Wikipiideɛ
dgawiki
https://dga.wikipedia.org/wiki/A_Gamp%C9%9Bl%C9%9B_zu
MediaWiki 1.47.0-wmf.9
first-letter
Duoro bimbu zie
Be o yoŋ
Yeli
Toma daana
Toma daana yeli
Wikipedia
Wikipedia yeli
Duoro kɔre
Duoro kɔre yeli
MediaWiki
MediaWiki yeli
Tɛmpileti
Tɛmpileti yeli
Sombo
Sombo yeli
Gbuli
Gbuli yeli
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Sziget Festival
0
7173
62265
61994
2026-07-05T20:01:37Z
Vision L1
19
62265
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q914820}}
'''Sziget Festival''' (Hungarian: ''Sziget Fesztivál'', <small>lit. </small>'Island tigiri ba naŋ ko a yuori [ˈsiɡɛt ˈfɛstivaːl]) e la a yiele tigiri kpoŋ kaŋa yipɔge tigiri Europe poɔ. O maŋ do la a August poɔ yuoni zaa a northern Budapest, Hungary, on Óbudai-sziget ("Old Buda Island"), a leafy 108-hectare (266-acre) island a Danube. Noba naŋ ta 1,000 la maŋ yiele yuoni zaa.
== 2014 ==
=== Mainstage ===
Monday, August 11: Ivan & The Parazol, Leningrad, The 1975, Tankcsapda, Blink-182
Tuesday, August 12: Anti-Flag, Ska-P, Queens of the Stone Age, Deadmau5
Wednesday, August 13: Jake Bugg, Imagine Dragons, Placebo, Skrillex
Thursday, August 14: Mary PopKids, Bastille, Lily Allen, Macklemore & Ryan Lewis
Friday, August 15: Die Fantastischen Vier, CeeLo Green, Manic Street Preachers, Korn
Saturday, August 16: Bombay Bicycle Club, Punnany Massif, Madness, The Prodigy
Sunday, August 17: Triggerfinger, The Kooks, Outkast, Calvin Harris
=== A38 Stage ===
Tuesday, August 12: Brody Dalle, A Day to Remember, Casper, Jimmy Eat World, The Bloody Beetroots, Deniz Koyu, Thomas Gold (DJ), Sikztah
Wednesday, August 13: Girls in Hawaii, The Big Pink, Tom Odell, Miles Kane, Clean Bandit, R3hab, Madeon, Andro
Thursday, August 14: Michael Kiwanuka, Fink, Irie Maffia, Bonobo, Stromae, Kavinsky (Outrun Live), Axwell, Muzzaik
Friday, August 15: Palma Violets, Band of Skulls, Angel Haze, Kelis, Klaxons, Sandro Silva, Laidback Luke, Dave Martin
Saturday, August 16: Starlight Girls, The BossHoss, Jagwar Ma, Wild Beasts, Crystal Fighters, Quentin Mosimann, Fedde le Grand, Julia Carpenter
Sunday, August 17: INVSN, Mount Kimbie, NOFX, La Roux, Darkside, DJAIKOVSKI ft. TK Wonder & MC Wasp, Ian Autorun, Borgore, Black Sun Empire, Jade
{| class="wikitable"
|
* Kava
* Stranglers
|-
|'''1996'''
|Pepsi Sziget 1996
|206,000
|
* Iggy Pop
* Slash
* Sonic Youth
* The Bates
* The Levellers
* The Prodigy
* The Stone Roses
* Therapy?
|-
|'''1997'''
|Pepsi Sziget 1997
|260,000
|
* David Bowie
* Chumbawamba
* dEUS
* Faith No More
* Foo Fighters
* Motörhead
* New Model Army (band)
* Rollins Band
* The Cardigans
* Toy Dolls
* Tankcsapda
|-
|'''1998'''
|Pepsi Sziget 1998
|268,000
|
* Boney M
* Chumbawamba
* Coolio
* Goldie
* Green Day
* Mory Kanté
* Paradise Lost
* Patti Smith
* Rammstein
* Tankcsapda
* Shane MacGowan and the Pogues
* Therapy?
|-
|'''1999'''
|Pepsi Sziget 1999
|297,000
|
* Apocalyptica
* Asian Dub Foundation
* Baaba Maal
* Brand New Heavies
* Faithless
* Guano Apes
* Kool and the Gang
* Liquido
* Paradise Lost
* Rachid Taha
* Suede
* Tankcsapda
* Troitsa
|-
|'''2000'''
|Pepsi Sziget 2000
|324,000
|
* Apollo 440
* Baaba Maal
* Chumbawamba
* 16 Horsepower
* Bad Religion
* Bloodhound Gang
* Clawfinger
* Die Ärzte
* FreshFabrik
* Gods Tower
* Guano Apes
* HIM
* K2R Riddim
* Lou Reed
* Oasis
* Suzanne Vega
* Tankcsapda
* Therapy?
* Troitsa
|-
|'''2001'''
|Pepsi Sziget 2001
|365,000
|
* Ash
* Anathema
* Bomfunk MCs
* Jimmy Bosch
* Eagle Eye Cherry
* Faithless
* Freestylers
* FreshFabrik
* Guano Apes
* HammerFall
* HIM
* Ignite
* Khaled
* Moonspell
* Morcheeba
* Nightwish
* Noir Desir
* Omara Portuondo
* Overkill
* Placebo
* Rage
* Värttinä
* Run DMC
* Tankcsapda
|-
|'''2002'''
|Sziget 2002
|355,000
|
* Amorphis
* Baaba Maal
* Destruction
* Die Toten Hosen
* Edguy
* FreshFabrik
* Gamma Ray
* HIM
* Iggy Pop
* Jovanotti
* Kreator
* Kosheen
* Mory Kanté
* Muse
* Natacha Atlas
* Nightwish
* Pulp
* Savatage
* Stereo MCs
* The 69 Eyes
* The Cure
* The Gathering
* The Klezmatics
* Mission
* Tito and Tarantula
* Transglobal Underground
* Troitsa
* U.K. Subs
* Tankcsapda
|-
|'''2003'''
|Sziget 2003
|361,000
|
* Annihilator
* Apocalyptica
* Circle II Circle
* DJ Rush
* Fun Lovin' Criminals
* Massive Attack
* Morcheeba
* My Dying Bride
* Napalm Death
* Seeed
* Shaggy
* Slayer
* Sonata Arctica
* Testament
* The 69 Eyes
* Troitsa
* Tankcsapda
|-
|'''2004'''
|Sziget 2004
|369,000
|
* Addictive TV
* Amorphis
* Anthrax
* Ash
* Basement Jaxx,
* Cannibal Corpse
* Children of Bodom
* Faithless
* Freestylers
* Fun Lovin' Criminals
* Grave Digger
* In Flames
* Junkie XL
* My Dying Bride
* Paul Oakenfold
* Saxon
* Scissor Sisters
* Sugababes
* Bloodhound Gang
* The Gathering
* The Pet Shop Boys
* The Rasmus
* Tito and Tarantula
|-
|'''2005'''
|Sziget 2005
|385,000
|
* Accept
* Basement Jaxx
* Buena Vista Social Club
* Franz Ferdinand
* C.F.F. e il Nomade Venerabile
* Almamegretta
* Good Charlotte
* Ignite
* KoЯn
* Natalie Imbruglia
* Nick Cave and the Bad Seeds
* Obituary
* Opeth
* Paul van Dyk
* Saxon
* Sean Paul
* Sentenced
* The 69 Eyes
* Underworld
* Wickeda
|-
|'''2006'''
|Sziget 2006
|385,000
|
* 17 Hippies
* Addictive TV
* Cradle of Filth
* Craig
* Evergrey
* Fear Factory
* Franz Ferdinand
* Gogol Bordello
* Hadag Nahash
* Iggy and the Stooges
* Jovanotti
* Kispál és a Borz
* Leningrad
* Les Doigts de l'Homme
* Lila Bloom
* La Ruda
* Living Colour
* maNga
* Ministry
* Natacha Atlas
* OneRepublic
* Placebo
* Radical Face
* Radiohead
* Robert Plant
* Scissor Sisters
* Sick of It All
* Sons and daughters
* Sunrise Avenue
* The Gathering
* The Prodigy
* The Rasmus
* The Skinny Bohemians
* Therapy?
* Tryo
* Wir sind Helden
|-
|'''2007'''
|Sziget Festival 2007
|371,000
|
* Alpha Blondy
* Eagles Of Death Metal
* What Cheer? Brigade
* Ennio Marchetto
* Faithless
* Fusedmarc (LT)
* Gogol Bordello
* The Good, the Bad & the Queen
* Kispál és a Borz
* Laurent Garnier
* Madness
* Manu Chao
* Nine Inch Nails
* Pink
* Quimby
* Razorlight
* Sinéad O'Connor
* Tankcsapda
* The Chemical Brothers
* The Hives
* The Killers
* The Rakes
* TNMK
* Tool
|-
|'''2008'''
|Sziget Festival 2008
|385,000
|
* Alanis Morissette
* Apocalyptica
* Avantasia
* Mass Hysteria
* Anti-Flag
* Babyshambles
* Carcass
* Die Ärzte
* Exodus
* Flogging Molly
* Iced Earth
* Iron Maiden
* Jamiroquai
* Justice
* Kaiser Chiefs
* Kispál és a Borz
* Lacrimas Profundere
* Lauren Harris
* Mademoiselle K
* Meshuggah
* Millencolin
* Pannonia Allstars Ska Orchestra
* R.E.M.
* Róisín Murphy
* Sabaton
* Serj Tankian
* Sex Pistols
* Tankcsapda
* The Cribs
* The Killers
* The Kooks
* The Presidents of the United States of America
* The Wombats
* MGMT
* URH
* Volbeat
* Ziggi & The Renaissance Band
|-
|'''2009'''
|Sziget Festival 2009
|390,000
|
* The Prodigy
* The Offspring
* Faith No More
* IAMX
* Paul Oakenfold
* Žagar
* Coldcut
* Birdy Nam Nam
* Fatboy Slim
* Lily Allen
* Ska-P
* Tricky
* Placebo
* Nouvelle Vague
* Buena Vista Social Club
* White Lies
* Armin Van Buuren
* Al Di Meola
* Crystal Method
* Haydamaky
* Manic Street Preachers
* Pendulum
* Bloc Party
* Klaxons
* José Padilla
* The Ting Tings
* Tiken Jah Fakoly
|-
|'''2010'''
|Sziget Festival 2010
|382,000
|
* 08001
* Thirty Seconds to Mars
* Amparo Sanchez
* Antytila
* AWS
* Bad Religion
* Billy Talent
* Cankisou
* Children of Bodom
* Csík zenekar és vendégei
* Danko Jones
* Death Valley Screamers
* Enter Shikari
* Faithless
* Fear Factory
* Gorillaz Sound System
* Gwar
* Ill Niño
* Infected Mushroom
* Iron Maiden
* Jaune Toujours
* Kamelot
* K.I.Z
* Kasabian
* Kati Kovács & The Qualitons
* Kries
* Lyapis Trubetskoy
* Madness
* Miz
* Monster Magnet
* Ez3kiel
* Muse
* Papa Roach
* Paradise Lost
* Ska-P
* Skindred
* Subsonica
* The 69 Eyes
* The Freelancers
* The Hives
|-
|'''2011'''
|Sziget Festival 2011
|385,000
|
* Prince
* Pulp
* Interpol
* La Roux
* Good Charlotte
* Kasabian
* Hurts
* The Chemical Brothers
* Crystal Castles
* Xiu Xiu
* British Sea Power
* Skunk Anansie
* Dizzee Rascal
* The Prodigy
* Hadouken!
* Kate Nash
* Kaiser Chiefs
* Thirty Seconds to Mars
* Peter Bjorn & John
* Gogol Bordello
* The National
* Manic Street Preachers
* White Lies
* Marina & The Diamonds
* Judas Priest
* Motörhead
* Within Temptation
* Deftones
* Lostprophets
* Go Back To The Zoo
* Tankcsapda
* Quimby
* Oi Va Voi
* Gotan Project
* Flogging Molly
|-
|'''2012'''
|Sziget Festival 2012
|379,000
|
* The Paperboats
* Snoop Dogg
* Sum 41
* The Stone Roses
* Placebo
* Hurts
* Crystal Fighters
* The Horrors
* The Subways
* Mando Diao
* Noah and the Whale
* Friendly Fires
* The Vaccines
* Two Door Cinema Club
* Korn
* Magnetic Man
* dEUS
* Steve Aoki
* Bebel Gilberto
* Axwell
* Beatsteaks
* Caro Emerald
* Ministry
* The XX
* Anna Calvi
* The Ting Tings
* Glasvegas
* LMFAO
* Paolo Nutini
* Fink
* The Orange Fandangos
* The Killers
* DJ Fresh
* Maxïmo Park
* Dimmu Borgir
* HammerFall
* Molotov
|-
|'''2013'''
|Sziget Festival 2013
|362,000
|
* !!!
* Bad Religion
* Bat For Lashes
* Biffy Clyro
* Blur
* Boys Noize live
* David Guetta
* Enter Shikari
* Deichkind
* Die Ärzte
* Dizzee Rascal
* Editors
* Empire of the Sun
* Everything Everything
* Franz Ferdinand
* Hadouken!
* Little Boots
* Leningrad
* Nick Cave And The Bad Seeds
* Nicky Romero
* Mika (singer)
* Oscar Mulero
* Parov Stelar Band
* Regina Spektor
* Seeed
* Skunk Anansie
* Tame Impala
* The Bots
* Triggerfinger
* Woodkid
* Dubioza kolektiv
|-
|'''2014'''
|Sziget Festival 2014
|415,000
|
* A Day to Remember
* Anti-Flag
* Axwell
* Bastille
* Blink-182
* Borgore
* Brody Dalle
* Calvin Harris
* Caparezza
* Clifford Irving
* Cornerstone Roots
* Crystal Fighters
* Deadmau5
* Fedde le Grand
* Fink
* Imagine Dragons
* Jake Bugg
* Jimmy Eat World
* Klaxons
* Korn
* La Roux
* Leningrad (band)
* Lily Allen
* Macklemore & Ryan Lewis
* Madness
* Miles Kane
* NOFX
* Outkast
* Placebo
* Queens of the Stone Age
* Rumatera
* Ska-P
* Skrillex
* Stromae
* Tankcsapda
* The 1975
* The Big Pink
* The Kooks
* The Prodigy
|-
|'''2015'''
|Sziget Festival 2015
|441,000
|
* Alesso
* Alt-J
* Asaf Avidan
* Avicii
* Blasterjaxx
* C2C
* Dropkick Murphys
* Ella Eyre
* Ellie Goulding
* Enter Shikari
* Florence and the Machine
* Foals
* Gentlemen & the Evolution
* Gogol Bordello
* Hollywood Undead
* Interpol
* Kasabian
* Kings of Leon
* Kraftklub
* Knife Party
* Limp Bizkit
* Major Lazer
* Marina and the Diamonds
* Martin Garrix
* MØ
* Nervo
* Paloma Faith
* Passenger
* Rudimental
* Robbie Williams
* SBTRKT
* Selah Sue
* The Script
* The Ting Tings
* Turrentine Jones
* W&W
|-
|'''2016'''
|Sziget Festival 2016
|496,000
|
* Afrojack
* Bastille
* Bring me the Horizon
* Bloc Party
* Bullet for My Valentine
* CHVRCHES
* David Guetta
* Editors
* Hardwell
* John Newman
* Kodaline
* M83
* MØ
* Muse
* Naughty Boy
* Nicky Romero
* Noel Gallagher
* Parkway Drive
* Parov Stelar
* Rihanna
* Sia
* Sum 41
* Sigúr Ros
* Teapot Industries
* The Last Shadow Puppets
* The Lumineers
* Zedd
|-
|'''2017'''
|Sziget Festival 2017
|452,000
|
* Alex Clare
* Alex Vargas
* Allah-Las
* Alt-J
* Andy C
* Bad Religion
* Bear's Den
* Biffy Clyro
* Billy Talent
* Birdy
* Breaking Benjamin
* Cashmere Cat
* Chef'Special
* Courteeners
* Crystal Fighters
* Danny Brown
* De Staat
* Dimitri Vegas & Like Mike
* DJ Shadow
* Dubioza Kolektiv
* Flume
* Fritz Kalkbrenner
* George Ezra
* GTA
* GusGus
* HVOB
* Interpol
* Jagwar Ma
* Jamie Cullum
* Kasabian
* Kensington
* Léon
* Mac DeMarco
* Macklemore & Ryan Lewis
* Major Lazer
* Mando Diao
* Marteria
* Metronomy
* Nothing But Thieves
* Oh Wonder
* P J Harvey
* Pink
* Punnany Massif(hu)
* Quimby
* Rone
* Rudimental
* The Chainsmokers
* The Kills
* The Naked and Famous
* The Pretty Reckless
* The Strypes
* The Vaccines
* Tom Odell
* Two Door Cinema Club
* Tycho
* Valentino Khan
* Vince Staples
* Watsky
* Weval
* White Lies
* Wiz Khalifa
|-
|'''2018'''
|Sziget Festival 2018
|565,000
|
* Above & Beyond
* Arctic Monkeys
* Bastille
* Blossoms
* Bonobo
* Borgore
* Cigarettes After Sex
* Clean Bandit
* Dua Lipa
* Fever Ray
* Fran Palermo
* Gogol Bordello
* Gorillaz
* Kendrick Lamar
* King Gizzard & the Lizard Wizard
* Kygo
* Lana Del Rey
* Liam Gallagher
* Little Big
* Little Dragon
* Milky Chance
* Mumford & Sons
* Parov Stelar
* Shawn Mendes
* Sofi Tukker
* The Kooks
* The War on Drugs
* Wolf Alice
|-
|'''2019'''
|Sziget Festival 2019
|530,000
|
* Ed Sheeran
* Foo Fighters
* Post Malone
* Florence and the Machine
* Martin Garrix
* The 1975
* twenty one pilots
* James Blake
* Macklemore
* Michael Kiwanuka
* 6LACK
* The National
* Tove Lo
* Jain
* Franz Ferdinand
* Mura Masa
* Tom Odell
* Years & Years
* Catfish and the Bottlemen
* Honne
|-
|'''2020'''
| colspan="3" align="center" |''cancelled due to the coronavirus pandemic''
|-
|'''2021'''
| colspan="3" align="center" |''cancelled due to the coronavirus pandemic''
|-
|'''2022'''
|Sziget Festival 2022
|452,000
|
* Dua Lipa
* Stromae
* Arctic Monkeys
* Kings of Leon
* Tame Impala
* Lewis Capaldi
* Justin Bieber
* Steve Aoki
* Alan Walker
* Nina Kraviz
* Sam Fender
* Kensington
* Dirtyphonics
* Apashe
* Remi Wolf
* Milky Chance
* Rilès
* Anne-Marie
* Rüfüs Du Sol
* Snax
* Yung Lean
* Woodkid
* FKJ
|-
|'''2023'''
|Sziget Festival 2023
|420,000
|
* Billie Eilish
* David Guetta
* M83
* Florence and the Machine
* Imagine Dragons
* Yungblud
* Arlo Parks
* Mumford & Sons
* Lorde
* Macklemore
* Yung Lean
* Caroline Polachek
* Girl in Red
* Sam Fender
* Foals
* Son Mieux
* Easy Life
* Azahriah
* Carson Coma
|-
|'''2024'''
|Sziget Festival 2024
|400,000
|
* Kylie Minogue
* Sam Smith
* Liam Gallagher
* Martin Garrix
* Halsey
* Janelle Monáe
* Fred Again
* Stormzy
* Skrillex
* Bebe Rexha
* Louis Tomlinson
* Raye
* Fisher
* Tom Odell
* Joker Out
* Yves Tumor
* Becky Hill
* Azahriah
* Margaret Island
|-
|'''2025'''
|Sziget Festival 2025
|416,000
|
* Chappell Roan
* Post Malone
* Kid Cudi
* Anyma
* Charli XCX
* Shawn Mendes
* Nelly Furtado
* FKA Twigs
* The Kooks
* Little Simz
* The Last Dinner Party
* Rilès
* Sevdaliza
* Alessi Rose
* Portugal. The Man
* Isabel LaRosa
* Kiss of Life
* Luvcat
* Ocean Alley
* The Beaches
* The Joy
* Papa Roach
|}
==Sommo Yizie==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
lhmlp21yuqeod09ym9qukhl5dyt29ji
Ođđajagemánnu
0
7175
62258
62123
2026-07-05T19:54:31Z
Vision L1
19
62258
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q48199}}
{| class="wikitable sortable"
|- valign="top"
! colspan="1" |Group
!Population
! colspan="1" |Language group
! colspan="1" |Language
!Speakers (1997)
!%
!Speakers (2010)
!Status
! colspan="1" |Most important territory
! colspan="1" |Other traditional territories
|-
|Northern Sámi
|42 500
|Western Sámi languages
|Northern Sámi language
|21 700
|51%
|30,000
|definitely endangered
|Norway
|Sweden, Finland
|-
|Lule Sámi
|8 000
|Western Sámi languages
|Lule Sámi language
|2 300
|29%
|650
|severely endangered
|Sweden
|Norway
|-
|Pite Sámi
|2 000
|Western Sámi languages
|Pite Sámi language
|60
|3%
|20
|critically endangered
|Sweden
|Norway
|-
|Southern Sámi
|1 200
|Western Sámi languages
|Southern Sámi language
|600
|50%
|500
|severely endangered
|Sweden
|Norway
|-
|Ume Sámi
|1 000
|Western Sámi languages
|Ume Sámi language
|50
|5%
|20
|critically endangered
|Sweden
|Norway
|-
|Skolt Sámi
|1 000
|Eastern Sámi languages
|Skolt Sámi language
|430
|43%
|300
|severely endangered
|Finland
|Russia, Norway
|-
|Kildin Sámi
|1 000
|Eastern Sámi languages
|Kildin Sámi language
|650
|65%
|787
|severely endangered
|Russia
|
|-
|Inari Sámi
|900
|Eastern Sámi languages
|Inari Sámi language
|300
|33%
|400
|severely endangered
|Finland
|
|-
|Ter Sámi
|400
|Eastern Sámi languages
|Ter Sámi language
|8
|2%
|2
|critically endangered
|Russia
|
|-
|Akkala Sámi
|100
|Eastern Sámi languages
|Akkala Sámi language
|7
|7%
|0
|extinct
|}
'''Dansɛgerebe'''
* Linnea Axelsson (born 1980), naŋ e sɛgere ane yelwiiri sɛgerɛ . O yelwiiri , ''Ædnan'', da nyɛ 2018 Svenska Dagbladet Literature kyɔɔtaare, ane o naasaale leɛre emmo da e la wogi ko a 2024 National Book kyɔɔtaare ko Literature leɛroo
* Ella Holm Bull (1929–2006),sɛgerɛ, yieluŋ yiele ane karema.
* Anders Fjellner (1795–1876), ŋmene yelmaana naŋ e faara. Da sɛge la a mythological joik naŋ da tɔ noba yaga a Sámi flag.
* Ailo Gaup (1944–2014), sɛgerɛ ane neɛ naŋ poɔ ka ba piili Beaivváš Sámi Theatre.
* Ann-Helén Laestadius (born 1971), sɛgerɛ
* Isak Mikal Saba (1875–1925), potiseɛn ane gane sɛgerɛ. O ma da la a gɔbenenti gbambiri dɛndɛnsoba ko a Sámi (Norwegian Labour Party) a sɛge a Sámi teŋɛ yieluŋ.
* Olaus Sirma (1655–1719), a Sámi yelwiiri yiele dɛndɛnsoba.
* Johan Turi (1854–1936), o naŋ da sɛge a gane naŋ naŋ da be a tendaazaa ane Sámi kɔkɔre.
* Nils-Aslak Valkeapää (1943–2001), yieluŋ yiele yelwiiri yele ane gɔɔloŋ neɛ.
'''Yiele'''
* Adjagas, yiele laŋgboli.
* The Blacksheeps, punk rock band.
* Mari Boine (1956–present), yieluŋ yiele
* Ane Brun, yieluŋ yiele ane yieluŋ sɛgerɛ.
* Fred Buljo (1988–present), rapper, yieluŋ yiele, joik. Neɛ naŋ poɔ KEiiNO ane Duolva Duottar.
* Frode Fjellheim, joik yieluŋ yiele
* Ingor Ánte Áilo Gaup (1960–present), deɛdeɛnɛ, yieluŋ maala ane
* Sofia Jannok (1982–present), deɛdeɛne, yieluŋ yiele ane waalansi tontona.
* Agnete Johnsen (1994–present), yieluŋ yiele ane yieluŋ sɛgerɛ.
* Inga Juuso (1945–2014), yieluŋ yiele ane deɛdeɛnɛ.
* Gustav Kappfjell (1913–1999), Sámi joiker ane gɔɔloŋ neɛ. Ka ba baŋ ne o la o poɔ laŋkpeɛbo lammo a WW2 saga.
* Joni Mitchell (1943–present),yieluŋ yiele
* Mikkâl Morottaja (1984–present), yieluŋ yiele.
* Jaco Pastorius (1951–1987), American jazz yieluŋ yiele, yieluŋ maala ane vuu gaŋga ŋmeɛrɛ.
* John Persen (1941–2014), yieluŋ maala
* Ulla Pirttijärvi (1971–present), joik yieluŋ yiele
* Roger Pontare (1951–present), yieluŋ yieɖ
* Wimme Saari (1959–present), yieluŋ yiele
* Ánde Somby, Sámi yieluŋ yiele kyɛ la bɛge ŋmaara nenkpoŋ.
* Lisa Cecilia Thomasson-Bosiö, or Lapp-Lisa (1878–1932), yieluŋ yiele
* Vajas, yieluŋ yiele laŋgboli.
* Niko Valkeapää (1968–present), yieluŋ yiele ane yieluŋ sɛgerɛ.
* Nils-Aslak Valkeapää (1943–2001), yieluŋ yiele, yelwiiri yele ane neɛ naŋ e gɔɔloŋ noba. musician, poet and artist.
=== Sini ane deɛne ===
Meŋ la nyɛ: Beaivváš Sámi Theatre
* Mikkel Gaup, deɛdeɛnɛ .
* Nils Gaup (1955–present), sini maala' ka noba baŋ o ne a sini ''Ofelaš'' (''Pathfinder''), ba naŋ da iri a Academy kyɔɔtaare a ne a 200) sini ''Kautokeino-Opprøret'', naŋ da kyaare a Kautokeino Rebellion.
* Jalmari Helander (1976), sini sɛgerɛ ane sini maala.
* Lance Henriksen (1940), deɛdeɛnɛ ko a Norwegian parentage; o makoma da la Sámi.
* Anni-Kristiina Juuso (1979–present), deɛdeɛnɛ
* Sara Margrethe Oskal (born 1970), deɛdeɛnɛ, sini maala.
* Lene Cecilia Sparrok (1997), Norwegian deɛdeɛnɛ ko Sámi descent.
* Elle-Máijá Tailfeathers, lamaala, sini maala, deɛdeɛnɛ ko Sámi ane Blackfoot heritage, a yi o ba ne o maŋ zie. A tontomtɛɛtɛɛ.
* Onni Tommila (1999), deɛdeɛnɛ.
* Tommy Wirkola (1979), Norwegian sini maala ko Finnish Sámi descent.
* Renée Zellweger (1969), Oscar- kyɔɔtaare derɛ ka o ma Norwegian meŋ naŋ da poɔ Sámi descent.
=== Politics and society ===
* Lars Levi Laestadius (1800–1861), ŋmene yelmanna.
* Ole Henrik Magga (1947–present), polɛyiseɛn. Neɛ naŋ da e gɔbenenti dɛndɛnsoba ko Norwegian Sámi Parliament (NSR) ane kogonzu soba ko fiUN Permanent Forum a kyaare ne yiri yɛlɛ.
* Helga Pedersen (1973–present) pɔlɛtiseɛn. Sámi naŋ poɔ a gɔbenenti gbambiiri poɔ. (Minister of Fisheries and Coastal Affairs, Norwegian Labour Party).
* Elsa Laula Renberg (1877–1931), polɛtiseɛn. Neɛ naŋ da maale a international Sámi lammo dɛndɛnsoba
* Isak Mikal Saba (1875–1925), polɛtiseɛn ane sɛgerɛ. Da e olitician Sámi gɔbenenti gbambiri (Norwegian Labour Party) ane neɛ naŋ sɛge Sámi teŋɛ yieluŋ.
* Janne Seurujärvi (1975–present), polɛtiseɛn. A Sámi gɔbenenti gbambiri dɛndɛnsoba ko a Finland.
* Irja Seurujärvi-Kari (born 1947), polɛtiseɛn kyɛ la e gane zanna, neɛ naŋ poɔ Sámi Parliament.
* Laila Susanne Vars (1976–present), gɔbenenti pɔtuuro ko Sámi Parliament a Norway poɔ, pɔge dɛndɛnsoba naŋ nyɛ o first Sámi PhD kyaare ne beŋɛ, neɛ naŋ poɔ a UN Expert Mechanism kyaare ne Rights of Indigenous Peoples (EMRIP), rector of the Sámi University of Applied Sciences.
=== Nimie gɔɔloŋ ===
* Simen Johan (1973–present), nimie gɔɔloŋ soba. Ka ba dɔge o. Born in Kirkenes, Norway, o kpeɛrɛ la kyɛ tona a New York City poɔ.
* Hans Ragnar Mathisen [no], gɔɔloŋ soba
* Joni Mitchell (1943–present) yieluŋ yiele
* Nils-Aslak Valkeapää (1943–2001), yieluŋ yiele, yelwiiraa sɛgerɛ ane gɔɔloŋ neɛ.
=== Kɔɔdɛne ===
Meŋ la nyɛ: Sápmi national football team
* Jens Byggmark, Swedish former World Cup alpine ski racer
* Ailo Gaup (1980–present), a motocross sportsman who invented the "underflip".
* John Halvorsen, athletics.
* Anja Pärson (1981–present) and Jens Byggmark (1985–present), alpine skiers.
* Morten Gamst Pedersen (1981–present), Football player (former player for Blackburn Rovers).
* Jon Rønningen, wrestler. Olympic gold medalist.
* Lars Rønningen, wrestler.
* Börje Salming (1951–2022), NHL defenseman, member of Hockey Hall of Fame, voted to the IIHF all-century team.
* Finn Hågen Krogh (1990–present), cross-country skier
=== Mine kaŋa ===
* Graan [sv], the single noble family of Sámi descent (Swedish nobility).<sup>[''citation needed'']</sup>
* Svein-Eirik Utsi [no], famous criminal.
== Meŋ la nyɛ ==
* Origins of the Sámi
* Environmental racism in Europe
* Hamburg culture
* List of Indigenous peoples
* Reindeer in Russia
* ''Sampo Lappelill''
=== Sámi lisiri ===
* Fourth World
* Inari
* Indigenous small-numbered peoples of the North, Siberia and the Far East
* Knud Leem
* Sámi cuisine
* Sápmi Park – Located Karasjok, Norway, Sápmi Park and visitor center presents the Sámi culture and its history through exhibits and a special effect theater presentation, entitled "The Magic Theater" designed originally by award-winning experience designer Bob Rogers (designer) and the design team BRC Imagination Arts.
* Ume Sámi language
=== Sámi sini ===
* ''The White Reindeer'' (''Valkoinen peura'') (1952), a Finnish horror drama film set in Finnish Lapland, among the Sámi people.
* ''Pathfinder'' (''Ofelaš'') (1988), film nominated for the Academy Award for Best Foreign Film; filmed in Norway featuring Sámi actors speaking in Sámi
* ''Give Us Our Skeletons'', a 1999 documentary about the scientific racism and racial classification movement carried out on the Sámi
* ''The Cuckoo'' (''Kukushka'') (2002), film set during World War II with a Sámi woman as one of the main characters
* ''Last Yoik in Saami Forests?'' (2007), made for the United Nations, a documentary about land rights disputes in Finnish Lapland
* ''The Sami'' (''Saamelainen'') (2007), a Mushkeg Media documentary about the state of aboriginal languages
* ''Wolf'' (2008), an examination of how the traditions of the Sámi villagers in northern Sweden are confronted with modern-day society
* ''Herdswoman'' (2008), a documentary about land rights disputes in reindeer grazing areas
* ''The Kautokeino Rebellion'' (2008), feature film that concerns the ethnic-religious Sámi revolt in Guovdageaidnu of 1852
* ''Magic Mushrooms and Reindeer: Weird Nature'' (2009), short video on the use of ''Amanita muscaria'' mushrooms by the Sámi people and their reindeer, produced by the BBC<sup>[''new archival link needed'']</sup>
* ''Suddenly Sami'' (2009), in which the filmmaker finds out that her mother has been hiding her Arctic Indigenous Sámi heritage from her
* ''Midnight Sun'' (2016), crime series which revolves around Sámi culture and conflicts of Sámi culture with modern Swedish society
* ''Sami Blood'' (2016), a movie chronicling the life of a Sámi girl taken into a Swedish boarding school to be forcibly assimilated as a Swede
* ''Frozen'' (2013), features a major character named Kristoff who wears clothing resembling Sámi attire and has a pet reindeer.
* ''Frozen II'' (2019), features the forest tribe known as the Northuldra, which is based on the Sámi people, and the theme song ''Vuelie'', written by Norwegian joiker Frode Fjellheim and performed by Norwegian female choral group Cantus, is based on Sámi music. There is a North Sámi dubbing of the film.
* ''Klaus'' (2019), animated film about "a postman stationed in a town to the North who befriends a reclusive toy-maker" featuring Sámi characters.
* ''Jeʹvida'' (2023), the first feature-length film in the Skolt Sámi language.
* ''Stolen'' (2024), a Netflix adaptation of the novel of the same name by Ann-Helén Laestadius
* ''My Fathers' Daughter'' (2024)
==Sommo Yizie==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
g1fbvq6jl00laajgjtsbqu8sa3wp1c5
The 25th National Cultural Festival Okayama 2010
0
7193
62266
61993
2026-07-05T20:02:26Z
Vision L1
19
62266
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q7711844}}
'''A 25th National Cultural Festival Okayama 2010''' (第25回国民文化祭・おかやま2010) e la a National yipɔge tigiri naŋ maŋ di Okayama Prefecture, Japan a yi October 30 ane November 7, 2010. A tigiri maŋ e la yeleree 68 ka a mine la orchestral yiele, choral yiele, brass band yiele, deɛne, gɔɔloŋ, seɛre, Japanese yiele naŋ maŋ di a tigiri zaa gaa te baare a Okayama tembɛrɛ poɔ, tenne ane kɔre zaa poɔ.<ref>http://www.rnc.co.jp/news/index.asp?mode=1&nwnbr=2010021702</ref>
A piiluu Shin Koyamada naŋ e Makibi da wa piili a Momotaro Arena piɔ Okayama. Samaa naŋ maŋ wa la the Japanese naa bidɔɔ ane Governor ko Okayama Prefecture.<ref>https://web.archive.org/web/20110610034615/http://www.pref.okayama.jp/presssystem/detail.html?press_id=1773#</ref>
Ba maŋ moɔle la a yɛlɛ ŋa saseɛ poɔ ka Masahiro Ishii, Shin Koyamada, Noritake Kanzaki ane Chika Kano zaa da wa a Okayama poɔ a 17 February 2010.<ref>http://svr.sanyo.oni.co.jp/news_s/news/d/2010021723125387</ref><ref>https://web.archive.org/web/20110721134137/http://ch.yahoo.co.jp/okayama-pref/index.php?itemid=236</ref>
== Hosted by ==
* Agency for Cultural Affairs
* Okayama Prefecture
* Okayama Prefectural Board of Education
* host municipalities
* host municipalities’ boards of education
* The Okayama Executive Committee for the 25th National Cultural Festival
* The Municipal Executive Committee for the 25th National Cultural Festival
== Cast ==
* Shin Koyamada (as Makibi in Opening Ceremony)
* Chika Kano
== Mascot character ==
* Momocchi<ref>https://web.archive.org/web/20110721134220/http://ch.yahoo.co.jp/okayama-pref/index.php?blogid=6</ref>
== Meŋ la nyɛ ==
* National Cultural Festival
* Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology (Japan)
* Agency for Cultural Affairs
== Sommo yizie ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
2xd7dqkiw7tkq3011wo0o7webofpupb
Neuss Schützenfest
0
7194
62252
62162
2026-07-05T17:47:15Z
Vision L1
19
62252
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q1260649}}
'''Neuss Schützenfest''', ka ba boɔlɔ '''Neuss' Citizens' Marksmen's Festival''' (German: ''Neusser Bürger-Schützenfest''), e la Schützenfest ko a German teŋɛ a Neuss yuoni zaa tigiri. O maŋ di la yuoni zaa a August poɔ. Ka noba maŋ da 7,500 a maŋ pɔge ba minne ka noba naŋ ba be kultaa poɔ maŋ maale kyɛ ba ba maŋ poɔ platoons naŋ yi tenne mine. A yuoni 2011 poɔ ba da nyɛ la namine naŋ poɔ, ka noba kyɔŋ naŋ na poɔrɔ , ka ŋmeɛre namine malefare kyakya, ane yeleree yaga mine meŋ naŋ poɔ a Neuss teŋɛ poɔ ane ziiri naŋ peɛle o ka ba maŋ nyɛ saama naŋ ta miliyɔmɔ yuoni zaa<ref>https://web.archive.org/web/20111126091937/http://www.ngz-online.de/neuss/nachrichten/neusser-feiern-ihren-koenig-1.1691792</ref>. A nengyamaa ba naŋ daŋ nyɛ wa tɔzenɛ la a yuoni 2017, ba da nyɛ la 1.5 miliyɔmɔ da wa ka wa kaa a Schützenfest.
== Marksmen's namine yoe ==
{| class="wikitable"
| valign="top" |
{| class="wikitable"
!Name
!Year
!Corps
|-
|H. M. Bernhard I.
|1950
|Riflemen
|-
|H. M. Carl Arthur I.
|1951
|Riflemen
|-
|H. M. Arthur I.
|1952
|Grenadeers
|-
|H.M. Ernst I.
|1953
|N/A
|-
|H. M. Hermann Wilhelm I.
|1954
|N/A
|-
|H.M. Josef VII.
|1955
|N/A
|-
|H. M. Josef VIII.
|1956
|Schützenlust
|-
|H. M. Bruno I.
|1957
|Hubertus marksmen
|-
|H. M. Peter Wilhelm I.
|1958
|Schützenlust
|-
|H. M. Joseph IX.
|1959
|Scheibenschützen
|-
|H. M. Karl VIII.
|1960
|Hubertus marksmen
|-
|H. M. Bernd II.
|1961
|Scheibenschützen
|-
|H. M. Heinrich XII.
|1962
|Riflemen
|-
|H. M. Christian IV.
|1963
|N/A
|-
|H. M. Hermann VI.
|1964
|N/A
|-
|H. M. Gert I.
|1965
|Schützenlust
|-
|H. M. Hanns I.
|1966
|Grenadeers
|-
|H. M. Hans II.
|1967
|Grenadeers
|-
|H. M. Norbert I.
|1968
|Schützenlust
|-
|H. M. Helmut I.
|1969
|Scheibenschützen
|-
|H. M. Mathias I.
|1970
|Hubertus marksmen
|-
|H. M. Heinz Günther I.
|1971
|Schützenlust
|-
|H. M. Alfred I.
|1972
|Marksmen's Guild
|-
|H. M. Karl IX.
|1973
|Schützenlust
|-
|H. M. Gerd IV.
|1974
|N/A
|-
|H. M. Alexander I.
|1975
|Hubertus marksmen
|-
|H. M. Willy XI.
|1976
|N/A
|-
|H. M. Hermann Josef I.
|1977
|Grenadeers
|-
|H. M. Heinz Peter I.
|1978
|Riflemen
|-
|H. M. Helmut II.
|1979
|Scheibenschützen
|}
| valign="top" |
{| class="wikitable"
!Name
!Year
!Corps
|-
|H. M. Herbert I.
|1980
|Schützenlust
|-
|H. M. Hans III.
|1981
|Marksmen's Guild
|-
|H. M. Rainer I.
|1982
|Hubertus marksmen
|-
|H. M. Siegfried I.
|1983
|Schützenlust
|-
|H. M. Holger I.
|1984
|Riflemen
|-
|H. M. Toni I.
|1985
|Schützenlust
|-
|H. M. Josef X.
|1986
|Riflemen
|-
|H. M. Werner II.
|1987
|Riflemen
|-
|H. M. Werner III.
|1988
|Schützenlust
|-
|H. M. Horst I.
|1989
|Scheibenschützen
|-
|H. M. Thomas I.
|1990
|Grenadeers
|-
|H. M. Jakob III.
|1991
|Grenadeers
|-
|H. M. Hans-Dieter I.
|1992
|Scheibenschützen
|-
|H. M. Christian V.
|1993
|Grenadeers
|-
|H. M. Bernhard III.
|1994
|Riflemen
|-
|H. M. Hans IV.
|1995
|Hubertus marksmen
|-
|H. M. Erich I.
|1996
|Grenadeers
|-
|H. M. Heinz-Willi I.
|1997
|Grenadeers
|-
|H. M. Adi I.
|1998
|Marksmen's Guild
|-
|H. M. Dieter I.
|1999
|Scheibenschützen
|-
|H. M. Hans-Josef I.
|2000
|Schützenlust
|-
|H. M. Franz-Josef I.
|2001
|Schützenlust
|-
|H. M. Josef XI.
|2002
|Riflemen
|-
|H. M. Marco I.
|2003
|Grenadeers
|-
|H. M. Günter I.
|2004
|Sappers
|-
|H. M. Karl-Theo I.
|2005
|Schützenlust
|-
|H. M. Mario I.
|2006
|Schützenlust
|-
|H. M. Horst II.
|2007
|Grenadeers
|-
|H. M. Hermann I.
|2008
|Grenadeers
|-
|H. M. Joachim I.
|2009
|Schützenlust
|-
|H. M. Werner IV.
|2010
|Scheibenschützen
|-
|S. M. Rainer II.
|2011
|Grenadeers
|-
|S. M. Jörg I.
|2012
|Schützenlust
|}
|}
== sommo yizie ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
devn6vosirl4pl4yr8q8ct4eqooohlf
Shooting festival
0
7197
62264
61997
2026-07-05T20:00:35Z
Vision L1
19
62264
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q304311}}
[[Duoro kɔre:Schützen Hannover grün.jpg|thumb]]
A Shooting Tigiri, '''Schützenfest''' (German [ˈʃʏtsn̩ˌfɛst] a German ane '''koningsschieten''' bee '''koningsschieting''' naŋ be a Dutch paaloŋ poɔ, e la ba saaŋkompare tigiri, a tigiri ŋa poɔ la ka ba maŋ wuli malefa ŋmɛ kyakya. A yelŋa meŋ saaŋkompare bine naŋ be a European paaloŋ poɔ, aseŋ, Belgium, Switzerland, Germany, Austria ane a Netherland poɔ.
A shooting tigiri ŋa poɔ, noba gyama maŋ ŋmɛ la nyaa a poɔ a kyakya ama poɔ, aseŋ eagle ba naŋ maale eŋ daa eŋɛ. Soba na naŋ wa di a kyakya o soba la a “King of marksmen” ( a German kɔkɔre poɔ ona la ka ba boɔlɔ, ''Schützenkönig'' kyɛ ka a Dutch kɔkɔre meŋ poɔ ka ba boɔlɔ ''Schutterskoning) ka banaŋ di o baare see la ka yuoni kaŋa ka ba li di o.''
A tigiri onaŋ naŋ taa libie bee tɔnɔ la a Hanover Schützenfest na maŋ nare ka ba di o a Germany poɔ, a malefa ŋmɛ kyakya ŋa la e a tigiri naŋ be a tendaazaa poɔ, ona neŋ la naŋ e a kyakaya naŋ ba taa fataa o poɔ, a tendaazaa poɔ noba naŋ ŋmeɛrɛ malefa ta la noba 7,000, 250 rides ane inns, ba maŋ de la tent beer bɛrɛ anuu biŋ kyɛ ka a malefa ŋmeɛrebɛ a kyɔŋ . A German poɔ noba naŋ maŋ poɔ a malefa ŋmɛ kyakya ŋa poɔ maŋ zuo la noba 10,000, a ne a tendaazaa poɔ ba maŋ zuo la 100 band, ba maŋ biŋ la a bone ka zaamo e ŋa 12km (7.5). A tendaazaa poɔ onaŋ la e bone naŋ e maŋ wogi a kyakya ŋa poɔ a gaŋ o taaba zaa.
== Saadayel a Germany Poɔ ==
Schützenvereine (e la malefa ŋmeɛbɛ kpaaroŋ) kyɛ ka Schützenfeste (a la e a tigiri) a tigiri ŋa pãã e bone naŋ e a German nyɔvore a Europe paaloŋ poɔ. A saakonnoŋ saadayel yuomo naŋ ka ba da erɛ neŋ bebe a waana ŋaa ka ba naŋ erɛ.
A yelbiri d ''Schütze'' tɛgɛ la malefa ŋmeɛbɛ ane meŋa guubu, anaŋ maŋ soŋ ka nyɔvore toɔ voore kɔɔre; aseŋ, ''Schutzmann'' a German poɔ banaŋ la e a polisiri. A ba yelnyɔgeraa la ka ba maŋ gu ba menne.
A tigiri ŋa meŋa la a Schützenfest ŋa la ka maŋ ŋmɛ a malefa kyakya, a toɔ kaa iri a marksmen (Schützenkönig) a yuoni zaa poɔ. A saaŋkonkomaper kyakya bone a soba naŋ di la Ehrenscheibe bee Königsscheibe, o maŋ e la bone ba naŋ maale a de boma a sɔ ne dapɛmpɛlɛ naŋ ŋmaa viiri. Ka soba wa yi koraa poɔ a di a kyakya ŋa a mine ba maŋ ko la o soba yiri bee di gbuli a paaloŋ na poɔ.
[[Duoro kɔre:Schießscheibe (2).jpg|left|thumb]]
[[Duoro kɔre:Schießscheibe (3).jpg|border|center|thumb]]
[[Duoro kɔre:Schießscheibe (4).jpg|left|thumb]]
[[Duoro kɔre:Schützenscheibe Zimmerbüchsen-Schützengesellschaft v. 1864 Wörth a.d. Donau.JPG|center|thumb]]
[[Duoro kɔre:Scheibe04.jpg|left|thumb]]
== Swiss Schützenfests ==
[[Duoro kɔre:1892 Glarus.jpg|thumb]]
ASwitzerland poɔ, a paaloŋ Swiss Federal malefa ŋmɛ danweɛ soba a tigri poɔ, (Eidgenössisches Schützenfest) da di la a 1824 yuoni poɔ, kyɛ peɛroo naŋ wuli o naŋ piili la sɛre ka 1824 yuoni poɔ ka o pãã sɛge eŋ gama poɔ.
Malefa ŋmɛ kuri ane a malefa ŋmɛ kyɔɔtare maŋ waa bone naŋ pore a Swiss kyɔɔtare.Swiss malefa ŋmɛ kyɔɔtare kuri ama maŋ taa tɛɛtɛɛ ka a mine la, gold, silver, bronze, white metal, and aluminum, a silver toɔre la e bone naŋ pore gaŋ o taaba zaa. A mintage o poɔ maŋ e la fẽẽ lɛ, a mintage o poɔ maŋ taga 45 millimetres (1.8 in) a silver maŋ ta ŋa boma 700-800.
Shooting thalers e la libibie ama la wane Shooting festial ŋa (malefa ŋmɛ tigiri) Swiss Shooting thalers piili la a mintage poɔ a 1842 yuoni poɔ, ane a ''Eidgenössisches Schützenfest'' naŋ be a Chur poɔ, a wagere ŋa poɔ a da be la a Graubünden onaŋ la da kaara. Shooting thaler piili a yi 1855 yuomo ane 1934 yuomo kpakyaga poɔ, a wagere na poɔ la ka minted da be a federal authority nuuriŋ a da e bone wuli ka a paaloŋ merɛ ba pige vuo zaa. A yi be puoriŋ shooting thalers naŋ kyogi la gɛrɛ a wa tɔ zenɛ, kyɛ pãã yi a 1939 yuomo na poɔ, minted da ba e bone a gɔbenɛnte merɛ naŋ bare vuo ko a.
[[Duoro kɔre:Langenthal final.jpg|thumb]]
A yuomo na poɔ, tenne gyamaa da maŋ bo la lɛ banaŋ na e a gu ba menne a yi nenfaare eŋa. A yelŋa zuiŋ la ka daanyu ziiri, kpaaroŋ gyamaa zie lantaa a maale a sogyɛre, a sogyɛre bama ka ba da boɔlɔ paramilitary a yelŋa piilu saŋa King Henry I merɛ da ba sage ka a yelŋa toŋ toma, a yi a ŋaa puoriŋ, o pãã da ŋmɛ la ka a yaare a paaloŋ zaa poɔ. A sogyɛre toma pãã da piili la ka ba maŋ kaa neɛzaa endaa waaloŋ kyɛ de o soba tigie ane saaŋkonnoŋ yeltuuri da maŋ laŋ la taa. Noba maŋ yi ziiri a wa laŋ ne ba a mine ba maŋ boɔle la a kogi zu soba ka o wa laŋ ne ba ''Marksmen's Courts'' (''Schützenhöfe''). Aneazaa a noba meŋa da ba maŋ taa sagedeebo a ko ba menne a zuiŋ a paaloŋ noba ba maŋ taa teɛroŋ velaa a kyaare ne a tigiri ŋa. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare yelkuri mine da piili la a tenne mine poɔ.
== Switzerland ==
[[Duoro kɔre:Schilling konstanz.jpg|thumb]]
''Schützenfeste'' meŋ poɔ la a dakoreŋ yuomo naŋ poɔ a kyaare a swiss ŋa poɔ. A yuomo tuturi na poɔ,
''Eidgenössische Schützenfeste tigiri'' ŋa, ''Schweizerischer Schützenverein'' naŋ be a Restored poɔ a 1842 yuomo na poɔ ka o da nare ka a tigiri ŋa di. A federal ''Schützenfest danweɛ soba meŋ da di la a Aarau poɔ a 1849 poɔ, a'' Gottfried Kellers ''Das Fähnlein der Sieben Aufrechten,''.
A yi be puoriŋ tigie gyamaa di la a 1859 ane a 1939 na poɔ, a yuomo ama poɔ a tigiri da maŋ di la dayeni yuomo ayi zaa poɔ a mine ga yuomo anaare zaa poɔ, kyɛ a pãã la yi a 1949 ane 1977 yuomo na poɔ, o maŋ di dayeni yuomo ata zaa poɔ bee ka o di dayeni yuomo ayoɔbo zaa poɔ. A yi 1985, ''Eidgenössisches Schützenfest'' da maŋ di la yuomo anuu zaa poɔ dayeni yoŋ. A 2020 yuoni poɔ ba da ba toɔ a di auiŋ ba sɛre o la gaa ne te eŋ a 2021 yuoni poɔ, a yi COVID-19 pandemic naŋ kpɛ a Switzerland poɔ, a tigiri bebiri diraa paa da e la a Doɔbo kyuu biri pie ne yeni te tɔ a Bɛntuuri kyuu biri pie ne yeni a Luzen paaloŋ poɔ.
Gbɛɛ yaga a tigiri ŋa da maŋ di la ''Schützenfeste a Switzerland paaloŋ poɔ yuoni zaa.''
== Germany ==
[[Duoro kɔre:Weissmann Schützenfest Balve 1984.jpg|thumb]]
Schützenfests ŋa maŋ di la a Bavaria ane Lower Saxony kyɛ a mine kaŋa a maŋ di la alower Rhine ane Middle Rhine paaloŋ naŋ be a Wesphalia poɔ,( a Sauerland). A yi a German Reunifiɔation, Schützenfests meŋ da piili la a eastern lamboriŋ a German poɔ. A saaŋkompare taa la tɔnɔ kaŋa a yi ne a Schützenfests poɔ a ko a Germany paaloŋ noba.
[[Duoro kɔre:German Rifle Meeting Frankfurt am Main Medal 1862, obverse.jpg|left|thumb]]
[[Duoro kɔre:Bremer Schützenfest-R4.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:German Rifle Meeting Frankfurt am Main Medal 1862, reverse.jpg|left|thumb]]
[[Duoro kɔre:Sign - Attention "Schützenfest" .jpg|thumb]]
Ama la e a ba saaŋkompare bondemanne, ba taa la lɛ ba naŋ maŋ de pɛne bommane ama a fugiru bee a fegire a saseɛ poɔ,
== Overseas ==
''Schützenfeste'' German or Swiss expatriate communities overseas:
=== Australia ===
* Adelaide Schützenfest, la soŋ ka tigiri ŋa di a 2021 yuoni ŋa a South Australian German poɔ Association naŋ be a Brooklyn Park, South Australia
=== Brazil ===
* Jaraguá do Sul, Santa Catarina
=== Canada ===
* Rural Municipality of St. Andrews, Manitoba
=== Namibia ===
* The small southern town of Keetmanshoop had a Schützenhaus (''marksmen's club house'') a zie danweɛ soba ba naŋ mɛ a 1905-07) yuoni poɔ.
== United States ==
* Altamont, Illinois
* Brea, California
* Artemas, Pennsylvania
* Auburn Hills, Michigan
* Bow Valley, Nebraska
* Cincinnati, Ohio
* Deshler, Ohio
* Ehrhardt, South Carolina
* Fredericksburg, Texas
* Grapetown, Texas
* Las Vegas, Nevada
* New Glarus, Wisconsin
* Phoenix, Arizona
* Raton, New Mexico (Annual International Schützenfest)
* San Diego, California
* Westside, Iowa
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
k721ixq9tg8p6jupmnwx6xt7n8ahiz7
Schleswig-Holstein Gourmet Festival
0
7206
62262
61999
2026-07-05T19:58:37Z
Vision L1
19
62262
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q17748231}}
'''A SchleswigSchleswig-Holstein Gourmet Festival''' ('''SHGF''') la la tigiri naŋ piili a yuoni 1987 poɔ ka Gastliches Wikingland e. V. (English: ''Hospitable Viking Land Association)'' ''maŋ laŋ a noba a maale. A'' SHGF, naŋ be a Schleswig-Holstein, naŋ piili September kyuu yuoni poɔ kyɛ baare a March kyuu a ane kaŋa poɔ.<ref>https://books.google.com/books?id=y_gFAgpmu7gC&dq=%22Schleswig-Holstein+Gourmet+Festival%22+-Wikipedia+online%5D&pg=PA23</ref>
== A tigiri ==
A tigiri saama 3000 la maŋ wa, a yi lɛ tontonoba naŋ maŋ wa lɛ meŋ la a tigiri. A tigiri zaa maŋ di la tonton zie kaŋa zaa gbɛɛ yaga hotɛle poɔ bee bondirii diibu zie, ka saana naŋ e bondimaala la maŋ maale a zimaane bondirii ka a hotɛle bondimaaleba maŋ soŋ. A saana bondimaala ŋa maŋ leɛrɛ la yuoni zaa. A yelnimizie ko a tigiri la ka ba pukyaare irigyin ane wagere baabo ne a Schleswig-Holstein bondirii poɔbo.<ref>https://web.archive.org/web/20250811044318/https://www.faz.net/aktuell/reise/kulinarische-reisen-wo-gourmets-ihre-gaumen-kitzeln-br-112451.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140826120612/http://www.schleswig-holstein.de/ArchivSH/PI/STK/2003/Gourmet_Festival_StK_260903.html</ref>
== Dakoroŋ ==
A noba naŋ maŋ laŋ a yɛlɛ ŋa taa, Gastliches Wikingland e.V., da piili la a yuoni 1987 poɔ a yi bondi maale zie ŋa Hans Hansen-Mörck (1933–1994) ane hotɛle mine 11 ane bondimaale zie kaŋa a Schleswig-Flensburg distiriki naŋ pɔŋ saama bondiri a Schleswig-Holstein Musik tigiri , ka ba taa a kyɛluu ka ba na da maale a gourmet tigiri a zie na bebiri kaŋa. A Schleswig-Holstein Gourmet tigiri dɛndɛnsoba da di la Historischen Krug a tuuree poɔ. A tigiri saga,Hansen-Mörck maŋ yi ne bondirii maaloo gane <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Schleswig-Holstein_Gourmet_Festival#cite_ref-4</ref>saseɛ poɔ. A Gastliches Wikingland yidandɔɔ da be la Hansen-Mörck, Franz-Dieter Weiß, Heta Behmer, a yi a yuoni 1991 Klaus-Peter Willhöft.<ref>http://www.shz.de/lokales/wedel-schulauer-tageblatt/kulinarisches-spitzenevent-im-schulauer-faehrhaus-id5762951.html</ref>
A yuoni 2020 poɔ, tontonziiri 16 naŋ yi a teŋɛ ziezaa da poɔ la a kyakya ŋa poɔ a lanne a neɛ naŋ piili a Ringhotel Waldschlösschen ko Schleswig a yi a 2020, hotɛle Wassersleben naŋ yi Harrislee<ref>https://www.gourmetfestival.de/festival/historie/</ref>. A yuoni 1987 poɔ, a Michelin Guide kyɔɔtaare da pare ayɔpoi ba naŋ ko tontonziiri a Schleswig-Holstein anii Michelin hotɛle a naŋ lantaa. A yuoni 2020, a Michelin Guide a Schleswig-Holstein poɔ da ko bonimaale zie ata kyɔɔtaare ŋmarebie ayi ane mine awai meŋ ne ŋmarebiyenaa.<ref>https://www.gourmetfestival.de/geschichte.html</ref>
A yuoni 2000 poɔ, a “Tour de Gourmet Jeunesse” da wulee la ka o meŋ poɔ la a Schleswig-Holstein Gourmet tigir. A langboli na ba naŋ da pukyaare da e la noba naŋ ta yuomo18 te da 35. A zie na ba naŋ tu kyɛ yeli yɛlɛ ko noba a bondimaale ziiri a taa a kyilluu ka baabo naŋ maŋ wa la yuoni zaa kyɛ vɛŋ ka ba nyɛ tontonziiri ata poɔ.<ref>https://www.gourmetfestival.de/tourdegourmet.html</ref> A tigiri diibu 29 soba, a "Tour de Gourmet Solitaire" da poɔɛ la. O da e la yelpaalaa ka ba kpukyaare ne gyamaa noba naŋ ba be kultaa poɔ a nyɛ yuomo 40. A kyɛ meŋ, ba nyɛ la tontonziiri ata yuoni zaa. A piili deɛne maŋ e la tɛɛtɛɛ fee ne a tigiri yeleree meŋɛ.Internationally bondimaale nembɛrɛ maŋ toŋ la toma ne ba mine bondimaale nembɛrɛ ka ba maale a bondiparɛɛ anuu tigiri.<ref>https://www.gourmetfestival.de/auftaktgala.html</ref>
== Bondimaale nembɛrɛ saama ==
A tigiri 34th SHGF a 2020 ane 2021 poɔ, saama18 bondimaale nembɛrɛ naŋ yi Germany, Denmark, France ane Switzerland na be la a tigiri naŋ e tontonziiri 16 tigiri zie. A bondimaale nenkpoŋ saana yuoni zaa a yi o naŋ piile ane nempaaleba.
A bondimaale nembɛrɛ naŋ poɔ a Schleswig-Holstein Gourmet tigjri ŋa la :
* Jacqueline Amirfallah
* Henri Bach<ref name=":0">http://www.manager-magazin.de/lifestyle/genuss/a-438430.html</ref>
* Wolfgang Becker<ref name=":1">https://www.gourmetfestival.de/</ref>
* Boris Benecke
* Ingo Bockler
* Jean-Claude Bourgueil<ref name=":0" />
* Denis Feix
* Rolf Fliegauf
* Sebastian Frank (Koch)
* Tommy Fries
* Maria Groß
* Nils Henkel
* Sarah Henke
* Kenneth Toft-Hansen
* Dirk Hoberg<ref name=":1" />
* Jens Jakob<ref name=":1" />
* Thomas Kammeier
* Michael Kempf<ref name=":1" />
* Johannes King
* Kolja Kleeberg<ref name=":1" />
* Manuel Liepert
* Christian Lohse<ref name=":1" />
* Thomas Martin<ref name=":1" />
* Anna Matscher
* Peter Madsen
* Thomas Merkle
* René Mammen
* Marco Müller<ref name=":1" />
* Nelson Müller
* Hendrik Otto
* Cornelia Poletto<ref name=":0" />
* Michael Röhm<ref name=":1" />
* Stefan Rottner
* Christoph Rüffer<ref name=":1" />
* Jörg Sackmann<ref name=":1" />
* Peter Scharff (Koch)
* Thorsten Schmidt
* Achim Schwekendiek
* Ronny Siewert
* Patrick Spies
* Diethard Urbansky<ref name=":1" />
* Joachim Wissler<ref name=":0" />
* Harald Wohlfahrt from the ''Schwarzwaldstube'' restaurant at ''Hotel Traube'' in Baiersbronn-Tonbach, guest chef in the ''Orangerie'' in the ''Maritim Seehotel'' on Timmendorfer Strand since 1990
* Tristan Brandt
* Philipp Heid
* Tony Hohlfeld
* David Görne
* Rainer Gassner
* Philipp Stein
* Sonja Frühsammer
* Jens Rittmeyer
* Ralf Jakumeit
* Michael Hoffmann
* Titti Qvarnström
* Julia Komp
* Daniel Gottschlich
* Benedikt Faust
* Kirill Kinfelt
== Tuuri deebo ==
German duori terɛ n-tv yeli ka a 2021 ka a Gourmet tigiri a northernmost federal teŋɛ da leɛre la ka o pɛnnoo vuo ko a gourmets". A yuoni 2005 poɔ, Die Zeit yeli ka ka o wane la sasemaaroŋ ko a German cuisine," ka n-tv manne ka o e la tgiroŋ a yi Schleswig-Holstein cuisine eŋ yɛlɛ naŋ kyaare.
== External links ==
* Schleswig-Holstein Gourmet Festival on the Website of Gastliches Wikingland e. V.
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
14u5mk8czgxncsak15luz21nh3vxdgu
Sed Festival
0
7212
62263
61998
2026-07-05T19:59:30Z
Vision L1
19
62263
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q604644}}
Sed Tigiri (hb-ed, a leɛroo boɔlaa la /sɛd/, ona la ka banaŋ baŋ ka o e Heb Sed bee Feast of the Tail (zoore)) e la a Egyptian deme paaloŋ poɔ tigiri kaŋa a Pharaoh daŋ da la e a Wederɛ. A yuori ŋa de yi la a Egyptian deme ŋmene naŋ di wolf, a ŋmene na kaŋa yuori la Wepwawet bee Sed. A yuori onaŋ ba e bone neɛzaa naŋ baŋ la a Feast of the Tail, a yuori ŋa de yi la doŋa zoore eŋɛ, bonso a zoore e na bone naŋ mare o puori, a saŋa na, Egyptian saadayel poɔ, a zoore ŋa e la bone naŋ leŋ eŋ a pharaoh gane eŋɛ. A zoore bile ŋa la maŋ bebe a paale tigiri diibu daare ka a doŋa gane toɔ e boŋgbuli.
A Egyptian deme na baŋ maale la bɔgere a leɛre a ko a Pharaoh ka ona ba wa la toɔnɔ a paaloŋ kaara soŋ a yi onaŋ bale bee a ba la laara a yi onaŋ beɛrɛ baaloŋ. A baŋ kɔɔre, kyɛ ka ba di Sed tigiri a yi onaŋ di naa a zeŋ a kogi zu yuomo lezare pie, a paa yi be, yuomo ata de gɛrɛ o anaare soba poɔ, ba maŋ di la a tigiri ŋa. A tigiri ŋa diibu yelnyɔgeraa zaa la ka ba leɛ kaa a paaloŋ yelnyɔgeraa ane bone na ba naŋ sage di. Sed tigiri ŋa taa la yɛlɛ gyamaa aseŋ, bɔgre maaloo aseŋ puoru paala naŋ kpeɛrɛ a teŋɛ poɔ, aŋa a djed naŋ wa piili, a saɔrum bee bovine, phallic bondemannaa naŋ wulo faŋa, dɔɔ ba dɔgebo a pharaoh naa diibu na wagere. A tigiri ŋa diibu meŋ maŋ wullo la lɛ a pharaoh naŋ di naaloŋ a ɔpa ane Egypt puliŋ zaa. Pharaoh e la neɛ naŋ tuuru saaŋkoŋ yɛlɛ kaa a tara soŋ kyɛ o ba kɔɔre ta yuomo lezare ne pie a na pollɔ nɔɛ, see ka o wa di a tigiri ŋa ta taabo kaŋa.
A ne a ŋaa zaa kyɛ Sed tigiri taa la danseɛ a ta ŋa kɔɔ a yi o piilu saŋa a wa tɔ ŋaa a Egypt poɔ. A sed tigiri ŋa e a tigiri kaŋa a Egypt paaloŋ poɔ naŋ yelsɛgebinne gyamaa naŋ tori a kyaare lɛ a tigiri ŋa yeltuuri naŋ tu, a yi Amenhotep III gbɛɛ yaga onaŋ maŋ wa yi a fIfth Dynasty King Neuserra a Abu Ghurab, naŋ be a Akhenaten meŋ naŋ be a Karnak paaloŋ ane meŋ ona la a soga poɔ iribu a yi Dynasty naaloŋ ayi soba na a yi a noba lezare na poɔ a Osorkon naŋ be a Bubastis.
A tigiri piilu a yi a dakoreŋ na
Danseɛ bebe kperaa lɛ a kyaare lɛ a Pharaoh piilu a kyaare ne a Dynastiɔ piilu meŋ wagere na poɔ ane a Old Kingdom poɔ a kyaare ne Heb Sed, tigri diibu, a yi Dynasty Pharaoh Den ane ata Dynasty pharaoh Djoser. A Pyramid naŋ be a Djoser, a poɔ , a be meŋ taa la turibogi ayi, kusibe la be a Heb Sed merɛ sɛŋ, ona la be a pyramid soga poɔ. O meŋ da la wuli la a Heb Sed ziiri dendoɔre lambori kaŋa naŋ be a pyramid. A kusibe turibogiri ayi ama zaa taa la tontoɔre , ka ana la ka a maŋ wulu la Djoser naŋ be a Egypt sazu ane a sapare,a kuuni binzie la maŋ wuli ka ba baŋ toɔ kyoge tigiri diibu ka banaŋ wa toɔ tu a yeltuuri zaa iri bare a o kuu puoriŋ.
Sed tigiri ŋa e la a tigiri koraa kaŋa naŋ daŋ bebe a taa danseɛ a kyaare ne a Dynasty pharaoh Papi I Meryre ayoɔbo soba naŋ be a South Saqqara Stone Annal yelsɛge binne poɔ, a yelsɛge binne ama ta la yuomo lezaa ayi, aneazaa ka a saaŋ la. A yi be, yoe mine bebe ka ba maŋ de di ko a Papi I’s Sed tigiri ŋa saŋa.
A ŋaa wa baare ba maŋ de la boma te tu a yeltuuri anaŋ zaa naŋ senne ka a e danseɛ ko a Sed tigri a yi Dynasty ayoɔbo puoriŋ.
Middle Kingdom (A Soga poɔ Naayiri)
A soga poɔ naayiri, wagere, na, a pharaoh faŋa na onaŋ da taa da leɛ la bone banaŋ te soore kaa sɛre kyɛ wa mɛ a biŋ a naayiri kore na poɔ.
Amenemhat I, a yi a danseɛ anaŋ onaŋ wuli, a yi o birikyiri onaŋ de maale ne o bone sa wuli la o meŋa bie Senusret I. A yi lɛ onaŋ manne a yeltuuri ka tutaa na, a
==Sommo Yizie==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
s1j2l6n5dmbh0bog1gctca1ho2hgxnj
Rheingauer Weinwoche
0
7231
62260
62005
2026-07-05T19:56:39Z
Vision L1
19
62260
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q2147663}}
A '''Rheingauer Weinwoche''' (meŋ na e ''Rheingau Wine Week'') na be Wiesbaden, meŋ na e ''Weinfest'', na maŋ taa eebo yuoni zaa a Friday ayi soba a August beri beri pie a Palace Square, a City Hall.<ref>[https://web.archive.org/web/20240806180421/https://www.wiesbaden.de/en/living-in-wiesbaden/festivities-markets/festivities/rheingau-wine-festival.php Official Website on wiesbaden.de]</ref> A ''"longest wine bar a tendaa zaa"'' na taa mannoo a 118 stalls (te paale 98 wine stands) ane Marktkirche yelzuri na be a yiele.
Sakonnoŋ, beer stall yeni, naŋ be "Ratskeller" na be a basement ko a City Hall. A Rheingau Wine Festival te gaŋ 400,000 saama yuoni zaa.
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
== Ziiri Mine Liŋkiri ==
* [http://www.rheingau.de/veranstaltungen/feste/weinwoche-wiesbaden Official Website]
sm37uhstmxpbp52xu8m4xo39hmg11ma
Quviasukvik
0
7232
62259
62007
2026-07-05T19:55:46Z
Vision L1
19
62259
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q85795363}}
'''Quviasukvik''' (Inuktitut: ᖁᕕᐊᓲᑎᖃᕐᕕᒃ; "Christmas"), <ref>http://www.isuma.tv/hai/isuma-productions/quviasukvik-happy-day</ref>e la a bebidɛŋ a yuoni poɔ a yi a Inuit. A tigiri ko a yuonipaalaa maŋ di a Inuit, Yupik, Aleuts, Chukchi, <ref>https://journals.openedition.org/jsa/2772?lang=en</ref>NunatuKavummiut ane the Iñupiat noba.<ref>https://arctickingdom.com/quviasukvik-the-inuit-winter-festival-and-christmas/</ref> A tigiri yi la a Inuit saakonnoo puoruu kyɛ pampana, o taa kiristabiiloŋ yeleree. <ref>https://journals.openedition.org/jsa/2772</ref><ref>https://books.google.com/books?id=jLxUrtZgReMC&dq=Quviasukvik+New+Year&pg=PA100</ref>
== Wagere ==
A Quviasukvik tigiri maŋ piili a burinyɛ tensogɔ daare kyɛ baare a bebiri na daare ŋmenaa naŋ puri yi ( a na eŋaŋ yi la arezie). A tigiri ŋa maŋ wuli la yuonipaalaa waabo ane a yelsonne a yuonopaalaa naŋ waana. A bebie ŋa poɔ, Yipɔge ane saakonnoo yɛlɛ maŋ e la. A yi a kiristabiiloŋ naŋ puli zuiŋ, butinyɛ da maŋ e la yuonipaala ko a Inuit na lo a tigiri yuori.<ref>https://web.archive.org/web/20181222212311/https://www.vice.com/en_in/article/8xpb8a/sex-in-our-strange-world-why-christmas-has-always-been-about-sex</ref><ref>https://books.google.com/books?id=4VbgAAAAMAAJ</ref><ref>https://core.ac.uk/download/pdf/33556958.pdf</ref>
== Meŋ la nyɛ ==
* Angakkuq
* First sunrise
*
== Notes ==
* '''^a'''This would only apply in those areas where the sun rose on December 24. Many circumpolar peoples live above the Arctic Circle, experience polar night, and thus have no sunrise on December 24. For example the Copper Inuit who lived in the Umingmaktok area (67°41′45″N 107°56′45″W<ref>https://geonames.nrcan.gc.ca/search-place-names/unique?id=OARFR</ref>) did not see the sunrise between (approximately) December 12 and 29. Due to this reason, the day of the first natural sunrise marks the end of Quviasukvik.<ref>https://www.timeanddate.com/sun/@6171811?month=12&year=2024</ref>
== '''Sommo yizie''' ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
6h5bk4hijpvmv2ihuwowsvc37ut0zo2
Rákóczi Festival
0
7240
62261
62002
2026-07-05T19:57:41Z
Vision L1
19
62261
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q1768218}}
[[Duoro_kɔre:Bad_Kissingen_Rakoczy_1900.jpg|thumb|The Rákóczi Spring around 1900]]
A '''Rákóczi Festival''' (na be a German meŋ maŋ sɛgɛɛ ''Rakoczyfest'') la a teŋɛ tigikpoŋ na be a German spa paaloŋ a Bad Kissingen. Yi 1950, o maŋ taa la diibu yuoni zaa a koseɛbaaraa soba na be a July a maŋ de beri ata. A tigiri poɔ, a teŋɛ yelkori maŋ taa la leɛ teɛroo, be a multitude prominent spa guests teseŋ aEmpress Elisabeth ko Austria, Emperor Alexander II of Russia bee Chancellor Otto von Bismarck maŋ taa la tonnimizie tommo.
== A tigiri yuori poruu ==
[[Duoro_kɔre:II._Rákóczi_Ferenc_Mányoki.jpg|left|thumb|Hungarian national hero [[Francis II Rákóczi]], after whom the Rákóczi Spring and the Rákóczi Festival of Bad Kissingen are named.]]
A Rákóczi Festival e la, na wuli ka o e la a Rákóczi Spring (naŋ e a spa spring a Bad Kissingen), k'a yuori taa poruu yi a aristocrat Francis II Rákóczi, a Hungarian freedom fighter. Francis II Rákóczi maale taa la neɛ zaa bammo a saŋa na, be k'a a spring a taa nyaamo yi a architect Johann Balthasar Neumann ane a local pharmacist Georg Anton Boxberger. Ŋaa da la so a spring naŋ da ba nyɛ yoporuu yi a Rákóczi, neŋ a lɛ zaa Rákóczi da ba daŋ gaa Bad Kissingen.
== Ziiri mine liŋkiri ==
* [http://www.rakoczyfest.com/home/ Official web site of the Rákóczi Festival]
* [https://web.archive.org/web/20100928165428/http://www.mainpost.de/lokales/bad-kissingen/bad-kissingen/rakoczy-fest2010/ 60th Rákóczi Festival - Collection of newspaper articles in the local „Main-Post“; summer 2010]
* [http://www.siebenbuerger.de/zeitung/artikel/alteartikel/463-siebenbuerger-beim-rakoczyfest-in-bad.html Group from Transsylvania dressed in national costume at the Rákóczi Festival in Bad Kissingen] (21 September 2001)
==Sommo Yizie==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
0ahh37m3m32z8ad71bg506kpch5og0a
White Night festivals
0
7246
62267
61991
2026-07-05T20:03:43Z
Vision L1
19
62267
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q55637619}}
'''White Nights''' e la tensogɔ gɔɔloŋ tigiri naŋ maŋ tenne gyamaa a saseɛ saga. A tigiri meŋ e la a pɛele tensogɔ tigiri naŋ maŋ di Saint Petersburg, Russia poɔ. A ''white nights'' ''e la yuori ba naŋ tere a kyaare ne a bebie na naŋ be a saseɛ'' solstice a June poɔ a wagere na ŋmenaa naŋ ba maŋ yuoro wio, ŋmenaa puoribo ane tensogɔ ba maŋ waana weio. A Saint Petersburg poɔ, a ŋmenaa ba maŋ puori ka a naŋ ba ŋmɛ gbɛgelmɛ 10 p.m., kyɛ ka uloŋ maŋ bebe ka zie te sogɔ.
A White Nights tigiri aSaint Petersburg poɔ e la tigiri ba naŋ baŋ ne o vuu toma tigiri ane Scarlet Sails, naŋ maŋ di a a sakuuri yuoni baaraa saga. Tigiri mine la vɛŋ ka ka ba ko a yuori ama taaba aŋa White Night, Light Nights bee Nuit Blanche naŋ maŋ di a saseɛ naŋ maŋ wa kyɛ ko a tuloŋ saga.
== Nomenclature ==
A tenne mine maŋ boɔlɔ la French kɔkɔre ka ''Nuit blanche'' (bee ''Nuits blanches'', a tigiri saga ba maŋ di o la gaŋ bebie yinaa). Ba mine maŋ di la a yelbie na yoŋ ne ba kɔkɔre : White Nights, ''Noite Branca'' (Portuguese), ''La Notte Bianca'' (Italian), ''La Noche en Blanco'' (Spanish), ''Noaptea alba'' (Romanian), ''Nata e Bardhe'' (Albanian), ''Baltā Nakts'' in Latvian. Others invent their own names, such as ''Lejl Imdawwal'' ("Lit Night") in Maltese, ''Virada Cultural'' in São Paulo, ''Taiteiden yö'' ("Night of the arts") a Finland poɔ, ane ''Kulturnatten'' ("Night of Culture") a Copenhagen poɔ.
== Worldwide ==
=== Europe ===
==== Britain ====
A British tigiri ba maŋ boɔle o la ''Light night'' ane naŋ piili a Leeds, England a 2005 poɔ.
==Sommo Yizie==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
lvtgfutdujtgos99amle12t3lruh5ns
Nuuk Pride
0
7248
62253
62164
2026-07-05T17:49:03Z
Vision L1
19
62253
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q17513219}}
'''Nuuk Pride''' e la LGBTQ tigiri naŋ maŋ di June kyuu a Nuuk, Greenland poɔ. O e la tigiri soŋ naŋ maŋ waa o tɔɔraa lɛ. O maŋ taa la pɔlɛtisi yɛlɛ a lanne lamanne, sini ane noba na maŋ are kyɔŋ ane yɛlɛ tɛɛtɛɛ. A zinimizie la Katuaq teŋɛ. Ba.maŋ yuo o la a bebiri na ba naŋ maŋ are kyɔŋ taa. A dɛndɛnsoba a tigiri naŋ di ba mine 1000 dɔɔɔ nee ane pɔge ne sɛngaŋ, ane ba naŋ naŋ waa be a zaa poɔ ane noba na naŋ dɔrɔba maŋ poɔ la a tigiri ŋa poɔ ane ba naŋ be sori zu seɛrɛ ne ba fɛlage.<ref>http://www.newnownext.com/worldwatch-greenlands-first-gay-pride/06/2010/</ref>
== Dakoroŋ ==
Nuuk Pride tigiri da piili la a yuoni 2010 poɔ, ka Inuk pɔgeba Nuka Bisgaard.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nuuk_Pride#CITEREFHensen2023</ref>
== Meŋ la nyɛ ==
* LGBTQ portal
* North America portal
* Europe portal
* Pride parade
* LGBT Qaamaneq
* LGBT rights in Greenland
* LGBT rights in Denmark
== Sommo yizie ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
imercr5hbkm82tkomhcjeyjp4qqc2lk
Ottawa International Children's Festival
0
7252
62257
62167
2026-07-05T19:52:45Z
Vision L1
19
62257
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q7109195}}
A '''Ottawa International Children's Festival''' e la yuoni zaa tigiri naŋ maŋ di May/June<ref>https://web.archive.org/web/20120601075005/http://www.ottawacitizen.com/entertainment/guide+Ottawa+area+summer+festivals/6704086/story.html</ref> a Ottawa poɔ, Canada sini deɛ zie seɛre, bibiiri yiele. A o maŋ di la LeBreton Flats Park kyɛ ka ba maŋ di o ziiri mine meŋ a Canadian War Museum ane a National Arts Centre.
A yeleree gɔɔloŋ tigiri ŋa da piili la a yuoni 1985 a tuo biŋ noba naŋ yi Brazil, Peru, a Netherlands, France, England, Germany, Denmark, USA<ref>http://ottawachildrensfestival.ca/performances/stepafrika-2/</ref>, China anr Kenya, ane Canadian gɔɔloŋ noba.
Ba yelboɔraa la ka ba tuo waane yeleree tɛɛtɛɛ ko bibiiri naŋ ta yuomo ayi te ta yuomo pie ne anuu, ka ba pukyaare sakuuri zannoo bɔgere kyɛ zɛge a gɔɔloŋ naŋ poɔ sakuuri zannoo bɔgere kaŋa.
A Ottawa International bibiiri tigiri maŋ di la a yi May 10-14, 2024 iOttawa poɔ, Canada. A tigiri maŋ taa la yeleree ko bibiiri gɔɔloŋ ka a mine la sini deɛne,seɛre, ane yiele.<ref>https://ottawachildrensfestival.ca/</ref>
== Kyɔɔtaare ==
* The Lieutenant Governor’s kyɔɔtaare ko gɔɔloŋ (2002)
* The Community Recognition kyɔɔtaare naŋ yi a Council for the Arts a Ottawa poɔ
* Honorary patronage by Her Excellency Governor General Michaëlle Jean (2006)
* Smoke-Free Champion Festivals [[Certificate Ottawa Public Health]] (2012)
== Sommo yizie ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
prc21jxbna6jbuxty3pqjc0jqgaq8vm
Opet Festival
0
7258
62254
62165
2026-07-05T17:50:22Z
Vision L1
19
62254
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q1194158}}
[[Duoro kɔre:Luxor temple 2.JPG|thumb]]
Opet tigiri (Egypt: hb nfr n Jpt, “ a Opet tigiri ŋa veɛle la soŋ) a tigiri ŋa da e la tigiri a Egypt paaloŋ noba naŋ maŋ di yuoni zaa a Thebes (Luxor), paaloŋ a zuo a zaa New Kingdom paaloŋ, a kyuu ayi soba poɔ, a Akhet, a da paale Nile baa.
A tigiri ŋa maŋ di la ka ba wuli lɛ Amun-Re ane Pharaoh tɔnɔ naŋ seŋ lɛ, onaŋ da sage ka Amun-Re bidɔɔ bee o pɔgeyaa la Amun-Re. John Coleman Darnell da ŋmɛ la nɔkpeɛne ka Opet tigiri ŋa piili la Akhet II soba a Thutmose III ane, a tigiri ŋa maŋ de bebie pie ne yeni kyɛ baŋ di baare (Sethe 1907 gampɛle 824 duulo pie soba poɔ), a piilu, Ramesses III,<ref>Darnell, John Coleman (2010). "Opet Festival" (PDF). In Willeke, W; Dieleman, J (eds.). ''UCLA Encyclopedia of Egyptology'' (1st ed.). Los Angeles.</ref> a tigiri diibu bebie da dɔle gaa la bebie lezare ne anaare.
A tigiri ŋa diibu maŋ taa la yeltuuri gyamaa aseŋ, bɔgere maalo (gbori ŋmaabo, ba naŋ maŋ de a ŋmemɛ a ŋmaa ne koɔ a wane) a yeltuuraa ŋa maŋ tu la Amun-Re banaŋ mɛ pare, a ba ŋmene kpoŋ zie, o pɔge naŋ di Mut, ane o bidɔɔ Khons.<ref>Escolano-Poveda, M (25 June 2019). "Ancient Egypt's fabulous Feast of Opet". ''National Geographic''. Archived from the original on December 9, 2019. Retrieved 25 November 2021.</ref> A yeltuura ŋa maŋ tu la a teo banaŋ mɛ kyɛ a ba maŋ e o meŋa pare a be ne a teo toɔre maŋ e ŋa 32km ane a Karnak bɔgere zu ne a Luxor bɔgere, a be la ka a Opet tigiri maŋ di.<ref>Fukaya, Masashi (2012). "Oracular Sessions and the Installations of Priests and Officials at the Opet Festival". ''Orient''. '''47''': 191–211. doi:10.5356/orient.47.191. ISSN 0473-3851. Retrieved 26 November 2021.</ref> A Luxor bɔgere zu, ba maŋ maale la kultaa tigri a die na poɔ banaŋ dɔge a Pharaoh ane a Amun-Re, ba maŋ e la a ŋaa ka ka Pharaoh seeluŋ toɔ nyɔgetaa ne a ŋmemɛ ane a Egypt paaloŋ. A kultaa tigiri ŋa poɔ, a pharaoh maŋ e la neɛ banaŋ leɛ dɔge, a ŋaa eebo maŋ la ka ka Pharaoh toɔ taa kpeɛŋaa bee taa faŋa a kaa a paaloŋ zu soŋ.
A Egypt paaloŋ tigiri ŋa naŋ bebe a wa tɔ zenɛ ka a Sheikh Yusuf al- Haggag, a Yɛre dɔɔ kaŋa gbori na maŋ de a Luxor a tigiri ŋa diibu poɔ. Mawlid tigiri maŋ di la a peɛle a vicinity naŋ be a Abu Haggag Mosŋue paaloŋ poɔ.
Saadayel a kyaare a Tigiri ŋa
A Opet tigiri piili la a New Kingdom (circa. 1539-1075 B.C) a saŋa ka 18<sup>th</sup> yuomo na poɔ a dynasty naŋ da di naaloŋ.
A yi be te wa gaa Hyksos onaŋ da so a northern sɛŋ a Nile Valley paaloŋ na zaa yuomo 200 naŋ pare. Egypt mere paala ba saaŋ wagere kɔɔre a teŋkpoŋ poɔ.
Thutmose III (1458-1426 B.C) a tigiri ŋa di la ta bebie pie ne yeni. A saŋa na a Ramesses III naŋ wa piili a merɛ a 1187 B.C yuomo na poɔ, ka a tigiri bebie onaŋ maŋ de kyɛ di baare tage gaa bebie lezare ne anaare, a saŋa na onaŋ wa kpi baare, a 1156 B.C., yuomo naq poɔ, ka a tigiri bebie onaŋ maŋ de kyɛ di bare tage gaa la bebie lezare ne ayɔpoi.
Saadayel yɛlɛ anaŋ bebe a kyaare ne a Opet tigiri ŋa yi la a leɛroo anaŋ na be Karnak ane a Luxor kpakyagaŋ bɔgere zu. Marina Escolano-Poveda wa ne la yelgyɛle naŋ kyaare a bɔgere ama ayi zu.<ref>Xu, Bohai (2018-10-29). "The Connection between Dragon Heads- Raising Day and the Opet Festival". doi:10.31235/osf.io/shkvn. S2CID 239906010.</ref>
== Tɔnɔ anaŋ naŋ be a Tigiri ŋa poɔ a ko a paaloŋ noba ==
[[Duoro kɔre:Amun post Amarna (azure skin color).svg|thumb]]
New Kingdom Egyptian paaloŋ taa la ba sagedeebo a ko ba ŋmemɛ, a maŋ kaa soŋ ka a nyɛ bone na banaŋ boɔrɔ. Bonso a ba taa yeltea seɛ soŋ soŋ, a Egyptian maŋ kaa la a ŋmemɛ kaŋa zaa tɔnɔ ane neɛ naŋ na toɔ kaa o zu vela a baŋ vɛŋ ka o waa lɛ banaŋ yi pɔge bee ma’at. Sɛre ka ka fo na yi a ŋmemɛ ama niŋe.
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
rzcjhcffw5i7fic4ynbhq7w5f4z3uvi
Farinata
0
7261
62255
2026-07-05T19:13:34Z
Eric Gangman
92
Bompaala maaloo
62255
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Farinata di ceci 01.jpg|thumb]]
Farinda ((Italian: [fariˈnaːta] ) socca ( Occitan: [suˈka]) bee farinta di ceci e la pare kaŋa, naŋ e sɛnsɛ kaŋa boore ba naŋ maŋ de chickpea zɔŋ a maale ne. A e la bondirii mine boore ba naŋ maŋ dire a wagere zaa a northwest naŋ be a Mediterraneamn paaloŋ a coast poɔ. A Liguria poɔ a yuori la farinata, a Nice socca ane aTuolon cade paaloq poc. A Oran, algeria poɔ o e la boŋkpokpo, French mere na poɔ la ka o da piili, ka neɛzaa da baŋ ka ba boɔlɔ calentica, naq be a tembɛrɛ poɔ naŋ be a Buenos Aires, Argentina, ane Montevideo, Uruguay, a tenne ama poɔ la ka ba baŋ ka o e faina ka ba maŋ de di ne pizza.
== Yoe ==
A Italian poɔ, a bondirii ama la ka ba boɔlɔ farinate (zɔŋ la ka ba maŋ de maale) kyɛ ka Ligurian, a zuo a zaa Genoese kɔkɔɛ, a yuori na ba naŋ ko la faina (Ligurian : [fajˈnaː]) a Carrara poɔ, ane Massa poɔ ba boɔlɔ o la calda (lit toloŋ toloŋ) ka Tuscany cecina bee torta di ceci <ref>Scarpaleggia, Giulia (2023). ''Cucina Povera: The Italian Way of Transforming Humble Ingredients into Unforgettable Meals''. Artisan. p. 179. ISBN <bdi>978-1648290565</bdi>.</ref>(<abbr>lit.</abbr> 'chickpea pie') ane Sardina faine naŋ zaa na kyɛre.<ref>De Blasi, Federico (26 June 2026). "Tracing one delicious snack around the Mediterranean showed me that modern borders are absurd". ''The Guardian''.</ref>
A Nice poɔ,ane a Apple Maritimes poɔ, ba boɔlɔ o la ka socca ane a Var poɔ ba meŋ boɔlɔ o la lɛ, a zuo a zaa Toulon poɔ, o meŋ e la bone ba naŋ baŋ ka o di cade, a Occitan pascade poɔ ona la e ba saaŋkompare bone ba naŋ maŋ de di ne ba Easter (''Pascas'' in Occitan).<ref>Marmottans, Tony (2000). ''Toulon et son histoire du Moyen Age à la Belle Epoque'' (in French). Autres temps. ISBN <bdi>978-2-84521-063-9</bdi>.</ref>
[[Duoro kɔre:Farinata names around Mediterranean.svg|center|thumb]]
== Saadayel ==
A bondirii yiibu zie meŋa e la zie neɛzaa na ba baŋ. A neŋkoraa kaŋ naŋ baŋ a yɛlɛ ama ka a kɔɔre yeli ka laŋgbuli sogyɛre mine la wane a bondirii ama, ka ba da sɛ chickpea zɔŋ<ref>Rosie Whitehouse (2016). ''Liguria''. Bradt Travel Guides. p. 35. ISBN <bdi>9781784770105</bdi>.</ref> ama sege kaŋa poɔ. Farinata mannoo wuli ka a e la Liguria yeŋ poɔ bondirii.<ref>Ruth Rogers; Sian Wyn Owen; Joseph Trivelli; Rose Gray (2018). ''Cookbook River Cafe London: Thirty Years of Recipes and the Story of a Much-Loved Restaurant''. Knopf Doubleday Publishing Group. p. 59. ISBN <bdi>9780525521310</bdi>.</ref>
== A bondirii ama maalo sobie ==
Farinata e la boma banaŋ maŋ maale yi ne chickpea flour poɔ amaŋ de koɔ a pulli ne a paale olive kaaŋ a de maale ne batter. Ba maŋ de a la kyire eŋ selba poɔ a maale ka a waa ŋa sɛnsɛ ka tegeroŋ a seŋ ŋa 4mm kyɛ o maalo ba maŋ kɔɔre, o maŋ de la mitiri feeŋ lɛ, saaŋkonnoŋ wuli ka o maalo maŋ e la yeŋ poɔ, nansaala sɛnsɛ laa maala poɔ la ka ba maŋ maale o. ba maŋ baŋ de la rosemary sɛlemaane<ref>Yotam Ottolenghi (14 November 2014). "Sheer poetry: Yotam Ottolenghi's chickpea flour recipes, from farinata to chickpea pancakes". ''The Guardian''. Retrieved 4 February 2016.</ref> ane mane nyɛnnoo a maale ne. saaŋkompare poɔ, farinata maŋ poŋi o la eŋ waaloŋ mine ka o taa koŋkobo ata, kyɛ o diibu maŋ (ba boɔrɔ teraa) o maŋ be la labile lɛ poɔ a pale ne semaamaara. Ziiri mine, a Italy paaloŋ poɔ, Tuscany, saaqkompare poɔ, ba boɔlɔ o la Cecina. ( kyɛ yi a Italian yelbie poɔ 'chickpeas', ''ceci''))- ba maŋ de maale ne la Focaccia (naŋ be a Pisa meŋa poɔ) bee a slices ane a boroodo soga poɔ, ana la meŋ e a Livorno saaŋkompare bondirii. Gbɛɛ yaga a vegan ane a gluten la ka ba maŋ de di ne.
== Irigiŋ puobu ==
[[Duoro kɔre:Socca in Nice.jpg|thumb]]
Socca e la bondirii naŋ e a southeastern naŋ be a French saaŋkompare poɔ. A zuo zaa a Nice<ref>"A Brief History of Socca, France's Chickpea Pancake". February 2017.</ref> teŋɛ poɔ bee paaloŋ poɔ. O naŋ ne o zu meŋa la ka ba naŋ boɔlɔ ka farinata, aneazaa ka a maaloo taa la tɛɛtɛɛ. A meŋ na baŋ sɛ la a nansaala sɛnsɛ maale kuri laa ŋa poɔ, o yɛloŋ ane o sigibu zaa maŋ eŋa bonyeni. A peɛle Toulon ane Marseille poɔ, farinata yuori na baŋ be la a cade eŋɛ.
A Algeria, karantika yitaa ne bondirii. O e la bone ba naŋ maŋ di o toloŋ a su cumin ane harissa.<ref>''La calentita'' Archived 2007-12-19 at the Wayback Machine, afaulxbriole.free.fr.</ref>
[[Duoro kɔre:Socca a Nice.jpg|thumb]]
A Argentina ane a Uruguay poɔ, ( a be a Ligurian noba tuturi naŋ wa zeŋ a be a yuomo 19th ane 20th saŋa na poɔ a naŋ wanna zenɛ) farinata neŋ la ka ba baŋ ka o e faina, ona neŋ a Genoeses yuori meŋa yietaa ne faina. O e la bone naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga ba maŋ d e dɔgele la pizza zu a di (''a caballo'').<ref>Booth, Amy. "Buenos Aires' unusual pizza topping". BBC. Retrieved 2022-05-10.</ref>
A Uruguay poɔ ba boɔlɔ la el faina, ba boɔlɔ o la faina a Argentina, o e la saaŋkompare bondirii, o e la bondirii kaŋa bale saama naŋ wane a yi 1915 yuomo. Sakyɔrɔ kyuu beri lezare ne a ayɔpoi poɔ ka ba boɔlɔ Faina beri. Faina e la diibu maŋ e la ka fooŋ wa boɔrɔ, ''de orillo'' bee ''del medio'', lɛ wuli ka a piili tɔribogo ane a soga poɔ, bonso o maŋ maale la yi a meniscus zɔŋ koɔ poɔ, a maŋ soŋ la ka o taa tegeroŋ a soga poɔ,<ref>"El Fainá cumple 93 Años en Uruguay. El 27 de agosto es el día del auténtico fainá - Montevideo Portal". ''Montevideo.com''. Retrieved 4 February 2016.</ref>
A Gibraltar poɔ, ba baŋ o la ka ba boɔlɔ Calentita, ka banaŋ wa sɛ o bee a panissa a wa nyɔge kyeeŋ. Ba maŋ di o la o yoŋ tɛgɛ ka bonzaa ba dɔgele o zu. A Gibralter poɔ ba de o la ka o e a tendaazaa bondirii.<ref>"Ligurian Chickpea Pancake Recipe (Farinata)". ''The Spruce''. Archived from the original on 2010-02-17. Retrieved 2018-02-05.</ref>
== Kaa nyɛ ==
· Cuisine of Liguria
· Cuisine of Provence
· List of pancakes
== Sommo Yizie ==
dcwf5k0ix5l7tgz929g14ezlm1dwsi3
Date square
0
7262
62256
2026-07-05T19:46:30Z
Edith Tangkur
310
Creat article
62256
wikitext
text/x-wiki
A '''date square''' e la Canadian bondirii bee bondimaalekr mine naŋ taa oatmeal. A western provinces baŋ ne a ka a e matrimonial kɔɔsee<ref>https://www.chatelaine.com/recipe/desserts/date-squares-recipe/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101112085042/http://southernfood.about.com/od/dessertrecipe1/r/bl11209a.htm</ref>. A Eastern Canada, ba meŋ na ba yeli ka bonsããne.<ref>http://www.theoldfoodie.com/2008/07/matrimonial-cake.html</ref> <ref>http://apps.plotandscatter.com:8080/dchp2/Entries/view/matrimonial%252520cake</ref>A maŋ be la kofee kɔɔrɔɔ zie ka wa waa bonɔɔre noɔ mine.<ref>https://www.rockrecipes.com/newfoundland-date-crumbles/</ref> Tasoga kaŋa ba maŋ eŋ la senkãã bee bonsããne<ref>https://www.starbucks.com/menu/food/bakery/blueberry-oat-bar</ref>. {{linktext|texture}}.<ref>http://www.cooks.com/rec/view/0,1710,158191-255204,00.html</ref>
== Dakoroŋ ==
A bebiri na a bondirii ŋa naŋ wa a waa a Newfoundland saakonnoo bondirii.<ref>https://www.lordbyronskitchen.com/newfoundland-date-squares/</ref>
== Meŋ la nyɛ ==
* List of desserts
* Canadian cuisine
* List of cakes
* {{portal-inline|Food}}
== Sommo yizie ==
<references responsive="1"></references>
48lnn4uzentw11axsojqk6j9r82biys
Derssa
0
7263
62268
2026-07-05T20:10:28Z
Eric Gangman
92
Bompaala maaloo
62268
wikitext
text/x-wiki
== Derssa ==
[[Duoro kɔre:Dersa sauce with potatoes.jpg|thumb]]
Derssa (Arabic درسة) e la bone naŋ pore Algerian cuisine,<ref><sup>[''permanent dead link'']</sup></ref> o e la bone ba naŋ maq de garlic, cumin, sɛmanzeɛre ane olive kaaŋ. Gbɛɛ yaga o maŋ e la bone banaŋ maŋ de di neŋ nɛne seɛraa kyɛ maŋ naŋ maŋ baŋ de puli nɛne bee zɛvaare sɛre ka ba baŋ de piili ne a dogebo. A e la bonsoŋ kyɛ naŋ e mɔlɔ ane ba maŋ de puli ne la zɔŋ tɛɛtɛɛ a maale ne bondirii ka a tere nyuu soŋ. Ba maŋ baŋ de a la a maale ne sauce ne boroodo bee zɛvaare bee a de mere dɔgele a de pɔge ne a nɛmɛ sazu.
A derssa moɔne meŋa maŋ taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ kaŋazaa na maŋ waa bee a mine a e tɛɛtɛɛ a yi yiri kaŋa zaa toɔre, a tɛɛtɛɛloŋ ŋa meŋ maŋ taa la a boma ba naŋ maŋ de eŋ aseŋ coriander, lemon juice, bee toose zɔŋ. A yelnimizeɛ la boma naŋ seŋ ka a maŋ be a bondirii ama poɔ la, garlic, cumin, chili flakes, bee olive kaaŋ la gbɛɛ yaga a maŋ be a bondirii ama kaŋa zaa.
Derssa neŋ la ka ba baŋ ka o e kpeɛŋaa, a maŋ taa nyuu soŋ, a bondirii naŋ pore a Algerian yigbulo nɔŋ a maaloo. A maŋ tasoga nyuuru ŋa dersa bee dersah kyɛ ka ba meŋ naŋ baŋ a ka e harissa, irigiŋ mine poɔ. A ba seŋ ka a maŋ burburi noba a North African poɔ, ba boɔlɔ a la ka harissa, ka boma na banaŋ maŋ de maale ne meŋ e a toɔraa, aseŋ a mine maaloo poɔ ba maŋ eŋ la sɛmanzeɛ, garlic, ane boma mine.
A Algerian paaloŋ poɔ, derssa e la maalo meŋ e la o toɔraa lɛ ka ba maŋ maale o yi garlic ane cumin banaŋ maŋ ɛre lantaa ane toɔre ane tulundaa bee bondirii bonɛraa, a paaŋ de pulli ne sɛma maara ane olive kaaŋ kyɛ gu ka a te leɛ boŋkoɔ. A derssa paaŋ e la bone ba naŋ are ka o gaŋ ta gogori mine bee a gaŋ dambio a toɔ vɛŋ ka nyuu ne a boma toɔ lantaa sɛre ka baŋ de maale ne bondirii. Kyɛ a boma naŋ e nimizeɛ a boma ama maalo poɔ la garlic, cumin, chili flakes, and olive kaaŋ, ane meŋ derssa na baŋ pulli boma mine naŋ e a toɔraa ne a ama a seŋ, paprika, coriander, lemon juice bee toose zɔŋ. A derssa ŋa meŋa na baŋ taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ saaŋkompare naŋ wuli lɛ.
== Sommo Yizie ==
1y74x80ssrrc8lq7uo4qii52uok3rl6
62269
62268
2026-07-05T20:49:47Z
Eric Gangman
92
62269
wikitext
text/x-wiki
== Derssa ==
[[Duoro kɔre:Dersa sauce with potatoes.jpg|thumb]]
Derssa (Arabic درسة) e la bone naŋ pore Algerian cuisine,<ref><sup>[''permanent dead link'']</sup></ref> o e la bone ba naŋ maq de garlic, cumin, sɛmanzeɛre ane olive kaaŋ.<ref>Fatima-Zohra, Bouayed (1970-01-01). ''La cuisine algérienne'' (in French). Temps Actuels. p. 11.</ref> Gbɛɛ yaga o maŋ e la bone banaŋ maŋ de di neŋ nɛne seɛraa kyɛ maŋ naŋ maŋ baŋ de puli nɛne bee zɛvaare sɛre ka ba baŋ de piili ne a dogebo. A e la bonsoŋ kyɛ naŋ e mɔlɔ ane ba maŋ de puli ne la zɔŋ tɛɛtɛɛ a maale ne bondirii ka a tere nyuu soŋ. Ba maŋ baŋ de a la a maale ne sauce ne boroodo bee zɛvaare bee a de mere dɔgele a de pɔge ne a nɛmɛ sazu.<ref>Garet, Alicia (2021-06-08). "Dersa: sauce à l'ail algérienne". ''Sos Recette'' (in French). Retrieved 2023-02-24.</ref><ref>"Dersa Algerian Garlic Sauce" by Christine Benlafquih on The Spruce Eats</ref>
A derssa moɔne meŋa maŋ taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ kaŋazaa na maŋ waa bee a mine a e tɛɛtɛɛ a yi yiri kaŋa zaa toɔre, a tɛɛtɛɛloŋ ŋa meŋ maŋ taa la a boma ba naŋ maŋ de eŋ aseŋ coriander, lemon juice, bee toose zɔŋ.<ref>Warda. ""Dersa Algerian Spicy Sauce"". ''North African Cooking''</ref> A yelnimizeɛ la boma naŋ seŋ ka a maŋ be a bondirii ama poɔ la, garlic, cumin, chili flakes, bee olive kaaŋ la gbɛɛ yaga a maŋ be a bondirii ama kaŋa zaa.<ref>"Courge à la dersa". ''archive.wikiwix.com''. Archived from the original on 2007-06-15. Retrieved 2023-02-24.</ref>
Derssa neŋ la ka ba baŋ ka o e kpeɛŋaa, a maŋ taa nyuu soŋ, a bondirii naŋ pore a Algerian yigbulo nɔŋ a maaloo. A maŋ tasoga nyuuru ŋa dersa bee dersah kyɛ ka ba meŋ naŋ baŋ a ka e harissa, irigiŋ mine poɔ. A ba seŋ ka a maŋ burburi noba a North African poɔ, ba boɔlɔ a la ka harissa, ka boma na banaŋ maŋ de maale ne meŋ e a toɔraa, aseŋ a mine maaloo poɔ ba maŋ eŋ la sɛmanzeɛ, garlic, ane boma mine.
A Algerian paaloŋ poɔ, derssa e la maalo meŋ e la o toɔraa lɛ ka ba maŋ maale o yi garlic ane cumin banaŋ maŋ ɛre lantaa ane toɔre ane tulundaa bee bondirii bonɛraa, a paaŋ de pulli ne sɛma maara ane olive kaaŋ kyɛ gu ka a te leɛ boŋkoɔ. A derssa paaŋ e la bone ba naŋ are ka o gaŋ ta gogori mine bee a gaŋ dambio a toɔ vɛŋ ka nyuu ne a boma toɔ lantaa sɛre ka baŋ de maale ne bondirii. Kyɛ a boma naŋ e nimizeɛ a boma ama maalo poɔ la garlic, cumin, chili flakes, and olive kaaŋ, ane meŋ derssa na baŋ pulli boma mine naŋ e a toɔraa ne a ama a seŋ, paprika, coriander, lemon juice<ref>Hansen, Victoria. ""Dersa (Harissa) Algerian Hot Pepper Sauce"". ''Allrecipes''</ref> bee toose zɔŋ. A derssa ŋa meŋa na baŋ taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ saaŋkompare naŋ wuli lɛ.
== Sommo Yizie ==
mu1um8v71532vhh7f5ah4zra8w6vizj
Derby pie
0
7264
62270
2026-07-06T01:45:32Z
Eric Gangman
92
Bompaala maaloo
62270
wikitext
text/x-wiki
'''Derby''' pie e la chocolate ane walnut ba naŋ maŋ maale ka o niŋe guoli aŋa custard pie ba naŋ maale eŋ (bone banaŋ daŋ maale ) pie shell.<ref>Stuttgen, Joanne Raetz (2007). ''Cafe Indiana: A Guide to Indiana's Down-Home Cafes''. Terrace Books. ISBN <bdi>978-0-299-22494-3</bdi>.</ref> A pie shell ŋa e na bone banaŋ maale ka o yi a Melrose Inn Prospect, Kentucky, United States, George Kern la wane a bondirii ŋa maalo kyɛ o dɔgereba la paaŋ soŋ ka o toɔ a maale ka banaŋ la Walter ane Leaudra. O maŋ laŋ ne la Kentucky Derby.
== Saadayel ==
Derby pie e la bone naŋ piili 1954 yuoni poɔ, Melrose Inn a Prospect Kentucky wagere na poɔ. A bondi-koɔrebo ane banaŋ naŋ maala derby pie da la a Walter ane Leaudra, banaŋ la wagere a maŋ maala a bondirii ama. Ba da soŋ la a ba bidɔɔ George Kern. A yuori derby pie, a yuori ŋa iruu da e la bonso yideme, kyɛ a kaŋa zaa da maŋ e la o toɔraa a yi lɛ banaŋ maŋ maale o. Azuiŋ sɛre ka ba na toɔ nare a yuori ŋa ka o ta taa werekao zaa ba da de yotɛɛtɛɛ a eŋ kpavoɔ poɔ kyɛ nyɔge a gampɛle tage iri ka o wane a yuori ka derby pie.<ref>Rupp, Alan S. (2001). "DERBY-PIE®️". In Kleber, John E. (ed.). ''The Encyclopedia of Louisville''. Lexington, Kentucky: University Press of Kentucky. p. 246. ISBN <bdi>0-8131-2100-0</bdi>. OCLC 247857447.</ref>
A yuori derby pie e la bone naŋ koɛ gama poɔ ka ba sɛge biŋ a Kern’s Kitchen, a yuori ŋa gama poɔ kpeɛbo yuoni la a 1968 poɔ. A kompani na de a ŋa a maale ‘DERBY-PIE’ ka o e yelkaama bone ka ba de kpeɛrɛ ne daworo. A yelŋa da e yelsɔgelaa noba naŋ baŋ o da e la laŋgbuli bilee kaŋa naŋ be a Kern yiri deme poɔ ane Kern bondirii maalo tontonema ( banaŋ la puli ne a waana a wa tɔ zenɛ) kern bondirii maalo zie da kaa la ba bondirii koɔroo a sɛge mere 25 biŋ gu ba menne yuomo<ref>Barrouquere, Brett (March 18, 2013). "Kern's Kitchen Sues over Pie Trademark". ''Food Manufacturing''. Associated Press. Archived from the original on April 25, 2013. Retrieved May 7, 2013.</ref> naŋ pare, noba banaŋ naŋ maale pie naŋ yitaa taa la yotɛɛtɛɛ aseŋ, ‘Pegasus pie’ a sommo yizie la pegasus naŋ e a Kentucky Derby Tigiri, ane May day pie, a qa meŋ la meŋ e a sommo danweɛ naŋ maŋ e a yɔdaare danweɛ soba a borebo kyuu poɔ bebiri a ko a Kentucky Derby.
A saŋa na ba naŋ wa bare a Melrose Inn a 1960 yuoni poɔ, a Kern yideme naŋ gyoge la a maala derby pie ka ba kaa iri ba dadareba. A yuomo 1969 poɔ, a ba boŋkoɔre yuori la derby pie a ko a gɔbenɛnte ane a Kentucky ane Inted State Paatent ane a Trasemark office. A yi a wagere ama za poɔ waana, a ba bonkoɔre yuori e la bone yuoni zaa banaŋ maŋ te seŋ a karatare. Alan Rupp, onaŋ ka a Walter ane Leaudra e o saakoma, onaŋ da leɛre a derby pie yɛroŋ ŋa zu a 1973 yuomo na poɔ,o da de o ŋmen puori a gu ne a yɛroŋ yuori. A yɛlɛ mine onaŋ da de gu ne a yɛroŋ ŋa la cookbook, a yuori ŋa ne a derby pie yi la taa. A federal sɛrɛɛ direbe a yi a 1982 yuoni poɔ, da di la a sɛre ka a cookbook noba da le ka a fere ka derby no a ba a iri a yuori ŋa bare. A cooking magazine ( bondimaaleba mine naŋ) di Bon Appetit la da di a may beri kyɔtaa a 1987 yuoni poɔ, a saŋa sɛrɛ dire naŋ da di a sɛrɛ ka ba iri derby yuori, kyɛ a Sixth Circuit United States Court of Appeals da leɛ leɛre la a sɛrɛɛ na ba naŋ di, a yeli ka Bon Appetit, ba toɔ wuli sobie naŋ wuli ka banaŋ so saseɛ poɔ noba kaabo a kyaare bee yi a derby pie. Federal distriɔt sɛrɛɛ deme da naŋ gyoge la ka Kern Kitɔhen naŋ so ba bone. Kern attoney, Don Cox da yelmane la 2008 yuoni poɔ, ka kompani na gaa la koɔtɔ a na te merɛ 25 gu ba yɛroŋ yuori.<ref>Pearl, Charlie (April 17, 2008). "Still playing the pie game". Frankfort, Ky.: The State Journal. Archived from the original on July 16, 2011. Retrieved May 29, 2010.</ref><ref>Higgins, Parker (May 6, 2013). "Takedown Hall of Shame Inductions, May 2013". Electronic Frontier Foundation. Archived from the original on February 1, 2014.</ref>
== Sɛrɛɛ ŋmaabo a kyaare lu]ouisville, Kentucky, yelsaama gama ==
DERBY- PIE la so Alan Rupp la ko a Louiville ''Courier-Journal lɛtɛ'' a wulu atikile kaŋa banaŋ de eŋ gbaŋgbale bee ɛntɛnɛ te poɔ a 2017 yuoni poɔ.
A yuompaala kyuu beri pie ne yeni poɔ a 2021 yuoni poɔ, a federal sɛre direbe da sage la a sɛge sɛgere a ko a Courier-journal da de la yelŋmaa “ Derby pie” a bigiri ne a yɛlɛ ama zaa gbuli, a ŋaa da vɛŋ la ka o taa sagedeebo a toɔ yeli ko a Courier-Journalka o ta de a Derby pie yuori ŋa toŋ ne toma.<ref>"Louisville Newspaper Beats 'Derby Pie' Trademark Claims".</ref>
Mr Rupp da sɛma la boma naŋ maŋ de maale ne a bondirii ama, o da sɛge la a gane ka o yi ne a onaŋ na, kyɛ paaŋ eŋ ka dɔɔ la e a danseɛ soba, a ŋaa wuli ka neɛzaa naŋ sɔrɔ a teɛre ka Derby pie poɔ na a bourbon ane a vanilla naŋ yi a kompani na kpaaroŋ poɔ ne a DERBY-PIE<ref>"Kentucky Newspaper Beats 'Derby Pie' TM Case at 6th Circ. - Law360".</ref>
== Kaa kyɛ nyɛ ==
· Chess pie
· Cuisine of Kentucky
· History of Louisville, Kentucky
· Pecan pie
== Sommo Yizie ==
smzte7199bn1v6fo5l6b3bq699f2fh5
62271
62270
2026-07-06T01:47:13Z
Eric Gangman
92
62271
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q5261545}}
'''Derby''' pie e la chocolate ane walnut ba naŋ maŋ maale ka o niŋe guoli aŋa custard pie ba naŋ maale eŋ (bone banaŋ daŋ maale ) pie shell.<ref>Stuttgen, Joanne Raetz (2007). ''Cafe Indiana: A Guide to Indiana's Down-Home Cafes''. Terrace Books. ISBN <bdi>978-0-299-22494-3</bdi>.</ref> A pie shell ŋa e na bone banaŋ maale ka o yi a Melrose Inn Prospect, Kentucky, United States, George Kern la wane a bondirii ŋa maalo kyɛ o dɔgereba la paaŋ soŋ ka o toɔ a maale ka banaŋ la Walter ane Leaudra. O maŋ laŋ ne la Kentucky Derby.
== Saadayel ==
Derby pie e la bone naŋ piili 1954 yuoni poɔ, Melrose Inn a Prospect Kentucky wagere na poɔ. A bondi-koɔrebo ane banaŋ naŋ maala derby pie da la a Walter ane Leaudra, banaŋ la wagere a maŋ maala a bondirii ama. Ba da soŋ la a ba bidɔɔ George Kern. A yuori derby pie, a yuori ŋa iruu da e la bonso yideme, kyɛ a kaŋa zaa da maŋ e la o toɔraa a yi lɛ banaŋ maŋ maale o. Azuiŋ sɛre ka ba na toɔ nare a yuori ŋa ka o ta taa werekao zaa ba da de yotɛɛtɛɛ a eŋ kpavoɔ poɔ kyɛ nyɔge a gampɛle tage iri ka o wane a yuori ka derby pie.<ref>Rupp, Alan S. (2001). "DERBY-PIE®️". In Kleber, John E. (ed.). ''The Encyclopedia of Louisville''. Lexington, Kentucky: University Press of Kentucky. p. 246. ISBN <bdi>0-8131-2100-0</bdi>. OCLC 247857447.</ref>
A yuori derby pie e la bone naŋ koɛ gama poɔ ka ba sɛge biŋ a Kern’s Kitchen, a yuori ŋa gama poɔ kpeɛbo yuoni la a 1968 poɔ. A kompani na de a ŋa a maale ‘DERBY-PIE’ ka o e yelkaama bone ka ba de kpeɛrɛ ne daworo. A yelŋa da e yelsɔgelaa noba naŋ baŋ o da e la laŋgbuli bilee kaŋa naŋ be a Kern yiri deme poɔ ane Kern bondirii maalo tontonema ( banaŋ la puli ne a waana a wa tɔ zenɛ) kern bondirii maalo zie da kaa la ba bondirii koɔroo a sɛge mere 25 biŋ gu ba menne yuomo<ref>Barrouquere, Brett (March 18, 2013). "Kern's Kitchen Sues over Pie Trademark". ''Food Manufacturing''. Associated Press. Archived from the original on April 25, 2013. Retrieved May 7, 2013.</ref> naŋ pare, noba banaŋ naŋ maale pie naŋ yitaa taa la yotɛɛtɛɛ aseŋ, ‘Pegasus pie’ a sommo yizie la pegasus naŋ e a Kentucky Derby Tigiri, ane May day pie, a qa meŋ la meŋ e a sommo danweɛ naŋ maŋ e a yɔdaare danweɛ soba a borebo kyuu poɔ bebiri a ko a Kentucky Derby.
A saŋa na ba naŋ wa bare a Melrose Inn a 1960 yuoni poɔ, a Kern yideme naŋ gyoge la a maala derby pie ka ba kaa iri ba dadareba. A yuomo 1969 poɔ, a ba boŋkoɔre yuori la derby pie a ko a gɔbenɛnte ane a Kentucky ane Inted State Paatent ane a Trasemark office. A yi a wagere ama za poɔ waana, a ba bonkoɔre yuori e la bone yuoni zaa banaŋ maŋ te seŋ a karatare. Alan Rupp, onaŋ ka a Walter ane Leaudra e o saakoma, onaŋ da leɛre a derby pie yɛroŋ ŋa zu a 1973 yuomo na poɔ,o da de o ŋmen puori a gu ne a yɛroŋ yuori. A yɛlɛ mine onaŋ da de gu ne a yɛroŋ ŋa la cookbook, a yuori ŋa ne a derby pie yi la taa. A federal sɛrɛɛ direbe a yi a 1982 yuoni poɔ, da di la a sɛre ka a cookbook noba da le ka a fere ka derby no a ba a iri a yuori ŋa bare. A cooking magazine ( bondimaaleba mine naŋ) di Bon Appetit la da di a may beri kyɔtaa a 1987 yuoni poɔ, a saŋa sɛrɛ dire naŋ da di a sɛrɛ ka ba iri derby yuori, kyɛ a Sixth Circuit United States Court of Appeals da leɛ leɛre la a sɛrɛɛ na ba naŋ di, a yeli ka Bon Appetit, ba toɔ wuli sobie naŋ wuli ka banaŋ so saseɛ poɔ noba kaabo a kyaare bee yi a derby pie. Federal distriɔt sɛrɛɛ deme da naŋ gyoge la ka Kern Kitɔhen naŋ so ba bone. Kern attoney, Don Cox da yelmane la 2008 yuoni poɔ, ka kompani na gaa la koɔtɔ a na te merɛ 25 gu ba yɛroŋ yuori.<ref>Pearl, Charlie (April 17, 2008). "Still playing the pie game". Frankfort, Ky.: The State Journal. Archived from the original on July 16, 2011. Retrieved May 29, 2010.</ref><ref>Higgins, Parker (May 6, 2013). "Takedown Hall of Shame Inductions, May 2013". Electronic Frontier Foundation. Archived from the original on February 1, 2014.</ref>
== Sɛrɛɛ ŋmaabo a kyaare lu]ouisville, Kentucky, yelsaama gama ==
DERBY- PIE la so Alan Rupp la ko a Louiville ''Courier-Journal lɛtɛ'' a wulu atikile kaŋa banaŋ de eŋ gbaŋgbale bee ɛntɛnɛ te poɔ a 2017 yuoni poɔ.
A yuompaala kyuu beri pie ne yeni poɔ a 2021 yuoni poɔ, a federal sɛre direbe da sage la a sɛge sɛgere a ko a Courier-journal da de la yelŋmaa “ Derby pie” a bigiri ne a yɛlɛ ama zaa gbuli, a ŋaa da vɛŋ la ka o taa sagedeebo a toɔ yeli ko a Courier-Journalka o ta de a Derby pie yuori ŋa toŋ ne toma.<ref>"Louisville Newspaper Beats 'Derby Pie' Trademark Claims".</ref>
Mr Rupp da sɛma la boma naŋ maŋ de maale ne a bondirii ama, o da sɛge la a gane ka o yi ne a onaŋ na, kyɛ paaŋ eŋ ka dɔɔ la e a danseɛ soba, a ŋaa wuli ka neɛzaa naŋ sɔrɔ a teɛre ka Derby pie poɔ na a bourbon ane a vanilla naŋ yi a kompani na kpaaroŋ poɔ ne a DERBY-PIE<ref>"Kentucky Newspaper Beats 'Derby Pie' TM Case at 6th Circ. - Law360".</ref>
== Kaa kyɛ nyɛ ==
· Chess pie
· Cuisine of Kentucky
· History of Louisville, Kentucky
· Pecan pie
== Sommo Yizie ==
k1sixa3sxgzec4mhapymneoc3796gh7
Millet beer
0
7265
62272
2026-07-06T02:48:42Z
Eric Gangman
92
Bompaala maaloo
62272
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Millet beer in Rhumsiki.jpg|thumb]]
Milet beer (Gyebara daa) ana neŋ la ka ba baŋ ba boɔlɔ bantu beer, malwa, pombe "Tchouk" bee '''opaque beer,''' e la daa kpeɛŋaa ba naŋ maŋ doge a yi neŋ gyebara kyi poɔ, a daa ama e la bone naŋ pore a African paaloŋ poɔ. A daa ama dogebo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ banaŋ dogero a viiri a southern Africa poɔ zaa, lɛ ba meŋ naŋ baŋ a daa ama bee a yuori banaŋ ko a daa ama la umqombothi. Kyi daa noɔ ane a kpeɛŋaa maŋ taa la tɛɛtɛɛ a yi be bee a teŋɛ na poɔ ba naŋ doge a. Ŋmama la ka ba maŋ de nyu ne a daa ama.
[[Duoro kɔre:COLLECTIE TROPENMUSEUM Man drinkt bier (pombe) op het bordes van Dr. Thoden van Velzen terwijl kinderen toekijken TMnr 20014576.jpg|thumb]]
== A dogebo ==
A daa ama e la bone naŋ be a Africa paaloŋ zaa poɔ. A daa ama dogebo a Africa zaa kamaaza ana sorghum la ka ba maŋ de a daa ama.
A Balkans ane a Turkey paaloŋ poɔ, kyi daa ama yuori la boza
A U.S, Sprecher Brewery dogebo meŋ e la a toɔraa lɛ banaŋ kyi ane sorghum la ka ba maŋ de a lantaa a doge a daa a boɔlɔ ka Shakparo.
A kyi daa ama mine meŋ maŋ doge la a Ainu paaloŋ poɔ.
== A daa ama dogebo sobie ==
A kyibie maŋ e la boma banaŋ maŋ de a lɔre koɔ toloŋ poɔ kyɛ gu ka a te buli a e ŋa anaŋ baara a wa ennɛ vaɛ ka ba kyoɔre. a kyi ama maŋ la e la boma ba naŋ maŋ de deɛle ka a bombulo naŋ zaa ko. Ka ba paaŋ da gaa te ɛre a wa puli ne koɔ. A koɔ pullu ama la ka te boɔlɔ ka wort (saaŋ). A wort (saaŋ) ama la a ka ba maŋ de a doge ka a kpa a bi a toɔ ko a baaloŋ bie na zaa naŋ be a poɔ. Ka banaŋ wa doge baare, ba maŋ biŋ la ka a maaŋ ka ba paaŋ de daambile a eŋ. A paaŋ bare ka a daabile a kpɛ bee a fɔre. a daa ama dogebo zaa maŋ de la bebie anuu kyɛ baŋ doge ka a tori.
== Saaŋkonnoŋ Tɔnɔ a Kyaare a daa ama ==
A west Africa tenne naŋ ŋmaa viiri poɔ,kyi maŋ paale la ba bebiri zaa yelere poɔ aseŋ,
· Bɔgere maalo
· Saakomyeltuuri
· Seɛre
· Dɔgebo, kultaa, kuori uumu, ane a kuori maaloo
· Saana tuori deebo
· Toma nyaabo
· Kɔreba lammo
· Zie pilluu
· Zie pammo
· Yiri meɛbo
· Teŋɛ nembɛrɛ lammo
· Daa diibu ane paati lammo
A west Africa saaŋkompare, kori pɔgeba maŋ yuo la dire aŋa “pups” bebi yeni yoŋ, daa gbuli, a koɔre a kyi daa ama. A lammo maŋ e la teŋɛ deme zaa naŋ lantaa. A kyi daa ama e la bone ba naŋ maŋ de ŋmama a nyuuro ne. A daanyuribo maŋ nyɔge la a ŋmane ne ba nu dɔloŋ, nyɛ pore feeŋ a bare teŋɛ a ko ba saaaŋkommine sɛre ka ba baŋ nyu. Ka banaŋ meŋ la wa nyu baare, feeŋ na maŋ be a ŋmane poɔ a toɔne soɔmaa naŋ tori.
== Linguistics ==
· Ajon - Ateso (Uganda)
· Malwa - Luganda (Uganda)
· BilBil - Guiziga (Cameroon)
· Pombe - Kiswahili (Kenya)
· Tchouk ("chook") (Togo)
· Chibuku (Southern and Central Africa)
· Dolo - Dyula (West Africa, Burkina Faso)
· Capalo - Senufo (West Africa, Burkina Faso)
· Mbege or wari o mbeke - Chagga (Tanzania)
· Mariisa - Sudanese Arabic (Sudan)
== Kaa kyɛ nyɛ ==
* '''''Beer portal'''''
· Pito (beer)
· Tella
· Ikupasuy
· Millet wine
== Zikanne mine ==
· ''Haggblade, Steven; Holzapfel, Wilhelm H. (2004). "Industrialization of Africa's Indigenous Beer Brewing". In Steinkraus, Keith (ed.). Industrialization of Indigenous Fermented Foods. pp. 298–389. doi:10.1201/9780203022047-12. <nowiki>ISBN 978-0-429-21562-9</nowiki>.''
· ''Adebiyi, J. A.; Obadina, A. O.; Adebo, O. A.; Kayitesi, E. (31 May 2016). "Fermented and malted millet products in Africa: Expedition from traditional/ethnic foods to industrial value-added products". Critical Reviews in Food Science and Nutrition. '''58''' (3): 463–474. doi:10.1080/10408398.2016.1188056. <nowiki>PMID 27246820</nowiki>.''
== Sommo Yizie ==
rlzmq98134qehw7zmwu9qkts8pwqc8k
62274
62272
2026-07-06T08:54:15Z
Eric Gangman
92
maale embo
62274
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Millet beer in Rhumsiki.jpg|thumb]]
Milet beer (Gyebara daa) ana neŋ la ka ba baŋ ba boɔlɔ bantu beer, malwa, pombe "Tchouk" bee '''opaque beer,''' e la daa kpeɛŋaa ba naŋ maŋ doge a yi neŋ gyebara kyi poɔ, a daa ama e la bone naŋ pore a African paaloŋ poɔ.<ref>"Brewing with Millet". ''Scott Janish''. 2016-11-07. Retrieved 2020-05-30.</ref> A daa ama dogebo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ banaŋ dogero a viiri a southern Africa poɔ zaa, lɛ ba meŋ naŋ baŋ a daa ama bee a yuori banaŋ ko a daa ama la umqombothi. Kyi daa noɔ ane a kpeɛŋaa maŋ taa la tɛɛtɛɛ a yi be bee a teŋɛ na poɔ ba naŋ doge a. Ŋmama la ka ba maŋ de nyu ne a daa ama.
[[Duoro kɔre:COLLECTIE TROPENMUSEUM Man drinkt bier (pombe) op het bordes van Dr. Thoden van Velzen terwijl kinderen toekijken TMnr 20014576.jpg|thumb]]
== A dogebo ==
A daa ama e la bone naŋ be a Africa paaloŋ zaa poɔ. A daa ama dogebo a Africa zaa kamaaza ana sorghum la ka ba maŋ de a daa ama.
A Balkans ane a Turkey paaloŋ poɔ, kyi daa ama yuori la boza<ref>Omda (2007-01-17). "Boza /Millet-Ale/". Omda.bg. Retrieved 2015-12-17.</ref>
A U.S, Sprecher Brewery dogebo meŋ e la a toɔraa lɛ banaŋ kyi ane sorghum la ka ba maŋ de a lantaa a doge a daa a boɔlɔ ka Shakparo.<ref>"Shakparo (Fire-Brewed African Style-Ale) | Sprecher Brewing Company". BeerAdvocate. 2009-11-25. Retrieved 2015-12-17.</ref>
A kyi daa ama mine meŋ maŋ doge la a Ainu paaloŋ poɔ.<ref>"Ainu: Spirit of a Northern People". ''Smithsonian National Museum of Natural History''. 2013-11-03. Archived from the original on 2015-12-22. Retrieved 2015-12-17.</ref>
== A daa ama dogebo sobie ==
A kyibie maŋ e la boma banaŋ maŋ de a lɔre koɔ toloŋ poɔ kyɛ gu ka a te buli a e ŋa anaŋ baara a wa ennɛ vaɛ ka ba kyoɔre. a kyi ama maŋ la e la boma ba naŋ maŋ de deɛle ka a bombulo naŋ zaa ko.<ref>Taylor, John RN.; Duodu, Kwaku G. (2019). "Traditional Sorghum and Millet Food and Beverage Products and Their Technologies". ''Sorghum and Millets''. pp. 259–292. doi:10.1016/B978-0-12-811527-5.00009-5. ISBN <bdi>978-0-12-811527-5</bdi>.</ref> Ka ba paaŋ da gaa te ɛre a wa puli ne koɔ. A koɔ pullu ama la ka te boɔlɔ ka wort (saaŋ). A wort (saaŋ) ama la a ka ba maŋ de a doge ka a kpa a bi a toɔ ko a baaloŋ bie na zaa naŋ be a poɔ. Ka banaŋ wa doge baare, ba maŋ biŋ la ka a maaŋ ka ba paaŋ de daambile a eŋ. A paaŋ bare ka a daabile a kpɛ bee a fɔre. a daa ama dogebo zaa maŋ de la bebie anuu kyɛ baŋ doge ka a tori.<ref>"Michael and Doria's Travel Tales: Homebrew, Bobo Style". Thembsterstravels.blogspot.gr. 2007-01-21. Retrieved 2015-12-17.</ref>
== Saaŋkonnoŋ Tɔnɔ a Kyaare a daa ama ==
A west Africa tenne naŋ ŋmaa viiri poɔ,kyi maŋ paale la ba bebiri zaa yelere poɔ aseŋ,
· Bɔgere maalo
· Saakomyeltuuri
· Seɛre
· Dɔgebo, kultaa, kuori uumu, ane a kuori maaloo
· Saana tuori deebo
· Toma nyaabo
· Kɔreba lammo
· Zie pilluu
· Zie pammo
· Yiri meɛbo
· Teŋɛ nembɛrɛ lammo
· Daa diibu ane paati lammo<ref>Roberts, David (2013). ''Parlons kabiyè: Togo''. Parlons. Paris: l'Harmattan. pp. 249–252. ISBN <bdi>978-2-343-00026-8</bdi>.</ref>
A west Africa saaŋkompare, kori pɔgeba maŋ yuo la dire aŋa “pups” bebi yeni yoŋ, daa gbuli, a koɔre a kyi daa ama.<ref>Hlangwani, Edwin; Adebiyi, Janet Adeyinka; Doorsamy, Wesley; Adebo, Oluwafemi Ayodeji (13 November 2020). "Processing, Characteristics and Composition of Umqombothi (a South African Traditional Beer)". ''Processes''. '''8''' (11): 1451. doi:10.3390/pr8111451.</ref> A lammo maŋ e la teŋɛ deme zaa naŋ lantaa. A kyi daa ama e la bone ba naŋ maŋ de ŋmama a nyuuro ne. A daanyuribo maŋ nyɔge la a ŋmane ne ba nu dɔloŋ, nyɛ pore feeŋ a bare teŋɛ a ko ba saaaŋkommine sɛre ka ba baŋ nyu. Ka banaŋ meŋ la wa nyu baare, feeŋ na maŋ be a ŋmane poɔ a toɔne soɔmaa naŋ tori.
== Linguistics ==
· Ajon - Ateso (Uganda)
· Malwa - Luganda (Uganda)
· BilBil - Guiziga (Cameroon)
· Pombe - Kiswahili (Kenya)
· Tchouk ("chook") (Togo)
· Chibuku (Southern and Central Africa)
· Dolo - Dyula (West Africa, Burkina Faso)
· Capalo - Senufo (West Africa, Burkina Faso)
· Mbege or wari o mbeke - Chagga (Tanzania)
· Mariisa - Sudanese Arabic (Sudan)
== Kaa kyɛ nyɛ ==
* '''''Beer portal'''''
· Pito (beer)
· Tella
· Ikupasuy
· Millet wine
== Zikanne mine ==
· ''Haggblade, Steven; Holzapfel, Wilhelm H. (2004). "Industrialization of Africa's Indigenous Beer Brewing". In Steinkraus, Keith (ed.). Industrialization of Indigenous Fermented Foods. pp. 298–389. doi:10.1201/9780203022047-12. <nowiki>ISBN 978-0-429-21562-9</nowiki>.''
· ''Adebiyi, J. A.; Obadina, A. O.; Adebo, O. A.; Kayitesi, E. (31 May 2016). "Fermented and malted millet products in Africa: Expedition from traditional/ethnic foods to industrial value-added products". Critical Reviews in Food Science and Nutrition. '''58''' (3): 463–474. doi:10.1080/10408398.2016.1188056. <nowiki>PMID 27246820</nowiki>.''
== Sommo Yizie ==
9psu6bai7cjvdm1g8guoz7b5s71twlq
La Binerie Mont-Royal
0
7266
62273
2026-07-06T05:40:53Z
Edith Tangkur
310
Create article
62273
wikitext
text/x-wiki
'''La Binerie Mont-Royal''' e la ŋmenaa bondimaali zie a Montreal, Quebec, Canada poɔ, ka ba maŋ maala Quebec saakonnoo bondirii a lanne bɛŋɛ.<ref>https://web.archive.org/web/20120314153817/http://www2.canada.com/montrealgazette/news/story.html?id=3868f345-f51b-4b2a-908f-5bba9639df6c</ref><ref name="Gazette" />
A bondirii ŋa da bebe a yuoni 1938 poɔ a Léonide Lussier, a bondimaale zie ŋa da e la Yves Beauchemin's selloo ane sini ka ba boɔlɔ ''The Alley Cat (Le Matou)'', ka ba da maale o sini a toma ŋa zie.<ref>http://www2.canoe.com/cgi-bin/imprimer.cgi?id=374184</ref><ref name="Canoe" /> A Jocelyne ane Philippe Brunet da da a yaako toma ŋa zie a yuoni 2005 poɔ, kyɛ ka o yaga zie ba kyilli. A lanne o bɛŋɛ kɔɔroo, a bondimaale zie ŋa maŋ poɔ la lisiri bondirii mine ka ana la tourtières, Pâté chinois, pouding chômeur, pea zeɛre ane spruce dãã .<ref>https://ici.radio-canada.ca/info/videos/media-8168462/binerie-mont-royal-demenage</ref><ref name="voir" />
A bondimaale zie ŋa da be la a 367 east, Avenue du Mont-Royal, a Plateau Mont-Royal teŋkpoŋ poɔ kyɛ kaara a {{date|2019-08-31|MDY}}. O da leɛ wa yaare la a yuoni 2019 poɔ a Saint-Denis sori naŋ peɛle Rachel street.<ref>https://www.journaldemontreal.com/2019/07/28/une-institution-de-la-gastronomie-quebecoise-demenage</ref>
== Sommo yizie ==
sruvdvwadyz2l35vnvamig2csqy4nt6
Brassica juncea
0
7267
62275
2026-07-06T09:25:51Z
Edith Tangkur
310
Creat article
62275
wikitext
text/x-wiki
'''''Brassica juncea''''', naŋ e '''mustard greens''', '''brown mustard''', '''Chinese mustard''', '''Indian mustard''', '''Japanese mustard''', '''Korean green mustard''', '''leaf mustard''', '''Oriental mustard''' ane zɛvaare '''mustard''', e la zɛere boma a ko mustard bondirii <ref name="GRIN" />
== Cultivars ==
''Brassica juncea'' cultivars na baŋ poŋ eŋ la ziiri anaare ka ana la : integrifolia, juncea, napiformis, and tsatsai.<ref name="Spect" />
=== Integrifolia ===
{| class="wikitable"
! colspan="2" |Group
!Image
!Description
|-
| rowspan="5" |leaf mustard
(芥菜)
|leaf mustard
(芥菜)
|[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Mustardgreensraw.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mustardgreensraw.jpg|frameless|180x180px]]
|The leaf mustard is known as "bamboo mustard", "small gai choy" (小芥菜), and "mustard cabbage".
|-
|Korean red mustard
(적갓) and green mustard(청갓)
|[[//en.wikipedia.org/wiki/File:전남장성군녹진리의_갓_색깔_20170307.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%EC%A0%84%EB%82%A8%EC%9E%A5%EC%84%B1%EA%B5%B0%EB%85%B9%EC%A7%84%EB%A6%AC%EC%9D%98_%EA%B0%93_%EC%83%89%EA%B9%94_20170307.jpg|frameless|120x120px]]
|The mustard plant produces deep purple-red leaves(적갓) and green leaves(청갓) with green petiole.
|-
|Japanese giant red mustard
(タカナ, 高菜)
|[[//en.wikipedia.org/wiki/File:RoterSenfRedGiantBlatt.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RoterSenfRedGiantBlatt.jpg|frameless|120x120px]]
|The giant-leafed mustard, also known as "Japanese mustard", "takana" (タカナ, 高菜), has purple-red savoy leaves with strong, sharp, peppery taste.
|-
|snow mustard
(雪里蕻)
|[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Snow_mustard_Brassica_juncea.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Snow_mustard_Brassica_juncea.jpg|frameless|180x180px]]
|Previously identified as ''B. juncea'' var. ''foliosa'' and ''B. juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''subintegrifolia''.<ref name="Wiersema" /> The mustard plant is known as "red-in-snow mustard", "green-in-snow mustard" and "''xuělǐhóng'' / ''hsueh li hung''".
|-
|curled-leaf mustard
|[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Curly_mustard_leaves.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Curly_mustard_leaves.jpg|frameless|120x120px]]
|Previously identified as ''B. juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''crispifolia''.<ref name="Wiersema" /> The mustard plant is known as "curled mustard", "American mustard", "Southern mustard", "Texas mustard", and "Southern curled mustard".
|-
| rowspan="2" |large-petiole mustard
|large-petiole mustard
|[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Chinese_vegetable_026.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chinese_vegetable_026.jpg|frameless|120x120px]]
|
|-
|horned mustard
|
|Previously identified as ''B. juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''strumata''.<ref name="Wiersema" /> The mustard plant has a "horn" in the center of its stem, thus its name, "horned mustard".
|-
|{{anchor|HeadHeartMustardLinkAnchor2March2024}}head mustard
|head mustard
|[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Gai_Choi_Mustard_Greens_-_J_K_Asian_Grocery_(5050526668).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gai_Choi_Mustard_Greens_-_J_K_Asian_Grocery_(5050526668).jpg|frameless|120x120px]]
|Previously identified as ''B. juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''rugosa''.<ref name="Wiersema" /> The primary varieties are Swatow (''dai gai choy'', heart mustard cabbage, wrapped mustard cabbage) and Bamboo (''jook gai choi'').<ref name="Cook's Guide" />
|}
=== Juncea ===
{| class="wikitable"
! colspan="1" |Group
!Image
!Description
|-
|oilseed mustard
|[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Brassica_juncea_var._juncea_3.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Brassica_juncea_var._juncea_3.JPG|frameless|120x120px]]
|Oilseed mustard is called ''rai'' or ''raya'' in India. Like other oilseed brassicas, it has both high-erucic acid and low-erucic acid cultivars. The low-erucic acid cultivars are referred to as canola.<ref name="Wiersema" />
|}
=== Napiformis ===
{| class="wikitable"
! colspan="1" |Group
!Image
!Description
|-
|root mustard
|
|Previously identified as ''B. juncea'' subsp. ''napiformis''.<ref name="Wiersema" /> The mustard plant is known as "root mustard", "large-root mustard", "tuberous-root mustard", and "turnip-root mustard".
|}
=== Tsatsai ===
{| class="wikitable"
! colspan="2" |Group
!Image
!Description
|-
|multishoot mustard
|multishoot mustard
|
|Previously identified as ''B. juncea'' subsp. ''tsatsai'' var. ''multiceps''.<ref name="Wiersema" /> The mustard plant is known as "chicken mustard", "multishoot mustard", and "nine-head mustard".
|-
|big-stem mustard
|Stem Mustard
(茎用芥/芥菜头)
|[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Tumida.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tumida.jpg|frameless|120x120px]]
|Previously identified as ''B. juncea'' subsp. ''tsatsai'' var. ''tumida''.<ref name="Wiersema" /> The mustard plant with knobby, fist-sized, swollen green stem is known as "big-stem mustard" or "swollen-stem mustard".
|}
== Meŋ la nyɛ ==
* ''Sinapis alba'' (formerly ''Brassica alba'') – yellow or white mustard, another mustard variety
* ''Brassica oleracea'' – wild cabbage
* ''Brassica nigra'' – black mustard, another mustard variety
* ''Brassica rapa'' – related family of edible greens used in Asian cooking
* ''Brassica carinata'' – Ethiopian mustard
* For other edible plants in the family Brassicaceae, see cruciferous vegetables.
== Sommo yizie ==
7f0xrcmbmleucpciq6gqh1xyk2id4z1
Buridda
0
7268
62276
2026-07-06T09:46:44Z
Edith Tangkur
310
Creat article
62276
wikitext
text/x-wiki
'''''Buridda''''' e la Italian mane poɔ zeɛre naŋ yi a Liguria irigyin a Italy poɔ.<ref name="Hoffmann" /> A mine maaloo maŋ maa la eŋɛ kyɛ dɔge kyɛ ka a mine meŋ ma baŋ duŋ la weoi ,<ref name="Kafka" /> ane ka a mine maŋ doŋ la weio a na baŋ de la mitiri (9–10 ).<ref name="ALK" /> Ba maŋ la maane a la ka a e mui zeɛre,<ref name="Kafka" /> bee ka a waa ŋa a mui zeɛre waabo na.<ref name="Hoffmann" /><ref name="ALK" />
== Boma ba naŋ maŋ de maale ne ane lɛ a naŋ maŋ maale ==
''Buridda''<nowiki/>'s zeɛre boma meŋɛ la mane bondirii, zomo,komie, gyɛnlee, ane galiki.<ref name="ALK" /> Saakonoo poɔ, a zeɛre maŋ ba maŋ di la ''gallette del marinaio'' (dry, round bread buns), ba naŋ maŋ sɛ.<ref name="ALK" /> Pampana ŋa, paanuo meŋ na ba ɔɔ ne la a zeɛre .<ref name="ALK" /> A na ba taa la zommo tɛɛtɛɛ, ane a mane bondirii mine aŋa eel, squid,<ref name="SA" /> clams bee mussels.<ref name="ALK" /> A maale weoi na baŋ dɔŋ la ne zonkoɔne ane dankyele.<ref name="SA" />
== Tɛɛtɛɛ ==
''Buridda alla genovese'' ''e la a tɛɛtɛɛ kaŋa naŋ maŋ maale ne ne a zeɛre boma na, a meŋ na baŋ taa'' shrimp ane octopus.<ref name="DK" /> Ba maŋ manne a la ka a e lisiri bondirii a yi Genoa".<ref name="DK" />
Cioppino e la Italian-American mane zeɛre naŋ da wa a yuoni 1800s a San Francisco poɔ, a yi Genoa, o e la a ''buridda'' ''kaŋa.''
''Buridda'' ''taa la yitaaloŋ ne'' ibourride, zommo zeɛre ko a Provence ane a ''burrida'' a Sardinia, bondirii ba naŋ maŋ maale ne mane zommo nɛne.
== Meŋ la nyɛ ==
* [[//en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Italy.svg|link=|alt=flag|border|class=noviewer|32x32px]]Italy portal
* [[//en.wikipedia.org/wiki/File:Foodlogo2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Foodlogo2.svg|alt=icon|class=skin-invert-image noviewer|32x32px]]Food portal
* Cuisine of Liguria
* List of Italian soups
* List of stews
* Fish stew
== Sommo yizie ==
54waaqj9z8virnyh140sojtkhbutn3p