Wikipedia
dinwiki
https://din.wikipedia.org/wiki/Apam_k%C3%ABd%C3%AFt
MediaWiki 1.47.0-wmf.8
first-letter
Ciɛl
Këcëweek
Jam
Dulooi
Jam kekë dulooi
Wikipedia
Jam wɛ̈t ë Wikipedia
Apamduööt
Jam wɛ̈t ë apamduööt
MediaWiki
Jam wɛ̈t ë MediaWiki
Macuëc
Jam wɛ̈t ë macuëc
Kuɔny
Jam wɛ̈t ë kuɔny
Bekätakthook
Jam wɛ̈t ë bekätakthook
TimedText
TimedText talk
Mukääcëtök
Jam wɛ̈t ë mukääcëtök
Event
Event talk
Arekwël
0
20
9318
7711
2026-06-27T02:29:52Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */
9318
wikitext
text/x-wiki
[[Apamduööt:Internet map 1024 - transparent, inverted.png|thumb]]
'''Arekwël''' ee akutlääuic de madötwël (makuɛ̈n) cëke nuɛ̈ɛ̈t ëkɛmken. Arekwël luɔide ebë wëljöt dap yaa tuɔɔc në madötwël juëciic në Pinynom ëbɛ̈n. Adeyic tïmëtïm de käthibaai, käke piöc, käke ɣɔɔc, ku käke miir baai ke ajuaarwël ke amɛ̈ɛ̈twël, keek kedhie aa ë kuat ë wëljuëc wääciic muk ku nyoothkë keek (yith ku ŋïnyden ëbɛ̈n) kenë loilooiken. Në wëlkɔ̈k, ke arekwël ee ajuaarwël de [[ajuaarwël]] juëc apɛi.
==Käthɛɛr==
Arekwël aa loi piny be Bɛ̈i-Mat ([[Pawuut Matiic|Amerïka]]) në akut de gël de akut de loilooi de lɔtueŋ ë kɔɔr piny de Bɛ̈i-Mat. Aakɔn rek në Kön (pɛɛi ë lo) në run ë 1969. Ajuaarwël de Pinynom ageer acak ë luɔi CERN paan cɔl Thuwidëlän në run ë 1989 në raan cɔl Tim Bërnëth-Lii muɔny-Lënëlith.
Në ke akölkë, ke kɔc aa ë wëu cuat piny ënɔŋ kɔc muk arekwël ago kɔc wël yaa ɣɔ̈k thïn. Akölkɔ̈k ke arekwël acïnë loilooi kɔ̈k wëu ye kɔɔr. Akölkɔ̈k ke kɔc ye arekwël miöc kɔc tëcïn wëu, aa ë kɔc kony bïkë wëu juëc kɔ̈k yaayök ënɔŋ keek. Në kɛmken, ke rinkɔ̈k ke arekwël aake buɔ̈ të de wët cɔl 'rëŋ' ë wël.
Kë yenë dap luui apɛi në arekwëliic, e awɛ̈ɛ̈twël de Pinynom ageer (mɛn ye cɔl amɛ̈ɛ̈twël ëya). Amɛ̈ɛ̈twël anɔŋic ɣɔnmɛ̈ɛ̈twel, ka kä ke akölriëëc, ku jɔ yaa akuëth cït yï akuëthmɛ̈ɛ̈twël. Apɛ̈ɛ̈mmɛ̈ɛ̈twël në arekwëliic aalääu bëke yaa tïŋ ku kuen keek në raan ëbën (tëcïnë apäm kɔɔr liep në alleewël, ka bë tɔ̈u ke thiɔ̈ɔ̈k).
Luɔidïït de reu de arekwël e dɛ̈ɛ̈rëtooc (manywëëth) në wël ku dɔm wël Dɛ̈ɛ̈rëtooc ekë de ŋek yetök. E jäl të de raan tooc yeen, ku lecel të nɔŋ raan tucë yeen. Tooc de jam ë yaa kaam thiin koor, ëthöŋ ke dɛ̈ɛ̈rëtooc ëwël, ake kë yen kɔckereu ka kɔcjuëc pät bïkë dap muɔɔŋ yen ke wuɔ̈ɔ̈cden.
Miirkɔ̈k ayakë tak yaa yee arekwël yee kërac, ku thiökë ɣɔ̈nkɔ̈kke, ka yeen ëbën cëmɛn yenë miir ë [[Caina]] ye tak ke akuëthmɛ̈ɛ̈twël ke rac. Në aaköljuëëciic, acïn raan piny de Caina lëu bë ye yaa kueen, ka nɔŋ kë mɛt thïn. Wurkɔ̈k ke mïth ku märkɔ̈k ke mïth Paan de Caina, aa ë ɣɔ̈nkɔ̈k ke arekwël yee këke tak keke rac bï mïth ke yaa tïŋ, aa yekëke thiöök.
[[Bekätakthook:Arekwël| ]]
6oo280bd6ejj4orx724u9588gq494ld
Kuat Bari
0
58
9337
8441
2026-06-27T04:18:35Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */
9337
wikitext
text/x-wiki
[[Apamduööt:Karo Tribe Ethiopia.jpg|thumb|Kuat Bari ([[Ethiopia]])]]
[[Apamduööt:Young girl from the Karo Tribe in Murle, Omo Valley, Ethiopia.jpg|thumb]]
'''Kuat Bari''' aaye kuat de akut de Kɔcënailkɔ̈u (Nilotic) ciëŋ piny [[Paguot Thudän]], cït man tɔ̈ keek në biäk de parut [[Uganda]]. Kuat Bari aaye jam në thoŋ de Bari ke ye thoŋde manden, man tɔ̈ në thook ke Kiir-Piɛnyliɛɛt yiic.
==Caaric==
'''Kuat Bari''' në Kiir kɔ̈u aaye rëër tëtök ëke ye pur. Keek aciëŋ në ɣän läu yiic në Kiir kɔ̈u ku agut meel ke 40 në biäk ciɛ̈ɛ̈n ku tueŋ de Kiir. Maacëkäŋ (jiɛk) de Bari atɔ̈ në ka ye keek puur yiic bë keek tɔ̈ɔ̈u ku läi ye keek mac (ɣɔ̈k ku thök). Keek aaye ke mu ëke ye mïïthken, ku ke tɔ̈ thïn ëyadɛ̈ akut jiɛkden yïk ke wën yök. Mɛ̈ny de läi athiekic nëŋö aaye gam në thïïk ku yai ka köt de röt ku jɔl yaa thuɔɔu, ka kapiɛɛth kɔ̈k ke pïïr ëka ɣoocë keek në wëu.
Në nyindhia pïïr Bari atɔ̈ (në riääkic) ke cë nhiaac. Në ye mɛɛn ciɛɛŋ jöt rɔɔk acë pinyden lööm ku cieeŋkɔ̈k wääc liɛ̈ɛ̈p keek nhïïm cë bɛ̈n në pïïrdenic.
Ku në kathɛɛric Bari acïï pïïr rɛɛc de luɛɛk yök të nɔŋ Beligianth në riɛl (të nɔŋ Lado Enclabe) bë keek laar buric bïk ya lɔ jɔt në tunke akön agut baar abapdiɛt yɔu. [[Tɔɔŋ kerou]] baai në kɛm ke kɔc (1955–1973; 1983–2005) keek acë pïïr piɛɛth de Bari rac eyadɛ̈, jiɛɛkden ku kuɛɛr yïï ke wëu yök.
Në yic tɔŋ në kam de wuɔt thiääk kenë Bari ka alɛi ëke ye thɔ̈ɔ̈r kenë Bari ee ye kë thɛɛr në ciɛɛŋthɛɛric de Bari. Në nyindhia në aköl ke pïïr Bari ëke ye rɔt gël apiɛth të nɔŋ kɔc thiääk kënë yen ye kuat de akut de Nilotic. Ku keek akee ye pinyden gël të nɔŋ kɔc ye kɔc ɣaac ku kɔc ye kɔc yɔl-yiic bïk pëëc ëke nɛ̈k kɔc.
[[Bekätakthook:Thäi]]
g5bhiisl6zgt1xjdu8bj7cz5pqphbpf
Rɔu
0
263
9336
9000
2026-06-27T04:18:17Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */
9336
wikitext
text/x-wiki
[[Apamduööt:Hippopotamus - 04.jpg|thumb]]
[[File:Hippo.ogv|thumb|Rɔu]]
[[Apamduööt:Hippo distribution.gif|thumb]]
'''Rɔu''' ee ländhiethëmïth dït tɔ̈ Apirïka ye lac nyuäth ë wal. Ee töŋ de mɛ̈cthok ye-yic rou ke kuɛɛt ke Hippopotamidae-yic ŋuɔt ke kek pïïr ee koolë. Macthok dɛ̈t ee rɔn makurciek. Thëm ë rɔu ee 3,000-6,000 kg, ku yen ee ländhiethëmïthpiny de diäk dïtarëët në theemë, në akɔ̈ɔ̈n ku kil ɣer cök. Rɔn ë Yijip akoor në röth kɔ̈k. Rɔu ee länmuotmarou [artiodactyl, hooved animal with an even number of toes) thiekbëtɛɛm aya.
Rɔu ee län ë pïuiic abak—nacɔk aa mɛn yen lac cieŋ aɣer, ke kaamdït aye looi
wɛ̈riic ku baauiic të yennë thön yeke dun ë ŋuut ku mïthken ŋɔ̈ɔ̈r ë ŋuɛ̈ɛ̈ŋ nɔŋic 5 agut 30. Në akölic, ke kek ye tɔ̈ në pïuiic ka në tiɔ̈kic agokï gup liɛɛr. Kek aa dhiëth mïth ke röth në pïuiic ëya. Na ye nyianyaköl, ke keek aabɛ̈n bei në pïuiic bïk lɔ nyuäth wal. Röth aawic ke bïk loŋ pïuiic ëtök, lakin keek aa nhiarkë bïk lɔ nyuäth kepɛ̈c.
Rɔu alɔ guöp buɔ̈rbuɔ̈r ku adït thok ku lec, ku yen adur guɔ̈p ciɛ̈n nhïm, ku ke ciek kuɔ̈l. Nacɔk nɔ̈ŋ yen kuɔ̈l ciek ku cuɛi dhiil, ke rɔu alëu bë aŋuɔt ke wɛ̈r raan në kat. Röth kɔ̈k aacë riŋ në 30 kmh në kamcekic. Apirïka Ruëlëpinyliɛɛtic [sub-Saharan] aanɔ̈ŋ röth käcït 125,000 aɣet 150,000. [[Dhambia]] (kacït 40,000) ku [[Tandhania]] 20,000-30,000) aanɔ̈ŋ röth juacbëtɛɛm. Röth awicthum ɣɔndeceŋken rin kek ayee keek yɔ̈ɔ̈p në luɔ̈ɔ̈t rin rïŋden ku lecden bë tuuŋcïguaŋ looi.
Rɔu ee lac cɔl läŋ töŋde läi racbëtɛɛm në Apirïka. Röth aa ŋeeny arët tënë kɔc, ku aaye kɔc lac kaaŋ në riëthiic wïïr ku aɣer, nëpath të cin wɛ̈t. Ŋeeny de rɔu kënnë ee bɛ̈n të cï kɔc röth cuɔt arët në dɛɛuken lɔ̈m. Röth aaye mïthken gël arët, ku aaye lac riɔ̈ɔ̈c lɔn bï kɔc akɛ̈ɛ̈lken nyɔ̈ɔ̈k.
[[Bekätakthook:Län]]
rfszy3ogewpqaoe1xrtntew83k0hxl4
Paul Maloŋ Awan
0
432
9338
8530
2026-06-27T04:19:07Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */
9338
wikitext
text/x-wiki
[[Apamduööt:Paul Malong Awan.png|thumb|Paul Maloŋ Awan, 2017]]
Thɔncigäthekuɛl kɔye Maalithtɔɔŋtiɛlrou (General) '''Paul Maloŋ Awan Anei''' (dɛc dhiëth 1962), ee rɛn [[Paguot Thudän]] aŋiɛcwëlbääny ku ye raanëtɔŋ. Ee cë muk ye benymukbaai de Northern Bahr el Ghazal Pawut. Wun eyë AläämathÏth muk kɔc kenë lɔk Wun-Anei d’Abiem në yäkole Aweil Pabak Pawut. Eyë run bët, acÏ wun bäär ɣɔn cin ye nɔk ee rɛn kuät dën. Yen ee nɔŋ dhölgöl piɔɔc në Khartoum, tinë kuny yen thin mathiliɛi në jöök da Anyanya II (movement) ciänhwër në lɔk Bahr el Gazal. Në 1984, Maloŋ ee celɔ [[Ethiopia]] be rɔtmät tine SPLM/A. Yen ecï tääu tenë Paguot Kiir Töc në Akut Kuei, ee tecën run kadiäk nök thin keeric. Në Penëŋuän [[2014]], yen ecï kuäny keyë Benydït Apuruk SPLA ee bënymacbaai de Paguot Thudän, Salva Kiir Mayardit. Yen ecë benë yä benydït tëŋgelbaai, wɛɛr James Hoth Mai. Në Penëdhiëc 2017, bënymacbaai Kiir ecë athiɔŋëbääny lööi, weer Maloŋ ee Thɔncigäthekuɛl or Maalithtɔɔŋtiɛlrou James Ajoŋa Mawut. Yen ecë [[Juba]] nyääŋpiny ke bänyjɔɔk ku ecï pënlääu në Yirol, tinë bänyjɔɔk ee theem bïk juëërnhom ku kɔcruɛc ke bik dhukciën lɔ Juba, rinwët ee miir riööc lɔn bï kek yɔɔtwei tuök, kuakëc, Maloŋ acë jääi, ku luël an “Ɣɛn yuïc ba rëër yaa ye raan apuoth."
[[Bekätakthook:Kɔc]]
[[Bekätakthook:Paguot Thudän]]
8ta2arm700jfu07pxwzoom4ixl8si4j
Bɛɛrdït (Baaudït) ke Apirïka
0
545
9335
8938
2026-06-27T04:17:27Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */
9335
wikitext
text/x-wiki
[[Apamduööt:GreatLakesAfrica.jpg|thumb|Bɛɛrdit (Baaudït) Apirïka]]
'''Bɛɛrdït (baaudït)''' (Swahili: ''Maziwa Makuu'') '''ke Apirïka''' aaye kɛ̈r juiëc ke bɛɛr (baau) man ye biääk de lil Ript Balley (Rift Valley) në pabak Apirïka ku ka thiääk kënnë keek aa nɔŋ yiic, baar Biktoria (Victoria), ke ye baardït diäk ke pïu piɛth (pïu cïnic awai) në pinynhom në tiääi de, baar ë Taŋanyika, ke ye baardït arët ë rou në pinynhom ke pïu piɛth ku mecic ku në tiääu, Baar Albert, Baar Edward, Baar Kibu, Baar Malawi, baar [[Turkana]], ku baar Kyoga. Keek kedhia aa muk 31,000 km³ ke pïu man yen dït në baar Baikal ka bɛɛrdït parut [[Pawuut Matiic|Amerïka]]. Kënnë yennëke yinlɛ̈ 25% de piny kënnë pïu piɛth (pïu cïnic awai) ke nhiaac. Baardït Ript (Rift) ë Apirïka aaye ke ye ɣän juiëc pïu; 10% de kuan de rec tɔ̈ pinynhom aatɔ̈ ë tɛ̈ɛ̈n. Bɛ̈i ke Apirïka bɛɛrdït lɔ̈ŋ anɔŋ yiic Burundï, Democratic Republic de Koŋgo, Kenya, Rwanda, [[Tandhania]], ku Uganda. Kadït cäp ye wat aa nɔŋ yiic kake Koŋgo-Dhairë , Nile, ku wɛ̈ɛ̈r ke Dhambedhï man ye kuëër në baar de Atlantik (Atlantic) yic, baar Mediterranean, ku baar de Indian në kuëny keek kuɛny keek kecök. Ruɔɔr aacï ɣänthuth kek dɔm ë Koŋgo-Dhairë cäp ku piɛnynoon kënnë piɛny baknɔŋtiim (savannah) aa dur juiëc në paguot ku piinythöny (ɣänthöny acït '''rou ka''' '''diäk tïmëtïm ('''Biänabuur thiɛ̈rnyiɛɛny thiɛ̈ɛ̈r) në run cïlɔ, wɛ̈ɛ̈r ë Turkana e dït arët ku ɣän cï duɔ̈r looi ke kee ye ceŋ de ɣän në 1984, Turkana boy cï duɔ̈r thɔ̈ɔ̈ŋ ke gaakyuɔɔm (yuɔɔm cï gaak) de Raan Lɔcök (Homo Erectus) ke kee ye ceŋ de ɣɔn në 1984, dhuŋ ë Turkan. Gaak ë cï yök dëm – këtueŋ ë kuan atuur, ku yen ëya kee keek yïn pïïrbaai kënnë wɛ̈ɛ̈r dït kee ŋuan, aaye akɛ̈ɛ̈th ke pïu, Uganda, ëtöŋ de piny dït arët ye rec piɛth bɛ̈i. [[Basa Swahili]] nyaéta basa anu paling umum dipaké di wewengkon Great Lakes Afrika.<ref name="Shema">{{cite web|last=Shema|first=Rutagengwa Claude|title=Great Lakes Region of Africa – Burundi|url=http://www.author-me.com/nonfiction/greatlakesregion-burundi.htm|publisher=Regional Coordinator Great Lakes Peace Initiative (GLPI)|access-date=22 Nopémber 2013}}</ref> It ogé boga fungsi minangka basa nasional atawa resmi lima bangsa di wewengkon: Tanzania, Kenya, Uganda, Rwanda, jeung Républik Démokratik Kongo. Kusabab populasina anu luhur—diperkirakeun 107 juta jiwa{{iraha|tanggal=Nopémber 2022}}—sareng surplus tatanén di daérah éta, daérah éta dikelompokeun kana sababaraha nagara bagian leutik. Anu pangkuatna tina monarki ieu nyaéta [[Buganda]], [[Bunyoro]], [[Karagwe]], Rwanda, sareng [[Brundi|Burundi]]. Salaku sumber lila-ditéang tina [[Nil]] jeung titik triple DAS antara walungan Nil, Kongo jeung Zambezi, wewengkon geus lila dipikaresep ku Éropa. Urang Éropa munggaran anu sumping ka daérah éta dina jumlah naon waé nyaéta [[Kristen]] [[misionaris]] anu ngan ukur sukses dina ngarobih penduduk lokal, tapi henteu muka daérah pikeun kolonisasi engké. Ngaronjatna kontak jeung sakuliah dunya ngakibatkeun runtuyan dahsyat [[Wabah|wabahs]] mangaruhan duanana manusa jeung ingon-ingon. Bari ditempo salaku wewengkon nu boga potensi gede sanggeus kamerdikaan, wewengkon Great Lakes ngalaman ti [[perang sipil]] jeung [[Perang|konflik]]<nowiki> dina opat dasawarsa sabudeureun abad ka-21 ({{circa|1980}) }–2020). Taun 2022 </nowiki>[[Komisaris Tinggi PBB pikeun Pengungsi]] muji [[Tanzania]] pikeun terus-terusan ngabagéakeun sareng ngabantosan pangungsi ti nagara-nagara sanés di daérah éta.<ref>{{cite web|title= Di Tanzania, Grandi UNHCR ngadesek langkung seueur dukungan. pikeun solusi nalika nagara terus nampi pangungsi |date= 27 Agustus 2022 |url= </nowiki>https://www.unhcr.org/en-us/news/2022/8/6309c8f34/tanzania-unhcrs-grandi-urges- backing-solutions-country-continues-host-refugees.html#_ga=2.182632673.654779216.1669226601-1178526418.1669226601 |website=UNHCR|access-date=22 Nopémber 20>20}}</ref>
== Iklim ==
Dataran luhur kawilang tiis, kalayan suhu rata-rata antara {{convert|17|C}} jeung {{convert|19|C}} jeung curah hujan anu loba pisan. Baskom drainase utama kaasup walungan Kongo-Zaire, Nil, jeung Zambezi, nu ngalir ka [[Samudra Atlantik]], [[Laut Mediterania]], jeung [[Samudra Hindia]]. Leuweung dominan di dataran rendah Kongo-Zaire Citarum, sedengkeun jukut jeung sabana (jukut garing) paling umum di dataran luhur kidul jeung wétan. Suhu di dataran rendah rata-rata kira-kira {{convert|35|C|F}}. Sabudeureun [[Tasik Turkana]], iklimna panas jeung garing pisan. Usum hujan anu pondok dina bulan Oktober dituturkeun ku anu langkung panjang ti April dugi ka Méi.
== Flora jeung fauna ==
Situ Western Rift Valley mangrupa cai tawar jeung imah sajumlah luar biasa spésiés [[Endemis|éndemik]]. Leuwih ti 1.500 [[cichlid]] spésiés lauk hirup di situ,<nowiki><ref name=Turner2001></nowiki>{{cite journal|last1=Turner|last2=Seehausen|last3=Knight|last4=Allender|last5=Robinson|year=2001|title=Sabaraha spésiés lauk cichlid aya di situ Afrika?|jurnal=[[Ekologi Molekul]]|volume=10|masalah=3|kaca=793–806|doi=10.1046/j.1365-294x.2001.01200.x|pmid=11298988|s2cid=12925712|doi-access=12925712 bébas}}</ref> ogé kulawarga lauk lianna. Danau ogé mangrupa habitat penting pikeun sajumlah spésiés amfibi. [[Buaya Nil]] loba pisan. [[Mamamal]] kalebet [[Gajah rungkun Afrika|gajah]], [[gorila]] sareng [[kuda nil]]. Wewengkon Tasik Turkana tempatna ratusan spésiés manuk éndemik Kenya. The [[flamingo]] wades di na deet. Sistem rift Afrika Wétan ogé boga fungsi minangka flyway pikeun migrasi manuk, bringing in ratusan leuwih. Manuk dasarna dirojong ku massa [[plankton]] di danau, anu ogé ngahakan lauk di dinya. Vegetasi dibasajankeun leuweung hujan nepi ka jukut sabana. Dina sababaraha situ, tutuwuhan invasif tumuwuh gancang, kawas beungeut-choking [[Eichhornia crassipes|eceng gondok]] jeung shore-clogging [[Cyperus papyrus|papyrus]], aya masalah. Eceng gondok dugi ka ayeuna ngan mangaruhan Tasik Victoria. Nepi ka 12 juta taun ka tukang, cai melimpah di dataran khatulistiwa ngalir ka kulon ka [[Walungan Kongo]] sistem atawa ka wétan ka [[Samudra Hindia]]. Ieu dirobah ku formasi Great Rift Valley. [[Rift]] nyaéta tempat lemah dina kerak bumi alatan pamisahan dua [[Lempeng téktonik|lémpéng téktonik]], mindeng dibarengan ku [[graben]], atawa palung, tempat cai situ bisa ngumpulkeun. Renggangan ieu dimimitian nalika Afrika Wétan, didorong ku arus dina [[Mantle (géologi)|mantle]], mimiti misahkeun ti sakuliah Afrika, pindah ka kalér-wétaneun. Baskom anu dihasilkeun tina uplifts géologis ngeusi cai anu ayeuna ngalir kalér. Lake Victoria teu sabenerna dina Rift Valley. Ieu ngawengku hiji depresi antara Rifts Wétan jeung Kulon, dibentuk ku uplift tina rifts ka salah sahiji sisi na. Kira-kira dua nepi ka tilu juta taun ka tukang, Danau Turkana leuwih badag sarta wewengkonna leuwih subur, jadi puseur pikeun [[hominid]] mimiti. [[Richard Leakey]] mingpin sababaraha penggalian [[Antropologi|antropologis]] di daérah éta, anu ngahasilkeun seueur pamanggihan penting ngeunaan sésa-sésa [[hominin]]. [[Tangkorak 1470]] umur dua juta taun kapanggih dina taun 1972. Asalna dianggap ''[[Homo habilis]]'', tapi sababaraha antropolog geus ditugaskeun ka spésiés anyar, ''[ [Homo rudolfensis]]'', dingaranan danau (baheulana katelah Danau Rudolf). Dina 1984, [[Turkana Boy]], hiji rorongkong ampir lengkep tina hiji budak ''[[Homo erectus]]'' kapanggih. Taun 1999, tangkorak umur 3.500.000 taun kapanggih di dinya, ngaranna ''[[Kenyanthropus platyops]]'', nu hartina "lalaki raray datar di Kenya". Mancing—utamana spésiés [[tilapia]] tapi ogé [[Perch Nil]]—nyadiakeun mata pencaharian utama pikeun masarakat di daérah éta. Kalawan opat Great Lakes on watesna, Uganda rengking salaku salah sahiji produser pangbadagna lauk tawar di dunya. Iklim sarta taneuh vulkanik euyeub di dataran luhur ogé ngarojong croplands intensely dibudidayakan. Ékonomi nagara bagian Great Lakes gaduh struktur anu béda-béda sareng aya dina sababaraha tahap pangwangunan. Laju pertumbuhan GDP riil dibasajankeun 1,8 persén di Burundi<ref>{{Cite web|title=pertumbuhan GDP (taunan%) - Burundi {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/ NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=BI|access-date=2021-10-23|website=data.worldbank.org}}</ref> ka 4.4 di DRC.<ref>{{Cite journal|judul=Gambar 1 - Pertumbuhan PDB Riil sareng PDB Per Kapita ($ PPP dina harga ayeuna)|url=http://dx.doi.org/10.1787/266155225581|access-date=2021-10-23|doi=10.1787 /266155225581}}</ref> GDP per kapita turun naek antara $600 di DRC<ref>{{Cite web|title=GDP per kapita (US$ ayeuna) - Kongo, Dem. Rep. {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=CD|access-date=2021-10-23|website=data.worldbank .org}}</ref> jeung Burundi jeung $800 di Uganda.<ref>{{Cite web|title=GDP per kapita (US$ ayeuna) - Uganda {{!}} Data|url=https://data./|access-date=2021-10-23|website=data.worldbank.org|archive-date=2013-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130720030424/http://data/|dead-url=yes}}</ref>
==Dikconari==
<references/>
[[Bekätakthook:Apirïka]]
0q5cb4opa8n7siombtl6r2r3lo8uwrt
Mäi Rec
0
1371
9317
6391
2026-06-27T02:29:20Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */
9317
wikitext
text/x-wiki
[[Apamduööt:Pátzcuaro-Trad-Fishing-3.jpg|thumb]]
'''Mäi''' ee kënë ye theem bë rëc yaa dom. Rec aayee lac dom në roor. Rec aaye mai në ciin, biith, abiääth, budheen, ku jɔl yaa räk. Rec aayee dom ee rin bï ke cuët, ku aya ɣöc kɔc kɔ̈k bïk ke cuët. Rec aya mac mɛ̈nbaaiërecic ee rin bï kek acuët tëdä ke ɣɔ̈ɔ̈cwei, ku kɔc kɔ̈k aya rec döm ke gɛ̈tnyin. Rëc wën ye deep juëcbëtɛɛm në pinynhom aa lany, ŋeŋ, juäl, ku rëc kɔ̈k cïmën herring, cod, anchovy, [[tuna]], flounder, mullet, squid, shrimp, ku salmon. Mäi ee käthɛɛr cï dac looi men wäärthɛɛr Aŋootrunëkkurnhial [Upper Paleolithic Period] ruon 40,000 cëjäl.
Tëcït akuenëkeŋ de Amat de Bɛidït, akuen në kɔc wen rec dom ku ɣaac, ku kɔc wen rec mac mɛ̈nbaaiërecic aaye cïthɔ̈ɔ̈ŋ ke tïmtïm 38. Mäi ë rëc ee kɔc yiek luɔ̈i tënɔŋ raan tïmëtïm 500 ku täkac në pamaac ŋɔ̈ŋ juëc. Në run 2005, akuënciɛl pinynhom ë rec cï dɔm roor ye raantök cam eeyee 14.4 kg, ku aya 7.4 kg kɔ̈k ye dɔm mɛ̈nbaaiërecic. Pamaac yenëkë rec juɛ̈cbëtɛɛm dɔm aa Cäina, Peru, [[Japan]], [[Ruccia]], India, Thailand, Pawut Amaatnhom, Norway, ku Iceland. Pamaac kënë acë kuën ke juɛ̈c tënë tökërou-yic ë rëc ye dɔm pinynhom. Në cin kënë, juɛ̈c tënë 90% ayee rëër wärdïtic ku koor tënë 10% aaye tɔ̈ warthok.
Anɔŋ në dït kamden kuën ë rëc tɔ̈ thin ku kuën ë rëc ye nhiar raan ke bïke döm, ku kärääk aci yiok rac tëmën juak cinëkɔc pinynhom në dïtde. Ku anɔŋ tëër kam amimäi ke ciëŋ në mäi bë yaa piirthin ku kɔcŋickäŋ ke cë ŋic lɛn adek keek bï rëc kolciëën cinëkɔc ayë kek lëu, ka akuutmɛ̈tloiweu de rec kɔ̈k ee dhil bë mäidɛn cok kor wële bïke tɛm.
[[Bekätakthook:!Main category]]
er6nwywq58ygqr2wdml23fujs7kzerj
Aluɛlweŋ
0
1469
9327
8480
2026-06-27T03:48:04Z
Trey314159
879
fix homoglyphs: convert Cyrillic characters in ku[ӧ]tde to Latin
9327
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Apamduööt:Coke's Hartebeest.jpg|thumb]]
'''Aluɛlweŋ''' ee lɛ̈i de [[Apirïka]]. Kuat yic bɛ̈t acï kuanyic. Keye lɛ̈idït, bɛ̈ɛ̈r ë aluɛlweŋ ee cït 1m tɔ̈ kët, ku bɛ̈rëkɔ̈u akuënciɛl de nhom ku guop ee cït 200 ɣet 250cm. Athiɛkde ee 100 ɣet 200 kg. Ŋuӧt ku muɔr kedhie de kuatde ëbɛ̈n aa lɔŋ tuŋ, ku kӓŋ ŋuӧt aa thoi. Bԑr ë tuŋ ee 45 – 70cm.
Aluɛlweeŋ aa cath në duut lɔŋic lӓi 20 ɣet 300. Keek acïï kaŋ jӧl. Keek aa lac nyuԑth, ku miɛ̈thdendït aaye wal. Muɔr ku ŋuӧt kedhie aa thӧk nyïnyëpïrtueŋ ruɔ̈n tӧk lɔ rou. Kölliec ee pԑi kabɛ̈t lɔ kadhoŋuan, ku dhiëth menh tök a kӓl. Dhiënhden ee jal dїt mӧi. Piërden ee ruɔ̈n 12 ɣet 15.
Ke ceŋ baknɔŋtiim tënɔŋ deŋ lik ku bakënoon tënɔŋ tiim, aluɛlweeŋ aa lac kӧk gɔɔk tɔ̈ cë deŋ tueny cӧk. Acï luԑԑl ɣɔn keek aaceŋ thӧny Kurdït Kenya agut 4,000 m. Aluɛlweŋ wӓrthԑԑr ee kӓ cë thiëi piny Apirëka, Ku ëmënë kuötde acë lɔ kӓ thuӧl wët ye teden ye kek rëër thїn riӓk, yӓp, kӧk ë kɔc, ku jɔl yaa tëër miith kekë lӓiyemac. Aluelweŋ acë thuum pan Aljiria, Ejipt, Lethotho, Libia, Moroko, Thomalia ku Tunithia; kuyen acï bɛ̈i pan Thawadhilan ku Dhimbabwe. Ee lӓn cï lac yӓp wët riŋden mit.
[[Bekätakthook:Kɔc]]
r7xtxndz4rzupiky4qrchzmzsrnn58n
9328
9327
2026-06-27T03:48:10Z
Trey314159
879
fix homoglyphs: convert Cyrillic characters in th[ӧ]ny to Latin
9328
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Apamduööt:Coke's Hartebeest.jpg|thumb]]
'''Aluɛlweŋ''' ee lɛ̈i de [[Apirïka]]. Kuat yic bɛ̈t acï kuanyic. Keye lɛ̈idït, bɛ̈ɛ̈r ë aluɛlweŋ ee cït 1m tɔ̈ kët, ku bɛ̈rëkɔ̈u akuënciɛl de nhom ku guop ee cït 200 ɣet 250cm. Athiɛkde ee 100 ɣet 200 kg. Ŋuӧt ku muɔr kedhie de kuatde ëbɛ̈n aa lɔŋ tuŋ, ku kӓŋ ŋuӧt aa thoi. Bԑr ë tuŋ ee 45 – 70cm.
Aluɛlweeŋ aa cath në duut lɔŋic lӓi 20 ɣet 300. Keek acïï kaŋ jӧl. Keek aa lac nyuԑth, ku miɛ̈thdendït aaye wal. Muɔr ku ŋuӧt kedhie aa thӧk nyïnyëpïrtueŋ ruɔ̈n tӧk lɔ rou. Kölliec ee pԑi kabɛ̈t lɔ kadhoŋuan, ku dhiëth menh tök a kӓl. Dhiënhden ee jal dїt mӧi. Piërden ee ruɔ̈n 12 ɣet 15.
Ke ceŋ baknɔŋtiim tënɔŋ deŋ lik ku bakënoon tënɔŋ tiim, aluɛlweeŋ aa lac kӧk gɔɔk tɔ̈ cë deŋ tueny cӧk. Acï luԑԑl ɣɔn keek aaceŋ thöny Kurdït Kenya agut 4,000 m. Aluɛlweŋ wӓrthԑԑr ee kӓ cë thiëi piny Apirëka, Ku ëmënë kuötde acë lɔ kӓ thuӧl wët ye teden ye kek rëër thїn riӓk, yӓp, kӧk ë kɔc, ku jɔl yaa tëër miith kekë lӓiyemac. Aluelweŋ acë thuum pan Aljiria, Ejipt, Lethotho, Libia, Moroko, Thomalia ku Tunithia; kuyen acï bɛ̈i pan Thawadhilan ku Dhimbabwe. Ee lӓn cï lac yӓp wët riŋden mit.
[[Bekätakthook:Kɔc]]
91t33zuzu10zrdcphq0vz19a1rr6dve
9329
9328
2026-06-27T03:48:15Z
Trey314159
879
fix homoglyphs: convert Cyrillic characters in thu[ӧ]l to Latin
9329
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Apamduööt:Coke's Hartebeest.jpg|thumb]]
'''Aluɛlweŋ''' ee lɛ̈i de [[Apirïka]]. Kuat yic bɛ̈t acï kuanyic. Keye lɛ̈idït, bɛ̈ɛ̈r ë aluɛlweŋ ee cït 1m tɔ̈ kët, ku bɛ̈rëkɔ̈u akuënciɛl de nhom ku guop ee cït 200 ɣet 250cm. Athiɛkde ee 100 ɣet 200 kg. Ŋuӧt ku muɔr kedhie de kuatde ëbɛ̈n aa lɔŋ tuŋ, ku kӓŋ ŋuӧt aa thoi. Bԑr ë tuŋ ee 45 – 70cm.
Aluɛlweeŋ aa cath në duut lɔŋic lӓi 20 ɣet 300. Keek acïï kaŋ jӧl. Keek aa lac nyuԑth, ku miɛ̈thdendït aaye wal. Muɔr ku ŋuӧt kedhie aa thӧk nyïnyëpïrtueŋ ruɔ̈n tӧk lɔ rou. Kölliec ee pԑi kabɛ̈t lɔ kadhoŋuan, ku dhiëth menh tök a kӓl. Dhiënhden ee jal dїt mӧi. Piërden ee ruɔ̈n 12 ɣet 15.
Ke ceŋ baknɔŋtiim tënɔŋ deŋ lik ku bakënoon tënɔŋ tiim, aluɛlweeŋ aa lac kӧk gɔɔk tɔ̈ cë deŋ tueny cӧk. Acï luԑԑl ɣɔn keek aaceŋ thöny Kurdït Kenya agut 4,000 m. Aluɛlweŋ wӓrthԑԑr ee kӓ cë thiëi piny Apirëka, Ku ëmënë kuötde acë lɔ kӓ thuöl wët ye teden ye kek rëër thїn riӓk, yӓp, kӧk ë kɔc, ku jɔl yaa tëër miith kekë lӓiyemac. Aluelweŋ acë thuum pan Aljiria, Ejipt, Lethotho, Libia, Moroko, Thomalia ku Tunithia; kuyen acï bɛ̈i pan Thawadhilan ku Dhimbabwe. Ee lӓn cï lac yӓp wët riŋden mit.
[[Bekätakthook:Kɔc]]
okx6wvlwgk478in3d2axq63puesio7t
9330
9329
2026-06-27T03:48:18Z
Trey314159
879
fix homoglyphs: convert Cyrillic characters in c[ӧ]k to Latin
9330
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Apamduööt:Coke's Hartebeest.jpg|thumb]]
'''Aluɛlweŋ''' ee lɛ̈i de [[Apirïka]]. Kuat yic bɛ̈t acï kuanyic. Keye lɛ̈idït, bɛ̈ɛ̈r ë aluɛlweŋ ee cït 1m tɔ̈ kët, ku bɛ̈rëkɔ̈u akuënciɛl de nhom ku guop ee cït 200 ɣet 250cm. Athiɛkde ee 100 ɣet 200 kg. Ŋuӧt ku muɔr kedhie de kuatde ëbɛ̈n aa lɔŋ tuŋ, ku kӓŋ ŋuӧt aa thoi. Bԑr ë tuŋ ee 45 – 70cm.
Aluɛlweeŋ aa cath në duut lɔŋic lӓi 20 ɣet 300. Keek acïï kaŋ jӧl. Keek aa lac nyuԑth, ku miɛ̈thdendït aaye wal. Muɔr ku ŋuӧt kedhie aa thӧk nyïnyëpïrtueŋ ruɔ̈n tӧk lɔ rou. Kölliec ee pԑi kabɛ̈t lɔ kadhoŋuan, ku dhiëth menh tök a kӓl. Dhiënhden ee jal dїt mӧi. Piërden ee ruɔ̈n 12 ɣet 15.
Ke ceŋ baknɔŋtiim tënɔŋ deŋ lik ku bakënoon tënɔŋ tiim, aluɛlweeŋ aa lac kӧk gɔɔk tɔ̈ cë deŋ tueny cök. Acï luԑԑl ɣɔn keek aaceŋ thöny Kurdït Kenya agut 4,000 m. Aluɛlweŋ wӓrthԑԑr ee kӓ cë thiëi piny Apirëka, Ku ëmënë kuötde acë lɔ kӓ thuöl wët ye teden ye kek rëër thїn riӓk, yӓp, kӧk ë kɔc, ku jɔl yaa tëër miith kekë lӓiyemac. Aluelweŋ acë thuum pan Aljiria, Ejipt, Lethotho, Libia, Moroko, Thomalia ku Tunithia; kuyen acï bɛ̈i pan Thawadhilan ku Dhimbabwe. Ee lӓn cï lac yӓp wët riŋden mit.
[[Bekätakthook:Kɔc]]
74gb9gbac6v7z3d7etmd17m98kod0lm
9331
9330
2026-06-27T03:48:38Z
Trey314159
879
fix homoglyphs: convert Cyrillic characters in k[ӓ] to Latin
9331
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Apamduööt:Coke's Hartebeest.jpg|thumb]]
'''Aluɛlweŋ''' ee lɛ̈i de [[Apirïka]]. Kuat yic bɛ̈t acï kuanyic. Keye lɛ̈idït, bɛ̈ɛ̈r ë aluɛlweŋ ee cït 1m tɔ̈ kët, ku bɛ̈rëkɔ̈u akuënciɛl de nhom ku guop ee cït 200 ɣet 250cm. Athiɛkde ee 100 ɣet 200 kg. Ŋuӧt ku muɔr kedhie de kuatde ëbɛ̈n aa lɔŋ tuŋ, ku käŋ ŋuӧt aa thoi. Bԑr ë tuŋ ee 45 – 70cm.
Aluɛlweeŋ aa cath në duut lɔŋic lӓi 20 ɣet 300. Keek acïï kaŋ jӧl. Keek aa lac nyuԑth, ku miɛ̈thdendït aaye wal. Muɔr ku ŋuӧt kedhie aa thӧk nyïnyëpïrtueŋ ruɔ̈n tӧk lɔ rou. Kölliec ee pԑi kabɛ̈t lɔ kadhoŋuan, ku dhiëth menh tök a käl. Dhiënhden ee jal dїt mӧi. Piërden ee ruɔ̈n 12 ɣet 15.
Ke ceŋ baknɔŋtiim tënɔŋ deŋ lik ku bakënoon tënɔŋ tiim, aluɛlweeŋ aa lac kӧk gɔɔk tɔ̈ cë deŋ tueny cök. Acï luԑԑl ɣɔn keek aaceŋ thöny Kurdït Kenya agut 4,000 m. Aluɛlweŋ wӓrthԑԑr ee kä cë thiëi piny Apirëka, Ku ëmënë kuötde acë lɔ kä thuöl wët ye teden ye kek rëër thїn riӓk, yӓp, kӧk ë kɔc, ku jɔl yaa tëër miith kekë lӓiyemac. Aluelweŋ acë thuum pan Aljiria, Ejipt, Lethotho, Libia, Moroko, Thomalia ku Tunithia; kuyen acï bɛ̈i pan Thawadhilan ku Dhimbabwe. Ee lӓn cï lac yӓp wët riŋden mit.
[[Bekätakthook:Kɔc]]
3xyv0dsmhxwisbsbz22mlvr8dasbnw5
9332
9331
2026-06-27T03:53:31Z
Trey314159
879
replace Cyrillic homoglyphs
9332
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Apamduööt:Coke's Hartebeest.jpg|thumb]]
'''Aluɛlweŋ''' ee lɛ̈i de [[Apirïka]]. Kuat yic bɛ̈t acï kuanyic. Keye lɛ̈idït, bɛ̈ɛ̈r ë aluɛlweŋ ee cït 1m tɔ̈ kët, ku bɛ̈rëkɔ̈u akuënciɛl de nhom ku guop ee cït 200 ɣet 250cm. Athiɛkde ee 100 ɣet 200 kg. Ŋuöt ku muɔr kedhie de kuatde ëbɛ̈n aa lɔŋ tuŋ, ku käŋ ŋuöt aa thoi. Bɛr ë tuŋ ee 45 – 70cm.
Aluɛlweeŋ aa cath në duut lɔŋic läi 20 ɣet 300. Keek acïï kaŋ jöl. Keek aa lac nyuɛth, ku miɛ̈thdendït aaye wal. Muɔr ku ŋuöt kedhie aa thök nyïnyëpïrtueŋ ruɔ̈n tök lɔ rou. Kölliec ee pɛi kabɛ̈t lɔ kadhoŋuan, ku dhiëth menh tök a käl. Dhiënhden ee jal dït möi. Piërden ee ruɔ̈n 12 ɣet 15.
Ke ceŋ baknɔŋtiim tënɔŋ deŋ lik ku bakënoon tënɔŋ tiim, aluɛlweeŋ aa lac kök gɔɔk tɔ̈ cë deŋ tueny cök. Acï luɛɛl ɣɔn keek aaceŋ thöny Kurdït Kenya agut 4,000 m. Aluɛlweŋ wärthɛɛr ee kä cë thiëi piny Apirëka, Ku ëmënë kuötde acë lɔ kä thuöl wët ye teden ye kek rëër thïn riäk, yäp, kök ë kɔc, ku jɔl yaa tëër miith kekë läiyemac. Aluelweŋ acë thuum pan Aljiria, Ejipt, Lethotho, Libia, Moroko, Thomalia ku Tunithia; kuyen acï bɛ̈i pan Thawadhilan ku Dhimbabwe. Ee län cï lac yäp wët riŋden mit.
[[Bekätakthook:Kɔc]]
csfdztqsmv97iqfet47h2zq2by0kgzt
Madonna
0
1916
9315
8939
2026-06-26T17:38:43Z
Niegodzisie
4945
9315
wikitext
text/x-wiki
[[File:Madonna Rebel Heart Tour 2015 - Stockholm (23051472299) (cropped).jpg|thumb|(2015)]]
'''Madonna Louise Ciccone'''{{efn|Madonna goes by her first name, and has used the [[Madonna (name)|name]] and trademark since 1979 according to the [[World Intellectual Property Organization]] (WIPO).<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2000/TECH/computing/10/16/madonna.cybersquatter.reut/|title=Madonna wins domain name battle|date=October 16, 2000|publisher=[[CNN]]|access-date=July 30, 2022|archive-date=January 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119165330/http://edition.cnn.com/2000/TECH/computing/10/16/madonna.cybersquatter.reut/|dead-url=yes}}</ref>}} ({{IPAc-en|tʃ|ᵻ|ˈ|k|oʊ|n|i}}; {{IPA-it|tʃikˈkoːne|lang}}; bɛ̈n dhiëëth në 16 Pɛnëdhiiŋuan 1958) ee raan Amerika cɔl acɔn, raan gɔ̈t thuɔk ku acɔn. Kë cɔl "[[Këŋ cɔl kɔc ye theek në thuɔɔu de kɔc|Queen of Pop]]", Madonna acï ŋic apɛi rin cï yen puɔ̈ɔ̈c bï ya looi në luɔɔi de thuɔk, ku jɔl ya kë cï looi në thuɔk de thuɔk. Acï bɛ̈n ya bɛ̈n looi në thuur yic, ku acï bɛ̈n la tueŋ ke cï kë cï looi looi looi.<ref name="McGregor">{{cite news|url=https://labri.org/england/resources/05052008/JM01_Madonna.pdf|title=Madonna: Icon of Postmodernity|publisher=[[L'Abri]]|last=McGregor|first=Jock|year=2008|pages=1–8|access-date=March 29, 2021|archive-date=December 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20101207061754/https://labri.org/england/resources/05052008/JM01_Madonna.pdf|url-status=dead}}</ref> Käke, ye kek ya looi në ciɛɛŋ de kɔc, ciɛɛŋ de kɔc ku ciɛɛŋ de kɔc cï gam, ku ciɛɛŋ de raan ku ciɛɛŋ de ciɛɛŋ de kɔc ë [[Madonna ku ciɛɛŋ de kɔc|kɔc cï gam]] acï kɔc juëc bɛ̈n ya jam ku jɔl ya kɔc juëc cï puɔ̈th bɛ̈n tääu thïn. Aŋic ciɛɛŋ de 20th ku 21st century, Madonna ee ye raan töŋ de "ke kä cï gɔ̈t apath në thɛɛr ke modern", <ref name="RockHall">{{cite web|url=https://rockhall.com/inductees/madonna/bio/|title=Madonna Biography|publisher=[[Rock and Roll Hall of Fame]]|year=2008|access-date=April 15, 2015|archive-date=March 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100329062011/https://rockhall.com/inductees/madonna/bio/|url-status=dead}}</ref> ke ye [[Athöŋ ciɛɛŋ de Madonna|kä]] juëc ke puɔ̈ɔ̈c ku jɔl ya käke gɔ̈t në puɔ̈ɔ̱c de ye, ku jɔl ya kë ye puɔ̈ɔ̣c de [[Luɔi de kɔc ke piööc në Madonna|puɔ̈ɔ́c]] de Madonna.
Madonna acï bɛ̈n la [[New York City]] në run de 1978 bï kë ye looi në dance de ciin. Wäär cï yen bɛ̈n luui ke ye raan cï puɔ̈ɔ̈c, raan cï ɣai ku raan cï puɔ́ɔ̈c në kɔc cï puɔ̈c looi Rock bands Breakfast Club ku Emmy, acï bɛ̈n ya raan cï puɔ̣ɔ̈c apɛi në këde ë path ke cï puɔ̈l në albumde de studio, ''[[Madonna (Album Madonna)|Madonna]]'' (1983). Acï bɛ̈n ya looi në album juëc cï looi apath, agut cï [[Madonna albums discography|album]] cï ɣaac wei apɛi ''[[Cït raan cï Nhialic gam (album)|cït]]'' mɛnh cɔl Like a Virgin (1984), True ''[[True Blue (Album Madonna)|Blue]]'' (1986) ku The Immaculate Collection (1990), ku jɔl ya ''[[Kɔc cï Lëk Käk cï Kär Kuɔ̈ɔ̈th|kɔc cï]]'' gäm [[Grammy Award]] Ray of Light (1998) ku Confessions on a Dance Floor (2005). Madonna acï [[Madonna singles ke ye kɔc ke dhiëth|kɔc]] juëc bɛ̈n ya kuany yiic në luɔɔi de ye, agut cï "Like a Virgin", "[[La Isla Bonita]]", "Like A Prayer", "[[Vogue (luɔi de Madonna)|Vogue]]", "Take a Bow", "Frozen", "Music", "Hung Up", ku "[[4 Akut|4]] Minutes".
Kë cï Madonna cɔl aye raan ŋic apɛi acï bɛ̈n ya looi në filim de Desperately Seeking Susan (1985), ''[[Dick Tracy (filim 1990)|Dick Tracy]]'' (1990), A League of Their Own (1992), ku ''[[Evita (1996 film)|Evita]]'' (1996). Na cɔk alɔn cï [[Golden Globe Award for Best Actress - Motion Picture Comedy or Musical|këdɛ̈t]] ciëën ye gäm Golden Globe Award ye kë ye looi apɛi, ke jɔl ya kä juëc cï looi ke ye looi ke ye kɔc kɔ̈k cïï ye gam apɛi. Në ye raan lui, Madonna acï bɛ̈n ya raan loi käke looi në ruöön de 1992. Acï bɛ̈n ya bɛ̈n gɔ̈t në Maverick Records, ee töŋ de kä cï looi apɛi në thɛɛr ke kɔc cï puɔ̈ɔ̈c looi. [[Athör de Madonna|Kä]]<nowiki/>juëc kɔ̈k cï looi aye kä ye kek ya looi në [[Mël ke fashion Madonna|fashion]], ke ye ke gɔ̈t, ke ye kɔc ya kony në pialwëi, ku jɔl ya kɔc ya looi filim. Acï bɛ̈n ya kuɔ̈ɔ̈t në [[Piɛ̈i ku luɔi de Madonna|kä juëc ye looi]] në [[Kuɔ̈c ë Malawi|kɔc]] cï puɔ̈ɔ̈c looi, ke cï Ray of Light Foundation bɛ̈n jɔɔk në run de 1998 ku Raising Malawi në run de 2006.
Ku jɔl ya kɔc juëc cï ɣaac në pinynhom ëbën, Madonna ee [[Luɔi de kɔc ke ɣɔɔc apɛi|raan cï kɔc]] juëc apɛi ɣaac në kɔc cï ke gɔ̈t yiic. Yen ee raan cï puɔ̈ɔ̈c apɛi në luɔɔi de [[Lïth de Madonna records ku kä cï looi|kɔc]] cï puɔ̈l në US [[Billboard Hot 100|''Billboard'']] [[Billboard Hot 100|Hot 100]] chart ku acï bɛ̈n ya [[Lïth de Billboard Hot 100 chart achievements ku milestones|raan cï]] puɔ́ɔ̈c në [[Lööŋ de kɔc cï bɛ̈n në namba tök de Australia singles chart|Australia]], [[Lööŋ de kɔc cï puɔ̈ɔ̈c ë kɔc cï puɔ̱ɔ̈c looi në Canada|Canada]], [[Lïth de kɔc cï bɛ̈n në namba tök de Italian Singles Chart|Italy]], Spain ku [[Lööŋ de kɔc cï puɔ̈ɔ̈c ë kɔc cï puɔ̱ɔ̈c looi në UK Singles Chart number one|United Kingdom]]. Ku ye wëëu juëc apɛi yök në wëu de US$1.5 billion në käke ke ke looi, ke ye raan cï puɔ̈ɔ̈c bï ya raan cï puɔ̱ɔ̈c apɛi në pinynhom. Forbes acï Madonna bɛ̈n ya raan cï puɔ̈ɔ̈c bï ya raan cï piöc apɛi në luɔɔi de athöör de athöör në ruɔ̈ɔ̈n ke 11 në run ke ŋuan (1980s-2010s). Acï bɛ̈n tääu [[Rock and Roll Hall of Fame]] në run 2008, në runde tueŋ ke cï bɛ̈n ya raan cï lɔc. Madonna acï bɛ̈n ya raan cï lɔc apɛi në kɔc ke loi thum në [[VH1]] ku jɔl ya raan cï puɔ̈ɔ̈c bï ya raan cï piath apɛi në kɔc cï looi video de music në [[MTV]] ku ''[[Billboard (ɣör)|Billboard]]''. ''[[Rolling Stone]]'' acï bɛ̈n ya bɛ̈n gɔ̈t në kɔc cï puɔ̈ɔ̈c ku [[Rolling Stone's 100 Artists of All Time|kɔc cï]] gɔ̈t wäl juëc apɛi.
==Dikconari==
<references/>
o979s988av4czfncaatfvpclqr2flax
Wɛ̈t cɔl Dinka
0
1928
9314
9313
2026-06-26T12:13:11Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
9314
wikitext
text/x-wiki
'''Thuɔŋjäŋ''' ee thoŋ de [[Thook Kiir|Nilotic]] ye kɔc ke [[Muɔnyjiëëŋ]] jam, kɔc ke tɔ̈u në Paguot Thudan. Käjuëc ril aa tɔ̈ thïn, cïmën de Padang, Rek, Agaar, Ciec, Apaak, Aliep, Bor, Hol, Twic East ku Twic Mayardit, ku keek aa thöŋ apɛi (na cɔk alɔn ye kek deet yiic) bïk lööŋ ke puɔ̈ɔ̈c ë ke ya wïc. Jaang, Jieng ayï Muonyjieng aye luɔ̈ɔ̈i në wël ke thok Thuɔŋjäŋ ëbën. Wäär kɔ̈k yiic ''Akutmɛ̈t Latueŋ Thuɔŋjäŋ'' (Dinka Language Development Association) acï wɛ̈t gɔ̈t ë thok Thuɔŋjäŋ bɛ̈n ya thɔ̈ɔ̈ŋ.
Thuɔŋjäŋ ee jam piny de Paguot Thudän, yen aruääk ke thook ke Nilotic.
Wɛ̈t yenë kɔc jam apɛi kek Thuɔŋjäŋ ee thoŋ de Nuer. Thok ke Luo aya aa thiääk apɛi. Wɛ̈t cɔl Thuɔŋjäŋ acï bɛ̈n ya nyuɔɔth në kë thiääk kenë thoŋ de nubian, manë ye yök kë cï rot looi në thɛɛr ke ciin de Thuɔŋjäŋ ku bääny de allodia.
Thuɔŋjäŋ aye yök në Nail, në baŋ de West Bank de White Nile, ee riɛ̈ɛ̈k dït apɛi ye bɛ̈n ya lɔ tueŋ në [[Uganda]], ku bɛ̈n bɛ̈n në baŋ de [[Thudän]] Marsh në [[Paguot Kordopan|Paguot Kordopan]] state of Sudan ku jɔl ya [[Bar el-Gädhal|Bar el-Gadhal]] region ku Upper [[Nail]] state of South Sudan.
== Kä ye kɔc jam thok ==
=== Ponoloji ===
==== Kä ye kek lueel ====
Käke 20 aye kek ya lueel:
{| class="wikitable"
!
! colspan="2" |Labial
! colspan="2" |Dental
! colspan="2" |Albeular
! colspan="2" |Palatal
! colspan="2" |Belar
|-
!Nathal
|
|m
|
|n̪
|
|n
|
|ɲ
|
|ŋ
|-
!Yiɛ̈ɛ̈k
|p
|b
|t̪
|d̪
|t
|d
|c
|ɟ
|k
|ɡ
|-
!<small>Fricative</small>
| colspan="2" |
| colspan="2" |
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|ɣ
|-
! rowspan="2" |<small>Cäät ë</small>
<small>(Lateral)</small>
| colspan="2" |
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|j
|
|w
|-
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|l
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|-
!Rotik
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|ɾ
|}
==== Wël ë rɔt ====
Thuɔŋjäŋ ee kë thiäŋ rɔt, kenë thäär ku diäk ke rɔt thiin koor. Käke ye ye ye ye ke ye ye ye ya lueel në thok kɔ̈k yiic ka ye ke ye ke ye ya lueel. Käke piny, [◌̤], aye nyuɔɔth në kë ye rɔ̈l de rɔ̈l ya lɔ̈ɔ̈m, ye nyuɔɔth në Thuɔŋjäŋ orthography ke diaereses, ⟨◌̈⟩.
{| class="wikitable"
! rowspan="2" |
! colspan="2" |Front
! colspan="2" |Back
|-
!puɔ̈u
!path
!puɔ̈u
!path
|-
!A cë thiöök
|i
|i̤ ⟨ï⟩
|u
|
|-
!Ɣɔn cï thiäk
|e
|e̤ ⟨ë⟩
|o
|o̤ ⟨ö⟩
|-
!Acie lɔ̈ɔ̈m
|ɛ
|ɛ̤ ⟨ɛ̈⟩
|ɔ
|ɔ̤ ⟨ɔ̈⟩
|-
!Loi yic
|
|
|a
|a̤ ⟨ä⟩
|}
==== Tones ====
Käjuëc ke ye looi në thuɔŋ de Thuɔŋjäŋ ku jɔl ya kä ye kek ya looi në thuɔn de Thuɔŋjäŋ ee kë ye nyuɔɔth në wël ke Thuɔŋjäŋ yiic ëbën. Wɛ̈t de Bor ëbën ee ke ye tonem ke ŋuan në level de syllable: Low, High, Mid, and Fall.<ref>Remijsen, Bert (2013). [https://www.pure.ed.ac.uk/ws/files/19691543/89.2.remijsen.pdf "Tonal alignment is contrastive in falling contours in Dinka"] (PDF). ''Language''. '''89''' (2): 297–327. doi:[[doi:10.1353/lan.2013.0023|10.1353/lan.2013.0023]]. hdl:[https://hdl.handle.net/20.500.11820%2F1a385cb5-78ab-44d7-adec-93744524bc3d 20.500.11820/1a385cb5-78ab-44d7-adec-93744524bc3d]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:144514695 144514695].</ref>
=== Wël ke puɔ̈ɔ̈c ===
Wɛ̈t kënë ee nyooth de vowel ablaut wala apophony, ke kë cï rot waar ke ye vowels:
{| class="wikitable"
!Raan tök
!Kä juëc
!Cɔk ke rɔt
|-
|dom
|dum
|(o-u)
|-
|kat
|kɛt
|(a–ɛ)
|}
==Thoŋ de thook==
Kɔc nyic thook aye Thuɔŋjäŋ tek yic në thook kaa dhiëc ye thöŋ ke ɣänken tɔ̈u keek thïn në riɛ̈ɛ̈u në kɛmken.
Käŋ ëbɛ̈n:
Northeastern ku western:
* Padaŋ de Ayuël jiel (Abiliang, Nyiël, Ageer, Döŋjɔl).
* Luäc (Akook, Wieu, Aguer)
* Ŋɔŋ de Jok (Upper Nile)
* Rut
* Thoi
Western:
* Ŋɔŋ de Jok Athuorkok (Abyei)
* Ŋɔŋ de Jok de Awet
* Kuel de Ruweeng (Panaru, Aloor ku Paweny)
South Central:
* Aliab
* Ciëc (Jang)
* Gɔ̈k
* Agaar
Southeastern:
* Bor
* Twic (Twi)
* Nyarweng
* Hol
Southwestern:
* Malual-Jiɛrnyaaŋ (Abiëm, Paliëët, Aroyo, Paliëupiny ku Pajok)
*Luänyjäŋ
*Twic Bol
'''Rek'''
* Aguɔɔk
* Apuk
* Awan Cän
* Awan Mɔ̈u
* Kuac Ayɔɔk
*Abiëm Mayär
*Abiɔŋ Ayɔɔm
*Nöi Ayii
*Nyaŋ Aköc
*Atok Buk
*Ler Akën
*Awan Parek
*Lɔn Mawien
*Lɔn Paɣer
*Kɔŋgör Arop
*Apuk Padɔc
*Muɔk Aköt Wut
*Yär Ayiɛɛi
*Apuk Jurwïïr
*Thɔny Amɔ̈u
*Luäny Bol Malek
*Aköök Deŋ Acuïïl
*Thïïk/Thïŋ Majɔk
*Kɔŋ-ŋör Akuëcbɛ̈ny
*Pakɔɔr
*Adöör Mabi
Käkë aabï keek nyic apɛi naa cïï tɔ̈u ke ye kë thiekic de röl në gɛ̈ɛ̈r de wël, cït mɛn yenë luɔɔi de gäär de röl wuɔ̈ɔ̈c tënë kë wääc tënë kë dɛ̈t.
== Nyooth ==
Thuɔŋjäŋ: ''Kuat ë raan ëbën, acï dhiëëth ke lääu nhom ku aa thöŋ nhïïm ë yithiic. Ku aa thiekiic, ku aacï ke yiëk nyith ku puɔ̈u bïï kek ya tak ku yekë ceŋ kake ye mïth ëtik.''
Liŋëlith:'' ''All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.<ref>{{cite web|title=Omniglot| url=https://www.omniglot.com/writing/dinka.php|access-date=2026-06-26}}</ref>
== Kä ye kek ya lueel ==
[[Bekätakthook:Thoŋ]]
p7qpeg1cgyric6l3fq95nk3lgylmxh8
9320
9314
2026-06-27T02:35:13Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
9320
wikitext
text/x-wiki
'''Thuɔŋjäŋ''' ee thoŋ de [[Thook Kiir|Nilotic]] ye kɔc ke [[Muɔnyjiëëŋ]] jam, kɔc ke tɔ̈u në Paguot Thudan. Käjuëc ril aa tɔ̈ thïn, cïmën de Padang, Rek, Agaar, Ciec, Apaak, Aliep, Bor, Hol, Twic East ku Twic Mayardit, ku keek aa thöŋ apɛi (na cɔk alɔn ye kek deet yiic) bïk lööŋ ke puɔ̈ɔ̈c ë ke ya wïc. Jaang, Jieng ayï Muonyjieng aye luɔ̈ɔ̈i në wël ke thok Thuɔŋjäŋ ëbën. Wäär kɔ̈k yiic ''Akutmɛ̈t Latueŋ Thuɔŋjäŋ'' (Dinka Language Development Association) acï wɛ̈t gɔ̈t ë thok Thuɔŋjäŋ bɛ̈n ya thɔ̈ɔ̈ŋ.
Thuɔŋjäŋ ee jam piny de Paguot Thudän, yen aruääk ke thook ke Nilotic.
Wɛ̈t yenë kɔc jam apɛi kek Thuɔŋjäŋ ee thoŋ de Nuer. Thok ke Luo aya aa thiääk apɛi. Wɛ̈t cɔl Thuɔŋjäŋ acï bɛ̈n ya nyuɔɔth në kë thiääk kenë thoŋ de nubian, manë ye yök kë cï rot looi në thɛɛr ke ciin de Thuɔŋjäŋ ku bääny de allodia.
Thuɔŋjäŋ aye yök në Nail, në baŋ de West Bank de White Nile, ee riɛ̈ɛ̈k dït apɛi ye bɛ̈n ya lɔ tueŋ në [[Uganda]], ku bɛ̈n bɛ̈n në baŋ de [[Thudän]] Marsh në [[Paguot Kordopan|Paguot Kordopan]] state of Sudan ku jɔl ya [[Bar el-Gädhal|Bar el-Gadhal]] region ku Upper [[Nail]] state of South Sudan.
== Kä ye kɔc jam thok ==
=== Ponoloji ===
==== Kä ye kek lueel ====
Käke 20 aye kek ya lueel:
{| class="wikitable"
!
! colspan="2" |Labial
! colspan="2" |Dental
! colspan="2" |Albeular
! colspan="2" |Palatal
! colspan="2" |Belar
|-
!Nathal
|
|m
|
|n̪
|
|n
|
|ɲ
|
|ŋ
|-
!Yiɛ̈ɛ̈k
|p
|b
|t̪
|d̪
|t
|d
|c
|ɟ
|k
|ɡ
|-
!<small>Fricative</small>
| colspan="2" |
| colspan="2" |
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|ɣ
|-
! rowspan="2" |<small>Cäät ë</small>
<small>(Lateral)</small>
| colspan="2" |
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|j
|
|w
|-
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|l
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|-
!Rotik
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|ɾ
|}
==== Wël ë rɔt ====
Thuɔŋjäŋ ee kë thiäŋ rɔt, kenë thäär ku diäk ke rɔt thiin koor. Käke ye ye ye ye ke ye ye ye ya lueel në thok kɔ̈k yiic ka ye ke ye ke ye ya lueel. Käke piny, [◌̤], aye nyuɔɔth në kë ye rɔ̈l de rɔ̈l ya lɔ̈ɔ̈m, ye nyuɔɔth në Thuɔŋjäŋ orthography ke diaereses, ⟨◌̈⟩.
{| class="wikitable"
! rowspan="2" |
! colspan="2" |Front
! colspan="2" |Back
|-
!puɔ̈u
!path
!puɔ̈u
!path
|-
!A cë thiöök
|i
|i̤ ⟨ï⟩
|u
|
|-
!Ɣɔn cï thiäk
|e
|e̤ ⟨ë⟩
|o
|o̤ ⟨ö⟩
|-
!Acie lɔ̈ɔ̈m
|ɛ
|ɛ̤ ⟨ɛ̈⟩
|ɔ
|ɔ̤ ⟨ɔ̈⟩
|-
!Loi yic
|
|
|a
|a̤ ⟨ä⟩
|}
==== Tones ====
Käjuëc ke ye looi në thuɔŋ de Thuɔŋjäŋ ku jɔl ya kä ye kek ya looi në thuɔn de Thuɔŋjäŋ ee kë ye nyuɔɔth në wël ke Thuɔŋjäŋ yiic ëbën. Wɛ̈t de Bor ëbën ee ke ye tonem ke ŋuan në level de syllable: Low, High, Mid, and Fall.<ref>Remijsen, Bert (2013). [https://www.pure.ed.ac.uk/ws/files/19691543/89.2.remijsen.pdf "Tonal alignment is contrastive in falling contours in Dinka"] (PDF). ''Language''. '''89''' (2): 297–327. doi:[[doi:10.1353/lan.2013.0023|10.1353/lan.2013.0023]]. hdl:[https://hdl.handle.net/20.500.11820%2F1a385cb5-78ab-44d7-adec-93744524bc3d 20.500.11820/1a385cb5-78ab-44d7-adec-93744524bc3d]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:144514695 144514695].</ref>
=== Wël ke puɔ̈ɔ̈c ===
Wɛ̈t kënë ee nyooth de vowel ablaut wala apophony, ke kë cï rot waar ke ye vowels:
{| class="wikitable"
!Raan tök
!Kä juëc
!Cɔk ke rɔt
|-
|dom
|dum
|(o-u)
|-
|kat
|kɛt
|(a–ɛ)
|}
==Thoŋ de thook==
Kɔc nyic thook aye Thuɔŋjäŋ tek yic në thook kaa dhiëc ye thöŋ ke ɣänken tɔ̈u keek thïn në riɛ̈ɛ̈u në kɛmken.
Käŋ ëbɛ̈n:
Northeastern ku western:
* Padaŋ de Ayuël jiel (Abiliang, Nyiël, Ageer, Döŋjɔl).
* Luäc (Akook, Wieu, Aguer)
* Ŋɔŋ de Jok (Upper Nile)
* Rut
* Thoi
Western:
* Ŋɔŋ de Jok Athuorkok (Abyei)
* Ŋɔŋ de Jok de Awet
* Kuel de Ruweeng (Panaru, Aloor ku Paweny)
South Central:
* Aliab
* Ciëc (Jang)
* Gɔ̈k
* Agaar
Southeastern:
* Bor
* Twic (Twi)
* Nyarweng
* Hol
Southwestern:
* Malual-Jiɛrnyaaŋ (Abiëm, Paliëët, Aroyo, Paliëupiny ku Pajok)
*Luänyjäŋ
*Twic Bol
'''Rek'''
* Aguɔɔk
* Apuk
* Awan Cän
* Awan Mɔ̈u
* Kuac Ayɔɔk
*Abiëm Mayär
*Abiɔŋ Ayɔɔm
*Nöi Ayii
*Nyaŋ Aköc
*Atok Buk
*Ler Akën
*Awan Parek
*Lɔn Mawien
*Lɔn Paɣer
*Kɔŋgör Arop
*Apuk Padɔc
*Muɔk Aköt Wut
*Yär Ayiɛɛi
*Apuk Jurwïïr
*Thɔny Amɔ̈u
*Luäny Bol Malek
*Aköök Deŋ Acuïïl
*Thïïk/Thïŋ Majɔk
*Kɔŋ-ŋör Akuëcbɛ̈ny
*Pakɔɔr
*Adöör Mabi
Käkë aabï keek nyic apɛi naa cïï tɔ̈u ke ye kë thiekic de röl në gɛ̈ɛ̈r de wël, cït mɛn yenë luɔɔi de gäär de röl wuɔ̈ɔ̈c tënë kë wääc tënë kë dɛ̈t.
== Nyooth ==
Thuɔŋjäŋ: ''Kuat ë raan ëbën, acï dhiëëth ke lääu nhom ku aa thöŋ nhïïm ë yithiic. Ku aa thiekiic, ku aacï ke yiëk nyith ku puɔ̈u bïï kek ya tak ku yekë ceŋ kake ye mïth ëtik.''
Liŋëlith:'' ''All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.<ref>{{cite web|title=Omniglot| url=https://www.omniglot.com/writing/dinka.php|access-date=2026-06-26}}</ref>
== Kä ye kek ya lueel ==
[[Bekätakthook:Thoŋ]]
[[Bekätakthook:Thuɔŋjäŋ]]
8f62lkrzphqeuu0pprh0vg1hi5rka8i
9322
9320
2026-06-27T02:36:17Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
9322
wikitext
text/x-wiki
'''Thuɔŋjäŋ''' ee thoŋ de [[Thook Kiir|Nilotic]] ye kɔc ke [[Muɔnyjiëëŋ]] jam, kɔc ke tɔ̈u në [[Paguot Thudän]]. Käjuëc ril aa tɔ̈ thïn, cïmën de Padang, Rek, Agaar, Ciec, Apaak, Aliep, Bor, Hol, Twic East ku Twic Mayardit, ku keek aa thöŋ apɛi (na cɔk alɔn ye kek deet yiic) bïk lööŋ ke puɔ̈ɔ̈c ë ke ya wïc. Jaang, Jieng ayï Muonyjieng aye luɔ̈ɔ̈i në wël ke thok Thuɔŋjäŋ ëbën. Wäär kɔ̈k yiic ''Akutmɛ̈t Latueŋ Thuɔŋjäŋ'' (Dinka Language Development Association) acï wɛ̈t gɔ̈t ë thok Thuɔŋjäŋ bɛ̈n ya thɔ̈ɔ̈ŋ.
Thuɔŋjäŋ ee jam piny de Paguot Thudän, yen aruääk ke thook ke Nilotic.
Wɛ̈t yenë kɔc jam apɛi kek Thuɔŋjäŋ ee thoŋ de Nuer. Thok ke Luo aya aa thiääk apɛi. Wɛ̈t cɔl Thuɔŋjäŋ acï bɛ̈n ya nyuɔɔth në kë thiääk kenë thoŋ de nubian, manë ye yök kë cï rot looi në thɛɛr ke ciin de Thuɔŋjäŋ ku bääny de allodia.
Thuɔŋjäŋ aye yök në Nail, në baŋ de West Bank de White Nile, ee riɛ̈ɛ̈k dït apɛi ye bɛ̈n ya lɔ tueŋ në [[Uganda]], ku bɛ̈n bɛ̈n në baŋ de [[Thudän]] Marsh në [[Paguot Kordopan|Paguot Kordopan]] state of Sudan ku jɔl ya [[Bar el-Gädhal|Bar el-Gadhal]] region ku Upper [[Nail]] state of South Sudan.
== Kä ye kɔc jam thok ==
=== Ponoloji ===
==== Kä ye kek lueel ====
Käke 20 aye kek ya lueel:
{| class="wikitable"
!
! colspan="2" |Labial
! colspan="2" |Dental
! colspan="2" |Albeular
! colspan="2" |Palatal
! colspan="2" |Belar
|-
!Nathal
|
|m
|
|n̪
|
|n
|
|ɲ
|
|ŋ
|-
!Yiɛ̈ɛ̈k
|p
|b
|t̪
|d̪
|t
|d
|c
|ɟ
|k
|ɡ
|-
!<small>Fricative</small>
| colspan="2" |
| colspan="2" |
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|ɣ
|-
! rowspan="2" |<small>Cäät ë</small>
<small>(Lateral)</small>
| colspan="2" |
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|j
|
|w
|-
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|l
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|-
!Rotik
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|ɾ
|}
==== Wël ë rɔt ====
Thuɔŋjäŋ ee kë thiäŋ rɔt, kenë thäär ku diäk ke rɔt thiin koor. Käke ye ye ye ye ke ye ye ye ya lueel në thok kɔ̈k yiic ka ye ke ye ke ye ya lueel. Käke piny, [◌̤], aye nyuɔɔth në kë ye rɔ̈l de rɔ̈l ya lɔ̈ɔ̈m, ye nyuɔɔth në Thuɔŋjäŋ orthography ke diaereses, ⟨◌̈⟩.
{| class="wikitable"
! rowspan="2" |
! colspan="2" |Front
! colspan="2" |Back
|-
!puɔ̈u
!path
!puɔ̈u
!path
|-
!A cë thiöök
|i
|i̤ ⟨ï⟩
|u
|
|-
!Ɣɔn cï thiäk
|e
|e̤ ⟨ë⟩
|o
|o̤ ⟨ö⟩
|-
!Acie lɔ̈ɔ̈m
|ɛ
|ɛ̤ ⟨ɛ̈⟩
|ɔ
|ɔ̤ ⟨ɔ̈⟩
|-
!Loi yic
|
|
|a
|a̤ ⟨ä⟩
|}
==== Tones ====
Käjuëc ke ye looi në thuɔŋ de Thuɔŋjäŋ ku jɔl ya kä ye kek ya looi në thuɔn de Thuɔŋjäŋ ee kë ye nyuɔɔth në wël ke Thuɔŋjäŋ yiic ëbën. Wɛ̈t de Bor ëbën ee ke ye tonem ke ŋuan në level de syllable: Low, High, Mid, and Fall.<ref>Remijsen, Bert (2013). [https://www.pure.ed.ac.uk/ws/files/19691543/89.2.remijsen.pdf "Tonal alignment is contrastive in falling contours in Dinka"] (PDF). ''Language''. '''89''' (2): 297–327. doi:[[doi:10.1353/lan.2013.0023|10.1353/lan.2013.0023]]. hdl:[https://hdl.handle.net/20.500.11820%2F1a385cb5-78ab-44d7-adec-93744524bc3d 20.500.11820/1a385cb5-78ab-44d7-adec-93744524bc3d]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:144514695 144514695].</ref>
=== Wël ke puɔ̈ɔ̈c ===
Wɛ̈t kënë ee nyooth de vowel ablaut wala apophony, ke kë cï rot waar ke ye vowels:
{| class="wikitable"
!Raan tök
!Kä juëc
!Cɔk ke rɔt
|-
|dom
|dum
|(o-u)
|-
|kat
|kɛt
|(a–ɛ)
|}
==Thoŋ de thook==
Kɔc nyic thook aye Thuɔŋjäŋ tek yic në thook kaa dhiëc ye thöŋ ke ɣänken tɔ̈u keek thïn në riɛ̈ɛ̈u në kɛmken.
Käŋ ëbɛ̈n:
Northeastern ku western:
* Padaŋ de Ayuël jiel (Abiliang, Nyiël, Ageer, Döŋjɔl).
* Luäc (Akook, Wieu, Aguer)
* Ŋɔŋ de Jok (Upper Nile)
* Rut
* Thoi
Western:
* Ŋɔŋ de Jok Athuorkok (Abyei)
* Ŋɔŋ de Jok de Awet
* Kuel de Ruweeng (Panaru, Aloor ku Paweny)
South Central:
* Aliab
* Ciëc (Jang)
* Gɔ̈k
* Agaar
Southeastern:
* Bor
* Twic (Twi)
* Nyarweng
* Hol
Southwestern:
* Malual-Jiɛrnyaaŋ (Abiëm, Paliëët, Aroyo, Paliëupiny ku Pajok)
*Luänyjäŋ
*Twic Bol
'''Rek'''
* Aguɔɔk
* Apuk
* Awan Cän
* Awan Mɔ̈u
* Kuac Ayɔɔk
*Abiëm Mayär
*Abiɔŋ Ayɔɔm
*Nöi Ayii
*Nyaŋ Aköc
*Atok Buk
*Ler Akën
*Awan Parek
*Lɔn Mawien
*Lɔn Paɣer
*Kɔŋgör Arop
*Apuk Padɔc
*Muɔk Aköt Wut
*Yär Ayiɛɛi
*Apuk Jurwïïr
*Thɔny Amɔ̈u
*Luäny Bol Malek
*Aköök Deŋ Acuïïl
*Thïïk/Thïŋ Majɔk
*Kɔŋ-ŋör Akuëcbɛ̈ny
*Pakɔɔr
*Adöör Mabi
Käkë aabï keek nyic apɛi naa cïï tɔ̈u ke ye kë thiekic de röl në gɛ̈ɛ̈r de wël, cït mɛn yenë luɔɔi de gäär de röl wuɔ̈ɔ̈c tënë kë wääc tënë kë dɛ̈t.
== Nyooth ==
Thuɔŋjäŋ: ''Kuat ë raan ëbën, acï dhiëëth ke lääu nhom ku aa thöŋ nhïïm ë yithiic. Ku aa thiekiic, ku aacï ke yiëk nyith ku puɔ̈u bïï kek ya tak ku yekë ceŋ kake ye mïth ëtik.''
Liŋëlith:'' ''All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.<ref>{{cite web|title=Omniglot| url=https://www.omniglot.com/writing/dinka.php|access-date=2026-06-26}}</ref>
== Kä ye kek ya lueel ==
[[Bekätakthook:Thoŋ]]
[[Bekätakthook:Thuɔŋjäŋ]]
rslbkzvta32r9kueghtv9pre9oov1sm
9323
9322
2026-06-27T02:36:42Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
9323
wikitext
text/x-wiki
'''Thuɔŋjäŋ''' ee thoŋ de [[Thook Kiir|Nilotic]] ye kɔc ke [[Muɔnyjiëëŋ]] jam, kɔc ke tɔ̈u në [[Paguot Thudän]]. Käjuëc ril aa tɔ̈ thïn, cïmën de Padang, Rek, Agaar, Ciec, Apaak, Aliep, Bor, Hol, Twic East ku Twic Mayardit, ku keek aa thöŋ apɛi (na cɔk alɔn ye kek deet yiic) bïk lööŋ ke puɔ̈ɔ̈c ë ke ya wïc. Jaang, Jieng ayï Muonyjieng aye luɔ̈ɔ̈i në wël ke thok Thuɔŋjäŋ ëbën. Wäär kɔ̈k yiic ''Akutmɛ̈t Latueŋ Thuɔŋjäŋ'' (Dinka Language Development Association) acï wɛ̈t gɔ̈t ë thok Thuɔŋjäŋ bɛ̈n ya thɔ̈ɔ̈ŋ.
Thuɔŋjäŋ ee jam piny de Paguot Thudän, yen aruääk ke thook ke Nilotic.
Wɛ̈t yenë kɔc jam apɛi kek Thuɔŋjäŋ ee thoŋ de Nuer. Thok ke Luo aya aa thiääk apɛi. Wɛ̈t cɔl Thuɔŋjäŋ acï bɛ̈n ya nyuɔɔth në kë thiääk kenë thoŋ de nubian, manë ye yök kë cï rot looi në thɛɛr ke ciin de Thuɔŋjäŋ ku bääny de allodia.
Thuɔŋjäŋ aye yök në Nail, në baŋ de West Bank de White Nile, ee riɛ̈ɛ̈k dït apɛi ye bɛ̈n ya lɔ tueŋ në [[Uganda]], ku bɛ̈n bɛ̈n në baŋ de [[Thudän]] Marsh në [[Paguot Kordopan|Paguot Kordopan]] state of Sudan ku jɔl ya [[Bar el-Gädhal|Bar el-Gadhal]] region ku Upper [[Nail]] state of South Sudan.
== Kä ye kɔc jam thok ==
=== Ponoloji ===
==== Kä ye kek lueel ====
Käke 20 aye kek ya lueel:
{| class="wikitable"
!
! colspan="2" |Labial
! colspan="2" |Dental
! colspan="2" |Albeular
! colspan="2" |Palatal
! colspan="2" |Belar
|-
!Nathal
|
|m
|
|n̪
|
|n
|
|ɲ
|
|ŋ
|-
!Yiɛ̈ɛ̈k
|p
|b
|t̪
|d̪
|t
|d
|c
|ɟ
|k
|ɡ
|-
!<small>Fricative</small>
| colspan="2" |
| colspan="2" |
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|ɣ
|-
! rowspan="2" |<small>Cäät ë</small>
<small>(Lateral)</small>
| colspan="2" |
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|j
|
|w
|-
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|l
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|-
!Rotik
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|
|ɾ
|}
==== Wël ë rɔt ====
Thuɔŋjäŋ ee kë thiäŋ rɔt, kenë thäär ku diäk ke rɔt thiin koor. Käke ye ye ye ye ke ye ye ye ya lueel në thok kɔ̈k yiic ka ye ke ye ke ye ya lueel. Käke piny, [◌̤], aye nyuɔɔth në kë ye rɔ̈l de rɔ̈l ya lɔ̈ɔ̈m, ye nyuɔɔth në Thuɔŋjäŋ orthography ke diaereses, ⟨◌̈⟩.
{| class="wikitable"
! rowspan="2" |
! colspan="2" |Front
! colspan="2" |Back
|-
!puɔ̈u
!path
!puɔ̈u
!path
|-
!A cë thiöök
|i
|i̤ ⟨ï⟩
|u
|
|-
!Ɣɔn cï thiäk
|e
|e̤ ⟨ë⟩
|o
|o̤ ⟨ö⟩
|-
!Acie lɔ̈ɔ̈m
|ɛ
|ɛ̤ ⟨ɛ̈⟩
|ɔ
|ɔ̤ ⟨ɔ̈⟩
|-
!Loi yic
|
|
|a
|a̤ ⟨ä⟩
|}
==== Tones ====
Käjuëc ke ye looi në thuɔŋ de Thuɔŋjäŋ ku jɔl ya kä ye kek ya looi në thuɔn de Thuɔŋjäŋ ee kë ye nyuɔɔth në wël ke Thuɔŋjäŋ yiic ëbën. Wɛ̈t de Bor ëbën ee ke ye tonem ke ŋuan në level de syllable: Low, High, Mid, and Fall.<ref>Remijsen, Bert (2013). [https://www.pure.ed.ac.uk/ws/files/19691543/89.2.remijsen.pdf "Tonal alignment is contrastive in falling contours in Dinka"] (PDF). ''Language''. '''89''' (2): 297–327. doi:[[doi:10.1353/lan.2013.0023|10.1353/lan.2013.0023]]. hdl:[https://hdl.handle.net/20.500.11820%2F1a385cb5-78ab-44d7-adec-93744524bc3d 20.500.11820/1a385cb5-78ab-44d7-adec-93744524bc3d]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:144514695 144514695].</ref>
=== Wël ke puɔ̈ɔ̈c ===
Wɛ̈t kënë ee nyooth de vowel ablaut wala apophony, ke kë cï rot waar ke ye vowels:
{| class="wikitable"
!Raan tök
!Kä juëc
!Cɔk ke rɔt
|-
|dom
|dum
|(o-u)
|-
|kat
|kɛt
|(a–ɛ)
|}
==Thoŋ de thook==
Kɔc nyic thook aye Thuɔŋjäŋ tek yic në thook kaa dhiëc ye thöŋ ke ɣänken tɔ̈u keek thïn në riɛ̈ɛ̈u në kɛmken.
Käŋ ëbɛ̈n:
Northeastern ku western:
* Padaŋ de Ayuël jiel (Abiliang, Nyiël, Ageer, Döŋjɔl).
* Luäc (Akook, Wieu, Aguer)
* Ŋɔŋ de Jok (Upper Nile)
* Rut
* Thoi
Western:
* Ŋɔŋ de Jok Athuorkok (Abyei)
* Ŋɔŋ de Jok de Awet
* Kuel de Ruweeng (Panaru, Aloor ku Paweny)
South Central:
* Aliab
* Ciëc (Jang)
* Gɔ̈k
* Agaar
Southeastern:
* Bor
* Twic (Twi)
* Nyarweng
* Hol
Southwestern:
* Malual-Jiɛrnyaaŋ (Abiëm, Paliëët, Aroyo, Paliëupiny ku Pajok)
*Luänyjäŋ
*Twic Bol
'''Rek'''
* Aguɔɔk
* Apuk
* Awan Cän
* Awan Mɔ̈u
* Kuac Ayɔɔk
*Abiëm Mayär
*Abiɔŋ Ayɔɔm
*Nöi Ayii
*Nyaŋ Aköc
*Atok Buk
*Ler Akën
*Awan Parek
*Lɔn Mawien
*Lɔn Paɣer
*Kɔŋgör Arop
*Apuk Padɔc
*Muɔk Aköt Wut
*Yär Ayiɛɛi
*Apuk Jurwïïr
*Thɔny Amɔ̈u
*Luäny Bol Malek
*Aköök Deŋ Acuïïl
*Thïïk/Thïŋ Majɔk
*Kɔŋ-ŋör Akuëcbɛ̈ny
*Pakɔɔr
*Adöör Mabi
Käkë aabï keek nyic apɛi naa cïï tɔ̈u ke ye kë thiekic de röl në gɛ̈ɛ̈r de wël, cït mɛn yenë luɔɔi de gäär de röl wuɔ̈ɔ̈c tënë kë wääc tënë kë dɛ̈t.
== Nyooth ==
Thuɔŋjäŋ: ''Kuat ë raan ëbën, acï dhiëëth ke lääu nhom ku aa thöŋ nhïïm ë yithiic. Ku aa thiekiic, ku aacï ke yiëk nyith ku puɔ̈u bïï kek ya tak ku yekë ceŋ kake ye mïth ëtik.''
Liŋëlith:'' ''All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.<ref>{{cite web|title=Omniglot| url=https://www.omniglot.com/writing/dinka.php|access-date=2026-06-26}}</ref>
== Kä ye kek ya lueel ==
[[Bekätakthook:Jam]]
[[Bekätakthook:Thuɔŋjäŋ]]
h4coikm3wp9tbmxsbjh2o7mzvoxmh0x
Thuɔŋjäŋ alpabeth
0
1940
9321
8937
2026-06-27T02:35:33Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
9321
wikitext
text/x-wiki
'''Alpabeth Thuɔŋjäŋ''' ee kɔc ke Thuɔŋjäŋ ke Thudän de Thudän. [[Wɛ̈t cɔl Dinka|Wɛ̈t cɔl Thuɔŋjäŋ]] acï gɔ̈t në thoŋ de Latin alpabeth de ISO, ku jɔl ya kɔ̈k gɔ̈t yiic cï gɔ̈t ke [[International Phonetic Alphabet]]. Kä ye kɔc gɔ̈t thïn në ye wël ke gɔ̈t në thoŋ ke kɔc ke ciëŋ në [[Paguot Thudän]] në run de Rejaf në 1928.<ref>{{cite web|url=http://www.omniglot.com/writing/dinka.php|title=Dinka language, alphabet and pronunciation|publisher=Omniglot.com|date=|accessdate=2016-08-04}}</ref>
== Alpabeth ==
{|
|+Thuɔŋjäŋ alpabeth
!Kädït
|[[A]]
|Ä
|[[B]]
|[[C]]
|[[D]]
|Dh
|[[E]]
|Ë
|Ɛ
|Ɛ̈
|[[G]]
|[[Ɣ]]
|[[I]]
|Ï
|[[J]]
|K
|L
|[[M]]
|[[N]]
|Nh
|Ny
|Ŋ
|O
|Ö
|Ɔ
|Ɔ̈
|P
|R
|T
|Th
|[[U]]
|W
|[[Y]]
|-
!Käke yiic
|a
|ä
|b
|c
|d
|dh
|e
|ë
|ɛ
|ɛ̈
|g
|ɣ
|i
|ï
|j
|k
|l
|m
|n
|nh
|ny
|ŋ
|o
|ö
|ɔ
|ɔ̈
|p
|r
|t
|th
|u
|w
|y
|}
Thuɔŋjäŋ acie luui në ''f, q, s, v, x,'' ku ''z''; ku h aye luui në digraphs kepɛ̈c.
== Kä ye kek ya lueel ==
[[Bekätakthook:Thuɔŋjäŋ]]
g19yz9zlhb5ijzz1pw5ki3cjd1fvnof
Dulooi:Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
2
2090
9324
9299
2026-06-27T02:37:45Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
9324
wikitext
text/x-wiki
Ɣɔn aŋot ke piööcë Thuɔŋjäŋ
Ɣɛn ë pan Junup Thudän, ku thoŋ en yen ee thoŋ tueŋdiɛ̈. Aŋoot ɣa piööc Thuɔŋjäŋ.
4iv99hgik8yxlp7swvgilinx2yfzcrt
9325
9324
2026-06-27T02:42:43Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
9325
wikitext
text/x-wiki
Ɣɔn aŋot ke piööcë Thuɔŋjäŋ
Ɣɛn ë pan Paguot Thudän, ku thoŋ en yen ee thoŋ tueŋdiɛ̈. Aŋoot ɣa piööc Thuɔŋjäŋ.
p0xpuaby53hi27uzr8jwsqsezqk6kti
Akökölköl de Muɔnyjiëëŋ
0
2092
9316
2026-06-27T02:27:57Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
Akökölköl de Muɔnyjiëëŋ
9316
wikitext
text/x-wiki
'''Muɔnyjiɛ̈ɛ̈ŋ''' aa kuat kɔc cïeŋ piny Wär Lɔ̈ɔ̈c pul ë Kiir, Bor, ku abaŋ paguot ë Kordupan ku piɛny ë Kiir Alɔŋnhial.
==Jɔk==
Muɔnyjiɛ̈ɛ̈ŋ aake bɔ̈ në [[Gezira]] yic në kë cë bɛ̈n ya [[Thudän]]. Në thɛɛr thɛɛr, ke piny kënë acï kɔn dɔm në bääny de Kush.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4851119</ref>
==Akököl thiɔ̈kë==
===2010s nɔ̈k de kɔc===
Në kaam de run ke 2013 ku 2014, ke akutnhom de tɔŋ ë tɔ̈ në akut de Riek Machar yic acï kɔc ke tɔŋ ke 2,000 nɔ̈k në dhöl ë thɔ̈ɔ̈r në Hol, Nyarweng, Twic east ku Bor ku nɔ̈k kɔc juëc kɔ̈k në pɛi ke rou yiic. Kä juëc ke määlden acï riääk, ku kën acï kɔc juëc thou në cɔk. Aye luel cë man adɛ̈ ke kɔc ke buɔt ke buɔt ake cë jäl në ye mɛn në thää ke tɔŋë.<ref>https://books.google.com/books?id=lvVao2vWnxUC&pg=PA229</ref><ref>https://books.google.com/books?id=r61i6BD0Vw0C&q=what+transpired+was</ref>
== Kä ye kek ya lueel ==
[[Category:Muɔnyjiëëŋ]]
46fv3l6urw6p3je5njdt3f94guv4fbp
9339
9316
2026-06-27T04:21:10Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
9339
wikitext
text/x-wiki
[[Muɔnyjiɛ̈ɛ̈ŋ]] aa kuat kɔc cïeŋ piny Wär Lɔ̈ɔ̈c pul ë Kiir, Bor, ku abaŋ paguot ë Kordupan ku piɛny ë Kiir Alɔŋnhial.
==Jɔk==
Muɔnyjiɛ̈ɛ̈ŋ aake bɔ̈ në [[Gezira]] yic në kë cë bɛ̈n ya [[Thudän]]. Në thɛɛr thɛɛr, ke piny kënë acï kɔn dɔm në bääny de Kush.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4851119</ref>
==Akököl thiɔ̈kë==
===2010s nɔ̈k de kɔc===
Në kaam de run ke 2013 ku 2014, ke akutnhom de tɔŋ ë tɔ̈ në akut de Riek Machar yic acï kɔc ke tɔŋ ke 2,000 nɔ̈k në dhöl ë thɔ̈ɔ̈r në Hol, Nyarweng, Twic east ku Bor ku nɔ̈k kɔc juëc kɔ̈k në pɛi ke rou yiic. Kä juëc ke määlden acï riääk, ku kën acï kɔc juëc thou në cɔk. Aye luel cë man adɛ̈ ke kɔc ke buɔt ke buɔt ake cë jäl në ye mɛn në thää ke tɔŋë.<ref>https://books.google.com/books?id=lvVao2vWnxUC&pg=PA229</ref><ref>https://books.google.com/books?id=r61i6BD0Vw0C&q=what+transpired+was</ref>
== Kä ye kek ya lueel ==
[[Category:Muɔnyjiëëŋ]]
1i2bv8jl77pj6rf3jxr19rm03reeog3
9340
9339
2026-06-27T04:21:37Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
9340
wikitext
text/x-wiki
[[Muɔnyjiëëŋ]] aa kuat kɔc cïeŋ piny Wär Lɔ̈ɔ̈c pul ë Kiir, Bor, ku abaŋ paguot ë Kordupan ku piɛny ë Kiir Alɔŋnhial.
==Jɔk==
Muɔnyjiɛ̈ɛ̈ŋ aake bɔ̈ në [[Gezira]] yic në kë cë bɛ̈n ya [[Thudän]]. Në thɛɛr thɛɛr, ke piny kënë acï kɔn dɔm në bääny de Kush.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4851119</ref>
==Akököl thiɔ̈kë==
===2010s nɔ̈k de kɔc===
Në kaam de run ke 2013 ku 2014, ke akutnhom de tɔŋ ë tɔ̈ në akut de Riek Machar yic acï kɔc ke tɔŋ ke 2,000 nɔ̈k në dhöl ë thɔ̈ɔ̈r në Hol, Nyarweng, Twic east ku Bor ku nɔ̈k kɔc juëc kɔ̈k në pɛi ke rou yiic. Kä juëc ke määlden acï riääk, ku kën acï kɔc juëc thou në cɔk. Aye luel cë man adɛ̈ ke kɔc ke buɔt ke buɔt ake cë jäl në ye mɛn në thää ke tɔŋë.<ref>https://books.google.com/books?id=lvVao2vWnxUC&pg=PA229</ref><ref>https://books.google.com/books?id=r61i6BD0Vw0C&q=what+transpired+was</ref>
== Kä ye kek ya lueel ==
[[Category:Muɔnyjiëëŋ]]
m0hw2vv3t9qnz4i00ygeuabkrcaxs5a
9341
9340
2026-06-27T04:22:14Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
9341
wikitext
text/x-wiki
[[Muɔnyjiëëŋ|Muɔnyjiɛ̈ɛ̈ŋ]] aa kuat kɔc cïeŋ piny Wär Lɔ̈ɔ̈c pul ë Kiir, Bor, ku abaŋ paguot ë Kordupan ku piɛny ë Kiir Alɔŋnhial.
==Jɔk==
Muɔnyjiɛ̈ɛ̈ŋ aake bɔ̈ në [[Gezira]] yic në kë cë bɛ̈n ya [[Thudän]]. Në thɛɛr thɛɛr, ke piny kënë acï kɔn dɔm në bääny de Kush.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4851119</ref>
==Akököl thiɔ̈kë==
===2010s nɔ̈k de kɔc===
Në kaam de run ke 2013 ku 2014, ke akutnhom de tɔŋ ë tɔ̈ në akut de Riek Machar yic acï kɔc ke tɔŋ ke 2,000 nɔ̈k në dhöl ë thɔ̈ɔ̈r në Hol, Nyarweng, Twic east ku Bor ku nɔ̈k kɔc juëc kɔ̈k në pɛi ke rou yiic. Kä juëc ke määlden acï riääk, ku kën acï kɔc juëc thou në cɔk. Aye luel cë man adɛ̈ ke kɔc ke buɔt ke buɔt ake cë jäl në ye mɛn në thää ke tɔŋë.<ref>https://books.google.com/books?id=lvVao2vWnxUC&pg=PA229</ref><ref>https://books.google.com/books?id=r61i6BD0Vw0C&q=what+transpired+was</ref>
== Kä ye kek ya lueel ==
[[Category:Muɔnyjiëëŋ]]
15u2o5ynw5w5fnegkwz2n67bvxirxnk
Bekätakthook:Thuɔŋjäŋ
14
2093
9319
2026-06-27T02:34:10Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
Created page with "[[Bekätakthook:!Main category]] [[Bekätakthook:Muɔnyjiëëŋ]]"
9319
wikitext
text/x-wiki
[[Bekätakthook:!Main category]]
[[Bekätakthook:Muɔnyjiëëŋ]]
t47ko53ozm619z9dlut0dvcuxe09qv9
Määth de Authërelia kenë Paguot Thudän
0
2094
9326
2026-06-27T02:56:09Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
Created page with "[[File:Australia_South_Sudan_Locator.png|300px|thumb|[[Authërelia]] (maŋök)<br>[[Paguot Thudän]] (lemɛ̈ŋ)]] Määth akut atɔu kamde [[Australia|Authërelia]] kenë [[Paguot Thudän]]. Në ye mɛn ke bɛ̈i ke rou acie nɔŋ akuut ke lööŋ ke bääny në bɛ̈iken yiic, ku ka nɔŋ ciɛɛŋ ril ku thöŋ.<ref>{{Cite web|url=http://dfat.gov.au/geo/south-sudan/pages/south-sudan.aspx|title=South Sudan|website=Department of Foreign Affairs and Trade|accessdate=2026-..."
9326
wikitext
text/x-wiki
[[File:Australia_South_Sudan_Locator.png|300px|thumb|[[Authërelia]] (maŋök)<br>[[Paguot Thudän]] (lemɛ̈ŋ)]]
Määth akut atɔu kamde [[Australia|Authërelia]] kenë [[Paguot Thudän]]. Në ye mɛn ke bɛ̈i ke rou acie nɔŋ akuut ke lööŋ ke bääny në bɛ̈iken yiic, ku ka nɔŋ ciɛɛŋ ril ku thöŋ.<ref>{{Cite web|url=http://dfat.gov.au/geo/south-sudan/pages/south-sudan.aspx|title=South Sudan|website=Department of Foreign Affairs and Trade|accessdate=2026-06-27}}</ref>
== Kä ye kek ya lueel ==
[[Category:Määth]]
gopxoadsqzjjuazew73vl5zeifwcqwj
Määth de Thudän kenë Paguot Thudän
0
2095
9333
2026-06-27T03:58:24Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
Created page with "[[File:South_Sudan_Sudan_Locator-cropped.png|300px|thumb|[[Thudän]] (lemɛ̈ŋ)<br>[[Paguot Thudän]] (maŋök)]] Määth akut atɔu kamde [[Thudän]] kenë [[Paguot Thudän]]. Balak karou acï mät loi në pɛinïn 9 Pɛnëdhorou run 2011, ke panë Paguot Thudän cï nhomlääu yök. Thudän acë yaa yaa pamac tueŋ bë nomlääu de Paguot Thudän gam. Ku döŋ ke määth tɔ̈ në kaam de Paguot Thudän kenë Thudän ee döŋ ke rac, ke akuut ke rou aa akuut ke kɔc..."
9333
wikitext
text/x-wiki
[[File:South_Sudan_Sudan_Locator-cropped.png|300px|thumb|[[Thudän]] (lemɛ̈ŋ)<br>[[Paguot Thudän]] (maŋök)]]
Määth akut atɔu kamde [[Thudän]] kenë [[Paguot Thudän]]. Balak karou acï mät loi në pɛinïn 9 Pɛnëdhorou run 2011, ke panë Paguot Thudän cï nhomlääu yök. Thudän acë yaa yaa pamac tueŋ bë nomlääu de Paguot Thudän gam. Ku döŋ ke määth tɔ̈ në kaam de Paguot Thudän kenë Thudän ee döŋ ke rac, ke akuut ke rou aa akuut ke kɔc ë tɔŋ kuɔɔny në ɣänken yiic.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/|title=Sudan - The World Factbook|archive-url=https://web.archive.org/web/20250405174528/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/|archive-date=2025-04-05|access-date=2026-06-27}}</ref>
== Kä ye kek ya lueel ==
[[Category:Määth]]
pcjc0aa3bc0tsn9fz1boyl5ozmfgucq
Määth de Caina kenë Paguot Thudän
0
2096
9334
2026-06-27T04:06:44Z
Cɔkkäŋcɔ̈kpiny
7765
Created page with "[[File:China_South_Sudan_Locator.svg|330px|thumb|[[Paguot Thudän]] (lemɛ̈ŋ)<br>[[Caina]] (maŋök)]] Määth akut atɔu kamde [[Caina]] kenë [[Paguot Thudän]]. Caina acë nhomlääu de Paguot Thudän gam akölnïn 9 Pɛnëdhorou 2011.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/|title=China - The World Factbook|access-date=2026-06-27}}</ref> == Kä ye kek ya lueel == [[Category:Määth]]"
9334
wikitext
text/x-wiki
[[File:China_South_Sudan_Locator.svg|330px|thumb|[[Paguot Thudän]] (lemɛ̈ŋ)<br>[[Caina]] (maŋök)]]
Määth akut atɔu kamde [[Caina]] kenë [[Paguot Thudän]]. Caina acë nhomlääu de Paguot Thudän gam akölnïn 9 Pɛnëdhorou 2011.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/|title=China - The World Factbook|access-date=2026-06-27}}</ref>
== Kä ye kek ya lueel ==
[[Category:Määth]]
6wew1rf1oed9xszdudo1ptd880ei3fp