Wikipiideɛ
dgawiki
https://dga.wikipedia.org/wiki/A_Gamp%C9%9Bl%C9%9B_zu
MediaWiki 1.47.0-wmf.10
first-letter
Duoro bimbu zie
Be o yoŋ
Yeli
Toma daana
Toma daana yeli
Wikipedia
Wikipedia yeli
Duoro kɔre
Duoro kɔre yeli
MediaWiki
MediaWiki yeli
Tɛmpileti
Tɛmpileti yeli
Sombo
Sombo yeli
Gbuli
Gbuli yeli
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Accra College of Education
0
106
62492
53292
2026-07-12T22:08:06Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62492
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q46996954}}
'''Accra College of Education''' e la a kɔlaagyi kaŋa naŋ be [[Gaana]] paaloŋ poɔ. O be la Gaana teŋkpoŋ [[Accra|Ancanran]] irigyin poɔ, [[Legon]] teŋɛ poɔ (East Legon).<ref>Björn Haßler, Jacob Tetteh Akunor, Enock Seth Nyamador (2017). An Atlas of The Forty Colleges of Education in Ghana. Available under Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International. Available at https://web.archive.org/web/20171229171851/http://bjohas.de/Atlas2017</ref> college be la [[Greater Accra Region]].<ref>https://web.archive.org/web/20241110205631/https://t-tel.org/2022/03/21/accra-college-of-education-hosts-experiment-share-for-students/</ref> O paale la a kolaagyi sakuuri [[Koɔbo|koɔba]] yie ne ayoɔbo poɔ. A Kolagyi da paale la DFID-sommo T-TEL program poɔ.<ref>http://www.t-tel.org/about/coes-network.html</ref><ref name=":1">https://ghanaeducation.org/accra-college-of-education-admission-requirement-and-courses/</ref>
Ama 2019 poɔ la ka a kolaagyi da kpɛ paale a [[University of Ghana|Univeniti ko Ghana]] eŋa.<ref>https://allafrica.com/stories/201905180172.html</ref> A kolaagyi taa la Gyunea Haae [[Sakuuri]], Peramere sakuuri ane bibiiri sakuuri.<ref>https://web.archive.org/web/20230905165224/https://ghloud.com/accra-college-of-education-courses/</ref>
A Gyuunia Haae Sakuuri ganzanne bɔgere la Mathematics, ICT, Science, Gyogarafi, Social Studies, ane Bɔrefɔ kɔkɔre, Kɔmbɔng kɔkɔre, Ewe kɔkɔre ane Ga kɔkɔre.
== A Sakuuri Bezie ==
A kolaagyi be la Legon-Madina nang be [[Greater Accra Region|Greater Accra Irigyin]] poɔ.<ref>http://www.t-tel.org/coes-network/colleges/articles/accra-college-of-education</ref>
== Yelkore ==
Accra Karemamine zannoo Kolagyi [[yuori]] da la [[Accra]] Teekye kolaagyi (ATTRACO). November 8, 1909 yuoni ne poɔ la ka a sakuuri da piili.<ref>https://acce.edu.gh/history/</ref> A sakuuri da piile ne sakuuri biiri lezare ane anaare. Mr. W. H. Baker da e la principal fara na da piili ana sakuuri ŋa.<ref>https://web.archive.org/web/20200713091712/http://acce.edu.gh/node/132</ref> Nyɔgevembare 15, 1962 yuoni ne poɔ la ka ba da yuo ana Accra Tekyere Turaani Kolagyi ŋa a e sonkoso kaŋa nang be [[Accra New Town]] a ko Gobena karemamine Turaani Kolagyi . A Kolagyi da e la bebiri zaa Turaani Kolagyi a da taa sakuuri biiri pie naa waɛ aneŋ karema mine anii. A [[karemamine]] da la [[Messrs Kodjo Haizel]] aneŋ F.N. Gberbie, ba zaa da wa e la principals a ko a Kolagyi . Ba da irii a Kolagyi a gaa ne East Legon a 10 January poɔ, o da waa la Gobena Sakuuri a 2001. By 2022, ba da maalee [[asibiti]] a e a Kolagyi poɔ aneŋ neesere .<ref>https://www.graphic.com.gh/news/general-news/accra-college-of-education-admits-students-for-ga-and-dangme-languages.html</ref>
[[Kannoo tɛgɛ|Kannoo]] nɔɛ mine a Kolaagyi naŋ era la a tutaa ama
Satifikate ‘A’ 4 Satifikate program
satifikate ‘A’ 2-year Post Sekondere
2-year Modular Post Middle for Pupil Teekyare.
Satifikate ‘A’ 3- year Post Sekondere (Group One)
Satifikate ‘A’ 3-year Post Sekondere (Group Two)
3-year Diploma in Basic Education.
Untrained Teekyere 4-year Diploma in Basic Education.
4-years Bachelor of Education.
Sakuuri biiri na baare Kolagyi ŋa di la a best Teacher Awards. A yuoni 2007 poɔ la ka a Kolagyi da die Inter Colleges Spelling ‘B’ Competition a zonal level poɔ.<ref name=":0" />
Accra Turaani Kolagyi da nie la zunoɔ yaga zaa a kyaare ne saŋa ne [[United State Of America (USA)|United States of America]], yidaadɔkpoŋ pɔge ba nan bɔna Mrs. Laura Bush aneŋ yidaadɔkpoŋ a ko Republic of Gaana, H.E. [[John Kofi Agyekum Kufuor|John Kufuor]] nan da gaa ne gama a te ko a Basic Sakuuri biiri a yuoni 2006 poɔ. Physical Education biiri na be Accra Turaani Kolagyi taa la programme kaŋa ba na bang ‘Right to Play’ ana Yele ŋa e la die kaŋa nang e athlete-driven, international humanitarian organization nang manne di a kaŋa biiri akyaari ne naŋ, baaloŋ, aneŋ goɔre yele. A Physical Education department da e la Nike Fine a yi wulluu puori’ [[soccer tournament]] nang da be Trade Fair Centre. Kolagyi maaŋ e la meetings a ko a sakuuri biiri aneŋ a karima mine nan be [[University of Education, Winneba]] for the Distance education programme. Biiri nan da kpɛ a sakuuri a youni 2007 poɔ waa la 507 daba aneŋ pɔge ba 300.<ref name=":0">http://www.t-tel.org/hub</ref>
{| class="wikitable"
|+Karezuzeere yoe:
!Yoe
!Toŋtoŋ yuomo
|-
|Mr. I. B. Ama Hesse
|1962 - 1972
|-
|Rev. Kodjo Haizel
|1972 - 1977
|-
|Mr. Ferdinard Narh Gberbie
|1978 - 1988
|-
|Mr. Emmanuel Kwahie Kassah
|1988 - 1999
|-
|Mr. Abubakar Wallace
|2000 - 2007
|-
|Mrs. Christina Bampo Henaku
|2007-2018
|-
|Mr. Samuel Awinkini Atintono
|2018 To Date
|}
== Kannoo Yɛlɛ ==
college taa la departments aneŋ programmes ayoɔbo.<ref>https://web.archive.org/web/20231012202834/https://www.legonconnect.com/ace-programmes-2019/</ref><ref name=":1" /><ref>https://web.archive.org/web/20230830140451/https://educationghana.org/courses-offered-at-accra-college-of-education-for-the-2023-2024-academic-year/</ref>
=== Kanne zagere kponni ===
# Nuuri toma
# Kɔkɔre
# Science
# Education Studies
# Mathematics & ICT
# Social Sciences
=== Kanno nɔɛ mine o naŋ taa ===
# B.Ed. Early Grade Education
# B.Ed. Primary Education
# B.Ed. JHS Education<ref>https://ghstudents.com/accra-college-of-education-admission-forms/,%20https://ghstudents.com/accra-college-of-education-admission-forms/</ref>
== Sommo Yiziiri ==
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:West Africa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:DWUG - Article of the week 2024]]
[[Gbuli:Article of the week]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
1mtgwro1kv4u0fla89nb0bcf9cjyr1u
Kwaku Agyemang-Manu
0
951
62507
59946
2026-07-13T03:39:12Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62507
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q28741196}}
'''Kwaku Agyemang-Manu''' (dɔgebo bebiri Sentɔmbare 6, 1955) e la [[Ghanaian]] pɔlitiseɛ. O e la a [[bɛgemaala]] kaŋa ko a [[Dormaa Central]] aneŋ Minista ko a [[Ghana Laanfeeloŋ]] yɛlɛ .<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20170211093705/http://ghanahealthnest.com/kwaku-agyemang-manu-health-minister-akufo-addo-ghana/</ref><ref name=":1">https://web.archive.org/web/20170211082633/http://pulse.com.gh/bio/politicians/kwaku-agyemany-manu?ajax=true</ref><ref>https://dailyguidenetwork.com/178-covid-19-in-school-health-minister/</ref><ref name=":2">https://web.archive.org/web/20230328055124/https://parliament.gh/mps?mp=106</ref><ref name=":3">https://web.archive.org/web/20230321012003/https://www.moh.gov.gh/hon-kwaku-agyeman-manu/</ref><ref>https://www.myjoyonline.com/lack-of-facilities-impede-healthcare-service-delivery-in-oti-osei-kufuor-afreh/</ref> O e la Chartered Management Accountant aneŋ a nyɛ o Bachelor of Arts ne Economics aneŋ Statistics a yi a [[University of Ghana]] a yuoni 1989.<ref>https://www.ghanaweb.com/person/Kwaku-Agyeman-Manu-2380</ref>
== Nyɔvore Piiluu aneŋ Sakuu Gaabo ==
Ba da dɔge la Agyeman-Manu a teŋe na ba naŋ boɔla [[Dormaa Ahenkroin]] naŋ be a irigyin na ba naŋ da boɔla Brong Ahafo Region ka pampana ka o waa [[Bono Region]]. O nyɛ la o G.C.E Ordinary Level a yuoni 1973 aneŋ o G.C.E Advanced Level a yuoni 1975. O waa la Chartered Management Accountant aneŋ Associate Member a yuoni 1990.<ref name=":4">https://web.archive.org/web/20231204133221/https://parliament.gh/mps?mp=191</ref> aneŋ a nyɛ o Bachelor of Arts ne Economics aneŋ Statistics a yi a [[University of Ghana]] a yuoni 1989. O la baarɛɛ o sakuu a yineŋ Management Accountancy a yi a [[London School of Accountancy]].<ref name=":1" /><ref name=":5">https://web.archive.org/web/20240928231622/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=2574</ref><ref name=":2" /><ref name=":3" />
== Toma Yɛlɛ ==
O daŋ e la a Director ko finance a yi a [[Ghamot Company Limited]] aneŋ meŋ a yi a [[Toyota Ghana Company Limited]]. O daaŋ la e la a Deputy Chief Accountant ko a MIM Timber Company Limited.<ref name=":4" />
== Pɔletese Toma ==
Agyeman-Manu e la a [[Wɔɔ Paati]] neɛ kaŋa aneŋ a [[bɛgemaala]] kaŋa ko [[Dormaa Central Constituency]] naŋ be a irigyin na ba naŋ da boɔla Brong Ahafo Region ka pampana ka o waa [[Bono Region]] a [[Ghana]] poɔ.<ref name=":2" /> O toma kaŋa o naŋ toŋ la o naŋ da waa Chairman ko a Public Accounts Kɔmɛtee a bɛgemaale die naŋ pare aneŋ o naŋ da are a [[CEO]] gbɛbɔre ko a National Health Authority a yuoni 2006, aneŋ o naŋ da waa a deputy Minista ko Finance aneŋ Economic Planning a yidaandɔɔkpoŋ [[Agyakum Kufuor|Kufuor's]] gɔmenaŋte (2001 yuoni te tɔ 2008).<ref>http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Be-discreet-in-last-minute-deals-Agyemang-Manu-to-gov-t-496270</ref><ref name=":0" /> Ana gɔmenaŋte wɔgere ŋa, o da la toŋ la toma ane o naŋ da waa Deputy Minister of State ko a Ministries ŋa naŋ tɔle: Trade and Industry, Interior, Finance, Communication aneŋ Roads and Transport.<ref name=":6">http://www.graphic.com.gh/news/politics/profile-of-1st-batch-of-prez-akufo-addo-s-minister-designates.html</ref><ref name=":3" /> O la toŋ la Boards of institutions toma ka amine la; a Small Arms Commission of Ghana, a [[Ghana Revenue Authority]], Bank of Ghana, aneŋ a Divestiture Implementation Kɔmɛtee.<ref name=":6" />
== Cabinet Ministɛɛ ==
A yuoni May, 2017, Yidaandɔɔkpoŋ [[Nana Akufo-Addo]] pore la Kwaku Agyemang-Manu ko o paare o pie ne awae ministare poɔ noba na naŋ na maale o cabinet.<ref name=":7">https://web.archive.org/web/20170731025902/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Arts-Minister-Catherine-Afeku-makes-it-to-Cabinet-542839</ref> Ba da de la ana pie ne awae ministare yoe ŋa gaa ne a Ghana bɛgemaale die ka a die weɛ soba [[Rt. Hon. Prof. Mike Ocquaye]] te pore.<ref name=":7" /> O naŋ waa cabinet minista, Agyemang-Manu paare la a yidaandɔɔkpoŋ yɛlɛ poɔ aneŋ a maŋ sonna ne teɛre soŋ a paaloŋ baabo poɔ.<ref name=":7" /><ref>https://www.ghanaweb.com/person/Kwaku-Agyemang-Manu-2380</ref>
=== Komitiiri ===
O paare la noba ŋa poɔ ba naŋ boɔla Members Holding Offices of Profit Komitii.<ref name=":4" />
== Yɛlkyiire Mine ==
=== Yeli Faare Mine Yɛloo Dɔgre Ne Woyome ===
A yuoni 2005, Mr. Kwaku Agyemang Manu, naŋ da waa a Deputy Finance Minista a Kufuor naaŋ wagre saŋa, da sɛgɛɛ gane saŋa na a Finance minista meŋa naŋ da ba kyɛbe na te ko tontoŋ zie na ka Mr. Alfred Agbesi Woyome da so te kyaare neŋ bɔle ŋme ziiri ba naŋ da mɛ a CAN 2008 bɔle ŋme saŋa na. Mr. Woyome da paaŋ de la [[Ghana]] gɔmenaŋte gaane kɔɔte a yuoni 2009 poɔ ka ba te vɛŋ GHC 51 million sane ba naŋ da ŋme o a ko o, a terebo te kyaarɛɛ neŋ a Mr. Kwaku Agyemang Manu gane na o naŋ da sɛge ko o na.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Agyemang-Manu-s-letter-constitutes-contract-Woyome-333031</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Kweku-Agyemang-Manu-testifies-at-Woyome-trial-254791</ref>
=== Waabo-Zaloŋ Teeŋ Daabo Yeli Faare Yɛloo ===
A bebiri 8 February 2019 yuoni ka a yidaandɔɔkpoŋ ko a IMANI Center for Policy & Education,<ref>https://www.facebook.com/franklin.cudjoe/posts/10156768364362349</ref> a Ghanaian-based Think Tank, da iri la ba nɔ iruu dɛŋdɛŋ soba te kyaare neŋ a Ministry of Health (MoH) naŋ da teeŋ ŋa naŋ na baŋ saŋne weere zaloŋ yɛlfaare a gane na poɔ baŋ sɛge eŋ ba facebook zagaŋ a ko a minista. Saŋa na ka ba da boɔla ka ba ku a yeli na yɛloo, a minista da gaa la doori die na, Adom FM, a te kyeerɛ a yeli na ka a teeŋ daabo nibie da di di-fagefage. Ka ba paaŋ leɛ sɛge nɔ iruu meŋ ko a IMANI te kyaare ba nɔkyeeroo na.<ref name=":0" /> A taa gɛrɛ ka ba wa te nyɛ ka a minista kyeeroo na daa waa la zirii kyɛ ka o pɔge o neŋ tontoŋ zie na ba naŋ boɔla Pharmanova daa diibo nɔdegre. A [[Public Procurement Authority]] (PPA) da ŋmaa a dambo te kyaare a minista tontoŋ zie aneŋ ka ba la de a libie diibu dɔgre a minista tontoŋ zie kyɛ paaŋ soore a tontoŋ zie ka ba bare a Pharmanova tontoŋ ziiri ayi mine bonso ba teeŋ daa da waa tuo aneŋ ka ba leɛ kaa ba da di-nɔdegre na soŋ. A paaloŋ duoriteroo deri zaa da yeli la yɛlfaare aneŋ ka ba nɔɛ da maala yaga zaa te kyaare ne a minista naŋ da naŋ be a tontoŋ zie saŋa na o naŋ da vɛŋ ka noba yaga zie da kɔŋ ba nyɔvɔɛ a paaloŋ poɔ bonso a teeŋ na waa la nimize teeŋ kyɛ ka a da ba kyɛbe. A paaŋ taa waa na a yuoni Maakye 2020 poɔ, ka a minista paaŋ mɔɔ lɛɛ te bare neŋ o dadiribe na daa diibo nɔdegre na, kyɛ paaŋ leɛ te yuo daa diibo yeli paane te kyaare a waabo teeŋ daabo, kyɛ paaŋ ba tɔnna a PPA donbo diibo na aneŋ ka o la boɔra ka la de a yelipaane na la te ko a [[Pharmanova Ghana Limited]].<ref>https://web.archive.org/web/20200923100638/https://newdawngh.com/moh-slaughters-rural-folks-there-is-no-anti-snake-serum/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210809195802/https://newdawngh.com/nana-deceived-in-procurement-of-anti-snake-serum/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190525003126/https://www.abcnewsgh.com/how-public-procurement-authority-cancelled-dubious-anti-snake-serum-procurement-deal/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200626233600/https://thebftonline.com/2019/business/health/procurement-scandal-hits-moh/</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Snake-anti-venom-scandal-more-people-die-of-snake-bites-as-MoH-looks-on-727234</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230427191533/http://thedailystatesman.com/index.php/health/item/4429-procurement-authority-orders-health-ministry-to-put-botched-snake-serum-deal-back-to-tender</ref>
=== Yɔɛ-woore Yeli Faare Yɛloo ===
A yuoni 2019 poɔ, a [[Ministry of Health]] yuo la da di yɛlɛ kyaare yɔ-woore daabo yɛlɛ ka o meŋ waa nɔkyeeroo yɛlɛ. A waa la nɔmaaa, ka a paaloŋ tontoŋ zibile zaa ba paare a daa diibo te kyaare a yɔ-woore yɛlɛ ka lɛ paaŋ waa soore mine ka ana da di yɛlɛ duoro paaŋ yi la gbamgbale bee ka wola a paaŋ kyeere neŋ a Public Procurement Act. A la waa la nɔmaaroo te kyaare ka ba la de la a daa diibo na la te ko a Pharmanova Limited.<ref>https://citinewsroom.com/2019/04/we-followed-due-process-in-awarding-ghc3m-condom-contract-health-ministry/</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/MoH-denies-wrongdoing-in-Condom-Contract-734997</ref>
=== Pharmanova ===
A paaloŋ tontoŋ zie kaŋa ka India deme tona aneŋ a so o meŋ naŋ be a [[Ghana]] paaloŋ a tona a yi a yuoni 2005 kyɛ paaŋ nyɛ daa diibo zunɔɔ yaga a yi a Kwaku Agyemang Manu zie saŋa na ka o waa a [[Minista ko Health]]. Kyɛ peɛroo zaa paaŋ ba toɔŋ yi a [[Ghana]] gɔmenaŋte zie te kyaare ba daa diibo na yɛlɛ kyɛ ka duori tere deri paaŋ maŋ kɔŋ lɛɛ te kyaare poɔmbo naŋ be a tontoŋ zie na poɔ.
== Meŋa Yɛlɛ ==
Agyeman-Manu waa la kiritabie kaŋa.<ref name=":5" /><ref name=":2" /> O de la pɔge aneŋ meŋ a taa biiri bayɔɔbo bammo poɔŋ.
== Gbangbale Zirii Mine Te Kyaare COVID-19 Yɛlɛ ==
A bebiri Gyoone 13, 2020, duoritere deri kpoŋ zie zaa naŋ ne a Ghana paaloŋ poɔ da yɛ tere la duoro ka o pɔge aneŋ o bidɔɔ zaa da nyɛ la a [[COVID-19]] baaloŋ ka ba paaŋ da te gaŋ laanfeloŋ die ŋa ba naŋ boɔla ka a [[University of Ghana Medical Centre]] (UGMC).<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Wife-son-of-Health-Minister-test-positive-for-coronavirus-Reports-979318</ref><ref>https://www.myjoyonline.com/news/national/health-minister-agyeman-manu-recovering-at-ugmc-after-testing-positive-for-covid-19/</ref><ref>https://citinewsroom.com/2020/06/ghanas-minister-for-health-tests-positive-for-coronavirus/</ref>
Kwaku Agyemang-Manu da gaŋ la a laanfeeloŋ dieŋ a Tuusidee bebiri kyɛ ka ba paaŋ leɛ bare o a Faraadee bebiri kyɛ ka o pɔge aneŋ o bidɔɔ eŋ da naŋ bela a UGMC deɛrɛ sammo. O paaŋ da ŋme la nyaa yeli ka o ba taa a [[COVID-19]] baaloŋ na a Satadee bebiriŋ saŋa na ka o da yeli ama a yi mobali foŋ poɔ kora a duoritera na ba naŋ boɔla Afia Pokuaa aka Vim Lady. O paaŋ ŋme la nyaa yeli ka o da pɛnnaŋ kyɛ dera o daabiitis teeŋ.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/I-don-t-have-coronavirus-I-m-only-resting-Health-Minister-denies-reports-979537</ref> Yeli da wulo la ka o baaloŋ na yɛlɛ da waa ne la dabeɛŋ ko a gɔmenaŋte aneŋ nembɛrɛ yaga zie ka ba paaŋ ŋmaara ba menne yire o eŋaŋ.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Fear-grips-Ghana-s-cabinet-as-Health-Minister-tests-positive-for-coronavirus-979345</ref> [[Nana Akufo-Addo|Nana Addo Dankwa Akufo-Addo]], a Ghana yidaandɔɔkpoŋ, da tere la moɔla a National TV ka o minista ko a laanfeeloŋ yɛlɛ da nyɛ la a COVID-19 baaloŋ.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Akufo-Addo-confirms-Health-Minister-s-coronavirus-status-979897</ref>
A Wɔɔ paati bɛgemaale peramiris a yi a ministare poɔ a constituency da ba nyɛ eebo e bonso ba tage o la la gaane bezaala.<ref>https://web.archive.org/web/20200614210819/https://www.myjoyonline.com/news/politics/full-text-npp-outlines-guidelines-for-conduct-of-2020-parliamentary-primaries/</ref> Ana waa la nɔmaa ka a yideme aneŋ a dɛligatiri ko o paati na da naŋ na sombo o la ama zaa puoriŋ.
== Pɔloo Boɔbo Te Kyaare WHO Nembɛlee Yɛlɛ ==
Ba da boɔle la Hon. Kwaku Agyeman-Manu ka o wa toŋ aŋa ɛzagatif bɔɔde ko a World Health Organization (WHO) a areko ko [[Ghana]] gbɛrebɔgreŋ a mɛmba steti yi a WHO.<ref>https://www.myjoyonline.com/news/national/health-minister-kwaku-agyeman-manu-to-serve-on-who-executive-board/</ref> A da pore la Ghanaian duoritere deriŋ ka o ministɛɛ nimmizeɛ aneŋ o bammo sommo ka o nyɛ ana zunɔɔ aneŋ nembɛree na. Baŋ ka WHO maŋ iri la o mɛmbare yi o mɛmba stetiri yoŋ poɔ. O naŋ waa minista ko a laanfeeloŋ yɛlɛ a Ghana paaloŋ poɔ, o areko la a Ghana kyɛ o meŋ eŋ naane.<ref>https://www.who.int/governance/eb/en/</ref> Mr. Agyeman-Manu paare la a Africare bayɔpoi naŋ areko ba paaloŋne te soŋ a Ɛzagatif bɔɔde ko a WHO a Mɛrnoɔre kyuu 2020 yuoni poɔ.<ref>https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ghana-s-health-minister-elected-to-who-executive-board.html</ref>
== Sommo Yizie ==
[[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]
[[Category:Dagaare]]
[[Category:Gampɛlɛ zaa]]
[[Category:Dɔɔ]]
[[Category:Dɔɔloŋ]]
[[Category:Africa]]
[[Category:Ghana]]
[[Category:West Africa]]
[[Category:Nensaala]]
fpxo5t0badrhy8ysktc4oh56tobqmok
Tamale Teaching Hospital
0
1425
62515
61634
2026-07-13T06:43:17Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62515
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q7680590}}
'''Tamale Teaching Hospital''' e la asibiti kpoŋ kaŋa naŋ be [[Ghana]] poɔ. A '''Tamale Teaching Hospital''' e la asibiti naŋ be a [[Tamale]] naŋ be a northern irigyin kyɛ a la e a asibiti ata soba baŋ e kpoŋ a [[Ghana|Gaana]] poɔ. O e la asibiti kpoŋ ko a irigyin anuu na zaa naŋ be a northern zaga naŋ be a Gaana poɔ.<ref>http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/health/hospitals.php</ref> A asibiti meŋɛ naŋ be a Northern Gaana seŋ e la 2km naŋ be a southeast a teŋɛ poɔ. O laŋ ne a [[University for Development Studies]] na be a [[Northern Gaana]] naŋ wulo a undergraduate ane a gragyuate naŋ saana teenɛɛ, nɛɛsere ane bondirii laafeeloŋ tontomba. O e a asibiti ata noba naŋ e wulluu asibiti ayi a [[Korle Bu Teaching Hospital]] ane a [[Komfo Anokye Teaching Hospital]] puoriŋ.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20130803064012/http://www.tamaleteachinghospital.org/about-us/our-mandate/</ref>
A [[Northern Region|northern irigyin]] a Gaana asibiti bɛrɛ meŋ e la asibiti bɛrɛ na kaŋa naŋ derɛ baaleba ba yire a asibiti bilii. O taa la noba naŋ ta 5,203,838. O sonna la a sazu irigyin a Gaana poɔ. (Northern irigyin, [[Savanah irigyin]], [[North East irigyin,]] [[Ɔpɔ East irigyin]] , and [[Ɔpɔ Wɛse iring yin)]].
A [[Tamale Metropolitan Desekyere|Tamale metropolitan]] e la a [[University for Development Studies]] yiri, a sakuuri naŋ zanna teenɛɛ, ane a Tamale Teaching Hospital. Noba ta ŋa 612,000 naŋ kpeɛrɛ a be.<ref>https://www.globalsurgeryunit.org/global-surgery-our-teams/ghana-hub/</ref>
== Yelkorɔ ==
A asibiti da piili la a yuoni 1974 poɔ ka ba da boɔlɔ o ka Tamale Regional Hospital. O boɔbɔ da la ka o saŋe baaloŋ ko a Northern irigyin paaloŋ naŋ be a Gaana poɔ, ka ana la, a Northern, [[Upper East Region|Upper East]] ane [[Upper West Region|Upper West irigyin]]<ref name=":0" />
== A Wulluu Asibiti Voaraa ==
A yuoni 2005 poɔ, a [[Northern Regional Coordinating Council]] da sage lane la [[Ghana Health Service]] ka ba maaleŋ maale a asibiti ka o leɛ wulluu asibiti.<ref name=":1">http://www.modernghana.com/news/73010/1/tamale-regional-hospital-to-be-upgraded.html</ref> A maaleŋ maaloo na la vɛŋ ka a asibiti poɔ a asibiti bɛrɛ ata a teŋɛ poɔ. A maaleŋ maaloo na da ka o soŋ Wuli lããfeeloŋ tontomba a yi a University of Development Studies.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Ferootoma ==
A asibiti feroo toma tuuro la bɛŋɛ 523 koŋ a Gaana laafeeloŋ tontomba ane a teaching asibiti bɛŋɛ a yuoni 1996. A feroo toma vɛŋɛɛ la ka asibiti tona ziire mine ta naŋ e nimizeɛ ka ana la, ka ba ko baaleba laafeeloŋ soŋ, ka soŋ a karambiiri na naŋ zanna a laafeeloŋ yɛlɛ ane a baaroo soba ka ba peɛrɛ yɛlɛ naŋ na soŋlaafeeloŋ yɛlɛɛ.<ref name=":0" />
== Yelnyɔgeraa ==
Ka o mɛ o meŋɛ a e zie naŋ na de zu ko lããfeeloŋ kaabo, peɛroo, ane ganzanne zie naŋ zɛge zu tu sɛkɔndere sakuuri puoriŋ<ref name=":2">https://tth.gov.gh/mandate-vision-and-missi</ref>
== Yelboɔraa ==
Ka ba ko noba laafeeloŋ papa ba maŋ na baŋ yɔɔ, ane yelmennoo, tontomba naŋtaa a gɔɔloŋ ka ba wuli ba velaa meŋ kyɛ taa nensaaloŋ.<ref>https://tth.gov.gh/mandate-vision-and-missi</ref>
== Yelboɔre meŋɛ<ref name=":2" /> ==
O naŋ e wulluu asibiti zuiŋ, ba yelboɔre mine la ama:
* Nensaaloŋ
* Toma gɔɔloŋ
* Gɔɔloŋ baaba zannoo
* Yelpaaba de poɔ ba toma poɔ
* Laŋkpole toma.
== Tontonziire ==
* Baaloŋ tuluŋ zie
* Anesthesia
* Nyemɛ zie
* Nyɔbogri, nimie ane tɔɔri zie
* Teenɛɛba naŋ maŋ de tona ne toma zie
* Baaloŋ boɔbɔ zie
* Pɔge dɔgerebo zie
* Neonatal Intensive Care Unit (NICU)
* Nimie zie
* Kɔbɔ sammo zie
* Bibiiri zie
* Teenɛɛ zie
* Radiology
* Wɛroo zie
* Urology<ref>https://web.archive.org/web/20240930125020/https://www.moh.gov.gh/tamale-teaching-hospital/</ref><ref>https://www.tth.gov.gh/organization</ref>
== Tontonziire meɛbo ==
A asibiti a yuoni 2012 poɔ, da ko 335,000 Ghana cedis ka ba mɛ ne a [[ultra-modern Neonatal Intensive Care Unit]] (NICU). A libikyaare ŋa da yi la [[MTN]] Gaana naŋ da sage a yi a Lord Paul Boateng ane o pɔge ba naŋ da gaa a asibiti a yuoni 2011 poɔ.<ref name=":3">https://web.archive.org/web/20130803145646/http://www.tamaleteachinghospital.org/2012/10/mtn-ghana-foundation-to-build-an-ultra-modern-neonatal-intensive-care-unit-nicu-at-the-tamale-teaching-hospital/</ref> Ba da baare la zie a July kyuu a yuoni 2015 poɔ zie naŋ na baŋ sage biiri lezaɛ ayi ne ba ma mine.<ref name=":3" /> O meŋ taa ɔfire ziire ane zannoo [[zie.Akosombo]] da ko la fitigidinli.<ref>https://web.archive.org/web/20160304085257/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/health/Tamale-Teaching-Hospital-receives-crucial-equipment-boost-352657</ref>
== Bandazuzeere ==
Ba da biŋ la bandazuzeere pie ne yeni (11) ko a Tamale wulluu asibiti 28 Fɛboɔre 2019 yuoni poɔ ka ba na kaara o zu.
A bandazuzeere la, [[Mr. Mahmoud Hamid]] (Chairman), [[Dr. David Zawumya Kolbilla,]] [[Prof. Francis A]]. Abantanga, [[Mr. George A]]. Atampugre, [[Dr. Abass Adam]], [[Mrs. Dangnikuu Evelyn-Eda]]. Others are Mr. Kuuri Karim, Pham. Hamid Abdulai, [[Nana Agyei Mensah]], [[Justice Eric Baah]] ane Clara Tia Sulemana.<ref>https://web.archive.org/web/20190228102317/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Tamale-Teaching-Hospital-gets-governing-body-726844</ref>
== Sommo yizie ==
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:West Africa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:DWUG - Article of the week 2024]]
[[Gbuli:Article of the week]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
slrsk91p5aert3l63qmqfuzli692o9y
Elijah Amoo Addo
0
5777
62498
61604
2026-07-13T01:03:22Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62498
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q67171535}}
'''Elijah Amoo Addo''' dɔŋebo la 1 August, 1990. O eɛ Ghanaian chef ane food stylist naŋ e a social Entrepreneur a yi o nuuri toma toma bondimaale koraa a Africa zaa poɔŋ. O piili la a yi 2014 yuoni, bondi-maale ko a Africa naŋ e non-profit social enterprise a tonne a West Africa teŋɛ danwēɛ bondi sonna Center. A yi a Ghana teŋkpoŋe Accra, bana naŋ so a zie ŋa maŋ tonne a Advocacy ane a bondi ponne taŋgaraa miri zu te ko bibiiri koba naŋ seŋ ne kaabo a yi bondirii recovery ane redistribution. Ba naŋ tonne ne a local bondimaale koraba, dakpoŋ, bondi ponne Companies, ane kora-kora poɔ koɔba, Addo's Organization derri la bondi di kyɛŋmaare bee bondi zagere bare meŋ naŋ taa tɔna ko o a bibiiri ane bondi-leɛponterri te ko bikpeeba, a Asebeti bee Laafēēloŋ baaba deme ane banaŋ meŋ naŋ ba taa libiri na yɔɔ sakuuri zuyɔɔ. A Organization ŋa meŋ da taa la tonnoɔre ane a National Policy Level deme meŋ da la ba zie mɔlo ko noba na boore ka ba soŋe ne bondirii kyɛ nyɛ tɔna yi a poɔŋ. O naŋ wa nyɛ ka 46% of a bondimaal bomma ma yi la koɔba zie ma sana a yi a sori na ba vielɛ zuiŋ, a meŋ ma saana a lɔɔre ane a daaroŋ meŋ ba ma soma bee veɛla, bondire, a Africa lanne a nembɛrɛ a Ghanaian bondi-maaleba (industry) ka ba naŋ e lɛ a bondirii ba ma saŋe.
== A Chef Toma Ane Activism ==
Addo's o naŋ da e chef piili la a Logos, Nigeria a yi o naŋ da de gbɛɛ a o toma poɔŋ a Restaurant a Kitchen porter ka o soŋe a o sakuuri. Bebiri kaŋa o da boɔra la ka o gaa yiri wieŋ, ka o da lɔɔ a Olive Sauce bare ka o te tɔ a Chef zu ka o poɔ zaa da saaŋ. A ŋaa da vɛŋ la a Chef suuri iri ka o ko tõɔ omeŋa kyɛ toora o zoma. Ka o da piili a kono yele "fo teɛre ka ka n dɔgereba da naŋ voora N da naŋ be la a kyɛ a e sagepeera kyɛ ka n taaba be sakue poɔŋ?" Aŋaa da tɔ la a Chef zuzeɛ ka o de o meŋɛ wuli kyɛ teɛ o ka o te baare a Culinary studies a Sphinx Vacational zannoo sakuuri a Lagos<ref>https://web.archive.org/web/20190906090741/https://chefsinafrica.fr/Nos-pionniers/chef-elijah-amoo-addo/</ref>. A yi a o zannoo puoriŋ, o nyɛ la toma a Marios Restaurant ŋa kaŋa a Busiest Restanrants. O da bare la a be, kyɛ a yi 2010, ka o leɛ wa Ghana ka o wa soŋe a Lebanese Businessmen naŋ na nyɛ a o toma a Lagos ka o yuo Chase Restaurant. A yi a yuoni na puoriŋ ka o leɛ gaa Lagos a yi o naŋ nyɛ lɛta yi a o terraa na zie ka o te toŋ a ba hostel kaŋa poɔŋ kyuuri ayoɔbo kyɛ ka o lɛre a Sous Chef.<ref>https://web.archive.org/web/20190906090742/https://chefs4dev.org/index.php/chefs-network/elijah-amoo-addo/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190906090741/https://www.pulse.com.gh/innovation/saint-of-the-streets-elijah-amoo-addo-is-feeding-accras-needy/wwq6pq1</ref>
Addo da leɛ wa la Ghana kyɛ 2011 yuoni poɔ da la, ka o da wa nyɛ dɔɔ kaŋa o yɛŋ naŋ ba do bee saale ka o turoo bondi-di-kyɛ ŋmaare a bondi koroba zie a o ne o taaba mine te di<ref>https://web.archive.org/web/20190906090741/https://www.cnbcafrica.com/apo/2019/06/03/chef-elijah-amoo-addo-confirmed-to-address-about-how-food-can-foster-stronger-relations-between-europe-and-africa/</ref>. Aŋaa da mii o la eŋɛ ka o piili a Chef for change Ghana Foundation, aŋa NGO na deɛŋ bondi-ŋmaare yire ne a Hospitality Companies te korɔ a noba naŋ boɔra bondirii kyɛ meŋ ŋmɛ kyɛlle a yi bondi sanno ne a kɔ Ghana poɔŋ. A yi 2015 yuoni poɔ, Chef For Change waa ŋa bondirii ko neɛzaa a Africa programme<ref>https://web.archive.org/web/20190906090741/https://chefsinafrica.fr/Nos-pionniers/chef-elijah-amoo-addo/</ref>.
A yi yuomo 2017, Addo da de la kyɔɔtaa a Queen's Young ninderaa kyɔɔtaa a yi pɔge Naa Queen Elizabeth || a Buckingham Palace a o sommo kyaare a Ghana bondirii distribution system ka ba na seŋerɛ a bondirii saamo.
== O Nyɔvoɔre Ane O Sakuuri Gaabo ==
Ba dɔŋe o la 1 August, 1990 yuoni a Acrra poɔŋ, Ghana kyɛ ka o yi Akuapem-Mampong<ref>https://web.archive.org/web/20190906090743/https://africanstylesandculture.com/2017/07/20/elijah-amoo-ghanaian-chef-26-running-a-food-bank-for-the-less-privileged/</ref>. O yoŋ da la a bidɔɔ a o saa biiri zaa banaare poɔ. O dɔgereba zaa kpɛeoŋ, o naŋ wa nyɛ yuomo pie ne ayi kyɛ ka o gaa o puree zie a Lagos, be la ka o da te piili o sakuuri gaabo. O kyoge la o sakuuri gaabo a St. Thomas Aquinas Secondary sakuuri a Accra poɔ, Ghana kyɛ ka o te baare o sakuuri ne Culinary studies a Sphinx Hospitality sakuuri ne bondi-maale toma a Lagos, Nigeria. O taa la Certificate in Entrepreneurship ane management a yi YALI West Africa RLC_GIMPA ane earned a leading Change a certificate yi ne a Yuniveniti of Cambridge a yi a yuoni 2017 poɔ.<ref>https://www.modernghana.com/news/785690/food-for-all-africa-founder-receives-queens-young.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190729124223/https://qyl.ice.cam.ac.uk/stories/elijah-amoo-addo-food-for-all-africa</ref>
== Sommo Yizie ==
[[gbuli:dagaare]]
[[gbuli: africa]]
[[gbuli:mainpage]]
[[gbuli: ghana]]
[[gbuli:gampɛlɛ zaa]]
[[gbuli:dɔɔloŋ]]
qv9ixrbztpfxasve566zcdspswax1bd
Odambea Tigiri
0
6385
62512
59189
2026-07-13T05:03:55Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62512
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q98599301}}
'''Odambea Festival''' e la tigiri naŋ maŋ taa diibu ka ba leԑ teԑre yelkori na naŋ be a Nkusukum Traditional Area, [[Saltpond]] naŋ be a [[Central Region (Ghana)|Central Region]], [[Ghana]].<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Odambea_Festival#cite_note-1</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200922063251/https://www.ghana.travel/events-festivals/festivals/</ref> Gbԑԑ gyamaa kyuu na ba naŋ maŋ di o la Ɔɔgore.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Nkusukum-Traditional-Council-launches-2012-Odambea-Festival-243808</ref><ref>https://tourghana.com/ghana-festivals/</ref> O maŋ taa la diidu ko a noba naŋ be a Anomabo.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2016/07/17/2016-odambea-festival-launched/</ref> "Odambea" muni naŋ e "fortified link" a ba ma kɔkɔre poɔ.<ref>https://touringghana.com/festivals/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210118192700/http://www.slutchtours.com/?page_id=21</ref>
== O Diibu ==
A tigiri poɔ, ba maŋ baŋ vɛŋԑԑ saama ponna diibu. A tendeme maŋ yɛre la a lesiri. Ba meŋ maŋ taa la boŋmeԑre ŋmeԑbo ane seԑre.<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref>
== Tona ==
A tigiri diibu ananso la ka ba leɛ teɛre lԑ a naŋ da ta ka ba da yi wa zeŋ a Nkusukum saŋa nang ba na da be a [[Techiman]] naŋ paale a [[Brong-Ahafo region|Brong Ahafo region]] naŋ e a pampana zemmo zie.<ref>https://www.graphic.com.gh/entertainment/music/stay-jay-to-perform-at-odambea-festival.html</ref> A tigiri meŋ la pukyaare la a re-enactment ko a ancient lifestyles kyaare a noba bana naŋ be a paaloŋ poɔ.<ref>https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-ghana_festivals.php</ref>
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:mainpage]]
[[Gbuli:West Africa]]
[[Gbuli:tigiri]]
[[Gbuli:Afirika tige]]
gee0kr871r9lvq4tnvm30fbem9r5oy7
Nana Abe Fest
0
6421
62508
56409
2026-07-13T04:41:34Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62508
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q98641260}}
'''Nana Abe Festival''' e la yuoni zaa tigiri Abease Traditional Area namine ane noba naŋ maŋ di a [[Pru West Desekyere]] naŋ be a [[Bono East Region|Bono East irigyiŋ]] poɔ, naŋ da daŋ e [[Ghana]] Brong Ahafo Irigyiŋ. <ref name=":0">http://www.s158663955.websitehome.co.uk/ghanaculture/mod_print.php?sectionid=532</ref>
== Diibu ==
A tigiri diibu wagere, sori maŋ yuo la ko saamba ka ba na wa poŋ bondirii ane bonnyuuri ko taa. A noba maŋ su la sããkoŋ bonsuuri ane namine kpaaroŋ vinviŋ maŋ bebe la. Seɛre ane gaŋgarre ŋmeɛbo meŋ maŋ bebe la.<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref>
== Tɔna ==
A tigiri ŋa maŋ di la na teɛre yɛlɛ na e pare.<ref>https://web.archive.org/web/20200815054207/https://ghanaconsulatedubai.com/tourism.html</ref> A tigiri maŋ di la na eŋ a noba laanfeeloŋ zimmo a ba pampana ziŋ zieŋ.<ref name=":0" />
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:mainpage]]
[[Gbuli:West Africa]]
[[Gbuli:tigiri]]
<references />
[[Gbuli:Afirika tige]]
5fza8bwptqv225jlfqmtn8sqfo0p7w5
Nkompo Tigiri
0
6424
62509
57357
2026-07-13T04:52:39Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62509
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q98566187}}
'''Nkompo''' '''Tigiri''' e la tigiri Acherensua-Asutifi naŋ be [[Ahafo Region|Ahafo irigyiŋ]] poɔ, naŋ da daŋ e [[Ghana|Ghan]] Brong Ahafo Irigyiŋ namine ane noba naŋ maŋ di yuoni zaa. Gbɛɛ yaga o maŋ di la Gyɛnoɔre kyuu poɔ.<ref>https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-ghana_festivals.php</ref> Noba mine meŋ yeli ka o maŋ di la Sentɔmbare poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20210811153900/https://www.nhoc.gov.gh/festivals</ref>
== A tigiri Diibu ==
A tigiri diibu wagere, sori maŋ yuo la ko saamba ka ba na wa poŋ bondirii ane bonnyuuri ko taa. A noba maŋ su la sããkoŋ bonsuuri ane namine kpaaroŋ vinviŋ maŋ bebe la. Seɛre ane gaŋgarre ŋmeɛbo meŋ maŋ bebe la.<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref>
== Tɔna ==
A tigiri ŋa maŋ di la na teɛre yɛlɛ naŋ daŋ e pare.<ref>https://web.archive.org/web/20200815054207/https://ghanaconsulatedubai.com/tourism.html</ref>
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:mainpage]]
[[Gbuli:West Africa]]
[[Gbuli:tigiri]]
[[Gbuli:Afirika tige]]
sp61c9kmoax6h7owjyv688e5i5j8bgw
Kusebko Larere
0
6427
62505
57355
2026-07-13T03:31:37Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62505
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q98567700}}
'''Kusebko Larere''' '''Tigiri''' e la yuoni gbuli zaa tigiri [[Sumbrungu]] naŋ be Bolgatanga Desekyere a [[Upper East Region|Upper East Irigyiŋ]] poɔ, [[Ghana]], namine ane noba naŋ maŋ di. Gbɛɛ yaga o maŋ di la Gyɛnoɔre kyuu poɔ.<ref>https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-ghana_festivals.php</ref>
== A tigiri diibu ==
A tigiri diibu wagere, sori maŋ yuo la ko saamba ka ba na wa poŋ bondirii ane bonnyuuri ko taa. A noba maŋ su la sããkoŋ bonsuuri ane namine kpaaroŋ vinviŋ maŋ bebe la. Seɛre ane gaŋgarre ŋmeɛbo meŋ maŋ bebe la.<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref>
== Tɔna ==
A tigiri ŋa maŋ di la na teɛre yɛlɛ naŋ daŋ e pare.<ref>https://web.archive.org/web/20200815054207/https://ghanaconsulatedubai.com/tourism.html</ref>
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:mainpage]]
[[Gbuli:West Africa]]
[[Gbuli:tigiri]]
[[Gbuli:Afirika tige]]
iezeep7w53q8mz45qzmbvignri9gl1r
Kantonjina Gbiele
0
6428
62504
56436
2026-07-13T02:54:34Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62504
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q98684643}}
'''Kanton Jina Gbiele''' '''Tigiri''' e la yuoni gbuli zaa tigiri Tumu Traditional Area naŋ be a [[Upper West Region|Upper West Irigyiŋ]] poɔ, [[Ghana]], namine ane noba naŋ maŋ di. Gbɛɛ yaga o maŋ di la Gyɛnoɔre kyuu poɔ.<ref name=":0">http://www.s158663955.websitehome.co.uk/ghanaculture/mod_print.php?sectionid=530</ref>
== A tigiri Diibu ==
A tigiri diibu wagere, sori maŋ yuo la ko saamba ka ba na wa poŋ bondirii ane bonnyuuri ko taa. A noba maŋ su la sããkoŋ bonsuuri ane namine kpaaroŋ vinviŋ maŋ bebe la. Seɛre ane gaŋgarre ŋmeɛbo meŋ maŋ bebe la.<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref>
== Tɔna ==
A tigiri ŋa maŋ di la na teɛre yɛlɛ naŋ e tɔle ane na leɛteɛre noba bone na naŋ da e tɔle.<ref>https://web.archive.org/web/20200815054207/https://ghanaconsulatedubai.com/tourism.html</ref> A noba maŋ kaa la bone naŋ erɛ pampana kyɛ maale sɛgere ba nyɔvore yelerre. Ba yeli ana tigiri ŋa maŋ di la na leɛ teɛre ba naa naŋ kpie Kanton I.<ref name=":0" />
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:mainpage]]
[[Gbuli:West Africa]]
[[Gbuli:tigiri]]
[[Gbuli:Afirika tige]]
agqki49ej5zqaw4owkhb8szle43ksoy
Nkyifie Tigiri
0
6429
62510
57358
2026-07-13T04:55:32Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62510
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q98601668}}
'''Nkyifie (Yam)''' '''Tigiri''' e la yuoni gbuli zaa tigiri [[Prang]] Traditional Area naŋ be a [[Pru West Desekyere]] a [[Bono East Region|Bono East Irigyiŋ]] poɔ, naŋ da daŋ e Brong Ahafo irigyiŋ, [[Ghana]], namine ane noba naŋ maŋ di.<ref>https://web.archive.org/web/20210831154756/https://visitghana.com/attractions/tags/nkyifie-festival/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210831154750/https://www.peacefmonline.com/pages/local/news/201911/396281.php</ref><ref>https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ngo-calls-on-chief-to-ban-wake-keeping.html</ref> Gbɛɛ yaga o maŋ di la Sentɔmbare kyuu poɔ.<ref>https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-ghana_festivals.php</ref> Noba mine yeli ka o maŋ di la Ɔɔtoore bee Disembare poɔ.<ref name=":0" /> Ka mine meŋ ka o maŋ di la Nyɔgevenne kyuu poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20210811153900/https://www.nhoc.gov.gh/festivals</ref>
== A tigiri Diibu ==
A tigiri diibu wagere, sori maŋ yuo la ko saamba ka ba na wa poŋ bondirii ane bonnyuuri ko taa. A noba maŋ su la sããkoŋ bonsuuri ane namine kpaaroŋ vinviŋ maŋ bebe la. Seɛre ane gaŋgarre ŋmeɛbo meŋ maŋ bebe la.<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref>
== Tɔna ==
A tigiri ŋa maŋ di la na teɛre yɛlɛ naŋ daŋ e pare.<ref>https://web.archive.org/web/20200815054207/https://ghanaconsulatedubai.com/tourism.html</ref> A Prang noba maŋ de la a tigiri ŋa na leɛkaa ba yuoni gbuli zaa toma a yuoni poɔ.<ref name=":0">http://www.s158663955.websitehome.co.uk/ghanaculture/mod_print.php?sectionid=532</ref>
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:mainpage]]
[[Gbuli:West Africa]]
[[Gbuli:tigiri]]
[[Gbuli:Afirika tige]]
famsjggym20ryfmb7mnu1kvd9gusic4
Nyigbla Tigiri
0
6430
62511
56917
2026-07-13T05:01:06Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62511
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q98592848}}
'''Nyigbla''' '''Tigiri''' e la yuoni gbuli zaa tigiri Afife naŋ peɛle Akatsi a [[Volta Region|Volta Irigyiŋ]] poɔ, [[Ghana]], namine ane noba naŋ maŋ di.<ref>https://web.archive.org/web/20200113094116/http://ghanamps.com/constituency/details.php?id=2475</ref><ref>Gedzi, Victor Selorme (2019-12-01). ''The Role of Culture and Law in Sustaining Trokosi Institution in Southern Ghana''. Kumasi: Department of Religious Studies, Faculty of Social Sciences - KNUST.</ref><ref>Gedzi, Dumbe, Eshun, Victor Selorme. Yunus, Gabriel (2016). ''Field Of Power: A Religio-Cultural Analysis Of Trokosi In Ghana''. Kumasi: Department of Religious Studies, Faculty of Social Sciences, Kwame Nkrumah University of Science and Technology.</ref> Gbɛɛ yaga o maŋ di la Fɛboɔre kyuu poɔ.<ref name=":0">https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-ghana_festivals.php</ref>
== A tigiri Diibu ==
A tigiri diibu wagere, sori maŋ yuo la ko saamba ka ba na wa poŋ bondirii ane bonnyuuri ko taa. A noba maŋ su la sããkoŋ bonsuuri ane namine kpaaroŋ vinviŋ maŋ bebe la. Seɛre ane gaŋgarre ŋmeɛbo meŋ maŋ bebe la.<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref> Zɔɔre seɛre, vũũ nyegebo ane yiele maŋ la a kpaaroŋ vinviŋ.<ref name=":0" />
== Tɔna ==
A tigiri maŋ di la na tere bareka puoruu ane a Anlo-Ewe iri wa ziŋ ba pampana zinzie emmo.<ref name=":0" />
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:mainpage]]
[[Gbuli:West Africa]]
[[Gbuli:tigiri]]
[[Gbuli:Afirika tige]]
g6ysv9lbfa8xsoo4c4eaq4aspwbwksk
Sungweh Tigiri
0
6435
62514
57363
2026-07-13T06:34:08Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62514
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q98594475}}
'''Songhei''' '''Tigiri''' ('''Sungweh''') e la yuoni gbuli zaa tigiri Sampa-Jaman naŋ be [[Bono East Region|Bono irigyiŋ]] poɔ, naŋ da daŋ e Brong Ahafo Irigyiŋ, [[Ghana]], namine ane noba naŋ maŋ di. Gbɛɛ yaga o maŋ di la Gyoone ne Gyoonnoɔre kyuuri poɔ.<ref>https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-ghana_festivals.php</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210811153900/https://www.nhoc.gov.gh/festivals</ref>
== A tigiri Diibu ==
A tigiri diibu wagere, sori maŋ yuo la ko saamba ka ba na wa poŋ bondirii ane bonnyuuri ko taa. A noba maŋ su la sããkoŋ bonsuuri ane namine kpaaroŋ vinviŋ maŋ bebe la. Seɛre ane gaŋgarre ŋmeɛbo meŋ maŋ bebe la.<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref>
== Tɔna ==
A tigiri ŋa maŋ di la na teɛre yɛlɛ naŋ daŋ e pare.<ref>https://web.archive.org/web/20200815054207/https://ghanaconsulatedubai.com/tourism.html</ref>
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:mainpage]]
[[Gbuli:West Africa]]
[[Gbuli:tigiri]]
[[Gbuli:Afirika tige]]
bhhrj9bj8kfeakjukypzhqfxated0gj
Donkyi Tigiri
0
6437
62495
57348
2026-07-13T00:42:01Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62495
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q98553864}}
'''Donkyi Festival''' e la yuoni gbuli zaa tigiri Mamase naŋ be Brong Ahafo Irigyiŋ poɔ, [[Ghana]], namine ane noba naŋ maŋ di. Gbɛɛ yaga o maŋ di la Mɛnoɔre kyuu poɔ.<ref>https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-ghana_festivals.php</ref><ref>https://touringghana.com/festivals/</ref><ref>http://ghanareview.com/festivals2.html</ref><ref>https://tourghana.com/ghana-festivals/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210118192700/http://www.slutchtours.com/?page_id=21</ref>
== A tigiri Diibu ==
A tigiri diibu wagere, sori maŋ yuo la ko saamba ka ba na wa poŋ bondirii ane bonnyuuri ko taa. A noba maŋ su la sããkoŋ bonsuuri ane namine kpaaroŋ vinviŋ maŋ bebe la. Seɛre ane gaŋgarre ŋmeɛbo meŋ maŋ bebe la.<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref>
== Tɔna ==
A tigiri ŋa maŋ di la na teɛre yɛlɛ naŋ daŋ e pare.<ref>https://web.archive.org/web/20200815054207/https://ghanaconsulatedubai.com/tourism.html</ref>
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:mainpage]]
[[Gbuli:West Africa]]
[[Gbuli:tigiri]]
[[Gbuli:Afirika tige]]
kjct8x35y7bsnu7d3kktx3p5hzvoo9r
Don Tigiri
0
6438
62494
57347
2026-07-13T00:41:22Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62494
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q98553906}}
'''Don''' '''Tigiri''' e la yuoni gbuli zaa tigiri [[Bolgatanga]] naŋ be [[Upper East Region|Upper East Irigyiŋ]] poɔ, [[Ghana]], namine ane noba naŋ maŋ di. Gbɛɛ yaga o maŋ di la Mɛnoɔre kyuu poɔ.<ref>https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-ghana_festivals.php</ref><ref>https://touringghana.com/festivals/</ref><ref>http://ghanareview.com/festivals2.html</ref><ref>https://tourghana.com/ghana-festivals/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210118192700/http://www.slutchtours.com/?page_id=21</ref>
== A tigiri Diibu ==
A tigiri diibu wagere, sori maŋ yuo la ko saamba ka ba na wa poŋ bondirii ane bonnyuuri ko taa. A noba maŋ su la sããkoŋ bonsuuri ane namine kpaaroŋ vinviŋ maŋ bebe la. Seɛre ane gaŋgarre ŋmeɛbo meŋ maŋ bebe la.<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref>
== Tɔna ==
A tigiri ŋa maŋ di la na teɛre yɛlɛ naŋ daŋ e pare.<ref>https://web.archive.org/web/20200815054207/https://ghanaconsulatedubai.com/tourism.html</ref>
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:mainpage]]
[[Gbuli:West Africa]]
[[Gbuli:tigiri]]
[[Gbuli:Afirika tige]]
kqx4ewax93ngz72c5ai1x6kmtsswq38
Ewoya Dance
0
6448
62499
56639
2026-07-13T01:16:04Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62499
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q124412659}}
'''Ewoya''' '''Seɛre''' e la Jie noba sããkoŋ Folk Seɛre naŋ be North-Eastern Uganda a Karamoja Sub-region Kotido Desekyere poɔ. O e la tori kyɛ kyogi vara ɛgera duoro saa.<ref>https://web.archive.org/web/20250124130052/https://qsafarisafrica.com/tribes_4/</ref> A seɛre ŋa e la nimizeɛ bone ba naŋ maŋ de bɔ ne fo kuli tɔ zie a dɔba ne a pɔgeba zaa naŋ maŋ vare ɛge neɛ na zaa naŋ wa vare ɛge yaga maŋ nyɛ la a dɔɔ velaa bee kuli tɔ velaa.<ref>https://www.101lasttribes.com/tribes/dodoth.html</ref> Jie noba '''Ewoya''' '''Seɛre''' yineŋ la a Maasai, ane Karamojong toɔre. A Jie yeli la a Karamojong noba kɔkɔre kɔkɔkpɛgelaa.
== Muuli kyɛ meŋ nyɛ ==
* Ugandan Folklore
* Ugandan Traditions
* Gisu People
* Samia Tribe
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:mainpage]]
[[Gbuli:West Africa]]
[[Gbuli:tigiri]]
[[Gbuli:Afirika tige]]
kd8vwu09ka7r2vp0gkv1rg7rdlkqwkd
Kwafie
0
6453
62506
57356
2026-07-13T03:37:20Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62506
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q98594628}}
'''Kwafie Festival''' e la yuoni gbuli zaa tigiri Dormaa, Berekum ane Nsoatre, naŋ be a [[Bono Region|Bono Irigyiŋ]] namine ane noba naŋ maŋ di. A tigiri ŋa maŋ di la na leɛteɛre ba sããkommine yɛlɛ ane o meŋ e la dɛgere peeroo. A yelerre gyamaa zaa poɔ, a ona naŋ maŋ yuoro eŋɛ la vũũ kpoŋ nyegebo a courtyard poɔ.<ref>https://viewghana.com/ghana-events/kwafie-festival-ghana/</ref> A Dormaa, Berekum ane Nsoatre noba meŋ maŋ di o la Nyɔgevenne/Disembare poɔ.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20210120100250/http://ghanaculturepolitics.com/list-of-festivals-in-ghana/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210811153900/https://www.nhoc.gov.gh/festivals</ref><ref>https://web.archive.org/web/20220601160639/https://www.fiandadghanalimited.com/kwafie-festival/</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Thousands-attend-Kwafie-Festival-grand-durbar-822373</ref>
== A tigiri diibu ==
A tigiri diibu wagere, sori maŋ yuo la ko saamba ka ba na wa poŋ bondirii ane bonnyuuri ko taa. A noba maŋ su la sããkoŋ bonsuuri ane namine kpaaroŋ vinviŋ maŋ bebe la. Seɛre ane gaŋgarre ŋmeɛbo meŋ maŋ bebe la.<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref> A Kwafie Festival maŋ di la Dormaa Ahenkro, Berekum, ane Nsuatre poɔ a Brong Ahafo Irigyiŋ poɔ, Ghana na eŋ vũũ de wane a gbaŋgbale na, ba naŋ yeli ka ba maŋ de la a emmo ko ba sããkommine naŋ daŋ iri boɔrɔ zinzie wa ziŋ ana irigyiŋ ŋa poɔ saŋa zaa. A tigiri diibu maŋ ta la ŋa bebie ata ane o maŋ baŋ e la Nyɔgevenne/Disembare bee Gyoonnoɔre poɔ.<ref>https://doi.org/10.1377/forefront.20141216.043437</ref> Dormaa Ahenkro poɔ a tigiri maŋ piili ne la zimaani fentelɛ nyegebo yi a nazaŋo gaa die zie a lesiri bomma naŋ biŋ. Ba maŋ puori la a ŋmemɛ ne kaaloo, kyɛ ka a fentel-nyegereba la leɛ gaa a nazaŋo. A nyããzie beguo neɛzaa maŋ laŋ la a nazaŋo eŋɛ zie a naa naŋ maŋ kaa a dakpulo bimmu "laying of logs," bee Nkukuato, zie nembɛre bilii naŋ maŋ pɛgele dakpulo ba bagebieŋ na wa ko a naa. Ba zaa neŋkpoŋ maŋ iri la dakpulo ata na piili a vũũ, ba naŋ maŋ de maale ne lesiri seemaa. A puoriŋ a bebiri eŋɛ zimaani lesiri tuuribo maŋ de la a sããkoŋ kogiri gaa ne kõɔ naŋ gaŋ peɛle ka ba na tu seeloŋ peeroo. Lesiri tuuri mine meŋ maŋ tu la. Ka a tigiri bebibaaraa pãã di ne eŋyuo seɛre, yiele, ane bebikpali ko a nazaŋo guuribo/zɔɔzɔɔreba.
== Tɔna ==
A tigiri ŋa maŋ di la na teɛre yɛlɛ naŋ daŋ e pare.<ref>https://web.archive.org/web/20200815054207/https://ghanaconsulatedubai.com/tourism.html</ref> A Dormaas maŋ nyege la vũũ kpoŋ a tigiri wagere kyɛ yeli ka ba naŋ wane vũũ Ghana.<ref name=":0" /><ref>https://viewghana.com/kwafie-festival/</ref>
== Sommo Yizie ==
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:mainpage]]
[[Gbuli:West Africa]]
[[Gbuli:tigiri]]
[[Gbuli:Afirika tige]]
7nu8nuigdu9jy8xqfcbpdme6adcdfki
Gualla Tigiri
0
7047
62501
62406
2026-07-13T01:54:39Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62501
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q98684600}}
'''Gualla Festival''' e la yuoni zaa tigiri ka Lambussie naa ne o noba maŋ di a Upper West irigyin a Ghana poɔ. O maŋ di la a December kyuu poɔ.<ref name=":0">http://www.s158663955.websitehome.co.uk/ghanaculture/mod_print.php?sectionid=530</ref>
== Diibu ==
A tigiri saga, sããma maŋ wa la a pɔŋ bondirii ane dãã. A noba maŋ su la Dagakaayaare kyɛ ka Namine maŋ bebe. Seɛbo ane gaŋga ŋmɛ maŋ bebe.<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref>
== Tɔna ==
A tigiri ŋa maŋ di la ka o wuli yeli kaŋa naŋ da e<ref>https://www.ghanaconsulatedubai.com/tourism.html</ref>. O maŋ di la ka ba wuli ba popɛlɛ ko ba bonfolo ne ba bondirii naŋ maale soŋ.<ref name=":0" />
== Sommo yizie ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
ksuvsae3u5v8tvsa1jjwmapb36cy43x
Gyenpren Tigiri
0
7050
62502
62407
2026-07-13T01:58:57Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62502
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q98593851}}
'''Gyenpren Festival''' e la yuoni zaa tigiri ka Kwahu Tafo naa ne o noba maŋ di a Eastern iriygin a Ghana poɔ. Ba maŋ di o la June kyuu poɔ.<ref>https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-ghana_festivals.php</ref><ref>http://www.findglocal.com/GH/Accra/110243459088279/International-life-in-ghana-,-africa</ref><ref>http://ghanareview.com/festivals2.html</ref>
== Diibu ==
A tigiri saga, ba maŋ tuuri di la saama ka ba pɔŋ bondirii ane dãã. A noba maŋ su la ba lisiri bonsuuri kyɛ ka namine meŋ maŋ bebe. Ba meŋ maŋ srɛrɛ la kyɛ ŋmeɛrɛ gaŋgaare meŋ.<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref><ref>https://touringghana.com/festivals/</ref>
== Tɔna ==
A tigiri maŋ di la a na wuli yeli kaŋa naŋ daŋ e.<ref>https://www.ghanaconsulatedubai.com/tourism.html</ref>
== Sommo yizie ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
appe2y9y9olam884f0jokiu6y4xit38
Dumba Tigiri
0
7054
62496
61820
2026-07-13T00:46:02Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62496
wikitext
text/x-wiki
'''Dumba Tigiri''' e la yuoni zaa tigiri ka Namine ne a noba naŋ be Wa maŋ di a Wa naa paaloŋ poɔ a Upper West a Ghana poɔ<ref>https://www.flickr.com/photos/fhcommsbureau/49067687498/</ref><ref>https://www.modernghana.com/news/961024/dumba-festival-wa-naa-to-launch-education-endowme.html</ref><ref>https://www.theghanareport.com/photos-mahama-joins-wala-traditional-area-for-2019-damba-festival/</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Wa-Naa-calls-for-unity-in-Wala-Traditional-Area-102757</ref><ref>https://gwcl.com.gh/upper-west/</ref>. O maŋ di la September bee October kyuu poɔ<ref name=":0">https://www.blastours.com/index.php/fr/destinations-2/ghana/festivals/76-dumba-festival</ref><ref>https://www.graphic.com.gh/features/features/at-the-peak-of-dumba-festival.html</ref><ref>http://www.24ghana.com/national/dumba-festival-wa-naa-to-launch-education-endowment-fund-at-2019/105380-news</ref>
== '''O diibu''' ==
A Tigiri saŋa, ba maŋ tuori de la sããma a po bondirii ne bonnyuurii. A noba maŋ yɛre la ba saaŋkomboma kyɛ ka namine meŋ yi goɔŋ. Seɛre ne gaŋgaare ŋmeɛbo meŋ maŋ be be la<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref>.
== O tɔnɔ ==
A Tigiri ŋa maŋ di la ka ka ba leɛ teɛre yɛlɛ naŋ da e-pare<ref>https://www.ghanaconsulatedubai.com/tourism.html</ref>. A Tigiri ŋa e la boŋ ko a noba naŋ be a paaloŋ ka ka ba taa noɔre-yeni kyɛ taa sagediibu ko a Islamic Religion. A la wuli ka a naa nyɔvore maŋ e la tɔɔre ka onaŋ wa tõɔ ɛge gaŋ naa-leraa velaa<ref name=":0" /><ref>https://blastoursghana.com/ghana-festivals/</ref><ref>http://www.s158663955.websitehome.co.uk/ghanaculture/mod_print.php?sectionid=530</ref>. A naa kpeɛõ maŋ la baŋ la ka o na baŋ kyoŋi la o naaloŋ a kaara o noba zieŋ. A naa eŋɛ bee o bonsuurii ba seŋ ka o tɔ a naabo ka anaŋ wa wuli ka a naa ba tõɔ, lɛ wuli ka a ba e yelsoŋ ka o bale la a koŋ tõɔ kyoŋ ne o yeltarre<ref>https://visitghana.com/attractions/upper-west-region/</ref>.
== '''Sommo yizie''' ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
dde96z68yncvtl3ek8nq9wu5xi5zaca
Iwa Akwa
0
7060
62503
62416
2026-07-13T02:27:37Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62503
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q115222790}}
'''Iwa Akwa'''Listen<sup>ⓘ</sup> bee '''Aju'''Listen<sup>ⓘ</sup> Tigiri a na baŋ la leɛre eŋ la ka '''bonsuurii yɛrebo''' e la a saaŋkonoo yeltuuraa a Igbo noba naŋ maŋ tu a wuli ka bidɔɔlee ta la dɔɔ. Iwa Akwa yeltuuraa e la Tigiri naŋ maŋ erɛ a Obowo, Ihitte/Uboma, a Ehime Mbano, Ahiazu Mbaise local government areas a Imo state a Nigeria poɔ.
Gbaŋgbale
Iwa Akwa Tigiri poɔ la a ancient history of Igbo. Neɛzaa naŋ kpi kyɛ ba tu a tuuruŋ ba maŋ de la a soba ka o e bibile ka ba na uŋ o daare na zaa aŋa a bibile na.
== So-eŋ yeltuur ==
=== Kaabo wagre ===
A noba naŋ be a teŋɛ poɔ maŋ peɛre la a bidɔɔbilii na naŋ gɛrɛ ka ba paale a so-eŋ poɔ. A bidɔɔbilii yuomo, a bidɔɔbilii mamine ane a bidɔɔbilii saamine meŋ na peɛreŋ. A bidɔɔbilii seŋ ka ba be a yuomo 21 ane 26 kpakyagaŋ; a ma seŋ ka o kuli serɛ ka a tendemee baŋ ka a ba meŋ tu a yeltuuri.
=== A narebo wagre ===
Ka a peɛroo zaaŋ wa baare, a noba na naŋ poɔ dɔgereba maŋ gaa la daa te de bonsuurii sonne a naŋ a de tu neŋ a so-eŋ aneŋ meŋ ka ba e anea ka a zie e la siri kyellɛ a sããma.
=== A so-eŋ wagre ===
A noba maŋ seŋ ka ba tu a lɛ a dɔɔ-nembɛrɛ na naŋ tu a yeltuuraa ba naŋ manne ko ba nɛnɛnɛ. A noba naŋ poɔ tuuruŋ dɔgereba seŋ ka ba de wɔgyɛ tɛ a zagere nimitɔɔreŋ a de maaloo a yi bagebooraa nendiere naŋ maŋ kyɛnɛ ne gbɛkpala a soriŋ.
== Nyɔvore ka banaŋ wa so-eŋ ==
A bidɔɔbilii naŋ tu a tuuruŋ maŋ e la dɔba a na baŋ de yidããdɔɔloŋ bee sããkonyuori kaŋa a teŋɛ poɔ.
== Sommo yizie ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
# https://dailytrust.com/how-400-boys-attained-adulthood-in-enugu-community/
# https://web.archive.org/web/20240502130338/https://www.pulse.ng/lifestyle/food-travel/iwa-akwa-understanding-the-culture-behind-the-igbo-rites-of-passage-ceremony/9rdkfn8
# https://thenationonlineng.net/how-igbo-cultural-festival-drives-development-in-local-communities/
# https://web.archive.org/web/20240823211113/https://www.legit.ng/people/1540865-iwa-akwa-age-grade-initiation-igbo-land-how-done/
qmb9j2l0af12efw2e4ygw5s7u9enuuc
Fordjour Tigiri
0
7063
62500
62405
2026-07-13T01:27:41Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62500
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q98598332}}
Fordjour (wao) Tigiri e la yuoni bonde Tigiri ka namine ane Badu noba naŋ be Wenchi district a Bono Region, toribu Borong Ahafo region a Ghana poɔ maŋ di. Gbɛɛ yaga August kyuu poɔ la ka ba maŋ di ane September poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20210120100250/http://ghanaculturepolitics.com/list-of-festivals-in-ghana/</ref><ref>https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-ghana_festivals.php</ref><ref>http://www.gattagh.com/events.html</ref> Noba mine meŋ maŋ wuli ka October poɔ la ka ba maŋ di.<ref>https://web.archive.org/web/20210811153900/https://www.nhoc.gov.gh/festivals</ref>
=== Diibu ===
A Tigiri wagere, sããma maŋ tuori la ka ba po bondirii ne bonnyuurii. A noba maŋ yɛre la saaŋkomboma kyɛ ka namine yi goɔŋ. Seɛre ne gaŋga ŋmɛ meŋ maŋ be be la.<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref>
==== Tɔnɔ ====
A Tigiri ŋa maŋ di la a leɛ teɛre yɛlɛ naŋ da e pare.<ref>https://web.archive.org/web/20200815054207/https://ghanaconsulatedubai.com/tourism.html</ref>
== Sommo yizie ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
i57hsnz5ej3hu60iphthmd81hxgn0en
Eguadoto Festival
0
7146
62497
62190
2026-07-13T00:58:23Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62497
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q98599244}}
'''Eguadoto''' '''tigiri''' e la yuoni zaa tigiri ka a Fantes naa ne o noba naŋ be Central irigyin naŋ be a Ghana poɔ maŋ di. O maŋ di la a August kyuu poɔ<ref>https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-ghana_festivals.php</ref><ref>http://ghanareview.com/festivals2.html</ref>. A Gomoa Ajumako naŋ peɛle a Apam<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Traditional-ruler-cautions-against-installation-of-foreigners-as-chiefs-251639</ref><ref>https://newsghana.com.gh/traditional-ruler-cautions-against-installation-of-foreigners-as-chiefs/</ref> noba maŋ di o la. A Gomoa Pomadze <ref>https://www.modernghana.com/news/716783/lets-intensify-education-on-peaceful-election.html</ref>noba meŋ maŋ di o la.
== Diibu ==
A tigiri saga, ba maŋ tuuri de la saama ne bondirii ane dãã. A noba maŋ su la ba lisiri bonsuuri. Namine lantaa maŋ bebe. Seɛre ane gaŋga ŋmɛ<ref>https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals</ref> meŋaŋ bebe.
== Tɔna ==
A tigiri maŋ di la ka ba maale ba ŋmemɛ, kyɛ la piili a wapaaleba ne a koŋ baaroo wagere.<ref>http://www.s158663955.websitehome.co.uk/ghanaculture/mod_print.php?archiveid=234</ref><ref>https://books.google.com/books?id=EkpNAwAAQBAJ&dq=eguadoto+festival&pg=PA648</ref><ref>https://touringghana.com/festivals/</ref>
== Sommo yizie ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
8uwr2fr0egudhw2i9oaqjwa3i438eyz
Bangladesh International Short and Independent Film Festival
0
7249
62493
62225
2026-07-12T23:43:13Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62493
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q125585285}}
A '''Bangladesh International Short and Independent Film Festival''' ('''BISIFF''') e la yuomo ayi tigiri naŋ maŋ di a Dhaka, Bangladesh, ka ba wuli a pampana sini maaloo ane a sommeŋɛ sini maaloo a tendaazaa. A Bangladesh Short Film Forum noba la maŋ maale a tigiri ŋa, ba e la noba naŋ e sino maaleba ane noba naŋ boɔrɔ sini yɛlɛ, ba zaa la.maŋ lantaa a maale a tigiri ŋa. A tigiri maŋ ko la sini maaleba vuo ka ka tuo de sini maane ne ba pɔteɛrɛ kyɛ wuli ba gɔɔloŋ.
== Dakoroŋ ==
O naŋ piili a1988, BISIFF da la a sini tigiri dɛndɛnsoba a South Asia poɔ<ref>https://www.isiff-bd.org/about/</ref>. A o diibo piilaa na nyɛ a tendaazaa sini maaleba a lanne Polish sini.maala Krzysztof Zanussi, ane Indian sini maaleba a ŋa Mrinal Sen, Buddhadeb Dasgupta, Gautam Ghose, ane Aparna Sen. A yuomo naŋ pare, a tigiri nyɛ la noba gyamaa ane o naŋ maŋ ko gɔɔloŋ noba a vuo ka ba manne ba toma ane sellɛ gyamaa. <ref>https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/bangladesh-intl-short-and-independent-film-festival-screen-276-films-100-nations-3778411</ref><ref>https://dutchculture.nl/en/organisation/bangladesh-international-short-and-independent-film-festival</ref><ref>https://web.archive.org/web/20250328093418/https://www.newagebd.net/post/country/253915/17th-short-film-festival-concludes</ref>
== Tigiri yeleree ==
A bebie anii tigiri naŋ maŋ ziere tɛɛtɛɛ a Dhaka poɔ, a lanne a Central Public Library Auditorium, a National Museum Auditorium, ane a Bangladesh Shilpakala Academy. Sini na ba naŋ maŋ iri ka noba kaa e la sini ŋmaara, yelsɛgebinni sini donne sini, ane sini naŋ maŋ e sommeŋɛ sini.<ref>https://filmfreeway.com/bisiff</ref>
A tigiri meŋ maŋ la taa la tenne mine meŋ yeleree, ane yelzuri mannoo. Yuomo naŋ pare tenne mine di la a sini maaleba tigiri a ŋa Abbas Kiarostami, Kumar Shahani, ane noba naŋ maŋ lantaa maale sini.
== Kyɔɔtaare ==
A yi a tigiri 10th soba, a tigiri da taa la kyakya meŋ zie. Ka a kyɔɔtaare la ama naŋ tu:
* '''Best Fiction'''
* '''Best Documentary'''
* '''NETPAC Jury Award''' – sini soŋ ko a Asia
* '''Tareque Shahriar Best Independent Short''' – kyɔɔtaare ba naŋ maŋ ko Bangladeshi baapaaleba naŋ maala sini.
A noba na na maŋ di akyɔɔtaare, a international juries sini maaleba maŋ iri ba a ko ba yelteɛbo ane zannoo<ref>https://filmfreeway.com/bisiff</ref>.
== Organizers ==
A tigiri a Bangladesh Short Film Forum la maŋ maale a tigiri, o e la lammo kaŋa naŋ ba gɔbenenti lammo naŋ da piili a yuoni 1986 poɔ ka o e sommeŋɛ lammo a Bangladesh poɔ. A tigiri kyaare ne la a Bangladesh sini Center, naŋ e zie ka ba maŋ iri sini, a zanne yɛlɛ kyɛ nyɛ kyɔɔtaare meŋ.
== Noba naŋ maŋ poɔ a tigiri poɔ ==
Noba naŋ maŋ poɔ a tigiri poɔ la:
* Krzysztof Zanussi (Poland)
* Xie Fei (China)
* Garin Nugroho (Indonesia)
* Mrinal Sen, Buddhadeb Dasgupta, Shyam Benegal, Aparna Sen, ane Gautam Ghose (India)
== Meŋ la nyɛ ==
* Dhaka International Film Festival
* Bangladesh Short Film Forum
== Sommo yizie ==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
njuc74r09j0kzjnlwgnpzd0xlmo3hwe
Ottawa International Hockey Festival
0
7257
62513
62168
2026-07-13T05:15:35Z
InternetArchiveBot
38
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
62513
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q7109197}}
A '''Ottawa International Hockey Festival''' e la yuoni zaa tigiri na maŋ taa diibu January. A tigiri ŋa da taa 400 teams yi Canada, a US, Europe, ane a Asia a ŋmeɛrɛ kyakya kyaare a Bell Canada Cup.
A tournament anii yuoni soba, naŋ baare a January 1, 2007 da wanne la a Guinness World Record ka o da e largest ice hockey tournament.<ref>Canoe.ca, Cup's set to runneth over</ref> 510 teams took part in the tournament.
== Gbɛre bonoɔre a yuoni poɔ ==
* 2000 – 92 (one from USA.)
* 2001 – 182 (four from USA.)
* 2002 – 208 (ten from USA.)
* 2003 – 340 (58 USA, seven European)
* 2004 – 397 (91 USA, five European)
* 2005 – 407 (93 USA, six European)
* 2006 – 419 (more than 90 from USA, three from China.)
* 2007 – 510
== Ziiri mine liŋkiri ==
* [https://web.archive.org/web/20241107114028/https://www.oihf.net/ Ottawa International Hockey Festival]
==Sommo Yizie==
[[Gbuli:Culture connect Africa 2026]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Tigiri]]
[[Gbuli:west Africa]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Tige]]
l1ecvvhe188ylbd3gb8qboml05xaq62
Traditional food
0
7269
62526
62373
2026-07-13T11:48:20Z
Mary Loor
55
62526
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloq poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
A maaloo yiibu zie
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
cq8t0pqz5c4zhmqeo4042ijmafx4m08
62527
62526
2026-07-13T11:50:59Z
Mary Loor
55
62527
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre:Antica trattoria Bagutto.jpg|thumb]]
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloq poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
A maaloo yiibu zie
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
hvp3wcempugqdfh88u9xtn0y7jjdux5
62528
62527
2026-07-13T11:52:50Z
Mary Loor
55
62528
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre:Antica trattoria Bagutto.jpg|thumb]]
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
A maaloo yiibu zie
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
b7f5v54ikeiampnnne7qgchwahe6bpz
Camel milk
0
7270
62478
62338
2026-07-12T15:51:38Z
Mary Loor
55
62478
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Fresh camel milk (Dubai) (cropped).jpg|thumb|Camel beroŋ paala]]
'''Camel beroŋ''' e la Beroŋ naŋ yi camel pɔgeba poɔ. O maŋ soŋ la nomad ane pastoral saaŋkonnoo ayi wagere na banaŋ leɛre camels yuomo korɔkorɔ ka a be yiriŋ. Noba naŋ kyeenɛ camels maŋ baŋ e la a beroŋ ka a e wagere ŋmaa kaŋa yoŋ bondirii ka banaŋ wa de a gaa neŋ zitɔbɔ ka a te ɔɔ moɔ a desert poɔ ane arid ziiri, a gaŋaazaa a Middle East ziiri mine, North Afereka ane a Horn of Afereka<ref>http://agritrop.cirad.fr/572463/1/document_572463.pdf</ref><ref>https://doi.org/10.1016%2Fj.idairyj.2022.105404</ref>. A camel beroŋ maaloo guoloŋ zie baa la a Australia ane a United States, a yi zie naŋ soma neŋ nii guoloo neŋ sobi soŋ deebo a ko a arid regions poɔ. Camel beroŋ tarɛɛ tɔno tɛɛtɛɛ a yi a nii beroŋ, kyɛ a noɔ semmo na baŋ e la tɛɛtɛɛ a yi yɛlɛ mine yaga zuiŋ, a yi a boorɔ ane a camel yuomo, a zie waaloŋ, boŋ o naŋ dire aneŋ a beroŋ iribu sobiri. A na maŋ baŋ de maale la boma gyamaa ka mine la; yogurt ane ice cream, kyɛ a ba e mɔlɔ ka fo tõɔ leɛre a ka e butter bee cheese. Camel beroŋ maŋ boɔraŋ ka a waaŋa naabo beroŋ.
== '''Dakoroŋ''' ==
'''Sɛre ka a teɛrɛ ane a Islam ŋmɛyaaroo, Arabs noba yaga wa e la doŋkyeenebɛ a maŋ pɛ a beroŋ yi a camels poɔ ane a desert oases maaloo.'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Camel_milk#cite_ref-3</ref>
'''Zenɛ, desert nomad boorɔ maŋ de la camel beroŋ, ka a na baŋ tõɔ de maale neŋ yogurt, ka a e bondirii,'''<ref>https://web.archive.org/web/20120922092103/http://library.sandiegozoo.org/factsheets/camel/camel.htm</ref> '''kyɛ baŋ tõɔ biŋ kɔɔre ta kyuu ka a ba e bonzaa kyɛ ka e camel beroŋ yoŋ.'''<ref>https://web.archive.org/web/20121101015011/http://www.fao.org/AG/AGAInfo/themes/en/dairy/camel.html</ref>
== Maalebo ==
2017 poɔ, a boma maaloo a tendaa zaa poɔ, camel beroŋ paala wa e la 2.85 million tonnes ka Somalia ane Kenya tu neŋ 64% a tendaa zaa gbuli poɔ. Mali ane Ethiopia wa e la noba meŋ naŋ maala bonsonne.<ref>http://www.fao.org/faostat/en/#data/QL</ref>
== '''Sommo yizie''' ==
4e9o8xvpvnh07mx986a3tvdpupisv3t
White pudding
0
7274
62525
62342
2026-07-13T11:45:00Z
Mary Loor
55
62525
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Irish black and white pudding slices.JPG|thumb]]
'''White pudding, oatmel pudding''' bee (Scotland poɔ) '''mealy pudding''' e la a nɛne bondirii na naŋ be Great Britain ane Ireland poɔ.
7powqbiynb71ssn9gha57vcgeeemg9f
Bogobe jwa logala
0
7275
62477
62344
2026-07-12T15:43:52Z
Mary Loor
55
62477
wikitext
text/x-wiki
'''Bogobe jwa logala''' e la kyɛrɛ kookoo ka ba maŋ di Botswana poɔ. Ba maŋ maale a la ne kyɛrɛ zoŋ a eŋ beroŋ naŋ soma naŋ kpaara a doɔnɔ ka a te e tage.<ref>https://link.springer.com/article/10.1007/s44187-024-00164-x</ref> A e la baguo bondirii. Neɛ na baŋ eŋ la sikiri bee fo na baŋ nyu a la a lɛ.
== Sommo yizie ==
<references responsive="1"></references>
e2gxks5n1ojqbwyclbays4wbvjubjxq
Pea soup
0
7281
62464
62429
2026-07-12T13:09:32Z
Mary Loor
55
62464
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Hernekeitto.jpg|thumb]]
Pea zeɛre bee split pea zeɛre, e la zeɛre ba naŋ maŋ de pea banaŋ deɛle ka a ko doge ne a seŋ, split pea zeɛre. a zeɛre ama taa la parɛɛ a ŋa lɛ a maaloo naŋ taa parɛɛ a ŋa lɛ saaŋkompare pare gyamaa naŋ taa a maaloo a toɔraa. Gbɛɛ yaga a zeɛre maŋ waa ŋa teevaare bee ka a e doɔre a yi be ba naŋ maala a ane pea anaŋ ba naŋ de maala ne a. kyɛ a zaa koɔbo maŋ be la ''Pisum sativum.''
Saadayel bee Dakoreŋ
Pea zeɛre e la zeɛre banaŋ dire yuomo tuturi naŋ pare, a yi a antiŋuity wagere na poɔ zaa, A Aristophanes poɔ, ba boɔlɔ a la ka The Bird”, kyɛ neɛ kaŋa naŋ yi a Greek ane a Romans paaloŋ poɔ la da koɔrɔ a bombie ama, o da maŋ kɔ a la a ta ŋa 500 BC te ta ŋa 400 BC. A wagere na poɔ, ziire naŋ be a Athens poɔ ka ba da maŋ koɔrɔ pea zɛtoloŋ.
Ba da maŋ dire la peas bommaara ka a naŋ ba nyoore sɛre, a naŋ maŋ e la bilibili lɛ kyɛ ka piili dire. Peɛroo wuli ka saŋkompare poɔ ba maŋ baŋ de la buuluŋ bee kookoo, ka anaŋ wa peas maara ana la ka ba maŋ de maale ne a ''Potage Saint-Germain kookoo.'' Kyɛ a bommaaara ama e la boma ba naŋ da maŋ de a maale ne bondirii a ko a Louis XIV, ka onaŋ wa te yi a sɛrɛɛ di zie Château de Saint-Germain-en-Laye, a yuori ŋa da pore la a (1660 – 1680) yuomo poɔ.
A Viiri a Tendaazaa
Australia
Atikile meŋa: ''Pie floater''
Pie floater e la a Australian paaloŋ bondirii kaŋa naŋ pore a Adelaide paaloŋ poɔ. A bondirii ama pie zeɛre ane meat pie la ka ba maŋ de lantaa a maale ne, a ana yoŋ naane gbɛɛ yaga ba maŋ de la toosi a pale. A yelŋa piili taa la sagediibu ka o piili a 1890s yuom poɔ., pie floater de yuori kaŋ neɛzaa a baŋ a bondirii ka e boma ba naŋ da maŋ koɔrɔ a South Australian pie carts paaloŋ poɔ.
A pie floater e la a Australian saaŋkompare bondiraa ka ba maŋ maale o maalo kaŋa a boɔle ka meat pie., kyɛ a mine kaŋa ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo a nyɔge leɛ ka a pare leɛ do sazu kyɛ ka a pare leɛ sigi puliŋ.ka laa poɔ wa la, pea zeɛre maŋ e la tage kyɛ ka maale waa ŋa tevaare waaloŋ.
Britain ane Ireland
A e la bebiiri sakuuri yieluŋ kaŋ. Noba gyamaa naŋ baŋ ka ba sɛge ka o taa sommo yiebu zie a 1765 yuoni naŋ pare poɔ. Ba da maŋ yeli ka,
Pease bontoloŋ
Pease bommaaroŋ
Pease koɔ la be daleseŋ poɔ
Bebie awai
Ba mine boɔrɔ a la maaroŋ,
Ba mine boɔrɔ a la toloŋ.
Ka ba mine boɔrɔ a ka a be a daleseɛŋ poɔ
Bebie awai koɔ.
Pease e bɔrefɔ yuori naŋ yi a soga poɔ ka yeni yuori la pease kyɛ ka o yageroŋ yuori la pea, azuiŋ pea e la kyɛŋmaaroo a yelbie maaloo poɔ. Pease pudding meŋ da e la bondirii naŋ terɛ faŋa, kyɛ ka a daaroŋ meŋ naŋ be puliŋ, a ba e tuo, a maŋ yi peas ba naŋ deɛle ka a ko, a bondirii ama da e la bonkɔɔreba bondirii, a zuo a zaa anaŋ ba naŋ maŋ doge ne doba – nɛne, ana meŋa la a pea meŋa tɔre zaa ( ham) zeɛre. aneazaa pease la wa leɛre bondirii ana ba naŋ maŋ dire wagere zaa a yuomo tuturi naŋ pare poɔ, kyɛ a bondirii ama la naŋ e bone naŋ pore ka neɛzaa naŋ baŋ a, a waana zenɛ., kyɛ naŋ e ba saaŋkompare bondirii, ba maŋ maale a la ka a waa ŋa “mushy peas” ba da nɔŋ ka ba koɔrɔ a ne zoma ane chips a paaŋ pale ne nɛne.
Pea soup e la bɔrefɔ yuori gyamaa naŋ baŋ ka ba maŋ maale a ka a waa ŋa puree koɔ tage, bee mushy peas koɔ bondirii. Ba na baŋ de la pea maara a maale ne a bee ka ba baŋ de pea anaŋ ba naŋ deɛle ka a ko a maale a.
A 19<sup>th</sup> yuomo naŋ poɔ naŋ pare, pea soup la ka ba da boɔlɔ bee ka noba da de ka a e bondrii naŋ e bondi-weɛŋ kyɛ naŋ bondirii naŋ wuli ka foo wa nyɛ neɛ ka o soba dire a lɛ wuli ka o soba naŋ daana la o soba.A Thaɔkeray senselluŋ ŋmaa kaŋa naŋ kyaare ka o yelzu e ka, “A Little Dinner at Timmins’s” ka deɛdeɛnɛ wa soore ka o pɔge ka boŋ la so ka o ba maŋ soore o zɔmmeŋ kɔrɔ yɛlɛ,? ka dɔɔnyaŋaa la, Mrs. Portman a soore te soore gbɛrebo lezare, n baŋ ka you ayi naŋ pare poɔ, ka o leɛ kaa o ne o niŋe kyɛ nyɔge o saaŋ, ka dabuo la e a pare baaraa te na gaa be kyɛ ba leɛ gaa be, ka pea soup da be la a be ka ba te di, ka Thomas hardy’s ''Tess of the D'Urbervilles'', ka Tess a leɛ maaleŋ kaa o kyɛ yeli te laa danseɛ yaga ka te e la d'Urbervilles… te taa la kuri sulee, a taa laa naŋ ŋmaa viiri a waa ŋa suli kpoŋ, kyɛ ka ba naŋ maale ne o a kuri. Kyɛ ona la ka n ma da maŋ de donɔ ne a pea soup (zeɛre).
A zeeɛre ama taaba maŋ e la boma banaŋ puli neŋ ne peas doɔre ana ka ba boɔlɔ ka “London Partiɔular” ka banaŋ wa eŋ a smog doɔre tage na baare la ka boɔlɔ a London a yuori ŋa da pore la kyɛ wa te tɔ Clean Air Act a 1956 yuoni poɔ.
'''Canada'''
''Soupe aux pois [jaunes]'' (yellow pea soup ( zeɛre)) e la a Québec cuisine saaŋkompare bondirii. Saaŋkompare Québec cuisine e la bone naŋ daŋ bebe a Maine cuisine ane a cuisine of Vermont poɔ.
A Quebec's soupe aux pois na pore ka neɛza naŋ baŋ la peas doɔre maŋ de la nyenoo a puli ne doba nɛne, ane zɔŋ. Ka fooŋ wa doge a doba nɛne baare o maŋ nyɔge la ŋmaare ŋmaare a leɛ de te eŋ a zeɛre poɔ, a mine meŋ bamine meŋ nyɔge a la a ŋmaare bilibili lɛ a eŋ a toɔraa a ne a zeɛre,
'''Czech Republic'''
A Czech Republic bondirii maaloo zie, pea zejre ((''hrachová polévka, hrachovka'') ba maq di a aŋa cremy zeɛre banaŋ ɛre puli taa ne pea. Gbɛɛ yaga bamaŋ de a la a meele ne garlic ane marjoram, a bondirii ama diibu poc, baɔon la ka ba maq tasoga a de dire ne. ba maŋ maale a la ka e Borenyɛ saŋa bondirii.
'''Germany'''
Pea soup e la bondirii naŋ pore a Germany paaloŋ poɔ. Gbɛɛ yaga a maŋ puli ne la bee a meele ne nɛne, , sausage bee ''{{lang|de|[[Kassler]]}}'' (a pale ne doba nɛne seɛraa) kyɛ a paaŋ yi la a paaloŋ na poɔ a bonddirii naŋ maale. A paaŋ gyamaa poɔ ka banaŋ na maale a bondirii ama sausages maŋ poɔ la a diibu saŋa ka ba laŋ di ne a pea zeɛre, kyɛ noba mine gba maŋ de di ne la borodo. Anaŋ ba naŋ maŋ daŋ maale eŋ koŋkolee poore mine maŋ de a la a maale ne bondirii gba.
A boŋkaŋa banaŋ daŋ maale la a pea zeɛre bone, a boŋ ŋa banaŋ maale e la pea meal ane beef fat Erbswurst : pea sausage) a bone ŋa piili la a 1867 yuoni poɔ, John Heinrich Gruneberg la wane a bone ŋa. Onaŋ koɔrɔ ko a Prussian paaloŋ deme. A saŋa a Franco-Prussian zɔɔre naŋ piili, a zɔɔre ministry, ona meŋ gba da e la neɛ ba naŋ enyɛ ka o na toɔ la a kaara sogyɛre bondirii koɔrɔ zu
=== Sommo yizie ===
cwxunxlhz2fxpf5z4jynaolf4zimkxn
62465
62464
2026-07-12T13:12:12Z
Mary Loor
55
62465
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Hernekeitto.jpg|thumb]]
Pea zeɛre bee split pea zeɛre, e la zeɛre ba naŋ maŋ de pea banaŋ deɛle ka a ko doge ne a seŋ, split pea zeɛre. a zeɛre ama taa la parɛɛ a ŋa lɛ a maaloo naŋ taa parɛɛ a ŋa lɛ saaŋkompare pare gyamaa naŋ taa a maaloo a toɔraa. Gbɛɛ yaga a zeɛre maŋ waa ŋa teevaare bee ka a e doɔre a yi be ba naŋ maala a ane pea anaŋ ba naŋ de maala ne a. kyɛ a zaa koɔbo maŋ be la ''Pisum sativum.''
Saadayel bee Dakoreŋ
Pea zeɛre e la zeɛre banaŋ dire yuomo tuturi naŋ pare, a yi a antiŋuity wagere na poɔ zaa, A Aristophanes poɔ, ba boɔlɔ a la ka The Bird”, kyɛ neɛ kaŋa naŋ yi a Greek ane a Romans paaloŋ poɔ la da koɔrɔ a bombie ama, o da maŋ kɔ a la a ta ŋa 500 BC te ta ŋa 400 BC. A wagere na poɔ, ziire naŋ be a Athens poɔ ka ba da maŋ koɔrɔ pea zɛtoloŋ.
Ba da maŋ dire la peas bommaara ka a naŋ ba nyoore sɛre, a naŋ maŋ e la bilibili lɛ kyɛ ka piili dire. Peɛroo wuli ka saŋkompare poɔ ba maŋ baŋ de la buuluŋ bee kookoo, ka anaŋ wa peas maara ana la ka ba maŋ de maale ne a ''Potage Saint-Germain kookoo.'' Kyɛ a bommaaara ama e la boma ba naŋ da maŋ de a maale ne bondirii a ko a Louis XIV, ka onaŋ wa te yi a sɛrɛɛ di zie Château de Saint-Germain-en-Laye, a yuori ŋa da pore la a (1660 – 1680) yuomo poɔ.
A Viiri a Tendaazaa
[[Duoro kɔre:Pie floater in Adelaide SA (cropped).jpg|thumb]]
Australia
Atikile meŋa: ''Pie floater''
Pie floater e la a Australian paaloŋ bondirii kaŋa naŋ pore a Adelaide paaloŋ poɔ. A bondirii ama pie zeɛre ane meat pie la ka ba maŋ de lantaa a maale ne, a ana yoŋ naane gbɛɛ yaga ba maŋ de la toosi a pale. A yelŋa piili taa la sagediibu ka o piili a 1890s yuom poɔ., pie floater de yuori kaŋ neɛzaa a baŋ a bondirii ka e boma ba naŋ da maŋ koɔrɔ a South Australian pie carts paaloŋ poɔ.
A pie floater e la a Australian saaŋkompare bondiraa ka ba maŋ maale o maalo kaŋa a boɔle ka meat pie., kyɛ a mine kaŋa ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo a nyɔge leɛ ka a pare leɛ do sazu kyɛ ka a pare leɛ sigi puliŋ.ka laa poɔ wa la, pea zeɛre maŋ e la tage kyɛ ka maale waa ŋa tevaare waaloŋ.
Britain ane Ireland
A e la bebiiri sakuuri yieluŋ kaŋ. Noba gyamaa naŋ baŋ ka ba sɛge ka o taa sommo yiebu zie a 1765 yuoni naŋ pare poɔ. Ba da maŋ yeli ka,
Pease bontoloŋ
Pease bommaaroŋ
Pease koɔ la be daleseŋ poɔ
Bebie awai
Ba mine boɔrɔ a la maaroŋ,
Ba mine boɔrɔ a la toloŋ.
Ka ba mine boɔrɔ a ka a be a daleseɛŋ poɔ
Bebie awai koɔ.
Pease e bɔrefɔ yuori naŋ yi a soga poɔ ka yeni yuori la pease kyɛ ka o yageroŋ yuori la pea, azuiŋ pea e la kyɛŋmaaroo a yelbie maaloo poɔ. Pease pudding meŋ da e la bondirii naŋ terɛ faŋa, kyɛ ka a daaroŋ meŋ naŋ be puliŋ, a ba e tuo, a maŋ yi peas ba naŋ deɛle ka a ko, a bondirii ama da e la bonkɔɔreba bondirii, a zuo a zaa anaŋ ba naŋ maŋ doge ne doba – nɛne, ana meŋa la a pea meŋa tɔre zaa ( ham) zeɛre. aneazaa pease la wa leɛre bondirii ana ba naŋ maŋ dire wagere zaa a yuomo tuturi naŋ pare poɔ, kyɛ a bondirii ama la naŋ e bone naŋ pore ka neɛzaa naŋ baŋ a, a waana zenɛ., kyɛ naŋ e ba saaŋkompare bondirii, ba maŋ maale a la ka a waa ŋa “mushy peas” ba da nɔŋ ka ba koɔrɔ a ne zoma ane chips a paaŋ pale ne nɛne.
Pea soup e la bɔrefɔ yuori gyamaa naŋ baŋ ka ba maŋ maale a ka a waa ŋa puree koɔ tage, bee mushy peas koɔ bondirii. Ba na baŋ de la pea maara a maale ne a bee ka ba baŋ de pea anaŋ ba naŋ deɛle ka a ko a maale a.
A 19<sup>th</sup> yuomo naŋ poɔ naŋ pare, pea soup la ka ba da boɔlɔ bee ka noba da de ka a e bondrii naŋ e bondi-weɛŋ kyɛ naŋ bondirii naŋ wuli ka foo wa nyɛ neɛ ka o soba dire a lɛ wuli ka o soba naŋ daana la o soba.A Thaɔkeray senselluŋ ŋmaa kaŋa naŋ kyaare ka o yelzu e ka, “A Little Dinner at Timmins’s” ka deɛdeɛnɛ wa soore ka o pɔge ka boŋ la so ka o ba maŋ soore o zɔmmeŋ kɔrɔ yɛlɛ,? ka dɔɔnyaŋaa la, Mrs. Portman a soore te soore gbɛrebo lezare, n baŋ ka you ayi naŋ pare poɔ, ka o leɛ kaa o ne o niŋe kyɛ nyɔge o saaŋ, ka dabuo la e a pare baaraa te na gaa be kyɛ ba leɛ gaa be, ka pea soup da be la a be ka ba te di, ka Thomas hardy’s ''Tess of the D'Urbervilles'', ka Tess a leɛ maaleŋ kaa o kyɛ yeli te laa danseɛ yaga ka te e la d'Urbervilles… te taa la kuri sulee, a taa laa naŋ ŋmaa viiri a waa ŋa suli kpoŋ, kyɛ ka ba naŋ maale ne o a kuri. Kyɛ ona la ka n ma da maŋ de donɔ ne a pea soup (zeɛre).
A zeeɛre ama taaba maŋ e la boma banaŋ puli neŋ ne peas doɔre ana ka ba boɔlɔ ka “London Partiɔular” ka banaŋ wa eŋ a smog doɔre tage na baare la ka boɔlɔ a London a yuori ŋa da pore la kyɛ wa te tɔ Clean Air Act a 1956 yuoni poɔ.
'''Canada'''
''Soupe aux pois [jaunes]'' (yellow pea soup ( zeɛre)) e la a Québec cuisine saaŋkompare bondirii. Saaŋkompare Québec cuisine e la bone naŋ daŋ bebe a Maine cuisine ane a cuisine of Vermont poɔ.
A Quebec's soupe aux pois na pore ka neɛza naŋ baŋ la peas doɔre maŋ de la nyenoo a puli ne doba nɛne, ane zɔŋ. Ka fooŋ wa doge a doba nɛne baare o maŋ nyɔge la ŋmaare ŋmaare a leɛ de te eŋ a zeɛre poɔ, a mine meŋ bamine meŋ nyɔge a la a ŋmaare bilibili lɛ a eŋ a toɔraa a ne a zeɛre,
'''Czech Republic'''
A Czech Republic bondirii maaloo zie, pea zejre ((''hrachová polévka, hrachovka'') ba maq di a aŋa cremy zeɛre banaŋ ɛre puli taa ne pea. Gbɛɛ yaga bamaŋ de a la a meele ne garlic ane marjoram, a bondirii ama diibu poc, baɔon la ka ba maq tasoga a de dire ne. ba maŋ maale a la ka e Borenyɛ saŋa bondirii.
'''Germany'''
Pea soup e la bondirii naŋ pore a Germany paaloŋ poɔ. Gbɛɛ yaga a maŋ puli ne la bee a meele ne nɛne, , sausage bee ''{{lang|de|[[Kassler]]}}'' (a pale ne doba nɛne seɛraa) kyɛ a paaŋ yi la a paaloŋ na poɔ a bonddirii naŋ maale. A paaŋ gyamaa poɔ ka banaŋ na maale a bondirii ama sausages maŋ poɔ la a diibu saŋa ka ba laŋ di ne a pea zeɛre, kyɛ noba mine gba maŋ de di ne la borodo. Anaŋ ba naŋ maŋ daŋ maale eŋ koŋkolee poore mine maŋ de a la a maale ne bondirii gba.
A boŋkaŋa banaŋ daŋ maale la a pea zeɛre bone, a boŋ ŋa banaŋ maale e la pea meal ane beef fat Erbswurst : pea sausage) a bone ŋa piili la a 1867 yuoni poɔ, John Heinrich Gruneberg la wane a bone ŋa. Onaŋ koɔrɔ ko a Prussian paaloŋ deme. A saŋa a Franco-Prussian zɔɔre naŋ piili, a zɔɔre ministry, ona meŋ gba da e la neɛ ba naŋ enyɛ ka o na toɔ la a kaara sogyɛre bondirii koɔrɔ zu
=== Sommo yizie ===
s6bub33bk7xijnhtx7z5uhhdtrx6p3u
62466
62465
2026-07-12T13:14:11Z
Mary Loor
55
62466
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Hernekeitto.jpg|thumb]]
Pea zeɛre bee split pea zeɛre, e la zeɛre ba naŋ maŋ de pea banaŋ deɛle ka a ko doge ne a seŋ, split pea zeɛre. a zeɛre ama taa la parɛɛ a ŋa lɛ a maaloo naŋ taa parɛɛ a ŋa lɛ saaŋkompare pare gyamaa naŋ taa a maaloo a toɔraa. Gbɛɛ yaga a zeɛre maŋ waa ŋa teevaare bee ka a e doɔre a yi be ba naŋ maala a ane pea anaŋ ba naŋ de maala ne a. kyɛ a zaa koɔbo maŋ be la ''Pisum sativum.''
== Saadayel bee Dakoreŋ ==
Pea zeɛre e la zeɛre banaŋ dire yuomo tuturi naŋ pare, a yi a antiŋuity wagere na poɔ zaa, A Aristophanes poɔ, ba boɔlɔ a la ka The Bird”, kyɛ neɛ kaŋa naŋ yi a Greek ane a Romans paaloŋ poɔ la da koɔrɔ a bombie ama, o da maŋ kɔ a la a ta ŋa 500 BC te ta ŋa 400 BC. A wagere na poɔ, ziire naŋ be a Athens poɔ ka ba da maŋ koɔrɔ pea zɛtoloŋ.
Ba da maŋ dire la peas bommaara ka a naŋ ba nyoore sɛre, a naŋ maŋ e la bilibili lɛ kyɛ ka piili dire. Peɛroo wuli ka saŋkompare poɔ ba maŋ baŋ de la buuluŋ bee kookoo, ka anaŋ wa peas maara ana la ka ba maŋ de maale ne a ''Potage Saint-Germain kookoo.'' Kyɛ a bommaaara ama e la boma ba naŋ da maŋ de a maale ne bondirii a ko a Louis XIV, ka onaŋ wa te yi a sɛrɛɛ di zie Château de Saint-Germain-en-Laye, a yuori ŋa da pore la a (1660 – 1680) yuomo poɔ.
== A Viiri a Tendaazaa ==
[[Duoro kɔre:Pie floater in Adelaide SA (cropped).jpg|thumb]]
=== Australia ===
Atikile meŋa: ''Pie floater''
Pie floater e la a Australian paaloŋ bondirii kaŋa naŋ pore a Adelaide paaloŋ poɔ. A bondirii ama pie zeɛre ane meat pie la ka ba maŋ de lantaa a maale ne, a ana yoŋ naane gbɛɛ yaga ba maŋ de la toosi a pale. A yelŋa piili taa la sagediibu ka o piili a 1890s yuom poɔ., pie floater de yuori kaŋ neɛzaa a baŋ a bondirii ka e boma ba naŋ da maŋ koɔrɔ a South Australian pie carts paaloŋ poɔ.
A pie floater e la a Australian saaŋkompare bondiraa ka ba maŋ maale o maalo kaŋa a boɔle ka meat pie., kyɛ a mine kaŋa ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo a nyɔge leɛ ka a pare leɛ do sazu kyɛ ka a pare leɛ sigi puliŋ.ka laa poɔ wa la, pea zeɛre maŋ e la tage kyɛ ka maale waa ŋa tevaare waaloŋ.
Britain ane Ireland
A e la bebiiri sakuuri yieluŋ kaŋ. Noba gyamaa naŋ baŋ ka ba sɛge ka o taa sommo yiebu zie a 1765 yuoni naŋ pare poɔ. Ba da maŋ yeli ka,
Pease bontoloŋ
Pease bommaaroŋ
Pease koɔ la be daleseŋ poɔ
Bebie awai
Ba mine boɔrɔ a la maaroŋ,
Ba mine boɔrɔ a la toloŋ.
Ka ba mine boɔrɔ a ka a be a daleseɛŋ poɔ
Bebie awai koɔ.
Pease e bɔrefɔ yuori naŋ yi a soga poɔ ka yeni yuori la pease kyɛ ka o yageroŋ yuori la pea, azuiŋ pea e la kyɛŋmaaroo a yelbie maaloo poɔ. Pease pudding meŋ da e la bondirii naŋ terɛ faŋa, kyɛ ka a daaroŋ meŋ naŋ be puliŋ, a ba e tuo, a maŋ yi peas ba naŋ deɛle ka a ko, a bondirii ama da e la bonkɔɔreba bondirii, a zuo a zaa anaŋ ba naŋ maŋ doge ne doba – nɛne, ana meŋa la a pea meŋa tɔre zaa ( ham) zeɛre. aneazaa pease la wa leɛre bondirii ana ba naŋ maŋ dire wagere zaa a yuomo tuturi naŋ pare poɔ, kyɛ a bondirii ama la naŋ e bone naŋ pore ka neɛzaa naŋ baŋ a, a waana zenɛ., kyɛ naŋ e ba saaŋkompare bondirii, ba maŋ maale a la ka a waa ŋa “mushy peas” ba da nɔŋ ka ba koɔrɔ a ne zoma ane chips a paaŋ pale ne nɛne.
Pea soup e la bɔrefɔ yuori gyamaa naŋ baŋ ka ba maŋ maale a ka a waa ŋa puree koɔ tage, bee mushy peas koɔ bondirii. Ba na baŋ de la pea maara a maale ne a bee ka ba baŋ de pea anaŋ ba naŋ deɛle ka a ko a maale a.
A 19<sup>th</sup> yuomo naŋ poɔ naŋ pare, pea soup la ka ba da boɔlɔ bee ka noba da de ka a e bondrii naŋ e bondi-weɛŋ kyɛ naŋ bondirii naŋ wuli ka foo wa nyɛ neɛ ka o soba dire a lɛ wuli ka o soba naŋ daana la o soba.A Thaɔkeray senselluŋ ŋmaa kaŋa naŋ kyaare ka o yelzu e ka, “A Little Dinner at Timmins’s” ka deɛdeɛnɛ wa soore ka o pɔge ka boŋ la so ka o ba maŋ soore o zɔmmeŋ kɔrɔ yɛlɛ,? ka dɔɔnyaŋaa la, Mrs. Portman a soore te soore gbɛrebo lezare, n baŋ ka you ayi naŋ pare poɔ, ka o leɛ kaa o ne o niŋe kyɛ nyɔge o saaŋ, ka dabuo la e a pare baaraa te na gaa be kyɛ ba leɛ gaa be, ka pea soup da be la a be ka ba te di, ka Thomas hardy’s ''Tess of the D'Urbervilles'', ka Tess a leɛ maaleŋ kaa o kyɛ yeli te laa danseɛ yaga ka te e la d'Urbervilles… te taa la kuri sulee, a taa laa naŋ ŋmaa viiri a waa ŋa suli kpoŋ, kyɛ ka ba naŋ maale ne o a kuri. Kyɛ ona la ka n ma da maŋ de donɔ ne a pea soup (zeɛre).
A zeeɛre ama taaba maŋ e la boma banaŋ puli neŋ ne peas doɔre ana ka ba boɔlɔ ka “London Partiɔular” ka banaŋ wa eŋ a smog doɔre tage na baare la ka boɔlɔ a London a yuori ŋa da pore la kyɛ wa te tɔ Clean Air Act a 1956 yuoni poɔ.
'''Canada'''
''Soupe aux pois [jaunes]'' (yellow pea soup ( zeɛre)) e la a Québec cuisine saaŋkompare bondirii. Saaŋkompare Québec cuisine e la bone naŋ daŋ bebe a Maine cuisine ane a cuisine of Vermont poɔ.
A Quebec's soupe aux pois na pore ka neɛza naŋ baŋ la peas doɔre maŋ de la nyenoo a puli ne doba nɛne, ane zɔŋ. Ka fooŋ wa doge a doba nɛne baare o maŋ nyɔge la ŋmaare ŋmaare a leɛ de te eŋ a zeɛre poɔ, a mine meŋ bamine meŋ nyɔge a la a ŋmaare bilibili lɛ a eŋ a toɔraa a ne a zeɛre,
'''Czech Republic'''
A Czech Republic bondirii maaloo zie, pea zejre ((''hrachová polévka, hrachovka'') ba maq di a aŋa cremy zeɛre banaŋ ɛre puli taa ne pea. Gbɛɛ yaga bamaŋ de a la a meele ne garlic ane marjoram, a bondirii ama diibu poc, baɔon la ka ba maq tasoga a de dire ne. ba maŋ maale a la ka e Borenyɛ saŋa bondirii.
'''Germany'''
Pea soup e la bondirii naŋ pore a Germany paaloŋ poɔ. Gbɛɛ yaga a maŋ puli ne la bee a meele ne nɛne, , sausage bee ''{{lang|de|[[Kassler]]}}'' (a pale ne doba nɛne seɛraa) kyɛ a paaŋ yi la a paaloŋ na poɔ a bonddirii naŋ maale. A paaŋ gyamaa poɔ ka banaŋ na maale a bondirii ama sausages maŋ poɔ la a diibu saŋa ka ba laŋ di ne a pea zeɛre, kyɛ noba mine gba maŋ de di ne la borodo. Anaŋ ba naŋ maŋ daŋ maale eŋ koŋkolee poore mine maŋ de a la a maale ne bondirii gba.
A boŋkaŋa banaŋ daŋ maale la a pea zeɛre bone, a boŋ ŋa banaŋ maale e la pea meal ane beef fat Erbswurst : pea sausage) a bone ŋa piili la a 1867 yuoni poɔ, John Heinrich Gruneberg la wane a bone ŋa. Onaŋ koɔrɔ ko a Prussian paaloŋ deme. A saŋa a Franco-Prussian zɔɔre naŋ piili, a zɔɔre ministry, ona meŋ gba da e la neɛ ba naŋ enyɛ ka o na toɔ la a kaara sogyɛre bondirii koɔrɔ zu
=== Sommo yizie ===
1pmup9im3dlag7pe8veh86mgl84mail
62467
62466
2026-07-12T13:18:58Z
Mary Loor
55
62467
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Hernekeitto.jpg|thumb]]
Pea zeɛre bee split pea zeɛre, e la zeɛre ba naŋ maŋ de pea banaŋ deɛle ka a ko doge ne a seŋ, split pea zeɛre. a zeɛre ama taa la parɛɛ a ŋa lɛ a maaloo naŋ taa parɛɛ a ŋa lɛ saaŋkompare pare gyamaa naŋ taa a maaloo a toɔraa. Gbɛɛ yaga a zeɛre maŋ waa ŋa teevaare bee ka a e doɔre a yi be ba naŋ maala a ane pea anaŋ ba naŋ de maala ne a. kyɛ a zaa koɔbo maŋ be la ''Pisum sativum.''
== Saadayel bee Dakoreŋ ==
Pea zeɛre e la zeɛre banaŋ dire yuomo tuturi naŋ pare, a yi a antiŋuity wagere na poɔ zaa, A Aristophanes poɔ, ba boɔlɔ a la ka The Bird”, kyɛ neɛ kaŋa naŋ yi a Greek ane a Romans paaloŋ poɔ la da koɔrɔ a bombie ama, o da maŋ kɔ a la a ta ŋa 500 BC te ta ŋa 400 BC. A wagere na poɔ, ziire naŋ be a Athens poɔ ka ba da maŋ koɔrɔ pea zɛtoloŋ.
Ba da maŋ dire la peas bommaara ka a naŋ ba nyoore sɛre, a naŋ maŋ e la bilibili lɛ kyɛ ka piili dire. Peɛroo wuli ka saŋkompare poɔ ba maŋ baŋ de la buuluŋ bee kookoo, ka anaŋ wa peas maara ana la ka ba maŋ de maale ne a ''Potage Saint-Germain kookoo.'' Kyɛ a bommaaara ama e la boma ba naŋ da maŋ de a maale ne bondirii a ko a Louis XIV, ka onaŋ wa te yi a sɛrɛɛ di zie Château de Saint-Germain-en-Laye, a yuori ŋa da pore la a (1660 – 1680) yuomo poɔ.
=== A Viiri a Tendaazaa ===
[[Duoro kɔre:Pie floater in Adelaide SA (cropped).jpg|thumb]]
=== Australia ===
Atikile meŋa: ''Pie floater''
Pie floater e la a Australian paaloŋ bondirii kaŋa naŋ pore a Adelaide paaloŋ poɔ. A bondirii ama pie zeɛre ane meat pie la ka ba maŋ de lantaa a maale ne, a ana yoŋ naane gbɛɛ yaga ba maŋ de la toosi a pale. A yelŋa piili taa la sagediibu ka o piili a 1890s yuom poɔ., pie floater de yuori kaŋ neɛzaa a baŋ a bondirii ka e boma ba naŋ da maŋ koɔrɔ a South Australian pie carts paaloŋ poɔ.
A pie floater e la a Australian saaŋkompare bondiraa ka ba maŋ maale o maalo kaŋa a boɔle ka meat pie., kyɛ a mine kaŋa ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo a nyɔge leɛ ka a pare leɛ do sazu kyɛ ka a pare leɛ sigi puliŋ.ka laa poɔ wa la, pea zeɛre maŋ e la tage kyɛ ka maale waa ŋa tevaare waaloŋ.
=== Britain ane Ireland ===
A e la bebiiri sakuuri yieluŋ kaŋ. Noba gyamaa naŋ baŋ ka ba sɛge ka o taa sommo yiebu zie a 1765 yuoni naŋ pare poɔ. Ba da maŋ yeli ka,
Pease bontoloŋ
Pease bommaaroŋ
Pease koɔ la be daleseŋ poɔ
Bebie awai
Ba mine boɔrɔ a la maaroŋ,
Ba mine boɔrɔ a la toloŋ.
Ka ba mine boɔrɔ a ka a be a daleseɛŋ poɔ
Bebie awai koɔ.
Pease e bɔrefɔ yuori naŋ yi a soga poɔ ka yeni yuori la pease kyɛ ka o yageroŋ yuori la pea, azuiŋ pea e la kyɛŋmaaroo a yelbie maaloo poɔ. Pease pudding meŋ da e la bondirii naŋ terɛ faŋa, kyɛ ka a daaroŋ meŋ naŋ be puliŋ, a ba e tuo, a maŋ yi peas ba naŋ deɛle ka a ko, a bondirii ama da e la bonkɔɔreba bondirii, a zuo a zaa anaŋ ba naŋ maŋ doge ne doba – nɛne, ana meŋa la a pea meŋa tɔre zaa ( ham) zeɛre. aneazaa pease la wa leɛre bondirii ana ba naŋ maŋ dire wagere zaa a yuomo tuturi naŋ pare poɔ, kyɛ a bondirii ama la naŋ e bone naŋ pore ka neɛzaa naŋ baŋ a, a waana zenɛ., kyɛ naŋ e ba saaŋkompare bondirii, ba maŋ maale a la ka a waa ŋa “mushy peas” ba da nɔŋ ka ba koɔrɔ a ne zoma ane chips a paaŋ pale ne nɛne.
Pea soup e la bɔrefɔ yuori gyamaa naŋ baŋ ka ba maŋ maale a ka a waa ŋa puree koɔ tage, bee mushy peas koɔ bondirii. Ba na baŋ de la pea maara a maale ne a bee ka ba baŋ de pea anaŋ ba naŋ deɛle ka a ko a maale a.
A 19<sup>th</sup> yuomo naŋ poɔ naŋ pare, pea soup la ka ba da boɔlɔ bee ka noba da de ka a e bondrii naŋ e bondi-weɛŋ kyɛ naŋ bondirii naŋ wuli ka foo wa nyɛ neɛ ka o soba dire a lɛ wuli ka o soba naŋ daana la o soba.A Thaɔkeray senselluŋ ŋmaa kaŋa naŋ kyaare ka o yelzu e ka, “A Little Dinner at Timmins’s” ka deɛdeɛnɛ wa soore ka o pɔge ka boŋ la so ka o ba maŋ soore o zɔmmeŋ kɔrɔ yɛlɛ,? ka dɔɔnyaŋaa la, Mrs. Portman a soore te soore gbɛrebo lezare, n baŋ ka you ayi naŋ pare poɔ, ka o leɛ kaa o ne o niŋe kyɛ nyɔge o saaŋ, ka dabuo la e a pare baaraa te na gaa be kyɛ ba leɛ gaa be, ka pea soup da be la a be ka ba te di, ka Thomas hardy’s ''Tess of the D'Urbervilles'', ka Tess a leɛ maaleŋ kaa o kyɛ yeli te laa danseɛ yaga ka te e la d'Urbervilles… te taa la kuri sulee, a taa laa naŋ ŋmaa viiri a waa ŋa suli kpoŋ, kyɛ ka ba naŋ maale ne o a kuri. Kyɛ ona la ka n ma da maŋ de donɔ ne a pea soup (zeɛre).
A zeeɛre ama taaba maŋ e la boma banaŋ puli neŋ ne peas doɔre ana ka ba boɔlɔ ka “London Partiɔular” ka banaŋ wa eŋ a smog doɔre tage na baare la ka boɔlɔ a London a yuori ŋa da pore la kyɛ wa te tɔ Clean Air Act a 1956 yuoni poɔ.
[[Duoro kɔre:Yellow Split Pea Soup.jpg|thumb]]
'''Canada'''
''Soupe aux pois [jaunes]'' (yellow pea soup ( zeɛre)) e la a Québec cuisine saaŋkompare bondirii. Saaŋkompare Québec cuisine e la bone naŋ daŋ bebe a Maine cuisine ane a cuisine of Vermont poɔ.
A Quebec's soupe aux pois na pore ka neɛza naŋ baŋ la peas doɔre maŋ de la nyenoo a puli ne doba nɛne, ane zɔŋ. Ka fooŋ wa doge a doba nɛne baare o maŋ nyɔge la ŋmaare ŋmaare a leɛ de te eŋ a zeɛre poɔ, a mine meŋ bamine meŋ nyɔge a la a ŋmaare bilibili lɛ a eŋ a toɔraa a ne a zeɛre,
'''Czech Republic'''
A Czech Republic bondirii maaloo zie, pea zejre ((''hrachová polévka, hrachovka'') ba maq di a aŋa cremy zeɛre banaŋ ɛre puli taa ne pea. Gbɛɛ yaga bamaŋ de a la a meele ne garlic ane marjoram, a bondirii ama diibu poc, baɔon la ka ba maq tasoga a de dire ne. ba maŋ maale a la ka e Borenyɛ saŋa bondirii.
'''Germany'''
Pea soup e la bondirii naŋ pore a Germany paaloŋ poɔ. Gbɛɛ yaga a maŋ puli ne la bee a meele ne nɛne, , sausage bee ''{{lang|de|[[Kassler]]}}'' (a pale ne doba nɛne seɛraa) kyɛ a paaŋ yi la a paaloŋ na poɔ a bonddirii naŋ maale. A paaŋ gyamaa poɔ ka banaŋ na maale a bondirii ama sausages maŋ poɔ la a diibu saŋa ka ba laŋ di ne a pea zeɛre, kyɛ noba mine gba maŋ de di ne la borodo. Anaŋ ba naŋ maŋ daŋ maale eŋ koŋkolee poore mine maŋ de a la a maale ne bondirii gba.
A boŋkaŋa banaŋ daŋ maale la a pea zeɛre bone, a boŋ ŋa banaŋ maale e la pea meal ane beef fat Erbswurst : pea sausage) a bone ŋa piili la a 1867 yuoni poɔ, John Heinrich Gruneberg la wane a bone ŋa. Onaŋ koɔrɔ ko a Prussian paaloŋ deme. A saŋa a Franco-Prussian zɔɔre naŋ piili, a zɔɔre ministry, ona meŋ gba da e la neɛ ba naŋ enyɛ ka o na toɔ la a kaara sogyɛre bondirii koɔrɔ zu
== Sommo yizie ==
a89ggj1faz8hlqvbnx5367k4op5512z
62468
62467
2026-07-12T13:20:47Z
Mary Loor
55
62468
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Hernekeitto.jpg|thumb]]
Pea zeɛre bee split pea zeɛre, e la zeɛre ba naŋ maŋ de pea banaŋ deɛle ka a ko doge ne a seŋ, split pea zeɛre. a zeɛre ama taa la parɛɛ a ŋa lɛ a maaloo naŋ taa parɛɛ a ŋa lɛ saaŋkompare pare gyamaa naŋ taa a maaloo a toɔraa. Gbɛɛ yaga a zeɛre maŋ waa ŋa teevaare bee ka a e doɔre a yi be ba naŋ maala a ane pea anaŋ ba naŋ de maala ne a. kyɛ a zaa koɔbo maŋ be la ''Pisum sativum.''
== Saadayel bee Dakoreŋ ==
Pea zeɛre e la zeɛre banaŋ dire yuomo tuturi naŋ pare, a yi a antiŋuity wagere na poɔ zaa, A Aristophanes poɔ, ba boɔlɔ a la ka The Bird”, kyɛ neɛ kaŋa naŋ yi a Greek ane a Romans paaloŋ poɔ la da koɔrɔ a bombie ama, o da maŋ kɔ a la a ta ŋa 500 BC te ta ŋa 400 BC. A wagere na poɔ, ziire naŋ be a Athens poɔ ka ba da maŋ koɔrɔ pea zɛtoloŋ.
Ba da maŋ dire la peas bommaara ka a naŋ ba nyoore sɛre, a naŋ maŋ e la bilibili lɛ kyɛ ka piili dire. Peɛroo wuli ka saŋkompare poɔ ba maŋ baŋ de la buuluŋ bee kookoo, ka anaŋ wa peas maara ana la ka ba maŋ de maale ne a ''Potage Saint-Germain kookoo.'' Kyɛ a bommaaara ama e la boma ba naŋ da maŋ de a maale ne bondirii a ko a Louis XIV, ka onaŋ wa te yi a sɛrɛɛ di zie Château de Saint-Germain-en-Laye, a yuori ŋa da pore la a (1660 – 1680) yuomo poɔ.
=== A Viiri a Tendaazaa ===
[[Duoro kɔre:Pie floater in Adelaide SA (cropped).jpg|thumb]]
=== Australia ===
Atikile meŋa: ''Pie floater''
Pie floater e la a Australian paaloŋ bondirii kaŋa naŋ pore a Adelaide paaloŋ poɔ. A bondirii ama pie zeɛre ane meat pie la ka ba maŋ de lantaa a maale ne, a ana yoŋ naane gbɛɛ yaga ba maŋ de la toosi a pale. A yelŋa piili taa la sagediibu ka o piili a 1890s yuom poɔ., pie floater de yuori kaŋ neɛzaa a baŋ a bondirii ka e boma ba naŋ da maŋ koɔrɔ a South Australian pie carts paaloŋ poɔ.
A pie floater e la a Australian saaŋkompare bondiraa ka ba maŋ maale o maalo kaŋa a boɔle ka meat pie., kyɛ a mine kaŋa ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo a nyɔge leɛ ka a pare leɛ do sazu kyɛ ka a pare leɛ sigi puliŋ.ka laa poɔ wa la, pea zeɛre maŋ e la tage kyɛ ka maale waa ŋa tevaare waaloŋ.
=== Britain ane Ireland ===
A e la bebiiri sakuuri yieluŋ kaŋ. Noba gyamaa naŋ baŋ ka ba sɛge ka o taa sommo yiebu zie a 1765 yuoni naŋ pare poɔ. Ba da maŋ yeli ka,
Pease bontoloŋ
Pease bommaaroŋ
Pease koɔ la be daleseŋ poɔ
Bebie awai
Ba mine boɔrɔ a la maaroŋ,
Ba mine boɔrɔ a la toloŋ.
Ka ba mine boɔrɔ a ka a be a daleseɛŋ poɔ
Bebie awai koɔ.
Pease e bɔrefɔ yuori naŋ yi a soga poɔ ka yeni yuori la pease kyɛ ka o yageroŋ yuori la pea, azuiŋ pea e la kyɛŋmaaroo a yelbie maaloo poɔ. Pease pudding meŋ da e la bondirii naŋ terɛ faŋa, kyɛ ka a daaroŋ meŋ naŋ be puliŋ, a ba e tuo, a maŋ yi peas ba naŋ deɛle ka a ko, a bondirii ama da e la bonkɔɔreba bondirii, a zuo a zaa anaŋ ba naŋ maŋ doge ne doba – nɛne, ana meŋa la a pea meŋa tɔre zaa ( ham) zeɛre. aneazaa pease la wa leɛre bondirii ana ba naŋ maŋ dire wagere zaa a yuomo tuturi naŋ pare poɔ, kyɛ a bondirii ama la naŋ e bone naŋ pore ka neɛzaa naŋ baŋ a, a waana zenɛ., kyɛ naŋ e ba saaŋkompare bondirii, ba maŋ maale a la ka a waa ŋa “mushy peas” ba da nɔŋ ka ba koɔrɔ a ne zoma ane chips a paaŋ pale ne nɛne.
Pea soup e la bɔrefɔ yuori gyamaa naŋ baŋ ka ba maŋ maale a ka a waa ŋa puree koɔ tage, bee mushy peas koɔ bondirii. Ba na baŋ de la pea maara a maale ne a bee ka ba baŋ de pea anaŋ ba naŋ deɛle ka a ko a maale a.
A 19<sup>th</sup> yuomo naŋ poɔ naŋ pare, pea soup la ka ba da boɔlɔ bee ka noba da de ka a e bondrii naŋ e bondi-weɛŋ kyɛ naŋ bondirii naŋ wuli ka foo wa nyɛ neɛ ka o soba dire a lɛ wuli ka o soba naŋ daana la o soba.A Thaɔkeray senselluŋ ŋmaa kaŋa naŋ kyaare ka o yelzu e ka, “A Little Dinner at Timmins’s” ka deɛdeɛnɛ wa soore ka o pɔge ka boŋ la so ka o ba maŋ soore o zɔmmeŋ kɔrɔ yɛlɛ,? ka dɔɔnyaŋaa la, Mrs. Portman a soore te soore gbɛrebo lezare, n baŋ ka you ayi naŋ pare poɔ, ka o leɛ kaa o ne o niŋe kyɛ nyɔge o saaŋ, ka dabuo la e a pare baaraa te na gaa be kyɛ ba leɛ gaa be, ka pea soup da be la a be ka ba te di, ka Thomas hardy’s ''Tess of the D'Urbervilles'', ka Tess a leɛ maaleŋ kaa o kyɛ yeli te laa danseɛ yaga ka te e la d'Urbervilles… te taa la kuri sulee, a taa laa naŋ ŋmaa viiri a waa ŋa suli kpoŋ, kyɛ ka ba naŋ maale ne o a kuri. Kyɛ ona la ka n ma da maŋ de donɔ ne a pea soup (zeɛre).
A zeeɛre ama taaba maŋ e la boma banaŋ puli neŋ ne peas doɔre ana ka ba boɔlɔ ka “London Partiɔular” ka banaŋ wa eŋ a smog doɔre tage na baare la ka boɔlɔ a London a yuori ŋa da pore la kyɛ wa te tɔ Clean Air Act a 1956 yuoni poɔ.
[[Duoro kɔre:Yellow Split Pea Soup.jpg|thumb]]
'''Canada'''
''Soupe aux pois [jaunes]'' (yellow pea soup ( zeɛre)) e la a Québec cuisine saaŋkompare bondirii. Saaŋkompare Québec cuisine e la bone naŋ daŋ bebe a Maine cuisine ane a cuisine of Vermont poɔ.
A Quebec's soupe aux pois na pore ka neɛza naŋ baŋ la peas doɔre maŋ de la nyenoo a puli ne doba nɛne, ane zɔŋ. Ka fooŋ wa doge a doba nɛne baare o maŋ nyɔge la ŋmaare ŋmaare a leɛ de te eŋ a zeɛre poɔ, a mine meŋ bamine meŋ nyɔge a la a ŋmaare bilibili lɛ a eŋ a toɔraa a ne a zeɛre,
'''Czech Republic'''
A Czech Republic bondirii maaloo zie, pea zejre ((''hrachová polévka, hrachovka'') ba maq di a aŋa cremy zeɛre banaŋ ɛre puli taa ne pea. Gbɛɛ yaga bamaŋ de a la a meele ne garlic ane marjoram, a bondirii ama diibu poc, baɔon la ka ba maq tasoga a de dire ne. ba maŋ maale a la ka e Borenyɛ saŋa bondirii.
[[Duoro kɔre:Erbswurst (cropped).jpg|thumb]]
'''Germany'''
Pea soup e la bondirii naŋ pore a Germany paaloŋ poɔ. Gbɛɛ yaga a maŋ puli ne la bee a meele ne nɛne, , sausage bee ''{{lang|de|[[Kassler]]}}'' (a pale ne doba nɛne seɛraa) kyɛ a paaŋ yi la a paaloŋ na poɔ a bonddirii naŋ maale. A paaŋ gyamaa poɔ ka banaŋ na maale a bondirii ama sausages maŋ poɔ la a diibu saŋa ka ba laŋ di ne a pea zeɛre, kyɛ noba mine gba maŋ de di ne la borodo. Anaŋ ba naŋ maŋ daŋ maale eŋ koŋkolee poore mine maŋ de a la a maale ne bondirii gba.
A boŋkaŋa banaŋ daŋ maale la a pea zeɛre bone, a boŋ ŋa banaŋ maale e la pea meal ane beef fat Erbswurst : pea sausage) a bone ŋa piili la a 1867 yuoni poɔ, John Heinrich Gruneberg la wane a bone ŋa. Onaŋ koɔrɔ ko a Prussian paaloŋ deme. A saŋa a Franco-Prussian zɔɔre naŋ piili, a zɔɔre ministry, ona meŋ gba da e la neɛ ba naŋ enyɛ ka o na toɔ la a kaara sogyɛre bondirii koɔrɔ zu
== Sommo yizie ==
mbotimfwu6l0oq4ya82pceaipf4s522
62469
62468
2026-07-12T13:23:13Z
Mary Loor
55
62469
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Hernekeitto.jpg|thumb]]
Pea zeɛre bee split pea zeɛre, e la zeɛre ba naŋ maŋ de pea banaŋ deɛle ka a ko doge ne a seŋ, split pea zeɛre. a zeɛre ama taa la parɛɛ a ŋa lɛ a maaloo naŋ taa parɛɛ a ŋa lɛ saaŋkompare pare gyamaa naŋ taa a maaloo a toɔraa. Gbɛɛ yaga a zeɛre maŋ waa ŋa teevaare bee ka a e doɔre a yi be ba naŋ maala a ane pea anaŋ ba naŋ de maala ne a. kyɛ a zaa koɔbo maŋ be la ''Pisum sativum.''
== Saadayel bee Dakoreŋ ==
Pea zeɛre e la zeɛre banaŋ dire yuomo tuturi naŋ pare, a yi a antiŋuity wagere na poɔ zaa, A Aristophanes poɔ, ba boɔlɔ a la ka The Bird”, kyɛ neɛ kaŋa naŋ yi a Greek ane a Romans paaloŋ poɔ la da koɔrɔ a bombie ama, o da maŋ kɔ a la a ta ŋa 500 BC te ta ŋa 400 BC. A wagere na poɔ, ziire naŋ be a Athens poɔ ka ba da maŋ koɔrɔ pea zɛtoloŋ.
Ba da maŋ dire la peas bommaara ka a naŋ ba nyoore sɛre, a naŋ maŋ e la bilibili lɛ kyɛ ka piili dire. Peɛroo wuli ka saŋkompare poɔ ba maŋ baŋ de la buuluŋ bee kookoo, ka anaŋ wa peas maara ana la ka ba maŋ de maale ne a ''Potage Saint-Germain kookoo.'' Kyɛ a bommaaara ama e la boma ba naŋ da maŋ de a maale ne bondirii a ko a Louis XIV, ka onaŋ wa te yi a sɛrɛɛ di zie Château de Saint-Germain-en-Laye, a yuori ŋa da pore la a (1660 – 1680) yuomo poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20120427183359/http://www.vegparadise.com/highestperch52.html</ref>
=== A Viiri a Tendaazaa ===
[[Duoro kɔre:Pie floater in Adelaide SA (cropped).jpg|thumb]]
=== Australia ===
Atikile meŋa: ''Pie floater''
Pie floater e la a Australian paaloŋ bondirii kaŋa naŋ pore a Adelaide paaloŋ poɔ. A bondirii ama pie zeɛre ane meat pie la ka ba maŋ de lantaa a maale ne, a ana yoŋ naane gbɛɛ yaga ba maŋ de la toosi a pale. A yelŋa piili taa la sagediibu ka o piili a 1890s yuom poɔ., pie floater de yuori kaŋ neɛzaa a baŋ a bondirii ka e boma ba naŋ da maŋ koɔrɔ a South Australian pie carts paaloŋ poɔ.
A pie floater e la a Australian saaŋkompare bondiraa ka ba maŋ maale o maalo kaŋa a boɔle ka meat pie., kyɛ a mine kaŋa ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo a nyɔge leɛ ka a pare leɛ do sazu kyɛ ka a pare leɛ sigi puliŋ.ka laa poɔ wa la, pea zeɛre maŋ e la tage kyɛ ka maale waa ŋa tevaare waaloŋ.
=== Britain ane Ireland ===
A e la bebiiri sakuuri yieluŋ kaŋ. Noba gyamaa naŋ baŋ ka ba sɛge ka o taa sommo yiebu zie a 1765 yuoni naŋ pare poɔ. Ba da maŋ yeli ka,
Pease bontoloŋ
Pease bommaaroŋ
Pease koɔ la be daleseŋ poɔ
Bebie awai
Ba mine boɔrɔ a la maaroŋ,
Ba mine boɔrɔ a la toloŋ.
Ka ba mine boɔrɔ a ka a be a daleseɛŋ poɔ
Bebie awai koɔ.
Pease e bɔrefɔ yuori naŋ yi a soga poɔ ka yeni yuori la pease kyɛ ka o yageroŋ yuori la pea, azuiŋ pea e la kyɛŋmaaroo a yelbie maaloo poɔ. Pease pudding meŋ da e la bondirii naŋ terɛ faŋa, kyɛ ka a daaroŋ meŋ naŋ be puliŋ, a ba e tuo, a maŋ yi peas ba naŋ deɛle ka a ko, a bondirii ama da e la bonkɔɔreba bondirii, a zuo a zaa anaŋ ba naŋ maŋ doge ne doba – nɛne, ana meŋa la a pea meŋa tɔre zaa ( ham) zeɛre. aneazaa pease la wa leɛre bondirii ana ba naŋ maŋ dire wagere zaa a yuomo tuturi naŋ pare poɔ, kyɛ a bondirii ama la naŋ e bone naŋ pore ka neɛzaa naŋ baŋ a, a waana zenɛ., kyɛ naŋ e ba saaŋkompare bondirii, ba maŋ maale a la ka a waa ŋa “mushy peas” ba da nɔŋ ka ba koɔrɔ a ne zoma ane chips a paaŋ pale ne nɛne.
Pea soup e la bɔrefɔ yuori gyamaa naŋ baŋ ka ba maŋ maale a ka a waa ŋa puree koɔ tage, bee mushy peas koɔ bondirii. Ba na baŋ de la pea maara a maale ne a bee ka ba baŋ de pea anaŋ ba naŋ deɛle ka a ko a maale a.
A 19<sup>th</sup> yuomo naŋ poɔ naŋ pare, pea soup la ka ba da boɔlɔ bee ka noba da de ka a e bondrii naŋ e bondi-weɛŋ kyɛ naŋ bondirii naŋ wuli ka foo wa nyɛ neɛ ka o soba dire a lɛ wuli ka o soba naŋ daana la o soba.A Thaɔkeray senselluŋ ŋmaa kaŋa naŋ kyaare ka o yelzu e ka, “A Little Dinner at Timmins’s” ka deɛdeɛnɛ wa soore ka o pɔge ka boŋ la so ka o ba maŋ soore o zɔmmeŋ kɔrɔ yɛlɛ,? ka dɔɔnyaŋaa la, Mrs. Portman a soore te soore gbɛrebo lezare, n baŋ ka you ayi naŋ pare poɔ, ka o leɛ kaa o ne o niŋe kyɛ nyɔge o saaŋ, ka dabuo la e a pare baaraa te na gaa be kyɛ ba leɛ gaa be, ka pea soup da be la a be ka ba te di, ka Thomas hardy’s ''Tess of the D'Urbervilles'', ka Tess a leɛ maaleŋ kaa o kyɛ yeli te laa danseɛ yaga ka te e la d'Urbervilles… te taa la kuri sulee, a taa laa naŋ ŋmaa viiri a waa ŋa suli kpoŋ, kyɛ ka ba naŋ maale ne o a kuri. Kyɛ ona la ka n ma da maŋ de donɔ ne a pea soup (zeɛre).
A zeeɛre ama taaba maŋ e la boma banaŋ puli neŋ ne peas doɔre ana ka ba boɔlɔ ka “London Partiɔular” ka banaŋ wa eŋ a smog doɔre tage na baare la ka boɔlɔ a London a yuori ŋa da pore la kyɛ wa te tɔ Clean Air Act a 1956 yuoni poɔ.
[[Duoro kɔre:Yellow Split Pea Soup.jpg|thumb]]
'''Canada'''
''Soupe aux pois [jaunes]'' (yellow pea soup ( zeɛre)) e la a Québec cuisine saaŋkompare bondirii. Saaŋkompare Québec cuisine e la bone naŋ daŋ bebe a Maine cuisine ane a cuisine of Vermont poɔ.
A Quebec's soupe aux pois na pore ka neɛza naŋ baŋ la peas doɔre maŋ de la nyenoo a puli ne doba nɛne, ane zɔŋ. Ka fooŋ wa doge a doba nɛne baare o maŋ nyɔge la ŋmaare ŋmaare a leɛ de te eŋ a zeɛre poɔ, a mine meŋ bamine meŋ nyɔge a la a ŋmaare bilibili lɛ a eŋ a toɔraa a ne a zeɛre,
'''Czech Republic'''
A Czech Republic bondirii maaloo zie, pea zejre ((''hrachová polévka, hrachovka'') ba maq di a aŋa cremy zeɛre banaŋ ɛre puli taa ne pea. Gbɛɛ yaga bamaŋ de a la a meele ne garlic ane marjoram, a bondirii ama diibu poc, baɔon la ka ba maq tasoga a de dire ne. ba maŋ maale a la ka e Borenyɛ saŋa bondirii.
[[Duoro kɔre:Erbswurst (cropped).jpg|thumb]]
'''Germany'''
Pea soup e la bondirii naŋ pore a Germany paaloŋ poɔ. Gbɛɛ yaga a maŋ puli ne la bee a meele ne nɛne, , sausage bee ''{{lang|de|[[Kassler]]}}'' (a pale ne doba nɛne seɛraa) kyɛ a paaŋ yi la a paaloŋ na poɔ a bonddirii naŋ maale. A paaŋ gyamaa poɔ ka banaŋ na maale a bondirii ama sausages maŋ poɔ la a diibu saŋa ka ba laŋ di ne a pea zeɛre, kyɛ noba mine gba maŋ de di ne la borodo. Anaŋ ba naŋ maŋ daŋ maale eŋ koŋkolee poore mine maŋ de a la a maale ne bondirii gba.
A boŋkaŋa banaŋ daŋ maale la a pea zeɛre bone, a boŋ ŋa banaŋ maale e la pea meal ane beef fat Erbswurst : pea sausage) a bone ŋa piili la a 1867 yuoni poɔ, John Heinrich Gruneberg la wane a bone ŋa. Onaŋ koɔrɔ ko a Prussian paaloŋ deme. A saŋa a Franco-Prussian zɔɔre naŋ piili, a zɔɔre ministry, ona meŋ gba da e la neɛ ba naŋ enyɛ ka o na toɔ la a kaara sogyɛre bondirii koɔrɔ zu
== Sommo yizie ==
4wornzpmla1lfutrdqtsi1refggnr3h
62470
62469
2026-07-12T13:25:04Z
Mary Loor
55
62470
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Hernekeitto.jpg|thumb]]
Pea zeɛre bee split pea zeɛre, e la zeɛre ba naŋ maŋ de pea banaŋ deɛle ka a ko doge ne a seŋ, split pea zeɛre. a zeɛre ama taa la parɛɛ a ŋa lɛ a maaloo naŋ taa parɛɛ a ŋa lɛ saaŋkompare pare gyamaa naŋ taa a maaloo a toɔraa. Gbɛɛ yaga a zeɛre maŋ waa ŋa teevaare bee ka a e doɔre a yi be ba naŋ maala a ane pea anaŋ ba naŋ de maala ne a. kyɛ a zaa koɔbo maŋ be la ''Pisum sativum.''
== Saadayel bee Dakoreŋ ==
Pea zeɛre e la zeɛre banaŋ dire yuomo tuturi naŋ pare, a yi a antiŋuity wagere na poɔ zaa, A Aristophanes poɔ, ba boɔlɔ a la ka The Bird”, kyɛ neɛ kaŋa naŋ yi a Greek ane a Romans paaloŋ poɔ la da koɔrɔ a bombie ama, o da maŋ kɔ a la a ta ŋa 500 BC te ta ŋa 400 BC. A wagere na poɔ, ziire naŋ be a Athens poɔ ka ba da maŋ koɔrɔ pea zɛtoloŋ.
Ba da maŋ dire la peas bommaara ka a naŋ ba nyoore sɛre, a naŋ maŋ e la bilibili lɛ kyɛ ka piili dire. Peɛroo wuli ka saŋkompare poɔ ba maŋ baŋ de la buuluŋ bee kookoo, ka anaŋ wa peas maara ana la ka ba maŋ de maale ne a ''Potage Saint-Germain kookoo.'' Kyɛ a bommaaara ama e la boma ba naŋ da maŋ de a maale ne bondirii a ko a Louis XIV, ka onaŋ wa te yi a sɛrɛɛ di zie Château de Saint-Germain-en-Laye, a yuori ŋa da pore la a (1660 – 1680) yuomo poɔ.
=== A Viiri a Tendaazaa ===
[[Duoro kɔre:Pie floater in Adelaide SA (cropped).jpg|thumb]]
=== Australia ===
Atikile meŋa: ''Pie floater''
Pie floater e la a Australian paaloŋ bondirii kaŋa naŋ pore a Adelaide paaloŋ poɔ. A bondirii ama pie zeɛre ane meat pie la ka ba maŋ de lantaa a maale ne, a ana yoŋ naane gbɛɛ yaga ba maŋ de la toosi a pale. A yelŋa piili taa la sagediibu ka o piili a 1890s yuom poɔ., pie floater de yuori kaŋ neɛzaa a baŋ a bondirii ka e boma ba naŋ da maŋ koɔrɔ a South Australian pie carts paaloŋ poɔ.
A pie floater e la a Australian saaŋkompare bondiraa ka ba maŋ maale o maalo kaŋa a boɔle ka meat pie., kyɛ a mine kaŋa ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo a nyɔge leɛ ka a pare leɛ do sazu kyɛ ka a pare leɛ sigi puliŋ.ka laa poɔ wa la, pea zeɛre maŋ e la tage kyɛ ka maale waa ŋa tevaare waaloŋ.
=== Britain ane Ireland ===
A e la bebiiri sakuuri yieluŋ kaŋ. Noba gyamaa naŋ baŋ ka ba sɛge ka o taa sommo yiebu zie a 1765 yuoni naŋ pare poɔ. Ba da maŋ yeli ka,
Pease bontoloŋ
Pease bommaaroŋ
Pease koɔ la be daleseŋ poɔ
Bebie awai
Ba mine boɔrɔ a la maaroŋ,
Ba mine boɔrɔ a la toloŋ.
Ka ba mine boɔrɔ a ka a be a daleseɛŋ poɔ
Bebie awai koɔ.
Pease e bɔrefɔ yuori naŋ yi a soga poɔ ka yeni yuori la pease kyɛ ka o yageroŋ yuori la pea, azuiŋ pea e la kyɛŋmaaroo a yelbie maaloo poɔ. Pease pudding meŋ da e la bondirii naŋ terɛ faŋa, kyɛ ka a daaroŋ meŋ naŋ be puliŋ, a ba e tuo, a maŋ yi peas ba naŋ deɛle ka a ko, a bondirii ama da e la bonkɔɔreba bondirii, a zuo a zaa anaŋ ba naŋ maŋ doge ne doba – nɛne, ana meŋa la a pea meŋa tɔre zaa ( ham) zeɛre. aneazaa pease la wa leɛre bondirii ana ba naŋ maŋ dire wagere zaa a yuomo tuturi naŋ pare poɔ, kyɛ a bondirii ama la naŋ e bone naŋ pore ka neɛzaa naŋ baŋ a, a waana zenɛ., kyɛ naŋ e ba saaŋkompare bondirii, ba maŋ maale a la ka a waa ŋa “mushy peas” ba da nɔŋ ka ba koɔrɔ a ne zoma ane chips a paaŋ pale ne nɛne.
Pea soup e la bɔrefɔ yuori gyamaa naŋ baŋ ka ba maŋ maale a ka a waa ŋa puree koɔ tage, bee mushy peas koɔ bondirii. Ba na baŋ de la pea maara a maale ne a bee ka ba baŋ de pea anaŋ ba naŋ deɛle ka a ko a maale a.
A 19<sup>th</sup> yuomo naŋ poɔ naŋ pare, pea soup la ka ba da boɔlɔ bee ka noba da de ka a e bondrii naŋ e bondi-weɛŋ kyɛ naŋ bondirii naŋ wuli ka foo wa nyɛ neɛ ka o soba dire a lɛ wuli ka o soba naŋ daana la o soba.A Thaɔkeray senselluŋ ŋmaa kaŋa naŋ kyaare ka o yelzu e ka, “A Little Dinner at Timmins’s” ka deɛdeɛnɛ wa soore ka o pɔge ka boŋ la so ka o ba maŋ soore o zɔmmeŋ kɔrɔ yɛlɛ,? ka dɔɔnyaŋaa la, Mrs. Portman a soore te soore gbɛrebo lezare, n baŋ ka you ayi naŋ pare poɔ, ka o leɛ kaa o ne o niŋe kyɛ nyɔge o saaŋ, ka dabuo la e a pare baaraa te na gaa be kyɛ ba leɛ gaa be, ka pea soup da be la a be ka ba te di, ka Thomas hardy’s ''Tess of the D'Urbervilles'', ka Tess a leɛ maaleŋ kaa o kyɛ yeli te laa danseɛ yaga ka te e la d'Urbervilles… te taa la kuri sulee, a taa laa naŋ ŋmaa viiri a waa ŋa suli kpoŋ, kyɛ ka ba naŋ maale ne o a kuri. Kyɛ ona la ka n ma da maŋ de donɔ ne a pea soup (zeɛre).
A zeeɛre ama taaba maŋ e la boma banaŋ puli neŋ ne peas doɔre ana ka ba boɔlɔ ka “London Partiɔular” ka banaŋ wa eŋ a smog doɔre tage na baare la ka boɔlɔ a London a yuori ŋa da pore la kyɛ wa te tɔ Clean Air Act a 1956 yuoni poɔ.
[[Duoro kɔre:Yellow Split Pea Soup.jpg|thumb]]
'''Canada'''
''Soupe aux pois [jaunes]'' (yellow pea soup ( zeɛre)) e la a Québec cuisine saaŋkompare bondirii. Saaŋkompare Québec cuisine e la bone naŋ daŋ bebe a Maine cuisine ane a cuisine of Vermont poɔ.
A Quebec's soupe aux pois na pore ka neɛza naŋ baŋ la peas doɔre maŋ de la nyenoo a puli ne doba nɛne, ane zɔŋ. Ka fooŋ wa doge a doba nɛne baare o maŋ nyɔge la ŋmaare ŋmaare a leɛ de te eŋ a zeɛre poɔ, a mine meŋ bamine meŋ nyɔge a la a ŋmaare bilibili lɛ a eŋ a toɔraa a ne a zeɛre,
'''Czech Republic'''
A Czech Republic bondirii maaloo zie, pea zejre ((''hrachová polévka, hrachovka'') ba maq di a aŋa cremy zeɛre banaŋ ɛre puli taa ne pea. Gbɛɛ yaga bamaŋ de a la a meele ne garlic ane marjoram, a bondirii ama diibu poc, baɔon la ka ba maq tasoga a de dire ne. ba maŋ maale a la ka e Borenyɛ saŋa bondirii.
[[Duoro kɔre:Erbswurst (cropped).jpg|thumb]]
'''Germany'''
Pea soup e la bondirii naŋ pore a Germany paaloŋ poɔ. Gbɛɛ yaga a maŋ puli ne la bee a meele ne nɛne, , sausage bee ''{{lang|de|[[Kassler]]}}'' (a pale ne doba nɛne seɛraa) kyɛ a paaŋ yi la a paaloŋ na poɔ a bonddirii naŋ maale. A paaŋ gyamaa poɔ ka banaŋ na maale a bondirii ama sausages maŋ poɔ la a diibu saŋa ka ba laŋ di ne a pea zeɛre, kyɛ noba mine gba maŋ de di ne la borodo. Anaŋ ba naŋ maŋ daŋ maale eŋ koŋkolee poore mine maŋ de a la a maale ne bondirii gba.
A boŋkaŋa banaŋ daŋ maale la a pea zeɛre bone, a boŋ ŋa banaŋ maale e la pea meal ane beef fat Erbswurst : pea sausage) a bone ŋa piili la a 1867 yuoni poɔ, John Heinrich Gruneberg la wane a bone ŋa. Onaŋ koɔrɔ ko a Prussian paaloŋ deme. A saŋa a Franco-Prussian zɔɔre naŋ piili, a zɔɔre ministry, ona meŋ gba da e la neɛ ba naŋ enyɛ ka o na toɔ la a kaara sogyɛre bondirii koɔrɔ zu
== Sommo yizie ==
mbotimfwu6l0oq4ya82pceaipf4s522
62471
62470
2026-07-12T13:26:22Z
Mary Loor
55
62471
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Hernekeitto.jpg|thumb]]
Pea zeɛre bee split pea zeɛre, e la zeɛre ba naŋ maŋ de pea banaŋ deɛle ka a ko doge ne a seŋ, split pea zeɛre. a zeɛre ama taa la parɛɛ a ŋa lɛ a maaloo naŋ taa parɛɛ a ŋa lɛ saaŋkompare pare gyamaa naŋ taa a maaloo a toɔraa. Gbɛɛ yaga a zeɛre maŋ waa ŋa teevaare bee ka a e doɔre a yi be ba naŋ maala a ane pea anaŋ ba naŋ de maala ne a. kyɛ a zaa koɔbo maŋ be la ''Pisum sativum.''
== Saadayel bee Dakoreŋ ==
Pea zeɛre e la zeɛre banaŋ dire yuomo tuturi naŋ pare, a yi a antiŋuity wagere na poɔ zaa, A Aristophanes poɔ, ba boɔlɔ a la ka The Bird”, kyɛ neɛ kaŋa naŋ yi a Greek ane a Romans paaloŋ poɔ la da koɔrɔ a bombie ama, o da maŋ kɔ a la a ta ŋa 500 BC te ta ŋa 400 BC. A wagere na poɔ, ziire naŋ be a Athens poɔ ka ba da maŋ koɔrɔ pea zɛtoloŋ.<ref>https://web.archive.org/web/20120427183359/http://www.vegparadise.com/highestperch52.html</ref>
Ba da maŋ dire la peas bommaara ka a naŋ ba nyoore sɛre, a naŋ maŋ e la bilibili lɛ kyɛ ka piili dire. Peɛroo wuli ka saŋkompare poɔ ba maŋ baŋ de la buuluŋ bee kookoo, ka anaŋ wa peas maara ana la ka ba maŋ de maale ne a ''Potage Saint-Germain kookoo.'' Kyɛ a bommaaara ama e la boma ba naŋ da maŋ de a maale ne bondirii a ko a Louis XIV, ka onaŋ wa te yi a sɛrɛɛ di zie Château de Saint-Germain-en-Laye, a yuori ŋa da pore la a (1660 – 1680) yuomo poɔ.
=== A Viiri a Tendaazaa ===
[[Duoro kɔre:Pie floater in Adelaide SA (cropped).jpg|thumb]]
=== Australia ===
Atikile meŋa: ''Pie floater''
Pie floater e la a Australian paaloŋ bondirii kaŋa naŋ pore a Adelaide paaloŋ poɔ. A bondirii ama pie zeɛre ane meat pie la ka ba maŋ de lantaa a maale ne, a ana yoŋ naane gbɛɛ yaga ba maŋ de la toosi a pale. A yelŋa piili taa la sagediibu ka o piili a 1890s yuom poɔ., pie floater de yuori kaŋ neɛzaa a baŋ a bondirii ka e boma ba naŋ da maŋ koɔrɔ a South Australian pie carts paaloŋ poɔ.
A pie floater e la a Australian saaŋkompare bondiraa ka ba maŋ maale o maalo kaŋa a boɔle ka meat pie., kyɛ a mine kaŋa ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo a nyɔge leɛ ka a pare leɛ do sazu kyɛ ka a pare leɛ sigi puliŋ.ka laa poɔ wa la, pea zeɛre maŋ e la tage kyɛ ka maale waa ŋa tevaare waaloŋ.
=== Britain ane Ireland ===
A e la bebiiri sakuuri yieluŋ kaŋ. Noba gyamaa naŋ baŋ ka ba sɛge ka o taa sommo yiebu zie a 1765 yuoni naŋ pare poɔ. Ba da maŋ yeli ka,
Pease bontoloŋ
Pease bommaaroŋ
Pease koɔ la be daleseŋ poɔ
Bebie awai
Ba mine boɔrɔ a la maaroŋ,
Ba mine boɔrɔ a la toloŋ.
Ka ba mine boɔrɔ a ka a be a daleseɛŋ poɔ
Bebie awai koɔ.
Pease e bɔrefɔ yuori naŋ yi a soga poɔ ka yeni yuori la pease kyɛ ka o yageroŋ yuori la pea, azuiŋ pea e la kyɛŋmaaroo a yelbie maaloo poɔ. Pease pudding meŋ da e la bondirii naŋ terɛ faŋa, kyɛ ka a daaroŋ meŋ naŋ be puliŋ, a ba e tuo, a maŋ yi peas ba naŋ deɛle ka a ko, a bondirii ama da e la bonkɔɔreba bondirii, a zuo a zaa anaŋ ba naŋ maŋ doge ne doba – nɛne, ana meŋa la a pea meŋa tɔre zaa ( ham) zeɛre. aneazaa pease la wa leɛre bondirii ana ba naŋ maŋ dire wagere zaa a yuomo tuturi naŋ pare poɔ, kyɛ a bondirii ama la naŋ e bone naŋ pore ka neɛzaa naŋ baŋ a, a waana zenɛ., kyɛ naŋ e ba saaŋkompare bondirii, ba maŋ maale a la ka a waa ŋa “mushy peas” ba da nɔŋ ka ba koɔrɔ a ne zoma ane chips a paaŋ pale ne nɛne.
Pea soup e la bɔrefɔ yuori gyamaa naŋ baŋ ka ba maŋ maale a ka a waa ŋa puree koɔ tage, bee mushy peas koɔ bondirii. Ba na baŋ de la pea maara a maale ne a bee ka ba baŋ de pea anaŋ ba naŋ deɛle ka a ko a maale a.
A 19<sup>th</sup> yuomo naŋ poɔ naŋ pare, pea soup la ka ba da boɔlɔ bee ka noba da de ka a e bondrii naŋ e bondi-weɛŋ kyɛ naŋ bondirii naŋ wuli ka foo wa nyɛ neɛ ka o soba dire a lɛ wuli ka o soba naŋ daana la o soba.A Thaɔkeray senselluŋ ŋmaa kaŋa naŋ kyaare ka o yelzu e ka, “A Little Dinner at Timmins’s” ka deɛdeɛnɛ wa soore ka o pɔge ka boŋ la so ka o ba maŋ soore o zɔmmeŋ kɔrɔ yɛlɛ,? ka dɔɔnyaŋaa la, Mrs. Portman a soore te soore gbɛrebo lezare, n baŋ ka you ayi naŋ pare poɔ, ka o leɛ kaa o ne o niŋe kyɛ nyɔge o saaŋ, ka dabuo la e a pare baaraa te na gaa be kyɛ ba leɛ gaa be, ka pea soup da be la a be ka ba te di, ka Thomas hardy’s ''Tess of the D'Urbervilles'', ka Tess a leɛ maaleŋ kaa o kyɛ yeli te laa danseɛ yaga ka te e la d'Urbervilles… te taa la kuri sulee, a taa laa naŋ ŋmaa viiri a waa ŋa suli kpoŋ, kyɛ ka ba naŋ maale ne o a kuri. Kyɛ ona la ka n ma da maŋ de donɔ ne a pea soup (zeɛre).
A zeeɛre ama taaba maŋ e la boma banaŋ puli neŋ ne peas doɔre ana ka ba boɔlɔ ka “London Partiɔular” ka banaŋ wa eŋ a smog doɔre tage na baare la ka boɔlɔ a London a yuori ŋa da pore la kyɛ wa te tɔ Clean Air Act a 1956 yuoni poɔ.
[[Duoro kɔre:Yellow Split Pea Soup.jpg|thumb]]
'''Canada'''
''Soupe aux pois [jaunes]'' (yellow pea soup ( zeɛre)) e la a Québec cuisine saaŋkompare bondirii. Saaŋkompare Québec cuisine e la bone naŋ daŋ bebe a Maine cuisine ane a cuisine of Vermont poɔ.
A Quebec's soupe aux pois na pore ka neɛza naŋ baŋ la peas doɔre maŋ de la nyenoo a puli ne doba nɛne, ane zɔŋ. Ka fooŋ wa doge a doba nɛne baare o maŋ nyɔge la ŋmaare ŋmaare a leɛ de te eŋ a zeɛre poɔ, a mine meŋ bamine meŋ nyɔge a la a ŋmaare bilibili lɛ a eŋ a toɔraa a ne a zeɛre,
'''Czech Republic'''
A Czech Republic bondirii maaloo zie, pea zejre ((''hrachová polévka, hrachovka'') ba maq di a aŋa cremy zeɛre banaŋ ɛre puli taa ne pea. Gbɛɛ yaga bamaŋ de a la a meele ne garlic ane marjoram, a bondirii ama diibu poc, baɔon la ka ba maq tasoga a de dire ne. ba maŋ maale a la ka e Borenyɛ saŋa bondirii.
[[Duoro kɔre:Erbswurst (cropped).jpg|thumb]]
'''Germany'''
Pea soup e la bondirii naŋ pore a Germany paaloŋ poɔ. Gbɛɛ yaga a maŋ puli ne la bee a meele ne nɛne, , sausage bee ''{{lang|de|[[Kassler]]}}'' (a pale ne doba nɛne seɛraa) kyɛ a paaŋ yi la a paaloŋ na poɔ a bonddirii naŋ maale. A paaŋ gyamaa poɔ ka banaŋ na maale a bondirii ama sausages maŋ poɔ la a diibu saŋa ka ba laŋ di ne a pea zeɛre, kyɛ noba mine gba maŋ de di ne la borodo. Anaŋ ba naŋ maŋ daŋ maale eŋ koŋkolee poore mine maŋ de a la a maale ne bondirii gba.
A boŋkaŋa banaŋ daŋ maale la a pea zeɛre bone, a boŋ ŋa banaŋ maale e la pea meal ane beef fat Erbswurst : pea sausage) a bone ŋa piili la a 1867 yuoni poɔ, John Heinrich Gruneberg la wane a bone ŋa. Onaŋ koɔrɔ ko a Prussian paaloŋ deme. A saŋa a Franco-Prussian zɔɔre naŋ piili, a zɔɔre ministry, ona meŋ gba da e la neɛ ba naŋ enyɛ ka o na toɔ la a kaara sogyɛre bondirii koɔrɔ zu
== Sommo yizie ==
ii8elttlc54ln608f1r3yhk9e5ilh7q
62472
62471
2026-07-12T13:28:37Z
Mary Loor
55
62472
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Hernekeitto.jpg|thumb]]
Pea zeɛre bee split pea zeɛre, e la zeɛre ba naŋ maŋ de pea banaŋ deɛle ka a ko doge ne a seŋ, split pea zeɛre. a zeɛre ama taa la parɛɛ a ŋa lɛ a maaloo naŋ taa parɛɛ a ŋa lɛ saaŋkompare pare gyamaa naŋ taa a maaloo a toɔraa. Gbɛɛ yaga a zeɛre maŋ waa ŋa teevaare bee ka a e doɔre a yi be ba naŋ maala a ane pea anaŋ ba naŋ de maala ne a. kyɛ a zaa koɔbo maŋ be la ''Pisum sativum.''
== Saadayel bee Dakoreŋ ==
Pea zeɛre e la zeɛre banaŋ dire yuomo tuturi naŋ pare, a yi a antiŋuity wagere na poɔ zaa, A Aristophanes poɔ, ba boɔlɔ a la ka The Bird”, kyɛ neɛ kaŋa naŋ yi a Greek ane a Romans paaloŋ poɔ la da koɔrɔ a bombie ama, o da maŋ kɔ a la a ta ŋa 500 BC te ta ŋa 400 BC. A wagere na poɔ, ziire naŋ be a Athens poɔ ka ba da maŋ koɔrɔ pea zɛtoloŋ.<ref>https://web.archive.org/web/20120427183359/http://www.vegparadise.com/highestperch52.html</ref>
Ba da maŋ dire la peas bommaara ka a naŋ ba nyoore sɛre, a naŋ maŋ e la bilibili lɛ kyɛ ka piili dire.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pea_soup#cite_ref-2</ref> Peɛroo wuli ka saŋkompare poɔ ba maŋ baŋ de la buuluŋ bee kookoo, ka anaŋ wa peas maara ana la ka ba maŋ de maale ne a ''Potage Saint-Germain kookoo.'' Kyɛ a bommaaara ama e la boma ba naŋ da maŋ de a maale ne bondirii a ko a Louis XIV, ka onaŋ wa te yi a sɛrɛɛ di zie Château de Saint-Germain-en-Laye, a yuori ŋa da pore la a (1660 – 1680) yuomo poɔ.
=== A Viiri a Tendaazaa ===
[[Duoro kɔre:Pie floater in Adelaide SA (cropped).jpg|thumb]]
=== Australia ===
Atikile meŋa: ''Pie floater''
Pie floater e la a Australian paaloŋ bondirii kaŋa naŋ pore a Adelaide paaloŋ poɔ. A bondirii ama pie zeɛre ane meat pie la ka ba maŋ de lantaa a maale ne, a ana yoŋ naane gbɛɛ yaga ba maŋ de la toosi a pale. A yelŋa piili taa la sagediibu ka o piili a 1890s yuom poɔ., pie floater de yuori kaŋ neɛzaa a baŋ a bondirii ka e boma ba naŋ da maŋ koɔrɔ a South Australian pie carts paaloŋ poɔ.
A pie floater e la a Australian saaŋkompare bondiraa ka ba maŋ maale o maalo kaŋa a boɔle ka meat pie., kyɛ a mine kaŋa ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo a nyɔge leɛ ka a pare leɛ do sazu kyɛ ka a pare leɛ sigi puliŋ.ka laa poɔ wa la, pea zeɛre maŋ e la tage kyɛ ka maale waa ŋa tevaare waaloŋ.
=== Britain ane Ireland ===
A e la bebiiri sakuuri yieluŋ kaŋ. Noba gyamaa naŋ baŋ ka ba sɛge ka o taa sommo yiebu zie a 1765 yuoni naŋ pare poɔ. Ba da maŋ yeli ka,
Pease bontoloŋ
Pease bommaaroŋ
Pease koɔ la be daleseŋ poɔ
Bebie awai
Ba mine boɔrɔ a la maaroŋ,
Ba mine boɔrɔ a la toloŋ.
Ka ba mine boɔrɔ a ka a be a daleseɛŋ poɔ
Bebie awai koɔ.
Pease e bɔrefɔ yuori naŋ yi a soga poɔ ka yeni yuori la pease kyɛ ka o yageroŋ yuori la pea, azuiŋ pea e la kyɛŋmaaroo a yelbie maaloo poɔ. Pease pudding meŋ da e la bondirii naŋ terɛ faŋa, kyɛ ka a daaroŋ meŋ naŋ be puliŋ, a ba e tuo, a maŋ yi peas ba naŋ deɛle ka a ko, a bondirii ama da e la bonkɔɔreba bondirii, a zuo a zaa anaŋ ba naŋ maŋ doge ne doba – nɛne, ana meŋa la a pea meŋa tɔre zaa ( ham) zeɛre. aneazaa pease la wa leɛre bondirii ana ba naŋ maŋ dire wagere zaa a yuomo tuturi naŋ pare poɔ, kyɛ a bondirii ama la naŋ e bone naŋ pore ka neɛzaa naŋ baŋ a, a waana zenɛ., kyɛ naŋ e ba saaŋkompare bondirii, ba maŋ maale a la ka a waa ŋa “mushy peas” ba da nɔŋ ka ba koɔrɔ a ne zoma ane chips a paaŋ pale ne nɛne.
Pea soup e la bɔrefɔ yuori gyamaa naŋ baŋ ka ba maŋ maale a ka a waa ŋa puree koɔ tage, bee mushy peas koɔ bondirii. Ba na baŋ de la pea maara a maale ne a bee ka ba baŋ de pea anaŋ ba naŋ deɛle ka a ko a maale a.
A 19<sup>th</sup> yuomo naŋ poɔ naŋ pare, pea soup la ka ba da boɔlɔ bee ka noba da de ka a e bondrii naŋ e bondi-weɛŋ kyɛ naŋ bondirii naŋ wuli ka foo wa nyɛ neɛ ka o soba dire a lɛ wuli ka o soba naŋ daana la o soba.A Thaɔkeray senselluŋ ŋmaa kaŋa naŋ kyaare ka o yelzu e ka, “A Little Dinner at Timmins’s” ka deɛdeɛnɛ wa soore ka o pɔge ka boŋ la so ka o ba maŋ soore o zɔmmeŋ kɔrɔ yɛlɛ,? ka dɔɔnyaŋaa la, Mrs. Portman a soore te soore gbɛrebo lezare, n baŋ ka you ayi naŋ pare poɔ, ka o leɛ kaa o ne o niŋe kyɛ nyɔge o saaŋ, ka dabuo la e a pare baaraa te na gaa be kyɛ ba leɛ gaa be, ka pea soup da be la a be ka ba te di, ka Thomas hardy’s ''Tess of the D'Urbervilles'', ka Tess a leɛ maaleŋ kaa o kyɛ yeli te laa danseɛ yaga ka te e la d'Urbervilles… te taa la kuri sulee, a taa laa naŋ ŋmaa viiri a waa ŋa suli kpoŋ, kyɛ ka ba naŋ maale ne o a kuri. Kyɛ ona la ka n ma da maŋ de donɔ ne a pea soup (zeɛre).
A zeeɛre ama taaba maŋ e la boma banaŋ puli neŋ ne peas doɔre ana ka ba boɔlɔ ka “London Partiɔular” ka banaŋ wa eŋ a smog doɔre tage na baare la ka boɔlɔ a London a yuori ŋa da pore la kyɛ wa te tɔ Clean Air Act a 1956 yuoni poɔ.
[[Duoro kɔre:Yellow Split Pea Soup.jpg|thumb]]
'''Canada'''
''Soupe aux pois [jaunes]'' (yellow pea soup ( zeɛre)) e la a Québec cuisine saaŋkompare bondirii. Saaŋkompare Québec cuisine e la bone naŋ daŋ bebe a Maine cuisine ane a cuisine of Vermont poɔ.
A Quebec's soupe aux pois na pore ka neɛza naŋ baŋ la peas doɔre maŋ de la nyenoo a puli ne doba nɛne, ane zɔŋ. Ka fooŋ wa doge a doba nɛne baare o maŋ nyɔge la ŋmaare ŋmaare a leɛ de te eŋ a zeɛre poɔ, a mine meŋ bamine meŋ nyɔge a la a ŋmaare bilibili lɛ a eŋ a toɔraa a ne a zeɛre,
'''Czech Republic'''
A Czech Republic bondirii maaloo zie, pea zejre ((''hrachová polévka, hrachovka'') ba maq di a aŋa cremy zeɛre banaŋ ɛre puli taa ne pea. Gbɛɛ yaga bamaŋ de a la a meele ne garlic ane marjoram, a bondirii ama diibu poc, baɔon la ka ba maq tasoga a de dire ne. ba maŋ maale a la ka e Borenyɛ saŋa bondirii.
[[Duoro kɔre:Erbswurst (cropped).jpg|thumb]]
'''Germany'''
Pea soup e la bondirii naŋ pore a Germany paaloŋ poɔ. Gbɛɛ yaga a maŋ puli ne la bee a meele ne nɛne, , sausage bee ''{{lang|de|[[Kassler]]}}'' (a pale ne doba nɛne seɛraa) kyɛ a paaŋ yi la a paaloŋ na poɔ a bonddirii naŋ maale. A paaŋ gyamaa poɔ ka banaŋ na maale a bondirii ama sausages maŋ poɔ la a diibu saŋa ka ba laŋ di ne a pea zeɛre, kyɛ noba mine gba maŋ de di ne la borodo. Anaŋ ba naŋ maŋ daŋ maale eŋ koŋkolee poore mine maŋ de a la a maale ne bondirii gba.
A boŋkaŋa banaŋ daŋ maale la a pea zeɛre bone, a boŋ ŋa banaŋ maale e la pea meal ane beef fat Erbswurst : pea sausage) a bone ŋa piili la a 1867 yuoni poɔ, John Heinrich Gruneberg la wane a bone ŋa. Onaŋ koɔrɔ ko a Prussian paaloŋ deme. A saŋa a Franco-Prussian zɔɔre naŋ piili, a zɔɔre ministry, ona meŋ gba da e la neɛ ba naŋ enyɛ ka o na toɔ la a kaara sogyɛre bondirii koɔrɔ zu
== Sommo yizie ==
do6y35a3gv0pi5uaaze9kkxaqee9ifn
62473
62472
2026-07-12T13:30:21Z
Mary Loor
55
62473
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Hernekeitto.jpg|thumb]]
Pea zeɛre bee split pea zeɛre, e la zeɛre ba naŋ maŋ de pea banaŋ deɛle ka a ko doge ne a seŋ, split pea zeɛre. a zeɛre ama taa la parɛɛ a ŋa lɛ a maaloo naŋ taa parɛɛ a ŋa lɛ saaŋkompare pare gyamaa naŋ taa a maaloo a toɔraa. Gbɛɛ yaga a zeɛre maŋ waa ŋa teevaare bee ka a e doɔre a yi be ba naŋ maala a ane pea anaŋ ba naŋ de maala ne a. kyɛ a zaa koɔbo maŋ be la ''Pisum sativum.''
== Saadayel bee Dakoreŋ ==
Pea zeɛre e la zeɛre banaŋ dire yuomo tuturi naŋ pare, a yi a antiŋuity wagere na poɔ zaa, A Aristophanes poɔ, ba boɔlɔ a la ka The Bird”, kyɛ neɛ kaŋa naŋ yi a Greek ane a Romans paaloŋ poɔ la da koɔrɔ a bombie ama, o da maŋ kɔ a la a ta ŋa 500 BC te ta ŋa 400 BC. A wagere na poɔ, ziire naŋ be a Athens poɔ ka ba da maŋ koɔrɔ pea zɛtoloŋ.<ref>https://web.archive.org/web/20120427183359/http://www.vegparadise.com/highestperch52.html</ref>
Ba da maŋ dire la peas bommaara ka a naŋ ba nyoore sɛre, a naŋ maŋ e la bilibili lɛ kyɛ ka piili dire.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pea_soup#cite_ref-2</ref> Peɛroo wuli ka saŋkompare poɔ ba maŋ baŋ de la buuluŋ bee kookoo, ka anaŋ wa peas maara<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pea_soup#cite_ref-3</ref> ana la ka ba maŋ de maale ne a ''Potage Saint-Germain kookoo.'' Kyɛ a bommaaara ama e la boma ba naŋ da maŋ de a maale ne bondirii a ko a Louis XIV, ka onaŋ wa te yi a sɛrɛɛ di zie Château de Saint-Germain-en-Laye, a yuori ŋa da pore la a (1660 – 1680) yuomo poɔ.
=== A Viiri a Tendaazaa ===
[[Duoro kɔre:Pie floater in Adelaide SA (cropped).jpg|thumb]]
=== Australia ===
Atikile meŋa: ''Pie floater''
Pie floater e la a Australian paaloŋ bondirii kaŋa naŋ pore a Adelaide paaloŋ poɔ. A bondirii ama pie zeɛre ane meat pie la ka ba maŋ de lantaa a maale ne, a ana yoŋ naane gbɛɛ yaga ba maŋ de la toosi a pale. A yelŋa piili taa la sagediibu ka o piili a 1890s yuom poɔ., pie floater de yuori kaŋ neɛzaa a baŋ a bondirii ka e boma ba naŋ da maŋ koɔrɔ a South Australian pie carts paaloŋ poɔ.
A pie floater e la a Australian saaŋkompare bondiraa ka ba maŋ maale o maalo kaŋa a boɔle ka meat pie., kyɛ a mine kaŋa ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo a nyɔge leɛ ka a pare leɛ do sazu kyɛ ka a pare leɛ sigi puliŋ.ka laa poɔ wa la, pea zeɛre maŋ e la tage kyɛ ka maale waa ŋa tevaare waaloŋ.
=== Britain ane Ireland ===
A e la bebiiri sakuuri yieluŋ kaŋ. Noba gyamaa naŋ baŋ ka ba sɛge ka o taa sommo yiebu zie a 1765 yuoni naŋ pare poɔ. Ba da maŋ yeli ka,
Pease bontoloŋ
Pease bommaaroŋ
Pease koɔ la be daleseŋ poɔ
Bebie awai
Ba mine boɔrɔ a la maaroŋ,
Ba mine boɔrɔ a la toloŋ.
Ka ba mine boɔrɔ a ka a be a daleseɛŋ poɔ
Bebie awai koɔ.
Pease e bɔrefɔ yuori naŋ yi a soga poɔ ka yeni yuori la pease kyɛ ka o yageroŋ yuori la pea, azuiŋ pea e la kyɛŋmaaroo a yelbie maaloo poɔ. Pease pudding meŋ da e la bondirii naŋ terɛ faŋa, kyɛ ka a daaroŋ meŋ naŋ be puliŋ, a ba e tuo, a maŋ yi peas ba naŋ deɛle ka a ko, a bondirii ama da e la bonkɔɔreba bondirii, a zuo a zaa anaŋ ba naŋ maŋ doge ne doba – nɛne, ana meŋa la a pea meŋa tɔre zaa ( ham) zeɛre. aneazaa pease la wa leɛre bondirii ana ba naŋ maŋ dire wagere zaa a yuomo tuturi naŋ pare poɔ, kyɛ a bondirii ama la naŋ e bone naŋ pore ka neɛzaa naŋ baŋ a, a waana zenɛ., kyɛ naŋ e ba saaŋkompare bondirii, ba maŋ maale a la ka a waa ŋa “mushy peas” ba da nɔŋ ka ba koɔrɔ a ne zoma ane chips a paaŋ pale ne nɛne.
Pea soup e la bɔrefɔ yuori gyamaa naŋ baŋ ka ba maŋ maale a ka a waa ŋa puree koɔ tage, bee mushy peas koɔ bondirii. Ba na baŋ de la pea maara a maale ne a bee ka ba baŋ de pea anaŋ ba naŋ deɛle ka a ko a maale a.
A 19<sup>th</sup> yuomo naŋ poɔ naŋ pare, pea soup la ka ba da boɔlɔ bee ka noba da de ka a e bondrii naŋ e bondi-weɛŋ kyɛ naŋ bondirii naŋ wuli ka foo wa nyɛ neɛ ka o soba dire a lɛ wuli ka o soba naŋ daana la o soba.A Thaɔkeray senselluŋ ŋmaa kaŋa naŋ kyaare ka o yelzu e ka, “A Little Dinner at Timmins’s” ka deɛdeɛnɛ wa soore ka o pɔge ka boŋ la so ka o ba maŋ soore o zɔmmeŋ kɔrɔ yɛlɛ,? ka dɔɔnyaŋaa la, Mrs. Portman a soore te soore gbɛrebo lezare, n baŋ ka you ayi naŋ pare poɔ, ka o leɛ kaa o ne o niŋe kyɛ nyɔge o saaŋ, ka dabuo la e a pare baaraa te na gaa be kyɛ ba leɛ gaa be, ka pea soup da be la a be ka ba te di, ka Thomas hardy’s ''Tess of the D'Urbervilles'', ka Tess a leɛ maaleŋ kaa o kyɛ yeli te laa danseɛ yaga ka te e la d'Urbervilles… te taa la kuri sulee, a taa laa naŋ ŋmaa viiri a waa ŋa suli kpoŋ, kyɛ ka ba naŋ maale ne o a kuri. Kyɛ ona la ka n ma da maŋ de donɔ ne a pea soup (zeɛre).
A zeeɛre ama taaba maŋ e la boma banaŋ puli neŋ ne peas doɔre ana ka ba boɔlɔ ka “London Partiɔular” ka banaŋ wa eŋ a smog doɔre tage na baare la ka boɔlɔ a London a yuori ŋa da pore la kyɛ wa te tɔ Clean Air Act a 1956 yuoni poɔ.
[[Duoro kɔre:Yellow Split Pea Soup.jpg|thumb]]
'''Canada'''
''Soupe aux pois [jaunes]'' (yellow pea soup ( zeɛre)) e la a Québec cuisine saaŋkompare bondirii. Saaŋkompare Québec cuisine e la bone naŋ daŋ bebe a Maine cuisine ane a cuisine of Vermont poɔ.
A Quebec's soupe aux pois na pore ka neɛza naŋ baŋ la peas doɔre maŋ de la nyenoo a puli ne doba nɛne, ane zɔŋ. Ka fooŋ wa doge a doba nɛne baare o maŋ nyɔge la ŋmaare ŋmaare a leɛ de te eŋ a zeɛre poɔ, a mine meŋ bamine meŋ nyɔge a la a ŋmaare bilibili lɛ a eŋ a toɔraa a ne a zeɛre,
'''Czech Republic'''
A Czech Republic bondirii maaloo zie, pea zejre ((''hrachová polévka, hrachovka'') ba maq di a aŋa cremy zeɛre banaŋ ɛre puli taa ne pea. Gbɛɛ yaga bamaŋ de a la a meele ne garlic ane marjoram, a bondirii ama diibu poc, baɔon la ka ba maq tasoga a de dire ne. ba maŋ maale a la ka e Borenyɛ saŋa bondirii.
[[Duoro kɔre:Erbswurst (cropped).jpg|thumb]]
'''Germany'''
Pea soup e la bondirii naŋ pore a Germany paaloŋ poɔ. Gbɛɛ yaga a maŋ puli ne la bee a meele ne nɛne, , sausage bee ''{{lang|de|[[Kassler]]}}'' (a pale ne doba nɛne seɛraa) kyɛ a paaŋ yi la a paaloŋ na poɔ a bonddirii naŋ maale. A paaŋ gyamaa poɔ ka banaŋ na maale a bondirii ama sausages maŋ poɔ la a diibu saŋa ka ba laŋ di ne a pea zeɛre, kyɛ noba mine gba maŋ de di ne la borodo. Anaŋ ba naŋ maŋ daŋ maale eŋ koŋkolee poore mine maŋ de a la a maale ne bondirii gba.
A boŋkaŋa banaŋ daŋ maale la a pea zeɛre bone, a boŋ ŋa banaŋ maale e la pea meal ane beef fat Erbswurst : pea sausage) a bone ŋa piili la a 1867 yuoni poɔ, John Heinrich Gruneberg la wane a bone ŋa. Onaŋ koɔrɔ ko a Prussian paaloŋ deme. A saŋa a Franco-Prussian zɔɔre naŋ piili, a zɔɔre ministry, ona meŋ gba da e la neɛ ba naŋ enyɛ ka o na toɔ la a kaara sogyɛre bondirii koɔrɔ zu
== Sommo yizie ==
elwpe72zuxkb3oops31w0gmvdu4n4sz
62474
62473
2026-07-12T13:31:47Z
Mary Loor
55
62474
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Hernekeitto.jpg|thumb]]
Pea zeɛre bee split pea zeɛre, e la zeɛre ba naŋ maŋ de pea banaŋ deɛle ka a ko doge ne a seŋ, split pea zeɛre. a zeɛre ama taa la parɛɛ a ŋa lɛ a maaloo naŋ taa parɛɛ a ŋa lɛ saaŋkompare pare gyamaa naŋ taa a maaloo a toɔraa. Gbɛɛ yaga a zeɛre maŋ waa ŋa teevaare bee ka a e doɔre a yi be ba naŋ maala a ane pea anaŋ ba naŋ de maala ne a. kyɛ a zaa koɔbo maŋ be la ''Pisum sativum.''
== Saadayel bee Dakoreŋ ==
Pea zeɛre e la zeɛre banaŋ dire yuomo tuturi naŋ pare, a yi a antiŋuity wagere na poɔ zaa, A Aristophanes poɔ, ba boɔlɔ a la ka The Bird”, kyɛ neɛ kaŋa naŋ yi a Greek ane a Romans paaloŋ poɔ la da koɔrɔ a bombie ama, o da maŋ kɔ a la a ta ŋa 500 BC te ta ŋa 400 BC. A wagere na poɔ, ziire naŋ be a Athens poɔ ka ba da maŋ koɔrɔ pea zɛtoloŋ.<ref>https://web.archive.org/web/20120427183359/http://www.vegparadise.com/highestperch52.html</ref>
Ba da maŋ dire la peas bommaara ka a naŋ ba nyoore sɛre, a naŋ maŋ e la bilibili lɛ kyɛ ka piili dire.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pea_soup#cite_ref-2</ref> Peɛroo wuli ka saŋkompare poɔ ba maŋ baŋ de la buuluŋ bee kookoo, ka anaŋ wa peas maara<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pea_soup#cite_ref-3</ref> ana la ka ba maŋ de maale ne a ''Potage Saint-Germain kookoo.'' Kyɛ a bommaaara ama e la boma ba naŋ da maŋ de a maale ne bondirii a ko a Louis XIV, ka onaŋ wa te yi a sɛrɛɛ di zie Château de Saint-Germain-en-Laye, a yuori ŋa da pore la a (1660 – 1680) yuomo poɔ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pea_soup#cite_ref-4</ref>
=== A Viiri a Tendaazaa ===
[[Duoro kɔre:Pie floater in Adelaide SA (cropped).jpg|thumb]]
=== Australia ===
Atikile meŋa: ''Pie floater''
Pie floater e la a Australian paaloŋ bondirii kaŋa naŋ pore a Adelaide paaloŋ poɔ. A bondirii ama pie zeɛre ane meat pie la ka ba maŋ de lantaa a maale ne, a ana yoŋ naane gbɛɛ yaga ba maŋ de la toosi a pale. A yelŋa piili taa la sagediibu ka o piili a 1890s yuom poɔ., pie floater de yuori kaŋ neɛzaa a baŋ a bondirii ka e boma ba naŋ da maŋ koɔrɔ a South Australian pie carts paaloŋ poɔ.
A pie floater e la a Australian saaŋkompare bondiraa ka ba maŋ maale o maalo kaŋa a boɔle ka meat pie., kyɛ a mine kaŋa ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo a nyɔge leɛ ka a pare leɛ do sazu kyɛ ka a pare leɛ sigi puliŋ.ka laa poɔ wa la, pea zeɛre maŋ e la tage kyɛ ka maale waa ŋa tevaare waaloŋ.
=== Britain ane Ireland ===
A e la bebiiri sakuuri yieluŋ kaŋ. Noba gyamaa naŋ baŋ ka ba sɛge ka o taa sommo yiebu zie a 1765 yuoni naŋ pare poɔ. Ba da maŋ yeli ka,
Pease bontoloŋ
Pease bommaaroŋ
Pease koɔ la be daleseŋ poɔ
Bebie awai
Ba mine boɔrɔ a la maaroŋ,
Ba mine boɔrɔ a la toloŋ.
Ka ba mine boɔrɔ a ka a be a daleseɛŋ poɔ
Bebie awai koɔ.
Pease e bɔrefɔ yuori naŋ yi a soga poɔ ka yeni yuori la pease kyɛ ka o yageroŋ yuori la pea, azuiŋ pea e la kyɛŋmaaroo a yelbie maaloo poɔ. Pease pudding meŋ da e la bondirii naŋ terɛ faŋa, kyɛ ka a daaroŋ meŋ naŋ be puliŋ, a ba e tuo, a maŋ yi peas ba naŋ deɛle ka a ko, a bondirii ama da e la bonkɔɔreba bondirii, a zuo a zaa anaŋ ba naŋ maŋ doge ne doba – nɛne, ana meŋa la a pea meŋa tɔre zaa ( ham) zeɛre. aneazaa pease la wa leɛre bondirii ana ba naŋ maŋ dire wagere zaa a yuomo tuturi naŋ pare poɔ, kyɛ a bondirii ama la naŋ e bone naŋ pore ka neɛzaa naŋ baŋ a, a waana zenɛ., kyɛ naŋ e ba saaŋkompare bondirii, ba maŋ maale a la ka a waa ŋa “mushy peas” ba da nɔŋ ka ba koɔrɔ a ne zoma ane chips a paaŋ pale ne nɛne.
Pea soup e la bɔrefɔ yuori gyamaa naŋ baŋ ka ba maŋ maale a ka a waa ŋa puree koɔ tage, bee mushy peas koɔ bondirii. Ba na baŋ de la pea maara a maale ne a bee ka ba baŋ de pea anaŋ ba naŋ deɛle ka a ko a maale a.
A 19<sup>th</sup> yuomo naŋ poɔ naŋ pare, pea soup la ka ba da boɔlɔ bee ka noba da de ka a e bondrii naŋ e bondi-weɛŋ kyɛ naŋ bondirii naŋ wuli ka foo wa nyɛ neɛ ka o soba dire a lɛ wuli ka o soba naŋ daana la o soba.A Thaɔkeray senselluŋ ŋmaa kaŋa naŋ kyaare ka o yelzu e ka, “A Little Dinner at Timmins’s” ka deɛdeɛnɛ wa soore ka o pɔge ka boŋ la so ka o ba maŋ soore o zɔmmeŋ kɔrɔ yɛlɛ,? ka dɔɔnyaŋaa la, Mrs. Portman a soore te soore gbɛrebo lezare, n baŋ ka you ayi naŋ pare poɔ, ka o leɛ kaa o ne o niŋe kyɛ nyɔge o saaŋ, ka dabuo la e a pare baaraa te na gaa be kyɛ ba leɛ gaa be, ka pea soup da be la a be ka ba te di, ka Thomas hardy’s ''Tess of the D'Urbervilles'', ka Tess a leɛ maaleŋ kaa o kyɛ yeli te laa danseɛ yaga ka te e la d'Urbervilles… te taa la kuri sulee, a taa laa naŋ ŋmaa viiri a waa ŋa suli kpoŋ, kyɛ ka ba naŋ maale ne o a kuri. Kyɛ ona la ka n ma da maŋ de donɔ ne a pea soup (zeɛre).
A zeeɛre ama taaba maŋ e la boma banaŋ puli neŋ ne peas doɔre ana ka ba boɔlɔ ka “London Partiɔular” ka banaŋ wa eŋ a smog doɔre tage na baare la ka boɔlɔ a London a yuori ŋa da pore la kyɛ wa te tɔ Clean Air Act a 1956 yuoni poɔ.
[[Duoro kɔre:Yellow Split Pea Soup.jpg|thumb]]
'''Canada'''
''Soupe aux pois [jaunes]'' (yellow pea soup ( zeɛre)) e la a Québec cuisine saaŋkompare bondirii. Saaŋkompare Québec cuisine e la bone naŋ daŋ bebe a Maine cuisine ane a cuisine of Vermont poɔ.
A Quebec's soupe aux pois na pore ka neɛza naŋ baŋ la peas doɔre maŋ de la nyenoo a puli ne doba nɛne, ane zɔŋ. Ka fooŋ wa doge a doba nɛne baare o maŋ nyɔge la ŋmaare ŋmaare a leɛ de te eŋ a zeɛre poɔ, a mine meŋ bamine meŋ nyɔge a la a ŋmaare bilibili lɛ a eŋ a toɔraa a ne a zeɛre,
'''Czech Republic'''
A Czech Republic bondirii maaloo zie, pea zejre ((''hrachová polévka, hrachovka'') ba maq di a aŋa cremy zeɛre banaŋ ɛre puli taa ne pea. Gbɛɛ yaga bamaŋ de a la a meele ne garlic ane marjoram, a bondirii ama diibu poc, baɔon la ka ba maq tasoga a de dire ne. ba maŋ maale a la ka e Borenyɛ saŋa bondirii.
[[Duoro kɔre:Erbswurst (cropped).jpg|thumb]]
'''Germany'''
Pea soup e la bondirii naŋ pore a Germany paaloŋ poɔ. Gbɛɛ yaga a maŋ puli ne la bee a meele ne nɛne, , sausage bee ''{{lang|de|[[Kassler]]}}'' (a pale ne doba nɛne seɛraa) kyɛ a paaŋ yi la a paaloŋ na poɔ a bonddirii naŋ maale. A paaŋ gyamaa poɔ ka banaŋ na maale a bondirii ama sausages maŋ poɔ la a diibu saŋa ka ba laŋ di ne a pea zeɛre, kyɛ noba mine gba maŋ de di ne la borodo. Anaŋ ba naŋ maŋ daŋ maale eŋ koŋkolee poore mine maŋ de a la a maale ne bondirii gba.
A boŋkaŋa banaŋ daŋ maale la a pea zeɛre bone, a boŋ ŋa banaŋ maale e la pea meal ane beef fat Erbswurst : pea sausage) a bone ŋa piili la a 1867 yuoni poɔ, John Heinrich Gruneberg la wane a bone ŋa. Onaŋ koɔrɔ ko a Prussian paaloŋ deme. A saŋa a Franco-Prussian zɔɔre naŋ piili, a zɔɔre ministry, ona meŋ gba da e la neɛ ba naŋ enyɛ ka o na toɔ la a kaara sogyɛre bondirii koɔrɔ zu
== Sommo yizie ==
105wnrxzj2geersxdvks3r4cpr4mih7
62475
62474
2026-07-12T13:33:06Z
Mary Loor
55
62475
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Hernekeitto.jpg|thumb]]
Pea zeɛre bee split pea zeɛre, e la zeɛre ba naŋ maŋ de pea banaŋ deɛle ka a ko doge ne a seŋ, split pea zeɛre. a zeɛre ama taa la parɛɛ a ŋa lɛ a maaloo naŋ taa parɛɛ a ŋa lɛ saaŋkompare pare gyamaa naŋ taa a maaloo a toɔraa. Gbɛɛ yaga a zeɛre maŋ waa ŋa teevaare bee ka a e doɔre a yi be ba naŋ maala a ane pea anaŋ ba naŋ de maala ne a. kyɛ a zaa koɔbo maŋ be la ''Pisum sativum.''
== Saadayel bee Dakoreŋ ==
Pea zeɛre e la zeɛre banaŋ dire yuomo tuturi naŋ pare, a yi a antiŋuity wagere na poɔ zaa, A Aristophanes poɔ, ba boɔlɔ a la ka The Bird”, kyɛ neɛ kaŋa naŋ yi a Greek ane a Romans paaloŋ poɔ la da koɔrɔ a bombie ama, o da maŋ kɔ a la a ta ŋa 500 BC te ta ŋa 400 BC. A wagere na poɔ, ziire naŋ be a Athens poɔ ka ba da maŋ koɔrɔ pea zɛtoloŋ.<ref>https://web.archive.org/web/20120427183359/http://www.vegparadise.com/highestperch52.html</ref>
Ba da maŋ dire la peas bommaara ka a naŋ ba nyoore sɛre, a naŋ maŋ e la bilibili lɛ kyɛ ka piili dire.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pea_soup#cite_ref-2</ref> Peɛroo wuli ka saŋkompare poɔ ba maŋ baŋ de la buuluŋ bee kookoo, ka anaŋ wa peas maara<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pea_soup#cite_ref-3</ref> ana la ka ba maŋ de maale ne a ''Potage Saint-Germain kookoo.'' Kyɛ a bommaaara ama e la boma ba naŋ da maŋ de a maale ne bondirii a ko a Louis XIV, ka onaŋ wa te yi a sɛrɛɛ di zie Château de Saint-Germain-en-Laye, a yuori ŋa da pore la a (1660 – 1680) yuomo poɔ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pea_soup#cite_ref-4</ref>
=== A Viiri a Tendaazaa ===
[[Duoro kɔre:Pie floater in Adelaide SA (cropped).jpg|thumb]]
=== Australia ===
Atikile meŋa: ''Pie floater''
Pie floater e la a Australian paaloŋ bondirii kaŋa naŋ pore a Adelaide paaloŋ poɔ. A bondirii ama pie zeɛre ane meat pie la ka ba maŋ de lantaa a maale ne, a ana yoŋ naane gbɛɛ yaga ba maŋ de la toosi a pale. A yelŋa piili taa la sagediibu ka o piili a 1890s yuom poɔ., pie floater de yuori kaŋ neɛzaa a baŋ a bondirii ka e boma ba naŋ da maŋ koɔrɔ a South Australian pie carts paaloŋ poɔ.
A pie floater e la a Australian saaŋkompare bondiraa ka ba maŋ maale o maalo kaŋa a boɔle ka meat pie., kyɛ a mine kaŋa ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo a nyɔge leɛ ka a pare leɛ do sazu kyɛ ka a pare leɛ sigi puliŋ.ka laa poɔ wa la, pea zeɛre maŋ e la tage kyɛ ka maale waa ŋa tevaare waaloŋ.<ref>http://blogs.abc.net.au/sa/2010/05/the-glorious-meat-pie-and-humble-pie-floater.html?site=adelaide&program=adelaide_afternoons</ref>
=== Britain ane Ireland ===
A e la bebiiri sakuuri yieluŋ kaŋ. Noba gyamaa naŋ baŋ ka ba sɛge ka o taa sommo yiebu zie a 1765 yuoni naŋ pare poɔ. Ba da maŋ yeli ka,
Pease bontoloŋ
Pease bommaaroŋ
Pease koɔ la be daleseŋ poɔ
Bebie awai
Ba mine boɔrɔ a la maaroŋ,
Ba mine boɔrɔ a la toloŋ.
Ka ba mine boɔrɔ a ka a be a daleseɛŋ poɔ
Bebie awai koɔ.
Pease e bɔrefɔ yuori naŋ yi a soga poɔ ka yeni yuori la pease kyɛ ka o yageroŋ yuori la pea, azuiŋ pea e la kyɛŋmaaroo a yelbie maaloo poɔ. Pease pudding meŋ da e la bondirii naŋ terɛ faŋa, kyɛ ka a daaroŋ meŋ naŋ be puliŋ, a ba e tuo, a maŋ yi peas ba naŋ deɛle ka a ko, a bondirii ama da e la bonkɔɔreba bondirii, a zuo a zaa anaŋ ba naŋ maŋ doge ne doba – nɛne, ana meŋa la a pea meŋa tɔre zaa ( ham) zeɛre. aneazaa pease la wa leɛre bondirii ana ba naŋ maŋ dire wagere zaa a yuomo tuturi naŋ pare poɔ, kyɛ a bondirii ama la naŋ e bone naŋ pore ka neɛzaa naŋ baŋ a, a waana zenɛ., kyɛ naŋ e ba saaŋkompare bondirii, ba maŋ maale a la ka a waa ŋa “mushy peas” ba da nɔŋ ka ba koɔrɔ a ne zoma ane chips a paaŋ pale ne nɛne.
Pea soup e la bɔrefɔ yuori gyamaa naŋ baŋ ka ba maŋ maale a ka a waa ŋa puree koɔ tage, bee mushy peas koɔ bondirii. Ba na baŋ de la pea maara a maale ne a bee ka ba baŋ de pea anaŋ ba naŋ deɛle ka a ko a maale a.
A 19<sup>th</sup> yuomo naŋ poɔ naŋ pare, pea soup la ka ba da boɔlɔ bee ka noba da de ka a e bondrii naŋ e bondi-weɛŋ kyɛ naŋ bondirii naŋ wuli ka foo wa nyɛ neɛ ka o soba dire a lɛ wuli ka o soba naŋ daana la o soba.A Thaɔkeray senselluŋ ŋmaa kaŋa naŋ kyaare ka o yelzu e ka, “A Little Dinner at Timmins’s” ka deɛdeɛnɛ wa soore ka o pɔge ka boŋ la so ka o ba maŋ soore o zɔmmeŋ kɔrɔ yɛlɛ,? ka dɔɔnyaŋaa la, Mrs. Portman a soore te soore gbɛrebo lezare, n baŋ ka you ayi naŋ pare poɔ, ka o leɛ kaa o ne o niŋe kyɛ nyɔge o saaŋ, ka dabuo la e a pare baaraa te na gaa be kyɛ ba leɛ gaa be, ka pea soup da be la a be ka ba te di, ka Thomas hardy’s ''Tess of the D'Urbervilles'', ka Tess a leɛ maaleŋ kaa o kyɛ yeli te laa danseɛ yaga ka te e la d'Urbervilles… te taa la kuri sulee, a taa laa naŋ ŋmaa viiri a waa ŋa suli kpoŋ, kyɛ ka ba naŋ maale ne o a kuri. Kyɛ ona la ka n ma da maŋ de donɔ ne a pea soup (zeɛre).
A zeeɛre ama taaba maŋ e la boma banaŋ puli neŋ ne peas doɔre ana ka ba boɔlɔ ka “London Partiɔular” ka banaŋ wa eŋ a smog doɔre tage na baare la ka boɔlɔ a London a yuori ŋa da pore la kyɛ wa te tɔ Clean Air Act a 1956 yuoni poɔ.
[[Duoro kɔre:Yellow Split Pea Soup.jpg|thumb]]
'''Canada'''
''Soupe aux pois [jaunes]'' (yellow pea soup ( zeɛre)) e la a Québec cuisine saaŋkompare bondirii. Saaŋkompare Québec cuisine e la bone naŋ daŋ bebe a Maine cuisine ane a cuisine of Vermont poɔ.
A Quebec's soupe aux pois na pore ka neɛza naŋ baŋ la peas doɔre maŋ de la nyenoo a puli ne doba nɛne, ane zɔŋ. Ka fooŋ wa doge a doba nɛne baare o maŋ nyɔge la ŋmaare ŋmaare a leɛ de te eŋ a zeɛre poɔ, a mine meŋ bamine meŋ nyɔge a la a ŋmaare bilibili lɛ a eŋ a toɔraa a ne a zeɛre,
'''Czech Republic'''
A Czech Republic bondirii maaloo zie, pea zejre ((''hrachová polévka, hrachovka'') ba maq di a aŋa cremy zeɛre banaŋ ɛre puli taa ne pea. Gbɛɛ yaga bamaŋ de a la a meele ne garlic ane marjoram, a bondirii ama diibu poc, baɔon la ka ba maq tasoga a de dire ne. ba maŋ maale a la ka e Borenyɛ saŋa bondirii.
[[Duoro kɔre:Erbswurst (cropped).jpg|thumb]]
'''Germany'''
Pea soup e la bondirii naŋ pore a Germany paaloŋ poɔ. Gbɛɛ yaga a maŋ puli ne la bee a meele ne nɛne, , sausage bee ''{{lang|de|[[Kassler]]}}'' (a pale ne doba nɛne seɛraa) kyɛ a paaŋ yi la a paaloŋ na poɔ a bonddirii naŋ maale. A paaŋ gyamaa poɔ ka banaŋ na maale a bondirii ama sausages maŋ poɔ la a diibu saŋa ka ba laŋ di ne a pea zeɛre, kyɛ noba mine gba maŋ de di ne la borodo. Anaŋ ba naŋ maŋ daŋ maale eŋ koŋkolee poore mine maŋ de a la a maale ne bondirii gba.
A boŋkaŋa banaŋ daŋ maale la a pea zeɛre bone, a boŋ ŋa banaŋ maale e la pea meal ane beef fat Erbswurst : pea sausage) a bone ŋa piili la a 1867 yuoni poɔ, John Heinrich Gruneberg la wane a bone ŋa. Onaŋ koɔrɔ ko a Prussian paaloŋ deme. A saŋa a Franco-Prussian zɔɔre naŋ piili, a zɔɔre ministry, ona meŋ gba da e la neɛ ba naŋ enyɛ ka o na toɔ la a kaara sogyɛre bondirii koɔrɔ zu
== Sommo yizie ==
ae0yuxmxj82p38togfcemjffezd94e8
62476
62475
2026-07-12T13:34:40Z
Mary Loor
55
62476
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Hernekeitto.jpg|thumb]]
Pea zeɛre bee split pea zeɛre, e la zeɛre ba naŋ maŋ de pea banaŋ deɛle ka a ko doge ne a seŋ, split pea zeɛre. a zeɛre ama taa la parɛɛ a ŋa lɛ a maaloo naŋ taa parɛɛ a ŋa lɛ saaŋkompare pare gyamaa naŋ taa a maaloo a toɔraa. Gbɛɛ yaga a zeɛre maŋ waa ŋa teevaare bee ka a e doɔre a yi be ba naŋ maala a ane pea anaŋ ba naŋ de maala ne a. kyɛ a zaa koɔbo maŋ be la ''Pisum sativum.''
== Saadayel bee Dakoreŋ ==
Pea zeɛre e la zeɛre banaŋ dire yuomo tuturi naŋ pare, a yi a antiŋuity wagere na poɔ zaa, A Aristophanes poɔ, ba boɔlɔ a la ka The Bird”, kyɛ neɛ kaŋa naŋ yi a Greek ane a Romans paaloŋ poɔ la da koɔrɔ a bombie ama, o da maŋ kɔ a la a ta ŋa 500 BC te ta ŋa 400 BC. A wagere na poɔ, ziire naŋ be a Athens poɔ ka ba da maŋ koɔrɔ pea zɛtoloŋ.<ref>https://web.archive.org/web/20120427183359/http://www.vegparadise.com/highestperch52.html</ref>
Ba da maŋ dire la peas bommaara ka a naŋ ba nyoore sɛre, a naŋ maŋ e la bilibili lɛ kyɛ ka piili dire.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pea_soup#cite_ref-2</ref> Peɛroo wuli ka saŋkompare poɔ ba maŋ baŋ de la buuluŋ bee kookoo, ka anaŋ wa peas maara<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pea_soup#cite_ref-3</ref> ana la ka ba maŋ de maale ne a ''Potage Saint-Germain kookoo.'' Kyɛ a bommaaara ama e la boma ba naŋ da maŋ de a maale ne bondirii a ko a Louis XIV, ka onaŋ wa te yi a sɛrɛɛ di zie Château de Saint-Germain-en-Laye, a yuori ŋa da pore la a (1660 – 1680) yuomo poɔ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pea_soup#cite_ref-4</ref>
=== A Viiri a Tendaazaa ===
[[Duoro kɔre:Pie floater in Adelaide SA (cropped).jpg|thumb]]
=== Australia ===
Atikile meŋa: ''Pie floater''
Pie floater e la a Australian paaloŋ bondirii kaŋa naŋ pore a Adelaide paaloŋ poɔ. A bondirii ama pie zeɛre ane meat pie la ka ba maŋ de lantaa a maale ne, a ana yoŋ naane gbɛɛ yaga ba maŋ de la toosi a pale. A yelŋa piili taa la sagediibu ka o piili a 1890s yuom poɔ., pie floater de yuori kaŋ neɛzaa a baŋ a bondirii ka e boma ba naŋ da maŋ koɔrɔ a South Australian pie carts paaloŋ poɔ.
A pie floater e la a Australian saaŋkompare bondiraa ka ba maŋ maale o maalo kaŋa a boɔle ka meat pie., kyɛ a mine kaŋa ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo a nyɔge leɛ ka a pare leɛ do sazu kyɛ ka a pare leɛ sigi puliŋ.ka laa poɔ wa la, pea zeɛre maŋ e la tage kyɛ ka maale waa ŋa tevaare waaloŋ.<ref>http://blogs.abc.net.au/sa/2010/05/the-glorious-meat-pie-and-humble-pie-floater.html?site=adelaide&program=adelaide_afternoons</ref>
=== Britain ane Ireland ===
A e la bebiiri sakuuri yieluŋ kaŋ. Noba gyamaa naŋ baŋ ka ba sɛge ka o taa sommo yiebu zie a 1765<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pea_soup#cite_ref-6</ref> yuoni naŋ pare poɔ. Ba da maŋ yeli ka,
Pease bontoloŋ
Pease bommaaroŋ
Pease koɔ la be daleseŋ poɔ
Bebie awai
Ba mine boɔrɔ a la maaroŋ,
Ba mine boɔrɔ a la toloŋ.
Ka ba mine boɔrɔ a ka a be a daleseɛŋ poɔ
Bebie awai koɔ.
Pease e bɔrefɔ yuori naŋ yi a soga poɔ ka yeni yuori la pease kyɛ ka o yageroŋ yuori la pea, azuiŋ pea e la kyɛŋmaaroo a yelbie maaloo poɔ. Pease pudding meŋ da e la bondirii naŋ terɛ faŋa, kyɛ ka a daaroŋ meŋ naŋ be puliŋ, a ba e tuo, a maŋ yi peas ba naŋ deɛle ka a ko, a bondirii ama da e la bonkɔɔreba bondirii, a zuo a zaa anaŋ ba naŋ maŋ doge ne doba – nɛne, ana meŋa la a pea meŋa tɔre zaa ( ham) zeɛre. aneazaa pease la wa leɛre bondirii ana ba naŋ maŋ dire wagere zaa a yuomo tuturi naŋ pare poɔ, kyɛ a bondirii ama la naŋ e bone naŋ pore ka neɛzaa naŋ baŋ a, a waana zenɛ., kyɛ naŋ e ba saaŋkompare bondirii, ba maŋ maale a la ka a waa ŋa “mushy peas” ba da nɔŋ ka ba koɔrɔ a ne zoma ane chips a paaŋ pale ne nɛne.
Pea soup e la bɔrefɔ yuori gyamaa naŋ baŋ ka ba maŋ maale a ka a waa ŋa puree koɔ tage, bee mushy peas koɔ bondirii. Ba na baŋ de la pea maara a maale ne a bee ka ba baŋ de pea anaŋ ba naŋ deɛle ka a ko a maale a.
A 19<sup>th</sup> yuomo naŋ poɔ naŋ pare, pea soup la ka ba da boɔlɔ bee ka noba da de ka a e bondrii naŋ e bondi-weɛŋ kyɛ naŋ bondirii naŋ wuli ka foo wa nyɛ neɛ ka o soba dire a lɛ wuli ka o soba naŋ daana la o soba.A Thaɔkeray senselluŋ ŋmaa kaŋa naŋ kyaare ka o yelzu e ka, “A Little Dinner at Timmins’s” ka deɛdeɛnɛ wa soore ka o pɔge ka boŋ la so ka o ba maŋ soore o zɔmmeŋ kɔrɔ yɛlɛ,? ka dɔɔnyaŋaa la, Mrs. Portman a soore te soore gbɛrebo lezare, n baŋ ka you ayi naŋ pare poɔ, ka o leɛ kaa o ne o niŋe kyɛ nyɔge o saaŋ, ka dabuo la e a pare baaraa te na gaa be kyɛ ba leɛ gaa be, ka pea soup da be la a be ka ba te di, ka Thomas hardy’s ''Tess of the D'Urbervilles'', ka Tess a leɛ maaleŋ kaa o kyɛ yeli te laa danseɛ yaga ka te e la d'Urbervilles… te taa la kuri sulee, a taa laa naŋ ŋmaa viiri a waa ŋa suli kpoŋ, kyɛ ka ba naŋ maale ne o a kuri. Kyɛ ona la ka n ma da maŋ de donɔ ne a pea soup (zeɛre).
A zeeɛre ama taaba maŋ e la boma banaŋ puli neŋ ne peas doɔre ana ka ba boɔlɔ ka “London Partiɔular” ka banaŋ wa eŋ a smog doɔre tage na baare la ka boɔlɔ a London a yuori ŋa da pore la kyɛ wa te tɔ Clean Air Act a 1956 yuoni poɔ.
[[Duoro kɔre:Yellow Split Pea Soup.jpg|thumb]]
'''Canada'''
''Soupe aux pois [jaunes]'' (yellow pea soup ( zeɛre)) e la a Québec cuisine saaŋkompare bondirii. Saaŋkompare Québec cuisine e la bone naŋ daŋ bebe a Maine cuisine ane a cuisine of Vermont poɔ.
A Quebec's soupe aux pois na pore ka neɛza naŋ baŋ la peas doɔre maŋ de la nyenoo a puli ne doba nɛne, ane zɔŋ. Ka fooŋ wa doge a doba nɛne baare o maŋ nyɔge la ŋmaare ŋmaare a leɛ de te eŋ a zeɛre poɔ, a mine meŋ bamine meŋ nyɔge a la a ŋmaare bilibili lɛ a eŋ a toɔraa a ne a zeɛre,
'''Czech Republic'''
A Czech Republic bondirii maaloo zie, pea zejre ((''hrachová polévka, hrachovka'') ba maq di a aŋa cremy zeɛre banaŋ ɛre puli taa ne pea. Gbɛɛ yaga bamaŋ de a la a meele ne garlic ane marjoram, a bondirii ama diibu poc, baɔon la ka ba maq tasoga a de dire ne. ba maŋ maale a la ka e Borenyɛ saŋa bondirii.
[[Duoro kɔre:Erbswurst (cropped).jpg|thumb]]
'''Germany'''
Pea soup e la bondirii naŋ pore a Germany paaloŋ poɔ. Gbɛɛ yaga a maŋ puli ne la bee a meele ne nɛne, , sausage bee ''{{lang|de|[[Kassler]]}}'' (a pale ne doba nɛne seɛraa) kyɛ a paaŋ yi la a paaloŋ na poɔ a bonddirii naŋ maale. A paaŋ gyamaa poɔ ka banaŋ na maale a bondirii ama sausages maŋ poɔ la a diibu saŋa ka ba laŋ di ne a pea zeɛre, kyɛ noba mine gba maŋ de di ne la borodo. Anaŋ ba naŋ maŋ daŋ maale eŋ koŋkolee poore mine maŋ de a la a maale ne bondirii gba.
A boŋkaŋa banaŋ daŋ maale la a pea zeɛre bone, a boŋ ŋa banaŋ maale e la pea meal ane beef fat Erbswurst : pea sausage) a bone ŋa piili la a 1867 yuoni poɔ, John Heinrich Gruneberg la wane a bone ŋa. Onaŋ koɔrɔ ko a Prussian paaloŋ deme. A saŋa a Franco-Prussian zɔɔre naŋ piili, a zɔɔre ministry, ona meŋ gba da e la neɛ ba naŋ enyɛ ka o na toɔ la a kaara sogyɛre bondirii koɔrɔ zu
== Sommo yizie ==
6yrus431dcxomq58nha5398rpqfc07n
Kuku paka
0
7283
62460
2026-07-12T12:48:15Z
Mary Loor
55
Created page with "'''Kuku paka''' e la bondirii ba naŋ de nɔnɛne maale neŋ ka a taa kubɛ nyuu ka ba la boɔlɔ a ka k'''uku na nazi.''' O taa la Africa, Indian ane Arabic yɛleree. Kuku Swahili muni la nɔnɛne. A bondiraa ŋa balaa pore la a East African coast ane a Indian tenne noba naŋ kpeɛrɛ a Kenya, Tanzania ane a Uganda poɔ. Swahili poɔ, paka muni la a dɔle bee a sɔ. Kubɛ beroŋ bee kubɛ saabo ane a bonyuuro e la a bonzuri zaa ko a bondirii. Boŋ naŋ wɛle kuku pak..."
62460
wikitext
text/x-wiki
'''Kuku paka''' e la bondirii ba naŋ de nɔnɛne maale neŋ ka a taa kubɛ nyuu ka ba la boɔlɔ a ka k'''uku na nazi.''' O taa la Africa, Indian ane Arabic yɛleree. Kuku Swahili muni la nɔnɛne. A bondiraa ŋa balaa pore la a East African coast ane a Indian tenne noba naŋ kpeɛrɛ a Kenya, Tanzania ane a Uganda poɔ. Swahili poɔ, paka muni la a dɔle bee a sɔ.
Kubɛ beroŋ bee kubɛ saabo ane a bonyuuro e la a bonzuri zaa ko a bondirii. Boŋ naŋ wɛle kuku paka yineŋ kubɛ mine bontarre la a nyuu a yi char-grilling a nɔnɛne sɛre kyɛ ennɛ a kubɛ bontarre. A ŋaa maŋ ko o la wiiruu noɔ. Shrimp bee zombo gbɛɛ yaga maŋ baŋ de lɛre la nɔnɛne a East African deme bondiraa ŋa.
hjt4kgzknburhsd95l6vy17sic3blxn
62461
62460
2026-07-12T12:54:33Z
Mary Loor
55
62461
wikitext
text/x-wiki
'''Kuku paka''' e la bondirii ba naŋ de nɔnɛne maale neŋ ka a taa kubɛ nyuu ka ba la boɔlɔ a ka k'''uku na nazi.''' O taa la Africa, Indian ane Arabic yɛleree. Kuku Swahili muni la nɔnɛne. A bondiraa ŋa balaa pore la a East African coast ane a Indian tenne noba naŋ kpeɛrɛ a Kenya, Tanzania ane a Uganda poɔ. Swahili poɔ, paka muni la a dɔle bee a sɔ.
Kubɛ beroŋ bee kubɛ saabo ane a bonyuuro e la a bonzuri zaa ko a bondirii. Boŋ naŋ wɛle kuku paka yineŋ kubɛ mine bontarre la a nyuu a yi ka fõõ wiiri a nɔnɛne sɛre kyɛ ennɛ a kubɛ bontarre. A ŋaa maŋ ko o la wiiruu noɔ. Shrimp bee zombo gbɛɛ yaga maŋ baŋ de lɛre la nɔnɛne a East African deme bondiraa ŋa.
p1n6vu6s8dfs2cn3chzsptvuglv73z7
62462
62461
2026-07-12T12:57:28Z
Mary Loor
55
62462
wikitext
text/x-wiki
'''Kuku paka''' e la bondirii ba naŋ de nɔnɛne maale neŋ ka a taa kubɛ nyuu<ref>https://www.food.com/recipe/kuku-paka-kenyan-chicken-curry-456503</ref> ka ba la boɔlɔ a ka k'''uku na nazi.''' O taa la Africa, Indian ane Arabic yɛleree. Kuku Swahili muni la nɔnɛne. A bondiraa ŋa balaa pore la a East African coast ane a Indian tenne noba naŋ kpeɛrɛ a Kenya, Tanzania ane a Uganda poɔ. Swahili poɔ, paka muni la a dɔle bee a sɔ.
Kubɛ beroŋ bee kubɛ saabo ane a bonyuuro e la a bonzuri zaa ko a bondirii. Boŋ naŋ wɛle kuku paka yineŋ kubɛ mine bontarre la a nyuu a yi ka fõõ wiiri a nɔnɛne sɛre kyɛ ennɛ a kubɛ bontarre. A ŋaa maŋ ko o la wiiruu noɔ. Shrimp bee zombo gbɛɛ yaga maŋ baŋ de lɛre la nɔnɛne a East African deme bondiraa ŋa.
== Sommo yizie ==
faxr8254sz2yyenhzdo7k6r427ib3am
62463
62462
2026-07-12T13:01:03Z
Mary Loor
55
62463
wikitext
text/x-wiki
'''Kuku paka''' e la bondirii ba naŋ de nɔnɛne maale neŋ ka a taa kubɛ nyuu<ref>https://www.food.com/recipe/kuku-paka-kenyan-chicken-curry-456503</ref> ka ba la boɔlɔ a ka k'''uku na nazi.''' O taa la Africa, Indian ane Arabic yɛleree. Kuku Swahili muni la nɔnɛne.<ref>https://web.archive.org/web/20190402162503/http://congocookbook.com/chicken_recipes/kuku_paka.html</ref><ref>https://onthegas.org/food/rubbery-chicken</ref> A bondiraa ŋa balaa pore la a East African coast ane a Indian tenne noba naŋ kpeɛrɛ a Kenya, Tanzania ane a Uganda poɔ. Swahili poɔ, paka muni la a dɔle bee a sɔ.
Kubɛ beroŋ bee kubɛ saabo ane a bonyuuro e la a bonzuri zaa ko a bondirii. Boŋ naŋ wɛle kuku paka yineŋ kubɛ mine bontarre la a nyuu a yi ka fõõ wiiri a nɔnɛne sɛre kyɛ ennɛ a kubɛ bontarre. A ŋaa maŋ ko o la wiiruu noɔ. Shrimp bee zombo gbɛɛ yaga maŋ baŋ de lɛre la nɔnɛne a East African deme bondiraa ŋa.<ref>https://www.malindiseaviewresort.com/african-menu/</ref>
== Sommo yizie ==
13q01m24mhh8lh6ktfosk3zy5t972ri
Braaibroodjie
0
7284
62479
2026-07-12T16:30:26Z
Mary Loor
55
Created page with "'''Braaibroodjie''' bee '''Kaapse broodjie''' e la South African bondirii. A maŋ la maale la Namibia poɔ. A bondirii e la bonseɛraa ba naŋ maŋ de dɔgele vūū zu. Braaibroodjie's maaloo e la boroboro, cheese, kommie, ane alebasa. A boroboro sēɛmo ane a cheese kyɛlebo wuli ka a bondirii be la a e siri ka a di. Braaibroodjies kyaare ne la South Africa's braai saaŋkonnoo, be ba naŋ maŋaale sēēmaa gyamaa poɔ vūū zuŋ yeŋeŋ. Kyage bondirii naŋ are ziye..."
62479
wikitext
text/x-wiki
'''Braaibroodjie''' bee '''Kaapse broodjie''' e la South African bondirii. A maŋ la maale la Namibia poɔ. A bondirii e la bonseɛraa ba naŋ maŋ de dɔgele vūū zu.
Braaibroodjie's maaloo e la boroboro, cheese, kommie, ane alebasa. A boroboro sēɛmo ane a cheese kyɛlebo wuli ka a bondirii be la a e siri ka a di. Braaibroodjies kyaare ne la South Africa's braai saaŋkonnoo, be ba naŋ maŋaale sēēmaa gyamaa poɔ vūū zuŋ yeŋeŋ. Kyage bondirii naŋ are ziyeŋ braais wagere, a na baŋ de la ka a e nɔmelemɛ bee bondirii meŋɛ bee a zaa.
c2lwkal3412y0kzwv2ov3az7gc78v3h
62480
62479
2026-07-12T16:32:34Z
Mary Loor
55
62480
wikitext
text/x-wiki
'''Braaibroodjie''' bee '''Kaapse broodjie''' e la South African bondirii. A maŋ la maale la Namibia poɔ. A bondirii e la bonseɛraa ba naŋ maŋ de dɔgele vūū zu.
Braaibroodjie's maaloo e la boroboro, cheese, kommie, ane alebasa. A boroboro sēɛmo ane a cheese kyɛlebo wuli ka a bondirii be la a e siri ka a di. Braaibroodjies kyaare ne la South Africa's braai saaŋkonnoo, be ba naŋ maŋaale sēēmaa gyamaa poɔ vūū zuŋ yeŋeŋ. Kyage bondirii naŋ are ziyeŋ braais wagere, a na baŋ de la ka a e nɔmelemɛ bee bondirii meŋɛ bee a zaa.
== Bommaalboma ==
f43uwfevuwk77dqr80j1em8js7g33xm
62481
62480
2026-07-12T16:33:45Z
Mary Loor
55
62481
wikitext
text/x-wiki
<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Sliced_bread</ref>'''Braaibroodjie''' bee '''Kaapse broodjie''' e la South African bondirii. A maŋ la maale la Namibia poɔ. A bondirii e la bonseɛraa ba naŋ maŋ de dɔgele vūū zu.
Braaibroodjie's maaloo e la boroboro, cheese, kommie, ane alebasa. A boroboro sēɛmo ane a cheese kyɛlebo wuli ka a bondirii be la a e siri ka a di. Braaibroodjies kyaare ne la South Africa's braai saaŋkonnoo, be ba naŋ maŋaale sēēmaa gyamaa poɔ vūū zuŋ yeŋeŋ. Kyage bondirii naŋ are ziyeŋ braais wagere, a na baŋ de la ka a e nɔmelemɛ bee bondirii meŋɛ bee a zaa.
== Bommaalboma ==
1s03oewkfxwmph50ojmgx5ua50mnelz
62482
62481
2026-07-12T16:36:36Z
Mary Loor
55
62482
wikitext
text/x-wiki
'''Braaibroodjie''' bee '''Kaapse broodjie''' e la South African bondirii. A maŋ la maale la Namibia poɔ. A bondirii e la bonseɛraa ba naŋ maŋ de dɔgele vūū zu.
Braaibroodjie's maaloo e la boroboro, cheese, kommie, ane alebasa. A boroboro sēɛmo ane a cheese kyɛlebo wuli ka a bondirii be la a e siri ka a di. Braaibroodjies kyaare ne la South Africa's braai saaŋkonnoo, be ba naŋ maŋaale sēēmaa gyamaa poɔ vūū zuŋ yeŋeŋ. Kyage bondirii naŋ are ziyeŋ braais wagere, a na baŋ de la ka a e nɔmelemɛ bee bondirii meŋɛ bee a zaa.
== Bommaalboma ==
f43uwfevuwk77dqr80j1em8js7g33xm
62483
62482
2026-07-12T16:39:21Z
Mary Loor
55
62483
wikitext
text/x-wiki
'''Braaibroodjie''' bee '''Kaapse broodjie''' e la South African bondirii. A maŋ la maale la Namibia poɔ. A bondirii e la bonseɛraa ba naŋ maŋ de dɔgele vūū zu.
Braaibroodjie's maaloo e la boroboro, cheese, kommie, ane alebasa. A boroboro sēɛmo ane a cheese kyɛlebo wuli ka a bondirii be la a e siri ka a di. Braaibroodjies kyaare ne la South Africa's braai saaŋkonnoo, be ba naŋ maŋaale sēēmaa gyamaa poɔ vūū zuŋ yeŋeŋ. Kyage bondirii naŋ are ziyeŋ braais wagere, a na baŋ de la ka a e nɔmelemɛ bee bondirii meŋɛ bee a zaa.
== Bommaalboma ==
Sliced bread
cqj9wyqn46roonshsvl13sqwxif1494
62484
62483
2026-07-12T16:55:44Z
Mary Loor
55
62484
wikitext
text/x-wiki
'''Braaibroodjie''' bee '''Kaapse broodjie''' e la South African bondirii. A maŋ la maale la Namibia poɔ. A bondirii e la bonseɛraa ba naŋ maŋ de dɔgele vūū zu.
Braaibroodjie's maaloo e la boroboro, cheese, kommie, ane alebasa. A boroboro sēɛmo ane a cheese nyɛlebo wuli ka a bondirii be la a e siri ka a di. Braaibroodjies kyaare ne la South Africa's braai saaŋkonnoo, be ba naŋ maŋaale sēēmaa gyamaa poɔ vūū zuŋ yeŋeŋ. Kyage bondirii naŋ are ziyeŋ braais wagere, a na baŋ de la ka a e nɔmelemɛ bee bondirii meŋɛ bee a zaa.
== Bommaalboma ==
* Sliced bread
* Cheese
* Tomato
* Onion
== Maalebo ==
Cheese, kommie, ane alebasa maŋ de eŋ la a boroboro sogaŋ, ka o pãã de a bonseɛraa zu naŋ e toloŋ.o maŋ be la a lambobo zaa a te moɔ, ka a cheese nyɛle a zaa. Ziiri mine chili, garlic, butter ane a taaba mine maŋ baŋ poɔ la.
== Yelpaaba ==
apoksrzinnt3bibcltv7qz6bax5m6la
62485
62484
2026-07-12T16:57:42Z
Mary Loor
55
62485
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Braai broodjies.jpg|thumb]]
'''Braaibroodjie''' bee '''Kaapse broodjie''' e la South African bondirii. A maŋ la maale la Namibia poɔ. A bondirii e la bonseɛraa ba naŋ maŋ de dɔgele vūū zu.
Braaibroodjie's maaloo e la boroboro, cheese, kommie, ane alebasa. A boroboro sēɛmo ane a cheese nyɛlebo wuli ka a bondirii be la a e siri ka a di. Braaibroodjies kyaare ne la South Africa's braai saaŋkonnoo, be ba naŋ maŋaale sēēmaa gyamaa poɔ vūū zuŋ yeŋeŋ. Kyage bondirii naŋ are ziyeŋ braais wagere, a na baŋ de la ka a e nɔmelemɛ bee bondirii meŋɛ bee a zaa.
== Bommaalboma ==
* Sliced bread
* Cheese
* Tomato
* Onion
== Maalebo ==
Cheese, kommie, ane alebasa maŋ de eŋ la a boroboro sogaŋ, ka o pãã de a bonseɛraa zu naŋ e toloŋ.o maŋ be la a lambobo zaa a te moɔ, ka a cheese nyɛle a zaa. Ziiri mine chili, garlic, butter ane a taaba mine maŋ baŋ poɔ la.
== Yelpaaba ==
cu290ay9ac6xrvz6g1mr0nrqxtqargn
62486
62485
2026-07-12T17:01:19Z
Mary Loor
55
62486
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Braai broodjies.jpg|thumb]]
'''Braaibroodjie''' bee '''Kaapse broodjie''' e la South African bondirii. A maŋ la maale la Namibia poɔ. A bondirii e la bonseɛraa ba naŋ maŋ de dɔgele vūū zu.
Braaibroodjie's maaloo e la boroboro, cheese, kommie, ane alebasa. A boroboro sēɛmo ane a cheese nyɛlebo wuli ka a bondirii be la a e siri ka a di. Braaibroodjies kyaare ne la South Africa's braai saaŋkonnoo, be ba naŋ maŋaale sēēmaa gyamaa poɔ vūū zuŋ yeŋeŋ. Kyage bondirii naŋ are ziyeŋ braais wagere, a na baŋ de la ka a e nɔmelemɛ bee bondirii meŋɛ bee a zaa.
== Bommaalboma ==
* Sliced bread
* Cheese
* Tomato
* Onion
== Maalebo ==
Cheese, kommie, ane alebasa maŋ de eŋ la a boroboro sogaŋ, ka o pãã de a bonseɛraa zu naŋ e toloŋ.o maŋ be la a lambobo zaa a te moɔ, ka a cheese nyɛle a zaa. Ziiri mine chili, garlic, butter ane a taaba mine maŋ baŋ poɔ la.
== Yelpaaba ==
Afrikaner singer-songwriter Ziané Saayman yinee yieluŋ 2025 poɔ a kyaare neŋ bondirii, yelzu"Die Braaibroodjie Reël".
qio3z3xdg3xgbwfx3y01t4yk8g9xig6
62487
62486
2026-07-12T17:03:41Z
Mary Loor
55
62487
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Braai broodjies.jpg|thumb]]
'''Braaibroodjie''' bee '''Kaapse broodjie''' e la South African bondirii. A maŋ la maale la Namibia poɔ. A bondirii e la bonseɛraa ba naŋ maŋ de dɔgele vūū zu.
Braaibroodjie's maaloo e la boroboro, cheese, kommie, ane alebasa. A boroboro sēɛmo ane a cheese nyɛlebo wuli ka a bondirii be la a e siri ka a di. Braaibroodjies kyaare ne la South Africa's braai saaŋkonnoo, be ba naŋ maŋaale sēēmaa gyamaa poɔ vūū zuŋ yeŋeŋ. Kyage bondirii naŋ are ziyeŋ braais wagere, a na baŋ de la ka a e nɔmelemɛ bee bondirii meŋɛ bee a zaa.
== Bommaalboma ==
* Sliced bread
* Cheese
* Tomato
* Onion
== Maalebo ==
Cheese, kommie, ane alebasa maŋ de eŋ la a boroboro sogaŋ, ka o pãã de a bonseɛraa zu naŋ e toloŋ.o maŋ be la a lambobo zaa a te moɔ, ka a cheese nyɛle a zaa. Ziiri mine chili, garlic, butter ane a taaba mine maŋ baŋ poɔ la.
== Yelpaaba ==
Afrikaner singer-songwriter Ziané Saayman yinee yieluŋ 2025 poɔ a kyaare neŋ bondirii, yelzu"Die Braaibroodjie Reël".
== Meŋ nyɛ ==
* South African cuisine
* Braai
* Toast sandwich
== References ==
<references responsive="1"></references>
fp1eu6cvc4xpiwn4uo02omezk5hspxl
62488
62487
2026-07-12T17:05:46Z
Mary Loor
55
62488
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Braai broodjies.jpg|thumb]]
'''Braaibroodjie''' bee '''Kaapse broodjie''' e la South African bondirii. A maŋ la maale la Namibia poɔ. A bondirii e la bonseɛraa ba naŋ maŋ de dɔgele vūū zu.
Braaibroodjie's maaloo e la boroboro, cheese, kommie, ane alebasa. A boroboro sēɛmo ane a cheese nyɛlebo wuli ka a bondirii be la a e siri ka a di.<ref>https://www.exploresouthafrica.net/braaibroodjie</ref>
Braaibroodjies kyaare ne la South Africa's braai saaŋkonnoo, be ba naŋ maŋaale sēēmaa gyamaa poɔ vūū zuŋ yeŋeŋ. Kyage bondirii naŋ are ziyeŋ braais wagere, a na baŋ de la ka a e nɔmelemɛ bee bondirii meŋɛ bee a zaa.
== Bommaalboma ==
* Sliced bread
* Cheese
* Tomato
* Onion
== Maalebo ==
Cheese, kommie, ane alebasa maŋ de eŋ la a boroboro sogaŋ, ka o pãã de a bonseɛraa zu naŋ e toloŋ.o maŋ be la a lambobo zaa a te moɔ, ka a cheese nyɛle a zaa. Ziiri mine chili, garlic, butter ane a taaba mine maŋ baŋ poɔ la.
== Yelpaaba ==
Afrikaner singer-songwriter Ziané Saayman yinee yieluŋ 2025 poɔ a kyaare neŋ bondirii, yelzu"Die Braaibroodjie Reël".
== Meŋ nyɛ ==
* South African cuisine
* Braai
* Toast sandwich
== References ==
<references responsive="1"></references>
gylczhwnaetaavy64h9fqfkmjezn2te
62490
62488
2026-07-12T17:12:34Z
Mary Loor
55
62490
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Braai broodjies.jpg|thumb]]
'''Braaibroodjie''' bee '''Kaapse broodjie''' e la South African bondirii. A maŋ la maale la Namibia poɔ. A bondirii e la bonseɛraa ba naŋ maŋ de dɔgele vūū zu.
Braaibroodjie's maaloo e la boroboro, cheese, kommie, ane alebasa. A boroboro sēɛmo ane a cheese nyɛlebo wuli ka a bondirii be la a e siri ka a di.<ref>https://www.exploresouthafrica.net/braaibroodjie</ref>
Braaibroodjies kyaare ne la South Africa's braai saaŋkonnoo, be ba naŋ maŋaale sēēmaa gyamaa poɔ vūū zuŋ yeŋeŋ.<ref>https://www.exploresouthafrica.net/braaibroodjie</ref> Kyage bondirii naŋ are ziyeŋ braais wagere, a na baŋ de la ka a e nɔmelemɛ bee bondirii meŋɛ bee a zaa.<ref>https://www.safarinow.com/destinations/south-africa/recipes/braaibroodjie.aspx</ref>
== Bommaalboma ==
Yizie:<ref>https://www.southafricanfood.co.za/braaibroodjie</ref>
* Sliced bread
* Cheese
* Tomato
* Onion
== Maalebo ==
Cheese, kommie, ane alebasa maŋ de eŋ la a boroboro sogaŋ, ka o pãã de a bonseɛraa zu naŋ e toloŋ. O maŋ be la a lambobo zaa a te moɔ, ka a cheese nyɛle a zaa.<ref>https://www.safarinow.com/destinations/south-africa/recipes/braaibroodjie.aspx</ref> Ziiri mine chili, garlic, butter ane a taaba mine maŋ baŋ poɔ la.<ref>https://www.southafricanfood.co.za/braaibroodjie</ref>
== Yelpaaba ==
Afrikaner singer-songwriter Ziané Saayman yinee yieluŋ 2025 poɔ a kyaare neŋ bondirii, yelzu"Die Braaibroodjie Reël".
== Meŋ nyɛ ==
* South African cuisine
* Braai
* Toast sandwich
== References ==
<references responsive="1"></references>
mmzcfzb7jl4qwmo7f06vdnxe2vkxbht
Chicken Bones
0
7285
62489
2026-07-12T17:07:28Z
Edith Tangkur
310
Creat article
62489
wikitext
text/x-wiki
'''Chicken Bones''' e la akamiiroŋ bonɔɔre Ganong Bros noba naŋ maŋ maale.a St. Stephen, New Brunswick, naŋ maŋ be Canada poɔ. A boma maŋ e la zeɛ naŋ taa nyuu ka a noma, ba maŋ yeli ka a e saakompare bondirii a ko a Atlantic Canadians a kirisimiiri wagere na. A yi a naŋ yi a yuori naŋ yaare zuiŋ, a e la a bonɔɔre na yoŋ ka noba maŋ maale.<ref name=":0">https://www.cbc.ca/news/canada/new-brunswick/chicken-bones-candy-ganong-st-stephen-1.4454303</ref>
Chicken Bones da maale la a yuoni 1885 poɔ a yi Frank Sparhawk, <ref>https://www.proquest.com/docview/423182215/55A6DCFE316E40FAPQ/2</ref>a noba naŋ maala a bonɔɔre ŋa naŋ yi a Baltimore naŋ di a Ganong Bros toma naŋ yuoro.<ref name=":0" /> A maaloo meŋɛ sobie ka ba naŋ maŋ di maale ne.<ref>https://www.proquest.com/docview/1026663897/55A6DCFE316E40FAPQ/4</ref>
A bonɔɔre ama a New Brunswick brewer Moonshine Creek Distilleries ka ba leɛteɛre a Chicken-Bones.<ref>https://huddle.today/2019/11/20/ganong-moonshine-creek-step-up-production-to-meet-demand-for-chicken-bones-liqueur/</ref><ref>https://www.saltscapes.com/roots-folks/3076-chicken-bones-liqueur.html</ref><ref>https://www.proquest.com/docview/2330281687/55A6DCFE316E40FAPQ/5</ref>
== Sommo yizie ==
01a1jh77kqvhndbs1gi3knnb95qb1z3
Dow Breweries
0
7286
62491
2026-07-12T20:43:08Z
Edith Tangkur
310
Creat article
62491
wikitext
text/x-wiki
'''Dow Breweries''' e la dããdonzie naŋ be Quebec, Canada poɔ. A toma zie ŋa da e la William Dow maaloo (1800–1868)<ref>https://web.archive.org/web/20110707233243/http://www.bieremag.com/bm-m-ma1.html</ref>. A Dow dããdonzie da wa leɛ e la National Breweries zie a Quebec a yuoni 1920s poɔ , ka ba da o la a yuoni 1952 poɔ a yi Canadian Breweries. A yi Canadian Breweries ka ba da boɔlɔ o ka Carling O'Keefe ka o da laŋ ne a Molson Breweries, a zie ŋa da la tona a yuoni 1997 poɔ.
== Dakoroŋ ==
Dow da piili la a e zannoo a ko a Montreal daadonzie a ko Thomas Dunn, naŋ da maale a La Prairie poɔ a yuoni 1790 poɔ. Dow da wa poɔ la a Dunn's dããdonzie ka o da leɛ wa di a toma zie a wagere na a Dunn's naŋ kpi, ka William Dow & Co., da maale ka ba boɔlɔ o ka Dow Breweries.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Dow_Breweries#CITEREFCoutts2010</ref>
Dow Breweries da da la yuoni 1920s poɔ a yi a National Breweries ko a Quebec, ka ba da da o meŋ a a yi Canadian Breweries (CBL) a yuoni 1952 poɔ<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Dow_Breweries#CITEREFHeron2003</ref>. A CBL wederoo poɔ, ba da di la Quebec tenkpoŋ dããdonzie Boswell Brewery (1843–1952)<ref>https://web.archive.org/web/20110706200709/http://www.inox.qc.ca/eng/eng_histoirebiere.html</ref>. CBL o da e la a Canadian daadonzikpoŋ ata soba ka Dow da e a tenkpoŋ dããdonzie. A Quebec tenkpoŋ dããdonzie da bare a toma a March 31, 1966,<ref>https://bilan.usherbrooke.ca/bilan/pages/evenements/21245.html</ref> ka Dow maaloo leɛ gaa ziyuo.
A nembɛrɛ lammo zie a Pierre Gendron, Dow Breweries da sage la poɔ ka ba maale Dow Planetarium. O da baare la a yuoni 1966 ka o da e tontonzie naŋ kpoŋ a Canadian Centennial poɔ.
== Dow dãã kuu ==
A August 1965, neɛ naŋ gaa asibiti a Quebec tenkpoŋ poɔ naŋ da wolo ka daakpeɛne la. A kyuuri a nii naŋ pare, noba naŋ ta 50 da la wa a asibiti ne a baaloŋ na ne o zu ka noba 20 baaloŋ e nimizie. Ba da nyɛɛ la ka baalebazaa da e la daanyuuboribo ka ba maŋ nyu beea ka ba zaa maŋ maŋ nyuuro a Dow dãã,noba 30 yi a daa ntuubo 200 poɔ da nyɛ pɔnatere baaloŋ ka ba kaŋa zaa maŋ nyu ka a ta (10 imp pt; 5.7 L) bebiri zaa.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1923396</ref> Epidemiological zanezanneba da nyɛɛ ka Dow maŋ eŋ la cobalt sulfate a dãã poɔ ka a fuuri na tuo poɔ a yi a July 1965 ka a boma ba naŋ maŋ a Quebec tenkpoŋ dããdonzie ka maŋ ta gbɛre 10 a gaŋ a Montreal be la ka ba ba nyɛɛ baaloŋ zaa. <ref>https://doi.org/10.1111%2Fj.1749-6632.1969.tb16751.x</ref><ref>http://www.cbc.ca/news/health/how-quebec-beer-and-tv-s-dr-house-solved-a-medical-mystery-1.2526403</ref>
Ane a zaa Dow da ba sage a yɛlɛ ŋa, a Dow Brewery a Quebec tenkpoŋ poɔ da ba la tona kyɛ ka a daa kyɛlee na ka de te lɔɔ eŋ Saint Lawrence baa. A wagere na a yɛlɛ naŋ e, Dow Ale e la daa naŋ kɔɔrɔ paa a Quebec poɔ; a yi a daakɔɔre borobiroŋ naŋ da kpɛ. Canadian Breweries da e la Carling O'Keefe a yuoni 1973 poɔ, ka ba da la wa de o poɔ a Molson Brewery a yuoni 1989 poɔ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Dow_Breweries#CITEREFSneath2001</ref>
A '''Dow''' da ba la tona a yuoni 1997 poɔ. A Dow a lanne a Dow Ale, Kingsbeer Lager ane Black Horse Ale. A Molson Black Horse Ale da kɔɔre la a Newfoundland poɔ ka a e a toɔɔra.
== Meŋ la nyɛ ==
* William Dow
* List of microbreweries
== Sommo yizie ==
<references responsive="1"></references>
j02s9metkcr8kx1ss6x4xhzjd7894h6
List of historical cuisines
0
7287
62516
2026-07-13T10:44:44Z
Mary Loor
55
Created page with "'''Dakoroŋ bondirii parɛɛ mine''' paaloŋ bondirii parɛɛ mine a yi pampana ane dakoroŋ saŋa. Pampana bondirii la a yelzu ko a articles mine. == Africa == * Ancient Egyptian bondirii == Americas =="
62516
wikitext
text/x-wiki
'''Dakoroŋ bondirii parɛɛ mine''' paaloŋ bondirii parɛɛ mine a yi pampana ane dakoroŋ saŋa. Pampana bondirii la a yelzu ko a articles mine.
== Africa ==
* Ancient Egyptian bondirii
== Americas ==
7assbv049sy1o7f27qvm9niknk01wqh
62517
62516
2026-07-13T11:09:44Z
Mary Loor
55
62517
wikitext
text/x-wiki
'''Dakoroŋ bondirii parɛɛ mine''' paaloŋ bondirii parɛɛ mine a yi pampana ane dakoroŋ saŋa. Pampana bondirii la a yelzu ko a articles mine.
== Africa ==
* Ancient Egyptian bondirii
== Americas ==
* American noba meŋɛ bondirii
* Pre-Columbian bondirii
** Aztec bondirii
** Maya bondirii
** Inca bondirii
** Muisca bondirii
* A Thirteen Colonies bondirii
* A Antebellum America bondirii
== Asia ==
* Ancient Israelite bondirii
* Byzantine bondirii
* Hittite bondirii
* Chinese dakoroŋ saŋa bondirii
* Japanese dakoroŋ saŋa bondirii
* Korean dakoroŋ saŋa bondirii
** Korean Naa paaloŋ bondirii
* '''Indian''' '''paaloŋ kyɛlee'''
** Indian dakoroŋ saŋa bondirii
** Mughlai bondirii
** A North Indian ane Pakistani piiluu wagre bondirii
* Iranian bondirii
* Sumerian bondirii
* Ottoman bondirii
i9s4sgjdlp41q88qmj6s8sls7ic7oz4
62518
62517
2026-07-13T11:20:01Z
Mary Loor
55
62518
wikitext
text/x-wiki
'''Dakoroŋ bondirii parɛɛ mine''' paaloŋ bondirii parɛɛ mine a yi pampana ane dakoroŋ saŋa. Pampana bondirii la a yelzu ko a articles mine.
== Africa ==
* Ancient Egyptian bondirii
== Americas ==
* American noba meŋɛ bondirii
* Pre-Columbian bondirii
** Aztec bondirii
** Maya bondirii
** Inca bondirii
** Muisca bondirii
* A Thirteen Colonies bondirii
* A Antebellum America bondirii
== Asia ==
* Ancient Israelite bondirii
* Byzantine bondirii
* Hittite bondirii
* Chinese dakoroŋ saŋa bondirii
* Japanese dakoroŋ saŋa bondirii
* Korean dakoroŋ saŋa bondirii
** Korean Naa paaloŋ bondirii
* '''Indian''' '''paaloŋ kyɛlee'''
** Indian dakoroŋ saŋa bondirii
** Mughlai bondirii
** A North Indian ane Pakistani piiluu wagre bondirii
* Iranian bondirii
* Sumerian bondirii
* Ottoman bondirii
== Europe ==
* Ancient Greek bondirii
* Ancient Roman bondirii
* Medieval bondirii
* Early modern European bondirii
* Tudor bondirii ane bonnyuurii
* Victorian bondirii
* Soviet bondirii
== Oceania ==
* Hawaii deme meŋɛ bondirii
== Meŋ la nyɛ ==
a3sh3jicjoh4431uljllutyb2efzl14
62519
62518
2026-07-13T11:28:22Z
Mary Loor
55
62519
wikitext
text/x-wiki
'''Dakoroŋ bondirii parɛɛ mine''' paaloŋ bondirii parɛɛ mine a yi pampana ane dakoroŋ saŋa. Pampana bondirii la a yelzu ko a articles mine.
== Africa ==
* Ancient Egyptian bondirii
== Americas ==
* American noba meŋɛ bondirii
* Pre-Columbian bondirii
** Aztec bondirii
** Maya bondirii
** Inca bondirii
** Muisca bondirii
* A Thirteen Colonies bondirii
* A Antebellum America bondirii
== Asia ==
* Ancient Israelite bondirii
* Byzantine bondirii
* Hittite bondirii
* Chinese dakoroŋ saŋa bondirii
* Japanese dakoroŋ saŋa bondirii
* Korean dakoroŋ saŋa bondirii
** Korean Naa paaloŋ bondirii
* '''Indian''' '''paaloŋ kyɛlee'''
** Indian dakoroŋ saŋa bondirii
** Mughlai bondirii
** A North Indian ane Pakistani piiluu wagre bondirii
* Iranian bondirii
* Sumerian bondirii
* Ottoman bondirii
== Europe ==
* Ancient Greek bondirii
* Ancient Roman bondirii
* Medieval bondirii
* Early modern European bondirii
* Tudor bondirii ane bonnyuurii
* Victorian bondirii
* Soviet bondirii
== Oceania ==
* Hawaii deme meŋɛ bondirii
== Meŋ la nyɛ ==
* Dakoroŋ bondirii
* Ancient deme bondirii mine
* Post-classical bondirii mine
* Paleolithic bondirii
* Wagre kaŋa bondirii
== Sommo yizie ==
<ref>https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_historical_cuisines&action=edit§ion=7</ref>
ed9psy9bi352p6az8noyvutr2xv4t50
62520
62519
2026-07-13T11:30:01Z
Mary Loor
55
62520
wikitext
text/x-wiki
'''Dakoroŋ bondirii parɛɛ mine''' paaloŋ bondirii parɛɛ mine a yi pampana ane dakoroŋ saŋa. Pampana bondirii la a yelzu ko a articles mine.
== Africa ==
* Ancient Egyptian bondirii
== Americas ==
* American noba meŋɛ bondirii
* Pre-Columbian bondirii
** Aztec bondirii
** Maya bondirii
** Inca bondirii
** Muisca bondirii
* A Thirteen Colonies bondirii
* A Antebellum America bondirii
== Asia ==
* Ancient Israelite bondirii
* Byzantine bondirii
* Hittite bondirii
* Chinese dakoroŋ saŋa bondirii
* Japanese dakoroŋ saŋa bondirii
* Korean dakoroŋ saŋa bondirii
** Korean Naa paaloŋ bondirii
* '''Indian''' '''paaloŋ kyɛlee'''
** Indian dakoroŋ saŋa bondirii
** Mughlai bondirii
** A North Indian ane Pakistani piiluu wagre bondirii
* Iranian bondirii
* Sumerian bondirii
* Ottoman bondirii
== Europe ==
* Ancient Greek bondirii
* Ancient Roman bondirii
* Medieval bondirii
* Early modern European bondirii
* Tudor bondirii ane bonnyuurii
* Victorian bondirii
* Soviet bondirii
== Oceania ==
* Hawaii deme meŋɛ bondirii
== Meŋ la nyɛ ==
* Dakoroŋ bondirii
* Ancient deme bondirii mine
* Post-classical bondirii mine
* Paleolithic bondirii
* Wagre kaŋa bondirii
== Sommo yizie ==
<ref>https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_historical_cuisines&action=edit§ion=7</ref>
<references />
<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Beaneater</ref>
chd76c9ubw7lqgchdv7n98wt4cedl63
62521
62520
2026-07-13T11:35:51Z
Mary Loor
55
62521
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Ramses III bakery.jpg|thumb]]
'''Dakoroŋ bondirii parɛɛ mine''' paaloŋ bondirii parɛɛ mine a yi pampana ane dakoroŋ saŋa. Pampana bondirii la a yelzu ko a articles mine.
== Africa ==
* Ancient Egyptian bondirii
== Americas ==
* American noba meŋɛ bondirii
* Pre-Columbian bondirii
** Aztec bondirii
** Maya bondirii
** Inca bondirii
** Muisca bondirii
* A Thirteen Colonies bondirii
* A Antebellum America bondirii
== Asia ==
* Ancient Israelite bondirii
* Byzantine bondirii
* Hittite bondirii
* Chinese dakoroŋ saŋa bondirii
* Japanese dakoroŋ saŋa bondirii
* Korean dakoroŋ saŋa bondirii
** Korean Naa paaloŋ bondirii
* '''Indian''' '''paaloŋ kyɛlee'''
** Indian dakoroŋ saŋa bondirii
** Mughlai bondirii
** A North Indian ane Pakistani piiluu wagre bondirii
* Iranian bondirii
* Sumerian bondirii
* Ottoman bondirii
== Europe ==
* Ancient Greek bondirii
* Ancient Roman bondirii
* Medieval bondirii
* Early modern European bondirii
* Tudor bondirii ane bonnyuurii
* Victorian bondirii
* Soviet bondirii
== Oceania ==
* Hawaii deme meŋɛ bondirii
== Meŋ la nyɛ ==
* Dakoroŋ bondirii
* Ancient deme bondirii mine
* Post-classical bondirii mine
* Paleolithic bondirii
* Wagre kaŋa bondirii
== Sommo yizie ==
<ref>https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_historical_cuisines&action=edit§ion=7</ref>
<references />
<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Beaneater</ref>
kt7ls44k902i3b2xbyepex3z6ts0mng
62522
62521
2026-07-13T11:37:51Z
Mary Loor
55
62522
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Ramses III bakery.jpg|thumb]]
'''Dakoroŋ bondirii parɛɛ mine''' paaloŋ bondirii parɛɛ mine a yi pampana ane dakoroŋ saŋa. Pampana bondirii la a yelzu ko a articles mine.
== Africa ==
* Ancient Egyptian bondirii
== Americas ==
* [[Duoro kɔre:Frybread.jpg|thumb]]American noba meŋɛ bondirii
* Pre-Columbian bondirii
** Aztec bondirii
** Maya bondirii
** Inca bondirii
** Muisca bondirii
* A Thirteen Colonies bondirii
* A Antebellum America bondirii
== Asia ==
* Ancient Israelite bondirii
* Byzantine bondirii
* Hittite bondirii
* Chinese dakoroŋ saŋa bondirii
* Japanese dakoroŋ saŋa bondirii
* Korean dakoroŋ saŋa bondirii
** Korean Naa paaloŋ bondirii
* '''Indian''' '''paaloŋ kyɛlee'''
** Indian dakoroŋ saŋa bondirii
** Mughlai bondirii
** A North Indian ane Pakistani piiluu wagre bondirii
* Iranian bondirii
* Sumerian bondirii
* Ottoman bondirii
== Europe ==
* Ancient Greek bondirii
* Ancient Roman bondirii
* Medieval bondirii
* Early modern European bondirii
* Tudor bondirii ane bonnyuurii
* Victorian bondirii
* Soviet bondirii
== Oceania ==
* Hawaii deme meŋɛ bondirii
== Meŋ la nyɛ ==
* Dakoroŋ bondirii
* Ancient deme bondirii mine
* Post-classical bondirii mine
* Paleolithic bondirii
* Wagre kaŋa bondirii
== Sommo yizie ==
<ref>https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_historical_cuisines&action=edit§ion=7</ref>
<references />
<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Beaneater</ref>
3dfdzazld9h2uelrqal5g21qub438n6
62523
62522
2026-07-13T11:39:17Z
Mary Loor
55
62523
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Ramses III bakery.jpg|thumb]]
'''Dakoroŋ bondirii parɛɛ mine''' paaloŋ bondirii parɛɛ mine a yi pampana ane dakoroŋ saŋa. Pampana bondirii la a yelzu ko a articles mine.
== Africa ==
* Ancient Egyptian bondirii
== Americas ==
* [[Duoro kɔre:Frybread.jpg|thumb]]American noba meŋɛ bondirii
* Pre-Columbian bondirii
** Aztec bondirii
** Maya bondirii
** Inca bondirii
** Muisca bondirii
* A Thirteen Colonies bondirii
* A Antebellum America bondirii
== Asia ==
* [[Duoro kɔre:Dried Figs (1).jpg|thumb]]Ancient Israelite bondirii
* Byzantine bondirii
* Hittite bondirii
* Chinese dakoroŋ saŋa bondirii
* Japanese dakoroŋ saŋa bondirii
* Korean dakoroŋ saŋa bondirii
** Korean Naa paaloŋ bondirii
* '''Indian''' '''paaloŋ kyɛlee'''
** Indian dakoroŋ saŋa bondirii
** Mughlai bondirii
** A North Indian ane Pakistani piiluu wagre bondirii
* Iranian bondirii
* Sumerian bondirii
* Ottoman bondirii
== Europe ==
* Ancient Greek bondirii
* Ancient Roman bondirii
* Medieval bondirii
* Early modern European bondirii
* Tudor bondirii ane bonnyuurii
* Victorian bondirii
* Soviet bondirii
== Oceania ==
* Hawaii deme meŋɛ bondirii
== Meŋ la nyɛ ==
* Dakoroŋ bondirii
* Ancient deme bondirii mine
* Post-classical bondirii mine
* Paleolithic bondirii
* Wagre kaŋa bondirii
== Sommo yizie ==
<ref>https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_historical_cuisines&action=edit§ion=7</ref>
<references />
<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Beaneater</ref>
1yva34ol2vuzt8w1dhy39fs4de9pt0m
62524
62523
2026-07-13T11:41:38Z
Mary Loor
55
62524
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Ramses III bakery.jpg|thumb]]
'''Dakoroŋ bondirii parɛɛ mine''' paaloŋ bondirii parɛɛ mine a yi pampana ane dakoroŋ saŋa. Pampana bondirii la a yelzu ko a articles mine.
== Africa ==
* Ancient Egyptian bondirii
== Americas ==
* [[Duoro kɔre:Frybread.jpg|thumb]]American noba meŋɛ bondirii
* Pre-Columbian bondirii
** Aztec bondirii
** Maya bondirii
** Inca bondirii
** Muisca bondirii
* A Thirteen Colonies bondirii
* A Antebellum America bondirii
== Asia ==
* [[Duoro kɔre:Dried Figs (1).jpg|thumb]]Ancient Israelite bondirii
* Byzantine bondirii
* Hittite bondirii
* Chinese dakoroŋ saŋa bondirii
* Japanese dakoroŋ saŋa bondirii
* Korean dakoroŋ saŋa bondirii
** Korean Naa paaloŋ bondirii
* '''Indian''' '''paaloŋ kyɛlee'''
** Indian dakoroŋ saŋa bondirii
** Mughlai bondirii
** A North Indian ane Pakistani piiluu wagre bondirii
* Iranian bondirii
* Sumerian bondirii
* Ottoman bondirii
== Europe ==
* [[Duoro kɔre:Carracci - Der Bohnenesser.jpeg|thumb]]Ancient Greek bondirii
* Ancient Roman bondirii
* Medieval bondirii
* Early modern European bondirii
* Tudor bondirii ane bonnyuurii
* Victorian bondirii
* Soviet bondirii
== Oceania ==
* Hawaii deme meŋɛ bondirii
== Meŋ la nyɛ ==
* Dakoroŋ bondirii
* Ancient deme bondirii mine
* Post-classical bondirii mine
* Paleolithic bondirii
* Wagre kaŋa bondirii
== Sommo yizie ==
<ref>https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_historical_cuisines&action=edit§ion=7</ref>
<references />
<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Beaneater</ref>
00jgwnn71mxhubprxp7b4q9s566er54