa ni daa yori lahi shɛŋa maa daa soŋ Blackwell mini o mabihi maa ka bɛ lahim lihiri[<ref name=":3" />]. Blackwell yaa daa dii lan ka paɣaba mini bi'leri nahingu tuhikari la polo dama o zaɣa zaa daa kpalimla bɛ shikuru maa gbubbu ni[<ref name=":2" />]. Yuuni 1838 December ni, Blackwell ma bia, Anna daa dɔliso niŋ dolo dolo jema sheli din yuli daa nyɛ "Saint Paul's Episcopal Church". Amaa, yuuni 1839, Blackwell daa tahi o hankali din daa ti niŋ ka william Henry channing paai na Cincinnati. Channing, ŋun daa nyɛ pasta zaŋ ti Unitarian church daa labisi Blackwell na ka o ti doli Unitarian church n jemda. Dimbɔŋɔ daa che ka bɛ shikuru maa yaa gbarigi ka daa ti bahi kpi yuuni 1842. Blackwell daa kpalim wuhirila "private" shikuru ti.<ref name=":2" /> Channing ni daa paa cincinnati, blackweii suhu daa lahi labina shikuru karimbu ni pam. O daa lahi pili karimbu, ka sabiri salin' ŋmahi ka daa lahi doli dolo dolo nim ( Quarker, Millerite, Jewish). 1840s yuma ni, o daa lahi tehiri ka sabiri n niŋ o daashili buku(diary) puuni, o daa lahi sabiri washiika nima zaŋ jendi paɣaba biɛhisuŋ polo hali o daa tim nuu Harrison toon tali bɔbu polo 1840<ref name=":2" /> Yuuni 1844, blackwell tizo, Anna daa sɔŋ o ka o daa lahi nyɛ karimba tali tuma din yɔri daa paai $1,000 ($34,554) yuuni pulini England yahili din yuli daa nyɛ Henderson, Kentucky. O nini daa tihi tuma maa pam to amaa o biɛhigu shee daa nyɛla muhisuɣu n-ti o. O daa lahi nye dab' tali ni nyɛ binshɛɣu ka di daa lahi niŋ o muhusuhu pam ka di ka zaŋbuɣusi. O daa sabi niŋ o daashili buku(diary) ni, "kind as people were to me personally, the sense of injustice was continually outraged; and at the end of first term of engagement I resigned the situation [<ref>{{Cite web|date=2017-03-10|title=Elizabeth Blackwell {{!}} Walnut Hills Historical Society|url=https://walnuthillsstories.org/stories/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|language=en-US}}</ref>]. O daa ni chira ayɔbu ni ka daa lahi labi cincinnati <ref name=":4">{{Cite book|last=Blackwell|first=Elizabeth|url=http://archive.org/details/pioneerworkinop00blacgoog|title=Pioneer work in opening the medical profession to women|date=1895|publisher=London and New York, Longmans, Green, and co.|others=unknown library}}</ref> === '''Education  ''' === ==== Persuit of Medical Education ==== Yaha, Blackwell tizo Anna daa lahi soŋ o ka o nya tuma, o daa pa wuhirila yila Asheville, North Calorina ka o niya daa nye ni o zaŋli n lahisi lihiri kamani $3,000 din yen soŋ o o dohite tali shikuru maa polo.  Blackwell daa nyɛ pasita yuli daa booni John Dickson Ashevillle maa ŋun daa sɔŋ o ka o lahi pili o dɔɣite tali maa karimbu. Ashevillle maa, Blackwell kɔŋko biɛhigu daa lahi pa o muhisuɣu.  O daa lahi kpa alahiri dali shikuru m wuhiri niriba bini kuli yɛn niŋ shɛ ka daba gbaɣibu mini nahingu yihi ka firi ti ʒileli puunni<ref name=":2" /> Di daa bi niŋ daabaayi ka Dr Dickson shikuru maa gba kpari. Blackwell daa yimi n tahi shikuru sheli (bɛ ni daa mi Charleston, din daa be Dickson tizo sulinsi ni) n ti lahi pili wuhibu(1846). Dokta Dickdon tizo daa sɔŋ Blackwell ka sabi washiika nima n-ti dɔɣite tali shikuruti amaa bɛ so daa bɛ ti ba soli ni Blackwell karim bɛ sani. Yuuni 1847, Blackwell daa yi Charleston n labi Philadelphia (New York ) ka o niya nyɛ ni o niŋ vihigu zaŋ jendi anfaani shɛŋa din be dɔɣite tali shikuru chandi ni. Blavkwell suɣigu daa kuli nyɛ mi ni Philadelphia dɔɣite tali shikuru maa deei n niŋ bɛ shikuru ni ka o karim<ref name=":4" />. Blackwell ni daa kuli paai Philadelphia, o daa sohimi chaŋ n-ti be Jonathan M. Allen sani n bɔhim "anatomy" (binvura mini bɛ ningbun tuha) din kuli yɛn che ka shikuru sheli deei gi o tiŋ maa ni ( Philadelphia ). Blackwell daa bi niŋ saha dama shikuru kam daa zahisiya ni bɛ ku deei gi o. Doɣite sheba daa sahisi o ni o chami paris n ti  karim ni bee ka o ni'm o maŋ ka doo n nye o la din yɛn che ka shikuru shikuru sheli deei gi o. Daliri shɛŋa din daa kuli che ka be bɛ moŋdi o "admission"  maa n daa nyɛ; (1) o ni daa nyɛ paɣa maa sokam daa teɣimi ni o ka di faɣim (2) Bi daa bi  yu ni bɛ ti binshɛɣu din yɛn soŋ o ka o tooi bɔhim hali o yi bɔɣim n gari dɔbbi maa zaa. O suhu ni daa kuli yahiri dɔɣite tali maa zuɣu kɔŋko, o daa sabila gbana n-ti shikuru kolinkoba pia ni ayi. <references /> ss3cvaielgno8hkofupo7pcmxpwle58 144223 144193 2026-07-20T11:32:35Z Mbahayam 8851 Added content 144223 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell.jpg|thumb|from 3rd February 1821 to 31st May 1910]] [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell's First House in Bristol.jpg|thumb|Blackwell's family house 🏠 in England, 2010.]] == '''ELIZABETH BLACKWELL''' == '''Elizabeth Blackwell''' daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so America tin-gbanni yuuni (3rd February 1821 - 31st May 1910). America zaa, ŋuna n daa nyɛl tuuli ŋun karim n deei dɔɣite tali shehira gbaŋ ( Degree) ka nyɛ paɣa, ŋuna n daa lahi nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deei lala baŋsim maa United Kingdom kundivihira puuni[1]. Blackwell daa nyɛla ninvuɣ' so ŋun kpaŋ o maŋa pam paɣaba zaŋ chaŋ paɣaba doɣitetali karim polo America puuni ni United Kingdom zaasa. O kpaŋ maŋ ŋo zuɣu che ka bɛ teeiri o yala yuuni kam pulini ka di nyɛ bɛ sabila o yuli m pa salima cheeni nim zuɣu m mali tiri paɣa kam ŋun kpaŋ o maŋ pam lala yahili maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> Blackwell daa na bɛ tɛɣiri ni o ti lebi dɔɣite[<ref name=":0" />]. O daa karimmi n lebi karimba din yɛn soŋ oka o tooi gbubi o malibu. Sokam daa teɣiya ka lala tuma ŋo kuli nyɛ tuun shɛli paɣaba man ni tooi tum shɛli lala saha maa (1800s), to amaa, daa ti bi lahi gbaali yaha. Daliri shɛli zuɣu Blackwell man daa pa bori ni o karim dɔɣite tali n daa nyɛ o zosimo ni daa ti gbaai doro ka yɛli ni doro maa naan ku wum o pam din deei yi di niŋ ka ka o paɣa kpee n yɛn liɣiri o zuhu. Blackwell ni daa wum lala, o daa sabi gbana pam n niŋ dɔɣite tali shikuru kɔrisi amaa ka bɛ zaa so bi ti o soli ni o karim bɛ shikuru ni pirimla o daa nyɛ paɣa zuɣu, gbaai yihila Geneva Medical College New York, ka doo daa dem m piigi o ni o kana ti karim[<ref>{{Cite web|last=Boomer|first=Lee|title=Life Story: Elizabeth Blackwell - Women & the American Story|url=https://wams.nyhistory.org/a-nation-divided/civil-war/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|website=wams.nyhistory.org|language=en-US}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Redirecting to resource... {{!}} OU Libraries|url=https://libraries.ou.edu/access.aspx|access-date=2026-07-19|website=libraries.ou.edu|language=en}}</ref>]. Lala yuuni maa (1847), Blackwell daa lee paɣa ŋun nyɛ piligu n chaŋ dɔɣite shikuru United State tingbani[<ref name=":0" />]. Yuuni 1871, Geneva Medical College daa nyɛla bɛ kpari shɛli ka zaŋli ka daa labisili ti niŋ Syrinacuse University hali ni yuuni 1950 ka bɛ daa yihili ka bolli Suny update Medical University, ka daa kali Blackwell m pahi bɛ shikurubi` kpɛma puuni [<ref>{{Citation|title=State University of New York Upstate Medical University|date=2026-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=State_University_of_New_York_Upstate_Medical_University&oldid=1359872448|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>].   Blackwell daa yihi o piligu Buku ka di jendia puuni doro yuli booni '''typhoid fever''' 1849 yuuni, Buffalo Medical Journal and monthly Review kpanjɔɣu puuni, o ni daa kuli karim naai [<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>[<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>], lala sabbu maa n daa nyɛ sabiri sheli din nyɛ piligu United States dɔɣite ni sabi ka nyɛ paɣa. Dimbɔŋɔ daa nyɛla din wuhi o ni mali zaɣa shɛli zaŋ kpa ninsalinima ni mali muhisuɣu shɛŋa,  ka lahi bori aadalichi n tiri paɣaba ti ʒileli puunni [<ref name=":1">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>]. Blackwell mini o tizo emily Blackwell daa kpa ʒiŋgama tuma duzuɣu bɛ ni daa bɔli shɛli "New York Infirmary for Women and Children" 1857, n daa leri bihi mini paɣaba baŋsim zaŋ jendi di ni niŋ talahi shem ni paɣa karim shikuru [<ref name=":1" />]. Blackwell daa kpaŋ o maŋ pam yuuni 1961 America nima ni daa zabiri tab' la, o daa lahim neesi bihi ka bɛ bori alaafee tiri barinima ka lahi kpa " Medical school for women". O (Blackwell )ni daa labi England, o daa soŋya ka bɛ kpa "London School of Merdicine for Women" yuuni 1874 === '''Early life''' === Yuuni 3rd February 1821, ka bɛ daa dɔɣi Elizabeth, Bristol, England tingbani, o ba (Samuel Blackwell) daa tumdila shikiri tuma ka o ma mii nyɛ Hannaf (Lane) Blackwell.[<ref name=":2">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] o daa malila biɛya bibaata, Anna mini Marian, ni tizobihi ayobu; Samuel, Henry, emily, Saral Ellen, John ni Geoge. O daa lahi mali o  bipuɣin'tab ata, Ann, Lucy mini Mary amaa bin daa leei nyɛla tumtumdiba yil' maa ni (maidens).[<ref name=":3">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] Yuuni 1832, Blackwell mini o daŋ daa yihisi Bristol, England, n kuli New York dama o ba ( Samuel Blackwell) shikiri tuma duzuɣu maa zaa daa dila buɣum.[<ref name=":1" />] Bɛ ni daa laba New York, Samuel Blackwell daa lebi la "Abolitionist" bin daa tuɣuri n kariti paɣaba, daba ni bi leri nahingu biɛhigu la. Dinzuɣu, di daa kpalim zooya pam ka Samuel mini o daŋ gbaari gbaabu bɛ didu saha zaŋ kpa bɛ ni kuli yen niŋ shɛm ka salinim' che paɣaba, daba ni bi leri nahimbu. Lala ŋo daa che ka Hannaf (Samuel paɣa) haŋkal zaa labi bihi viɛnyɛlinga wumsibu polo. Din kuli yɛn gu ka tahi bihi bubu, Barbara Blackwell daa sabirila bia kam ni tum taali sheli, din deei yi ti niŋ ka di zooi pam, ka bɛ yihi o bɛ gbaabu saha maa ni din kuli yɛn che ka o bi lahi pahi lala. Samuel gba daa ti o bihi maa gab'wahinli pam zaŋ kpa bɛ shikuru karimbu polo.[<ref name=":2" />] Samuel Blackwell daa mali zaɣa pam ka lahi niŋdi o bihi nimmohi zaŋ kpa bɛ daadiini mini bɛ shikuru karimbu polo. O dihi tabili daa nyɛmi ni bia kam di bahi bahindi bipuɣinga tu ni o mali soya kam din kuli yɛn sɔŋ o ka o too zaŋ Naawuni ni ti o baŋsim shɛli n ku bukaata biɛhigu ni. Lala saha maa, niriba pam daa kuli tiɛhimi ni paɣa ku tu ka o biɛla daaŋa ni bee ka o nyɛla karimba n wuhiri shikuru. Karimba shɛba ban daa wuhiri Blackwell daa nyɛla Gomnanti ni yori shɛba ka sheb mii daa kuli nyɛla o ba gba ni daa kpuɣI shɛba ni bɛ soŋ di o bia maa o bɔhimbu ni. Dimbɔŋɔ daa che ka o dii bi too niŋdi niŋdi ningbina ni o taba nahila o daŋ o ni daa kuli yiɣisirina [<ref name=":3" />]. Di daa bi yuui, ka Blackwell ba (Samuel) daa kani. Lala saha maa o ( Blackwell) daa nyɛla yuunn pia ni ayopɔin (17). Bɛ daa labila Cincinnati ka o ba maa naan yi kani, ka yɛ buni din daa dii bi galisi n niŋ bɛ nuuni. ==== '''Early Adulthood'''   ==== Blackwell malibu maa daa mali muhisuɣu pam zaŋ kpa bɛ arizichi polo ka dimbɔŋɔ bi yi shɛli pahala bɛ ba ni kani ka che sheli maa daa bi yaɣi lala. Din daa ti miigi, Blackwell mini Anna, ni Marian daa kpala shikuru, ka piig yuli bolli ni " The Cincinnati English and French Academy for Young Ladies"[<ref>{{Cite web|date=2017-03-10|title=Elizabeth Blackwell {{!}} Walnut Hills Historical Society|url=https://walnuthillsstories.org/stories/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|language=en-US}}</ref>], bi shikuru bihi maa ni daa yori lahi shɛŋa maa daa soŋ Blackwell mini o mabihi maa ka bɛ lahim lihiri[<ref name=":3" />]. Blackwell yaa daa dii lan ka paɣaba mini bi'leri nahingu tuhikari la polo dama o zaɣa zaa daa kpalimla bɛ shikuru maa gbubbu ni[<ref name=":2" />]. Yuuni 1838 December ni, Blackwell ma bia, Anna daa dɔliso niŋ dolo dolo jema sheli din yuli daa nyɛ "Saint Paul's Episcopal Church". Amaa, yuuni 1839, Blackwell daa tahi o hankali din daa ti niŋ ka william Henry channing paai na Cincinnati. Channing, ŋun daa nyɛ pasta zaŋ ti Unitarian church daa labisi Blackwell na ka o ti doli Unitarian church n jemda. Dimbɔŋɔ daa che ka bɛ shikuru maa yaa gbarigi ka daa ti bahi kpi yuuni 1842. Blackwell daa kpalim wuhirila "private" shikuru ti.<ref name=":2" /> Channing ni daa paa cincinnati, blackweii suhu daa lahi labina shikuru karimbu ni pam. O daa lahi pili karimbu, ka sabiri salin' ŋmahi ka daa lahi doli dolo dolo nim ( Quarker, Millerite, Jewish). 1840s yuma ni, o daa lahi tehiri ka sabiri n niŋ o daashili buku(diary) puuni, o daa lahi sabiri washiika nima zaŋ jendi paɣaba biɛhisuŋ polo hali o daa tim nuu Harrison toon tali bɔbu polo 1840<ref name=":2" /> Yuuni 1844, blackwell tizo, Anna daa sɔŋ o ka o daa lahi nyɛ karimba tali tuma din yɔri daa paai $1,000 ($34,554) yuuni pulini England yahili din yuli daa nyɛ Henderson, Kentucky. O nini daa tihi tuma maa pam to amaa o biɛhigu shee daa nyɛla muhisuɣu n-ti o. O daa lahi nye dab' tali ni nyɛ binshɛɣu ka di daa lahi niŋ o muhusuhu pam ka di ka zaŋbuɣusi. O daa sabi niŋ o daashili buku(diary) ni, "kind as people were to me personally, the sense of injustice was continually outraged; and at the end of first term of engagement I resigned the situation [<ref>{{Cite web|date=2017-03-10|title=Elizabeth Blackwell {{!}} Walnut Hills Historical Society|url=https://walnuthillsstories.org/stories/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|language=en-US}}</ref>]. O daa ni chira ayɔbu ni ka daa lahi labi cincinnati <ref name=":4">{{Cite book|last=Blackwell|first=Elizabeth|url=http://archive.org/details/pioneerworkinop00blacgoog|title=Pioneer work in opening the medical profession to women|date=1895|publisher=London and New York, Longmans, Green, and co.|others=unknown library}}</ref> === '''Education  ''' === ==== Persuit of Medical Education ==== Yaha, Blackwell tizo Anna daa lahi soŋ o ka o nya tuma, o daa pa wuhirila yila Asheville, North Calorina ka o niya daa nye ni o zaŋli n lahisi lihiri kamani $3,000 din yen soŋ o o dohite tali shikuru maa polo.  Blackwell daa nyɛ pasita yuli daa booni John Dickson Ashevillle maa ŋun daa sɔŋ o ka o lahi pili o dɔɣite tali maa karimbu. Ashevillle maa, Blackwell kɔŋko biɛhigu daa lahi pa o muhisuɣu.  O daa lahi kpa alahiri dali shikuru m wuhiri niriba bini kuli yɛn niŋ shɛ ka daba gbaɣibu mini nahingu yihi ka firi ti ʒileli puunni<ref name=":2" /> Di daa bi niŋ daabaayi ka Dr Dickson shikuru maa gba kpari. Blackwell daa yimi n tahi shikuru sheli (bɛ ni daa mi Charleston, din daa be Dickson tizo sulinsi ni) n ti lahi pili wuhibu(1846). Dokta Dickdon tizo daa sɔŋ Blackwell ka sabi washiika nima n-ti dɔɣite tali shikuruti amaa bɛ so daa bɛ ti ba soli ni Blackwell karim bɛ sani. Yuuni 1847, Blackwell daa yi Charleston n labi Philadelphia (New York ) ka o niya nyɛ ni o niŋ vihigu zaŋ jendi anfaani shɛŋa din be dɔɣite tali shikuru chandi ni. Blavkwell suɣigu daa kuli nyɛ mi ni Philadelphia dɔɣite tali shikuru maa deei n niŋ bɛ shikuru ni ka o karim<ref name=":4" />. Blackwell ni daa kuli paai Philadelphia, o daa sohimi chaŋ n-ti be Jonathan M. Allen sani n bɔhim "anatomy" (binvura mini bɛ ningbun tuha) din kuli yɛn che ka shikuru sheli deei gi o tiŋ maa ni ( Philadelphia ). Blackwell daa bi niŋ saha dama shikuru kam daa zahisiya ni bɛ ku deei gi o. Doɣite sheba daa sahisi o ni o chami paris n ti  karim ni bee ka o ni'm o maŋ ka doo n nye o la din yɛn che ka shikuru shikuru sheli deei gi o. Daliri shɛŋa din daa kuli che ka be bɛ moŋdi o "admission"  maa n daa nyɛ; (1) o ni daa nyɛ paɣa maa sokam daa teɣimi ni o ka di faɣim (2) Bi daa bi  yu ni bɛ ti binshɛɣu din yɛn soŋ o ka o tooi bɔhim hali o yi bɔɣim n gari dɔbbi maa zaa. O suhu ni daa kuli yahiri dɔɣite tali maa zuɣu kɔŋko, o daa sabila gbana n-ti shikuru kolinkoba pia ni ayi. <references /> onm9l2zwphi00wem5do33pi3563dnhi 144224 144223 2026-07-20T11:41:59Z Mbahayam 8851 Added content 144224 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell.jpg|thumb|from 3rd February 1821 to 31st May 1910]] [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell's First House in Bristol.jpg|thumb|Blackwell's family house 🏠 in England, 2010.]] == '''ELIZABETH BLACKWELL''' == '''Elizabeth Blackwell''' daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so America tin-gbanni yuuni (3rd February 1821 - 31st May 1910). America zaa, ŋuna n daa nyɛl tuuli ŋun karim n deei dɔɣite tali shehira gbaŋ ( Degree) ka nyɛ paɣa, ŋuna n daa lahi nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deei lala baŋsim maa United Kingdom kundivihira puuni[1]. Blackwell daa nyɛla ninvuɣ' so ŋun kpaŋ o maŋa pam paɣaba zaŋ chaŋ paɣaba doɣitetali karim polo America puuni ni United Kingdom zaasa. O kpaŋ maŋ ŋo zuɣu che ka bɛ teeiri o yala yuuni kam pulini ka di nyɛ bɛ sabila o yuli m pa salima cheeni nim zuɣu m mali tiri paɣa kam ŋun kpaŋ o maŋ pam lala yahili maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> Blackwell daa na bɛ tɛɣiri ni o ti lebi dɔɣite[<ref name=":0" />]. O daa karimmi n lebi karimba din yɛn soŋ oka o tooi gbubi o malibu. Sokam daa teɣiya ka lala tuma ŋo kuli nyɛ tuun shɛli paɣaba man ni tooi tum shɛli lala saha maa (1800s), to amaa, daa ti bi lahi gbaali yaha. Daliri shɛli zuɣu Blackwell man daa pa bori ni o karim dɔɣite tali n daa nyɛ o zosimo ni daa ti gbaai doro ka yɛli ni doro maa naan ku wum o pam din deei yi di niŋ ka ka o paɣa kpee n yɛn liɣiri o zuhu. Blackwell ni daa wum lala, o daa sabi gbana pam n niŋ dɔɣite tali shikuru kɔrisi amaa ka bɛ zaa so bi ti o soli ni o karim bɛ shikuru ni pirimla o daa nyɛ paɣa zuɣu, gbaai yihila Geneva Medical College New York, ka doo daa dem m piigi o ni o kana ti karim[<ref>{{Cite web|last=Boomer|first=Lee|title=Life Story: Elizabeth Blackwell - Women & the American Story|url=https://wams.nyhistory.org/a-nation-divided/civil-war/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|website=wams.nyhistory.org|language=en-US}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Redirecting to resource... {{!}} OU Libraries|url=https://libraries.ou.edu/access.aspx|access-date=2026-07-19|website=libraries.ou.edu|language=en}}</ref>]. Lala yuuni maa (1847), Blackwell daa lee paɣa ŋun nyɛ piligu n chaŋ dɔɣite shikuru United State tingbani[<ref name=":0" />]. Yuuni 1871, Geneva Medical College daa nyɛla bɛ kpari shɛli ka zaŋli ka daa labisili ti niŋ Syrinacuse University hali ni yuuni 1950 ka bɛ daa yihili ka bolli Suny update Medical University, ka daa kali Blackwell m pahi bɛ shikurubi` kpɛma puuni [<ref>{{Citation|title=State University of New York Upstate Medical University|date=2026-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=State_University_of_New_York_Upstate_Medical_University&oldid=1359872448|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>].   Blackwell daa yihi o piligu Buku ka di jendia puuni doro yuli booni '''typhoid fever''' 1849 yuuni, Buffalo Medical Journal and monthly Review kpanjɔɣu puuni, o ni daa kuli karim naai [<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>[<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>], lala sabbu maa n daa nyɛ sabiri sheli din nyɛ piligu United States dɔɣite ni sabi ka nyɛ paɣa. Dimbɔŋɔ daa nyɛla din wuhi o ni mali zaɣa shɛli zaŋ kpa ninsalinima ni mali muhisuɣu shɛŋa,  ka lahi bori aadalichi n tiri paɣaba ti ʒileli puunni [<ref name=":1">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>]. Blackwell mini o tizo emily Blackwell daa kpa ʒiŋgama tuma duzuɣu bɛ ni daa bɔli shɛli "New York Infirmary for Women and Children" 1857, n daa leri bihi mini paɣaba baŋsim zaŋ jendi di ni niŋ talahi shem ni paɣa karim shikuru [<ref name=":1" />]. Blackwell daa kpaŋ o maŋ pam yuuni 1961 America nima ni daa zabiri tab' la, o daa lahim neesi bihi ka bɛ bori alaafee tiri barinima ka lahi kpa " Medical school for women". O (Blackwell )ni daa labi England, o daa soŋya ka bɛ kpa "London School of Merdicine for Women" yuuni 1874 === '''Early life''' === Yuuni 3rd February 1821, ka bɛ daa dɔɣi Elizabeth, Bristol, England tingbani, o ba (Samuel Blackwell) daa tumdila shikiri tuma ka o ma mii nyɛ Hannaf (Lane) Blackwell.[<ref name=":2">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] o daa malila biɛya bibaata, Anna mini Marian, ni tizobihi ayobu; Samuel, Henry, emily, Saral Ellen, John ni Geoge. O daa lahi mali o  bipuɣin'tab ata, Ann, Lucy mini Mary amaa bin daa leei nyɛla tumtumdiba yil' maa ni (maidens).[<ref name=":3">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] Yuuni 1832, Blackwell mini o daŋ daa yihisi Bristol, England, n kuli New York dama o ba ( Samuel Blackwell) shikiri tuma duzuɣu maa zaa daa dila buɣum.[<ref name=":1" />] Bɛ ni daa laba New York, Samuel Blackwell daa lebi la "Abolitionist" bin daa tuɣuri n kariti paɣaba, daba ni bi leri nahingu biɛhigu la. Dinzuɣu, di daa kpalim zooya pam ka Samuel mini o daŋ gbaari gbaabu bɛ didu saha zaŋ kpa bɛ ni kuli yen niŋ shɛm ka salinim' che paɣaba, daba ni bi leri nahimbu. Lala ŋo daa che ka Hannaf (Samuel paɣa) haŋkal zaa labi bihi viɛnyɛlinga wumsibu polo. Din kuli yɛn gu ka tahi bihi bubu, Barbara Blackwell daa sabirila bia kam ni tum taali sheli, din deei yi ti niŋ ka di zooi pam, ka bɛ yihi o bɛ gbaabu saha maa ni din kuli yɛn che ka o bi lahi pahi lala. Samuel gba daa ti o bihi maa gab'wahinli pam zaŋ kpa bɛ shikuru karimbu polo.[<ref name=":2" />] Samuel Blackwell daa mali zaɣa pam ka lahi niŋdi o bihi nimmohi zaŋ kpa bɛ daadiini mini bɛ shikuru karimbu polo. O dihi tabili daa nyɛmi ni bia kam di bahi bahindi bipuɣinga tu ni o mali soya kam din kuli yɛn sɔŋ o ka o too zaŋ Naawuni ni ti o baŋsim shɛli n ku bukaata biɛhigu ni. Lala saha maa, niriba pam daa kuli tiɛhimi ni paɣa ku tu ka o biɛla daaŋa ni bee ka o nyɛla karimba n wuhiri shikuru. Karimba shɛba ban daa wuhiri Blackwell daa nyɛla Gomnanti ni yori shɛba ka sheb mii daa kuli nyɛla o ba gba ni daa kpuɣI shɛba ni bɛ soŋ di o bia maa o bɔhimbu ni. Dimbɔŋɔ daa che ka o dii bi too niŋdi niŋdi ningbina ni o taba nahila o daŋ o ni daa kuli yiɣisirina [<ref name=":3" />]. Di daa bi yuui, ka Blackwell ba (Samuel) daa kani. Lala saha maa o ( Blackwell) daa nyɛla yuunn pia ni ayopɔin (17). Bɛ daa labila Cincinnati ka o ba maa naan yi kani, ka yɛ buni din daa dii bi galisi n niŋ bɛ nuuni. ==== '''Early Adulthood'''   ==== Blackwell malibu maa daa mali muhisuɣu pam zaŋ kpa bɛ arizichi polo ka dimbɔŋɔ bi yi shɛli pahala bɛ ba ni kani ka che sheli maa daa bi yaɣi lala. Din daa ti miigi, Blackwell mini Anna, ni Marian daa kpala shikuru, ka piig yuli bolli ni " The Cincinnati English and French Academy for Young Ladies"[<ref>{{Cite web|date=2017-03-10|title=Elizabeth Blackwell {{!}} Walnut Hills Historical Society|url=https://walnuthillsstories.org/stories/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|language=en-US}}</ref>], bi shikuru bihi maa ni daa yori lahi shɛŋa maa daa soŋ Blackwell mini o mabihi maa ka bɛ lahim lihiri[<ref name=":3" />]. Blackwell yaa daa dii lan ka paɣaba mini bi'leri nahingu tuhikari la polo dama o zaɣa zaa daa kpalimla bɛ shikuru maa gbubbu ni[<ref name=":2" />]. Yuuni 1838 December ni, Blackwell ma bia, Anna daa dɔliso niŋ dolo dolo jema sheli din yuli daa nyɛ "Saint Paul's Episcopal Church". Amaa, yuuni 1839, Blackwell daa tahi o hankali din daa ti niŋ ka william Henry channing paai na Cincinnati. Channing, ŋun daa nyɛ pasta zaŋ ti Unitarian church daa labisi Blackwell na ka o ti doli Unitarian church n jemda. Dimbɔŋɔ daa che ka bɛ shikuru maa yaa gbarigi ka daa ti bahi kpi yuuni 1842. Blackwell daa kpalim wuhirila "private" shikuru ti.<ref name=":2" /> Channing ni daa paa cincinnati, blackweii suhu daa lahi labina shikuru karimbu ni pam. O daa lahi pili karimbu, ka sabiri salin' ŋmahi ka daa lahi doli dolo dolo nim ( Quarker, Millerite, Jewish). 1840s yuma ni, o daa lahi tehiri ka sabiri n niŋ o daashili buku(diary) puuni, o daa lahi sabiri washiika nima zaŋ jendi paɣaba biɛhisuŋ polo hali o daa tim nuu Harrison toon tali bɔbu polo 1840<ref name=":2" /> Yuuni 1844, blackwell tizo, Anna daa sɔŋ o ka o daa lahi nyɛ karimba tali tuma din yɔri daa paai $1,000 ($34,554) yuuni pulini England yahili din yuli daa nyɛ Henderson, Kentucky. O nini daa tihi tuma maa pam to amaa o biɛhigu shee daa nyɛla muhisuɣu n-ti o. O daa lahi nye dab' tali ni nyɛ binshɛɣu ka di daa lahi niŋ o muhusuhu pam ka di ka zaŋbuɣusi. O daa sabi niŋ o daashili buku(diary) ni, "kind as people were to me personally, the sense of injustice was continually outraged; and at the end of first term of engagement I resigned the situation [<ref>{{Cite web|date=2017-03-10|title=Elizabeth Blackwell {{!}} Walnut Hills Historical Society|url=https://walnuthillsstories.org/stories/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|language=en-US}}</ref>]. O daa ni chira ayɔbu ni ka daa lahi labi cincinnati <ref name=":4">{{Cite book|last=Blackwell|first=Elizabeth|url=http://archive.org/details/pioneerworkinop00blacgoog|title=Pioneer work in opening the medical profession to women|date=1895|publisher=London and New York, Longmans, Green, and co.|others=unknown library}}</ref> === '''Education  ''' === ==== Persuit of Medical Education ==== Yaha, Blackwell tizo Anna daa lahi soŋ o ka o nya tuma, o daa pa wuhirila yila Asheville, North Calorina ka o niya daa nye ni o zaŋli n lahisi lihiri kamani $3,000 din yen soŋ o o dohite tali shikuru maa polo.  Blackwell daa nyɛ pasita yuli daa booni John Dickson Ashevillle maa ŋun daa sɔŋ o ka o lahi pili o dɔɣite tali maa karimbu. Ashevillle maa, Blackwell kɔŋko biɛhigu daa lahi pa o muhisuɣu.  O daa lahi kpa alahiri dali shikuru m wuhiri niriba bini kuli yɛn niŋ shɛ ka daba gbaɣibu mini nahingu yihi ka firi ti ʒileli puunni<ref name=":2" /> Di daa bi niŋ daabaayi ka Dr Dickson shikuru maa gba kpari. Blackwell daa yimi n tahi shikuru sheli (bɛ ni daa mi Charleston, din daa be Dickson tizo sulinsi ni) n ti lahi pili wuhibu(1846). Dokta Dickdon tizo daa sɔŋ Blackwell ka sabi washiika nima n-ti dɔɣite tali shikuruti amaa bɛ so daa bɛ ti ba soli ni Blackwell karim bɛ sani. Yuuni 1847, Blackwell daa yi Charleston n labi Philadelphia (New York ) ka o niya nyɛ ni o niŋ vihigu zaŋ jendi anfaani shɛŋa din be dɔɣite tali shikuru chandi ni. Blavkwell suɣigu daa kuli nyɛ mi ni Philadelphia dɔɣite tali shikuru maa deei n niŋ bɛ shikuru ni ka o karim<ref name=":4" />. Blackwell ni daa kuli paai Philadelphia, o daa sohimi chaŋ n-ti be Jonathan M. Allen sani n bɔhim "anatomy" (binvura mini bɛ ningbun tuha) din kuli yɛn che ka shikuru sheli deei gi o tiŋ maa ni ( Philadelphia ). Blackwell daa bi niŋ saha dama shikuru kam daa zahisiya ni bɛ ku deei gi o. Doɣite sheba daa sahisi o ni o chami paris n ti  karim ni bee ka o ni'm o maŋ ka doo n nye o la din yɛn che ka shikuru shikuru sheli deei gi o. Daliri shɛŋa din daa kuli che ka be bɛ moŋdi o "admission"  maa n daa nyɛ; (1) o ni daa nyɛ paɣa maa sokam daa teɣimi ni o ka di faɣim (2) Bi daa bi  yu ni bɛ ti binshɛɣu din yɛn soŋ o ka o tooi bɔhim hali o yi bɔɣim n gari dɔbbi maa zaa. O suhu ni daa kuli yahiri dɔɣite tali maa zuɣu kɔŋko, o daa sabila gbana n-ti shikuru kolinkoba pia ni ayi. == Kundivihira == <references /> ldzu8y5ppambk8mqopjt0zv4cgxstss 144225 144224 2026-07-20T11:56:44Z Mbahayam 8851 Clean up 144225 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell.jpg|thumb|from 3rd February 1821 to 31st May 1910]] [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell's First House in Bristol.jpg|thumb|Blackwell's family house 🏠 in England, 2010.]] == '''ELIZABETH BLACKWELL''' == '''Elizabeth Blackwell''' daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so America tin-gbanni . (3rd February 1821 - 31st May 1910). America zaa, ŋuna n daa nyɛl tuuli ŋun karim n deei dɔɣite tali shehira gbaŋ ( Degree) ka nyɛ paɣa, ŋuna n daa lahi nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deei lala baŋsim maa United Kingdom kundivihira puuni[1]. Blackwell daa nyɛla ninvuɣ' so ŋun kpaŋ o maŋa pam paɣaba zaŋ chaŋ paɣaba doɣitetali karim polo America puuni ni United Kingdom zaasa. O kpaŋ maŋ ŋo zuɣu che ka bɛ teeiri o yala yuuni kam pulini ka di nyɛ bɛ sabila o yuli m pa salima cheeni nim zuɣu m mali tiri paɣa kam ŋun kpaŋ o maŋ pam lala yahili maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> Blackwell daa na bɛ tɛɣiri ni o ti lebi dɔɣite[<ref name=":0" />]. O daa karimmi n lebi karimba din yɛn soŋ oka o tooi gbubi o malibu. Sokam daa teɣiya ka lala tuma ŋo kuli nyɛ tuun shɛli paɣaba man ni tooi tum shɛli lala saha maa (1800s), to amaa, daa ti bi lahi gbaali yaha. Daliri shɛli zuɣu Blackwell man daa pa bori ni o karim dɔɣite tali n daa nyɛ o zosimo ni daa ti gbaai doro ka yɛli ni doro maa naan ku wum o pam din deei yi di niŋ ka ka o paɣa kpee n yɛn liɣiri o zuhu. Blackwell ni daa wum lala, o daa sabi gbana pam n niŋ dɔɣite tali shikuru kɔrisi amaa ka bɛ zaa so bi ti o soli ni o karim bɛ shikuru ni pirimla o daa nyɛ paɣa zuɣu, gbaai yihila Geneva Medical College New York, ka doo daa dem m piigi o ni o kana ti karim[<ref>{{Cite web|last=Boomer|first=Lee|title=Life Story: Elizabeth Blackwell - Women & the American Story|url=https://wams.nyhistory.org/a-nation-divided/civil-war/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|website=wams.nyhistory.org|language=en-US}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Redirecting to resource... {{!}} OU Libraries|url=https://libraries.ou.edu/access.aspx|access-date=2026-07-19|website=libraries.ou.edu|language=en}}</ref>]. Lala yuuni maa (1847), Blackwell daa lee paɣa ŋun nyɛ piligu n chaŋ dɔɣite shikuru United State tingbani[<ref name=":0" />]. Yuuni 1871, Geneva Medical College daa nyɛla bɛ kpari shɛli ka zaŋli ka daa labisili ti niŋ Syrinacuse University hali ni yuuni 1950 ka bɛ daa yihili ka bolli Suny update Medical University, ka daa kali Blackwell m pahi bɛ shikurubi` kpɛma puuni [<ref>{{Citation|title=State University of New York Upstate Medical University|date=2026-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=State_University_of_New_York_Upstate_Medical_University&oldid=1359872448|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>].   Blackwell daa yihi o piligu Buku ka di jendia puuni doro yuli booni '''typhoid fever''' 1849 yuuni, Buffalo Medical Journal and monthly Review kpanjɔɣu puuni, o ni daa kuli karim naai [<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>[<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>], lala sabbu maa n daa nyɛ sabiri sheli din nyɛ piligu United States dɔɣite ni sabi ka nyɛ paɣa. Dimbɔŋɔ daa nyɛla din wuhi o ni mali zaɣa shɛli zaŋ kpa ninsalinima ni mali muhisuɣu shɛŋa,  ka lahi bori aadalichi n tiri paɣaba ti ʒileli puunni [<ref name=":1">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>]. Blackwell mini o tizo emily Blackwell daa kpa ʒiŋgama tuma duzuɣu bɛ ni daa bɔli shɛli "New York Infirmary for Women and Children" 1857, n daa leri bihi mini paɣaba baŋsim zaŋ jendi di ni niŋ talahi shem ni paɣa karim shikuru [<ref name=":1" />]. Blackwell daa kpaŋ o maŋ pam yuuni 1961 America nima ni daa zabiri tab' la, o daa lahim neesi bihi ka bɛ bori alaafee tiri barinima ka lahi kpa " Medical school for women". O (Blackwell )ni daa labi England, o daa soŋya ka bɛ kpa "London School of Merdicine for Women" yuuni 1874 === '''Early life''' === Yuuni 3rd February 1821, ka bɛ daa dɔɣi Elizabeth, Bristol, England tingbani, o ba (Samuel Blackwell) daa tumdila shikiri tuma ka o ma mii nyɛ Hannaf (Lane) Blackwell.[<ref name=":2">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] o daa malila biɛya bibaata, Anna mini Marian, ni tizobihi ayobu; Samuel, Henry, emily, Saral Ellen, John ni Geoge. O daa lahi mali o  bipuɣin'tab ata, Ann, Lucy mini Mary amaa bin daa leei nyɛla tumtumdiba yil' maa ni (maidens).[<ref name=":3">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] Yuuni 1832, Blackwell mini o daŋ daa yihisi Bristol, England, n kuli New York dama o ba ( Samuel Blackwell) shikiri tuma duzuɣu maa zaa daa dila buɣum.[<ref name=":1" />] Bɛ ni daa laba New York, Samuel Blackwell daa lebi la "Abolitionist" bin daa tuɣuri n kariti paɣaba, daba ni bi leri nahingu biɛhigu la. Dinzuɣu, di daa kpalim zooya pam ka Samuel mini o daŋ gbaari gbaabu bɛ didu saha zaŋ kpa bɛ ni kuli yen niŋ shɛm ka salinim' che paɣaba, daba ni bi leri nahimbu. Lala ŋo daa che ka Hannaf (Samuel paɣa) haŋkal zaa labi bihi viɛnyɛlinga wumsibu polo. Din kuli yɛn gu ka tahi bihi bubu, Barbara Blackwell daa sabirila bia kam ni tum taali sheli, din deei yi ti niŋ ka di zooi pam, ka bɛ yihi o bɛ gbaabu saha maa ni din kuli yɛn che ka o bi lahi pahi lala. Samuel gba daa ti o bihi maa gab'wahinli pam zaŋ kpa bɛ shikuru karimbu polo.[<ref name=":2" />] Samuel Blackwell daa mali zaɣa pam ka lahi niŋdi o bihi nimmohi zaŋ kpa bɛ daadiini mini bɛ shikuru karimbu polo. O dihi tabili daa nyɛmi ni bia kam di bahi bahindi bipuɣinga tu ni o mali soya kam din kuli yɛn sɔŋ o ka o too zaŋ Naawuni ni ti o baŋsim shɛli n ku bukaata biɛhigu ni. Lala saha maa, niriba pam daa kuli tiɛhimi ni paɣa ku tu ka o biɛla daaŋa ni bee ka o nyɛla karimba n wuhiri shikuru. Karimba shɛba ban daa wuhiri Blackwell daa nyɛla Gomnanti ni yori shɛba ka sheb mii daa kuli nyɛla o ba gba ni daa kpuɣI shɛba ni bɛ soŋ di o bia maa o bɔhimbu ni. Dimbɔŋɔ daa che ka o dii bi too niŋdi niŋdi ningbina ni o taba nahila o daŋ o ni daa kuli yiɣisirina [<ref name=":3" />]. Di daa bi yuui, ka Blackwell ba (Samuel) daa kani. Lala saha maa o ( Blackwell) daa nyɛla yuunn pia ni ayopɔin (17). Bɛ daa labila Cincinnati ka o ba maa naan yi kani, ka yɛ buni din daa dii bi galisi n niŋ bɛ nuuni. ==== '''Early Adulthood'''   ==== Blackwell malibu maa daa mali muhisuɣu pam zaŋ kpa bɛ arizichi polo ka dimbɔŋɔ bi yi shɛli pahala bɛ ba ni kani ka che sheli maa daa bi yaɣi lala. Din daa ti miigi, Blackwell mini Anna, ni Marian daa kpala shikuru, ka piig yuli bolli ni " The Cincinnati English and French Academy for Young Ladies"[<ref>{{Cite web|date=2017-03-10|title=Elizabeth Blackwell {{!}} Walnut Hills Historical Society|url=https://walnuthillsstories.org/stories/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|language=en-US}}</ref>], bi shikuru bihi maa ni daa yori lahi shɛŋa maa daa soŋ Blackwell mini o mabihi maa ka bɛ lahim lihiri[<ref name=":3" />]. Blackwell yaa daa dii lan ka paɣaba mini bi'leri nahingu tuhikari la polo dama o zaɣa zaa daa kpalimla bɛ shikuru maa gbubbu ni[<ref name=":2" />]. Yuuni 1838 December ni, Blackwell ma bia, Anna daa dɔliso niŋ dolo dolo jema sheli din yuli daa nyɛ "Saint Paul's Episcopal Church". Amaa, yuuni 1839, Blackwell daa tahi o hankali din daa ti niŋ ka william Henry channing paai na Cincinnati. Channing, ŋun daa nyɛ pasta zaŋ ti Unitarian church daa labisi Blackwell na ka o ti doli Unitarian church n jemda. Dimbɔŋɔ daa che ka bɛ shikuru maa yaa gbarigi ka daa ti bahi kpi yuuni 1842. Blackwell daa kpalim wuhirila "private" shikuru ti.<ref name=":2" /> Channing ni daa paa cincinnati, blackweii suhu daa lahi labina shikuru karimbu ni pam. O daa lahi pili karimbu, ka sabiri salin' ŋmahi ka daa lahi doli dolo dolo nim ( Quarker, Millerite, Jewish). 1840s yuma ni, o daa lahi tehiri ka sabiri n niŋ o daashili buku(diary) puuni, o daa lahi sabiri washiika nima zaŋ jendi paɣaba biɛhisuŋ polo hali o daa tim nuu Harrison toon tali bɔbu polo 1840<ref name=":2" /> Yuuni 1844, blackwell tizo, Anna daa sɔŋ o ka o daa lahi nyɛ karimba tali tuma din yɔri daa paai $1,000 ($34,554) yuuni pulini England yahili din yuli daa nyɛ Henderson, Kentucky. O nini daa tihi tuma maa pam to amaa o biɛhigu shee daa nyɛla muhisuɣu n-ti o. O daa lahi nye dab' tali ni nyɛ binshɛɣu ka di daa lahi niŋ o muhusuhu pam ka di ka zaŋbuɣusi. O daa sabi niŋ o daashili buku(diary) ni, "kind as people were to me personally, the sense of injustice was continually outraged; and at the end of first term of engagement I resigned the situation [<ref>{{Cite web|date=2017-03-10|title=Elizabeth Blackwell {{!}} Walnut Hills Historical Society|url=https://walnuthillsstories.org/stories/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|language=en-US}}</ref>]. O daa ni chira ayɔbu ni ka daa lahi labi cincinnati <ref name=":4">{{Cite book|last=Blackwell|first=Elizabeth|url=http://archive.org/details/pioneerworkinop00blacgoog|title=Pioneer work in opening the medical profession to women|date=1895|publisher=London and New York, Longmans, Green, and co.|others=unknown library}}</ref> === '''Education  ''' === ==== Persuit of Medical Education ==== Yaha, Blackwell tizo Anna daa lahi soŋ o ka o nya tuma, o daa pa wuhirila yila Asheville, North Calorina ka o niya daa nye ni o zaŋli n lahisi lihiri kamani $3,000 din yen soŋ o o dohite tali shikuru maa polo.  Blackwell daa nyɛ pasita yuli daa booni John Dickson Ashevillle maa ŋun daa sɔŋ o ka o lahi pili o dɔɣite tali maa karimbu. Ashevillle maa, Blackwell kɔŋko biɛhigu daa lahi pa o muhisuɣu.  O daa lahi kpa alahiri dali shikuru m wuhiri niriba bini kuli yɛn niŋ shɛ ka daba gbaɣibu mini nahingu yihi ka firi ti ʒileli puunni<ref name=":2" /> Di daa bi niŋ daabaayi ka Dr Dickson shikuru maa gba kpari. Blackwell daa yimi n tahi shikuru sheli (bɛ ni daa mi Charleston, din daa be Dickson tizo sulinsi ni) n ti lahi pili wuhibu(1846). Dokta Dickdon tizo daa sɔŋ Blackwell ka sabi washiika nima n-ti dɔɣite tali shikuruti amaa bɛ so daa bɛ ti ba soli ni Blackwell karim bɛ sani. Yuuni 1847, Blackwell daa yi Charleston n labi Philadelphia (New York ) ka o niya nyɛ ni o niŋ vihigu zaŋ jendi anfaani shɛŋa din be dɔɣite tali shikuru chandi ni. Blavkwell suɣigu daa kuli nyɛ mi ni Philadelphia dɔɣite tali shikuru maa deei n niŋ bɛ shikuru ni ka o karim<ref name=":4" />. Blackwell ni daa kuli paai Philadelphia, o daa sohimi chaŋ n-ti be Jonathan M. Allen sani n bɔhim "anatomy" (binvura mini bɛ ningbun tuha) din kuli yɛn che ka shikuru sheli deei gi o tiŋ maa ni ( Philadelphia ). Blackwell daa bi niŋ saha dama shikuru kam daa zahisiya ni bɛ ku deei gi o. Doɣite sheba daa sahisi o ni o chami paris n ti  karim ni bee ka o ni'm o maŋ ka doo n nye o la din yɛn che ka shikuru shikuru sheli deei gi o. Daliri shɛŋa din daa kuli che ka be bɛ moŋdi o "admission"  maa n daa nyɛ; (1) o ni daa nyɛ paɣa maa sokam daa teɣimi ni o ka di faɣim (2) Bi daa bi  yu ni bɛ ti binshɛɣu din yɛn soŋ o ka o tooi bɔhim hali o yi bɔɣim n gari dɔbbi maa zaa. O suhu ni daa kuli yahiri dɔɣite tali maa zuɣu kɔŋko, o daa sabila gbana n-ti shikuru kolinkoba pia ni ayi. == Kundivihira == <references /> f938lf7juj85mp94mq9c4rk128pgkzt 144226 144225 2026-07-20T11:57:48Z Mbahayam 8851 Added content 144226 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell.jpg|thumb|from 3rd February 1821 to 31st May 1910]] [[Lahabali kɔligu:Elizabeth Blackwell's First House in Bristol.jpg|thumb|Blackwell's family house 🏠 in England, 2010.]] == '''ELIZABETH BLACKWELL''' == '''Elizabeth Blackwell''' daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so America tin-gbanni . Bɛ dɔɣi o la ( Silimiin-goli February dabaata dali, yuuni 1821 ni - 31st May 1910). America zaa, ŋuna n daa nyɛl tuuli ŋun karim n deei dɔɣite tali shehira gbaŋ ( Degree) ka nyɛ paɣa, ŋuna n daa lahi nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deei lala baŋsim maa United Kingdom kundivihira puuni[1]. Blackwell daa nyɛla ninvuɣ' so ŋun kpaŋ o maŋa pam paɣaba zaŋ chaŋ paɣaba doɣitetali karim polo America puuni ni United Kingdom zaasa. O kpaŋ maŋ ŋo zuɣu che ka bɛ teeiri o yala yuuni kam pulini ka di nyɛ bɛ sabila o yuli m pa salima cheeni nim zuɣu m mali tiri paɣa kam ŋun kpaŋ o maŋ pam lala yahili maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref> Blackwell daa na bɛ tɛɣiri ni o ti lebi dɔɣite[<ref name=":0" />]. O daa karimmi n lebi karimba din yɛn soŋ oka o tooi gbubi o malibu. Sokam daa teɣiya ka lala tuma ŋo kuli nyɛ tuun shɛli paɣaba man ni tooi tum shɛli lala saha maa (1800s), to amaa, daa ti bi lahi gbaali yaha. Daliri shɛli zuɣu Blackwell man daa pa bori ni o karim dɔɣite tali n daa nyɛ o zosimo ni daa ti gbaai doro ka yɛli ni doro maa naan ku wum o pam din deei yi di niŋ ka ka o paɣa kpee n yɛn liɣiri o zuhu. Blackwell ni daa wum lala, o daa sabi gbana pam n niŋ dɔɣite tali shikuru kɔrisi amaa ka bɛ zaa so bi ti o soli ni o karim bɛ shikuru ni pirimla o daa nyɛ paɣa zuɣu, gbaai yihila Geneva Medical College New York, ka doo daa dem m piigi o ni o kana ti karim[<ref>{{Cite web|last=Boomer|first=Lee|title=Life Story: Elizabeth Blackwell - Women & the American Story|url=https://wams.nyhistory.org/a-nation-divided/civil-war/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|website=wams.nyhistory.org|language=en-US}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Redirecting to resource... {{!}} OU Libraries|url=https://libraries.ou.edu/access.aspx|access-date=2026-07-19|website=libraries.ou.edu|language=en}}</ref>]. Lala yuuni maa (1847), Blackwell daa lee paɣa ŋun nyɛ piligu n chaŋ dɔɣite shikuru United State tingbani[<ref name=":0" />]. Yuuni 1871, Geneva Medical College daa nyɛla bɛ kpari shɛli ka zaŋli ka daa labisili ti niŋ Syrinacuse University hali ni yuuni 1950 ka bɛ daa yihili ka bolli Suny update Medical University, ka daa kali Blackwell m pahi bɛ shikurubi` kpɛma puuni [<ref>{{Citation|title=State University of New York Upstate Medical University|date=2026-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=State_University_of_New_York_Upstate_Medical_University&oldid=1359872448|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>].   Blackwell daa yihi o piligu Buku ka di jendia puuni doro yuli booni '''typhoid fever''' 1849 yuuni, Buffalo Medical Journal and monthly Review kpanjɔɣu puuni, o ni daa kuli karim naai [<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>[<ref>{{Citation|title=Elizabeth Blackwell|date=2026-07-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Blackwell&oldid=1364175916|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref>], lala sabbu maa n daa nyɛ sabiri sheli din nyɛ piligu United States dɔɣite ni sabi ka nyɛ paɣa. Dimbɔŋɔ daa nyɛla din wuhi o ni mali zaɣa shɛli zaŋ kpa ninsalinima ni mali muhisuɣu shɛŋa,  ka lahi bori aadalichi n tiri paɣaba ti ʒileli puunni [<ref name=":1">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781909609785|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>]. Blackwell mini o tizo emily Blackwell daa kpa ʒiŋgama tuma duzuɣu bɛ ni daa bɔli shɛli "New York Infirmary for Women and Children" 1857, n daa leri bihi mini paɣaba baŋsim zaŋ jendi di ni niŋ talahi shem ni paɣa karim shikuru [<ref name=":1" />]. Blackwell daa kpaŋ o maŋ pam yuuni 1961 America nima ni daa zabiri tab' la, o daa lahim neesi bihi ka bɛ bori alaafee tiri barinima ka lahi kpa " Medical school for women". O (Blackwell )ni daa labi England, o daa soŋya ka bɛ kpa "London School of Merdicine for Women" yuuni 1874 === '''Early life''' === Yuuni 3rd February 1821, ka bɛ daa dɔɣi Elizabeth, Bristol, England tingbani, o ba (Samuel Blackwell) daa tumdila shikiri tuma ka o ma mii nyɛ Hannaf (Lane) Blackwell.[<ref name=":2">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>][<ref>{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] o daa malila biɛya bibaata, Anna mini Marian, ni tizobihi ayobu; Samuel, Henry, emily, Saral Ellen, John ni Geoge. O daa lahi mali o  bipuɣin'tab ata, Ann, Lucy mini Mary amaa bin daa leei nyɛla tumtumdiba yil' maa ni (maidens).[<ref name=":3">{{Cite web|title=Book sources - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-405-14106-5|access-date=2026-07-19|website=en.wikipedia.org|language=en}}</ref>] Yuuni 1832, Blackwell mini o daŋ daa yihisi Bristol, England, n kuli New York dama o ba ( Samuel Blackwell) shikiri tuma duzuɣu maa zaa daa dila buɣum.[<ref name=":1" />] Bɛ ni daa laba New York, Samuel Blackwell daa lebi la "Abolitionist" bin daa tuɣuri n kariti paɣaba, daba ni bi leri nahingu biɛhigu la. Dinzuɣu, di daa kpalim zooya pam ka Samuel mini o daŋ gbaari gbaabu bɛ didu saha zaŋ kpa bɛ ni kuli yen niŋ shɛm ka salinim' che paɣaba, daba ni bi leri nahimbu. Lala ŋo daa che ka Hannaf (Samuel paɣa) haŋkal zaa labi bihi viɛnyɛlinga wumsibu polo. Din kuli yɛn gu ka tahi bihi bubu, Barbara Blackwell daa sabirila bia kam ni tum taali sheli, din deei yi ti niŋ ka di zooi pam, ka bɛ yihi o bɛ gbaabu saha maa ni din kuli yɛn che ka o bi lahi pahi lala. Samuel gba daa ti o bihi maa gab'wahinli pam zaŋ kpa bɛ shikuru karimbu polo.[<ref name=":2" />] Samuel Blackwell daa mali zaɣa pam ka lahi niŋdi o bihi nimmohi zaŋ kpa bɛ daadiini mini bɛ shikuru karimbu polo. O dihi tabili daa nyɛmi ni bia kam di bahi bahindi bipuɣinga tu ni o mali soya kam din kuli yɛn sɔŋ o ka o too zaŋ Naawuni ni ti o baŋsim shɛli n ku bukaata biɛhigu ni. Lala saha maa, niriba pam daa kuli tiɛhimi ni paɣa ku tu ka o biɛla daaŋa ni bee ka o nyɛla karimba n wuhiri shikuru. Karimba shɛba ban daa wuhiri Blackwell daa nyɛla Gomnanti ni yori shɛba ka sheb mii daa kuli nyɛla o ba gba ni daa kpuɣI shɛba ni bɛ soŋ di o bia maa o bɔhimbu ni. Dimbɔŋɔ daa che ka o dii bi too niŋdi niŋdi ningbina ni o taba nahila o daŋ o ni daa kuli yiɣisirina [<ref name=":3" />]. Di daa bi yuui, ka Blackwell ba (Samuel) daa kani. Lala saha maa o ( Blackwell) daa nyɛla yuunn pia ni ayopɔin (17). Bɛ daa labila Cincinnati ka o ba maa naan yi kani, ka yɛ buni din daa dii bi galisi n niŋ bɛ nuuni. ==== '''Early Adulthood'''   ==== Blackwell malibu maa daa mali muhisuɣu pam zaŋ kpa bɛ arizichi polo ka dimbɔŋɔ bi yi shɛli pahala bɛ ba ni kani ka che sheli maa daa bi yaɣi lala. Din daa ti miigi, Blackwell mini Anna, ni Marian daa kpala shikuru, ka piig yuli bolli ni " The Cincinnati English and French Academy for Young Ladies"[<ref>{{Cite web|date=2017-03-10|title=Elizabeth Blackwell {{!}} Walnut Hills Historical Society|url=https://walnuthillsstories.org/stories/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|language=en-US}}</ref>], bi shikuru bihi maa ni daa yori lahi shɛŋa maa daa soŋ Blackwell mini o mabihi maa ka bɛ lahim lihiri[<ref name=":3" />]. Blackwell yaa daa dii lan ka paɣaba mini bi'leri nahingu tuhikari la polo dama o zaɣa zaa daa kpalimla bɛ shikuru maa gbubbu ni[<ref name=":2" />]. Yuuni 1838 December ni, Blackwell ma bia, Anna daa dɔliso niŋ dolo dolo jema sheli din yuli daa nyɛ "Saint Paul's Episcopal Church". Amaa, yuuni 1839, Blackwell daa tahi o hankali din daa ti niŋ ka william Henry channing paai na Cincinnati. Channing, ŋun daa nyɛ pasta zaŋ ti Unitarian church daa labisi Blackwell na ka o ti doli Unitarian church n jemda. Dimbɔŋɔ daa che ka bɛ shikuru maa yaa gbarigi ka daa ti bahi kpi yuuni 1842. Blackwell daa kpalim wuhirila "private" shikuru ti.<ref name=":2" /> Channing ni daa paa cincinnati, blackweii suhu daa lahi labina shikuru karimbu ni pam. O daa lahi pili karimbu, ka sabiri salin' ŋmahi ka daa lahi doli dolo dolo nim ( Quarker, Millerite, Jewish). 1840s yuma ni, o daa lahi tehiri ka sabiri n niŋ o daashili buku(diary) puuni, o daa lahi sabiri washiika nima zaŋ jendi paɣaba biɛhisuŋ polo hali o daa tim nuu Harrison toon tali bɔbu polo 1840<ref name=":2" /> Yuuni 1844, blackwell tizo, Anna daa sɔŋ o ka o daa lahi nyɛ karimba tali tuma din yɔri daa paai $1,000 ($34,554) yuuni pulini England yahili din yuli daa nyɛ Henderson, Kentucky. O nini daa tihi tuma maa pam to amaa o biɛhigu shee daa nyɛla muhisuɣu n-ti o. O daa lahi nye dab' tali ni nyɛ binshɛɣu ka di daa lahi niŋ o muhusuhu pam ka di ka zaŋbuɣusi. O daa sabi niŋ o daashili buku(diary) ni, "kind as people were to me personally, the sense of injustice was continually outraged; and at the end of first term of engagement I resigned the situation [<ref>{{Cite web|date=2017-03-10|title=Elizabeth Blackwell {{!}} Walnut Hills Historical Society|url=https://walnuthillsstories.org/stories/elizabeth-blackwell/|access-date=2026-07-19|language=en-US}}</ref>]. O daa ni chira ayɔbu ni ka daa lahi labi cincinnati <ref name=":4">{{Cite book|last=Blackwell|first=Elizabeth|url=http://archive.org/details/pioneerworkinop00blacgoog|title=Pioneer work in opening the medical profession to women|date=1895|publisher=London and New York, Longmans, Green, and co.|others=unknown library}}</ref> === '''Education  ''' === ==== Persuit of Medical Education ==== Yaha, Blackwell tizo Anna daa lahi soŋ o ka o nya tuma, o daa pa wuhirila yila Asheville, North Calorina ka o niya daa nye ni o zaŋli n lahisi lihiri kamani $3,000 din yen soŋ o o dohite tali shikuru maa polo.  Blackwell daa nyɛ pasita yuli daa booni John Dickson Ashevillle maa ŋun daa sɔŋ o ka o lahi pili o dɔɣite tali maa karimbu. Ashevillle maa, Blackwell kɔŋko biɛhigu daa lahi pa o muhisuɣu.  O daa lahi kpa alahiri dali shikuru m wuhiri niriba bini kuli yɛn niŋ shɛ ka daba gbaɣibu mini nahingu yihi ka firi ti ʒileli puunni<ref name=":2" /> Di daa bi niŋ daabaayi ka Dr Dickson shikuru maa gba kpari. Blackwell daa yimi n tahi shikuru sheli (bɛ ni daa mi Charleston, din daa be Dickson tizo sulinsi ni) n ti lahi pili wuhibu(1846). Dokta Dickdon tizo daa sɔŋ Blackwell ka sabi washiika nima n-ti dɔɣite tali shikuruti amaa bɛ so daa bɛ ti ba soli ni Blackwell karim bɛ sani. Yuuni 1847, Blackwell daa yi Charleston n labi Philadelphia (New York ) ka o niya nyɛ ni o niŋ vihigu zaŋ jendi anfaani shɛŋa din be dɔɣite tali shikuru chandi ni. Blavkwell suɣigu daa kuli nyɛ mi ni Philadelphia dɔɣite tali shikuru maa deei n niŋ bɛ shikuru ni ka o karim<ref name=":4" />. Blackwell ni daa kuli paai Philadelphia, o daa sohimi chaŋ n-ti be Jonathan M. Allen sani n bɔhim "anatomy" (binvura mini bɛ ningbun tuha) din kuli yɛn che ka shikuru sheli deei gi o tiŋ maa ni ( Philadelphia ). Blackwell daa bi niŋ saha dama shikuru kam daa zahisiya ni bɛ ku deei gi o. Doɣite sheba daa sahisi o ni o chami paris n ti  karim ni bee ka o ni'm o maŋ ka doo n nye o la din yɛn che ka shikuru shikuru sheli deei gi o. Daliri shɛŋa din daa kuli che ka be bɛ moŋdi o "admission"  maa n daa nyɛ; (1) o ni daa nyɛ paɣa maa sokam daa teɣimi ni o ka di faɣim (2) Bi daa bi  yu ni bɛ ti binshɛɣu din yɛn soŋ o ka o tooi bɔhim hali o yi bɔɣim n gari dɔbbi maa zaa. O suhu ni daa kuli yahiri dɔɣite tali maa zuɣu kɔŋko, o daa sabila gbana n-ti shikuru kolinkoba pia ni ayi. == Kundivihira == <references /> a6c4jloyr8bc5pxltiee4zm5m3vuhpn Sheila Sherlock 0 33611 144149 2026-07-19T14:59:45Z Fawuzan Abdul Somed 6463 Piligu 144149 wikitext text/x-wiki Sheila Sherlock Sheila Sherlock nyɛla bɛ ni daa dɔɣ'so 31 March1918Dublin yiŋ dundɔŋni. O ko n daa nyɛ bipuɣiŋga zaŋ ti Violet Mary Catherine (née Beckett) ni Samuel Philip Sherlock. O laamba daa kpuɣila napɔŋ n-yi Ireland n kana London o dɔɣim nyaaŋa. Bɛ daa chɛmi ka o chɛni ʒiɛni gama zuɣu('private') shikuriti hali ka o laamba maa ti lahi kpuɣi napɔŋ yuuni 1929, n chaŋ Sandgate tiŋkpaŋa din yuli booni Kent. <ref>{{Citation|title=Sheila Sherlock|date=2026-05-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sheila_Sherlock&oldid=1354721515|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> Kent yiŋ' dundɔŋni, o daa chaŋla Folkestone Country School for Girls. <ref>{{Citation|title=Sheila Sherlock|date=2026-05-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sheila_Sherlock&oldid=1354721515|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> Tuuli yuma din daa kana 'Century' din pahiri pishi zuɣu( 20th Century ), paɣaba ban daa bɔri dɔɣ'tɛ tali baŋsim bɔbu daa nyɛla ban diri wahala ka di nyabu tooi lahi niŋ tom. Yuuni 1935-1936, Sherlock daa nyɛla ŋun gili bɔ shikuriti pam amaa bɛ zaa daa zaɣisi o mi pirinla o ni nyɛ paɣa maa zuɣu. Yuuni 1936, University of Edinburgh daa nyɛla ban ti o soli ni o kana n ti bɔɣim.<ref>{{Citation|title=Sheila Sherlock|date=2026-05-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sheila_Sherlock&oldid=1354721515|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> 80q3pqcz7bwz6dcy5rk2vjvs9ag26ii 144154 144149 2026-07-19T15:56:02Z Fawuzan Abdul Somed 6463 Pahigu 144154 wikitext text/x-wiki Sheila Sherlock Sheila Sherlock nyɛla bɛ ni daa dɔɣ'so 31 March1918Dublin yiŋ dundɔŋni. O ko n daa nyɛ bipuɣiŋga zaŋ ti Violet Mary Catherine (née Beckett) ni Samuel Philip Sherlock. O laamba daa kpuɣila napɔŋ n-yi Ireland n kana London o dɔɣim nyaaŋa. Bɛ daa chɛmi ka o chɛni ʒiɛni gama zuɣu('private') shikuriti hali ka o laamba maa ti lahi kpuɣi napɔŋ yuuni 1929, n chaŋ Sandgate tiŋkpaŋa din yuli booni Kent. <ref>{{Citation|title=Sheila Sherlock|date=2026-05-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sheila_Sherlock&oldid=1354721515|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> Kent yiŋ' dundɔŋni, o daa chaŋla Folkestone Country School for Girls. <ref>{{Citation|title=Sheila Sherlock|date=2026-05-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sheila_Sherlock&oldid=1354721515|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> Tuuli yuma din daa kana 'Century' din pahiri pishi zuɣu( 20th Century ), paɣaba ban daa bɔri dɔɣ'tɛ tali baŋsim bɔbu daa nyɛla ban diri wahala ka di nyabu tooi lahi niŋ tom. Yuuni 1935-1936, Sherlock daa nyɛla ŋun gili bɔ shikuriti pam amaa bɛ zaa daa zaɣisi o mi pirinla o ni nyɛ paɣa maa zuɣu. Yuuni 1936, University of Edinburgh daa nyɛla ban ti o soli ni o kana n ti bɔɣim.<ref>{{Citation|title=Sheila Sherlock|date=2026-05-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sheila_Sherlock&oldid=1354721515|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> O daa kpalimla Edinburgh ni o deei Karimba tali kpamdi shɛli bɛni booni 'Assistant Lecturer ' zaŋ ti 'surgery' yaɣili. Professor Sir James Learmonth n daa nyɛ ŋun ti o lala zaashee maa. Learmonth n daa lahi nyɛ ŋun sɔŋ o ka o daa zaŋ o tuuli gbaŋ wuhi dunia zaa, yuuni 1942 puuni. Lala yuuni maa puuni, o daa nyɛ bɛni piigi so yiŋ dɔɣ'tɛ n zaŋ ti Professor Sir John McMachael. Lala tuma ŋɔ ni, lahi bɔhimdi herpatisis ni nyɛ shɛli ka daa kpaŋ o maŋa n tuɣi bɔhimbu maa yuuni 1943 hali ni 1947 ka di nyɛla Medical Research Council sɔŋsim ni. <ref>{{Citation|title=Sheila Sherlock|date=2026-05-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sheila_Sherlock&oldid=1354721515|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> Yuuni 1947, o daa nyɛla Rockedell Travelling Fellow zaŋ ti Yale University's School of Medicine yuun muni, ka bɔhindi zaŋ kpa “carbohydrate metabolism " mini sapuɣ' dɔriti.<ref>{{Citation|title=Sheila Sherlock|date=2026-05-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sheila_Sherlock&oldid=1354721515|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> 7mzxtqvo2xlb5d6mie7ov2dzpuqjcti Gro Harlem Brundtland 0 33612 144151 2026-07-19T15:20:56Z Abdul Gafaru 100% 6794 Created an article 144151 wikitext text/x-wiki '''GRO HARLEM BRUNDTLAND'''; Gro Brundtland (Norwegian yuli bolibu: [ˈɡruː ˈhɑ̀ːlɛm ˈbrʉ̀ntlɑnː]; o yuli dɔɣim yuli daa nyɛla Harlem; bɛ dɔɣi o la April bɛgu pishi 1939), ka bɛ lahi booni o Gro Harlem Brundtland, o nyɛla Norway tingbana dɔɣite ni siyaasa nira Labour Party ni. O daa nyɛla Norway tiŋzuɣu kpema pam pɔi, o daa tum li goli ata: yuuni 1981, 1986–1989, n-ti pahi 1990–1996. O lahi daa nyɛla o paati kpema yuuni 1981 hali ni 1992, n-ti pahi World Health Organization kpamba kpema yuuni 1998 hali ni 2003. Bɛ lahi mi o mi ni o daa nyɛla ŋun du Brundtland Komitii zuɣu ka komitii maa daa ti Brundtland Report din jɛndi "sustainable development" - biɛhigu din yɛn naagi. Bɛ ni daa wuhi o dɔɣite tuma, Brundtland daa kpɛ Labour Party ni ka lahi kpe government ni yuuni 1974 ka daa nyɛ Environment Minister. O daa lee Norway tuuli paɣa so ŋun lee tiŋzuɣu kpema yuuni February dabaa anahi 1981, amaa ka chɛ li October dabaa pinaayi 1981. O daa lahi labi n-lee tiŋzuɣu kpema May dabaa awɔi 1986 ka tum hali ni October dabaa pia ni ayɔbu 1989. O daa lahi labi o tuuni ata November dabaa ata 1990. O ni daa chɛ tiŋzuɣu kpema tali yuuni 1996, o daa lee dunia zaa toondana "sustainable development" ni salo dɔro wumbu polo, ka daa tum World Health Organization kpamba kpema, n-ti pahi UN tuma daan so Climate Change polo yuuni 2007 hali ni 2010. O lahi nyɛla The Elders kpamba kpema sɔŋda, n-ti pahi Socialist International vice-president kura. Brundtland daa be la o paati sunsuuni yaɣili, ka daa sɔŋ Norway ni o kpe European Union ni yuuni 1994 bɔhimbu puuni. O ni daa nyɛ tiŋzuɣu kpema saha, bɛ daa bɔnna o mi ni "tiŋa maa ma". Brundtland daa deei 1994 Charlemagne Pini, ka lahi deei pina pam. kwjsowc9qskfs73rd5uco8hfi518h7t 144155 144151 2026-07-19T16:00:21Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added informatiom 144155 wikitext text/x-wiki '''GRO HARLEM BRUNDTLAND'''; Gro Brundtland (Norwegian yuli bolibu: [ˈɡruː ˈhɑ̀ːlɛm ˈbrʉ̀ntlɑnː]; o yuli dɔɣim yuli daa nyɛla Harlem; bɛ dɔɣi o la April bɛgu pishi 1939), ka bɛ lahi booni o Gro Harlem Brundtland, o nyɛla Norway tingbana dɔɣite ni siyaasa nira Labour Party ni. O daa nyɛla Norway tiŋzuɣu kpema pam pɔi, o daa tum li goli ata: yuuni 1981, 1986–1989, n-ti pahi 1990–1996. O lahi daa nyɛla o paati kpema yuuni 1981 hali ni 1992, n-ti pahi World Health Organization kpamba kpema yuuni 1998 hali ni 2003. Bɛ lahi mi o mi ni o daa nyɛla ŋun du Brundtland Komitii zuɣu ka komitii maa daa ti Brundtland Report din jɛndi "sustainable development" - biɛhigu din yɛn naagi. Bɛ ni daa wuhi o dɔɣite tuma, Brundtland daa kpɛ Labour Party ni ka lahi kpe government ni yuuni 1974 ka daa nyɛ Environment Minister. O daa lee Norway tuuli paɣa so ŋun lee tiŋzuɣu kpema yuuni February dabaa anahi 1981, amaa ka chɛ li October dabaa pinaayi 1981. O daa lahi labi n-lee tiŋzuɣu kpema May dabaa awɔi 1986 ka tum hali ni October dabaa pia ni ayɔbu 1989. O daa lahi labi o tuuni ata November dabaa ata 1990. O ni daa chɛ tiŋzuɣu kpema tali yuuni 1996, o daa lee dunia zaa toondana "sustainable development" ni salo dɔro wumbu polo, ka daa tum World Health Organization kpamba kpema, n-ti pahi UN tuma daan so Climate Change polo yuuni 2007 hali ni 2010. O lahi nyɛla The Elders kpamba kpema sɔŋda, n-ti pahi Socialist International vice-president kura. Brundtland daa be la o paati sunsuuni yaɣili, ka daa sɔŋ Norway ni o kpe European Union ni yuuni 1994 bɔhimbu puuni. O ni daa nyɛ tiŋzuɣu kpema saha, bɛ daa bɔnna o mi ni "tiŋa maa ma". Brundtland daa deei 1994 Charlemagne Pini, ka lahi deei pina pam. '''Piligu biɛhigu'''; Gro Harlem bɛ dɔɣi o la Oslo yuuni 1939. O nyɛla dɔɣite mini siyaasa nira Gudmund Harlem mini Inga Margareta Elisabet Brynolf (1918–2005) bia. O mali o tizodoo yini, Lars, n-ti pahi o tizopaɣa yini, Hanne. Yuuni 1963, Brundtland daa naai University of Oslo ka deei dɔɣite shɛhira gbaŋ, <nowiki>http://cand.med</nowiki>. O daa lahi chaŋ Harvard University yuuni 1965 n-ti deei o master's degree, Master of Public Health. Yuuni 1966 hali ni 1969, o daa tum dɔɣite tuma Directorate of Health (Helsedirektoratet) ni, ka yuuni 1969 piligi, o daa lahi tum dɔɣite tuma Oslo public shikuru dɔro wumbu tuma ni. Siyaasa tuma   <nowiki>*</nowiki>Brundtland daa nyɛla Environment Minister yuuni 1974 hali ni 1979. Norway Tiŋzuɣu Kpema Brundtland daa lee Norway tuuli paɣa so ŋun lee tiŋzuɣu kpema yuuni 1981. O daa tum February hali ni October. O ni daa nyɛ yuun pihinahi ni yini, o daa lee niriba puuni so ŋun daa nyɛ biɛɣu ka lee Norway tiŋzuɣu kpema. Brundtland daa lahi tum tiŋzuɣu kpema tuma goli ayi, ka di daa yuui pam. O tuuni ayi daa nyɛla May dabaa awɔi 1986 hali ni October dabaa pia ni ayɔbu 1989. Cabinet ŋɔ daa du dunia zaa yuli domin paɣaba pam ni daa be di ni: di zaɣ'kpani, bihi wɔbu ni, ministeri pishi ni anii puuni, paɣaba anii n-daa be di ni. O tuuni ata daa nyɛla November dabaa ata 1990 hali ni October dabaa pishi ni anu 1996. Brundtland daa lee Labour Party kpema yuuni 1981 ka daa be nam maa ni hali ni yuuni 1992, o ni daa chɛ tiŋzuɣu kpema tali o tuuni ata saha. Yuuni 1996, o daa chɛ nam maa ka zali siyaasa gbaŋsabila. Ŋun daa zani o zaani nyɛla Thorbjørn Jagland, o daa lee Labour Party kpema yuuni 1992, n-ti pahi tiŋzuɣu kpema yuuni 1996. oy3ymrvv9szzc1an3p7qa5naxbd4uwo 144176 144155 2026-07-19T19:02:13Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added information 144176 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Visit of Gro Harlem Brundtland, Director-General of the World Health Organisation, to Jacques Santer, President of the EC, and Pádraig Flynn, Member of the EC (I-026565).webm|thumb]] '''GRO HARLEM BRUNDTLAND'''; Gro Brundtland (Norwegian yuli bolibu: [ˈɡruː ˈhɑ̀ːlɛm ˈbrʉ̀ntlɑnː]; o yuli dɔɣim yuli daa nyɛla Harlem; bɛ dɔɣi o la April bɛgu pishi 1939), ka bɛ lahi booni o Gro Harlem Brundtland, o nyɛla Norway tingbana dɔɣite ni siyaasa nira Labour Party ni. O daa nyɛla Norway tiŋzuɣu kpema pam pɔi, o daa tum li goli ata: yuuni 1981, 1986–1989, n-ti pahi 1990–1996. O lahi daa nyɛla o paati kpema yuuni 1981 hali ni 1992, n-ti pahi World Health Organization kpamba kpema yuuni 1998 hali ni 2003. Bɛ lahi mi o mi ni o daa nyɛla ŋun du Brundtland Komitii zuɣu ka komitii maa daa ti Brundtland Report din jɛndi "sustainable development" - biɛhigu din yɛn naagi. Bɛ ni daa wuhi o dɔɣite tuma, Brundtland daa kpɛ Labour Party ni ka lahi kpe government ni yuuni 1974 ka daa nyɛ Environment Minister. O daa lee Norway tuuli paɣa so ŋun lee tiŋzuɣu kpema yuuni February dabaa anahi 1981, amaa ka chɛ li October dabaa pinaayi 1981. O daa lahi labi n-lee tiŋzuɣu kpema May dabaa awɔi 1986 ka tum hali ni October dabaa pia ni ayɔbu 1989. O daa lahi labi o tuuni ata November dabaa ata 1990. O ni daa chɛ tiŋzuɣu kpema tali yuuni 1996, o daa lee dunia zaa toondana "sustainable development" ni salo dɔro wumbu polo, ka daa tum World Health Organization kpamba kpema, n-ti pahi UN tuma daan so Climate Change polo yuuni 2007 hali ni 2010. O lahi nyɛla The Elders kpamba kpema sɔŋda, n-ti pahi Socialist International vice-president kura. Brundtland daa be la o paati sunsuuni yaɣili, ka daa sɔŋ Norway ni o kpe European Union ni yuuni 1994 bɔhimbu puuni. O ni daa nyɛ tiŋzuɣu kpema saha, bɛ daa bɔnna o mi ni "tiŋa maa ma". Brundtland daa deei 1994 Charlemagne Pini, ka lahi deei pina pam. '''Piligu biɛhigu'''; Gro Harlem bɛ dɔɣi o la Oslo yuuni 1939. O nyɛla dɔɣite mini siyaasa nira Gudmund Harlem mini Inga Margareta Elisabet Brynolf (1918–2005) bia. O mali o tizodoo yini, Lars, n-ti pahi o tizopaɣa yini, Hanne. Yuuni 1963, Brundtland daa naai University of Oslo ka deei dɔɣite shɛhira gbaŋ, <nowiki>http://cand.med</nowiki>. O daa lahi chaŋ Harvard University yuuni 1965 n-ti deei o master's degree, Master of Public Health. Yuuni 1966 hali ni 1969, o daa tum dɔɣite tuma Directorate of Health (Helsedirektoratet) ni, ka yuuni 1969 piligi, o daa lahi tum dɔɣite tuma Oslo public shikuru dɔro wumbu tuma ni. Siyaasa tuma   <nowiki>*</nowiki>Brundtland daa nyɛla Environment Minister yuuni 1974 hali ni 1979. Norway Tiŋzuɣu Kpema Brundtland daa lee Norway tuuli paɣa so ŋun lee tiŋzuɣu kpema yuuni 1981. O daa tum February hali ni October. O ni daa nyɛ yuun pihinahi ni yini, o daa lee niriba puuni so ŋun daa nyɛ biɛɣu ka lee Norway tiŋzuɣu kpema. Brundtland daa lahi tum tiŋzuɣu kpema tuma goli ayi, ka di daa yuui pam. O tuuni ayi daa nyɛla May dabaa awɔi 1986 hali ni October dabaa pia ni ayɔbu 1989. Cabinet ŋɔ daa du dunia zaa yuli domin paɣaba pam ni daa be di ni: di zaɣ'kpani, bihi wɔbu ni, ministeri pishi ni anii puuni, paɣaba anii n-daa be di ni. O tuuni ata daa nyɛla November dabaa ata 1990 hali ni October dabaa pishi ni anu 1996. Brundtland daa lee Labour Party kpema yuuni 1981 ka daa be nam maa ni hali ni yuuni 1992, o ni daa chɛ tiŋzuɣu kpema tali o tuuni ata saha. Yuuni 1996, o daa chɛ nam maa ka zali siyaasa gbaŋsabila. Ŋun daa zani o zaani nyɛla Thorbjørn Jagland, o daa lee Labour Party kpema yuuni 1992, n-ti pahi tiŋzuɣu kpema yuuni 1996. ne88ns2r6lvdyuycfsb3cfvak5qh1n4 144179 144176 2026-07-19T19:30:34Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added information 144179 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Visit of Gro Harlem Brundtland, Director-General of the World Health Organisation, to Jacques Santer, President of the EC, and Pádraig Flynn, Member of the EC (I-026565).webm|thumb]] '''GRO HARLEM BRUNDTLAND'''; Gro Brundtland (Norwegian yuli bolibu: [ˈɡruː ˈhɑ̀ːlɛm ˈbrʉ̀ntlɑnː]; o yuli dɔɣim yuli daa nyɛla Harlem; bɛ dɔɣi o la April bɛgu pishi 1939), ka bɛ lahi booni o Gro Harlem Brundtland, o nyɛla Norway tingbana dɔɣite ni siyaasa nira Labour Party ni. O daa nyɛla Norway tiŋzuɣu kpema pam pɔi, o daa tum li goli ata: yuuni 1981, 1986–1989, n-ti pahi 1990–1996. O lahi daa nyɛla o paati kpema yuuni 1981 hali ni 1992, n-ti pahi World Health Organization kpamba kpema yuuni 1998 hali ni 2003. Bɛ lahi mi o mi ni o daa nyɛla ŋun du Brundtland Komitii zuɣu ka komitii maa daa ti Brundtland Report din jɛndi "sustainable development" - biɛhigu din yɛn naagi.<gallery> Lahabali kɔligu:Gro Harlem Brundtland in 2025.jpg|anfooni </gallery>Bɛ ni daa wuhi o dɔɣite tuma, Brundtland daa kpɛ Labour Party ni ka lahi kpe government ni yuuni 1974 ka daa nyɛ Environment Minister. O daa lee Norway tuuli paɣa so ŋun lee tiŋzuɣu kpema yuuni February dabaa anahi 1981, amaa ka chɛ li October dabaa pinaayi 1981. O daa lahi labi n-lee tiŋzuɣu kpema May dabaa awɔi 1986 ka tum hali ni October dabaa pia ni ayɔbu 1989. O daa lahi labi o tuuni ata November dabaa ata 1990. O ni daa chɛ tiŋzuɣu kpema tali yuuni 1996, o daa lee dunia zaa toondana "sustainable development" ni salo dɔro wumbu polo, ka daa tum World Health Organization kpamba kpema, n-ti pahi UN tuma daan so Climate Change polo yuuni 2007 hali ni 2010. O lahi nyɛla The Elders kpamba kpema sɔŋda, n-ti pahi Socialist International vice-president kura. Brundtland daa be la o paati sunsuuni yaɣili, ka daa sɔŋ Norway ni o kpe European Union ni yuuni 1994 bɔhimbu puuni. O ni daa nyɛ tiŋzuɣu kpema saha, bɛ daa bɔnna o mi ni "tiŋa maa ma". Brundtland daa deei 1994 Charlemagne Pini, ka lahi deei pina pam. '''Piligu biɛhigu'''; Gro Harlem bɛ dɔɣi o la Oslo yuuni 1939. O nyɛla dɔɣite mini siyaasa nira Gudmund Harlem mini Inga Margareta Elisabet Brynolf (1918–2005) bia. O mali o tizodoo yini, Lars, n-ti pahi o tizopaɣa yini, Hanne. Yuuni 1963, Brundtland daa naai University of Oslo ka deei dɔɣite shɛhira gbaŋ, <nowiki>http://cand.med</nowiki>. O daa lahi chaŋ Harvard University yuuni 1965 n-ti deei o master's degree, Master of Public Health. Yuuni 1966 hali ni 1969, o daa tum dɔɣite tuma Directorate of Health (Helsedirektoratet) ni, ka yuuni 1969 piligi, o daa lahi tum dɔɣite tuma Oslo public shikuru dɔro wumbu tuma ni. Siyaasa tuma   <nowiki>*</nowiki>Brundtland daa nyɛla Environment Minister yuuni 1974 hali ni 1979. Norway Tiŋzuɣu Kpema Brundtland daa lee Norway tuuli paɣa so ŋun lee tiŋzuɣu kpema yuuni 1981. O daa tum February hali ni October. O ni daa nyɛ yuun pihinahi ni yini, o daa lee niriba puuni so ŋun daa nyɛ biɛɣu ka lee Norway tiŋzuɣu kpema. Brundtland daa lahi tum tiŋzuɣu kpema tuma goli ayi, ka di daa yuui pam. O tuuni ayi daa nyɛla May dabaa awɔi 1986 hali ni October dabaa pia ni ayɔbu 1989. Cabinet ŋɔ daa du dunia zaa yuli domin paɣaba pam ni daa be di ni: di zaɣ'kpani, bihi wɔbu ni, ministeri pishi ni anii puuni, paɣaba anii n-daa be di ni. O tuuni ata daa nyɛla November dabaa ata 1990 hali ni October dabaa pishi ni anu 1996. Brundtland daa lee Labour Party kpema yuuni 1981 ka daa be nam maa ni hali ni yuuni 1992, o ni daa chɛ tiŋzuɣu kpema tali o tuuni ata saha. Yuuni 1996, o daa chɛ nam maa ka zali siyaasa gbaŋsabila. Ŋun daa zani o zaani nyɛla Thorbjørn Jagland, o daa lee Labour Party kpema yuuni 1992, n-ti pahi tiŋzuɣu kpema yuuni 1996. iwqdm7s0m4xqnkuy0685hnonjb8ve03 144180 144179 2026-07-19T19:52:53Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added information 144180 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Visit of Gro Harlem Brundtland, Director-General of the World Health Organisation, to Jacques Santer, President of the EC, and Pádraig Flynn, Member of the EC (I-026565).webm|thumb]] '''GRO HARLEM BRUNDTLAND'''; Gro Brundtland (Norwegian yuli bolibu: [ˈɡruː ˈhɑ̀ːlɛm ˈbrʉ̀ntlɑnː]; o yuli dɔɣim yuli daa nyɛla Harlem; bɛ dɔɣi o la April bɛgu pishi 1939), ka bɛ lahi booni o Gro Harlem Brundtland, o nyɛla Norway tingbana dɔɣite ni siyaasa nira Labour Party ni. O daa nyɛla Norway tiŋzuɣu kpema pam pɔi, o daa tum li goli ata: yuuni 1981, 1986–1989, n-ti pahi 1990–1996. O lahi daa nyɛla o paati kpema yuuni 1981 hali ni 1992, n-ti pahi World Health Organization kpamba kpema yuuni 1998 hali ni 2003. Bɛ lahi mi o mi ni o daa nyɛla ŋun du Brundtland Komitii zuɣu ka komitii maa daa ti Brundtland Report din jɛndi "sustainable development" - biɛhigu din yɛn naagi.<gallery> Lahabali kɔligu:Gro Harlem Brundtland in 2025.jpg|anfooni </gallery>Bɛ ni daa wuhi o dɔɣite tuma, Brundtland daa kpɛ Labour Party ni ka lahi kpe government ni yuuni 1974 ka daa nyɛ Environment Minister. O daa lee Norway tuuli paɣa so ŋun lee tiŋzuɣu kpema yuuni February dabaa anahi 1981, amaa ka chɛ li October dabaa pinaayi 1981. O daa lahi labi n-lee tiŋzuɣu kpema May dabaa awɔi 1986 ka tum hali ni October dabaa pia ni ayɔbu 1989. O daa lahi labi o tuuni ata November dabaa ata 1990. O ni daa chɛ tiŋzuɣu kpema tali yuuni 1996, o daa lee dunia zaa toondana "sustainable development" ni salo dɔro wumbu polo, ka daa tum World Health Organization kpamba kpema, n-ti pahi UN tuma daan so Climate Change polo yuuni 2007 hali ni 2010. O lahi nyɛla The Elders kpamba kpema sɔŋda, n-ti pahi Socialist International vice-president kura. Brundtland daa be la o paati sunsuuni yaɣili, ka daa sɔŋ Norway ni o kpe European Union ni yuuni 1994 bɔhimbu puuni. O ni daa nyɛ tiŋzuɣu kpema saha, bɛ daa bɔnna o mi ni "tiŋa maa ma". Brundtland daa deei 1994 Charlemagne Pini, ka lahi deei pina pam. '''Piligu biɛhigu'''; Gro Harlem bɛ dɔɣi o la Oslo yuuni 1939. O nyɛla dɔɣite mini siyaasa nira Gudmund Harlem mini Inga Margareta Elisabet Brynolf (1918–2005) bia. O mali o tizodoo yini, Lars, n-ti pahi o tizopaɣa yini, Hanne. Yuuni 1963, Brundtland daa naai University of Oslo ka deei dɔɣite shɛhira gbaŋ, <nowiki>http://cand.med</nowiki>. O daa lahi chaŋ Harvard University yuuni 1965 n-ti deei o master's degree, Master of Public Health. Yuuni 1966 hali ni 1969, o daa tum dɔɣite tuma Directorate of Health (Helsedirektoratet) ni, ka yuuni 1969 piligi, o daa lahi tum dɔɣite tuma Oslo public shikuru dɔro wumbu tuma ni. Siyaasa tuma   <nowiki>*</nowiki>Brundtland daa nyɛla Environment Minister yuuni 1974 hali ni 1979. Norway Tiŋzuɣu Kpema Brundtland daa lee Norway tuuli paɣa so ŋun lee tiŋzuɣu kpema yuuni 1981. O daa tum February hali ni October. O ni daa nyɛ yuun pihinahi ni yini, o daa lee niriba puuni so ŋun daa nyɛ biɛɣu ka lee Norway tiŋzuɣu kpema. Brundtland daa lahi tum tiŋzuɣu kpema tuma goli ayi, ka di daa yuui pam. O tuuni ayi daa nyɛla May dabaa awɔi 1986 hali ni October dabaa pia ni ayɔbu 1989. Cabinet ŋɔ daa du dunia zaa yuli domin paɣaba pam ni daa be di ni: di zaɣ'kpani, bihi wɔbu ni, ministeri pishi ni anii puuni, paɣaba anii n-daa be di ni. O tuuni ata daa nyɛla November dabaa ata 1990 hali ni October dabaa pishi ni anu 1996. Brundtland daa lee Labour Party kpema yuuni 1981 ka daa be nam maa ni hali ni yuuni 1992, o ni daa chɛ tiŋzuɣu kpema tali o tuuni ata saha. Yuuni 1996, o daa chɛ nam maa ka zali siyaasa gbaŋsabila. Ŋun daa zani o zaani nyɛla Thorbjørn Jagland, o daa lee Labour Party kpema yuuni 1992, n-ti pahi tiŋzuɣu kpema yuuni 1996. Brundtland daa lee Labour Party kpema yuuni 1981 ka daa be nam maa ni hali ni yuuni 1992, o ni daa be o tiŋzuɣu kpema tali tuuni ata ni. Yuuni 1996, o daa chɛ nam maa ka zali siyaasa gbaŋsabila. Ŋun daa zani o zaani nyɛla Thorbjørn Jagland, o daa lee Labour Party kpema yuuni 1992, n-ti pahi tiŋzuɣu kpema yuuni 1996. '''Tiŋa ni siyaasa'''; Brundtland daa labi siyaasa ni saha shɛli o ni daa lee Oslo City Council bɔhira yuuni 2023 tiŋa ni piibupiibu ni. Ka o daa di kuɣu din ni. '''Dunia zaa tuma'''; Yuuni 1983, United Nations Secretary-General saha maa, Javier Pérez de Cuéllar daa boli Brundtland ni o yo World Commission on Environment and Development (WCED), ka o lahi du li zuɣu. Bɛ mi li mi ni Brundtland Commission. O daa yo siyaasa yaɣili din nyɛ "sustainable development" - biɛhigu din yɛn naagi, ka di daa niŋla ninvuɣu pam bɔhimbu ni, ka di mali ninvuɣu zaa. Komitii maa daa yihi o lahabali "Our Common Future" April 1987, ka di daa che ka bɛ tiŋgi 1992 Earth Summit/UNCED. Maurice Strong ŋun daa be komitii maa ni daa nyɛla ŋun du li zuɣu. Brundtland Commission lahi daa che ka Agenda 21 fa. O ni daa be o tuuni ata ni, Norway government daa pili tuma yuuni 1993 ni bɛ sɔŋ secret suhudoo yɛltɔɣa Israel Government ni, Yitzchak Rabin ŋun daa nyɛ Labour Party kpema kamani Brundtland, n-ti pahi PLO ni Yasser Arafat. Di daa naai la Oslo Accords nuu sabbu. Yuun pam nyaaŋa, Norway daa lahi nyɛla ŋun be tooni Israeli-Palestinian suhudoo tuma ni, amaa America mi daa nyaaŋa deei bɛ zaani saha ŋmabu ni. O ni daa naai o tiŋzuɣu kpema tali, bɛ daa piigi Brundtland n-lee world Health Organization kpamba kpema May 1998. O saha ni, o daa zaŋla dɔro wumbu nɔhi waɣila. O daa yo Commission on Macroeconomics and Health, Jeffrey Sachs ni daa du zuɣu, 6jn7711mwzjjbgvxwl2m7yxjym0md51 144182 144180 2026-07-19T20:12:42Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added information 144182 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Visit of Gro Harlem Brundtland, Director-General of the World Health Organisation, to Jacques Santer, President of the EC, and Pádraig Flynn, Member of the EC (I-026565).webm|thumb]] '''GRO HARLEM BRUNDTLAND'''; Gro Brundtland (Norwegian yuli bolibu: [ˈɡruː ˈhɑ̀ːlɛm ˈbrʉ̀ntlɑnː]; o yuli dɔɣim yuli daa nyɛla Harlem; bɛ dɔɣi o la April bɛgu pishi 1939), ka bɛ lahi booni o Gro Harlem Brundtland, o nyɛla Norway tingbana dɔɣite ni siyaasa nira Labour Party ni. O daa nyɛla Norway tiŋzuɣu kpema pam pɔi, o daa tum li goli ata: yuuni 1981, 1986–1989, n-ti pahi 1990–1996. O lahi daa nyɛla o paati kpema yuuni 1981 hali ni 1992, n-ti pahi World Health Organization kpamba kpema yuuni 1998 hali ni 2003. Bɛ lahi mi o mi ni o daa nyɛla ŋun du Brundtland Komitii zuɣu ka komitii maa daa ti Brundtland Report din jɛndi "sustainable development" - biɛhigu din yɛn naagi.<gallery> Lahabali kɔligu:Gro Harlem Brundtland in 2025.jpg|anfooni </gallery>Bɛ ni daa wuhi o dɔɣite tuma, Brundtland daa kpɛ Labour Party ni ka lahi kpe government ni yuuni 1974 ka daa nyɛ Environment Minister. O daa lee Norway tuuli paɣa so ŋun lee tiŋzuɣu kpema yuuni February dabaa anahi 1981, amaa ka chɛ li October dabaa pinaayi 1981. O daa lahi labi n-lee tiŋzuɣu kpema May dabaa awɔi 1986 ka tum hali ni October dabaa pia ni ayɔbu 1989. O daa lahi labi o tuuni ata November dabaa ata 1990. O ni daa chɛ tiŋzuɣu kpema tali yuuni 1996, o daa lee dunia zaa toondana "sustainable development" ni salo dɔro wumbu polo, ka daa tum World Health Organization kpamba kpema, n-ti pahi UN tuma daan so Climate Change polo yuuni 2007 hali ni 2010. O lahi nyɛla The Elders kpamba kpema sɔŋda, n-ti pahi Socialist International vice-president kura. Brundtland daa be la o paati sunsuuni yaɣili, ka daa sɔŋ Norway ni o kpe European Union ni yuuni 1994 bɔhimbu puuni. O ni daa nyɛ tiŋzuɣu kpema saha, bɛ daa bɔnna o mi ni "tiŋa maa ma". Brundtland daa deei 1994 Charlemagne Pini, ka lahi deei pina pam. '''Piligu biɛhigu'''; Gro Harlem bɛ dɔɣi o la Oslo yuuni 1939. O nyɛla dɔɣite mini siyaasa nira Gudmund Harlem mini Inga Margareta Elisabet Brynolf (1918–2005) bia. O mali o tizodoo yini, Lars, n-ti pahi o tizopaɣa yini, Hanne. Yuuni 1963, Brundtland daa naai University of Oslo ka deei dɔɣite shɛhira gbaŋ, <nowiki>http://cand.med</nowiki>. O daa lahi chaŋ Harvard University yuuni 1965 n-ti deei o master's degree, Master of Public Health. Yuuni 1966 hali ni 1969, o daa tum dɔɣite tuma Directorate of Health (Helsedirektoratet) ni, ka yuuni 1969 piligi, o daa lahi tum dɔɣite tuma Oslo public shikuru dɔro wumbu tuma ni. Siyaasa tuma  <nowiki>*</nowiki>Brundtland daa nyɛla Environment Minister yuuni 1974 hali ni 1979. Norway Tiŋzuɣu Kpema Brundtland daa lee Norway tuuli paɣa so ŋun lee tiŋzuɣu kpema yuuni 1981. O daa tum February hali ni October. O ni daa nyɛ yuun pihinahi ni yini, o daa lee niriba puuni so ŋun daa nyɛ biɛɣu ka lee Norway tiŋzuɣu kpema. Brundtland daa lahi tum tiŋzuɣu kpema tuma goli ayi, ka di daa yuui pam. O tuuni ayi daa nyɛla May dabaa awɔi 1986 hali ni October dabaa pia ni ayɔbu 1989. Cabinet ŋɔ daa du dunia zaa yuli domin paɣaba pam ni daa be di ni: di zaɣ'kpani, bihi wɔbu ni, ministeri pishi ni anii puuni, paɣaba anii n-daa be di ni. O tuuni ata daa nyɛla November dabaa ata 1990 hali ni October dabaa pishi ni anu 1996. Brundtland daa lee Labour Party kpema yuuni 1981 ka daa be nam maa ni hali ni yuuni 1992, o ni daa chɛ tiŋzuɣu kpema tali o tuuni ata saha. Yuuni 1996, o daa chɛ nam maa ka zali siyaasa gbaŋsabila. Ŋun daa zani o zaani nyɛla Thorbjørn Jagland, o daa lee Labour Party kpema yuuni 1992, n-ti pahi tiŋzuɣu kpema yuuni 1996. Brundtland daa lee Labour Party kpema yuuni 1981 ka daa be nam maa ni hali ni yuuni 1992, o ni daa be o tiŋzuɣu kpema tali tuuni ata ni. Yuuni 1996, o daa chɛ nam maa ka zali siyaasa gbaŋsabila. Ŋun daa zani o zaani nyɛla Thorbjørn Jagland, o daa lee Labour Party kpema yuuni 1992, n-ti pahi tiŋzuɣu kpema yuuni 1996. '''Tiŋa ni siyaasa'''; Brundtland daa labi siyaasa ni saha shɛli o ni daa lee Oslo City Council bɔhira yuuni 2023 tiŋa ni piibupiibu ni. Ka o daa di kuɣu din ni. '''Dunia zaa tuma'''; Yuuni 1983, United Nations Secretary-General saha maa, Javier Pérez de Cuéllar daa boli Brundtland ni o yo World Commission on Environment and Development (WCED), ka o lahi du li zuɣu. Bɛ mi li mi ni Brundtland Commission. O daa yo siyaasa yaɣili din nyɛ "sustainable development" - biɛhigu din yɛn naagi, ka di daa niŋla ninvuɣu pam bɔhimbu ni, ka di mali ninvuɣu zaa. Komitii maa daa yihi o lahabali "Our Common Future" April 1987, ka di daa che ka bɛ tiŋgi 1992 Earth Summit/UNCED. Maurice Strong ŋun daa be komitii maa ni daa nyɛla ŋun du li zuɣu. Brundtland Commission lahi daa che ka Agenda 21 fa. O ni daa be o tuuni ata ni, Norway government daa pili tuma yuuni 1993 ni bɛ sɔŋ secret suhudoo yɛltɔɣa Israel Government ni, Yitzchak Rabin ŋun daa nyɛ Labour Party kpema kamani Brundtland, n-ti pahi PLO ni Yasser Arafat. Di daa naai la Oslo Accords nuu sabbu. Yuun pam nyaaŋa, Norway daa lahi nyɛla ŋun be tooni Israeli-Palestinian suhudoo tuma ni, amaa America mi daa nyaaŋa deei bɛ zaani saha ŋmabu ni. O ni daa naai o tiŋzuɣu kpema tali, bɛ daa piigi Brundtland n-lee world Health Organization kpamba kpema May 1998. O saha ni, o daa zaŋla dɔro wumbu nɔhi waɣila. O daa yo Commission on Macroeconomics and Health, Jeffrey Sachs ni daa du zuɣu, mvln96xrh20g6v2w6k4x84mx1ya8r6o 144183 144182 2026-07-19T20:14:43Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added information 144183 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Visit of Gro Harlem Brundtland, Director-General of the World Health Organisation, to Jacques Santer, President of the EC, and Pádraig Flynn, Member of the EC (I-026565).webm|thumb]] '''GRO HARLEM BRUNDTLAND'''; Gro Brundtland (Norwegian yuli bolibu: [ˈɡruː ˈhɑ̀ːlɛm ˈbrʉ̀ntlɑnː]; o yuli dɔɣim yuli daa nyɛla Harlem; bɛ dɔɣi o la April bɛgu pishi 1939), ka bɛ lahi booni o Gro Harlem Brundtland, o nyɛla Norway tingbana dɔɣite ni siyaasa nira Labour Party ni. O daa nyɛla Norway tiŋzuɣu kpema pam pɔi, o daa tum li goli ata: yuuni 1981, 1986–1989, n-ti pahi 1990–1996. O lahi daa nyɛla o paati kpema yuuni 1981 hali ni 1992, n-ti pahi World Health Organization kpamba kpema yuuni 1998 hali ni 2003. Bɛ lahi mi o mi ni o daa nyɛla ŋun du Brundtland Komitii zuɣu ka komitii maa daa ti Brundtland Report din jɛndi "sustainable development" - biɛhigu din yɛn naagi.<gallery> Lahabali kɔligu:Gro Harlem Brundtland in 2025.jpg|anfooni </gallery>Bɛ ni daa wuhi o dɔɣite tuma, Brundtland daa kpɛ Labour Party ni ka lahi kpe government ni yuuni 1974 ka daa nyɛ Environment Minister. O daa lee Norway tuuli paɣa so ŋun lee tiŋzuɣu kpema yuuni February dabaa anahi 1981, amaa ka chɛ li October dabaa pinaayi 1981. O daa lahi labi n-lee tiŋzuɣu kpema May dabaa awɔi 1986 ka tum hali ni October dabaa pia ni ayɔbu 1989. O daa lahi labi o tuuni ata November dabaa ata 1990. O ni daa chɛ tiŋzuɣu kpema tali yuuni 1996, o daa lee dunia zaa toondana "sustainable development" ni salo dɔro wumbu polo, ka daa tum World Health Organization kpamba kpema, n-ti pahi UN tuma daan so Climate Change polo yuuni 2007 hali ni 2010. O lahi nyɛla The Elders kpamba kpema sɔŋda, n-ti pahi Socialist International vice-president kura. Brundtland daa be la o paati sunsuuni yaɣili, ka daa sɔŋ Norway ni o kpe European Union ni yuuni 1994 bɔhimbu puuni. O ni daa nyɛ tiŋzuɣu kpema saha, bɛ daa bɔnna o mi ni "tiŋa maa ma". Brundtland daa deei 1994 Charlemagne Pini, ka lahi deei pina pam. '''Piligu biɛhigu'''; Gro Harlem bɛ dɔɣi o la Oslo yuuni 1939. O nyɛla dɔɣite mini siyaasa nira Gudmund Harlem mini Inga Margareta Elisabet Brynolf (1918–2005) bia. O mali o tizodoo yini, Lars, n-ti pahi o tizopaɣa yini, Hanne. Yuuni 1963, Brundtland daa naai University of Oslo ka deei dɔɣite shɛhira gbaŋ, <nowiki>http://cand.med</nowiki>. O daa lahi chaŋ Harvard University yuuni 1965 n-ti deei o master's degree, Master of Public Health. Yuuni 1966 hali ni 1969, o daa tum dɔɣite tuma Directorate of Health (Helsedirektoratet) ni, ka yuuni 1969 piligi, o daa lahi tum dɔɣite tuma Oslo public shikuru dɔro wumbu tuma ni. Siyaasa tuma  Brundtland daa nyɛla Environment Minister yuuni 1974 hali ni 1979. Norway Tiŋzuɣu Kpema Brundtland daa lee Norway tuuli paɣa so ŋun lee tiŋzuɣu kpema yuuni 1981. O daa tum February hali ni October. O ni daa nyɛ yuun pihinahi ni yini, o daa lee niriba puuni so ŋun daa nyɛ biɛɣu ka lee Norway tiŋzuɣu kpema. Brundtland daa lahi tum tiŋzuɣu kpema tuma goli ayi, ka di daa yuui pam. O tuuni ayi daa nyɛla May dabaa awɔi 1986 hali ni October dabaa pia ni ayɔbu 1989. Cabinet ŋɔ daa du dunia zaa yuli domin paɣaba pam ni daa be di ni: di zaɣ'kpani, bihi wɔbu ni, ministeri pishi ni anii puuni, paɣaba anii n-daa be di ni. O tuuni ata daa nyɛla November dabaa ata 1990 hali ni October dabaa pishi ni anu 1996. Brundtland daa lee Labour Party kpema yuuni 1981 ka daa be nam maa ni hali ni yuuni 1992, o ni daa chɛ tiŋzuɣu kpema tali o tuuni ata saha. Yuuni 1996, o daa chɛ nam maa ka zali siyaasa gbaŋsabila. Ŋun daa zani o zaani nyɛla Thorbjørn Jagland, o daa lee Labour Party kpema yuuni 1992, n-ti pahi tiŋzuɣu kpema yuuni 1996. Brundtland daa lee Labour Party kpema yuuni 1981 ka daa be nam maa ni hali ni yuuni 1992, o ni daa be o tiŋzuɣu kpema tali tuuni ata ni. Yuuni 1996, o daa chɛ nam maa ka zali siyaasa gbaŋsabila. Ŋun daa zani o zaani nyɛla Thorbjørn Jagland, o daa lee Labour Party kpema yuuni 1992, n-ti pahi tiŋzuɣu kpema yuuni 1996. '''Tiŋa ni siyaasa'''; Brundtland daa labi siyaasa ni saha shɛli o ni daa lee Oslo City Council bɔhira yuuni 2023 tiŋa ni piibupiibu ni. Ka o daa di kuɣu din ni. '''Dunia zaa tuma'''; Yuuni 1983, United Nations Secretary-General saha maa, Javier Pérez de Cuéllar daa boli Brundtland ni o yo World Commission on Environment and Development (WCED), ka o lahi du li zuɣu. Bɛ mi li mi ni Brundtland Commission. O daa yo siyaasa yaɣili din nyɛ "sustainable development" - biɛhigu din yɛn naagi, ka di daa niŋla ninvuɣu pam bɔhimbu ni, ka di mali ninvuɣu zaa. Komitii maa daa yihi o lahabali "Our Common Future" April 1987, ka di daa che ka bɛ tiŋgi 1992 Earth Summit/UNCED. Maurice Strong ŋun daa be komitii maa ni daa nyɛla ŋun du li zuɣu. Brundtland Commission lahi daa che ka Agenda 21 fa. O ni daa be o tuuni ata ni, Norway government daa pili tuma yuuni 1993 ni bɛ sɔŋ secret suhudoo yɛltɔɣa Israel Government ni, Yitzchak Rabin ŋun daa nyɛ Labour Party kpema kamani Brundtland, n-ti pahi PLO ni Yasser Arafat. Di daa naai la Oslo Accords nuu sabbu. Yuun pam nyaaŋa, Norway daa lahi nyɛla ŋun be tooni Israeli-Palestinian suhudoo tuma ni, amaa America mi daa nyaaŋa deei bɛ zaani saha ŋmabu ni. O ni daa naai o tiŋzuɣu kpema tali, bɛ daa piigi Brundtland n-lee world Health Organization kpamba kpema May 1998. O saha ni, o daa zaŋla dɔro wumbu nɔhi waɣila. O daa yo Commission on Macroeconomics and Health, Jeffrey Sachs ni daa du zuɣu,ka lahi yɛli ni wɔɣu nyɛla dɔro wumbu tuma kpema. Brundtland daa nyɛla ŋun tooni dunia zaa tuma ni bɛ chɛ cigarette niŋbu ni bɛ wuhiri salo, ni bɛ yɛri ba, n-ti pahi ni bɛ kpaɣiri liɣiri maa zuɣu. O ni daa du zuɣu, World Health Organization daa nyɛla tuuli kompini shɛŋa ban yɛli ni yɛn tum bɛ ni, a kɔŋ mi ni chɛ cigarette niŋbu. Brundtland saha ni, bɛ daa lahi yɛliya ni dɔɣu kompini nima mali nuu pam World Health Organization tuma ni. Yuuni 2003, Scientific American daa yɛli ni Brundtland nyɛla 'Yuun maa Siyaasa Toondana' domin o ni daa sɔŋ ni bɛ dam SARS yɛligibu dunia zaa. Jong-Wook Lee daa zani o zaani July dabaa pishi ni yini 2003. Yuuni 1994, bɛ daa ti Brundtland Charlemagne Pini Aachen tiŋa ni. Yuuni 2006 Brundtland daa nyɛla Panel of Eminent Persons ni, ban daa lihi United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) tuma. May 2007, UN Secretary-General Ban Ki-moon daa piigi Brundtland, n-ti pahi Ricardo Lagos (Chile tuuli tiŋzuɣu kpema), n-ti pahi Han Seung-soo (South Korea tuuli tiŋgbani naa), ni bɛ ti tum UN tuma daanima Climate Change polo. s8nyac3bnvw8a0wce9e9knoi026gxec 144189 144183 2026-07-20T07:27:59Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added information 144189 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Visit of Gro Harlem Brundtland, Director-General of the World Health Organisation, to Jacques Santer, President of the EC, and Pádraig Flynn, Member of the EC (I-026565).webm|thumb]] '''GRO HARLEM BRUNDTLAND'''; Gro Brundtland (Norwegian yuli bolibu: [ˈɡruː ˈhɑ̀ːlɛm ˈbrʉ̀ntlɑnː]; o yuli dɔɣim yuli daa nyɛla Harlem; bɛ dɔɣi o la April bɛgu pishi 1939), ka bɛ lahi booni o Gro Harlem Brundtland, o nyɛla Norway tingbana dɔɣite ni siyaasa nira Labour Party ni. O daa nyɛla Norway tiŋzuɣu kpema pam pɔi, o daa tum li goli ata: yuuni 1981, 1986–1989, n-ti pahi 1990–1996. O lahi daa nyɛla o paati kpema yuuni 1981 hali ni 1992, n-ti pahi World Health Organization kpamba kpema yuuni 1998 hali ni 2003. Bɛ lahi mi o mi ni o daa nyɛla ŋun du Brundtland Komitii zuɣu ka komitii maa daa ti Brundtland Report din jɛndi "sustainable development" - biɛhigu din yɛn naagi.<gallery> Lahabali kɔligu:Gro Harlem Brundtland in 2025.jpg|anfooni </gallery>Bɛ ni daa wuhi o dɔɣite tuma, Brundtland daa kpɛ Labour Party ni ka lahi kpe government ni yuuni 1974 ka daa nyɛ Environment Minister. O daa lee Norway tuuli paɣa so ŋun lee tiŋzuɣu kpema yuuni February dabaa anahi 1981, amaa ka chɛ li October dabaa pinaayi 1981. O daa lahi labi n-lee tiŋzuɣu kpema May dabaa awɔi 1986 ka tum hali ni October dabaa pia ni ayɔbu 1989. O daa lahi labi o tuuni ata November dabaa ata 1990. O ni daa chɛ tiŋzuɣu kpema tali yuuni 1996, o daa lee dunia zaa toondana "sustainable development" ni salo dɔro wumbu polo, ka daa tum World Health Organization kpamba kpema, n-ti pahi UN tuma daan so Climate Change polo yuuni 2007 hali ni 2010. O lahi nyɛla The Elders kpamba kpema sɔŋda, n-ti pahi Socialist International vice-president kura. Brundtland daa be la o paati sunsuuni yaɣili, ka daa sɔŋ Norway ni o kpe European Union ni yuuni 1994 bɔhimbu puuni. O ni daa nyɛ tiŋzuɣu kpema saha, bɛ daa bɔnna o mi ni "tiŋa maa ma". Brundtland daa deei 1994 Charlemagne Pini, ka lahi deei pina pam. '''Piligu biɛhigu'''; Gro Harlem bɛ dɔɣi o la Oslo yuuni 1939. O nyɛla dɔɣite mini siyaasa nira Gudmund Harlem mini Inga Margareta Elisabet Brynolf (1918–2005) bia. O mali o tizodoo yini, Lars, n-ti pahi o tizopaɣa yini, Hanne. Yuuni 1963, Brundtland daa naai University of Oslo ka deei dɔɣite shɛhira gbaŋ, <nowiki>http://cand.med</nowiki>. O daa lahi chaŋ Harvard University yuuni 1965 n-ti deei o master's degree, Master of Public Health. Yuuni 1966 hali ni 1969, o daa tum dɔɣite tuma Directorate of Health (Helsedirektoratet) ni, ka yuuni 1969 piligi, o daa lahi tum dɔɣite tuma Oslo public shikuru dɔro wumbu tuma ni. Siyaasa tuma  Brundtland daa nyɛla Environment Minister yuuni 1974 hali ni 1979. Norway Tiŋzuɣu Kpema Brundtland daa lee Norway tuuli paɣa so ŋun lee tiŋzuɣu kpema yuuni 1981. O daa tum February hali ni October. O ni daa nyɛ yuun pihinahi ni yini, o daa lee niriba puuni so ŋun daa nyɛ biɛɣu ka lee Norway tiŋzuɣu kpema. Brundtland daa lahi tum tiŋzuɣu kpema tuma goli ayi, ka di daa yuui pam. O tuuni ayi daa nyɛla May dabaa awɔi 1986 hali ni October dabaa pia ni ayɔbu 1989. Cabinet ŋɔ daa du dunia zaa yuli domin paɣaba pam ni daa be di ni: di zaɣ'kpani, bihi wɔbu ni, ministeri pishi ni anii puuni, paɣaba anii n-daa be di ni. O tuuni ata daa nyɛla November dabaa ata 1990 hali ni October dabaa pishi ni anu 1996. Brundtland daa lee Labour Party kpema yuuni 1981 ka daa be nam maa ni hali ni yuuni 1992, o ni daa chɛ tiŋzuɣu kpema tali o tuuni ata saha. Yuuni 1996, o daa chɛ nam maa ka zali siyaasa gbaŋsabila. Ŋun daa zani o zaani nyɛla Thorbjørn Jagland, o daa lee Labour Party kpema yuuni 1992, n-ti pahi tiŋzuɣu kpema yuuni 1996. Brundtland daa lee Labour Party kpema yuuni 1981 ka daa be nam maa ni hali ni yuuni 1992, o ni daa be o tiŋzuɣu kpema tali tuuni ata ni. Yuuni 1996, o daa chɛ nam maa ka zali siyaasa gbaŋsabila. Ŋun daa zani o zaani nyɛla Thorbjørn Jagland, o daa lee Labour Party kpema yuuni 1992, n-ti pahi tiŋzuɣu kpema yuuni 1996. '''Tiŋa ni siyaasa'''; Brundtland daa labi siyaasa ni saha shɛli o ni daa lee Oslo City Council bɔhira yuuni 2023 tiŋa ni piibupiibu ni. Ka o daa di kuɣu din ni. '''Dunia zaa tuma'''; Yuuni 1983, United Nations Secretary-General saha maa, Javier Pérez de Cuéllar daa boli Brundtland ni o yo World Commission on Environment and Development (WCED), ka o lahi du li zuɣu. Bɛ mi li mi ni Brundtland Commission. O daa yo siyaasa yaɣili din nyɛ "sustainable development" - biɛhigu din yɛn naagi, ka di daa niŋla ninvuɣu pam bɔhimbu ni, ka di mali ninvuɣu zaa. Komitii maa daa yihi o lahabali "Our Common Future" April 1987, ka di daa che ka bɛ tiŋgi 1992 Earth Summit/UNCED. Maurice Strong ŋun daa be komitii maa ni daa nyɛla ŋun du li zuɣu. Brundtland Commission lahi daa che ka Agenda 21 fa. O ni daa be o tuuni ata ni, Norway government daa pili tuma yuuni 1993 ni bɛ sɔŋ secret suhudoo yɛltɔɣa Israel Government ni, Yitzchak Rabin ŋun daa nyɛ Labour Party kpema kamani Brundtland, n-ti pahi PLO ni Yasser Arafat. Di daa naai la Oslo Accords nuu sabbu. Yuun pam nyaaŋa, Norway daa lahi nyɛla ŋun be tooni Israeli-Palestinian suhudoo tuma ni, amaa America mi daa nyaaŋa deei bɛ zaani saha ŋmabu ni. O ni daa naai o tiŋzuɣu kpema tali, bɛ daa piigi Brundtland n-lee world Health Organization kpamba kpema May 1998. O saha ni, o daa zaŋla dɔro wumbu nɔhi waɣila. O daa yo Commission on Macroeconomics and Health, Jeffrey Sachs ni daa du zuɣu,ka lahi yɛli ni wɔɣu nyɛla dɔro wumbu tuma kpema. Brundtland daa nyɛla ŋun tooni dunia zaa tuma ni bɛ chɛ cigarette niŋbu ni bɛ wuhiri salo, ni bɛ yɛri ba, n-ti pahi ni bɛ kpaɣiri liɣiri maa zuɣu. O ni daa du zuɣu, World Health Organization daa nyɛla tuuli kompini shɛŋa ban yɛli ni yɛn tum bɛ ni, a kɔŋ mi ni chɛ cigarette niŋbu. Brundtland saha ni, bɛ daa lahi yɛliya ni dɔɣu kompini nima mali nuu pam World Health Organization tuma ni. Yuuni 2003, Scientific American daa yɛli ni Brundtland nyɛla 'Yuun maa Siyaasa Toondana' domin o ni daa sɔŋ ni bɛ dam SARS yɛligibu dunia zaa. Jong-Wook Lee daa zani o zaani July dabaa pishi ni yini 2003. Yuuni 1994, bɛ daa ti Brundtland Charlemagne Pini Aachen tiŋa ni. Yuuni 2006 Brundtland daa nyɛla Panel of Eminent Persons ni, ban daa lihi United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) tuma. May 2007, UN Secretary-General Ban Ki-moon daa piigi Brundtland, n-ti pahi Ricardo Lagos (Chile tuuli tiŋzuɣu kpema), n-ti pahi Han Seung-soo (South Korea tuuli tiŋgbani naa), ni bɛ ti tum UN tuma daanima Climate Change polo. https://en.wikipedia.org/wiki/Council_of_Women_World_Leaders qafrkr05exhzcw1jdmft7a4zjp94kw8 Susan La Flesche Picotte 0 33614 144161 2026-07-19T17:17:31Z Ibn Dagara 1830 Created a new article 144161 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Susan La Flesche Picotte''' (ka bɛ dɔɣi silimin goli June 17, 1865 – ka o kpi silimin goli September 18, 1915)<ref>{{cite web |url=http://www.nebraskastudies.org/1875-1899/susan-la-flesche-picotte-first-na-female-physician/ |title=Susan La Flesche Picotte First Indigenous Female Physician |website=Nebraska Studies |access-date=28 May 2019 |df=mdy-all}}</ref> daa nyɛla [[America]] dɔɣitɛ, mini Omaha zuliya nira. O nyɛla bɛ ni daa mi so ka o nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deegi shikuru shɛhirili gbaŋ din nyɛ "degree" ka jɛndi alaafee yaɣali.{{sfn|Speroff|2003|p=109}} O daa nyɛla ŋun niŋ alaafee kampeen n-ti salo, ni bɛ ŋmaai tiŋgbani yaɣa shɛli ti Omaha zuliya. O daa nyɛla ŋun tiribi Omaha niriba kalli ban paai tuhili ni kobshii (1200), hali n-gari dɔɣitɛ shuba ban be gɔmnanti ashibtinim ni. Yuuni 1913, o daa nyɛla ŋun yina ti yooi o dahalali ashibti America tiŋgbani ni.<ref name="Mathes1993" /> == Piligu Biɛhigu == == Kundivihir == btr7k5koqkbi8juzhd7rbn2ct1xfl5r 144188 144161 2026-07-20T06:03:07Z Yussif Amina 7429 Dini nyɛ tuuli maa.susan la picotte nyɛla paɣa ŋun daa yina ghana tiŋgban puuni, ka bi daa dɔɣu anashaara goli June17,1865,o daa nyɛla ninvuɣ' so ŋun yina ghana tudu yaɣili,din yuli bɔndi omaha zuliya. 144188 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Susan La Flesche Picotte''' nyɛla paɣa ŋun daa yina ghana tiŋgban puuni,(ka bɛ daa dɔɣu anashaara goli (June17), 1865 – ka o kpi anashaara goli (September )18, 1915)<ref>{{cite web |url=http://www.nebraskastudies.org/1875-1899/susan-la-flesche-picotte-first-na-female-physician/ |title=Susan La Flesche Picotte First Indigenous Female Physician |website=Nebraska Studies |access-date=28 May 2019 |df=mdy-all}}</ref> o daa nyɛla [[America|ninvuɣi so ŋun yina]] ghana tudu din yuli bɔndi omaha zuliya,. O nyɛla bɛ ni daa mi so, ka o nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deegi shikuru shɛhirili gbaŋ din nyɛ "degree" ka jɛndi alaafee yaɣali.{{sfn|Speroff|2003|p=109}} O daa nyɛla ŋun niŋ alaafee kampeen n-ti salo, ni bɛ ŋmaai tiŋgbani yaɣa shɛli ti Omaha zuliya. O daa nyɛla ŋun tiribi Omaha niriba kalli ban paai tuhili ni kobshii (1200), hali n-gari dɔɣitɛ shuba ban be gɔmnanti ashibtinim ni. Yuuni 1913, o daa nyɛla ŋun yina ti yooi o dahalali ashibti America tiŋgbani ni.<ref name="Mathes1993" /> == Piligu Biɛhigu == == Kundivihir == cu9f3aho572wg0mkudlhqtklhbwzkr2 144191 144188 2026-07-20T08:16:05Z Ibn Dagara 1830 Added more information 144191 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Susan La Flesche Picotte''' nyɛla paɣa ŋun daa yina ghana tiŋgban puuni,(ka bɛ daa dɔɣu anashaara goli (June17), 1865 – ka o kpi anashaara goli (September )18, 1915)<ref>{{cite web |url=http://www.nebraskastudies.org/1875-1899/susan-la-flesche-picotte-first-na-female-physician/ |title=Susan La Flesche Picotte First Indigenous Female Physician |website=Nebraska Studies |access-date=28 May 2019 |df=mdy-all}}</ref> o daa nyɛla [[America|ninvuɣi so ŋun yina]] ghana tudu din yuli bɔndi omaha zuliya,. O nyɛla bɛ ni daa mi so, ka o nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deegi shikuru shɛhirili gbaŋ din nyɛ "degree" ka jɛndi alaafee yaɣali.{{sfn|Speroff|2003|p=109}} O daa nyɛla ŋun niŋ alaafee kampeen n-ti salo, ni bɛ ŋmaai tiŋgbani yaɣa shɛli ti Omaha zuliya. O daa nyɛla ŋun tiribi Omaha niriba kalli ban paai tuhili ni kobshii (1200), hali n-gari dɔɣitɛ shuba ban be gɔmnanti ashibtinim ni. Yuuni 1913, o daa nyɛla ŋun yina ti yooi o dahalali ashibti America tiŋgbani ni. Picotte daa nyɛla ŋun mali nimmohi pam zaŋ chaŋ salinim lɛbgibu polo ka lahi nyɛ dɔɣitɛ. O daa nyɛla ŋun niŋ kpaŋmaŋa ti tuhi kari dam nyubu luɣishɛli o ni daa tumdi dɔɣitɛ tali maa, di daa pahila kampeen shɛli o ni daa niŋdi ni di gu ka taɣi tubakulosis doro din daa ka tibkaŋ. O daa lahi nyɛla ŋun kpaŋ o maŋa soŋ omaha niriba ka be daa deegi bɛ amaana [[India]] kpamba sani di ni daa niŋ ka bɛ kohi bɛ tiŋgbani. == Piligu Biɛhigu == == Kundivihir == 0oafv59hmrclejzu1ldby5kojo6t54j 144192 144191 2026-07-20T08:21:37Z Ibn Dagara 1830 Added more information 144192 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Susan La Flesche Picotte''' nyɛla paɣa ŋun daa yina ghana tiŋgban puuni,(ka bɛ daa dɔɣu anashaara goli (June17), 1865 – ka o kpi anashaara goli (September )18, 1915)<ref>{{cite web |url=http://www.nebraskastudies.org/1875-1899/susan-la-flesche-picotte-first-na-female-physician/ |title=Susan La Flesche Picotte First Indigenous Female Physician |website=Nebraska Studies |access-date=28 May 2019 |df=mdy-all}}</ref> o daa nyɛla [[America|ninvuɣi so ŋun yina]] ghana tudu din yuli bɔndi omaha zuliya,. O nyɛla bɛ ni daa mi so, ka o nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deegi shikuru shɛhirili gbaŋ din nyɛ "degree" ka jɛndi alaafee yaɣali.{{sfn|Speroff|2003|p=109}} O daa nyɛla ŋun niŋ alaafee kampeen n-ti salo, ni bɛ ŋmaai tiŋgbani yaɣa shɛli ti Omaha zuliya. O daa nyɛla ŋun tiribi Omaha niriba kalli ban paai tuhili ni kobshii (1200), hali n-gari dɔɣitɛ shuba ban be gɔmnanti ashibtinim ni. Yuuni 1913, o daa nyɛla ŋun yina ti yooi o dahalali ashibti America tiŋgbani ni. Picotte daa nyɛla ŋun mali nimmohi pam zaŋ chaŋ salinim lɛbgibu polo ka lahi nyɛ dɔɣitɛ. O daa nyɛla ŋun niŋ kpaŋmaŋa ti tuhi kari dam nyubu luɣishɛli o ni daa tumdi dɔɣitɛ tali maa, di daa pahila kampeen shɛli o ni daa niŋdi ni di gu ka taɣi tubakulosis doro din daa ka tibkaŋ. O daa lahi nyɛla ŋun kpaŋ o maŋa soŋ omaha niriba ka be daa deegi bɛ amaana [[India]] kpamba sani di ni daa niŋ ka bɛ kohi bɛ tiŋgbani. == Piligu Biɛhigu == Susan La Flesche daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so silimin goli June 1865, Omaha yiŋa ŋan be Eastern [[Nebraska]]. O lamba zaa daa nyɛla Omaha zuliyanima, ka bɛ piligu pili Europe, ka bɛ nyɛ ban ʒini dini yuui pam. Bɛ daa niŋ taba amiliya yuuni 1845 bee 1846.<ref name=Agonito-2016 /> == Kundivihir == rh7tkjfytk730e4jy4t5bh1fk2lmjye 144218 144192 2026-07-20T11:27:47Z Mbahayam 8851 Added content 144218 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Susan La Flesche Picotte''' nyɛla paɣa ŋun daa yina ghana tiŋgban puuni,(ka bɛ daa dɔɣu anashaara goli (June bɛɣu pinaayɔpoin dali, 17 dali, yuuni 1865 – ka o kpi anashaara goli (September )18, 1915)<ref>{{cite web |url=http://www.nebraskastudies.org/1875-1899/susan-la-flesche-picotte-first-na-female-physician/ |title=Susan La Flesche Picotte First Indigenous Female Physician |website=Nebraska Studies |access-date=28 May 2019 |df=mdy-all}}</ref> o daa nyɛla [[America|ninvuɣi so ŋun yina]] ghana tudu din yuli bɔndi omaha zuliya,. O nyɛla bɛ ni daa mi so, ka o nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deegi shikuru shɛhirili gbaŋ din nyɛ "degree" ka jɛndi alaafee yaɣali.{{sfn|Speroff|2003|p=109}} O daa nyɛla ŋun niŋ alaafee kampeen n-ti salo, ni bɛ ŋmaai tiŋgbani yaɣa shɛli ti Omaha zuliya. O daa nyɛla ŋun tiribi Omaha niriba kalli ban paai tuhili ni kobshii (1200), hali n-gari dɔɣitɛ shuba ban be gɔmnanti ashibtinim ni. Yuuni 1913, o daa nyɛla ŋun yina ti yooi o dahalali ashibti America tiŋgbani ni. Picotte daa nyɛla ŋun mali nimmohi pam zaŋ chaŋ salinim lɛbgibu polo ka lahi nyɛ dɔɣitɛ. O daa nyɛla ŋun niŋ kpaŋmaŋa ti tuhi kari dam nyubu luɣishɛli o ni daa tumdi dɔɣitɛ tali maa, di daa pahila kampeen shɛli o ni daa niŋdi ni di gu ka taɣi tubakulosis doro din daa ka tibkaŋ. O daa lahi nyɛla ŋun kpaŋ o maŋa soŋ omaha niriba ka be daa deegi bɛ amaana [[India]] kpamba sani di ni daa niŋ ka bɛ kohi bɛ tiŋgbani. == Piligu Biɛhigu == Susan La Flesche daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so silimin goli June 1865, Omaha yiŋa ŋan be Eastern [[Nebraska]]. O lamba zaa daa nyɛla Omaha zuliyanima, ka bɛ piligu pili Europe, ka bɛ nyɛ ban ʒini dini yuui pam. Bɛ daa niŋ taba amiliya yuuni 1845 bee 1846.<ref name=Agonito-2016 /> == Kundivihir == 9s1r1w5lgrmrli6z5xdj8as2vtuctja 144219 144218 2026-07-20T11:29:23Z Mbahayam 8851 Added content 144219 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Susan La Flesche Picotte''' nyɛla paɣa ŋun daa yina ghana tiŋgban puuni,(ka bɛ daa dɔɣu anashaara goli (June bɛɣu pinaayɔpoin dali, 17 dali, yuuni 1865 – ka o kpi anashaara goli (September bɛɣu pinaanii dali 18, 1915)<ref>{{cite web |url=http://www.nebraskastudies.org/1875-1899/susan-la-flesche-picotte-first-na-female-physician/ |title=Susan La Flesche Picotte First Indigenous Female Physician |website=Nebraska Studies |access-date=28 May 2019 |df=mdy-all}}</ref> o daa nyɛla [[America|ninvuɣi so ŋun yina]] ghana tudu din yuli bɔndi omaha zuliya,. O nyɛla bɛ ni daa mi so, ka o nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deegi shikuru shɛhirili gbaŋ din nyɛ "degree" ka jɛndi alaafee yaɣali.{{sfn|Speroff|2003|p=109}} O daa nyɛla ŋun niŋ alaafee kampeen n-ti salo, ni bɛ ŋmaai tiŋgbani yaɣa shɛli ti Omaha zuliya. O daa nyɛla ŋun tiribi Omaha niriba kalli ban paai tuhili ni kobshii (1200), hali n-gari dɔɣitɛ shuba ban be gɔmnanti ashibtinim ni. Yuuni 1913, o daa nyɛla ŋun yina ti yooi o dahalali ashibti America tiŋgbani ni. Picotte daa nyɛla ŋun mali nimmohi pam zaŋ chaŋ salinim lɛbgibu polo ka lahi nyɛ dɔɣitɛ. O daa nyɛla ŋun niŋ kpaŋmaŋa ti tuhi kari dam nyubu luɣishɛli o ni daa tumdi dɔɣitɛ tali maa, di daa pahila kampeen shɛli o ni daa niŋdi ni di gu ka taɣi tubakulosis doro din daa ka tibkaŋ. O daa lahi nyɛla ŋun kpaŋ o maŋa soŋ omaha niriba ka be daa deegi bɛ amaana [[India]] kpamba sani di ni daa niŋ ka bɛ kohi bɛ tiŋgbani. == Piligu Biɛhigu == Susan La Flesche daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so silimin goli June 1865, Omaha yiŋa ŋan be Eastern [[Nebraska]]. O lamba zaa daa nyɛla Omaha zuliyanima, ka bɛ piligu pili Europe, ka bɛ nyɛ ban ʒini dini yuui pam. Bɛ daa niŋ taba amiliya yuuni 1845 bee 1846.<ref name=Agonito-2016 /> == Kundivihir == r17dokkxmxas2hndqpyfv8o9e8eo53x 144220 144219 2026-07-20T11:29:48Z Mbahayam 8851 Clean up 144220 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Susan La Flesche Picotte''' nyɛla paɣa ŋun daa yina ghana tiŋgban puuni,(ka bɛ daa dɔɣu anashaara goli (June bɛɣu pinaayɔpoin dali, dali, yuuni 1865 – ka o kpi anashaara goli (September bɛɣu pinaanii dali , 1915)<ref>{{cite web |url=http://www.nebraskastudies.org/1875-1899/susan-la-flesche-picotte-first-na-female-physician/ |title=Susan La Flesche Picotte First Indigenous Female Physician |website=Nebraska Studies |access-date=28 May 2019 |df=mdy-all}}</ref> o daa nyɛla [[America|ninvuɣi so ŋun yina]] ghana tudu din yuli bɔndi omaha zuliya,. O nyɛla bɛ ni daa mi so, ka o nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deegi shikuru shɛhirili gbaŋ din nyɛ "degree" ka jɛndi alaafee yaɣali.{{sfn|Speroff|2003|p=109}} O daa nyɛla ŋun niŋ alaafee kampeen n-ti salo, ni bɛ ŋmaai tiŋgbani yaɣa shɛli ti Omaha zuliya. O daa nyɛla ŋun tiribi Omaha niriba kalli ban paai tuhili ni kobshii (1200), hali n-gari dɔɣitɛ shuba ban be gɔmnanti ashibtinim ni. Yuuni 1913, o daa nyɛla ŋun yina ti yooi o dahalali ashibti America tiŋgbani ni. Picotte daa nyɛla ŋun mali nimmohi pam zaŋ chaŋ salinim lɛbgibu polo ka lahi nyɛ dɔɣitɛ. O daa nyɛla ŋun niŋ kpaŋmaŋa ti tuhi kari dam nyubu luɣishɛli o ni daa tumdi dɔɣitɛ tali maa, di daa pahila kampeen shɛli o ni daa niŋdi ni di gu ka taɣi tubakulosis doro din daa ka tibkaŋ. O daa lahi nyɛla ŋun kpaŋ o maŋa soŋ omaha niriba ka be daa deegi bɛ amaana [[India]] kpamba sani di ni daa niŋ ka bɛ kohi bɛ tiŋgbani. == Piligu Biɛhigu == Susan La Flesche daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so silimin goli June 1865, Omaha yiŋa ŋan be Eastern [[Nebraska]]. O lamba zaa daa nyɛla Omaha zuliyanima, ka bɛ piligu pili Europe, ka bɛ nyɛ ban ʒini dini yuui pam. Bɛ daa niŋ taba amiliya yuuni 1845 bee 1846.<ref name=Agonito-2016 /> == Kundivihir == qi39438trzc6pd1fc2vnngpcla0jen9 144221 144220 2026-07-20T11:30:36Z Mbahayam 8851 Added content 144221 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Susan La Flesche Picotte''' nyɛla paɣa ŋun daa yina ghana tiŋgban puuni,(ka bɛ daa dɔɣu anashaara goli (June bɛɣu pinaayɔpoin dali, dali, yuuni 1865 – ka o kpi anashaara goli (September bɛɣu pinaanii dali , yuuni 1915 ni)<ref>{{cite web |url=http://www.nebraskastudies.org/1875-1899/susan-la-flesche-picotte-first-na-female-physician/ |title=Susan La Flesche Picotte First Indigenous Female Physician |website=Nebraska Studies |access-date=28 May 2019 |df=mdy-all}}</ref> o daa nyɛla [[America|ninvuɣi so ŋun yina]] ghana tudu din yuli bɔndi omaha zuliya,. O nyɛla bɛ ni daa mi so, ka o nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deegi shikuru shɛhirili gbaŋ din nyɛ "degree" ka jɛndi alaafee yaɣali.{{sfn|Speroff|2003|p=109}} O daa nyɛla ŋun niŋ alaafee kampeen n-ti salo, ni bɛ ŋmaai tiŋgbani yaɣa shɛli ti Omaha zuliya. O daa nyɛla ŋun tiribi Omaha niriba kalli ban paai tuhili ni kobshii (1200), hali n-gari dɔɣitɛ shuba ban be gɔmnanti ashibtinim ni. Yuuni 1913, o daa nyɛla ŋun yina ti yooi o dahalali ashibti America tiŋgbani ni. Picotte daa nyɛla ŋun mali nimmohi pam zaŋ chaŋ salinim lɛbgibu polo ka lahi nyɛ dɔɣitɛ. O daa nyɛla ŋun niŋ kpaŋmaŋa ti tuhi kari dam nyubu luɣishɛli o ni daa tumdi dɔɣitɛ tali maa, di daa pahila kampeen shɛli o ni daa niŋdi ni di gu ka taɣi tubakulosis doro din daa ka tibkaŋ. O daa lahi nyɛla ŋun kpaŋ o maŋa soŋ omaha niriba ka be daa deegi bɛ amaana [[India]] kpamba sani di ni daa niŋ ka bɛ kohi bɛ tiŋgbani. == Piligu Biɛhigu == Susan La Flesche daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so silimin goli June 1865, Omaha yiŋa ŋan be Eastern [[Nebraska]]. O lamba zaa daa nyɛla Omaha zuliyanima, ka bɛ piligu pili Europe, ka bɛ nyɛ ban ʒini dini yuui pam. Bɛ daa niŋ taba amiliya yuuni 1845 bee 1846.<ref name=Agonito-2016 /> == Kundivihir == 5jn21etbbd379v9lqlv72ivd9hq7cai 144222 144221 2026-07-20T11:31:23Z Mbahayam 8851 Added content 144222 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Susan La Flesche Picotte''' nyɛla paɣa ŋun daa yina ghana tiŋgban puuni,(ka bɛ daa dɔɣu anashaara goli (June bɛɣu pinaayɔpoin dali, dali, yuuni 1865 – ka o kpi anashaara goli (September bɛɣu pinaanii dali , yuuni 1915 ni)<ref>{{cite web |url=http://www.nebraskastudies.org/1875-1899/susan-la-flesche-picotte-first-na-female-physician/ |title=Susan La Flesche Picotte First Indigenous Female Physician |website=Nebraska Studies |access-date=28 May 2019 |df=mdy-all}}</ref> o daa nyɛla [[America|ninvuɣi so ŋun yina]] ghana tudu din yuli bɔndi omaha zuliya,. O nyɛla bɛ ni daa mi so, ka o nyɛ tuuli paɣa so ŋun karim deegi shikuru shɛhirili gbaŋ din nyɛ "degree" ka jɛndi alaafee yaɣali.{{sfn|Speroff|2003|p=109}} O daa nyɛla ŋun niŋ alaafee kampeen n-ti salo, ni bɛ ŋmaai tiŋgbani yaɣa shɛli ti Omaha zuliya. O daa nyɛla ŋun tiribi Omaha niriba kalli ban paai tuhili ni kobshii (1200), hali n-gari dɔɣitɛ shuba ban be gɔmnanti ashibtinim ni. Yuuni 1913, o daa nyɛla ŋun yina ti yooi o dahalali ashibti America tiŋgbani ni. Picotte daa nyɛla ŋun mali nimmohi pam zaŋ chaŋ salinim lɛbgibu polo ka lahi nyɛ dɔɣitɛ. O daa nyɛla ŋun niŋ kpaŋmaŋa ti tuhi kari dam nyubu luɣishɛli o ni daa tumdi dɔɣitɛ tali maa, di daa pahila kampeen shɛli o ni daa niŋdi ni di gu ka taɣi tubakulosis doro din daa ka tibkaŋ. O daa lahi nyɛla ŋun kpaŋ o maŋa soŋ omaha niriba ka be daa deegi bɛ amaana [[India]] kpamba sani di ni daa niŋ ka bɛ kohi bɛ tiŋgbani. == Piligu Biɛhigu == Susan La Flesche daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so silimin goli June 1865, Omaha yiŋa ŋan be Eastern [[Nebraska]]. O lamba zaa daa nyɛla Omaha zuliyanima, ka bɛ piligu pili Europe, ka bɛ nyɛ ban ʒini dini yuui pam. Bɛ daa niŋ taba amiliya yuuni 1845 bee 1846.<ref name=Agonito-2016 /> == Kundivihira == 5p05s3wz8ufowlgfbw05tnza6e1x964 Salome Gluecksohn-Waelsch 0 33615 144162 2026-07-19T17:47:33Z Samaru Samaru 6396 Started an article 144162 wikitext text/x-wiki '''Salome Gluecksohn-Waelsch''' (October 6, 1907 – November 7, 2007) nyɛla bini dɔɣi so Gernam tingbani ka O leei bɛ U.S, nyɛ geneticist. Ka nyɛ ŋun pahi pili Development genetics din nyɛ din vihiri silimiinsi ni bɔli binshɛɣu genetics == O Taarihi == cscc1b8eeskg4zyyq23wscph1531nup 144163 144162 2026-07-19T17:52:46Z Samaru Samaru 6396 Hyperlinks 144163 wikitext text/x-wiki '''Salome Gluecksohn-Waelsch''' (October 6, 1907 – November 7, 2007) nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Germany|Gernam]] tingbani ka O leei bɛ [[:en:United_States|U.S]], nyɛ geneticist. Ka nyɛ ŋun pahi pili Development genetics din nyɛ din vihiri silimiinsi ni bɔli binshɛɣu genetics == O Taarihi == m5tp09xshc89i7zkivuegiuu3dz4q3x 144164 144163 2026-07-19T17:56:40Z Samaru Samaru 6396 Added reference 144164 wikitext text/x-wiki '''Salome Gluecksohn-Waelsch''' (October 6, 1907 – November 7, 2007) nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Germany|Gernam]] tingbani ka O leei bɛ [[:en:United_States|U.S]], nyɛ geneticist. Ka nyɛ ŋun pahi pili [[:en:Developmental_biology|Development genetics]] <ref><nowiki>https://www.cell.com/developmental-cell/fulltext/S1534-5807(07)00495-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS1534580707004959%3Fshowall%3Dtrue</nowiki></ref>din nyɛ din vihiri silimiinsi ni bɔli binshɛɣu genetics == O Taarihi == 6swwxr5m2exy70kgyfeh7l1fw641mv1 144165 144164 2026-07-19T17:59:41Z Samaru Samaru 6396 Link 144165 wikitext text/x-wiki '''Salome Gluecksohn-Waelsch''' (October 6, 1907 – November 7, 2007) nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Germany|Gernam]] tingbani ka O leei bɛ [[:en:United_States|U.S]], nyɛ geneticist. Ka nyɛ ŋun pahi pili [[:en:Developmental_biology|Development genetics]] <ref><nowiki>https://www.cell.com/developmental-cell/fulltext/S1534-5807(07)00495-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS1534580707004959%3Fshowall%3Dtrue</nowiki></ref>din nyɛ din vihiri silimiinsi ni bɔli binshɛɣu genetics development <ref><nowiki>https://jwa.org/encyclopedia/article/waelsch-salome-gluecksohn</nowiki></ref> == O Taarihi == h93azumqc9iy6s566s8khdyuqcnzmil 144166 144165 2026-07-19T18:00:29Z Samaru Samaru 6396 Databox 144166 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Salome Gluecksohn-Waelsch''' (October 6, 1907 – November 7, 2007) nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Germany|Gernam]] tingbani ka O leei bɛ [[:en:United_States|U.S]], nyɛ geneticist. Ka nyɛ ŋun pahi pili [[:en:Developmental_biology|Development genetics]] <ref><nowiki>https://www.cell.com/developmental-cell/fulltext/S1534-5807(07)00495-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS1534580707004959%3Fshowall%3Dtrue</nowiki></ref>din nyɛ din vihiri silimiinsi ni bɔli binshɛɣu genetics development <ref><nowiki>https://jwa.org/encyclopedia/article/waelsch-salome-gluecksohn</nowiki></ref> == O Taarihi == 36sn80x2re1eukedielyhm7tz2ydvfh 144168 144166 2026-07-19T18:04:37Z Samaru Samaru 6396 O Taarihi 144168 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Salome Gluecksohn-Waelsch''' (October 6, 1907 – November 7, 2007) nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Germany|Gernam]] tingbani ka O leei bɛ [[:en:United_States|U.S]], nyɛ geneticist. Ka nyɛ ŋun pahi pili [[:en:Developmental_biology|Development genetics]] <ref><nowiki>https://www.cell.com/developmental-cell/fulltext/S1534-5807(07)00495-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS1534580707004959%3Fshowall%3Dtrue</nowiki></ref>din nyɛ din vihiri silimiinsi ni bɔli binshɛɣu genetics development <ref><nowiki>https://jwa.org/encyclopedia/article/waelsch-salome-gluecksohn</nowiki></ref> == O Taarihi == == Reference == g3w0nkx6khicdt2hx403okdwyf0kovh 144169 144168 2026-07-19T18:16:42Z Samaru Samaru 6396 Added taarihi 144169 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Salome Gluecksohn-Waelsch''' (October 6, 1907 – November 7, 2007) nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Germany|Gernam]] tingbani ka O leei bɛ [[:en:United_States|U.S]], nyɛ geneticist. Ka nyɛ ŋun pahi pili [[:en:Developmental_biology|Development genetics]] <ref><nowiki>https://www.cell.com/developmental-cell/fulltext/S1534-5807(07)00495-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS1534580707004959%3Fshowall%3Dtrue</nowiki></ref>din nyɛ din vihiri silimiinsi ni bɔli binshɛɣu genetics development <ref><nowiki>https://jwa.org/encyclopedia/article/waelsch-salome-gluecksohn</nowiki></ref> == O Taarihi == Salome Gluecksohn-Waelsch nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Gdańsk|Danzig]], Gernamy, ka O laamba nyɛ Nadia mini Ilya Gluecksoh. O daa nyɛla ŋun zooi Gernamy Dunia tɔbu I mini Iin sunsuuni, ka miisim daa tɔ O daŋ maa pam n-ti pahi O ba kum yuuni 1918 influenza doro lani, ni tɔbu nyaaŋa fitiina nahingu == Reference == 2ri0aknsujdnz3qpblyskz5twdij79o 144170 144169 2026-07-19T18:20:10Z Samaru Samaru 6396 Added hyperlink 144170 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Salome Gluecksohn-Waelsch''' (October 6, 1907 – November 7, 2007) nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Germany|Gernam]] tingbani ka O leei bɛ [[:en:United_States|U.S]], nyɛ geneticist. Ka nyɛ ŋun pahi pili [[:en:Developmental_biology|Development genetics]] <ref><nowiki>https://www.cell.com/developmental-cell/fulltext/S1534-5807(07)00495-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS1534580707004959%3Fshowall%3Dtrue</nowiki></ref>din nyɛ din vihiri silimiinsi ni bɔli binshɛɣu genetics development <ref><nowiki>https://jwa.org/encyclopedia/article/waelsch-salome-gluecksohn</nowiki></ref> == O Taarihi == Salome Gluecksohn-Waelsch nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Gdańsk|Danzig]], Gernamy, ka O laamba nyɛ Nadia mini Ilya Gluecksoh. O daa nyɛla ŋun zooi [[:en:Germany|Gernamy]] Dunia tɔbu I mini Iin sunsuuni, ka miisim daa tɔ O daŋ maa pam n-ti pahi O ba kum yuuni [[:en:Spanish_flu|1918 influenza pandemic]] doro lani, ni tɔbu nyaaŋa fitiina nahingu == Reference == ig2n2z3z3e60ql8dqznwe9oxe36cq7o 144171 144170 2026-07-19T18:20:54Z Samaru Samaru 6396 /* O Taarihi */ 144171 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Salome Gluecksohn-Waelsch''' (October 6, 1907 – November 7, 2007) nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Germany|Gernam]] tingbani ka O leei bɛ [[:en:United_States|U.S]], nyɛ geneticist. Ka nyɛ ŋun pahi pili [[:en:Developmental_biology|Development genetics]] <ref><nowiki>https://www.cell.com/developmental-cell/fulltext/S1534-5807(07)00495-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS1534580707004959%3Fshowall%3Dtrue</nowiki></ref>din nyɛ din vihiri silimiinsi ni bɔli binshɛɣu genetics development <ref><nowiki>https://jwa.org/encyclopedia/article/waelsch-salome-gluecksohn</nowiki></ref> == O Taarihi == Salome Gluecksohn-Waelsch nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Gdańsk|Danzig]], Gernamy, ka O laamba nyɛ Nadia mini Ilya Gluecksoh. O daa nyɛla ŋun zooi [[:en:Germany|Gernamy]] Dunia tɔbu I mini Iin sunsuuni, ka miisim daa tɔ O daŋ maa pam n-ti pahi O ba kum yuuni [[:en:Spanish_flu|1918 influenza epidemic]] doro lani, ni tɔbu nyaaŋa fitiina nahingu == Reference == fki6g943goihwdy36y3nx02v07gines 144172 144171 2026-07-19T18:22:58Z Samaru Samaru 6396 Added reference 144172 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Salome Gluecksohn-Waelsch''' (October 6, 1907 – November 7, 2007) nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Germany|Gernam]] tingbani ka O leei bɛ [[:en:United_States|U.S]], nyɛ geneticist. Ka nyɛ ŋun pahi pili [[:en:Developmental_biology|Development genetics]] <ref><nowiki>https://www.cell.com/developmental-cell/fulltext/S1534-5807(07)00495-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS1534580707004959%3Fshowall%3Dtrue</nowiki></ref>din nyɛ din vihiri silimiinsi ni bɔli binshɛɣu genetics development <ref><nowiki>https://jwa.org/encyclopedia/article/waelsch-salome-gluecksohn</nowiki></ref> == O Taarihi == Salome Gluecksohn-Waelsch nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Gdańsk|Danzig]], Gernamy, ka O laamba nyɛ Nadia mini Ilya Gluecksoh. O daa nyɛla ŋun zooi [[:en:Germany|Gernamy]] Dunia tɔbu I mini Iin sunsuuni, ka miisim daa tɔ O daŋ maa pam n-ti pahi O ba kum yuuni [[:en:Spanish_flu|1918 influenza epidemic]] doro lani, ni tɔbu nyaaŋa fitiina nahingu<ref><nowiki>https://jwa.org/encyclopedia/article/waelsch-salome-gluecksohn</nowiki></ref><ref><nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Marilyn_Bailey_Ogilvie</nowiki></ref> == Reference == 7916ztfvila9mgonwnemfcexk0usebm 144173 144172 2026-07-19T18:25:57Z Samaru Samaru 6396 Added headings 144173 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Salome Gluecksohn-Waelsch''' (October 6, 1907 – November 7, 2007) nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Germany|Gernam]] tingbani ka O leei bɛ [[:en:United_States|U.S]], nyɛ geneticist. Ka nyɛ ŋun pahi pili [[:en:Developmental_biology|Development genetics]] <ref><nowiki>https://www.cell.com/developmental-cell/fulltext/S1534-5807(07)00495-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS1534580707004959%3Fshowall%3Dtrue</nowiki></ref>din nyɛ din vihiri silimiinsi ni bɔli binshɛɣu genetics development <ref><nowiki>https://jwa.org/encyclopedia/article/waelsch-salome-gluecksohn</nowiki></ref> == O Taarihi == Salome Gluecksohn-Waelsch nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Gdańsk|Danzig]], Gernamy, ka O laamba nyɛ Nadia mini Ilya Gluecksoh. O daa nyɛla ŋun zooi [[:en:Germany|Gernamy]] Dunia tɔbu I mini Iin sunsuuni, ka miisim daa tɔ O daŋ maa pam n-ti pahi O ba kum yuuni [[:en:Spanish_flu|1918 influenza epidemic]] doro lani, ni tɔbu nyaaŋa fitiina nahingu<ref><nowiki>https://jwa.org/encyclopedia/article/waelsch-salome-gluecksohn</nowiki></ref><ref><nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Marilyn_Bailey_Ogilvie</nowiki></ref> == O Scientific Tuma == == Kpaŋmaŋ Pina == == Reference == nlb7ji909uyqfadsgq3so54vqgsfc92 144174 144173 2026-07-19T18:28:11Z Samaru Samaru 6396 144174 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Salome Gluecksohn-Waelsch''' (October 6, 1907 – November 7, 2007) {{Infobox scientist | image = Salome Gluecksohn-Waelsch.gif | birth_date = {{Birth date|1907|10|06}} | birth_place = [[Danzig]], [[Germany]] | death_date = {{Death date and age|2007|11|07|1907|10|06}} | death_place = [[New York City]] | name = Salome Gluecksohn-Waelsch | birth_name = Salome Gluecksohn | fields = Developmental genetics | workplaces = University of Freiburg, [[Columbia University]], [[Albert Einstein College of Medicine]] | education = [[University of Freiburg]] | known_for = Tracing the effects of the muant ''Brachyury'' gene of the mouse to the notochord | awards = [[Thomas Hunt Morgan Medal]] | spouses = [[Rudolph Schoenheimer]] (died 1941), Heinrich Waelsch (married 1943) | children = Two }} nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Germany|Gernam]] tingbani ka O leei bɛ [[:en:United_States|U.S]], nyɛ geneticist. Ka nyɛ ŋun pahi pili [[:en:Developmental_biology|Development genetics]] <ref><nowiki>https://www.cell.com/developmental-cell/fulltext/S1534-5807(07)00495-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS1534580707004959%3Fshowall%3Dtrue</nowiki></ref>din nyɛ din vihiri silimiinsi ni bɔli binshɛɣu genetics development <ref><nowiki>https://jwa.org/encyclopedia/article/waelsch-salome-gluecksohn</nowiki></ref> == O Taarihi == Salome Gluecksohn-Waelsch nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Gdańsk|Danzig]], Gernamy, ka O laamba nyɛ Nadia mini Ilya Gluecksoh. O daa nyɛla ŋun zooi [[:en:Germany|Gernamy]] Dunia tɔbu I mini Iin sunsuuni, ka miisim daa tɔ O daŋ maa pam n-ti pahi O ba kum yuuni [[:en:Spanish_flu|1918 influenza epidemic]] doro lani, ni tɔbu nyaaŋa fitiina nahingu<ref><nowiki>https://jwa.org/encyclopedia/article/waelsch-salome-gluecksohn</nowiki></ref><ref><nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Marilyn_Bailey_Ogilvie</nowiki></ref> == O Scientific Tuma == == Kpaŋmaŋ Pina == == Reference == lw73a56qrkrmit8xcrjzbicq5rl2fau 144175 144174 2026-07-19T18:28:48Z Samaru Samaru 6396 144175 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Salome Gluecksohn-Waelsch''' (October 6, 1907 – November 7, 2007) nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Germany|Gernam]] tingbani ka O leei bɛ [[:en:United_States|U.S]], nyɛ geneticist. Ka nyɛ ŋun pahi pili [[:en:Developmental_biology|Development genetics]] <ref><nowiki>https://www.cell.com/developmental-cell/fulltext/S1534-5807(07)00495-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS1534580707004959%3Fshowall%3Dtrue</nowiki></ref>din nyɛ din vihiri silimiinsi ni bɔli binshɛɣu genetics development <ref><nowiki>https://jwa.org/encyclopedia/article/waelsch-salome-gluecksohn</nowiki></ref> == O Taarihi == Salome Gluecksohn-Waelsch nyɛla bini dɔɣi so [[:en:Gdańsk|Danzig]], Gernamy, ka O laamba nyɛ Nadia mini Ilya Gluecksoh. O daa nyɛla ŋun zooi [[:en:Germany|Gernamy]] Dunia tɔbu I mini Iin sunsuuni, ka miisim daa tɔ O daŋ maa pam n-ti pahi O ba kum yuuni [[:en:Spanish_flu|1918 influenza epidemic]] doro lani, ni tɔbu nyaaŋa fitiina nahingu<ref><nowiki>https://jwa.org/encyclopedia/article/waelsch-salome-gluecksohn</nowiki></ref><ref><nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Marilyn_Bailey_Ogilvie</nowiki></ref> == O Scientific Tuma == == Kpaŋmaŋ Pina == == Reference == 3kf3l3jnd5vyplmxp5rcs4sjyrg6k6v Emily Blackwell 0 33616 144184 2026-07-19T20:29:14Z Abdul Mutim 7420 Add a text 144184 wikitext text/x-wiki == Emily Blackwell == Emily Blackwell (October 8,1826 - September 7,1910).Daa nyɛla America physician wun lahi nyɛ paɣ'ba yee duhibu Nira.O daa nyɛla paɣ'so wun pahi ayi nyɛ wum mali medical degree, shikuru shɛlli din boli Case Western Reserve University, wuni n-daa pa Nancy Talbot Clark zuɣu tuuli nirila. tj6d5rjsrktrfy4mrjz8t9kmyrbr4d6 Ŋun su yɛltɔɣa:Yussif Amina 3 33617 144187 2026-07-20T05:35:28Z Yussif Amina 7429 /* Susan la flesche picotte */ new section 144187 wikitext text/x-wiki == Susan la flesche picotte == susan la flesche picotte, nyela [[Ŋun su:Yussif Amina|Yussif Amina]] ([[Ŋun su yɛltɔɣa:Yussif Amina|Yɛltɔɣa]]) 05:35, 20 Silimin gɔli July 2026 (GMT) ppit72sshyubwrq7bd9eia0mxqy4exk Mary Putnam Jacobi 0 33618 144194 2026-07-20T09:20:00Z Abdul Gafaru 100% 6794 Created an article 144194 wikitext text/x-wiki '''MARY PUTNAM JACOBI'''; Mary Corinna Putnam Jacobi (bɛ dɔɣi o yuli daa nyɛ Putnam; August bɛgu pihita ni yini 1842 – June bɛgu pia 1906) daa nyɛla England-American dɔɣite, karim baŋda, scientist, sabira, n-ti pahi paɣaba nam bɔra. O daa nyɛla tuuli paɣa so bɛ ni daa yɛli ni o karim dɔɣite tuma University of Paris, n-ti pahi tuuli paɣa so ŋun daa naai pharmacy shikuru United States. Jacobi daa mali tuma yuun pam dɔɣite tuma, karimbu, sabu, n-ti pahi paɣaba hakki bɔbu, di pam daa nyɛla dɔɣite karimbu yaɣili. O scientific anfaani n-daa chɛ ka ninvuɣu nya ka yɛltɔɣa shɛli bɛ ni yɛri ni paɣaba haidiya saha ka chɛ karimbu bi galisi di bi tu ni di zali. Di daa sɔŋ pam paɣaba karimbu yɛligibu tɔbu ni. Jacobi daa nyɛla ŋun pili League for Political Education mini Women's Medical Association of New York City, ka bɛ lahi zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. Piligu biɛhigu   Bɛ dɔɣi la Jacobi Mary Corinna Putnam August bɛgu pihita ni yini 1842, London, England. O nyɛla American nira, George Palmer Putnam bia, n-ti pahi British paɣa, Victorine Haven Putnam, ban daa yi New York City. O daa nyɛla bɛ bihi pia ni yini puuni tuuli. Jacobi dɔɣim saha, bɛ daa be London domin o ba George daa yori o New York City buku sabu kompini, Wiley & Putnam yaɣili din be London. Yuuni 1848, o ni daa nyɛ yuun ayɔbu, Jacobi mini o yili daa yi London chaŋ New York, ka o daa be di ni hali ka o zo. Mary daa karimla o yili ni o ma saha tuuli, ka nyaaŋa chaŋ private shikuru Yonkers. Nyaaŋa, o daa chaŋla public shikuru paɣaba 12th Street, Manhattan, ka o daa naai di ni yuuni 1859. O ni naai, o daa lahi karimla Greek, science, n-ti pahi dɔɣite tuma o maŋmaŋa Elizabeth Blackwell mini niriba shɛba sani. O ni daa nyɛ bia, Jacobi daa piligi sabu The Atlantic Monthly ni o ni daa nyɛ yuun pia ni anu, ka nyaaŋa sabu New York Evening Post ni. qsfsjifasw244txl1yk460ljsibtp0w 144196 144194 2026-07-20T09:42:52Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added information 144196 wikitext text/x-wiki '''MARY PUTNAM JACOBI'''; Mary Corinna Putnam Jacobi (bɛ dɔɣi o yuli daa nyɛ Putnam; August bɛgu pihita ni yini 1842 – June bɛgu pia 1906) daa nyɛla England-American dɔɣite, karim baŋda, scientist, sabira, n-ti pahi paɣaba nam bɔra. O daa nyɛla tuuli paɣa so bɛ ni daa yɛli ni o karim dɔɣite tuma University of Paris, n-ti pahi tuuli paɣa so ŋun daa naai pharmacy shikuru United States. Jacobi daa mali tuma yuun pam dɔɣite tuma, karimbu, sabu, n-ti pahi paɣaba hakki bɔbu, di pam daa nyɛla dɔɣite karimbu yaɣili. O scientific anfaani n-daa chɛ ka ninvuɣu nya ka yɛltɔɣa shɛli bɛ ni yɛri ni paɣaba haidiya saha ka chɛ karimbu bi galisi di bi tu ni di zali. Di daa sɔŋ pam paɣaba karimbu yɛligibu tɔbu ni. Jacobi daa nyɛla ŋun pili League for Political Education mini Women's Medical Association of New York City, ka bɛ lahi zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. Piligu biɛhigu   Bɛ dɔɣi la Jacobi Mary Corinna Putnam August bɛgu pihita ni yini 1842, London, England. O nyɛla American nira, George Palmer Putnam bia, n-ti pahi British paɣa, Victorine Haven Putnam, ban daa yi New York City. O daa nyɛla bɛ bihi pia ni yini puuni tuuli. Jacobi dɔɣim saha, bɛ daa be London domin o ba George daa yori o New York City buku sabu kompini, Wiley & Putnam yaɣili din be London. Yuuni 1848, o ni daa nyɛ yuun ayɔbu, Jacobi mini o yili daa yi London chaŋ New York, ka o daa be di ni hali ka o zo. Mary daa karimla o yili ni o ma saha tuuli, ka nyaaŋa chaŋ private shikuru Yonkers. Nyaaŋa, o daa chaŋla public shikuru paɣaba 12th Street, Manhattan, ka o daa naai di ni yuuni 1859. O ni naai, o daa lahi karimla Greek, science, n-ti pahi dɔɣite tuma o maŋmaŋa Elizabeth Blackwell mini niriba shɛba sani. O ni daa nyɛ bia, Jacobi daa piligi sabu The Atlantic Monthly ni o ni daa nyɛ yuun pia ni anu, ka nyaaŋa sabu New York Evening Post ni. Tuma Dɔɣite Karimbu Amaa George Putnam ni daa mi ni dɔɣite tuma nyɛla "tuma din bi galisi", o daa yɛli ka sɔŋ o bia liɣiri ni o niŋ o bɔri shɛli, din daa nyɛla o ni daa bɔri li o biɛhigu piligu. Yuuni 1863, Jacobi daa naai New York College of Pharmacy, ka di daa che ka o lee tuuli paɣa so ŋun naai America pharmacy shikuru. Yuuni 1864, o daa deei Doctor of Medicine shɛhira gbaŋ Female Medical College of Pennsylvania. O daa tum clinical dɔɣite tuma yuun pɔi Marie Zakrzewska mini Lucy Sewall sani New England Hospital for Women and Children. O lahi tum American Civil War ni dɔɣite sɔŋda. O ni daa tum internship pɔi New England Hospital for Women and Children, Jacobi daa niŋ n-yurilim ni o yɛligi o dɔɣite karimbu, ka daa zaŋ o Application University of Paris, École de Médecine. Bɛ ni daa yɛl' pam nyaaŋa, ni psychiatrist Benjamin Ball sɔŋbu, yuuni 1868 bɛ daa deei o ka o lee tuuli paɣa so ŋun kpe École de Médecine, amaa domin o nyɛ paɣa bɛ daa yɛli ni o kpe lecture hall zuɣu noli din puni, ka zali tooni kpamba sani. July 1871, Jacobi daa naai ka deei nasara gbaŋ, ka lee tuuli ayi paɣa so ŋun deei shɛhira gbaŋ University of Paris, École de Médecine. (Elizabeth Garret Anderson daa nyɛla tuuli). Jacobi lahi daa deei bronze pini o thesis zuɣu. O Paris karimbu daa niŋla Franco-Prussian War saha. August 1871 Scribner's Monthly ni, o daa sabi lahabali French nam paɣaba ban daa deei nam yaakɔŋ nyaaŋa. Dɔɣite Tuma mini Awaro O ni daa karim Paris yuun anu nyaaŋa, Jacobi daa labi United States fall 1871. O ni daa labi New York City, Jacobi daa yo o maŋmaŋa dɔɣite tuma. Jacobi lahi daa tum baŋsim bɔbu, ka lee professor Women's Medical College of the New York Infirmary mini Mount Sinai Hospital. Jacobi daa lee Medical Society of the County of New York paɣa ayi, ka bɛ lahi deei o American Medical Association. Yuuni 1872, o daa sɔŋ ka bɛ yo Women's Medical Association of New York City, ka daa nyɛ o kpema yuuni 1874 hali ni 1903. O daa kuli tumdila ni bɛ deei paɣaba leading dɔɣite shikuriti ni, kamani Johns Hopkins School of Medicine. O karimbu Medical College ni daa galisi ka o shikuru bihi na bi paai di yaa, ka di daa che ka o chɛ tuma maa yuuni 1888. Yuuni 1873, o daa awarila Abraham Jacobi, New York dɔɣite ni baŋsim bora, saha ŋɔ bɛ booni o "American pediatrics ba". Bɛ daa dɔɣi bihi ata, bihi paɣa ayi, ni bidibiga yini. Bɛ tuuli bia paɣa daa kpila dɔɣim saha, ka bɛ bidibiga mi daa kpi yuun ayɔbu. Abraham mini Mary daa mali bia yini ko ŋun daa zo hali ni o nyɛ biga, bɛ bia paɣa Marjorie Jacobi McAneny. Jacobi daa wuhi o bia o karimbu bɔhimbu zuɣu. Sabu Yuuni 1876, Jacobi daa deei Harvard University Boylston Pini o sabu shɛli bɛ ni daa lahi yihi li buku ni, _The Question of Rest for Women during Menstruation_. O daa nyɛla tuuli paɣa so ŋun deei Boylston Pini. Jacobi sabu maa daa nyɛla o ni daa yɛli Dr. Edward H. Clarke buku _Sex in Education; or, A Fair Chance for the Girls_ (1875) anfaani. Buku maa daa yɛliya ni paɣa ni tum tuma bee ni o miha haidiya saha yɛn che ka o ku tooi dɔ. Jacobi daa bi deei li, ka o daa laɣim paɣaba dɔɣite baŋsim haidiya saha zaa, kamani nuu gɔli bɔbu haidiya tooni ni nyaaŋa. O daa naai ka yɛli ni "haidiya puuni ka ka shɛli din wuhiri ni di kpa, bee di galisi ka paɣa dɔɣi." Jacobi daa sabi dɔɣite yɛltɔɣa pishi ni yini n-gari 120, n-ti pahi buku awɔi, amaa o daa chɛ fiction sabu yuuni 1871. Yuuni 1891 o daa sabi "Woman in Medicine" din wuhi paɣaba dɔɣite tuma America, ka di be _Women's Work in America_ buku ni. Di daa mali American paɣaba dɔɣite nima sabu pina, ka daa tooi yɛli o maŋmaŋa tuma pihinahi n-gari. Yuuni 1894, o daa sabi _Common Sense Applied to Women's Suffrage_, ka bɛ daa lahi yihi li ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu America. Di daa yi la o yɛltɔɣa 1894 Albany constitutional convention. Bɛ daa lahi yihi li yuuni 1915 ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu naai. Yuuni 1894 mi, paɣaba nam bɔbu ni daa kɔŋ New York State Constitution ni, Jacobi daa nyɛla suffragist anu sunsuuni ban daa pili League for Political Education. Elizabeth Blackwell (1821–1910) ni daa nya dɔɣite tuma ni nyɛla soli ni bɛ taɣi tiŋa ni yɛlim, Jacobi daa nya li ka di nyɛla biological science. Blackwell daa mi ni paɣaba yɛn nya nasara dɔɣite tuma ni domin bɛ suhi pam, amaa Jacobi mi daa mi ni paɣaba sɔŋbu yi la bɛ ni baŋ baŋsim bɔbu pam. Kum mini O Zaŋsira Bɛ ni daa baŋ ni o mali bɛri niŋgu tumor, Jacobi daa sabi o doro lahibaya ka yihi paper _Descriptions of the Early Symptoms of the Meningeal Tumor Compressing the Cerebellum. From Which the Writer Died. Written by Herself_. O daa kpila New York City June dabaa pia 1906. Bɛ daa埋 Jacobi Green-Wood Cemetery, Brooklyn, New York. Bɛ daa zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. ihvbes42aavdwtecjf2ob0ii984qxpa 144197 144196 2026-07-20T09:47:04Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added informatiom 144197 wikitext text/x-wiki '''MARY PUTNAM JACOBI'''; Mary Corinna Putnam Jacobi (bɛ dɔɣi o yuli daa nyɛ Putnam; August bɛgu pihita ni yini 1842 – June bɛgu pia 1906) daa nyɛla England-American dɔɣite, karim baŋda, scientist, sabira, n-ti pahi paɣaba nam bɔra. O daa nyɛla tuuli paɣa so bɛ ni daa yɛli ni o karim dɔɣite tuma University of Paris, n-ti pahi tuuli paɣa so ŋun daa naai pharmacy shikuru United States. Jacobi daa mali tuma yuun pam dɔɣite tuma, karimbu, sabu, n-ti pahi paɣaba hakki bɔbu, di pam daa nyɛla dɔɣite karimbu yaɣili. O scientific anfaani n-daa chɛ ka ninvuɣu nya ka yɛltɔɣa shɛli bɛ ni yɛri ni paɣaba haidiya saha ka chɛ karimbu bi galisi di bi tu ni di zali. Di daa sɔŋ pam paɣaba karimbu yɛligibu tɔbu ni. Jacobi daa nyɛla ŋun pili League for Political Education mini Women's Medical Association of New York City, ka bɛ lahi zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. '''Piligu biɛhigu''';   Bɛ dɔɣi la Jacobi Mary Corinna Putnam August bɛgu pihita ni yini 1842, London, England. O nyɛla American nira, George Palmer Putnam bia, n-ti pahi British paɣa, Victorine Haven Putnam, ban daa yi New York City. O daa nyɛla bɛ bihi pia ni yini puuni tuuli. Jacobi dɔɣim saha, bɛ daa be London domin o ba George daa yori o New York City buku sabu kompini, Wiley & Putnam yaɣili din be London. Yuuni 1848, o ni daa nyɛ yuun ayɔbu, Jacobi mini o yili daa yi London chaŋ New York, ka o daa be di ni hali ka o zo. Mary daa karimla o yili ni o ma saha tuuli, ka nyaaŋa chaŋ private shikuru Yonkers. Nyaaŋa, o daa chaŋla public shikuru paɣaba 12th Street, Manhattan, ka o daa naai di ni yuuni 1859. O ni naai, o daa lahi karimla Greek, science, n-ti pahi dɔɣite tuma o maŋmaŋa Elizabeth Blackwell mini niriba shɛba sani. O ni daa nyɛ bia, Jacobi daa piligi sabu The Atlantic Monthly ni o ni daa nyɛ yuun pia ni anu, ka nyaaŋa sabu New York Evening Post ni. '''Tuma'''; '''Dɔɣite karimbu'''; Amaa George Putnam ni daa mi ni dɔɣite tuma nyɛla "tuma din bi galisi", o daa yɛli ka sɔŋ o bia liɣiri ni o niŋ o bɔri shɛli, din daa nyɛla o ni daa bɔri li o biɛhigu piligu. Yuuni 1863, Jacobi daa naai New York College of Pharmacy, ka di daa che ka o lee tuuli paɣa so ŋun naai America pharmacy shikuru. Yuuni 1864, o daa deei Doctor of Medicine shɛhira gbaŋ Female Medical College of Pennsylvania. O daa tum clinical dɔɣite tuma yuun pɔi Marie Zakrzewska mini Lucy Sewall sani New England Hospital for Women and Children. O lahi tum American Civil War ni dɔɣite sɔŋda. O ni daa tum internship pɔi New England Hospital for Women and Children, Jacobi daa niŋ n-yurilim ni o yɛligi o dɔɣite karimbu, ka daa zaŋ o Application University of Paris, École de Médecine. Bɛ ni daa yɛl' pam nyaaŋa, ni psychiatrist Benjamin Ball sɔŋbu, yuuni 1868 bɛ daa deei o ka o lee tuuli paɣa so ŋun kpe École de Médecine, amaa domin o nyɛ paɣa bɛ daa yɛli ni o kpe lecture hall zuɣu noli din puni, ka zali tooni kpamba sani. July 1871, Jacobi daa naai ka deei nasara gbaŋ, ka lee tuuli ayi paɣa so ŋun deei shɛhira gbaŋ University of Paris, École de Médecine. (Elizabeth Garret Anderson daa nyɛla tuuli). Jacobi lahi daa deei bronze pini o thesis zuɣu. O Paris karimbu daa niŋla Franco-Prussian War saha. August 1871 Scribner's Monthly ni, o daa sabi lahabali French nam paɣaba ban daa deei nam yaakɔŋ nyaaŋa. '''Dɔɣite Tuma mini Awaro'''; O ni daa karim Paris yuun anu nyaaŋa, Jacobi daa labi United States fall 1871. O ni daa labi New York City, Jacobi daa yo o maŋmaŋa dɔɣite tuma. Jacobi lahi daa tum baŋsim bɔbu, ka lee professor Women's Medical College of the New York Infirmary mini Mount Sinai Hospital. Jacobi daa lee Medical Society of the County of New York paɣa ayi, ka bɛ lahi deei o American Medical Association. Yuuni 1872, o daa sɔŋ ka bɛ yo Women's Medical Association of New York City, ka daa nyɛ o kpema yuuni 1874 hali ni 1903. O daa kuli tumdila ni bɛ deei paɣaba leading dɔɣite shikuriti ni, kamani Johns Hopkins School of Medicine. O karimbu Medical College ni daa galisi ka o shikuru bihi na bi paai di yaa, ka di daa che ka o chɛ tuma maa yuuni 1888. Yuuni 1873, o daa awarila Abraham Jacobi, New York dɔɣite ni baŋsim bora, saha ŋɔ bɛ booni o "American pediatrics ba". Bɛ daa dɔɣi bihi ata, bihi paɣa ayi, ni bidibiga yini. Bɛ tuuli bia paɣa daa kpila dɔɣim saha, ka bɛ bidibiga mi daa kpi yuun ayɔbu. Abraham mini Mary daa mali bia yini ko ŋun daa zo hali ni o nyɛ biga, bɛ bia paɣa Marjorie Jacobi McAneny. Jacobi daa wuhi o bia o karimbu bɔhimbu zuɣu. Sabu Yuuni 1876, Jacobi daa deei Harvard University Boylston Pini o sabu shɛli bɛ ni daa lahi yihi li buku ni, _The Question of Rest for Women during Menstruation_. O daa nyɛla tuuli paɣa so ŋun deei Boylston Pini. Jacobi sabu maa daa nyɛla o ni daa yɛli Dr. Edward H. Clarke buku _Sex in Education; or, A Fair Chance for the Girls_ (1875) anfaani. Buku maa daa yɛliya ni paɣa ni tum tuma bee ni o miha haidiya saha yɛn che ka o ku tooi dɔ. Jacobi daa bi deei li, ka o daa laɣim paɣaba dɔɣite baŋsim haidiya saha zaa, kamani nuu gɔli bɔbu haidiya tooni ni nyaaŋa. O daa naai ka yɛli ni "haidiya puuni ka ka shɛli din wuhiri ni di kpa, bee di galisi ka paɣa dɔɣi." Jacobi daa sabi dɔɣite yɛltɔɣa pishi ni yini n-gari 120, n-ti pahi buku awɔi, amaa o daa chɛ fiction sabu yuuni 1871. Yuuni 1891 o daa sabi "Woman in Medicine" din wuhi paɣaba dɔɣite tuma America, ka di be _Women's Work in America_ buku ni. Di daa mali American paɣaba dɔɣite nima sabu pina, ka daa tooi yɛli o maŋmaŋa tuma pihinahi n-gari. Yuuni 1894, o daa sabi _Common Sense Applied to Women's Suffrage_, ka bɛ daa lahi yihi li ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu America. Di daa yi la o yɛltɔɣa 1894 Albany constitutional convention. Bɛ daa lahi yihi li yuuni 1915 ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu naai. Yuuni 1894 mi, paɣaba nam bɔbu ni daa kɔŋ New York State Constitution ni, Jacobi daa nyɛla suffragist anu sunsuuni ban daa pili League for Political Education. Elizabeth Blackwell (1821–1910) ni daa nya dɔɣite tuma ni nyɛla soli ni bɛ taɣi tiŋa ni yɛlim, Jacobi daa nya li ka di nyɛla biological science. Blackwell daa mi ni paɣaba yɛn nya nasara dɔɣite tuma ni domin bɛ suhi pam, amaa Jacobi mi daa mi ni paɣaba sɔŋbu yi la bɛ ni baŋ baŋsim bɔbu pam. '''Kum mini O Zaŋsira'''; Bɛ ni daa baŋ ni o mali bɛri niŋgu tumor, Jacobi daa sabi o doro lahibaya ka yihi paper _Descriptions of the Early Symptoms of the Meningeal Tumor Compressing the Cerebellum. From Which the Writer Died. Written by Herself_. O daa kpila New York City June dabaa pia 1906. Bɛ daa埋 Jacobi Green-Wood Cemetery, Brooklyn, New York. Bɛ daa zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. ji11en7ttnilgnlyzb3kh33fnayc64h 144198 144197 2026-07-20T09:51:08Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added information 144198 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:MaryCorinnaPutnamJacobi.jpg|alt=Picture |thumb|MARY JACOBI ANFOONI.]] '''MARY PUTNAM JACOBI'''; Mary Corinna Putnam Jacobi (bɛ dɔɣi o yuli daa nyɛ Putnam; August bɛgu pihita ni yini 1842 – June bɛgu pia 1906) daa nyɛla England-American dɔɣite, karim baŋda, scientist, sabira, n-ti pahi paɣaba nam bɔra. O daa nyɛla tuuli paɣa so bɛ ni daa yɛli ni o karim dɔɣite tuma University of Paris, n-ti pahi tuuli paɣa so ŋun daa naai pharmacy shikuru United States. Jacobi daa mali tuma yuun pam dɔɣite tuma, karimbu, sabu, n-ti pahi paɣaba hakki bɔbu, di pam daa nyɛla dɔɣite karimbu yaɣili. O scientific anfaani n-daa chɛ ka ninvuɣu nya ka yɛltɔɣa shɛli bɛ ni yɛri ni paɣaba haidiya saha ka chɛ karimbu bi galisi di bi tu ni di zali. Di daa sɔŋ pam paɣaba karimbu yɛligibu tɔbu ni. Jacobi daa nyɛla ŋun pili League for Political Education mini Women's Medical Association of New York City, ka bɛ lahi zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. '''Piligu biɛhigu''';   Bɛ dɔɣi la Jacobi Mary Corinna Putnam August bɛgu pihita ni yini 1842, London, England. O nyɛla American nira, George Palmer Putnam bia, n-ti pahi British paɣa, Victorine Haven Putnam, ban daa yi New York City. O daa nyɛla bɛ bihi pia ni yini puuni tuuli. Jacobi dɔɣim saha, bɛ daa be London domin o ba George daa yori o New York City buku sabu kompini, Wiley & Putnam yaɣili din be London. Yuuni 1848, o ni daa nyɛ yuun ayɔbu, Jacobi mini o yili daa yi London chaŋ New York, ka o daa be di ni hali ka o zo. Mary daa karimla o yili ni o ma saha tuuli, ka nyaaŋa chaŋ private shikuru Yonkers. Nyaaŋa, o daa chaŋla public shikuru paɣaba 12th Street, Manhattan, ka o daa naai di ni yuuni 1859. O ni naai, o daa lahi karimla Greek, science, n-ti pahi dɔɣite tuma o maŋmaŋa Elizabeth Blackwell mini niriba shɛba sani. O ni daa nyɛ bia, Jacobi daa piligi sabu The Atlantic Monthly ni o ni daa nyɛ yuun pia ni anu, ka nyaaŋa sabu New York Evening Post ni. '''Tuma'''; '''Dɔɣite karimbu'''; Amaa George Putnam ni daa mi ni dɔɣite tuma nyɛla "tuma din bi galisi", o daa yɛli ka sɔŋ o bia liɣiri ni o niŋ o bɔri shɛli, din daa nyɛla o ni daa bɔri li o biɛhigu piligu. Yuuni 1863, Jacobi daa naai New York College of Pharmacy, ka di daa che ka o lee tuuli paɣa so ŋun naai America pharmacy shikuru. Yuuni 1864, o daa deei Doctor of Medicine shɛhira gbaŋ Female Medical College of Pennsylvania. O daa tum clinical dɔɣite tuma yuun pɔi Marie Zakrzewska mini Lucy Sewall sani New England Hospital for Women and Children. O lahi tum American Civil War ni dɔɣite sɔŋda. O ni daa tum internship pɔi New England Hospital for Women and Children, Jacobi daa niŋ n-yurilim ni o yɛligi o dɔɣite karimbu, ka daa zaŋ o Application University of Paris, École de Médecine. Bɛ ni daa yɛl' pam nyaaŋa, ni psychiatrist Benjamin Ball sɔŋbu, yuuni 1868 bɛ daa deei o ka o lee tuuli paɣa so ŋun kpe École de Médecine, amaa domin o nyɛ paɣa bɛ daa yɛli ni o kpe lecture hall zuɣu noli din puni, ka zali tooni kpamba sani. July 1871, Jacobi daa naai ka deei nasara gbaŋ, ka lee tuuli ayi paɣa so ŋun deei shɛhira gbaŋ University of Paris, École de Médecine. (Elizabeth Garret Anderson daa nyɛla tuuli). Jacobi lahi daa deei bronze pini o thesis zuɣu. O Paris karimbu daa niŋla Franco-Prussian War saha. August 1871 Scribner's Monthly ni, o daa sabi lahabali French nam paɣaba ban daa deei nam yaakɔŋ nyaaŋa. '''Dɔɣite Tuma mini Awaro'''; O ni daa karim Paris yuun anu nyaaŋa, Jacobi daa labi United States fall 1871. O ni daa labi New York City, Jacobi daa yo o maŋmaŋa dɔɣite tuma. Jacobi lahi daa tum baŋsim bɔbu, ka lee professor Women's Medical College of the New York Infirmary mini Mount Sinai Hospital. Jacobi daa lee Medical Society of the County of New York paɣa ayi, ka bɛ lahi deei o American Medical Association. Yuuni 1872, o daa sɔŋ ka bɛ yo Women's Medical Association of New York City, ka daa nyɛ o kpema yuuni 1874 hali ni 1903. O daa kuli tumdila ni bɛ deei paɣaba leading dɔɣite shikuriti ni, kamani Johns Hopkins School of Medicine. O karimbu Medical College ni daa galisi ka o shikuru bihi na bi paai di yaa, ka di daa che ka o chɛ tuma maa yuuni 1888. Yuuni 1873, o daa awarila Abraham Jacobi, New York dɔɣite ni baŋsim bora, saha ŋɔ bɛ booni o "American pediatrics ba". Bɛ daa dɔɣi bihi ata, bihi paɣa ayi, ni bidibiga yini. Bɛ tuuli bia paɣa daa kpila dɔɣim saha, ka bɛ bidibiga mi daa kpi yuun ayɔbu. Abraham mini Mary daa mali bia yini ko ŋun daa zo hali ni o nyɛ biga, bɛ bia paɣa Marjorie Jacobi McAneny. Jacobi daa wuhi o bia o karimbu bɔhimbu zuɣu. Sabu Yuuni 1876, Jacobi daa deei Harvard University Boylston Pini o sabu shɛli bɛ ni daa lahi yihi li buku ni, _The Question of Rest for Women during Menstruation_. O daa nyɛla tuuli paɣa so ŋun deei Boylston Pini. Jacobi sabu maa daa nyɛla o ni daa yɛli Dr. Edward H. Clarke buku _Sex in Education; or, A Fair Chance for the Girls_ (1875) anfaani. Buku maa daa yɛliya ni paɣa ni tum tuma bee ni o miha haidiya saha yɛn che ka o ku tooi dɔ. Jacobi daa bi deei li, ka o daa laɣim paɣaba dɔɣite baŋsim haidiya saha zaa, kamani nuu gɔli bɔbu haidiya tooni ni nyaaŋa. O daa naai ka yɛli ni "haidiya puuni ka ka shɛli din wuhiri ni di kpa, bee di galisi ka paɣa dɔɣi." Jacobi daa sabi dɔɣite yɛltɔɣa pishi ni yini n-gari 120, n-ti pahi buku awɔi, amaa o daa chɛ fiction sabu yuuni 1871. Yuuni 1891 o daa sabi "Woman in Medicine" din wuhi paɣaba dɔɣite tuma America, ka di be _Women's Work in America_ buku ni. Di daa mali American paɣaba dɔɣite nima sabu pina, ka daa tooi yɛli o maŋmaŋa tuma pihinahi n-gari. Yuuni 1894, o daa sabi _Common Sense Applied to Women's Suffrage_, ka bɛ daa lahi yihi li ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu America. Di daa yi la o yɛltɔɣa 1894 Albany constitutional convention. Bɛ daa lahi yihi li yuuni 1915 ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu naai. Yuuni 1894 mi, paɣaba nam bɔbu ni daa kɔŋ New York State Constitution ni, Jacobi daa nyɛla suffragist anu sunsuuni ban daa pili League for Political Education. Elizabeth Blackwell (1821–1910) ni daa nya dɔɣite tuma ni nyɛla soli ni bɛ taɣi tiŋa ni yɛlim, Jacobi daa nya li ka di nyɛla biological science. Blackwell daa mi ni paɣaba yɛn nya nasara dɔɣite tuma ni domin bɛ suhi pam, amaa Jacobi mi daa mi ni paɣaba sɔŋbu yi la bɛ ni baŋ baŋsim bɔbu pam. '''Kum mini O Zaŋsira'''; Bɛ ni daa baŋ ni o mali bɛri niŋgu tumor, Jacobi daa sabi o doro lahibaya ka yihi paper _Descriptions of the Early Symptoms of the Meningeal Tumor Compressing the Cerebellum. From Which the Writer Died. Written by Herself_. O daa kpila New York City June dabaa pia 1906. Bɛ daa埋 Jacobi Green-Wood Cemetery, Brooklyn, New York. Bɛ daa zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. if532hopxyk7xw4ul8a9pytu3w09cwd 144209 144198 2026-07-20T11:17:58Z Mbahayam 8851 Added content 144209 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:MaryCorinnaPutnamJacobi.jpg|alt=Picture |thumb|MARY JACOBI ANFOONI.]] '''MARY PUTNAM JACOBI'''; Mary Corinna Putnam Jacobi (o dɔɣim yuli n daa nyɛ Putnam; August bɛgu pihita ni yini 1842 – June bɛgu pia 1906) daa nyɛla England-American dɔɣite, karim baŋda, scientist, sabira, n-ti pahi paɣaba nam bɔra. O daa nyɛla tuuli paɣa so bɛ ni daa yɛli ni o karim dɔɣite tuma University of Paris, n-ti pahi tuuli paɣa so ŋun daa naai pharmacy shikuru United States. Jacobi daa mali tuma yuun pam dɔɣite tuma, karimbu, sabu, n-ti pahi paɣaba hakki bɔbu, di pam daa nyɛla dɔɣite karimbu yaɣili. O scientific anfaani n-daa chɛ ka ninvuɣu nya ka yɛltɔɣa shɛli bɛ ni yɛri ni paɣaba haidiya saha ka chɛ karimbu bi galisi di bi tu ni di zali. Di daa sɔŋ pam paɣaba karimbu yɛligibu tɔbu ni. Jacobi daa nyɛla ŋun pili League for Political Education mini Women's Medical Association of New York City, ka bɛ lahi zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. '''Piligu biɛhigu''';   Bɛ dɔɣi la Jacobi Mary Corinna Putnam August bɛgu pihita ni yini 1842, London, England. O nyɛla American nira, George Palmer Putnam bia, n-ti pahi British paɣa, Victorine Haven Putnam, ban daa yi New York City. O daa nyɛla bɛ bihi pia ni yini puuni tuuli. Jacobi dɔɣim saha, bɛ daa be London domin o ba George daa yori o New York City buku sabu kompini, Wiley & Putnam yaɣili din be London. Yuuni 1848, o ni daa nyɛ yuun ayɔbu, Jacobi mini o yili daa yi London chaŋ New York, ka o daa be di ni hali ka o zo. Mary daa karimla o yili ni o ma saha tuuli, ka nyaaŋa chaŋ private shikuru Yonkers. Nyaaŋa, o daa chaŋla public shikuru paɣaba 12th Street, Manhattan, ka o daa naai di ni yuuni 1859. O ni naai, o daa lahi karimla Greek, science, n-ti pahi dɔɣite tuma o maŋmaŋa Elizabeth Blackwell mini niriba shɛba sani. O ni daa nyɛ bia, Jacobi daa piligi sabu The Atlantic Monthly ni o ni daa nyɛ yuun pia ni anu, ka nyaaŋa sabu New York Evening Post ni. '''Tuma'''; '''Dɔɣite karimbu'''; Amaa George Putnam ni daa mi ni dɔɣite tuma nyɛla "tuma din bi galisi", o daa yɛli ka sɔŋ o bia liɣiri ni o niŋ o bɔri shɛli, din daa nyɛla o ni daa bɔri li o biɛhigu piligu. Yuuni 1863, Jacobi daa naai New York College of Pharmacy, ka di daa che ka o lee tuuli paɣa so ŋun naai America pharmacy shikuru. Yuuni 1864, o daa deei Doctor of Medicine shɛhira gbaŋ Female Medical College of Pennsylvania. O daa tum clinical dɔɣite tuma yuun pɔi Marie Zakrzewska mini Lucy Sewall sani New England Hospital for Women and Children. O lahi tum American Civil War ni dɔɣite sɔŋda. O ni daa tum internship pɔi New England Hospital for Women and Children, Jacobi daa niŋ n-yurilim ni o yɛligi o dɔɣite karimbu, ka daa zaŋ o Application University of Paris, École de Médecine. Bɛ ni daa yɛl' pam nyaaŋa, ni psychiatrist Benjamin Ball sɔŋbu, yuuni 1868 bɛ daa deei o ka o lee tuuli paɣa so ŋun kpe École de Médecine, amaa domin o nyɛ paɣa bɛ daa yɛli ni o kpe lecture hall zuɣu noli din puni, ka zali tooni kpamba sani. July 1871, Jacobi daa naai ka deei nasara gbaŋ, ka lee tuuli ayi paɣa so ŋun deei shɛhira gbaŋ University of Paris, École de Médecine. (Elizabeth Garret Anderson daa nyɛla tuuli). Jacobi lahi daa deei bronze pini o thesis zuɣu. O Paris karimbu daa niŋla Franco-Prussian War saha. August 1871 Scribner's Monthly ni, o daa sabi lahabali French nam paɣaba ban daa deei nam yaakɔŋ nyaaŋa. '''Dɔɣite Tuma mini Awaro'''; O ni daa karim Paris yuun anu nyaaŋa, Jacobi daa labi United States fall 1871. O ni daa labi New York City, Jacobi daa yo o maŋmaŋa dɔɣite tuma. Jacobi lahi daa tum baŋsim bɔbu, ka lee professor Women's Medical College of the New York Infirmary mini Mount Sinai Hospital. Jacobi daa lee Medical Society of the County of New York paɣa ayi, ka bɛ lahi deei o American Medical Association. Yuuni 1872, o daa sɔŋ ka bɛ yo Women's Medical Association of New York City, ka daa nyɛ o kpema yuuni 1874 hali ni 1903. O daa kuli tumdila ni bɛ deei paɣaba leading dɔɣite shikuriti ni, kamani Johns Hopkins School of Medicine. O karimbu Medical College ni daa galisi ka o shikuru bihi na bi paai di yaa, ka di daa che ka o chɛ tuma maa yuuni 1888. Yuuni 1873, o daa awarila Abraham Jacobi, New York dɔɣite ni baŋsim bora, saha ŋɔ bɛ booni o "American pediatrics ba". Bɛ daa dɔɣi bihi ata, bihi paɣa ayi, ni bidibiga yini. Bɛ tuuli bia paɣa daa kpila dɔɣim saha, ka bɛ bidibiga mi daa kpi yuun ayɔbu. Abraham mini Mary daa mali bia yini ko ŋun daa zo hali ni o nyɛ biga, bɛ bia paɣa Marjorie Jacobi McAneny. Jacobi daa wuhi o bia o karimbu bɔhimbu zuɣu. Sabu Yuuni 1876, Jacobi daa deei Harvard University Boylston Pini o sabu shɛli bɛ ni daa lahi yihi li buku ni, _The Question of Rest for Women during Menstruation_. O daa nyɛla tuuli paɣa so ŋun deei Boylston Pini. Jacobi sabu maa daa nyɛla o ni daa yɛli Dr. Edward H. Clarke buku _Sex in Education; or, A Fair Chance for the Girls_ (1875) anfaani. Buku maa daa yɛliya ni paɣa ni tum tuma bee ni o miha haidiya saha yɛn che ka o ku tooi dɔ. Jacobi daa bi deei li, ka o daa laɣim paɣaba dɔɣite baŋsim haidiya saha zaa, kamani nuu gɔli bɔbu haidiya tooni ni nyaaŋa. O daa naai ka yɛli ni "haidiya puuni ka ka shɛli din wuhiri ni di kpa, bee di galisi ka paɣa dɔɣi." Jacobi daa sabi dɔɣite yɛltɔɣa pishi ni yini n-gari 120, n-ti pahi buku awɔi, amaa o daa chɛ fiction sabu yuuni 1871. Yuuni 1891 o daa sabi "Woman in Medicine" din wuhi paɣaba dɔɣite tuma America, ka di be _Women's Work in America_ buku ni. Di daa mali American paɣaba dɔɣite nima sabu pina, ka daa tooi yɛli o maŋmaŋa tuma pihinahi n-gari. Yuuni 1894, o daa sabi _Common Sense Applied to Women's Suffrage_, ka bɛ daa lahi yihi li ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu America. Di daa yi la o yɛltɔɣa 1894 Albany constitutional convention. Bɛ daa lahi yihi li yuuni 1915 ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu naai. Yuuni 1894 mi, paɣaba nam bɔbu ni daa kɔŋ New York State Constitution ni, Jacobi daa nyɛla suffragist anu sunsuuni ban daa pili League for Political Education. Elizabeth Blackwell (1821–1910) ni daa nya dɔɣite tuma ni nyɛla soli ni bɛ taɣi tiŋa ni yɛlim, Jacobi daa nya li ka di nyɛla biological science. Blackwell daa mi ni paɣaba yɛn nya nasara dɔɣite tuma ni domin bɛ suhi pam, amaa Jacobi mi daa mi ni paɣaba sɔŋbu yi la bɛ ni baŋ baŋsim bɔbu pam. '''Kum mini O Zaŋsira'''; Bɛ ni daa baŋ ni o mali bɛri niŋgu tumor, Jacobi daa sabi o doro lahibaya ka yihi paper _Descriptions of the Early Symptoms of the Meningeal Tumor Compressing the Cerebellum. From Which the Writer Died. Written by Herself_. O daa kpila New York City June dabaa pia 1906. Bɛ daa埋 Jacobi Green-Wood Cemetery, Brooklyn, New York. Bɛ daa zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. 3aefzrqf730xi3jhvqfq19ta3hsg5n9 144210 144209 2026-07-20T11:19:17Z Mbahayam 8851 Added content 144210 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:MaryCorinnaPutnamJacobi.jpg|alt=Picture |thumb|MARY JACOBI ANFOONI.]] '''MARY PUTNAM JACOBI'''; Mary Corinna Putnam Jacobi (o dɔɣim yuli n daa nyɛ Putnam; bɛ dɔɣi o la silimiin-goli August bɛɣu pihita ni yini 1842 – June bɛgu pia 1906) daa nyɛla England-American dɔɣite, karim baŋda, scientist, sabira, n-ti pahi paɣaba nam bɔra. O daa nyɛla tuuli paɣa so bɛ ni daa yɛli ni o karim dɔɣite tuma University of Paris, n-ti pahi tuuli paɣa so ŋun daa naai pharmacy shikuru United States. Jacobi daa mali tuma yuun pam dɔɣite tuma, karimbu, sabu, n-ti pahi paɣaba hakki bɔbu, di pam daa nyɛla dɔɣite karimbu yaɣili. O scientific anfaani n-daa chɛ ka ninvuɣu nya ka yɛltɔɣa shɛli bɛ ni yɛri ni paɣaba haidiya saha ka chɛ karimbu bi galisi di bi tu ni di zali. Di daa sɔŋ pam paɣaba karimbu yɛligibu tɔbu ni. Jacobi daa nyɛla ŋun pili League for Political Education mini Women's Medical Association of New York City, ka bɛ lahi zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. '''Piligu biɛhigu''';   Bɛ dɔɣi la Jacobi Mary Corinna Putnam August bɛgu pihita ni yini 1842, London, England. O nyɛla American nira, George Palmer Putnam bia, n-ti pahi British paɣa, Victorine Haven Putnam, ban daa yi New York City. O daa nyɛla bɛ bihi pia ni yini puuni tuuli. Jacobi dɔɣim saha, bɛ daa be London domin o ba George daa yori o New York City buku sabu kompini, Wiley & Putnam yaɣili din be London. Yuuni 1848, o ni daa nyɛ yuun ayɔbu, Jacobi mini o yili daa yi London chaŋ New York, ka o daa be di ni hali ka o zo. Mary daa karimla o yili ni o ma saha tuuli, ka nyaaŋa chaŋ private shikuru Yonkers. Nyaaŋa, o daa chaŋla public shikuru paɣaba 12th Street, Manhattan, ka o daa naai di ni yuuni 1859. O ni naai, o daa lahi karimla Greek, science, n-ti pahi dɔɣite tuma o maŋmaŋa Elizabeth Blackwell mini niriba shɛba sani. O ni daa nyɛ bia, Jacobi daa piligi sabu The Atlantic Monthly ni o ni daa nyɛ yuun pia ni anu, ka nyaaŋa sabu New York Evening Post ni. '''Tuma'''; '''Dɔɣite karimbu'''; Amaa George Putnam ni daa mi ni dɔɣite tuma nyɛla "tuma din bi galisi", o daa yɛli ka sɔŋ o bia liɣiri ni o niŋ o bɔri shɛli, din daa nyɛla o ni daa bɔri li o biɛhigu piligu. Yuuni 1863, Jacobi daa naai New York College of Pharmacy, ka di daa che ka o lee tuuli paɣa so ŋun naai America pharmacy shikuru. Yuuni 1864, o daa deei Doctor of Medicine shɛhira gbaŋ Female Medical College of Pennsylvania. O daa tum clinical dɔɣite tuma yuun pɔi Marie Zakrzewska mini Lucy Sewall sani New England Hospital for Women and Children. O lahi tum American Civil War ni dɔɣite sɔŋda. O ni daa tum internship pɔi New England Hospital for Women and Children, Jacobi daa niŋ n-yurilim ni o yɛligi o dɔɣite karimbu, ka daa zaŋ o Application University of Paris, École de Médecine. Bɛ ni daa yɛl' pam nyaaŋa, ni psychiatrist Benjamin Ball sɔŋbu, yuuni 1868 bɛ daa deei o ka o lee tuuli paɣa so ŋun kpe École de Médecine, amaa domin o nyɛ paɣa bɛ daa yɛli ni o kpe lecture hall zuɣu noli din puni, ka zali tooni kpamba sani. July 1871, Jacobi daa naai ka deei nasara gbaŋ, ka lee tuuli ayi paɣa so ŋun deei shɛhira gbaŋ University of Paris, École de Médecine. (Elizabeth Garret Anderson daa nyɛla tuuli). Jacobi lahi daa deei bronze pini o thesis zuɣu. O Paris karimbu daa niŋla Franco-Prussian War saha. August 1871 Scribner's Monthly ni, o daa sabi lahabali French nam paɣaba ban daa deei nam yaakɔŋ nyaaŋa. '''Dɔɣite Tuma mini Awaro'''; O ni daa karim Paris yuun anu nyaaŋa, Jacobi daa labi United States fall 1871. O ni daa labi New York City, Jacobi daa yo o maŋmaŋa dɔɣite tuma. Jacobi lahi daa tum baŋsim bɔbu, ka lee professor Women's Medical College of the New York Infirmary mini Mount Sinai Hospital. Jacobi daa lee Medical Society of the County of New York paɣa ayi, ka bɛ lahi deei o American Medical Association. Yuuni 1872, o daa sɔŋ ka bɛ yo Women's Medical Association of New York City, ka daa nyɛ o kpema yuuni 1874 hali ni 1903. O daa kuli tumdila ni bɛ deei paɣaba leading dɔɣite shikuriti ni, kamani Johns Hopkins School of Medicine. O karimbu Medical College ni daa galisi ka o shikuru bihi na bi paai di yaa, ka di daa che ka o chɛ tuma maa yuuni 1888. Yuuni 1873, o daa awarila Abraham Jacobi, New York dɔɣite ni baŋsim bora, saha ŋɔ bɛ booni o "American pediatrics ba". Bɛ daa dɔɣi bihi ata, bihi paɣa ayi, ni bidibiga yini. Bɛ tuuli bia paɣa daa kpila dɔɣim saha, ka bɛ bidibiga mi daa kpi yuun ayɔbu. Abraham mini Mary daa mali bia yini ko ŋun daa zo hali ni o nyɛ biga, bɛ bia paɣa Marjorie Jacobi McAneny. Jacobi daa wuhi o bia o karimbu bɔhimbu zuɣu. Sabu Yuuni 1876, Jacobi daa deei Harvard University Boylston Pini o sabu shɛli bɛ ni daa lahi yihi li buku ni, _The Question of Rest for Women during Menstruation_. O daa nyɛla tuuli paɣa so ŋun deei Boylston Pini. Jacobi sabu maa daa nyɛla o ni daa yɛli Dr. Edward H. Clarke buku _Sex in Education; or, A Fair Chance for the Girls_ (1875) anfaani. Buku maa daa yɛliya ni paɣa ni tum tuma bee ni o miha haidiya saha yɛn che ka o ku tooi dɔ. Jacobi daa bi deei li, ka o daa laɣim paɣaba dɔɣite baŋsim haidiya saha zaa, kamani nuu gɔli bɔbu haidiya tooni ni nyaaŋa. O daa naai ka yɛli ni "haidiya puuni ka ka shɛli din wuhiri ni di kpa, bee di galisi ka paɣa dɔɣi." Jacobi daa sabi dɔɣite yɛltɔɣa pishi ni yini n-gari 120, n-ti pahi buku awɔi, amaa o daa chɛ fiction sabu yuuni 1871. Yuuni 1891 o daa sabi "Woman in Medicine" din wuhi paɣaba dɔɣite tuma America, ka di be _Women's Work in America_ buku ni. Di daa mali American paɣaba dɔɣite nima sabu pina, ka daa tooi yɛli o maŋmaŋa tuma pihinahi n-gari. Yuuni 1894, o daa sabi _Common Sense Applied to Women's Suffrage_, ka bɛ daa lahi yihi li ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu America. Di daa yi la o yɛltɔɣa 1894 Albany constitutional convention. Bɛ daa lahi yihi li yuuni 1915 ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu naai. Yuuni 1894 mi, paɣaba nam bɔbu ni daa kɔŋ New York State Constitution ni, Jacobi daa nyɛla suffragist anu sunsuuni ban daa pili League for Political Education. Elizabeth Blackwell (1821–1910) ni daa nya dɔɣite tuma ni nyɛla soli ni bɛ taɣi tiŋa ni yɛlim, Jacobi daa nya li ka di nyɛla biological science. Blackwell daa mi ni paɣaba yɛn nya nasara dɔɣite tuma ni domin bɛ suhi pam, amaa Jacobi mi daa mi ni paɣaba sɔŋbu yi la bɛ ni baŋ baŋsim bɔbu pam. '''Kum mini O Zaŋsira'''; Bɛ ni daa baŋ ni o mali bɛri niŋgu tumor, Jacobi daa sabi o doro lahibaya ka yihi paper _Descriptions of the Early Symptoms of the Meningeal Tumor Compressing the Cerebellum. From Which the Writer Died. Written by Herself_. O daa kpila New York City June dabaa pia 1906. Bɛ daa埋 Jacobi Green-Wood Cemetery, Brooklyn, New York. Bɛ daa zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. k664fnlwb5tfyej95t8syfpf8d4nytq 144211 144210 2026-07-20T11:19:47Z Mbahayam 8851 Added content 144211 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:MaryCorinnaPutnamJacobi.jpg|alt=Picture |thumb|MARY JACOBI ANFOONI.]] '''MARY PUTNAM JACOBI'''; Mary Corinna Putnam Jacobi (o dɔɣim yuli n daa nyɛ Putnam; bɛ dɔɣi o la silimiin-goli August bɛɣu pihita ni yini dali, yuuni 1842 – June bɛgu pia 1906) daa nyɛla England-American dɔɣite, karim baŋda, scientist, sabira, n-ti pahi paɣaba nam bɔra. O daa nyɛla tuuli paɣa so bɛ ni daa yɛli ni o karim dɔɣite tuma University of Paris, n-ti pahi tuuli paɣa so ŋun daa naai pharmacy shikuru United States. Jacobi daa mali tuma yuun pam dɔɣite tuma, karimbu, sabu, n-ti pahi paɣaba hakki bɔbu, di pam daa nyɛla dɔɣite karimbu yaɣili. O scientific anfaani n-daa chɛ ka ninvuɣu nya ka yɛltɔɣa shɛli bɛ ni yɛri ni paɣaba haidiya saha ka chɛ karimbu bi galisi di bi tu ni di zali. Di daa sɔŋ pam paɣaba karimbu yɛligibu tɔbu ni. Jacobi daa nyɛla ŋun pili League for Political Education mini Women's Medical Association of New York City, ka bɛ lahi zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. '''Piligu biɛhigu''';   Bɛ dɔɣi la Jacobi Mary Corinna Putnam August bɛgu pihita ni yini 1842, London, England. O nyɛla American nira, George Palmer Putnam bia, n-ti pahi British paɣa, Victorine Haven Putnam, ban daa yi New York City. O daa nyɛla bɛ bihi pia ni yini puuni tuuli. Jacobi dɔɣim saha, bɛ daa be London domin o ba George daa yori o New York City buku sabu kompini, Wiley & Putnam yaɣili din be London. Yuuni 1848, o ni daa nyɛ yuun ayɔbu, Jacobi mini o yili daa yi London chaŋ New York, ka o daa be di ni hali ka o zo. Mary daa karimla o yili ni o ma saha tuuli, ka nyaaŋa chaŋ private shikuru Yonkers. Nyaaŋa, o daa chaŋla public shikuru paɣaba 12th Street, Manhattan, ka o daa naai di ni yuuni 1859. O ni naai, o daa lahi karimla Greek, science, n-ti pahi dɔɣite tuma o maŋmaŋa Elizabeth Blackwell mini niriba shɛba sani. O ni daa nyɛ bia, Jacobi daa piligi sabu The Atlantic Monthly ni o ni daa nyɛ yuun pia ni anu, ka nyaaŋa sabu New York Evening Post ni. '''Tuma'''; '''Dɔɣite karimbu'''; Amaa George Putnam ni daa mi ni dɔɣite tuma nyɛla "tuma din bi galisi", o daa yɛli ka sɔŋ o bia liɣiri ni o niŋ o bɔri shɛli, din daa nyɛla o ni daa bɔri li o biɛhigu piligu. Yuuni 1863, Jacobi daa naai New York College of Pharmacy, ka di daa che ka o lee tuuli paɣa so ŋun naai America pharmacy shikuru. Yuuni 1864, o daa deei Doctor of Medicine shɛhira gbaŋ Female Medical College of Pennsylvania. O daa tum clinical dɔɣite tuma yuun pɔi Marie Zakrzewska mini Lucy Sewall sani New England Hospital for Women and Children. O lahi tum American Civil War ni dɔɣite sɔŋda. O ni daa tum internship pɔi New England Hospital for Women and Children, Jacobi daa niŋ n-yurilim ni o yɛligi o dɔɣite karimbu, ka daa zaŋ o Application University of Paris, École de Médecine. Bɛ ni daa yɛl' pam nyaaŋa, ni psychiatrist Benjamin Ball sɔŋbu, yuuni 1868 bɛ daa deei o ka o lee tuuli paɣa so ŋun kpe École de Médecine, amaa domin o nyɛ paɣa bɛ daa yɛli ni o kpe lecture hall zuɣu noli din puni, ka zali tooni kpamba sani. July 1871, Jacobi daa naai ka deei nasara gbaŋ, ka lee tuuli ayi paɣa so ŋun deei shɛhira gbaŋ University of Paris, École de Médecine. (Elizabeth Garret Anderson daa nyɛla tuuli). Jacobi lahi daa deei bronze pini o thesis zuɣu. O Paris karimbu daa niŋla Franco-Prussian War saha. August 1871 Scribner's Monthly ni, o daa sabi lahabali French nam paɣaba ban daa deei nam yaakɔŋ nyaaŋa. '''Dɔɣite Tuma mini Awaro'''; O ni daa karim Paris yuun anu nyaaŋa, Jacobi daa labi United States fall 1871. O ni daa labi New York City, Jacobi daa yo o maŋmaŋa dɔɣite tuma. Jacobi lahi daa tum baŋsim bɔbu, ka lee professor Women's Medical College of the New York Infirmary mini Mount Sinai Hospital. Jacobi daa lee Medical Society of the County of New York paɣa ayi, ka bɛ lahi deei o American Medical Association. Yuuni 1872, o daa sɔŋ ka bɛ yo Women's Medical Association of New York City, ka daa nyɛ o kpema yuuni 1874 hali ni 1903. O daa kuli tumdila ni bɛ deei paɣaba leading dɔɣite shikuriti ni, kamani Johns Hopkins School of Medicine. O karimbu Medical College ni daa galisi ka o shikuru bihi na bi paai di yaa, ka di daa che ka o chɛ tuma maa yuuni 1888. Yuuni 1873, o daa awarila Abraham Jacobi, New York dɔɣite ni baŋsim bora, saha ŋɔ bɛ booni o "American pediatrics ba". Bɛ daa dɔɣi bihi ata, bihi paɣa ayi, ni bidibiga yini. Bɛ tuuli bia paɣa daa kpila dɔɣim saha, ka bɛ bidibiga mi daa kpi yuun ayɔbu. Abraham mini Mary daa mali bia yini ko ŋun daa zo hali ni o nyɛ biga, bɛ bia paɣa Marjorie Jacobi McAneny. Jacobi daa wuhi o bia o karimbu bɔhimbu zuɣu. Sabu Yuuni 1876, Jacobi daa deei Harvard University Boylston Pini o sabu shɛli bɛ ni daa lahi yihi li buku ni, _The Question of Rest for Women during Menstruation_. O daa nyɛla tuuli paɣa so ŋun deei Boylston Pini. Jacobi sabu maa daa nyɛla o ni daa yɛli Dr. Edward H. Clarke buku _Sex in Education; or, A Fair Chance for the Girls_ (1875) anfaani. Buku maa daa yɛliya ni paɣa ni tum tuma bee ni o miha haidiya saha yɛn che ka o ku tooi dɔ. Jacobi daa bi deei li, ka o daa laɣim paɣaba dɔɣite baŋsim haidiya saha zaa, kamani nuu gɔli bɔbu haidiya tooni ni nyaaŋa. O daa naai ka yɛli ni "haidiya puuni ka ka shɛli din wuhiri ni di kpa, bee di galisi ka paɣa dɔɣi." Jacobi daa sabi dɔɣite yɛltɔɣa pishi ni yini n-gari 120, n-ti pahi buku awɔi, amaa o daa chɛ fiction sabu yuuni 1871. Yuuni 1891 o daa sabi "Woman in Medicine" din wuhi paɣaba dɔɣite tuma America, ka di be _Women's Work in America_ buku ni. Di daa mali American paɣaba dɔɣite nima sabu pina, ka daa tooi yɛli o maŋmaŋa tuma pihinahi n-gari. Yuuni 1894, o daa sabi _Common Sense Applied to Women's Suffrage_, ka bɛ daa lahi yihi li ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu America. Di daa yi la o yɛltɔɣa 1894 Albany constitutional convention. Bɛ daa lahi yihi li yuuni 1915 ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu naai. Yuuni 1894 mi, paɣaba nam bɔbu ni daa kɔŋ New York State Constitution ni, Jacobi daa nyɛla suffragist anu sunsuuni ban daa pili League for Political Education. Elizabeth Blackwell (1821–1910) ni daa nya dɔɣite tuma ni nyɛla soli ni bɛ taɣi tiŋa ni yɛlim, Jacobi daa nya li ka di nyɛla biological science. Blackwell daa mi ni paɣaba yɛn nya nasara dɔɣite tuma ni domin bɛ suhi pam, amaa Jacobi mi daa mi ni paɣaba sɔŋbu yi la bɛ ni baŋ baŋsim bɔbu pam. '''Kum mini O Zaŋsira'''; Bɛ ni daa baŋ ni o mali bɛri niŋgu tumor, Jacobi daa sabi o doro lahibaya ka yihi paper _Descriptions of the Early Symptoms of the Meningeal Tumor Compressing the Cerebellum. From Which the Writer Died. Written by Herself_. O daa kpila New York City June dabaa pia 1906. Bɛ daa埋 Jacobi Green-Wood Cemetery, Brooklyn, New York. Bɛ daa zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. rgyozo3kti2lxyhw495sikc0h6ime0z 144212 144211 2026-07-20T11:20:22Z Mbahayam 8851 Added content 144212 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:MaryCorinnaPutnamJacobi.jpg|alt=Picture |thumb|MARY JACOBI ANFOONI.]] '''MARY PUTNAM JACOBI'''; Mary Corinna Putnam Jacobi (o dɔɣim yuli n daa nyɛ Putnam; bɛ dɔɣi o la silimiin-goli August bɛɣu pihita ni yini dali, yuuni 1842 ni – ka o kani June bɛgu pia 1906) daa nyɛla England-American dɔɣite, karim baŋda, scientist, sabira, n-ti pahi paɣaba nam bɔra. O daa nyɛla tuuli paɣa so bɛ ni daa yɛli ni o karim dɔɣite tuma University of Paris, n-ti pahi tuuli paɣa so ŋun daa naai pharmacy shikuru United States. Jacobi daa mali tuma yuun pam dɔɣite tuma, karimbu, sabu, n-ti pahi paɣaba hakki bɔbu, di pam daa nyɛla dɔɣite karimbu yaɣili. O scientific anfaani n-daa chɛ ka ninvuɣu nya ka yɛltɔɣa shɛli bɛ ni yɛri ni paɣaba haidiya saha ka chɛ karimbu bi galisi di bi tu ni di zali. Di daa sɔŋ pam paɣaba karimbu yɛligibu tɔbu ni. Jacobi daa nyɛla ŋun pili League for Political Education mini Women's Medical Association of New York City, ka bɛ lahi zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. '''Piligu biɛhigu''';   Bɛ dɔɣi la Jacobi Mary Corinna Putnam August bɛgu pihita ni yini 1842, London, England. O nyɛla American nira, George Palmer Putnam bia, n-ti pahi British paɣa, Victorine Haven Putnam, ban daa yi New York City. O daa nyɛla bɛ bihi pia ni yini puuni tuuli. Jacobi dɔɣim saha, bɛ daa be London domin o ba George daa yori o New York City buku sabu kompini, Wiley & Putnam yaɣili din be London. Yuuni 1848, o ni daa nyɛ yuun ayɔbu, Jacobi mini o yili daa yi London chaŋ New York, ka o daa be di ni hali ka o zo. Mary daa karimla o yili ni o ma saha tuuli, ka nyaaŋa chaŋ private shikuru Yonkers. Nyaaŋa, o daa chaŋla public shikuru paɣaba 12th Street, Manhattan, ka o daa naai di ni yuuni 1859. O ni naai, o daa lahi karimla Greek, science, n-ti pahi dɔɣite tuma o maŋmaŋa Elizabeth Blackwell mini niriba shɛba sani. O ni daa nyɛ bia, Jacobi daa piligi sabu The Atlantic Monthly ni o ni daa nyɛ yuun pia ni anu, ka nyaaŋa sabu New York Evening Post ni. '''Tuma'''; '''Dɔɣite karimbu'''; Amaa George Putnam ni daa mi ni dɔɣite tuma nyɛla "tuma din bi galisi", o daa yɛli ka sɔŋ o bia liɣiri ni o niŋ o bɔri shɛli, din daa nyɛla o ni daa bɔri li o biɛhigu piligu. Yuuni 1863, Jacobi daa naai New York College of Pharmacy, ka di daa che ka o lee tuuli paɣa so ŋun naai America pharmacy shikuru. Yuuni 1864, o daa deei Doctor of Medicine shɛhira gbaŋ Female Medical College of Pennsylvania. O daa tum clinical dɔɣite tuma yuun pɔi Marie Zakrzewska mini Lucy Sewall sani New England Hospital for Women and Children. O lahi tum American Civil War ni dɔɣite sɔŋda. O ni daa tum internship pɔi New England Hospital for Women and Children, Jacobi daa niŋ n-yurilim ni o yɛligi o dɔɣite karimbu, ka daa zaŋ o Application University of Paris, École de Médecine. Bɛ ni daa yɛl' pam nyaaŋa, ni psychiatrist Benjamin Ball sɔŋbu, yuuni 1868 bɛ daa deei o ka o lee tuuli paɣa so ŋun kpe École de Médecine, amaa domin o nyɛ paɣa bɛ daa yɛli ni o kpe lecture hall zuɣu noli din puni, ka zali tooni kpamba sani. July 1871, Jacobi daa naai ka deei nasara gbaŋ, ka lee tuuli ayi paɣa so ŋun deei shɛhira gbaŋ University of Paris, École de Médecine. (Elizabeth Garret Anderson daa nyɛla tuuli). Jacobi lahi daa deei bronze pini o thesis zuɣu. O Paris karimbu daa niŋla Franco-Prussian War saha. August 1871 Scribner's Monthly ni, o daa sabi lahabali French nam paɣaba ban daa deei nam yaakɔŋ nyaaŋa. '''Dɔɣite Tuma mini Awaro'''; O ni daa karim Paris yuun anu nyaaŋa, Jacobi daa labi United States fall 1871. O ni daa labi New York City, Jacobi daa yo o maŋmaŋa dɔɣite tuma. Jacobi lahi daa tum baŋsim bɔbu, ka lee professor Women's Medical College of the New York Infirmary mini Mount Sinai Hospital. Jacobi daa lee Medical Society of the County of New York paɣa ayi, ka bɛ lahi deei o American Medical Association. Yuuni 1872, o daa sɔŋ ka bɛ yo Women's Medical Association of New York City, ka daa nyɛ o kpema yuuni 1874 hali ni 1903. O daa kuli tumdila ni bɛ deei paɣaba leading dɔɣite shikuriti ni, kamani Johns Hopkins School of Medicine. O karimbu Medical College ni daa galisi ka o shikuru bihi na bi paai di yaa, ka di daa che ka o chɛ tuma maa yuuni 1888. Yuuni 1873, o daa awarila Abraham Jacobi, New York dɔɣite ni baŋsim bora, saha ŋɔ bɛ booni o "American pediatrics ba". Bɛ daa dɔɣi bihi ata, bihi paɣa ayi, ni bidibiga yini. Bɛ tuuli bia paɣa daa kpila dɔɣim saha, ka bɛ bidibiga mi daa kpi yuun ayɔbu. Abraham mini Mary daa mali bia yini ko ŋun daa zo hali ni o nyɛ biga, bɛ bia paɣa Marjorie Jacobi McAneny. Jacobi daa wuhi o bia o karimbu bɔhimbu zuɣu. Sabu Yuuni 1876, Jacobi daa deei Harvard University Boylston Pini o sabu shɛli bɛ ni daa lahi yihi li buku ni, _The Question of Rest for Women during Menstruation_. O daa nyɛla tuuli paɣa so ŋun deei Boylston Pini. Jacobi sabu maa daa nyɛla o ni daa yɛli Dr. Edward H. Clarke buku _Sex in Education; or, A Fair Chance for the Girls_ (1875) anfaani. Buku maa daa yɛliya ni paɣa ni tum tuma bee ni o miha haidiya saha yɛn che ka o ku tooi dɔ. Jacobi daa bi deei li, ka o daa laɣim paɣaba dɔɣite baŋsim haidiya saha zaa, kamani nuu gɔli bɔbu haidiya tooni ni nyaaŋa. O daa naai ka yɛli ni "haidiya puuni ka ka shɛli din wuhiri ni di kpa, bee di galisi ka paɣa dɔɣi." Jacobi daa sabi dɔɣite yɛltɔɣa pishi ni yini n-gari 120, n-ti pahi buku awɔi, amaa o daa chɛ fiction sabu yuuni 1871. Yuuni 1891 o daa sabi "Woman in Medicine" din wuhi paɣaba dɔɣite tuma America, ka di be _Women's Work in America_ buku ni. Di daa mali American paɣaba dɔɣite nima sabu pina, ka daa tooi yɛli o maŋmaŋa tuma pihinahi n-gari. Yuuni 1894, o daa sabi _Common Sense Applied to Women's Suffrage_, ka bɛ daa lahi yihi li ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu America. Di daa yi la o yɛltɔɣa 1894 Albany constitutional convention. Bɛ daa lahi yihi li yuuni 1915 ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu naai. Yuuni 1894 mi, paɣaba nam bɔbu ni daa kɔŋ New York State Constitution ni, Jacobi daa nyɛla suffragist anu sunsuuni ban daa pili League for Political Education. Elizabeth Blackwell (1821–1910) ni daa nya dɔɣite tuma ni nyɛla soli ni bɛ taɣi tiŋa ni yɛlim, Jacobi daa nya li ka di nyɛla biological science. Blackwell daa mi ni paɣaba yɛn nya nasara dɔɣite tuma ni domin bɛ suhi pam, amaa Jacobi mi daa mi ni paɣaba sɔŋbu yi la bɛ ni baŋ baŋsim bɔbu pam. '''Kum mini O Zaŋsira'''; Bɛ ni daa baŋ ni o mali bɛri niŋgu tumor, Jacobi daa sabi o doro lahibaya ka yihi paper _Descriptions of the Early Symptoms of the Meningeal Tumor Compressing the Cerebellum. From Which the Writer Died. Written by Herself_. O daa kpila New York City June dabaa pia 1906. Bɛ daa埋 Jacobi Green-Wood Cemetery, Brooklyn, New York. Bɛ daa zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. biz86ctw2t55wjetiwwg8l8w8wplt2v 144213 144212 2026-07-20T11:21:10Z Mbahayam 8851 Added content 144213 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:MaryCorinnaPutnamJacobi.jpg|alt=Picture |thumb|MARY JACOBI ANFOONI.]] '''MARY PUTNAM JACOBI'''; Mary Corinna Putnam Jacobi (o dɔɣim yuli n daa nyɛ Putnam; bɛ dɔɣi o la silimiin-goli August bɛɣu pihita ni yini dali, yuuni 1842 ni – ka o kani silimiin-goli June bɛgu pia dali, yuuni 1906 ni) daa nyɛla England-American dɔɣite, karim baŋda, scientist, sabira, n-ti pahi paɣaba nam bɔra. O daa nyɛla tuuli paɣa so bɛ ni daa yɛli ni o karim dɔɣite tuma University of Paris, n-ti pahi tuuli paɣa so ŋun daa naai pharmacy shikuru United States. Jacobi daa mali tuma yuun pam dɔɣite tuma, karimbu, sabu, n-ti pahi paɣaba hakki bɔbu, di pam daa nyɛla dɔɣite karimbu yaɣili. O scientific anfaani n-daa chɛ ka ninvuɣu nya ka yɛltɔɣa shɛli bɛ ni yɛri ni paɣaba haidiya saha ka chɛ karimbu bi galisi di bi tu ni di zali. Di daa sɔŋ pam paɣaba karimbu yɛligibu tɔbu ni. Jacobi daa nyɛla ŋun pili League for Political Education mini Women's Medical Association of New York City, ka bɛ lahi zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. '''Piligu biɛhigu''';   Bɛ dɔɣi la Jacobi Mary Corinna Putnam August bɛgu pihita ni yini 1842, London, England. O nyɛla American nira, George Palmer Putnam bia, n-ti pahi British paɣa, Victorine Haven Putnam, ban daa yi New York City. O daa nyɛla bɛ bihi pia ni yini puuni tuuli. Jacobi dɔɣim saha, bɛ daa be London domin o ba George daa yori o New York City buku sabu kompini, Wiley & Putnam yaɣili din be London. Yuuni 1848, o ni daa nyɛ yuun ayɔbu, Jacobi mini o yili daa yi London chaŋ New York, ka o daa be di ni hali ka o zo. Mary daa karimla o yili ni o ma saha tuuli, ka nyaaŋa chaŋ private shikuru Yonkers. Nyaaŋa, o daa chaŋla public shikuru paɣaba 12th Street, Manhattan, ka o daa naai di ni yuuni 1859. O ni naai, o daa lahi karimla Greek, science, n-ti pahi dɔɣite tuma o maŋmaŋa Elizabeth Blackwell mini niriba shɛba sani. O ni daa nyɛ bia, Jacobi daa piligi sabu The Atlantic Monthly ni o ni daa nyɛ yuun pia ni anu, ka nyaaŋa sabu New York Evening Post ni. '''Tuma'''; '''Dɔɣite karimbu'''; Amaa George Putnam ni daa mi ni dɔɣite tuma nyɛla "tuma din bi galisi", o daa yɛli ka sɔŋ o bia liɣiri ni o niŋ o bɔri shɛli, din daa nyɛla o ni daa bɔri li o biɛhigu piligu. Yuuni 1863, Jacobi daa naai New York College of Pharmacy, ka di daa che ka o lee tuuli paɣa so ŋun naai America pharmacy shikuru. Yuuni 1864, o daa deei Doctor of Medicine shɛhira gbaŋ Female Medical College of Pennsylvania. O daa tum clinical dɔɣite tuma yuun pɔi Marie Zakrzewska mini Lucy Sewall sani New England Hospital for Women and Children. O lahi tum American Civil War ni dɔɣite sɔŋda. O ni daa tum internship pɔi New England Hospital for Women and Children, Jacobi daa niŋ n-yurilim ni o yɛligi o dɔɣite karimbu, ka daa zaŋ o Application University of Paris, École de Médecine. Bɛ ni daa yɛl' pam nyaaŋa, ni psychiatrist Benjamin Ball sɔŋbu, yuuni 1868 bɛ daa deei o ka o lee tuuli paɣa so ŋun kpe École de Médecine, amaa domin o nyɛ paɣa bɛ daa yɛli ni o kpe lecture hall zuɣu noli din puni, ka zali tooni kpamba sani. July 1871, Jacobi daa naai ka deei nasara gbaŋ, ka lee tuuli ayi paɣa so ŋun deei shɛhira gbaŋ University of Paris, École de Médecine. (Elizabeth Garret Anderson daa nyɛla tuuli). Jacobi lahi daa deei bronze pini o thesis zuɣu. O Paris karimbu daa niŋla Franco-Prussian War saha. August 1871 Scribner's Monthly ni, o daa sabi lahabali French nam paɣaba ban daa deei nam yaakɔŋ nyaaŋa. '''Dɔɣite Tuma mini Awaro'''; O ni daa karim Paris yuun anu nyaaŋa, Jacobi daa labi United States fall 1871. O ni daa labi New York City, Jacobi daa yo o maŋmaŋa dɔɣite tuma. Jacobi lahi daa tum baŋsim bɔbu, ka lee professor Women's Medical College of the New York Infirmary mini Mount Sinai Hospital. Jacobi daa lee Medical Society of the County of New York paɣa ayi, ka bɛ lahi deei o American Medical Association. Yuuni 1872, o daa sɔŋ ka bɛ yo Women's Medical Association of New York City, ka daa nyɛ o kpema yuuni 1874 hali ni 1903. O daa kuli tumdila ni bɛ deei paɣaba leading dɔɣite shikuriti ni, kamani Johns Hopkins School of Medicine. O karimbu Medical College ni daa galisi ka o shikuru bihi na bi paai di yaa, ka di daa che ka o chɛ tuma maa yuuni 1888. Yuuni 1873, o daa awarila Abraham Jacobi, New York dɔɣite ni baŋsim bora, saha ŋɔ bɛ booni o "American pediatrics ba". Bɛ daa dɔɣi bihi ata, bihi paɣa ayi, ni bidibiga yini. Bɛ tuuli bia paɣa daa kpila dɔɣim saha, ka bɛ bidibiga mi daa kpi yuun ayɔbu. Abraham mini Mary daa mali bia yini ko ŋun daa zo hali ni o nyɛ biga, bɛ bia paɣa Marjorie Jacobi McAneny. Jacobi daa wuhi o bia o karimbu bɔhimbu zuɣu. Sabu Yuuni 1876, Jacobi daa deei Harvard University Boylston Pini o sabu shɛli bɛ ni daa lahi yihi li buku ni, _The Question of Rest for Women during Menstruation_. O daa nyɛla tuuli paɣa so ŋun deei Boylston Pini. Jacobi sabu maa daa nyɛla o ni daa yɛli Dr. Edward H. Clarke buku _Sex in Education; or, A Fair Chance for the Girls_ (1875) anfaani. Buku maa daa yɛliya ni paɣa ni tum tuma bee ni o miha haidiya saha yɛn che ka o ku tooi dɔ. Jacobi daa bi deei li, ka o daa laɣim paɣaba dɔɣite baŋsim haidiya saha zaa, kamani nuu gɔli bɔbu haidiya tooni ni nyaaŋa. O daa naai ka yɛli ni "haidiya puuni ka ka shɛli din wuhiri ni di kpa, bee di galisi ka paɣa dɔɣi." Jacobi daa sabi dɔɣite yɛltɔɣa pishi ni yini n-gari 120, n-ti pahi buku awɔi, amaa o daa chɛ fiction sabu yuuni 1871. Yuuni 1891 o daa sabi "Woman in Medicine" din wuhi paɣaba dɔɣite tuma America, ka di be _Women's Work in America_ buku ni. Di daa mali American paɣaba dɔɣite nima sabu pina, ka daa tooi yɛli o maŋmaŋa tuma pihinahi n-gari. Yuuni 1894, o daa sabi _Common Sense Applied to Women's Suffrage_, ka bɛ daa lahi yihi li ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu America. Di daa yi la o yɛltɔɣa 1894 Albany constitutional convention. Bɛ daa lahi yihi li yuuni 1915 ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu naai. Yuuni 1894 mi, paɣaba nam bɔbu ni daa kɔŋ New York State Constitution ni, Jacobi daa nyɛla suffragist anu sunsuuni ban daa pili League for Political Education. Elizabeth Blackwell (1821–1910) ni daa nya dɔɣite tuma ni nyɛla soli ni bɛ taɣi tiŋa ni yɛlim, Jacobi daa nya li ka di nyɛla biological science. Blackwell daa mi ni paɣaba yɛn nya nasara dɔɣite tuma ni domin bɛ suhi pam, amaa Jacobi mi daa mi ni paɣaba sɔŋbu yi la bɛ ni baŋ baŋsim bɔbu pam. '''Kum mini O Zaŋsira'''; Bɛ ni daa baŋ ni o mali bɛri niŋgu tumor, Jacobi daa sabi o doro lahibaya ka yihi paper _Descriptions of the Early Symptoms of the Meningeal Tumor Compressing the Cerebellum. From Which the Writer Died. Written by Herself_. O daa kpila New York City June dabaa pia 1906. Bɛ daa埋 Jacobi Green-Wood Cemetery, Brooklyn, New York. Bɛ daa zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. 01xea318vrl5jh80vpbul1et9pif9wk 144214 144213 2026-07-20T11:22:51Z Mbahayam 8851 Added content 144214 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:MaryCorinnaPutnamJacobi.jpg|alt=Picture |thumb|MARY JACOBI ANFOONI.]] '''MARY PUTNAM JACOBI'''; Mary Corinna Putnam Jacobi (o dɔɣim yuli n daa nyɛ Putnam; bɛ dɔɣi o la silimiin-goli August bɛɣu pihita ni yini dali, yuuni 1842 ni – ka o kani silimiin-goli June bɛgu pia dali, yuuni 1906 ni) daa nyɛla England-American dɔɣite, karim baŋda, scientist, sasabira, n-ti pahi paɣaba nam bɔra. O daa nyɛla tuuli paɣa so bɛ ni daa yɛli ni o karim dɔɣite tuma bikura shikuru yuli booni University of Paris ni, n-ti pahi tuuli paɣa so ŋun daa naai pharmacy shikuru United States. Jacobi daa mali tuma yuun pam dɔɣite tuma, karimbu, sabu, n-ti pahi paɣaba hakki bɔbu, di pam daa nyɛla dɔɣite karimbu yaɣili. O scientific anfaani n-daa chɛ ka ninvuɣu nya ka yɛltɔɣa shɛli bɛ ni yɛri ni paɣaba haidiya saha ka chɛ karimbu bi galisi di bi tu ni di zali. Di daa sɔŋ pam paɣaba karimbu yɛligibu tɔbu ni. Jacobi daa nyɛla ŋun pili League for Political Education mini Women's Medical Association of New York City, ka bɛ lahi zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. '''Piligu biɛhigu''';   Bɛ dɔɣi la Jacobi Mary Corinna Putnam August bɛgu pihita ni yini 1842, London, England. O nyɛla American nira, George Palmer Putnam bia, n-ti pahi British paɣa, Victorine Haven Putnam, ban daa yi New York City. O daa nyɛla bɛ bihi pia ni yini puuni tuuli. Jacobi dɔɣim saha, bɛ daa be London domin o ba George daa yori o New York City buku sabu kompini, Wiley & Putnam yaɣili din be London. Yuuni 1848, o ni daa nyɛ yuun ayɔbu, Jacobi mini o yili daa yi London chaŋ New York, ka o daa be di ni hali ka o zo. Mary daa karimla o yili ni o ma saha tuuli, ka nyaaŋa chaŋ private shikuru Yonkers. Nyaaŋa, o daa chaŋla public shikuru paɣaba 12th Street, Manhattan, ka o daa naai di ni yuuni 1859. O ni naai, o daa lahi karimla Greek, science, n-ti pahi dɔɣite tuma o maŋmaŋa Elizabeth Blackwell mini niriba shɛba sani. O ni daa nyɛ bia, Jacobi daa piligi sabu The Atlantic Monthly ni o ni daa nyɛ yuun pia ni anu, ka nyaaŋa sabu New York Evening Post ni. '''Tuma'''; '''Dɔɣite karimbu'''; Amaa George Putnam ni daa mi ni dɔɣite tuma nyɛla "tuma din bi galisi", o daa yɛli ka sɔŋ o bia liɣiri ni o niŋ o bɔri shɛli, din daa nyɛla o ni daa bɔri li o biɛhigu piligu. Yuuni 1863, Jacobi daa naai New York College of Pharmacy, ka di daa che ka o lee tuuli paɣa so ŋun naai America pharmacy shikuru. Yuuni 1864, o daa deei Doctor of Medicine shɛhira gbaŋ Female Medical College of Pennsylvania. O daa tum clinical dɔɣite tuma yuun pɔi Marie Zakrzewska mini Lucy Sewall sani New England Hospital for Women and Children. O lahi tum American Civil War ni dɔɣite sɔŋda. O ni daa tum internship pɔi New England Hospital for Women and Children, Jacobi daa niŋ n-yurilim ni o yɛligi o dɔɣite karimbu, ka daa zaŋ o Application University of Paris, École de Médecine. Bɛ ni daa yɛl' pam nyaaŋa, ni psychiatrist Benjamin Ball sɔŋbu, yuuni 1868 bɛ daa deei o ka o lee tuuli paɣa so ŋun kpe École de Médecine, amaa domin o nyɛ paɣa bɛ daa yɛli ni o kpe lecture hall zuɣu noli din puni, ka zali tooni kpamba sani. July 1871, Jacobi daa naai ka deei nasara gbaŋ, ka lee tuuli ayi paɣa so ŋun deei shɛhira gbaŋ University of Paris, École de Médecine. (Elizabeth Garret Anderson daa nyɛla tuuli). Jacobi lahi daa deei bronze pini o thesis zuɣu. O Paris karimbu daa niŋla Franco-Prussian War saha. August 1871 Scribner's Monthly ni, o daa sabi lahabali French nam paɣaba ban daa deei nam yaakɔŋ nyaaŋa. '''Dɔɣite Tuma mini Awaro'''; O ni daa karim Paris yuun anu nyaaŋa, Jacobi daa labi United States fall 1871. O ni daa labi New York City, Jacobi daa yo o maŋmaŋa dɔɣite tuma. Jacobi lahi daa tum baŋsim bɔbu, ka lee professor Women's Medical College of the New York Infirmary mini Mount Sinai Hospital. Jacobi daa lee Medical Society of the County of New York paɣa ayi, ka bɛ lahi deei o American Medical Association. Yuuni 1872, o daa sɔŋ ka bɛ yo Women's Medical Association of New York City, ka daa nyɛ o kpema yuuni 1874 hali ni 1903. O daa kuli tumdila ni bɛ deei paɣaba leading dɔɣite shikuriti ni, kamani Johns Hopkins School of Medicine. O karimbu Medical College ni daa galisi ka o shikuru bihi na bi paai di yaa, ka di daa che ka o chɛ tuma maa yuuni 1888. Yuuni 1873, o daa awarila Abraham Jacobi, New York dɔɣite ni baŋsim bora, saha ŋɔ bɛ booni o "American pediatrics ba". Bɛ daa dɔɣi bihi ata, bihi paɣa ayi, ni bidibiga yini. Bɛ tuuli bia paɣa daa kpila dɔɣim saha, ka bɛ bidibiga mi daa kpi yuun ayɔbu. Abraham mini Mary daa mali bia yini ko ŋun daa zo hali ni o nyɛ biga, bɛ bia paɣa Marjorie Jacobi McAneny. Jacobi daa wuhi o bia o karimbu bɔhimbu zuɣu. Sabu Yuuni 1876, Jacobi daa deei Harvard University Boylston Pini o sabu shɛli bɛ ni daa lahi yihi li buku ni, _The Question of Rest for Women during Menstruation_. O daa nyɛla tuuli paɣa so ŋun deei Boylston Pini. Jacobi sabu maa daa nyɛla o ni daa yɛli Dr. Edward H. Clarke buku _Sex in Education; or, A Fair Chance for the Girls_ (1875) anfaani. Buku maa daa yɛliya ni paɣa ni tum tuma bee ni o miha haidiya saha yɛn che ka o ku tooi dɔ. Jacobi daa bi deei li, ka o daa laɣim paɣaba dɔɣite baŋsim haidiya saha zaa, kamani nuu gɔli bɔbu haidiya tooni ni nyaaŋa. O daa naai ka yɛli ni "haidiya puuni ka ka shɛli din wuhiri ni di kpa, bee di galisi ka paɣa dɔɣi." Jacobi daa sabi dɔɣite yɛltɔɣa pishi ni yini n-gari 120, n-ti pahi buku awɔi, amaa o daa chɛ fiction sabu yuuni 1871. Yuuni 1891 o daa sabi "Woman in Medicine" din wuhi paɣaba dɔɣite tuma America, ka di be _Women's Work in America_ buku ni. Di daa mali American paɣaba dɔɣite nima sabu pina, ka daa tooi yɛli o maŋmaŋa tuma pihinahi n-gari. Yuuni 1894, o daa sabi _Common Sense Applied to Women's Suffrage_, ka bɛ daa lahi yihi li ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu America. Di daa yi la o yɛltɔɣa 1894 Albany constitutional convention. Bɛ daa lahi yihi li yuuni 1915 ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu naai. Yuuni 1894 mi, paɣaba nam bɔbu ni daa kɔŋ New York State Constitution ni, Jacobi daa nyɛla suffragist anu sunsuuni ban daa pili League for Political Education. Elizabeth Blackwell (1821–1910) ni daa nya dɔɣite tuma ni nyɛla soli ni bɛ taɣi tiŋa ni yɛlim, Jacobi daa nya li ka di nyɛla biological science. Blackwell daa mi ni paɣaba yɛn nya nasara dɔɣite tuma ni domin bɛ suhi pam, amaa Jacobi mi daa mi ni paɣaba sɔŋbu yi la bɛ ni baŋ baŋsim bɔbu pam. '''Kum mini O Zaŋsira'''; Bɛ ni daa baŋ ni o mali bɛri niŋgu tumor, Jacobi daa sabi o doro lahibaya ka yihi paper _Descriptions of the Early Symptoms of the Meningeal Tumor Compressing the Cerebellum. From Which the Writer Died. Written by Herself_. O daa kpila New York City June dabaa pia 1906. Bɛ daa埋 Jacobi Green-Wood Cemetery, Brooklyn, New York. Bɛ daa zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. trduud0l3mtv5sbszkkwwo1dwvsjm9c 144215 144214 2026-07-20T11:23:27Z Mbahayam 8851 Added content 144215 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:MaryCorinnaPutnamJacobi.jpg|alt=Picture |thumb|MARY JACOBI ANFOONI.]] '''MARY PUTNAM JACOBI'''; Mary Corinna Putnam Jacobi (o dɔɣim yuli n daa nyɛ Putnam; bɛ dɔɣi o la silimiin-goli August bɛɣu pihita ni yini dali, yuuni 1842 ni – ka o kani silimiin-goli June bɛgu pia dali, yuuni 1906 ni) daa nyɛla England-American dɔɣite, karim baŋda, scientist, sasabira, n-ti pahi paɣaba nam bɔra. O daa nyɛla tuuli paɣa so bɛ ni daa yɛli ni o karim dɔɣite tuma bikura shikuru yuli booni University of Paris ni, n-ti pahi tuuli paɣa so ŋun daa naai pharmacy shikuru United States. Jacobi daa mali tuma yuun pam dɔɣite tuma, karimbu, sabu, n-ti pahi paɣaba hakki bɔbu, di pam daa nyɛla dɔɣite karimbu yaɣili. O scientific anfaani n-daa chɛ ka ninvuɣu nya ka yɛltɔɣa shɛli bɛ ni yɛri ni paɣaba haidiya saha ka chɛ karimbu bi galisi di bi tu ni di zali. Di daa sɔŋ pam paɣaba karimbu yɛligibu tɔbu ni. Jacobi daa nyɛla ŋun pili League for Political Education mini Women's Medical Association of New York City, ka bɛ lahi zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. '''Piligu biɛhigu''';   Bɛ dɔɣi la Jacobi Mary Corinna Putnam August bɛgu pihita ni yini 1842, London, England. O nyɛla American nira, George Palmer Putnam bia, n-ti pahi British paɣa, Victorine Haven Putnam, ban daa yi New York City. O daa nyɛla bɛ bihi pia ni yini puuni tuuli. Jacobi dɔɣim saha, bɛ daa be London domin o ba George daa yori o New York City buku sabu kompini, Wiley & Putnam yaɣili din be London. Yuuni 1848, o ni daa nyɛ yuun ayɔbu, Jacobi mini o yili daa yi London chaŋ New York, ka o daa be di ni hali ka o zo. Mary daa karimla o yili ni o ma saha tuuli, ka nyaaŋa chaŋ private shikuru Yonkers. Nyaaŋa, o daa chaŋla public shikuru paɣaba 12th Street, Manhattan, ka o daa naai di ni yuuni 1859. O ni naai, o daa lahi karimla Greek, science, n-ti pahi dɔɣite tuma o maŋmaŋa Elizabeth Blackwell mini niriba shɛba sani. O ni daa nyɛ bia, Jacobi daa piligi sabu The Atlantic Monthly ni o ni daa nyɛ yuun pia ni anu, ka nyaaŋa sabu New York Evening Post ni. '''Tuma'''; '''Dɔɣite karimbu'''; Amaa George Putnam ni daa mi ni dɔɣite tuma nyɛla "tuma din bi galisi", o daa yɛli ka sɔŋ o bia liɣiri ni o niŋ o bɔri shɛli, din daa nyɛla o ni daa bɔri li o biɛhigu piligu. Yuuni 1863, Jacobi daa naai New York College of Pharmacy, ka di daa che ka o lee tuuli paɣa so ŋun naai America pharmacy shikuru. Yuuni 1864, o daa deei Doctor of Medicine shɛhira gbaŋ Female Medical College of Pennsylvania. O daa tum clinical dɔɣite tuma yuun pɔi Marie Zakrzewska mini Lucy Sewall sani New England Hospital for Women and Children. O lahi tum American Civil War ni dɔɣite sɔŋda. O ni daa tum internship pɔi New England Hospital for Women and Children, Jacobi daa niŋ n-yurilim ni o yɛligi o dɔɣite karimbu, ka daa zaŋ o Application University of Paris, École de Médecine. Bɛ ni daa yɛl' pam nyaaŋa, ni psychiatrist Benjamin Ball sɔŋbu, yuuni 1868 bɛ daa deei o ka o lee tuuli paɣa so ŋun kpe École de Médecine, amaa domin o nyɛ paɣa bɛ daa yɛli ni o kpe lecture hall zuɣu noli din puni, ka zali tooni kpamba sani. July 1871, Jacobi daa naai ka deei nasara gbaŋ, ka lee tuuli ayi paɣa so ŋun deei shɛhira gbaŋ University of Paris, École de Médecine. (Elizabeth Garret Anderson daa nyɛla tuuli). Jacobi lahi daa deei bronze pini o thesis zuɣu. O Paris karimbu daa niŋla Franco-Prussian War saha. August 1871 Scribner's Monthly ni, o daa sabi lahabali French nam paɣaba ban daa deei nam yaakɔŋ nyaaŋa. '''Dɔɣite Tuma mini Awaro'''; O ni daa karim Paris yuun anu nyaaŋa, Jacobi daa labi United States fall 1871. O ni daa labi New York City, Jacobi daa yo o maŋmaŋa dɔɣite tuma. Jacobi lahi daa tum baŋsim bɔbu, ka lee professor Women's Medical College of the New York Infirmary mini Mount Sinai Hospital. Jacobi daa lee Medical Society of the County of New York paɣa ayi, ka bɛ lahi deei o American Medical Association. Yuuni 1872, o daa sɔŋ ka bɛ yo Women's Medical Association of New York City, ka daa nyɛ o kpema yuuni 1874 hali ni 1903. O daa kuli tumdila ni bɛ deei paɣaba leading dɔɣite shikuriti ni, kamani Johns Hopkins School of Medicine. O karimbu Medical College ni daa galisi ka o shikuru bihi na bi paai di yaa, ka di daa che ka o chɛ tuma maa yuuni 1888. Yuuni 1873, o daa awarila Abraham Jacobi, New York dɔɣite ni baŋsim bora, saha ŋɔ bɛ booni o "American pediatrics ba". Bɛ daa dɔɣi bihi ata, bihi paɣa ayi, ni bidibiga yini. Bɛ tuuli bia paɣa daa kpila dɔɣim saha, ka bɛ bidibiga mi daa kpi yuun ayɔbu. Abraham mini Mary daa mali bia yini ko ŋun daa zo hali ni o nyɛ biga, bɛ bia paɣa Marjorie Jacobi McAneny. Jacobi daa wuhi o bia o karimbu bɔhimbu zuɣu. Sabu Yuuni 1876, Jacobi daa deei Harvard University Boylston Pini o sabu shɛli bɛ ni daa lahi yihi li buku ni, _The Question of Rest for Women during Menstruation_. O daa nyɛla tuuli paɣa so ŋun deei Boylston Pini. Jacobi sabu maa daa nyɛla o ni daa yɛli Dr. Edward H. Clarke buku _Sex in Education; or, A Fair Chance for the Girls_ (1875) anfaani. Buku maa daa yɛliya ni paɣa ni tum tuma bee ni o miha haidiya saha yɛn che ka o ku tooi dɔ. Jacobi daa bi deei li, ka o daa laɣim paɣaba dɔɣite baŋsim haidiya saha zaa, kamani nuu gɔli bɔbu haidiya tooni ni nyaaŋa. O daa naai ka yɛli ni "haidiya puuni ka ka shɛli din wuhiri ni di kpa, bee di galisi ka paɣa dɔɣi." Jacobi daa sabi dɔɣite yɛltɔɣa pishi ni yini n-gari 120, n-ti pahi buku awɔi, amaa o daa chɛ fiction sabu yuuni 1871. Yuuni 1891 o daa sabi "Woman in Medicine" din wuhi paɣaba dɔɣite tuma America, ka di be _Women's Work in America_ buku ni. Di daa mali American paɣaba dɔɣite nima sabu pina, ka daa tooi yɛli o maŋmaŋa tuma pihinahi n-gari. Yuuni 1894, o daa sabi _Common Sense Applied to Women's Suffrage_, ka bɛ daa lahi yihi li ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu America. Di daa yi la o yɛltɔɣa 1894 Albany constitutional convention. Bɛ daa lahi yihi li yuuni 1915 ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu naai. Yuuni 1894 mi, paɣaba nam bɔbu ni daa kɔŋ New York State Constitution ni, Jacobi daa nyɛla suffragist anu sunsuuni ban daa pili League for Political Education. Elizabeth Blackwell (1821–1910) ni daa nya dɔɣite tuma ni nyɛla soli ni bɛ taɣi tiŋa ni yɛlim, Jacobi daa nya li ka di nyɛla biological science. Blackwell daa mi ni paɣaba yɛn nya nasara dɔɣite tuma ni domin bɛ suhi pam, amaa Jacobi mi daa mi ni paɣaba sɔŋbu yi la bɛ ni baŋ baŋsim bɔbu pam. '''Kum mini O Zaŋsira'''; Bɛ ni daa baŋ ni o mali bɛri niŋgu tumor, Jacobi daa sabi o doro lahibaya ka yihi paper _Descriptions of the Early Symptoms of the Meningeal Tumor Compressing the Cerebellum. From Which the Writer Died. Written by Herself_. O daa kpila New York City June dabaa pia 1906. Bɛ daa埋 Jacobi Green-Wood Cemetery, Brooklyn, New York. Bɛ daa zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. == Kundivihira == bsezpm0c4p54bjzlw6ey1pn9vfjb1w0 144216 144215 2026-07-20T11:24:32Z Mbahayam 8851 Clean up 144216 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:MaryCorinnaPutnamJacobi.jpg|alt=Picture |thumb|MARY JACOBI ANFOONI.]] '''MARY PUTNAM JACOBI'''; Mary Corinna Putnam Jacobi (o dɔɣim yuli n daa nyɛ Putnam; bɛ dɔɣi o la silimiin-goli August bɛɣu pihita ni yini dali, yuuni 1842 ni – ka o kani silimiin-goli June bɛgu pia dali, yuuni 1906 ni) daa nyɛla England-American dɔɣite, karim baŋda, scientist, sasabira, n-ti pahi paɣaba nam bɔra. O daa nyɛla tuuli paɣa so bɛ ni daa yɛli ni o karim dɔɣite tuma bikura shikuru yuli booni University of Paris ni, n-ti pahi tuuli paɣa so ŋun daa naai pharmacy shikuru United States. Jacobi daa mali tuma yuun pam dɔɣite tuma, karimbu, sabu, n-ti pahi paɣaba hakki bɔbu, di pam daa nyɛla dɔɣite karimbu yaɣili. O scientific anfaani n-daa chɛ ka ninvuɣu nya ka yɛltɔɣa shɛli bɛ ni yɛri ni paɣaba haidiya saha ka chɛ karimbu bi galisi di bi tu ni di zali. Di daa sɔŋ pam paɣaba karimbu yɛligibu tɔbu ni. Jacobi daa nyɛla ŋun pili League for Political Education mini Women's Medical Association of New York City, ka bɛ lahi zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. '''Piligu biɛhigu''';   Bɛ dɔɣi la Jacobi Mary Corinna Putnam August bɛgu pihita ni yini 1842, London, England. O nyɛla American nira, George Palmer Putnam bia, n-ti pahi British paɣa, Victorine Haven Putnam, ban daa yi New York City. O daa nyɛla bɛ bihi pia ni yini puuni tuuli. Jacobi dɔɣim saha, bɛ daa be London domin o ba George daa yori o New York City buku sabu kompini, Wiley & Putnam yaɣili din be London. Yuuni 1848, o ni daa nyɛ yuun ayɔbu, Jacobi mini o yili daa yi London chaŋ New York, ka o daa be di ni hali ka o zo. Mary daa karimla o yili ni o ma saha tuuli, ka nyaaŋa chaŋ private shikuru Yonkers. Nyaaŋa, o daa chaŋla public shikuru paɣaba 12th Street, Manhattan, ka o daa naai di ni yuuni 1859. O ni naai, o daa lahi karimla Greek, science, n-ti pahi dɔɣite tuma o maŋmaŋa Elizabeth Blackwell mini niriba shɛba sani. O ni daa nyɛ bia, Jacobi daa piligi sabu The Atlantic Monthly ni o ni daa nyɛ yuun pia ni anu, ka nyaaŋa sabu New York Evening Post ni. '''Tuma'''; '''Dɔɣite karimbu'''; Amaa George Putnam ni daa mi ni dɔɣite tuma nyɛla "tuma din bi galisi", o daa yɛli ka sɔŋ o bia liɣiri ni o niŋ o bɔri shɛli, din daa nyɛla o ni daa bɔri li o biɛhigu piligu. Yuuni 1863, Jacobi daa naai New York College of Pharmacy, ka di daa che ka o lee tuuli paɣa so ŋun naai America pharmacy shikuru. Yuuni 1864, o daa deei Doctor of Medicine shɛhira gbaŋ Female Medical College of Pennsylvania. O daa tum clinical dɔɣite tuma yuun pɔi Marie Zakrzewska mini Lucy Sewall sani New England Hospital for Women and Children. O lahi tum American Civil War ni dɔɣite sɔŋda. O ni daa tum internship pɔi New England Hospital for Women and Children, Jacobi daa niŋ n-yurilim ni o yɛligi o dɔɣite karimbu, ka daa zaŋ o Application University of Paris, École de Médecine. Bɛ ni daa yɛl' pam nyaaŋa, ni psychiatrist Benjamin Ball sɔŋbu, yuuni 1868 bɛ daa deei o ka o lee tuuli paɣa so ŋun kpe École de Médecine, amaa domin o nyɛ paɣa bɛ daa yɛli ni o kpe lecture hall zuɣu noli din puni, ka zali tooni kpamba sani. July 1871, Jacobi daa naai ka deei nasara gbaŋ, ka lee tuuli ayi paɣa so ŋun deei shɛhira gbaŋ University of Paris, École de Médecine. (Elizabeth Garret Anderson daa nyɛla tuuli). Jacobi lahi daa deei bronze pini o thesis zuɣu. O Paris karimbu daa niŋla Franco-Prussian War saha. August 1871 Scribner's Monthly ni, o daa sabi lahabali French nam paɣaba ban daa deei nam yaakɔŋ nyaaŋa. '''Dɔɣite Tuma mini Awaro'''; O ni daa karim Paris yuun anu nyaaŋa, Jacobi daa labi United States fall 1871. O ni daa labi New York City, Jacobi daa yo o maŋmaŋa dɔɣite tuma. Jacobi lahi daa tum baŋsim bɔbu, ka lee professor Women's Medical College of the New York Infirmary mini Mount Sinai Hospital. Jacobi daa lee Medical Society of the County of New York paɣa ayi, ka bɛ lahi deei o American Medical Association. Yuuni 1872, o daa sɔŋ ka bɛ yo Women's Medical Association of New York City, ka daa nyɛ o kpema yuuni 1874 hali ni 1903. O daa kuli tumdila ni bɛ deei paɣaba leading dɔɣite shikuriti ni, kamani Johns Hopkins School of Medicine. O karimbu Medical College ni daa galisi ka o shikuru bihi na bi paai di yaa, ka di daa che ka o chɛ tuma maa yuuni 1888. Yuuni 1873, o daa awarila Abraham Jacobi, New York dɔɣite ni baŋsim bora, saha ŋɔ bɛ booni o "American pediatrics ba". Bɛ daa dɔɣi bihi ata, bihi paɣa ayi, ni bidibiga yini. Bɛ tuuli bia paɣa daa kpila dɔɣim saha, ka bɛ bidibiga mi daa kpi yuun ayɔbu. Abraham mini Mary daa mali bia yini ko ŋun daa zo hali ni o nyɛ biga, bɛ bia paɣa Marjorie Jacobi McAneny. Jacobi daa wuhi o bia o karimbu bɔhimbu zuɣu. Sabu Yuuni 1876, Jacobi daa deei Harvard University Boylston Pini o sabu shɛli bɛ ni daa lahi yihi li buku ni, _The Question of Rest for Women during Menstruation_. O daa nyɛla tuuli paɣa so ŋun deei Boylston Pini. Jacobi sabu maa daa nyɛla o ni daa yɛli Dr. Edward H. Clarke buku _Sex in Education; or, A Fair Chance for the Girls_ (1875) anfaani. Buku maa daa yɛliya ni paɣa ni tum tuma bee ni o miha haidiya saha yɛn che ka o ku tooi dɔ. Jacobi daa bi deei li, ka o daa laɣim paɣaba dɔɣite baŋsim haidiya saha zaa, kamani nuu gɔli bɔbu haidiya tooni ni nyaaŋa. O daa naai ka yɛli ni "haidiya puuni ka ka shɛli din wuhiri ni di kpa, bee di galisi ka paɣa dɔɣi." Jacobi daa sabi dɔɣite yɛltɔɣa pishi ni yini n-gari 120, n-ti pahi buku awɔi, amaa o daa chɛ fiction sabu yuuni 1871. Yuuni 1891 o daa sabi "Woman in Medicine" din wuhi paɣaba dɔɣite tuma America, ka di be _Women's Work in America_ buku ni. Di daa mali American paɣaba dɔɣite nima sabu pina, ka daa tooi yɛli o maŋmaŋa tuma pihinahi n-gari. Yuuni 1894, o daa sabi _Common Sense Applied to Women's Suffrage_, ka bɛ daa lahi yihi li ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu America. Di daa yi la o yɛltɔɣa 1894 Albany constitutional convention. Bɛ daa lahi yihi li yuuni 1915 ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu naai. Yuuni 1894 mi, paɣaba nam bɔbu ni daa kɔŋ New York State Constitution ni, Jacobi daa nyɛla suffragist anu sunsuuni ban daa pili League for Political Education. Elizabeth Blackwell (1821–1910) ni daa nya dɔɣite tuma ni nyɛla soli ni bɛ taɣi tiŋa ni yɛlim, Jacobi daa nya li ka di nyɛla biological science. Blackwell daa mi ni paɣaba yɛn nya nasara dɔɣite tuma ni domin bɛ suhi pam, amaa Jacobi mi daa mi ni paɣaba sɔŋbu yi la bɛ ni baŋ baŋsim bɔbu pam. '''Kum mini O Zaŋsira'''; Bɛ ni daa baŋ ni o mali bɛri niŋgu tumor, Jacobi daa sabi o doro lahibaya ka yihi paper _Descriptions of the Early Symptoms of the Meningeal Tumor Compressing the Cerebellum. From Which the Writer Died. Written by Herself_. O daa kpila New York City June dabaa pia 1906. Bɛ daa Jacobi Green-Wood Cemetery, Brooklyn, New York. Bɛ daa zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. == Kundivihira == imtau23izcur68mn6wiyhbrag45swjs 144217 144216 2026-07-20T11:25:35Z Mbahayam 8851 Added content 144217 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:MaryCorinnaPutnamJacobi.jpg|alt=Picture |thumb|MARY JACOBI ANFOONI.]] '''MARY PUTNAM JACOBI'''; Mary Corinna Putnam Jacobi (o dɔɣim yuli n daa nyɛ Putnam; bɛ dɔɣi o la silimiin-goli August bɛɣu pihita ni yini dali, yuuni 1842 ni – ka o kani silimiin-goli June bɛgu pia dali, yuuni 1906 ni) daa nyɛla England-American dɔɣite, karim baŋda, scientist, sasabira, n-ti pahi paɣaba nam bɔra. O daa nyɛla tuuli paɣa so bɛ ni daa yɛli ni o karim dɔɣite tuma bikura shikuru yuli booni University of Paris ni, n-ti pahi tuuli paɣa so ŋun daa naai pharmacy shikuru United States. Jacobi daa mali tuma yuun pam dɔɣite tuma, karimbu, sabu, n-ti pahi paɣaba hakki bɔbu, di pam daa nyɛla dɔɣite karimbu yaɣili. O scientific anfaani n-daa chɛ ka ninvuɣu nya ka yɛltɔɣa shɛli bɛ ni yɛri ni paɣaba haidiya saha ka chɛ karimbu bi galisi di bi tu ni di zali. Di daa sɔŋ pam paɣaba karimbu yɛligibu tɔbu ni. Jacobi daa nyɛla ŋun pili League for Political Education mini Women's Medical Association of New York City, ka bɛ lahi zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. '''Piligu biɛhigu''';   Bɛ dɔɣi la Jacobi Mary Corinna Putnam August bɛgu pihita ni yini 1842, London, England. O nyɛla American nira, George Palmer Putnam bia, n-ti pahi British paɣa, Victorine Haven Putnam, ban daa yi New York City. O daa nyɛla bɛ bihi pia ni yini puuni tuuli. Jacobi dɔɣim saha, bɛ daa be London domin o ba George daa yori o New York City buku sabu kompini, Wiley & Putnam yaɣili din be London. Yuuni 1848, o ni daa nyɛ yuun ayɔbu, Jacobi mini o yili daa yi London chaŋ New York, ka o daa be di ni hali ka o zo. Mary daa karimla o yili ni o ma saha tuuli, ka nyaaŋa chaŋ private shikuru Yonkers. Nyaaŋa, o daa chaŋla public shikuru paɣaba 12th Street, Manhattan, ka o daa naai di ni yuuni 1859. O ni naai, o daa lahi karimla Greek, science, n-ti pahi dɔɣite tuma o maŋmaŋa Elizabeth Blackwell mini niriba shɛba sani. O ni daa nyɛ bia, Jacobi daa piligi sabu The Atlantic Monthly ni o ni daa nyɛ yuun pia ni anu, ka nyaaŋa sabu New York Evening Post ni. '''Tuma'''; '''Dɔɣite karimbu'''; Amaa George Putnam ni daa mi ni dɔɣite tuma nyɛla "tuma din bi galisi", o daa yɛli ka sɔŋ o bia liɣiri ni o niŋ o bɔri shɛli, din daa nyɛla o ni daa bɔri li o biɛhigu piligu. Yuuni 1863, Jacobi daa naai New York College of Pharmacy, ka di daa che ka o lee tuuli paɣa so ŋun naai America pharmacy shikuru. Yuuni 1864, o daa deei Doctor of Medicine shɛhira gbaŋ Female Medical College of Pennsylvania. O daa tum clinical dɔɣite tuma yuun pɔi Marie Zakrzewska mini Lucy Sewall sani New England Hospital for Women and Children. O lahi tum American Civil War ni dɔɣite sɔŋda. O ni daa tum internship pɔi New England Hospital for Women and Children, Jacobi daa niŋ n-yurilim ni o yɛligi o dɔɣite karimbu, ka daa zaŋ o Application University of Paris, École de Médecine. Bɛ ni daa yɛl' pam nyaaŋa, ni psychiatrist Benjamin Ball sɔŋbu, yuuni 1868 bɛ daa deei o ka o lee tuuli paɣa so ŋun kpe École de Médecine, amaa domin o nyɛ paɣa bɛ daa yɛli ni o kpe lecture hall zuɣu noli din puni, ka zali tooni kpamba sani. July 1871, Jacobi daa naai ka deei nasara gbaŋ, ka lee tuuli ayi paɣa so ŋun deei shɛhira gbaŋ University of Paris, École de Médecine. (Elizabeth Garret Anderson daa nyɛla tuuli). Jacobi lahi daa deei bronze pini o thesis zuɣu. O Paris karimbu daa niŋla Franco-Prussian War saha. August 1871 Scribner's Monthly ni, o daa sabi lahabali French nam paɣaba ban daa deei nam yaakɔŋ nyaaŋa. '''Dɔɣite Tuma mini Awaro'''; O ni daa karim Paris yuun anu nyaaŋa, Jacobi daa labi United States fall 1871. O ni daa labi New York City, Jacobi daa yo o maŋmaŋa dɔɣite tuma. Jacobi lahi daa tum baŋsim bɔbu, ka lee professor Women's Medical College of the New York Infirmary mini Mount Sinai Hospital. Jacobi daa lee Medical Society of the County of New York paɣa ayi, ka bɛ lahi deei o American Medical Association. Yuuni 1872, o daa sɔŋ ka bɛ yo Women's Medical Association of New York City, ka daa nyɛ o kpema yuuni 1874 hali ni 1903. O daa kuli tumdila ni bɛ deei paɣaba leading dɔɣite shikuriti ni, kamani Johns Hopkins School of Medicine. O karimbu Medical College ni daa galisi ka o shikuru bihi na bi paai di yaa, ka di daa che ka o chɛ tuma maa yuuni 1888. Yuuni 1873, o daa awarila Abraham Jacobi, New York dɔɣite ni baŋsim bora, saha ŋɔ bɛ booni o "American pediatrics ba". Bɛ daa dɔɣi bihi ata, bihi paɣa ayi, ni bidibiga yini. Bɛ tuuli bia paɣa daa kpila dɔɣim saha, ka bɛ bidibiga mi daa kpi yuun ayɔbu. Abraham mini Mary daa mali bia yini ko ŋun daa zo hali ni o nyɛ biga, bɛ bia paɣa Marjorie Jacobi McAneny. Jacobi daa wuhi o bia o karimbu bɔhimbu zuɣu. Sabu Yuuni 1876, Jacobi daa deei Harvard University Boylston Pini o sabu shɛli bɛ ni daa lahi yihi li buku ni, _The Question of Rest for Women during Menstruation_. O daa nyɛla tuuli paɣa so ŋun deei Boylston Pini. Jacobi sabu maa daa nyɛla o ni daa yɛli Dr. Edward H. Clarke buku _Sex in Education; or, A Fair Chance for the Girls_ (1875) anfaani. Buku maa daa yɛliya ni paɣa ni tum tuma bee ni o miha haidiya saha yɛn che ka o ku tooi dɔ. Jacobi daa bi deei li, ka o daa laɣim paɣaba dɔɣite baŋsim haidiya saha zaa, kamani nuu gɔli bɔbu haidiya tooni ni nyaaŋa. O daa naai ka yɛli ni "haidiya puuni ka ka shɛli din wuhiri ni di kpa, bee di galisi ka paɣa dɔɣi." Jacobi daa sabi dɔɣite yɛltɔɣa pishi ni yini n-gari 120, n-ti pahi buku awɔi, amaa o daa chɛ fiction sabu yuuni 1871 ni. Yuuni 1891 o daa sabi "Woman in Medicine" din wuhi paɣaba dɔɣite tuma America, ka di be _Women's Work in America_ buku ni. Di daa mali American paɣaba dɔɣite nima sabu pina, ka daa tooi yɛli o maŋmaŋa tuma pihinahi n-gari. Yuuni 1894, o daa sabi _Common Sense Applied to Women's Suffrage_, ka bɛ daa lahi yihi li ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu America. Di daa yi la o yɛltɔɣa 1894 Albany constitutional convention. Bɛ daa lahi yihi li yuuni 1915 ka di sɔŋ paɣaba nam bɔbu naai. Yuuni 1894 mi, paɣaba nam bɔbu ni daa kɔŋ New York State Constitution ni, Jacobi daa nyɛla suffragist anu sunsuuni ban daa pili League for Political Education. Elizabeth Blackwell (1821–1910) ni daa nya dɔɣite tuma ni nyɛla soli ni bɛ taɣi tiŋa ni yɛlim, Jacobi daa nya li ka di nyɛla biological science. Blackwell daa mi ni paɣaba yɛn nya nasara dɔɣite tuma ni domin bɛ suhi pam, amaa Jacobi mi daa mi ni paɣaba sɔŋbu yi la bɛ ni baŋ baŋsim bɔbu pam. '''Kum mini O Zaŋsira'''; Bɛ ni daa baŋ ni o mali bɛri niŋgu tumor, Jacobi daa sabi o doro lahibaya ka yihi paper _Descriptions of the Early Symptoms of the Meningeal Tumor Compressing the Cerebellum. From Which the Writer Died. Written by Herself_. O daa kpila New York City June dabaa pia 1906. Bɛ daa Jacobi Green-Wood Cemetery, Brooklyn, New York. Bɛ daa zaŋ o kpe National Women's Hall of Fame yuuni 1993. == Kundivihira == jfh23jyh8ykqwh4rxx088pbsw2qhl46 Joanne Liu 0 33619 144195 2026-07-20T09:24:45Z Issah Rufai 8632 N sabila lahabali jɛndi Joanne Liu 144195 wikitext text/x-wiki '''Joanne Liu''' Joanne Liu nyɛla bilɛri bee bihi dokte ka daa lahi nye duniya zaa dokta shɛba bɛn tumdi ka ka tarisi ( Doctors Without Borders) niriba pam ni lahi mi shɛba (Medecins Sans Frontieres) la zuɣulana din gbaai yuuni 2013 hali ni 2019. == '''O Pilli''' == Joanne Liu nyɛla bini dɔɣi so silimin goli November dabaanahi yuuni 1965, Quebec city, Quebec,  Canada. Joanne Liu laamba nyɛla china nima amaa ka bɛ leei ʒi Canada.  Joanne Liu m-pahiri o laamba maa bihi anu. O laamba maa daa kɔhirila bindira. O ni daa nye yuun' pia ni ata, o daa karim buku ka lala buku maa yɛri dokte so ni daa tumdi tiri Medecins San Frontieres (MSF) sham. Lala saha maa ka o suhi daa gbai Medecins San Frontieres (MSF) ka o daa yɛli ni o bɔri ni o ti tum ti  lala MSF ŋɔ. Joanne Liu daa chaŋla McGill University nti karim alaafee bom'ma yaɣili ka daa lahi chaŋ Universite de Montreal kparibɔɣu yuli booni center hospitalier universitaire sainte- justine nti bo baŋsim parigu din jɛndi  bilɛri daalaafee. O daa lahi labi McGill university nti niŋ Master's degree zaŋ jɛndi alaafee bomma yaɣili toondaantali. '''Tuma''' Joane Liu daa pili Medecins San Frontieres tum ti yuuni 1996 di ni daa niŋ ka o chaŋ Mauritania tiŋgbani nti yuuni Mali ninvuɣ' shɛba bɛn zo yaakooro kuli Mali la. Di nyaanŋa o daa lahi sɔŋ india nima di ni daa niŋ yuuni 2004 ka bɛ tiŋgbani maa dam bee n kabi la. O daa lahi sɔŋ Somali yaakooro zoriba bɛn daa zo n-kuli Kenya la. O lahi bo alaafee sɔŋsim nti yaɣi shɛŋa tɔburi ni be kamani Palestine, Central African Republic ni Sudan Darfur yaɣili. Joanne Liu n daa nye tuma yaɣili kpɛma zaŋti Medecins Sans Frontieres du' zuɣu din be Paris yuuni 1999 hali ni 2002. O daa sɔŋ ya ka bɛ nam alaafee bomma tabiibi pariga din laɣim anduniya alaafee bomma yaɣa paagi kobiga ni pihinu ka alaafee bomma tuun tumdiba paagi kobisita lala tabiibi ŋɔ zuɣu. Lala tabiibi ŋɔ zuɣu, ashibiti tum tumdiba ŋɔ ni tooi baŋ dori shɛli din mali bɛ bara, ka lahi baŋ bɛ ni yɛn tibi o shɛm. Joanne Liu daa tumla bihi daŋ tula yaɣili ashibiti yuli booni Ste-Justine Hospital din be Montreal la yuuni 2002 hali ni 2013. O lahi nyɛla profesa zaŋti Universite de Montreal.   Joanne Liu daa lɛbi Medecins San Frontieres zuɣulana yuuni 2013 hali ni 2019. Ebola ni daa yina ka mali yaa, Joanne Liu daa ti andunia laɣim beni ka di yuli booni United Nations  tibili ni di simdi ni sokam gbini o kpalim zuya ka bɛ tuhi nyaŋli yuuni 2014, silimin goli September dabaayi dali. Silimin goli October dabaayopɔi dali, yuuni 2015, o daa taai saɣisi zaa ni di simsi ni vihigu vihi zan jɛndi America nim' ni yina ti bombi wurim bɛ ashibiti din be Kunduz, Afghanistan. O daa yɛliya ni tɔbu ka America ni loba maa. Yuuni 2020 hali na ni zuŋɔ, Joanne Liu nyɛla ŋun pahi ka tumdi tiri Independent Panel for Pandemic Preparedness and Response (IPPR). Di nyɛla laɣingu din yuuni World Health Organization mini tiŋgbana ni tuhiri Corona Virus shɛm. ao0iz14whnjkjwwpisnbyxiyd4ty9a6 Mary Edwards Walker 0 33620 144199 2026-07-20T10:07:55Z Abdul Gafaru 100% 6794 Created an article. 144199 wikitext text/x-wiki '''Mary Edwards Walker'''; (November bɛgu pishi ni ayɔbu 1832 – February bɛgu pishi ni yini 1919), bɛ booni o la Dr. Mary Walker, daa nyɛla American nira ŋun daa chɛri yɛl' biɛɣu, ŋun daa chɛri diɣu niŋbu, yaakɔŋ saha American Civil War ni daa nyɛ yɔɣu nira, n-ti pahi dɔɣite so ŋun tumdi operation. O nyɛla paɣa yini ko ka deei Medal of Honor. Yuuni 1855, o daa deei o dɔɣite shɛhira gbaŋ Syracuse Medical College, New York, ka daa awara ka piligi o dɔɣite tuma. O ni daa bɔri ni o kpe Union Army Civil War piligu, bɛ daa yɛli ka o chɛ. O daa tumla dɔɣite tuma temporary hospital Washington, D.C. ni, ka nyaaŋa Union Forces daa piigi o ka o chaŋ Army of the Cumberland, ka nyaaŋa 52nd Ohio Infantry, ka o lee US Army tuuli paɣa dɔɣite. Confederate nima daa gba o saha shɛli o ni daa kpe o dimba yaɣili ni o ti wari ninvuɣu ban daa galisi, ka bɛ daa gba o ka yɛli ni o nyɛla spy. Bɛ daa zaŋ o n-lee yɔɣu nira Richmond, Virginia, hali ka bɛ daa taɣi o ni yɔɣu niriba shɛba. Yaakɔŋ nyaaŋa, bɛ daa ti o Medal of Honor domin o ni daa tum tuma ni o wari ban daa galisi tobu ni n-ti pahi o dimba yaɣili Civil War saha. Di saha maa, pini maa daa bi nyɛla pini bɛ ni tiri ninvuɣu so ŋun tum tobu din galisi, ka di daa nyɛ tobu pini yini ko saha maa. Walker nyɛla paɣa yini ko ŋun deei pini maa, n-ti pahi ninvuɣu pɔi ka bɛ bi tum tobu bunii ka bɛ ti ba li. Bɛ daa deei o yuli Army Medal of Honor buku ni yuuni 1917 (ninvuɣu kɔbisɔŋ wɔbu n-gari 900 mini ba); amaa bɛ daa labi zaŋ li yuuni 1977. Yaakɔŋ nyaaŋa, o daa lee sabira ni karim baŋda ŋun daa sɔŋ paɣaba nam bɔbu hali ni o ni daa kpi yuuni 1919. Piligu biɛhigu mini karimbu   Bɛ dɔɣi la Mary Edwards Walker Oswego Town, New York, November dabaa pishi ni ayɔbu 1832, Alvah (ba) mini Vesta (ma) Walker bia. O mali o tizopaɣaba anahi ka mali o tizodoo yini. Alvah mini Vesta daa wuhi bɛ bidibiga mini bɛ bihi paɣaba yaɣili din daa nyɛ din taɣi saha maa. Bɛ wumbu yaɣili din bi dii nyaaŋa daa che ka Mary mali o maŋa yɛlim ni tɛhi suhiri, ka o daa wuhiri li o biɛhigu zaa. Bɛ ni daa nyɛ Naawuni yɛnda nira, Walker nim daa nyɛla Freethinkers ban wuhi bɛ bihi ni bɛ bɔhi adiini yaɣa bɔra mini di bɔra. Walker ba mini ma lahi daa wuhila paɣa mini doo tuma taɣibu kpamkpariga zuɣu: Vesta daa kuli tumdi tuma din galisi ka Alvah mi daa tumdi yili tuma. Walker daa tumdi tuma o yili kpamkpariga ni o ni daa nyɛ bia. O daa bi pɛri paɣaba pɛri tuma saha domin o daa mi ni di kpaɣi o pam. O ma daa lahi sɔŋ o yɛltɔɣa ni corset mini pɛri din kpaɣi nyɛla din bi galisi niŋdiba. O karimbu piligu daa nyɛla o ni daa chaŋ shikuru shɛli o ba mini o ma ni daa yo. Walker nim daa niŋ n-yurilim ni bɛ bihi paɣaba mi karim kamani bɛ bidibiga, din zuɣu bɛ daa yo tuuli free shikuru Oswego yuuni 1830s naai. O ni naai primary shikuru, Mary mini o tizopaɣaba ayi daa chaŋ Falley Seminary, Fulton, New York. Falley daa bi nyɛla karim shee ko, di daa lahi nyɛla shee bɛ ni kpaŋsiri saha ŋɔ taɣibu paɣa mini doo tuma, karimbu, n-ti pahi lahiʒibsi. Di bɔhimbu daa lahi kpaŋsi Mary ni o yɛli ni o ku deei paɣaba biɛhigu din bi galisi. O ni daa mali waɣa, Mary daa kuli karimda o ba dɔɣite buku nima anatomy mini physiology polo; o bɔri dɔɣite tuma daa yi la o ni daa nya dɔɣite buku o biɛhigu piligu. O ni daa nyɛ paɣa, o daa karimda shikuru Minetto, New York, ka nyaaŋa o daa laɣim liɣiri ka o tooi chaŋ Syracuse Medical College, ka o daa naai ka deei nasara yuuni 1855 ka lee dɔɣite, ka o daa nyɛ o class puuni paɣa yini ko. ; ig1bvq519j55038gn87anuyzntwx4hz 144200 144199 2026-07-20T10:10:13Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added information 144200 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Dr. Mary Walker.jpg|thumb|Dr.walker.]] '''Mary Edwards Walker'''; (November bɛgu pishi ni ayɔbu 1832 – February bɛgu pishi ni yini 1919), bɛ booni o la Dr. Mary Walker, daa nyɛla American nira ŋun daa chɛri yɛl' biɛɣu, ŋun daa chɛri diɣu niŋbu, yaakɔŋ saha American Civil War ni daa nyɛ yɔɣu nira, n-ti pahi dɔɣite so ŋun tumdi operation. O nyɛla paɣa yini ko ka deei Medal of Honor. Yuuni 1855, o daa deei o dɔɣite shɛhira gbaŋ Syracuse Medical College, New York, ka daa awara ka piligi o dɔɣite tuma. O ni daa bɔri ni o kpe Union Army Civil War piligu, bɛ daa yɛli ka o chɛ. O daa tumla dɔɣite tuma temporary hospital Washington, D.C. ni, ka nyaaŋa Union Forces daa piigi o ka o chaŋ Army of the Cumberland, ka nyaaŋa 52nd Ohio Infantry, ka o lee US Army tuuli paɣa dɔɣite. Confederate nima daa gba o saha shɛli o ni daa kpe o dimba yaɣili ni o ti wari ninvuɣu ban daa galisi, ka bɛ daa gba o ka yɛli ni o nyɛla spy. Bɛ daa zaŋ o n-lee yɔɣu nira Richmond, Virginia, hali ka bɛ daa taɣi o ni yɔɣu niriba shɛba. Yaakɔŋ nyaaŋa, bɛ daa ti o Medal of Honor domin o ni daa tum tuma ni o wari ban daa galisi tobu ni n-ti pahi o dimba yaɣili Civil War saha. Di saha maa, pini maa daa bi nyɛla pini bɛ ni tiri ninvuɣu so ŋun tum tobu din galisi, ka di daa nyɛ tobu pini yini ko saha maa. Walker nyɛla paɣa yini ko ŋun deei pini maa, n-ti pahi ninvuɣu pɔi ka bɛ bi tum tobu bunii ka bɛ ti ba li. Bɛ daa deei o yuli Army Medal of Honor buku ni yuuni 1917 (ninvuɣu kɔbisɔŋ wɔbu n-gari 900 mini ba); amaa bɛ daa labi zaŋ li yuuni 1977. Yaakɔŋ nyaaŋa, o daa lee sabira ni karim baŋda ŋun daa sɔŋ paɣaba nam bɔbu hali ni o ni daa kpi yuuni 1919. Piligu biɛhigu mini karimbu   Bɛ dɔɣi la Mary Edwards Walker Oswego Town, New York, November dabaa pishi ni ayɔbu 1832, Alvah (ba) mini Vesta (ma) Walker bia. O mali o tizopaɣaba anahi ka mali o tizodoo yini. Alvah mini Vesta daa wuhi bɛ bidibiga mini bɛ bihi paɣaba yaɣili din daa nyɛ din taɣi saha maa. Bɛ wumbu yaɣili din bi dii nyaaŋa daa che ka Mary mali o maŋa yɛlim ni tɛhi suhiri, ka o daa wuhiri li o biɛhigu zaa. Bɛ ni daa nyɛ Naawuni yɛnda nira, Walker nim daa nyɛla Freethinkers ban wuhi bɛ bihi ni bɛ bɔhi adiini yaɣa bɔra mini di bɔra. Walker ba mini ma lahi daa wuhila paɣa mini doo tuma taɣibu kpamkpariga zuɣu: Vesta daa kuli tumdi tuma din galisi ka Alvah mi daa tumdi yili tuma. Walker daa tumdi tuma o yili kpamkpariga ni o ni daa nyɛ bia. O daa bi pɛri paɣaba pɛri tuma saha domin o daa mi ni di kpaɣi o pam. O ma daa lahi sɔŋ o yɛltɔɣa ni corset mini pɛri din kpaɣi nyɛla din bi galisi niŋdiba. O karimbu piligu daa nyɛla o ni daa chaŋ shikuru shɛli o ba mini o ma ni daa yo. Walker nim daa niŋ n-yurilim ni bɛ bihi paɣaba mi karim kamani bɛ bidibiga, din zuɣu bɛ daa yo tuuli free shikuru Oswego yuuni 1830s naai. O ni naai primary shikuru, Mary mini o tizopaɣaba ayi daa chaŋ Falley Seminary, Fulton, New York. Falley daa bi nyɛla karim shee ko, di daa lahi nyɛla shee bɛ ni kpaŋsiri saha ŋɔ taɣibu paɣa mini doo tuma, karimbu, n-ti pahi lahiʒibsi. Di bɔhimbu daa lahi kpaŋsi Mary ni o yɛli ni o ku deei paɣaba biɛhigu din bi galisi. O ni daa mali waɣa, Mary daa kuli karimda o ba dɔɣite buku nima anatomy mini physiology polo; o bɔri dɔɣite tuma daa yi la o ni daa nya dɔɣite buku o biɛhigu piligu. O ni daa nyɛ paɣa, o daa karimda shikuru Minetto, New York, ka nyaaŋa o daa laɣim liɣiri ka o tooi chaŋ Syracuse Medical College, ka o daa naai ka deei nasara yuuni 1855 ka lee dɔɣite, ka o daa nyɛ o class puuni paɣa yini ko. ; gndsmi54te77054zu36u9ke3arpvgwc 144201 144200 2026-07-20T10:13:14Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added information 144201 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Dr. Mary Walker.jpg|thumb|Dr.walker.|alt=Information ]] '''Mary Edwards Walker'''; (November bɛgu pishi ni ayɔbu 1832 – February bɛgu pishi ni yini 1919), bɛ booni o la Dr. Mary Walker, daa nyɛla American nira ŋun daa chɛri yɛl' biɛɣu, ŋun daa chɛri diɣu niŋbu, yaakɔŋ saha American Civil War ni daa nyɛ yɔɣu nira, n-ti pahi dɔɣite so ŋun tumdi operation. O nyɛla paɣa yini ko ka deei Medal of Honor. Yuuni 1855, o daa deei o dɔɣite shɛhira gbaŋ Syracuse Medical College, New York, ka daa awara ka piligi o dɔɣite tuma. O ni daa bɔri ni o kpe Union Army Civil War piligu, bɛ daa yɛli ka o chɛ. O daa tumla dɔɣite tuma temporary hospital Washington, D.C. ni, ka nyaaŋa Union Forces daa piigi o ka o chaŋ Army of the Cumberland, ka nyaaŋa 52nd Ohio Infantry, ka o lee US Army tuuli paɣa dɔɣite. Confederate nima daa gba o saha shɛli o ni daa kpe o dimba yaɣili ni o ti wari ninvuɣu ban daa galisi, ka bɛ daa gba o ka yɛli ni o nyɛla spy. Bɛ daa zaŋ o n-lee yɔɣu nira Richmond, Virginia, hali ka bɛ daa taɣi o ni yɔɣu niriba shɛba. Yaakɔŋ nyaaŋa, bɛ daa ti o Medal of Honor domin o ni daa tum tuma ni o wari ban daa galisi tobu ni n-ti pahi o dimba yaɣili Civil War saha. Di saha maa, pini maa daa bi nyɛla pini bɛ ni tiri ninvuɣu so ŋun tum tobu din galisi, ka di daa nyɛ tobu pini yini ko saha maa. Walker nyɛla paɣa yini ko ŋun deei pini maa, n-ti pahi ninvuɣu pɔi ka bɛ bi tum tobu bunii ka bɛ ti ba li. Bɛ daa deei o yuli Army Medal of Honor buku ni yuuni 1917 (ninvuɣu kɔbisɔŋ wɔbu n-gari 900 mini ba); amaa bɛ daa labi zaŋ li yuuni 1977. Yaakɔŋ nyaaŋa, o daa lee sabira ni karim baŋda ŋun daa sɔŋ paɣaba nam bɔbu hali ni o ni daa kpi yuuni 1919. Piligu biɛhigu mini karimbu   Bɛ dɔɣi la Mary Edwards Walker Oswego Town, New York, November dabaa pishi ni ayɔbu 1832, Alvah (ba) mini Vesta (ma) Walker bia. O mali o tizopaɣaba anahi ka mali o tizodoo yini. Alvah mini Vesta daa wuhi bɛ bidibiga mini bɛ bihi paɣaba yaɣili din daa nyɛ din taɣi saha maa. Bɛ wumbu yaɣili din bi dii nyaaŋa daa che ka Mary mali o maŋa yɛlim ni tɛhi suhiri, ka o daa wuhiri li o biɛhigu zaa. Bɛ ni daa nyɛ Naawuni yɛnda nira, Walker nim daa nyɛla Freethinkers ban wuhi bɛ bihi ni bɛ bɔhi adiini yaɣa bɔra mini di bɔra. Walker ba mini ma lahi daa wuhila paɣa mini doo tuma taɣibu kpamkpariga zuɣu: Vesta daa kuli tumdi tuma din galisi ka Alvah mi daa tumdi yili tuma. Walker daa tumdi tuma o yili kpamkpariga ni o ni daa nyɛ bia. O daa bi pɛri paɣaba pɛri tuma saha domin o daa mi ni di kpaɣi o pam. O ma daa lahi sɔŋ o yɛltɔɣa ni corset mini pɛri din kpaɣi nyɛla din bi galisi niŋdiba. O karimbu piligu daa nyɛla o ni daa chaŋ shikuru shɛli o ba mini o ma ni daa yo. Walker nim daa niŋ n-yurilim ni bɛ bihi paɣaba mi karim kamani bɛ bidibiga, din zuɣu bɛ daa yo tuuli free shikuru Oswego yuuni 1830s naai. O ni naai primary shikuru, Mary mini o tizopaɣaba ayi daa chaŋ Falley Seminary, Fulton, New York. Falley daa bi nyɛla karim shee ko, di daa lahi nyɛla shee bɛ ni kpaŋsiri saha ŋɔ taɣibu paɣa mini doo tuma, karimbu, n-ti pahi lahiʒibsi. Di bɔhimbu daa lahi kpaŋsi Mary ni o yɛli ni o ku deei paɣaba biɛhigu din bi galisi. O ni daa mali waɣa, Mary daa kuli karimda o ba dɔɣite buku nima anatomy mini physiology polo; o bɔri dɔɣite tuma daa yi la o ni daa nya dɔɣite buku o biɛhigu piligu. O ni daa nyɛ paɣa, o daa karimda shikuru Minetto, New York, ka nyaaŋa o daa laɣim liɣiri ka o tooi chaŋ Syracuse Medical College, ka o daa naai ka deei nasara yuuni 1855 ka lee dɔɣite, ka o daa nyɛ o class puuni paɣa yini ko. ; s2wqcxnsip7esianpdfk6b1rfej2l9x 144202 144201 2026-07-20T10:16:57Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added informatiom 144202 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Dr. Mary Walker.jpg|thumb|Dr.walker.|alt=Information ]] '''Mary Edwards Walker'''; (November bɛgu pishi ni ayɔbu 1832 – February bɛgu pishi ni yini 1919), bɛ booni o la Dr. Mary Walker, daa nyɛla American nira ŋun daa chɛri yɛl' biɛɣu, ŋun daa chɛri diɣu niŋbu, yaakɔŋ saha American Civil War ni daa nyɛ yɔɣu nira, n-ti pahi dɔɣite so ŋun tumdi operation. O nyɛla paɣa yini ko ka deei Medal of Honor. Yuuni 1855, o daa deei o dɔɣite shɛhira gbaŋ Syracuse Medical College, New York, ka daa awara ka piligi o dɔɣite tuma. O ni daa bɔri ni o kpe Union Army Civil War piligu, bɛ daa yɛli ka o chɛ. O daa tumla dɔɣite tuma temporary hospital Washington, D.C. ni, ka nyaaŋa Union Forces daa piigi o ka o chaŋ Army of the Cumberland, ka nyaaŋa 52nd Ohio Infantry, ka o lee US Army tuuli paɣa dɔɣite. Confederate nima daa gba o saha shɛli o ni daa kpe o dimba yaɣili ni o ti wari ninvuɣu ban daa galisi, ka bɛ daa gba o ka yɛli ni o nyɛla spy. Bɛ daa zaŋ o n-lee yɔɣu nira Richmond, Virginia, hali ka bɛ daa taɣi o ni yɔɣu niriba shɛba. Yaakɔŋ nyaaŋa, bɛ daa ti o Medal of Honor domin o ni daa tum tuma ni o wari ban daa galisi tobu ni n-ti pahi o dimba yaɣili Civil War saha. Di saha maa, pini maa daa bi nyɛla pini bɛ ni tiri ninvuɣu so ŋun tum tobu din galisi, ka di daa nyɛ tobu pini yini ko saha maa. Walker nyɛla paɣa yini ko ŋun deei pini maa, n-ti pahi ninvuɣu pɔi ka bɛ bi tum tobu bunii ka bɛ ti ba li. Bɛ daa deei o yuli Army Medal of Honor buku ni yuuni 1917 (ninvuɣu kɔbisɔŋ wɔbu n-gari 900 mini ba); amaa bɛ daa labi zaŋ li yuuni 1977. Yaakɔŋ nyaaŋa, o daa lee sabira ni karim baŋda ŋun daa sɔŋ paɣaba nam bɔbu hali ni o ni daa kpi yuuni 1919. Piligu biɛhigu mini karimbu   Bɛ dɔɣi la Mary Edwards Walker Oswego Town, New York, November bɛgu pishi ni ayɔbu 1832, Alvah (ba) mini Vesta (ma) Walker bia. O mali o tizopaɣaba anahi ka mali o tizodoo yini. Alvah mini Vesta daa wuhi bɛ bidibiga mini bɛ bihi paɣaba yaɣili din daa nyɛ din taɣi saha maa. Bɛ wumbu yaɣili din bi dii nyaaŋa daa che ka Mary mali o maŋa yɛlim ni tɛhi suhiri, ka o daa wuhiri li o biɛhigu zaa. Bɛ ni daa nyɛ Naawuni yɛnda nira, Walker nim daa nyɛla Freethinkers ban wuhi bɛ bihi ni bɛ bɔhi adiini yaɣa bɔra mini di bɔra. Walker ba mini ma lahi daa wuhila paɣa mini doo tuma taɣibu kpamkpariga zuɣu: Vesta daa kuli tumdi tuma din galisi ka Alvah mi daa tumdi yili tuma. Walker daa tumdi tuma o yili kpamkpariga ni o ni daa nyɛ bia. O daa bi pɛri paɣaba pɛri tuma saha domin o daa mi ni di kpaɣi o pam. O ma daa lahi sɔŋ o yɛltɔɣa ni corset mini pɛri din kpaɣi nyɛla din bi galisi niŋdiba. O karimbu piligu daa nyɛla o ni daa chaŋ shikuru shɛli o ba mini o ma ni daa yo. Walker nim daa niŋ n-yurilim ni bɛ bihi paɣaba mi karim kamani bɛ bidibiga, din zuɣu bɛ daa yo tuuli yoli shikuru Oswego yuuni 1830s naai. O ni naai primary shikuru, Mary mini o tizopaɣaba ayi daa chaŋ Falley Seminary, Fulton, New York. Falley daa bi nyɛla karim shee ko, di daa lahi nyɛla shee bɛ ni kpaŋsiri saha ŋɔ taɣibu paɣa mini doo tuma, karimbu, n-ti pahi lahiʒibsi. Di bɔhimbu daa lahi kpaŋsi Mary ni o yɛli ni o ku deei paɣaba biɛhigu din bi galisi. O ni daa mali waɣa, Mary daa kuli karimda o ba dɔɣite buku nima anatomy mini physiology polo; o bɔri dɔɣite tuma daa yi la o ni daa nya dɔɣite buku o biɛhigu piligu. O ni daa nyɛ paɣa, o daa karimda shikuru Minetto, New York, ka nyaaŋa o daa laɣim liɣiri ka o tooi chaŋ Syracuse Medical College, ka o daa naai ka deei nasara yuuni 1855 ka lee dɔɣite, ka o daa nyɛ o Karim zoŋ puuni paɣa yini ko. ; 62v8htxbyp8fr3nd5694slgeq8c3e9p 144203 144202 2026-07-20T10:26:21Z Abdul Gafaru 100% 6794 Added informatiom 144203 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Dr. Mary Walker.jpg|thumb|Dr.walker.|alt=Information ]] '''Mary Edwards Walker'''; (November bɛgu pishi ni ayɔbu 1832 – February bɛgu pishi ni yini 1919), bɛ booni o la Dr. Mary Walker, daa nyɛla American nira ŋun daa chɛri yɛl' biɛɣu, ŋun daa chɛri diɣu niŋbu, yaakɔŋ saha American Civil War ni daa nyɛ yɔɣu nira, n-ti pahi dɔɣite so ŋun tumdi operation. O nyɛla paɣa yini ko ka deei Medal of Honor. Yuuni 1855, o daa deei o dɔɣite shɛhira gbaŋ Syracuse Medical College, New York, ka daa awara ka piligi o dɔɣite tuma. O ni daa bɔri ni o kpe Union Army Civil War piligu, bɛ daa yɛli ka o chɛ. O daa tumla dɔɣite tuma temporary hospital Washington, D.C. ni, ka nyaaŋa Union Forces daa piigi o ka o chaŋ Army of the Cumberland, ka nyaaŋa 52nd Ohio Infantry, ka o lee US Army tuuli paɣa dɔɣite. Confederate nima daa gba o saha shɛli o ni daa kpe o dimba yaɣili ni o ti wari ninvuɣu ban daa galisi, ka bɛ daa gba o ka yɛli ni o nyɛla spy. Bɛ daa zaŋ o n-lee yɔɣu nira Richmond, Virginia, hali ka bɛ daa taɣi o ni yɔɣu niriba shɛba. Yaakɔŋ nyaaŋa, bɛ daa ti o Medal of Honor domin o ni daa tum tuma ni o wari ban daa galisi tobu ni n-ti pahi o dimba yaɣili Civil War saha. Di saha maa, pini maa daa bi nyɛla pini bɛ ni tiri ninvuɣu so ŋun tum tobu din galisi, ka di daa nyɛ tobu pini yini ko saha maa. Walker nyɛla paɣa yini ko ŋun deei pini maa, n-ti pahi ninvuɣu pɔi ka bɛ bi tum tobu bunii ka bɛ ti ba li. Bɛ daa deei o yuli Army Medal of Honor buku ni yuuni 1917 (ninvuɣu kɔbisɔŋ wɔbu n-gari 900 mini ba); amaa bɛ daa labi zaŋ li yuuni 1977. Yaakɔŋ nyaaŋa, o daa lee sabira ni karim baŋda ŋun daa sɔŋ paɣaba nam bɔbu hali ni o ni daa kpi yuuni 1919. Piligu biɛhigu mini karimbu   Bɛ dɔɣi la Mary Edwards Walker Oswego Town, New York, November bɛgu pishi ni ayɔbu 1832, Alvah (ba) mini Vesta (ma) Walker bia. O mali o tizopaɣaba anahi ka mali o tizodoo yini. Alvah mini Vesta daa wuhi bɛ bidibiga mini bɛ bihi paɣaba yaɣili din daa nyɛ din taɣi saha maa. Bɛ wumbu yaɣili din bi dii nyaaŋa daa che ka Mary mali o maŋa yɛlim ni tɛhi suhiri, ka o daa wuhiri li o biɛhigu zaa. Bɛ ni daa nyɛ Naawuni yɛnda nira, Walker nim daa nyɛla Freethinkers ban wuhi bɛ bihi ni bɛ bɔhi adiini yaɣa bɔra mini di bɔra. Walker ba mini ma lahi daa wuhila paɣa mini doo tuma taɣibu kpamkpariga zuɣu: Vesta daa kuli tumdi tuma din galisi ka Alvah mi daa tumdi yili tuma. Walker daa tumdi tuma o yili kpamkpariga ni o ni daa nyɛ bia. O daa bi pɛri paɣaba pɛri tuma saha domin o daa mi ni di kpaɣi o pam. O ma daa lahi sɔŋ o yɛltɔɣa ni corset mini pɛri din kpaɣi nyɛla din bi galisi niŋdiba. O karimbu piligu daa nyɛla o ni daa chaŋ shikuru shɛli o ba mini o ma ni daa yo. Walker nim daa niŋ n-yurilim ni bɛ bihi paɣaba mi karim kamani bɛ bidibiga, din zuɣu bɛ daa yo tuuli yoli shikuru Oswego yuuni 1830s naai. O ni naai primary shikuru, Mary mini o tizopaɣaba ayi daa chaŋ Falley Seminary, Fulton, New York. Falley daa bi nyɛla karim shee ko, di daa lahi nyɛla shee bɛ ni kpaŋsiri saha ŋɔ taɣibu paɣa mini doo tuma, karimbu, n-ti pahi lahiʒibsi. Di bɔhimbu daa lahi kpaŋsi Mary ni o yɛli ni o ku deei paɣaba biɛhigu din bi galisi. O ni daa mali waɣa, Mary daa kuli karimda o ba dɔɣite buku nima anatomy mini physiology polo; o bɔri dɔɣite tuma daa yi la o ni daa nya dɔɣite buku o biɛhigu piligu. O ni daa nyɛ paɣa, o daa karimda shikuru Minetto, New York, ka nyaaŋa o daa laɣim liɣiri ka o tooi chaŋ Syracuse Medical College, ka o daa naai ka deei nasara yuuni 1855 ka lee dɔɣite, ka o daa nyɛ o Karim zoŋ puuni paɣa yini ko. ; O daa kulila  o karimba so ŋun daa be dɔɣite shikuru ni, Albert Miller, November dabaa pia ni ayɔbu 1855, ka di daa nyɛ o ni daa naayi paai yuun pishi ni ata. Walker daa pɛrila pɛri kpɛma ka daa pɛri pɛntɔɣu di gbaŋ ni, o daa yɛli ka bɛ di pɛ "niŋ n-na" o nuu tiibu ni, ka lahi zaŋ o yuli. Bɛ daa yo bɛ maŋmaŋa dɔɣite tuma Rome, New York. Tuma maa daa bi yɛligi, domin saha maa bɛ daa bi di bɛ mi ni paɣaba dɔɣite nima, ka bɛ mi bi zɔŋ ba. Bɛ daa naai ka taɣi taba, domin Miller daa nyɛla ŋun daa di o ba. Walker daa lahi chaŋ Bowen Collegiate Institute (ka bɛ daa naayi booni li Lenox College) Hopkinton, Iowa, yuuni 1860, hali ka bɛ daa chɛ o ka o zali domin o ni daa yɛli ni o ku yi school maa yɛltɔɣa tɔbu laɣingu ni, ka di daa nyɛla doo nima ko hali ni o ni daa kpe di ni. kchv90tdeu4ewr09maxyuhvtbnkaxt7 144204 144203 2026-07-20T11:11:45Z Mbahayam 8851 Added content 144204 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Dr. Mary Walker.jpg|thumb|Dr.walker.|alt=Information ]] '''Mary Edwards Walker'''; (November bɛgu pishi ni ayɔbu 1832 – February bɛgu pishi ni yini 1919), bɛ booni o la Dr. Mary Walker, daa nyɛla American nira ŋun daa chɛri yɛl' biɛɣu, ŋun daa chɛri diɣu niŋbu, yaakɔŋ saha American Civil War ni daa nyɛ yɔɣu nira, n-ti pahi dɔɣite so ŋun tumdi operation. O nyɛla paɣa yini ko ka deei Medal of Honor. Yuuni 1855, o daa deei o dɔɣite shɛhira gbaŋ Syracuse Medical College, New York, ka daa awara ka piligi o dɔɣite tuma. O ni daa bɔri ni o kpe Union Army Civil War piligu, bɛ daa yɛli ka o chɛ. O daa tumla dɔɣite tuma temporary hospital Washington, D.C. ni, ka nyaaŋa Union Forces daa piigi o ka o chaŋ Army of the Cumberland, ka nyaaŋa 52nd Ohio Infantry, ka o lee US Army tuuli paɣa dɔɣite. Confederate nima daa gba o saha shɛli o ni daa kpe o dimba yaɣili ni o ti wari ninvuɣu ban daa galisi, ka bɛ daa gba o ka yɛli ni o nyɛla spy. Bɛ daa zaŋ o n-lee yɔɣu nira Richmond, Virginia, hali ka bɛ daa taɣi o ni yɔɣu niriba shɛba. Yaakɔŋ nyaaŋa, bɛ daa ti o Medal of Honor domin o ni daa tum tuma ni o wari ban daa galisi tobu ni n-ti pahi o dimba yaɣili Civil War saha. Di saha maa, pini maa daa bi nyɛla pini bɛ ni tiri ninvuɣu so ŋun tum tobu din galisi, ka di daa nyɛ tobu pini yini ko saha maa. Walker nyɛla paɣa yini ko ŋun deei pini maa, n-ti pahi ninvuɣu pɔi ka bɛ bi tum tobu bunii ka bɛ ti ba li. Bɛ daa deei o yuli Army Medal of Honor buku ni yuuni 1917 (ninvuɣu kɔbisɔŋ wɔbu n-gari 900 mini ba); amaa bɛ daa labi zaŋ li yuuni 1977. Yaakɔŋ nyaaŋa, o daa lee sabira ni karim baŋda ŋun daa sɔŋ paɣaba nam bɔbu hali ni o ni daa kpi yuuni 1919. Piligu biɛhigu mini karimbu   Bɛ dɔɣi la Mary Edwards Walker Oswego Town, New York, November bɛgu pishi ni ayɔbu 1832, Alvah (ba) mini Vesta (ma) Walker bia. O mali o tizopaɣaba anahi ka mali o tizodoo yini. Alvah mini Vesta daa wuhi bɛ bidibiga mini bɛ bihi paɣaba yaɣili din daa nyɛ din taɣi saha maa. Bɛ wumbu yaɣili din bi dii nyaaŋa daa che ka Mary mali o maŋa yɛlim ni tɛhi suhiri, ka o daa wuhiri li o biɛhigu zaa. Bɛ ni daa nyɛ Naawuni yɛnda nira, Walker nim daa nyɛla Freethinkers ban wuhi bɛ bihi ni bɛ bɔhi adiini yaɣa bɔra mini di bɔra. Walker ba mini ma lahi daa wuhila paɣa mini doo tuma taɣibu kpamkpariga zuɣu: Vesta daa kuli tumdi tuma din galisi ka Alvah mi daa tumdi yili tuma. Walker daa tumdi tuma o yili kpamkpariga ni o ni daa nyɛ bia. O daa bi pɛri paɣaba pɛri tuma saha domin o daa mi ni di kpaɣi o pam. O ma daa lahi sɔŋ o yɛltɔɣa ni corset mini pɛri din kpaɣi nyɛla din bi galisi niŋdiba. O karimbu piligu daa nyɛla o ni daa chaŋ shikuru shɛli o ba mini o ma ni daa yo. Walker nim daa niŋ n-yurilim ni bɛ bihi paɣaba mi karim kamani bɛ bidibiga, din zuɣu bɛ daa yo tuuli yoli shikuru Oswego yuuni 1830s naai. O ni naai primary shikuru, Mary mini o tizopaɣaba ayi daa chaŋ Falley Seminary, Fulton, New York. Falley daa bi nyɛla karim shee ko, di daa lahi nyɛla shee bɛ ni kpaŋsiri saha ŋɔ taɣibu paɣa mini doo tuma, karimbu, n-ti pahi lahiʒibsi. Di bɔhimbu daa lahi kpaŋsi Mary ni o yɛli ni o ku deei paɣaba biɛhigu din bi galisi. O ni daa mali waɣa, Mary daa kuli karimda o ba dɔɣite buku nima anatomy mini physiology polo; o bɔri dɔɣite tuma daa yi la o ni daa nya dɔɣite buku o biɛhigu piligu. O ni daa nyɛ paɣa, o daa karimda shikuru Minetto, New York, ka nyaaŋa o daa laɣim liɣiri ka o tooi chaŋ Syracuse Medical College, ka o daa naai ka deei nasara yuuni 1855 ka lee dɔɣite, ka o daa nyɛ o Karim zoŋ puuni paɣa yini ko. ; O daa kulila  o karimba so ŋun daa be dɔɣite shikuru ni, Albert Miller, November dabaa pia ni ayɔbu 1855, ka di daa nyɛ o ni daa naayi paai yuun pishi ni ata. Walker daa pɛrila pɛri kpɛma ka daa pɛri pɛntɔɣu di gbaŋ ni, o daa yɛli ka bɛ di pɛ "niŋ n-na" o nuu tiibu ni, ka lahi zaŋ o yuli. Bɛ daa yo bɛ maŋmaŋa dɔɣite tuma Rome, New York. Tuma maa daa bi yɛligi, domin saha maa bɛ daa bi di bɛ mi ni paɣaba dɔɣite nima, ka bɛ mi bi zɔŋ ba. Bɛ daa naai ka taɣi taba, domin Miller daa nyɛla ŋun daa di o ba. Walker daa lahi chaŋ Bowen Collegiate Institute (ka bɛ daa naayi booni li Lenox College) Hopkinton, Iowa, yuuni 1860, hali ka bɛ daa chɛ o ka o zali domin o ni daa yɛli ni o ku yi school maa yɛltɔɣa tɔbu laɣingu ni, ka di daa nyɛla doo nima ko hali ni o ni daa kpe di ni. == Kundivihira == mm5qjtq0hdk3wcwj8i419wlvmvtg9h9 144205 144204 2026-07-20T11:12:30Z Mbahayam 8851 Added content 144205 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Dr. Mary Walker.jpg|thumb|Dr.walker.|alt=Information ]] '''Mary Edwards Walker'''; (November bɛgu pishi ni ayɔbu 1832 – February bɛgu pishi ni yini dali, yuuni 1919 ni), bɛ booni o la Dr. Mary Walker, daa nyɛla American nira ŋun daa chɛri yɛl' biɛɣu, ŋun daa chɛri diɣu niŋbu, yaakɔŋ saha American Civil War ni daa nyɛ yɔɣu nira, n-ti pahi dɔɣite so ŋun tumdi operation. O nyɛla paɣa yini ko ka deei Medal of Honor. Yuuni 1855, o daa deei o dɔɣite shɛhira gbaŋ Syracuse Medical College, New York, ka daa awara ka piligi o dɔɣite tuma. O ni daa bɔri ni o kpe Union Army Civil War piligu, bɛ daa yɛli ka o chɛ. O daa tumla dɔɣite tuma temporary hospital Washington, D.C. ni, ka nyaaŋa Union Forces daa piigi o ka o chaŋ Army of the Cumberland, ka nyaaŋa 52nd Ohio Infantry, ka o lee US Army tuuli paɣa dɔɣite. Confederate nima daa gba o saha shɛli o ni daa kpe o dimba yaɣili ni o ti wari ninvuɣu ban daa galisi, ka bɛ daa gba o ka yɛli ni o nyɛla spy. Bɛ daa zaŋ o n-lee yɔɣu nira Richmond, Virginia, hali ka bɛ daa taɣi o ni yɔɣu niriba shɛba. Yaakɔŋ nyaaŋa, bɛ daa ti o Medal of Honor domin o ni daa tum tuma ni o wari ban daa galisi tobu ni n-ti pahi o dimba yaɣili Civil War saha. Di saha maa, pini maa daa bi nyɛla pini bɛ ni tiri ninvuɣu so ŋun tum tobu din galisi, ka di daa nyɛ tobu pini yini ko saha maa. Walker nyɛla paɣa yini ko ŋun deei pini maa, n-ti pahi ninvuɣu pɔi ka bɛ bi tum tobu bunii ka bɛ ti ba li. Bɛ daa deei o yuli Army Medal of Honor buku ni yuuni 1917 (ninvuɣu kɔbisɔŋ wɔbu n-gari 900 mini ba); amaa bɛ daa labi zaŋ li yuuni 1977. Yaakɔŋ nyaaŋa, o daa lee sabira ni karim baŋda ŋun daa sɔŋ paɣaba nam bɔbu hali ni o ni daa kpi yuuni 1919. Piligu biɛhigu mini karimbu   Bɛ dɔɣi la Mary Edwards Walker Oswego Town, New York, November bɛgu pishi ni ayɔbu 1832, Alvah (ba) mini Vesta (ma) Walker bia. O mali o tizopaɣaba anahi ka mali o tizodoo yini. Alvah mini Vesta daa wuhi bɛ bidibiga mini bɛ bihi paɣaba yaɣili din daa nyɛ din taɣi saha maa. Bɛ wumbu yaɣili din bi dii nyaaŋa daa che ka Mary mali o maŋa yɛlim ni tɛhi suhiri, ka o daa wuhiri li o biɛhigu zaa. Bɛ ni daa nyɛ Naawuni yɛnda nira, Walker nim daa nyɛla Freethinkers ban wuhi bɛ bihi ni bɛ bɔhi adiini yaɣa bɔra mini di bɔra. Walker ba mini ma lahi daa wuhila paɣa mini doo tuma taɣibu kpamkpariga zuɣu: Vesta daa kuli tumdi tuma din galisi ka Alvah mi daa tumdi yili tuma. Walker daa tumdi tuma o yili kpamkpariga ni o ni daa nyɛ bia. O daa bi pɛri paɣaba pɛri tuma saha domin o daa mi ni di kpaɣi o pam. O ma daa lahi sɔŋ o yɛltɔɣa ni corset mini pɛri din kpaɣi nyɛla din bi galisi niŋdiba. O karimbu piligu daa nyɛla o ni daa chaŋ shikuru shɛli o ba mini o ma ni daa yo. Walker nim daa niŋ n-yurilim ni bɛ bihi paɣaba mi karim kamani bɛ bidibiga, din zuɣu bɛ daa yo tuuli yoli shikuru Oswego yuuni 1830s naai. O ni naai primary shikuru, Mary mini o tizopaɣaba ayi daa chaŋ Falley Seminary, Fulton, New York. Falley daa bi nyɛla karim shee ko, di daa lahi nyɛla shee bɛ ni kpaŋsiri saha ŋɔ taɣibu paɣa mini doo tuma, karimbu, n-ti pahi lahiʒibsi. Di bɔhimbu daa lahi kpaŋsi Mary ni o yɛli ni o ku deei paɣaba biɛhigu din bi galisi. O ni daa mali waɣa, Mary daa kuli karimda o ba dɔɣite buku nima anatomy mini physiology polo; o bɔri dɔɣite tuma daa yi la o ni daa nya dɔɣite buku o biɛhigu piligu. O ni daa nyɛ paɣa, o daa karimda shikuru Minetto, New York, ka nyaaŋa o daa laɣim liɣiri ka o tooi chaŋ Syracuse Medical College, ka o daa naai ka deei nasara yuuni 1855 ka lee dɔɣite, ka o daa nyɛ o Karim zoŋ puuni paɣa yini ko. ; O daa kulila  o karimba so ŋun daa be dɔɣite shikuru ni, Albert Miller, November dabaa pia ni ayɔbu 1855, ka di daa nyɛ o ni daa naayi paai yuun pishi ni ata. Walker daa pɛrila pɛri kpɛma ka daa pɛri pɛntɔɣu di gbaŋ ni, o daa yɛli ka bɛ di pɛ "niŋ n-na" o nuu tiibu ni, ka lahi zaŋ o yuli. Bɛ daa yo bɛ maŋmaŋa dɔɣite tuma Rome, New York. Tuma maa daa bi yɛligi, domin saha maa bɛ daa bi di bɛ mi ni paɣaba dɔɣite nima, ka bɛ mi bi zɔŋ ba. Bɛ daa naai ka taɣi taba, domin Miller daa nyɛla ŋun daa di o ba. Walker daa lahi chaŋ Bowen Collegiate Institute (ka bɛ daa naayi booni li Lenox College) Hopkinton, Iowa, yuuni 1860, hali ka bɛ daa chɛ o ka o zali domin o ni daa yɛli ni o ku yi school maa yɛltɔɣa tɔbu laɣingu ni, ka di daa nyɛla doo nima ko hali ni o ni daa kpe di ni. == Kundivihira == qvxy9dwk7r9i6ns661xn1vichcugvse 144206 144205 2026-07-20T11:13:53Z Mbahayam 8851 Added content 144206 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Dr. Mary Walker.jpg|thumb|Dr.walker.|alt=Information ]] '''Mary Edwards Walker'''; ( Bɛ dɔɣi o la silimiingoli November bɛgu pishi ni ayɔbu 1832 – February bɛgu pishi ni yini dali, yuuni 1919 ni), bɛ booni o la Dr. Mary Walker, daa nyɛla American nira ŋun daa chɛri yɛl' biɛɣu, ŋun daa chɛri diɣu niŋbu, yaakɔŋ saha American Civil War ni daa nyɛ yɔɣu nira, n-ti pahi dɔɣite so ŋun tumdi operation. O nyɛla paɣa yini ko ka deei Medal of Honor. Yuuni 1855, o daa deei o dɔɣite shɛhira gbaŋ Syracuse Medical College, New York, ka daa awara ka piligi o dɔɣite tuma. O ni daa bɔri ni o kpe Union Army Civil War piligu, bɛ daa yɛli ka o chɛ. O daa tumla dɔɣite tuma temporary hospital Washington, D.C. ni, ka nyaaŋa Union Forces daa piigi o ka o chaŋ Army of the Cumberland, ka nyaaŋa 52nd Ohio Infantry, ka o lee US Army tuuli paɣa dɔɣite. Confederate nima daa gba o saha shɛli o ni daa kpe o dimba yaɣili ni o ti wari ninvuɣu ban daa galisi, ka bɛ daa gba o ka yɛli ni o nyɛla spy. Bɛ daa zaŋ o n-lee yɔɣu nira Richmond, Virginia, hali ka bɛ daa taɣi o ni yɔɣu niriba shɛba. Yaakɔŋ nyaaŋa, bɛ daa ti o Medal of Honor domin o ni daa tum tuma ni o wari ban daa galisi tobu ni n-ti pahi o dimba yaɣili Civil War saha. Di saha maa, pini maa daa bi nyɛla pini bɛ ni tiri ninvuɣu so ŋun tum tobu din galisi, ka di daa nyɛ tobu pini yini ko saha maa. Walker nyɛla paɣa yini ko ŋun deei pini maa, n-ti pahi ninvuɣu pɔi ka bɛ bi tum tobu bunii ka bɛ ti ba li. Bɛ daa deei o yuli Army Medal of Honor buku ni yuuni 1917 (ninvuɣu kɔbisɔŋ wɔbu n-gari 900 mini ba); amaa bɛ daa labi zaŋ li yuuni 1977. Yaakɔŋ nyaaŋa, o daa lee sabira ni karim baŋda ŋun daa sɔŋ paɣaba nam bɔbu hali ni o ni daa kpi yuuni 1919. Piligu biɛhigu mini karimbu   Bɛ dɔɣi la Mary Edwards Walker Oswego Town, New York, November bɛgu pishi ni ayɔbu 1832, Alvah (ba) mini Vesta (ma) Walker bia. O mali o tizopaɣaba anahi ka mali o tizodoo yini. Alvah mini Vesta daa wuhi bɛ bidibiga mini bɛ bihi paɣaba yaɣili din daa nyɛ din taɣi saha maa. Bɛ wumbu yaɣili din bi dii nyaaŋa daa che ka Mary mali o maŋa yɛlim ni tɛhi suhiri, ka o daa wuhiri li o biɛhigu zaa. Bɛ ni daa nyɛ Naawuni yɛnda nira, Walker nim daa nyɛla Freethinkers ban wuhi bɛ bihi ni bɛ bɔhi adiini yaɣa bɔra mini di bɔra. Walker ba mini ma lahi daa wuhila paɣa mini doo tuma taɣibu kpamkpariga zuɣu: Vesta daa kuli tumdi tuma din galisi ka Alvah mi daa tumdi yili tuma. Walker daa tumdi tuma o yili kpamkpariga ni o ni daa nyɛ bia. O daa bi pɛri paɣaba pɛri tuma saha domin o daa mi ni di kpaɣi o pam. O ma daa lahi sɔŋ o yɛltɔɣa ni corset mini pɛri din kpaɣi nyɛla din bi galisi niŋdiba. O karimbu piligu daa nyɛla o ni daa chaŋ shikuru shɛli o ba mini o ma ni daa yo. Walker nim daa niŋ n-yurilim ni bɛ bihi paɣaba mi karim kamani bɛ bidibiga, din zuɣu bɛ daa yo tuuli yoli shikuru Oswego yuuni 1830s naai. O ni naai primary shikuru, Mary mini o tizopaɣaba ayi daa chaŋ Falley Seminary, Fulton, New York. Falley daa bi nyɛla karim shee ko, di daa lahi nyɛla shee bɛ ni kpaŋsiri saha ŋɔ taɣibu paɣa mini doo tuma, karimbu, n-ti pahi lahiʒibsi. Di bɔhimbu daa lahi kpaŋsi Mary ni o yɛli ni o ku deei paɣaba biɛhigu din bi galisi. O ni daa mali waɣa, Mary daa kuli karimda o ba dɔɣite buku nima anatomy mini physiology polo; o bɔri dɔɣite tuma daa yi la o ni daa nya dɔɣite buku o biɛhigu piligu. O ni daa nyɛ paɣa, o daa karimda shikuru Minetto, New York, ka nyaaŋa o daa laɣim liɣiri ka o tooi chaŋ Syracuse Medical College, ka o daa naai ka deei nasara yuuni 1855 ka lee dɔɣite, ka o daa nyɛ o Karim zoŋ puuni paɣa yini ko. ; O daa kulila  o karimba so ŋun daa be dɔɣite shikuru ni, Albert Miller, November dabaa pia ni ayɔbu 1855, ka di daa nyɛ o ni daa naayi paai yuun pishi ni ata. Walker daa pɛrila pɛri kpɛma ka daa pɛri pɛntɔɣu di gbaŋ ni, o daa yɛli ka bɛ di pɛ "niŋ n-na" o nuu tiibu ni, ka lahi zaŋ o yuli. Bɛ daa yo bɛ maŋmaŋa dɔɣite tuma Rome, New York. Tuma maa daa bi yɛligi, domin saha maa bɛ daa bi di bɛ mi ni paɣaba dɔɣite nima, ka bɛ mi bi zɔŋ ba. Bɛ daa naai ka taɣi taba, domin Miller daa nyɛla ŋun daa di o ba. Walker daa lahi chaŋ Bowen Collegiate Institute (ka bɛ daa naayi booni li Lenox College) Hopkinton, Iowa, yuuni 1860, hali ka bɛ daa chɛ o ka o zali domin o ni daa yɛli ni o ku yi school maa yɛltɔɣa tɔbu laɣingu ni, ka di daa nyɛla doo nima ko hali ni o ni daa kpe di ni. == Kundivihira == 2y0nlrq3iylmn82bkqm9zkkxchtnhrk 144207 144206 2026-07-20T11:14:37Z Mbahayam 8851 Added content 144207 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Dr. Mary Walker.jpg|thumb|Dr.walker.|alt=Information ]] '''Mary Edwards Walker'''; ( Bɛ dɔɣi o la silimiingoli November bɛgu pishi ni ayɔbu dali, yuuni 1832 ni – February bɛgu pishi ni yini dali, yuuni 1919 ni), bɛ booni o la Dr. Mary Walker, daa nyɛla American nira ŋun daa chɛri yɛl' biɛɣu, ŋun daa chɛri diɣu niŋbu, yaakɔŋ saha American Civil War ni daa nyɛ yɔɣu nira, n-ti pahi dɔɣite so ŋun tumdi operation. O nyɛla paɣa yini ko ka deei Medal of Honor. Yuuni 1855, o daa deei o dɔɣite shɛhira gbaŋ Syracuse Medical College, New York, ka daa awara ka piligi o dɔɣite tuma. O ni daa bɔri ni o kpe Union Army Civil War piligu, bɛ daa yɛli ka o chɛ. O daa tumla dɔɣite tuma temporary hospital Washington, D.C. ni, ka nyaaŋa Union Forces daa piigi o ka o chaŋ Army of the Cumberland, ka nyaaŋa 52nd Ohio Infantry, ka o lee US Army tuuli paɣa dɔɣite. Confederate nima daa gba o saha shɛli o ni daa kpe o dimba yaɣili ni o ti wari ninvuɣu ban daa galisi, ka bɛ daa gba o ka yɛli ni o nyɛla spy. Bɛ daa zaŋ o n-lee yɔɣu nira Richmond, Virginia, hali ka bɛ daa taɣi o ni yɔɣu niriba shɛba. Yaakɔŋ nyaaŋa, bɛ daa ti o Medal of Honor domin o ni daa tum tuma ni o wari ban daa galisi tobu ni n-ti pahi o dimba yaɣili Civil War saha. Di saha maa, pini maa daa bi nyɛla pini bɛ ni tiri ninvuɣu so ŋun tum tobu din galisi, ka di daa nyɛ tobu pini yini ko saha maa. Walker nyɛla paɣa yini ko ŋun deei pini maa, n-ti pahi ninvuɣu pɔi ka bɛ bi tum tobu bunii ka bɛ ti ba li. Bɛ daa deei o yuli Army Medal of Honor buku ni yuuni 1917 (ninvuɣu kɔbisɔŋ wɔbu n-gari 900 mini ba); amaa bɛ daa labi zaŋ li yuuni 1977. Yaakɔŋ nyaaŋa, o daa lee sabira ni karim baŋda ŋun daa sɔŋ paɣaba nam bɔbu hali ni o ni daa kpi yuuni 1919. Piligu biɛhigu mini karimbu   Bɛ dɔɣi la Mary Edwards Walker Oswego Town, New York, November bɛgu pishi ni ayɔbu 1832, Alvah (ba) mini Vesta (ma) Walker bia. O mali o tizopaɣaba anahi ka mali o tizodoo yini. Alvah mini Vesta daa wuhi bɛ bidibiga mini bɛ bihi paɣaba yaɣili din daa nyɛ din taɣi saha maa. Bɛ wumbu yaɣili din bi dii nyaaŋa daa che ka Mary mali o maŋa yɛlim ni tɛhi suhiri, ka o daa wuhiri li o biɛhigu zaa. Bɛ ni daa nyɛ Naawuni yɛnda nira, Walker nim daa nyɛla Freethinkers ban wuhi bɛ bihi ni bɛ bɔhi adiini yaɣa bɔra mini di bɔra. Walker ba mini ma lahi daa wuhila paɣa mini doo tuma taɣibu kpamkpariga zuɣu: Vesta daa kuli tumdi tuma din galisi ka Alvah mi daa tumdi yili tuma. Walker daa tumdi tuma o yili kpamkpariga ni o ni daa nyɛ bia. O daa bi pɛri paɣaba pɛri tuma saha domin o daa mi ni di kpaɣi o pam. O ma daa lahi sɔŋ o yɛltɔɣa ni corset mini pɛri din kpaɣi nyɛla din bi galisi niŋdiba. O karimbu piligu daa nyɛla o ni daa chaŋ shikuru shɛli o ba mini o ma ni daa yo. Walker nim daa niŋ n-yurilim ni bɛ bihi paɣaba mi karim kamani bɛ bidibiga, din zuɣu bɛ daa yo tuuli yoli shikuru Oswego yuuni 1830s naai. O ni naai primary shikuru, Mary mini o tizopaɣaba ayi daa chaŋ Falley Seminary, Fulton, New York. Falley daa bi nyɛla karim shee ko, di daa lahi nyɛla shee bɛ ni kpaŋsiri saha ŋɔ taɣibu paɣa mini doo tuma, karimbu, n-ti pahi lahiʒibsi. Di bɔhimbu daa lahi kpaŋsi Mary ni o yɛli ni o ku deei paɣaba biɛhigu din bi galisi. O ni daa mali waɣa, Mary daa kuli karimda o ba dɔɣite buku nima anatomy mini physiology polo; o bɔri dɔɣite tuma daa yi la o ni daa nya dɔɣite buku o biɛhigu piligu. O ni daa nyɛ paɣa, o daa karimda shikuru Minetto, New York, ka nyaaŋa o daa laɣim liɣiri ka o tooi chaŋ Syracuse Medical College, ka o daa naai ka deei nasara yuuni 1855 ka lee dɔɣite, ka o daa nyɛ o Karim zoŋ puuni paɣa yini ko. ; O daa kulila  o karimba so ŋun daa be dɔɣite shikuru ni, Albert Miller, November dabaa pia ni ayɔbu 1855, ka di daa nyɛ o ni daa naayi paai yuun pishi ni ata. Walker daa pɛrila pɛri kpɛma ka daa pɛri pɛntɔɣu di gbaŋ ni, o daa yɛli ka bɛ di pɛ "niŋ n-na" o nuu tiibu ni, ka lahi zaŋ o yuli. Bɛ daa yo bɛ maŋmaŋa dɔɣite tuma Rome, New York. Tuma maa daa bi yɛligi, domin saha maa bɛ daa bi di bɛ mi ni paɣaba dɔɣite nima, ka bɛ mi bi zɔŋ ba. Bɛ daa naai ka taɣi taba, domin Miller daa nyɛla ŋun daa di o ba. Walker daa lahi chaŋ Bowen Collegiate Institute (ka bɛ daa naayi booni li Lenox College) Hopkinton, Iowa, yuuni 1860, hali ka bɛ daa chɛ o ka o zali domin o ni daa yɛli ni o ku yi school maa yɛltɔɣa tɔbu laɣingu ni, ka di daa nyɛla doo nima ko hali ni o ni daa kpe di ni. == Kundivihira == b2vkvocbztoisejzmg8nikcefv790nt 144208 144207 2026-07-20T11:15:26Z Mbahayam 8851 Added content 144208 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Dr. Mary Walker.jpg|thumb|Dr.walker.|alt=Information ]] '''Mary Edwards Walker'''; ( Bɛ dɔɣi o la silimiingoli November bɛgu pishi ni ayɔbu dali, yuuni 1832 ni – February bɛgu pishi ni yini dali, yuuni 1919 ni), bɛ booni o la Dr. Mary Walker, daa nyɛla American nira ŋun daa chɛri yɛl' biɛɣu, ŋun daa chɛri diɣu niŋbu, yaakɔŋ saha American Civil War ni daa nyɛ yɔɣu nira, n-ti pahi dɔɣite so ŋun tumdi operation. O nyɛla paɣa yini ko ka deei Medal of Honor. Yuuni 1855, o daa deei o dɔɣite shɛhira gbaŋ Syracuse Medical College, New York, ka daa awara ka piligi o dɔɣite tuma. O ni daa bɔri ni o kpe Union Army Civil War piligu, bɛ daa yɛli ka o chɛ. O daa tumla dɔɣite tuma temporary hospital Washington, D.C. ni, ka nyaaŋa Union Forces daa piigi o ka o chaŋ Army of the Cumberland, ka nyaaŋa 52nd Ohio Infantry, ka o lee US Army tuuli paɣa dɔɣite. Confederate nima daa gba o saha shɛli o ni daa kpe o dimba yaɣili ni o ti wari ninvuɣu ban daa galisi, ka bɛ daa gba o ka yɛli ni o nyɛla spy. Bɛ daa zaŋ o n-lee yɔɣu nira Richmond, Virginia, hali ka bɛ daa taɣi o ni yɔɣu niriba shɛba. Yaakɔŋ nyaaŋa, bɛ daa ti o Medal of Honor domin o ni daa tum tuma ni o wari ban daa galisi tobu ni n-ti pahi o dimba yaɣili Civil War saha. Di saha maa, pini maa daa bi nyɛla pini bɛ ni tiri ninvuɣu so ŋun tum tobu din galisi, ka di daa nyɛ tobu pini yini ko saha maa. Walker nyɛla paɣa yini ko ŋun deei pini maa, n-ti pahi ninvuɣu pɔi ka bɛ bi tum tobu bunii ka bɛ ti ba li. Bɛ daa deei o yuli Army Medal of Honor buku ni yuuni 1917 (ninvuɣu kɔbisɔŋ wɔbu n-gari 900 mini ba); amaa bɛ daa labi zaŋ li yuuni 1977. Yaakɔŋ nyaaŋa, o daa lee sabira ni karim baŋda ŋun daa sɔŋ paɣaba nam bɔbu hali ni o ni daa kpi yuuni 1919. === Piligu biɛhigu mini karimbu   === Bɛ dɔɣi la Mary Edwards Walker Oswego Town, New York, November bɛgu pishi ni ayɔbu 1832, Alvah (ba) mini Vesta (ma) Walker bia. O mali o tizopaɣaba anahi ka mali o tizodoo yini. Alvah mini Vesta daa wuhi bɛ bidibiga mini bɛ bihi paɣaba yaɣili din daa nyɛ din taɣi saha maa. Bɛ wumbu yaɣili din bi dii nyaaŋa daa che ka Mary mali o maŋa yɛlim ni tɛhi suhiri, ka o daa wuhiri li o biɛhigu zaa. Bɛ ni daa nyɛ Naawuni yɛnda nira, Walker nim daa nyɛla Freethinkers ban wuhi bɛ bihi ni bɛ bɔhi adiini yaɣa bɔra mini di bɔra. Walker ba mini ma lahi daa wuhila paɣa mini doo tuma taɣibu kpamkpariga zuɣu: Vesta daa kuli tumdi tuma din galisi ka Alvah mi daa tumdi yili tuma. Walker daa tumdi tuma o yili kpamkpariga ni o ni daa nyɛ bia. O daa bi pɛri paɣaba pɛri tuma saha domin o daa mi ni di kpaɣi o pam. O ma daa lahi sɔŋ o yɛltɔɣa ni corset mini pɛri din kpaɣi nyɛla din bi galisi niŋdiba. O karimbu piligu daa nyɛla o ni daa chaŋ shikuru shɛli o ba mini o ma ni daa yo. Walker nim daa niŋ n-yurilim ni bɛ bihi paɣaba mi karim kamani bɛ bidibiga, din zuɣu bɛ daa yo tuuli yoli shikuru Oswego yuuni 1830s naai. O ni naai primary shikuru, Mary mini o tizopaɣaba ayi daa chaŋ Falley Seminary, Fulton, New York. Falley daa bi nyɛla karim shee ko, di daa lahi nyɛla shee bɛ ni kpaŋsiri saha ŋɔ taɣibu paɣa mini doo tuma, karimbu, n-ti pahi lahiʒibsi. Di bɔhimbu daa lahi kpaŋsi Mary ni o yɛli ni o ku deei paɣaba biɛhigu din bi galisi. O ni daa mali waɣa, Mary daa kuli karimda o ba dɔɣite buku nima anatomy mini physiology polo; o bɔri dɔɣite tuma daa yi la o ni daa nya dɔɣite buku o biɛhigu piligu. O ni daa nyɛ paɣa, o daa karimda shikuru Minetto, New York, ka nyaaŋa o daa laɣim liɣiri ka o tooi chaŋ Syracuse Medical College, ka o daa naai ka deei nasara yuuni 1855 ka lee dɔɣite, ka o daa nyɛ o Karim zoŋ puuni paɣa yini ko. ; O daa kulila  o karimba so ŋun daa be dɔɣite shikuru ni, Albert Miller, November dabaa pia ni ayɔbu 1855, ka di daa nyɛ o ni daa naayi paai yuun pishi ni ata. Walker daa pɛrila pɛri kpɛma ka daa pɛri pɛntɔɣu di gbaŋ ni, o daa yɛli ka bɛ di pɛ "niŋ n-na" o nuu tiibu ni, ka lahi zaŋ o yuli. Bɛ daa yo bɛ maŋmaŋa dɔɣite tuma Rome, New York. Tuma maa daa bi yɛligi, domin saha maa bɛ daa bi di bɛ mi ni paɣaba dɔɣite nima, ka bɛ mi bi zɔŋ ba. Bɛ daa naai ka taɣi taba, domin Miller daa nyɛla ŋun daa di o ba. Walker daa lahi chaŋ Bowen Collegiate Institute (ka bɛ daa naayi booni li Lenox College) Hopkinton, Iowa, yuuni 1860, hali ka bɛ daa chɛ o ka o zali domin o ni daa yɛli ni o ku yi school maa yɛltɔɣa tɔbu laɣingu ni, ka di daa nyɛla doo nima ko hali ni o ni daa kpe di ni. == Kundivihira == 5mj6b1i9evs7wqvcw0mgumypujqoch2