Wikipedia
diqwiki
https://diq.wikipedia.org/wiki/Pela_Seri
MediaWiki 1.47.0-wmf.9
first-letter
Medya
Xısusi
Werênayış
Karber
Werênayışê karberi
Wikipediya
Werênayışê Wikipediya
Dosya
Werênayışê dosya
MedyaWiki
Werênayışê MedyaWikiyi
Şablon
Werênayışê şabloni
Peşti
Werênayışê peşti
Kategoriye
Werênayışê kategoriye
Portal
Werênayışê portali
TimedText
TimedText talk
Modul
Werênayışê moduli
Event
Event talk
İdam
0
34843
549283
477852
2026-07-02T07:48:58Z
~2026-37840-89
34255
/* */
549283
wikitext
text/x-wiki
[[File:Death Penalty World Map.svg|thumb|centre|600px|Dınya de qerarê kıştışi<br />
<p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#3f9bbb;background-color:#3f9bbb">mm</span> çıniyo (86)</p>
<p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#d4df5a;background-color:#d4df5a">mm</span> semedê tayê weziyetanê xısusiyan esto (11)</p>
<p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#e8aa30;background-color:#e8aa30">mm</span> esto, ema 10 serra ke idam nêbiyo(25)</p>
<p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#cc7662;background-color:#cc7662">mm</span> esto (74)</p>]]
== Serra 2011 de amorê qerarê kıştışi ==
[[File:Execution of Stanislaus Lacroix in Hull, Quebec, Canada 1902.jpg|thumb|right|300px|
[[Kanada]] de yew idam (1902 de, be la)]]
[[File:Lingchi (cropped).jpg|thumb|right|200px|[[Çin]] de yew idam (1910 de, be letekerdene)]]
[[File:Mexican execution, 1914.jpg|thumb|right|300px|[[Meksika]] de yew idam (1999 de, be çeke)]]
[[File:Beccaria - Dei delitti e delle pene - 6043967 A.jpg|thumb|[[Cesare Beccaria]], ''Dei delitti e delle pene'']]
{|class="wikitable"
|-
!Dewlete
!İnfazi
|-
![[Çin]]
|4000+<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/8432514.stm]</ref> - 5000 <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.handsoffcain.info/bancadati/index.php?tipotema=arg&idtema=12000547 |access-date=2012-09-24 |archivedate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324050902/http://www.handsoffcain.info/bancadati/index.php?tipotema=arg&idtema=12000547 }}</ref>
|-
![[İran]]
|360+
|-
! [[Erebıstano Seudi]]
|102+
|-
![[İraq]]
|68+
|-
![[Korya Zımey]]
|63+
|-
![[DAY|Dewletê Yewbiyayey]]
|43
|-
![[Pakıstan]]
|36+
|-
![[Vietnam]]
|19+
|-
![[Efğanıstan]]
|17+
|-
![[Japonya]]
|15
|-
![[Yemen]]
|13+
|-
![[İndonezya]]
|10
|-
![[Libya]]
|8+
|-
![[Sudan]]
|5+
|-
![[Bengladeş]]
|5
|-
![[Belarus]]
|4
|-
![[Somalya]]
|3+
|-
! [[Mısır]]
|2+
|-
![[Yewiya Emiranê Erebi]]
|1+
|-
![[Malezya]]
|1+
|-
![[Moğolıstan]]
|1+
|-
![[Singapur]]
|1+
|-
![[Suriya]]
|1
|-
! [[Behreyn]]
|1
|-
![[Botswana]]
|1
|-
![[Saint Kitts u Nevis]]
|1
|}
== Referansi ==
<references/>
[[Kategoriye:İdam]]
lkh9x56ltdn2ybfwq4kgz1jg0q4lcj1
Abdullah Cevdet
0
36004
549281
517591
2026-07-01T18:08:38Z
Mirzali
16
549281
wikitext
text/x-wiki
{{Merdumi}}
'''Abdullah Cevdet''' (b.: [[9 Keşkelun]] [[1869]], [[Erebkir]] - m.: [[29 Tışrino Peyên]] [[1932]], [[Estanbol]]) zabıtê tıbiya eskeriya, siyasetkar û nuştekarê [[İmperatoriya Usmanıcan]] biyo. Rışdiyaya Eskeriyaya Mamuretılazizi, İdadiyaya Tıbiyaya Kuleli û Mektebê Tıbiyaya Şahane ra biyo mezun. Ronayoğê ''İttihad-i Osmani Cemiyeti'' û ''İngiliz Muhipler Cemiyeti'', ezayê ''Kürt Teali Cemiyeti'' biyo.
{{Vernuşte}}
{{DEFAULTSORT:Abdullah Cevdet}}
[[Kategoriye:Nuştekarê Zazayan]]
[[Kategoriye:Nuştekarê İmperatoriya Usmanıcan]]
[[Kategoriye:Eskerê İmperatoriya Usmanıcan]]
[[Kategoriye:Siyasetkarê İmperatoriya Usmanıcan]]
[[Kategoriye:Nasyonalistê Kurdi]]
[[Kategoriye:Merdumê ke 1869 de biyê]]
[[Kategoriye:Merdumê ke 1932 de merdê]]
[[Kategoriye:Şarê Erebkiri]]
[[Kategoriye:Şarê Xozati]]
[[Kategoriye:Nuştekarê zıwanê Tırki]]
0v7kixnuyh1d6mjazdep915514a8id6
Ahu Tuğba
0
65873
549280
420141
2026-07-01T18:05:54Z
Mirzali
16
549280
wikitext
text/x-wiki
{{Merdumi}}
'''Ahu Tuğba''' (be nameyê bıyayışiya ra Tuğba Çetin, [[13 Tebaxe]] [[1955]], [[Estamol]]), yew kaykera Tırka.
== Filmografiye ==
{| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="font-size:90%"
|-
! colspan="4" style="background:LightSteelBlue"| Sinema
|-
!style="background:#CCCCCC"| Serre
!style="background:#CCCCCC"| Name
!style="background:#CCCCCC"| Rol
!style="background:#CCCCCC"| Noti
|-
| 1973 || '' [[Öksüzler]] ''<ref>http://www.sinematurk.com/kisi/1024-ahu-tugba/</ref> || Davetli ||
|-
| 1974 || '' [[Anter Kara Ali]] '' || Dansöz Kadın ||
|-
| 1974 || '' [[Şeytan (film)|Şeytan]] '' || Suzan ||
|-
| 1975 || '' [[Ayıkla Beni Hüsnü]] '' || Margaret ||
|-
| 1975 || '' [[Bunalım (film)|Bunalım]] '' || ||
|-
| 1975 || '' [[Tolga (film)|Tolga]] '' || Sofia ||
|-
| 1975 || '' [[Vur Tatlım]] '' || ||
|-
| 1976 || '' [[Cıbıl]] '' || ||
|-
| 1977 || '' [[Akdeniz Kartalı]] '' || ||
|-
| 1977 || '' [[Mavi Mersedes]] '' || Ahu ||
|-
| 1978 || '' [[Şerefsiz Şeref]] '' || Ahu Tuğba (kendisi) ||
|-
| 1978 || '' [[Derviş Bey]] '' || Sevda ||
|-
| 1979 || '' [[Dokunmayın Şabanıma]] '' || Oya ||
|-
| 1980 || '' [[Banker Bilo]] '' || Necla ||
|-
| 1980 || '' [[Şaşkın Milyoner]] '' || Selma ||
|-
| 1981 || '' [[Yapışık Kardeşler]] '' || Ahu ||
|-
| 1982 || '' [[Elveda Dostum]] '' || Sibel ||
|-
| 1983 || '' [[Beyaz Ölüm]] '' || Meral ||
|-
| 1983 || '' [[Kurban (film)|Kurban]] '' || Bahar ||
|-
| 1983 || '' [[Zifaf]] '' || Çağla ||
|-
| 1984 || '' [[Kadın Bir Defa Sever]] '' || Zümrüt ||
|-
| 1984 || '' [[Kayıp Kızlar]] '' || Lale ||
|-
| 1984 || '' [[Taçsız Kraliçe]] '' || Ahu - Naciye ||
|-
| 1984 || '' [[Yangın (film)|Yangın]] '' || Lale ||
|-
| 1984 || '' [[Yosma (film)|Yosma]] '' || Pınar ||
|-
| 1986 || '' [[Akrep (film, 1986)|Akrep]] '' || Şadiye ||
|-
| 1986 || '' [[Hayat Kadını]] '' || Sevda ||
|-
| 1986 || '' [[Gülümse Biraz]] '' || Çağla ||
|-
| 1987 || '' [[Damga (film)|Damga]] '' || Cemile ||
|-
| 1987 || '' [[Deli Gönlüm]] '' || Gönül ||
|-
| 1988 || '' [[Evcilik Oyunu]] '' || Mehtap - Nevin ||
|-
| 1988 || '' [[Kumar (film)|Kumar]] '' || Arzu ||
|-
| 1988 || '' [[Yasak İlişki]] '' || Gülbahar ||
|-
| 1989 || '' [[Acı Yıllar]] '' || Selma ||
|-
| 1989 || '' [[Bir Aşk Bin Günah]] '' || Cennet ||
|-
| 1989 || '' [[Gece (film)|Gece]] '' || ||
|-
| 1989 || '' [[Suçumuz Kadın Olmak]] '' || Mine ||
|-
| 1989 || '' [[Yağmur Altında Bir Kedi]] '' || Duygu ||
|-
| 1990 || '' [[Akdeniz Güneşi]] '' || ||
|-
| 1990 || '' [[Ayrılık (film)|Ayrılık]] '' || ||
|-
| 1990 || '' [[Aşk Üçgeni]] '' || Sibel ||
|-
| 1990 || '' [[Haciz Kararı]] '' || Filiz ||
|-
| 1991 || '' [[Aldatacağım]] '' || Lale ||
|-
| 1993 || '' [[Ayça Seni Seviyoruz]] '' || Ayça ||
|-
| 1993 || '' [[Aşk ve Aşk]] '' || Naz ||
|-
| 1995 || '' [[Analar Ölmez]] '' || ||
|-
| 1995 || '' [[Aşkın Gücü]] '' || ||
|-
| 2005 || '' [[Pembe & Mavi]] '' || Ahu ||
|-
| 2006 || '' [[Meçhule Gidenler]] '' || Seta ||
|-
|}
[[Kategoriye:Merdumê weşi]]
[[Kategoriye:Merdumê ke 1955 de biyê]]
fj9gwcb3cut5to8nqa1r53dzyc5iceq
.online
0
69531
549278
504184
2026-07-01T18:04:04Z
Mirzali
16
549278
wikitext
text/x-wiki
'''.online''', [[İnternet|internet]] de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê [[İngılızki]]: ''[[Bandıra sewiyaya serêna jenerike|Generic top-level domains]]'') ke yew kodê interneti rê bırriyayo a.
{{Generic top-level domain}}
{{ccTLD}}
[[Kategoriye:Bandıra sewiyaya serêna jenerike]]
kcrn21cixdracxnkst706aqfzypj59f
NGC 7503
0
78105
549279
496392
2026-07-01T18:04:57Z
Mirzali
16
549279
wikitext
text/x-wiki
{{Galaksiye}}
'''NGC 7503''', yew cısmê [[Asmên|asmên]]iyo. No cısım [[Katalogo Pêroyiyo Newe|Katalogê Pêroyiyê Neweyi]] de, [[komê estareyan]]ê {{Wikidata|P59}} miyan de ca gêno. {{Wikidata|P575}} de terefê {{Wikidata|P61}}i ra keşıf biyo.
== Bıvênên ==
* [[Asmên]]
* [[Galaksiye]]
* [[Estare]]
* [[Pulsar]]
* [[Nebula]]
* [[Lista cısmanê NGC]]
== Gıreyê teberi ==
* {{NASANED}}
* {{Simbad}}
* {{Leda}}
* {{Seds}}
* {{WikiSky}}
{{NGC|7503}}
[[Kategoriye:Asmênşınasiye]]
22h6sx25k9m2qekcjaot2bbjkk2peb5
Endnotes (pêsereke)
0
100225
549282
2026-07-01T22:04:58Z
Heviyane
25598
'''Pela "[[:en:Special:Redirect/revision/1358263133|Endnotes (journal)]]" açarnayışi ra vıraziyaya'''
549282
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox hproduct"
|+ class="infobox-title" id="6" style="font-size:125%;" |''<span class="fn">Endnotes</span>''
| colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Cover_of_Endnotes_1.jpg|béçerçewe]]<div class="infobox-caption">Qabê nuştedê yewıni, 2008</div>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Zuwan
| class="infobox-data" style="text-align:left;" |Engılızkii
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Nuştoğ
| class="infobox-data" style="text-align:left;" |Kolektifo şınasnêkerde
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#dfc;color:#000;" |Kılmnuşteyê Standardi
|-
! class="infobox-label" scope="row" |[[ISO 4 (infobox)|ISO 4]]
| class="infobox-data identifier" style="text-align:left;" |''Endnotes''
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#dfc;color:#000;" |Linki
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" style="text-align:left;" |
* <span class="url">[https://endnotes.org.uk/ Journal homepage]</span>
|}
'''''Endnotes''''', [[Pêseroki|pêserek]]ênda teorika [[Komunizm|komunizt]]<nowiki/>e û ketabrêza. Arêameyo (kolektifo) hemnamo ke mıletmiyan û şınasnêkerdeyo, na pêserek ano ra. Pêsereke, ke « çepê ultrayi » zerre de werênayisi ra veciyaya, be pêlê [[hemanekerdış]]ê [[Politika|politik]] û teorikwa nezıdki gırêdayiya. Amancê aye yo tewr verên, 1) [[analiz]]<nowiki/>kerdışê sernêberdışdê lewiyayişdê [[karker]]<nowiki/>anê [[tarix]]<nowiki/>kiyo, ew 2) cıravetışê ê şert û merco ke [[Seserra 21ıne|sedserra 21ın]] de, serkewtışdê komunizti yê awadê berardışi yê [[Kapitalizm|sermayedar]]<nowiki/>i vero gerekê.
== Tarix ==
Arêameyê Endnotes'i, verniya xo serra 2005 de, welatê QP ([[Qraliya Yewbiyayiye|QY]]) vacarê [[Brighton]]'i de, zey komênda pêvênayişwa, vênena. Endamê aye yê seraneki, veror beşdarê vêrêni yê pêserekda [[Karl Marx|Markus]]ıc (Marksizt) ya Bıritanki « Aufheben » (Almanki de, ‹ wedardış ›), biyi. Kome, Aufheben û pêserekda ultra-çep ya [[Fransa|Fıranz]]<nowiki/>i « Théorie Communiste » miyan de pêvurrnayişdê fıkıri yê vatesencki (rexneki, kritikki) dıma, amê têhet.
Gamana, seke endami bar kerd û kesê newi biyi beşdar, arêame wardê mıletmiyani de bı vılabiyaye ke ewro, beşdarê ey VAP ([[Dewletê Amerikaê Yewbiyaey|DAY]]) û [[Almanya]] de zi estê. Bın û bınaşeyê kom, werênayişdê zerreki yê anonim û eşkerayi rê vatedayişêno (sozêno). Kom bırre daye ke a do nuşteyi namdê nuştoğdê tekekesi bın de nêweşawno, tenyaki namdê komê têarêyi bın de weşawno. Nuşteyê pêsereko tewr verêni, [[Tışrino Verên|Tışrindê Verêni]] yê serrda 2008 de şawiya we.
== Konsept û Teoriyê Serekêni ==
Çeharçevê Endnotes'o teorik, « analizê erc-şekıli », « [[diyalektik]]ê sistematiki », û serrda 1968 dıma teoriya komunizt a Fıranzi zaf gureneno. Baldariya pêsereka miyanêne, vıraştışê « balançodê sedserrda 20ın »o, ke ma şenêm sernêberdışanê lewiyayişdê [[revolusyon]]<nowiki/>dari yê ravêrdari fam bıkerêm. Pê no çeharçev ra, têame vatesenciyênda (rexnekerdışêndê) « vernamegeri » resneno. Vernamegeriwa, yanê « programatizm », ê pa şınas kenê ke [[strateji]]<nowiki/>yê tarixdari yê çepgêrandê [[tradisyon]]<nowiki/>alan û lewiyayişdê karkeran. Endnotes fineno ver ke stratejiya [[Sosyalizm|sosyalizt]] a tradisyonale, endi tarixki destdayi niya ke [[Ekonomiye|ekonomi]] bexo bıçarnê vera, karkeri dest bınê zoriya dewlet ser ya zi hacetê berardışi bıfinê xo dest. Verdê cı de, pêsereke hemanekerdış vero veyn dana. Na kişt ra, revolusyonêndo serberde, nêseno paşt bıdo ve [[Dewlete|dewlet]]<nowiki/>da sosyalizta viyartdar ya; gani revolusyonêndo serberde bıkero ve cade wedardışdê gırêdayişdê komelki yê [[Kapitalizm|kapitalizti]] ya. Wedardışê hemgamê [[erc]]<nowiki/>i; yê [[maeş]]-[[renc]]<nowiki/>i; yê [[pere]]<nowiki/>yi; yê desdê karkeran bexo; pêro tede zi estê.
Analizdê pêşerek de, [[babet]]<nowiki/>nadê muhimi, [[konsept]]ê [[Nıfus|nufus]]<nowiki/>dê vêşaneyo. Endnotes muhimi fineno ser ke kapitalizmê hemdemi, pıra-pıra pa şınas beno ke nêşeno renc bûro; peyni de, nufusê merdumi yê gırdi vırazeno ke rencê inan endi berardışdê kapitalizt vero gerek niyo. No [[dinamik]], ray wekeno ve [[Bêkariye|bêkari]]<nowiki/>da strukturel ya. O zi herûndê serekêni yê dekuwatışê desi, herûnda [[karxane]]<nowiki/>yi yê tradisyonali ra, herûnda kuçe ya zi sektordê lojistiki rê vurrneno. Sewbina zi, pêsereke analizê xoyê ekonomiki pan kena ve cıgeyrayiş ya ke awaniyê serdesti, betaybeti [[cinsiyet]] û [[nijad]], senên cewherê xo de be des û sermayewa kewenê tê. Pê teoriyê « [[rafinayiş]] » (Engılızki de, « abjection ») û [[nêyewane]]<nowiki/>yê struktureli ra, kome geyrena nê dinamikan, û peyni de finena ver ke kapitalizmi ser serkewtışê komunizti vero, wedardışê [[hiyerarşi]]<nowiki/>dê cinsiyet û nijadi bın ra gereko.
== Tesir û Reaksiyon ==
Endnotes, biyo tesirdar çorşmedê hemdemi de ke çepgêrê teorik û Markusıc û akademikê, betaybeti [[Cihan|gêhan]]ê [[Engılızvac]]<nowiki/>i de. Pê analizdê « vedvêni » yê aye ke kapitalizmdê hemdemi û lewiyayişdê komelki yê hemdemi sero ra, ew pê awadê nuştışı yê akademik û pêtê aye ra, pêsereke zaf şınasnayiya. Nuşteyê aye zi raçarna vi zafên [[zuwan]]<nowiki/>i, ke nam û [[tesir]]ê aye hetdê mıletmiyani ra biyi zaf gırd.
== Tarixê Weşawıtışi ==
Heta serrda 2026, têameyi panc nuşteyê pêserekê serekêni weşawıtê:
* ''Endnotes 1: Bilançodê sedserrda 20ın rê Madeyê Vervırazi'' (Tışrindê Verêni, 2008)
* ''Endnotes 2:Zerrinêweşiye û Erc-şekıl'' (Nisan, 2010)
* ''Endnotes 3: Cınsiyet, Nijad, Des, û Bêbextiyê Bini'' (Tışrindê Verêni, 2013)
* ''Endnotes 4: Cêbiyayiş de Pêbiyayiş'' (Tışrindê Verêni, 2015)
* ''Endnotes 5: Sewdayi û Feydayi'' (Tışrindê Verêni, 2019)
[[Kategoriye:Politika sosyale]]
[[Kategoriye:Komunizm]]
[[Kategoriye:Sosyalizm]]
jy9377vzppxxmas3w2jnwanevoqkud8
549284
549282
2026-07-02T10:34:56Z
Heviyane
25598
Ğeletê mınê grameri kerdê raşt.
549284
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox hproduct"
|+ class="infobox-title" id="6" style="font-size:125%;" |''<span class="fn">Endnotes</span>''
| colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Cover_of_Endnotes_1.jpg|béçerçewe]]<div class="infobox-caption">Qabê nuştedê yewıni, 2008</div>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Zuwan
| class="infobox-data" style="text-align:left;" |Engılızki
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Nuştoğ
| class="infobox-data" style="text-align:left;" |Kolektifo şınasnêkerde
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#dfc;color:#000;" |Kılmnuşteyê Standardi
|-
! class="infobox-label" scope="row" |[[ISO 4 (infobox)|ISO 4]]
| class="infobox-data identifier" style="text-align:left;" |''Endnotes''
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#dfc;color:#000;" |Linki
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" style="text-align:left;" |
* <span class="url">[https://endnotes.org.uk/ Journal homepage]</span>
|}
'''''Endnotes''''', [[Pêseroki|pêserek]]ênda teorika [[Komunizm|komunizt]]<nowiki/>e û ketabrêza. Arêameyêndo (kolektifêndo) hemnamo ke mıletmiyan û şınasnêkerdeyo, na pêserek ano ra. Pêsereke, ke « çepê ultrayi » zerre de werênayişi ra veciyaya, be pêlê [[hemanekerdış]]ê [[Politika|politik]] û teorikwa nezıdki gırêdayiya. Amancê aye yo tewr verên, 1) [[analiz]]<nowiki/>kerdışê sernêberdışdê lewiyayişdê [[karker]]<nowiki/>anê [[tarix]]<nowiki/>kiyo, û 2) cıravetışê ê şert û merco ke [[Seserra 21ıne|sedserra 21ın]] de, serkewtışdê komunizti yê awadê berardışi yê [[Kapitalizm|sermayedar]]<nowiki/>i vero gerekê.
== Tarix ==
Arêameyê Endnotes'i, verniya xo serrda 2005 de, welatdê QP ([[Qraliya Yewbiyayiye|QY]]) vacarê [[Brighton]]'i de, zey komênda pêvênayişwa, vênena. Endamê aye yê seraneki, veror beşdarê pêserekda [[Karl Marx|Markus]]ıc (Marksizt) ya Bıritanki « Aufheben » (Almanki de, ‹ wedardış ›), biyi. Kome, Aufheben û pêserekda ultra-çep ya [[Fransa|Fıranz]]<nowiki/>i « Théorie Communiste » miyan de pêvurrnayişdê fıkıri yê vatesencki (rexneki, kritikki) dıma, amê têhet.
Gamana, seke endami bar kerd û kesê newi biyi beşdar, arêame wardê mıletmiyani de bı vılabiyaye ke ewro, beşdarê ey VAP ([[Dewletê Amerikaê Yewbiyaey|DAY]]) û [[Almanya]] de zi estê. Bın û bınaşeyê kom, werênayişdê zerreki yê anonim û eşkerayi rê vatedayişêno (sozêno). Kom bırre daye ke a do nuşteyi namdê nuştoğdê tekekesi bın de nêweşawno, tenyaki namdê komê têarêyi bın de weşawno. Nuşteyê pêsereko tewr verên, [[Tışrino Verên|Tışrindê Verêni]] yê serrda 2008 de şawiya we.
== Konsept û Teoriyê Serekêni ==
Çeharçevê Endnotes'o teorik, « analizê [[erc-şekıl]]<nowiki/>i », « [[diyalektik]]ê sistematiki », û serrda 1968 dıma teoriya komunizt a Fıranzi zaf gureneno. Baldariya pêsereka miyanêne, vıraştışê « balançodê sedserrda 20ın »a, ke ma şenêm sernêberdışanê lewiyayişdê [[revolusyon]]<nowiki/>dari yê ravêrdari fam bıkerêm. Pê no çeharçevi ra, têame vatesenciyênda (rexnekerdışêndê) « vernamegeri » resneno. Vernamegeriwa, yanê « programatizm », ê pa şınas kenê ke [[strateji]]<nowiki/>yê tarixdari yê çepgêrandê [[tradisyon]]<nowiki/>alan û lewiyayişdê karkeran. Endnotes fineno ver ke stratejiya [[Sosyalizm|sosyalizt]]<nowiki/>e a tradisyonale, endi tarixki destdayi niya ke [[Ekonomiye|ekonomi]] bexo bıçarnê vera, karkeri dest bınê zoriya dewlet ser ya zi hacetê berardışi bıfinê xo dest. Cayê cı de, pêsereke veyn dana hemanekerdış vero. Na kişt ra, revolusyonêndo serberde nêseno paşt bıdo ve [[Dewlete|dewlet]]<nowiki/>da sosyalizta viyartdar ya; gani revolusyonêndo serberde bıkero ve dest de (ca de) wedardışdê gırêdayişdê komelki yê [[Kapitalizm|kapitalizti]] ya. Wedardışê hemgamê [[erc]]<nowiki/>i; yê [[maeş]]-[[renc]]<nowiki/>i; yê [[pere]]<nowiki/>yi; yê [[Sınıfa sosyale|des]]<nowiki/>dê karkeran bexo; pêro tede zi estê.
Analizdê pêşerek de, [[babet]]<nowiki/>nadê muhimi, [[konsept]]ê [[Nıfus|nufus]]<nowiki/>dê vêşaneyo. Endnotes muhimi fineno ser ke kapitalizmê hemdemi, pıra-pıra pa şınas beno ke nêşeno renci bûro; peyni de, nufusê merdumi yê gırdi vırazeno ke rencê inan endi berardışdê kapitalizti vero gerek niyo. No [[dinamik]], ray wekeno ve [[Bêkariye|bêkari]]<nowiki/>da strukturel ya. O zi herûndê serekêni yê dekuwatışdê desi, herûnda [[karxane]]<nowiki/>yi yê tradisyonali ra, herûnda kuçe ya zi sektordê lojistiki rê vurrneno. Sewbina zi, pêsereke analizê xoyê ekonomiki pan kena ve cıgeyrayiş ya ke awaniyê serdesti, betaybeti [[cinsiyet|cınsiyet]] û [[nijad]], senên cewherê xo de be des û [[Kapital|sermaye]]<nowiki/>wa kewenê tê. Pê teoriyê « [[rafinayiş]] » (Engılızki de, « abjection ») û [[nêyewane]]<nowiki/>yê struktureli ra, kome geyrena nê dinamikan, û peyni de finena ver ke kapitalizmi ser serkewtışdê komunizti vero, wedardışê [[hiyerarşi]]<nowiki/>dê cınsiyet û nijadi bın ra gereko.
== Tesir û Reaksiyon ==
Endnotes, biyo tesirdar çorşmedê hemdemi de ke çepgêrê teorik û Markusıc û akademikê, betaybeti [[Cihan|gêhan]]ê [[Engılızvac]]<nowiki/>i de. Pê analizdê « vedvêni » yê aye ke kapitalizmdê hemdemi û lewiyayişdê komelki yê hemdemi sero ra, ew pê awadê nuştışı yê akademik û pêtê aye ra, pêsereke zaf şınasnayiya. Nuşteyê aye zi raçarna vi zafên [[zuwan]]<nowiki/>i, ke nam û [[tesir]]ê aye hetdê mıletmiyani ra biyi zaf gırd.
== Tarixê Weşawıtışi ==
Heta serrda 2026, têameyi panc nuşteyê pêserekê serekêni weşawıtê:
* ''Endnotes 1: Bilançodê sedserrda 20ın rê Madeyê Vervırazi'' (Tışrindê Verêni, 2008)
* ''Endnotes 2:Zerrinêweşiye û Erc-şekıl'' (Nisan, 2010)
* ''Endnotes 3: Cınsiyet, Nijad, Des, û Bêbextiyê Bini'' (Tışrindê Verêni, 2013)
* ''Endnotes 4: Cêbiyayiş de Pêbiyayiş'' (Tışrindê Verêni, 2015)
* ''Endnotes 5: Sewdayi û Feydayi'' (Tışrindê Verêni, 2019)
[[Kategoriye:Politika sosyale]]
[[Kategoriye:Komunizm]]
[[Kategoriye:Sosyalizm]]
kc53r0ds58i49koyk9l193wcz9d99cm
549285
549284
2026-07-02T10:44:13Z
Heviyane
25598
549285
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox hproduct"
|+ class="infobox-title" id="6" style="font-size:125%;" |''<span class="fn">Endnotes</span>''
| colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Cover_of_Endnotes_1.jpg|béçerçewe]]<div class="infobox-caption">Qabê nuştedê yewıni, 2008</div>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Zuwan
| class="infobox-data" style="text-align:left;" |Engılızki
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Nuştoğ
| class="infobox-data" style="text-align:left;" |Kolektifo şınasnêkerde
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#dfc;color:#000;" |Kılmnuşteyê Standardi
|-
! class="infobox-label" scope="row" |[[ISO 4 (infobox)|ISO 4]]
| class="infobox-data identifier" style="text-align:left;" |''Endnotes''
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#dfc;color:#000;" |Linki
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" style="text-align:left;" |
* <span class="url">[https://endnotes.org.uk/ Journal homepage]</span>
|}
'''''Endnotes''''', [[Pêseroki|pêserek]]ênda teorika [[Komunizm|komunizt]]<nowiki/>e û ketabrêza. Arêameyêndo (kolektifêndo) hemnamo ke mıletmiyan û şınasnêkerdeyo, na pêserek ano ra. Pêsereke, ke « çepê ultrayi » zerre de werênayişi ra veciyaya, be pêlê [[hemanekerdış]]ê [[Politika|politik]] û teorikwa nezıdki gırêdayiya. Amancê aye yo tewr verên, 1) [[analiz]]<nowiki/>kerdışê sernêberdışdê lewiyayişdê [[karker]]<nowiki/>anê [[tarix]]<nowiki/>kiyo, û 2) cıravetışê ê şert û merco ke [[Seserra 21ıne|sedserra 21ın]] de, serkewtışdê komunizti yê awadê berardışi yê [[Kapitalizm|sermayedar]]<nowiki/>i vero gerekê.
== Tarix ==
Arêameyê Endnotes'i, verniya xo serrda 2005 de, welatdê QP ([[Qraliya Yewbiyayiye|QY]]) vacarê [[Brighton]]'i de, zey komênda pêvênayişwa, vênena. Endamê aye yê seraneki, veror beşdarê pêserekda [[Karl Marx|Markus]]ıc (Marksizt) ya Bıritanki « Aufheben » (Almanki de, ‹ wedardış ›), biyi. Kome, Aufheben û pêserekda ultra-çep ya [[Fransa|Fıranz]]<nowiki/>i « Théorie Communiste » miyan de pêvurrnayişdê fıkıri yê vatesencki (rexneki, kritikki) dıma, amê têhet.
Gamana, seke endami bar kerd û kesê newi biyi beşdar, arêame wardê mıletmiyani de bı vılabiyaye ke ewro, beşdarê ey VAP ([[Dewletê Amerikaê Yewbiyaey|DAY]]) û [[Almanya]] de zi estê. Bın û bınaşeyê kom, werênayişdê zerreki yê anonim û eşkerayi rê vatedayişêno (sozêno). Kom bırre daye ke a do nuşteyi namdê nuştoğdê tekekesi bın de nêweşawno, tenyaki namdê komê têarêyi bın de weşawno. Nuşteyê pêsereko tewr verên, [[Tışrino Verên|Tışrindê Verêni]] yê serrda 2008 de şawiya we.
== Konsept û Teoriyê Serekêni ==
Çeharçevê Endnotes'o teorik, « analizê [[erc-şekıl]]<nowiki/>i », « [[diyalektik]]ê sistematiki », û serrda 1968 dıma teoriya komunizt a Fıranzi zaf gureneno. Baldariya pêsereka miyanêne, vıraştışê « balançodê sedserrda 20ın »a, ke ma şenêm sernêberdışanê lewiyayişdê [[revolusyon]]<nowiki/>dari yê ravêrdari fam bıkerêm. Pê no çeharçevi ra, têame vatesenciyênda (rexnekerdışêndê) « vernamegeri » resneno. Vernamegeriwa, yanê « programatizm », ê pa şınas kenê ke [[strateji]]<nowiki/>yê tarixdari yê çepgêrandê [[tradisyon]]<nowiki/>alan û lewiyayişdê karkeran. Endnotes fineno ver ke stratejiya [[Sosyalizm|sosyalizt]]<nowiki/>e a tradisyonale, endi tarixki destdayi niya ke [[Ekonomiye|ekonomi]] bexo bıçarnê vera, karkeri dest bınê zoriya dewlet ser ya zi hacetê berardışi bıfinê xo dest. Cayê cı de, pêsereke veyn dana hemanekerdış vero. Na kişt ra, revolusyonêndo serberde nêseno paşt bıdo ve [[Dewlete|dewlet]]<nowiki/>da sosyalizta viyartdar ya; gani revolusyonêndo serberde bıkero ve dest de (ca de) wedardışdê gırêdayişdê komelki yê [[Kapitalizm|kapitalizti]] ya. Wedardışê hemgamê [[erc]]<nowiki/>i; yê [[maeş]]-[[renc]]<nowiki/>i; yê [[pere]]<nowiki/>yi; yê [[Sınıfa sosyale|des]]<nowiki/>dê karkeran bexo; pêro tede zi estê.
Analizdê pêşerek de, [[babet]]<nowiki/>nadê muhimi, [[konsept]]ê [[Nıfus|nufus]]<nowiki/>dê vêşaneyo. Endnotes muhimi fineno ser ke kapitalizmê hemdemi, pıra-pıra pa şınas beno ke nêşeno renci bûro; peyni de, nufusê merdumi yê gırdi vırazeno ke rencê inan endi berardışdê kapitalizti vero gerek niyo. No [[dinamik]], ray wekeno ve [[Bêkariye|bêkari]]<nowiki/>da strukturel ya. O zi herûndê serekêni yê dekuwatışdê desi, herûnda [[karxane]]<nowiki/>yi yê tradisyonali ra, herûnda kuçe ya zi sektordê lojistiki rê vurrneno. Sewbina zi, pêsereke analizê xoyê ekonomiki pan kena ve cıgeyrayiş ya ke awaniyê serdesti, betaybeti [[cinsiyet|cınsiyet]] û [[nijad]], senên cewherê xo de be des û [[Kapital|sermaye]]<nowiki/>wa kewenê tê. Pê teoriyê « [[rafinayiş]] » (Engılızki de, « abjection ») û [[nêyewane]]<nowiki/>yê struktureli ra, kome geyrena nê dinamikan, û peyni de finena ver ke kapitalizmi ser serkewtışdê komunizti vero, wedardışê [[hiyerarşi]]<nowiki/>dê cınsiyet û nijadi bın ra gereko.
== Tesir û Reaksiyon ==
Endnotes, biyo tesirdar çorşmedê hemdemi de ke çepgêrê teorik û Markusıc û akademikê, betaybeti [[Cihan|gêhan]]ê [[Engılızvac]]<nowiki/>i de. Pê analizdê « vedvêni » yê aye ke kapitalizmdê hemdemi û lewiyayişdê komelki yê hemdemi sero ra, ew pê awadê nuştışı yê akademik û pêtê aye ra, pêsereke zaf şınasnayiya. Nuşteyê aye zi raçarna vi zafên [[zuwan]]<nowiki/>i, ke nam û [[tesir]]ê aye hetdê mıletmiyani ra biyi zaf gırd.
== Tarixê Weşawıtışi ==
Heta serrda 2026, têameyi panc nuşteyê pêserekê serekêni weşawıtê:
* ''Endnotes 1: Bilançodê sedserrda 20ın rê Madeyê Vervırazi'' (Tışrindê Verêni, 2008)
* ''Endnotes 2: Zerrinêweşiye û Erc-şekıl'' (Nisan, 2010)
* ''Endnotes 3: Cınsiyet, Nijad, Des, û Bêbextiyê Bini'' (Tışrindê Verêni, 2013)
* ''Endnotes 4: Cêbiyayiş de Pêbiyayiş'' (Tışrindê Verêni, 2015)
* ''Endnotes 5: Sewdayi û Feydayi'' (Tışrindê Verêni, 2019)
[[Kategoriye:Politika sosyale]]
[[Kategoriye:Komunizm]]
[[Kategoriye:Sosyalizm]]
5y1q5z6v67362wehxozv3zv6ivlgvtk
549286
549285
2026-07-02T10:45:47Z
Heviyane
25598
549286
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox hproduct"
|+ class="infobox-title" id="6" style="font-size:125%;" |''<span class="fn">Endnotes</span>''
| colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Cover_of_Endnotes_1.jpg|béçerçewe]]<div class="infobox-caption">Qabê nuştedê yewıni, 2008</div>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Zuwan
| class="infobox-data" style="text-align:left;" |Engılızki
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Nuştoğ
| class="infobox-data" style="text-align:left;" |Kolektifo şınasnêkerde
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#dfc;color:#000;" |Kılmnuşteyê Standardi
|-
! class="infobox-label" scope="row" |[[ISO 4 (infobox)|ISO 4]]
| class="infobox-data identifier" style="text-align:left;" |''Endnotes''
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#dfc;color:#000;" |Linki
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" style="text-align:left;" |
* <span class="url">[https://endnotes.org.uk/ Journal homepage]</span>
|}
'''''Endnotes''''', [[Pêseroki|pêserek]]ênda teorika [[Komunizm|komunizt]]<nowiki/>e û ketabrêza. Arêameyêndo (kolektifêndo) hemnamo ke mıletmiyan û şınasnêkerdeyo, na pêserek ano ra. Pêsereke, ke « çepê ultrayi » zerre de werênayişi ra veciyaya, be pêlê [[hemanekerdış]]ê [[Politika|politik]] û teorikwa nezıdki gırêdayiya. Amancê aye yo tewr verên, 1) [[analiz]]<nowiki/>kerdışê sernêberdışdê lewiyayişdê [[karker]]<nowiki/>anê [[tarix]]<nowiki/>kiyo, û 2) cıravetışê ê şert û merco ke [[Seserra 21ıne|sedserra 21ın]] de, serkewtışdê komunizti yê awadê berardışi yê [[Kapitalizm|sermayedar]]<nowiki/>i vero gerekê.
== Tarix ==
Arêameyê Endnotes'i, verniya xo serrda 2005 de, welatdê QP ([[Qraliya Yewbiyayiye|QY]]) vacarê [[Brighton]]'i de, zey komênda pêvênayişwa, vênena. Endamê aye yê seraneki, veror beşdarê pêserekda [[Karl Marx|Markus]]ıc (Marksizt) ya Bıritanki « Aufheben » (Almanki de, ‹ wedardış ›), biyi. Kome, Aufheben û pêserekda ultra-çep ya [[Fransa|Fıranz]]<nowiki/>i « Théorie Communiste » miyan de pêvurrnayişdê fıkıri yê vatesencki (rexneki, kritikki) dıma, amê têhet.
Gamana, seke endami bar kerd û kesê newi biyi beşdar, arêame wardê mıletmiyani de bı vılabiyaye ke ewro, beşdarê ey VAP ([[Dewletê Amerikaê Yewbiyaey|DAY]]) û [[Almanya]] de zi estê. Bın û bınaşeyê kom, werênayişdê zerreki yê anonim û eşkerayi rê vatedayişêno (sozêno). Kom bırre daye ke a do nuşteyi namdê nuştoğdê tekekesi bın de nêweşawno, tenyaki namdê komê têarêyi bın de weşawno. Nuşteyê pêsereko tewr verên, [[Tışrino Verên|Tışrindê Verêni]] yê serrda 2008 de şawiya we.
== Konsept û Teoriyê Serekêni ==
Çeharçevê Endnotes'o teorik, « analizê [[erc-şekıl]]<nowiki/>i », « [[diyalektik]]ê sistematiki », û serrda 1968 dıma teoriya komunizt a Fıranzi zaf gureneno. Baldariya pêsereka miyanêne, vıraştışê « balançodê sedserrda 20ın »a, ke ma şenêm sernêberdışanê lewiyayişdê [[revolusyon]]<nowiki/>dari yê ravêrdari fam bıkerêm. Pê no çeharçevi ra, têame vatesenciyênda (rexnekerdışêndê) « vernamegeri » resneno. Vernamegeriwa, yanê « programatizm », ê pa şınas kenê ke [[strateji]]<nowiki/>yê tarixdari yê çepgêrandê [[tradisyon]]<nowiki/>alan û lewiyayişdê karkeran. Endnotes fineno ver ke stratejiya [[Sosyalizm|sosyalizt]]<nowiki/>e a tradisyonale, endi tarixki destdayi niya ke [[Ekonomiye|ekonomi]] bexo bıçarnê vera, karkeri dest bınê zoriya dewlet ser ya zi hacetê berardışi bıfinê xo dest. Cayê cı de, pêsereke veyn dana hemanekerdış vero. Na kişt ra, revolusyonêndo serberde nêseno paşt bıdo ve [[Dewlete|dewlet]]<nowiki/>da sosyalizta viyartdar ya; gani revolusyonêndo serberde bıkero ve dest de (ca de) wedardışdê gırêdayişdê komelki yê [[Kapitalizm|kapitalizti]] ya. Wedardışê hemgamê [[erc]]<nowiki/>i; yê [[maeş]]-[[renc]]<nowiki/>i; yê [[pere]]<nowiki/>yi; yê [[Sınıfa sosyale|des]]<nowiki/>dê karkeran bexo; pêro tede zi estê.
Analizdê pêşerek de, [[babet]]<nowiki/>nadê muhimi, [[konsept]]ê [[Nıfus|nufus]]<nowiki/>dê vêşaneyo. Endnotes muhimi fineno ser ke kapitalizmê hemdemi, pıra-pıra pa şınas beno ke nêşeno renci bûro; peyni de, nufusê merdumi yê gırdi vırazeno ke rencê inan endi berardışdê kapitalizti vero gerek niyo. No [[dinamik]], ray wekeno ve [[Bêkariye|bêkari]]<nowiki/>da strukturel ya. O zi herûndê serekêni yê dekuwatışdê desi, herûnda [[karxane]]<nowiki/>yi yê tradisyonali ra, herûnda kuçe ya zi sektordê lojistiki rê vurrneno. Sewbina zi, pêsereke analizê xoyê ekonomiki pan kena ve cıgeyrayiş ya ke awaniyê serdesti, betaybeti [[cinsiyet|cınsiyet]] û [[nijad]], senên cewherê xo de be des û [[Kapital|sermaye]]<nowiki/>wa kewenê tê. Pê teoriyê « [[rafinayiş]] » (Engılızki de, « abjection ») û [[nêyewane]]<nowiki/>yê struktureli ra, kome geyrena nê dinamikan, û peyni de finena ver ke kapitalizmi ser serkewtışdê komunizti vero, wedardışê [[hiyerarşi]]<nowiki/>dê cınsiyet û nijadi bın ra gereko.
== Tesir û Reaksiyon ==
Endnotes, biyo tesirdar çorşmedê hemdemi de ke çepgêrê teorik û Markusıc û akademikê, betaybeti [[Cihan|gêhan]]ê [[Engılızvac]]<nowiki/>i de. Pê analizdê « vedvêni » yê aye ke kapitalizmdê hemdemi û lewiyayişdê komelki yê hemdemi sero ra, ew pê awadê nuştışı yê akademik û pêtê aye ra, pêsereke zaf şınasnayiya. Nuşteyê aye zi raçarna vi zafên [[zuwan]]<nowiki/>i, ke nam û [[tesir]]ê aye hetdê mıletmiyani ra biyi zaf gırd.
== Tarixê Weşawıtışi ==
Heta serrda 2026, têameyi panc nuşteyê pêserekê serekêni weşawıtê:
* ''Endnotes 1: Bilançodê sedserrda 20ın rê Madeyê Vervırazi'' (Tışrino Verên, 2008)
* ''Endnotes 2: Zerrinêweşiye û Erc-şekıl'' (Nisane, 2010)
* ''Endnotes 3: Cınsiyet, Nijad, Des, û Bêbextiyê Bini'' (Tışrino Verên, 2013)
* ''Endnotes 4: Cêbiyayiş de Pêbiyayiş'' (Tışrino Verên, 2015)
* ''Endnotes 5: Sewdayi û Feydayi'' (Tışrino Verên, 2019)
[[Kategoriye:Politika sosyale]]
[[Kategoriye:Komunizm]]
[[Kategoriye:Sosyalizm]]
f214oeth96tdw9noot2mazgk3dd7ly2