Wikipedija dsbwiki https://dsb.wikipedia.org/wiki/G%C5%82owny_bok MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Medija Specialne Diskusija Wužywaŕ Diskusija wužywarja Wikipedija Wikipedija diskusija Dataja Diskusija wó dataji MediaWiki MediaWiki diskusija Pśedłoga Diskusija wó pśedłoze Pomoc Diskusija wó pomocy Kategorija Diskusija wó kategoriji TimedText TimedText talk Modul Modul diskusija Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 42 147868 146223 2026-07-21T08:58:59Z CommonsDelinker 14 Změna Flag_of_Cape_Verde.svg na Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg (pśez [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] pśicyna: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For further context, 147868 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik kontinent |mě= Afrika |kórta=Africa (orthographic projection).svg |płoń=30 221 532 km |wobydlarje=920 000 000 |licba krajow=54 |wótwisne teritorije=10 |rěcy= |casowe cony= |nejwětše města= |kórta2=Africa satellite plane.jpg }} '''Afrika''' jo [[kontinent]], kótaryž lažy na pódpołnocnej a podpołdnjowej zemskej połkuli. == Geografija == '''Płoń Afriki:''' 30 221 532 km²<br /> '''Wobydlaŕstwo Afriki:''' 920 000 000 w lěse 2006<br /> '''Srjejźna gustosć ludnosći:''' 30,4 wobydlarjow/km²<br /> {{-}} == Afrikańske staty == {| class="prettytable" border="1" align="center" style="border-collapse:collapse; border-color:#0000CC; margin-top:1px; margin-bottom:15px; font-size:90%" cellpadding="1" width="100%" |- ! align="center" bgcolor="#f2f2f4" width="10%"| chórgoj ! align="center" bgcolor="#f2f2f4" width="40%"| stat(y) ! align="center" bgcolor="#f2f2f4" width="25%"| wobydlarje ! align="center" bgcolor="#f2f2f4" width="25%"| płoń |- | [[Dataja:Flag of Algeria.svg|30px]] || [[Algeriska]] || align="right" | wokoło 32.000.000 || align="right" | 2.381.741 km² |- | [[Dataja:Flag of Angola.svg|30px]] || [[Angola]] || align="right" | 12.799.293 || align="right" | 1.246.700 km² |- | [[Dataja:Flag of Benin.svg|30px]] || [[Benin]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Botswana.svg|30px]] || [[Botsuana|Botswana]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Burkina Faso.svg|30px]] || [[Burkina Faso]] || align="right" | 13.730.258 || align="right" | 274.200 km² |- | [[Dataja:Flag of Burundi.svg|30px]] || [[Burundi]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of the Central African Republic.svg|30px]] || [[Centralnoafrikańska republika]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Djibouti.svg|30px]] || [[Džibuti]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Egypt.svg|30px]] || [[Egyptowska]] || align="right" | 83.082.869 || align="right" | 1.001.449 km² |- | [[Dataja:Flag of Equatorial Guinea.svg|30px]] || [[Ekwatorialna Guineja]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Eritrea.svg|30px]] || [[Eritreja]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Ethiopia.svg|30px]] || [[Etiopiska]] || align="right" | 78.254.090 || align="right" | 1.127.127 km² |- | [[Dataja:Flag of Gabon.svg|30px]] || [[Gabun]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of The Gambia.svg|30px]] || [[Gambija]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Ghana.svg|30px]] || [[Ghana]] || align="right" | 24.339.838 || align="right" | 238.537 km² |- | [[Dataja:Flag of Guinea.svg|30px]] || [[Guineja]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Guinea-Bissau.svg|30px]] || [[Guineja-Bissau]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Cameroon.svg|30px]] || [[Kamerun]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Cape Verde (10-17).svg|30px]] || [[Kap Verde]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Kenya.svg|30px]] || [[Kenia]] || align="right" | 39.002.772 || align="right" | 580.367 km² |- | [[Dataja:Flag of the Comoros.svg|30px]] || [[Komory]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|30px]] || [[Demokratiska republika Kongo]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of the Republic of the Congo.svg|30px]] || [[Republika Kongo]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Lesotho.svg|30px]] || [[Lesotho]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Liberia.svg|30px]] || [[Liberia]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Libya.svg|30px]] || [[Libyska]] || align="right" | 6.310.434 || align="right" | 1.775.500 km² |- | [[Dataja:Flag of Madagascar.svg|30px]] || [[Madagaskar]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Malawi.svg|30px]] || [[Malawi]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Mali.svg|30px]] || [[Mali]] || align="right" | 14.517.176 || align="right" | 1.240.192 km² |- | [[Dataja:Flag of Morocco.svg|30px]] || [[Marokko]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:1959-2017 Flag of Mauritania.svg|30px]] || [[Mauretańska]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Mauritius.svg|30px]] || [[Mauritius]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Mozambique.svg|30px]] || [[Mosambik]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Namibia.svg|30px]] || [[Namibija]] || align="right" | 2.128.471 || align="right" | 824.292 km² |- | [[Dataja:Flag of Niger.svg|30px]] || [[Niger]] || align="right" | 14.296.816 || align="right" | wokoło 1.267.000 km² |- | [[Dataja:Flag of Nigeria.svg|30px]] || [[Nigerija]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of South Africa.svg|30px]] || [[Pódpołdnjowa Afrika]] || align="right" | 49.320.000 || align="right" | 1.219.912 km² |- | [[Dataja:Flag of Rwanda.svg|30px]] || [[Ruanda]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Zambia.svg|30px]] || [[Sambija]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Sao Tome and Principe.svg|30px]] || [[São Tomé a Príncipe]] || align="right" | 206.178 || align="right" | 1.001 km² |- | [[Dataja:Flag of Senegal.svg|30px]] || [[Senegal]] || align="right" | 11.759.000 || align="right" | 196.722 km² |- | [[Dataja:Flag of the Seychelles.svg|30px]] || [[Sejšele]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Sierra Leone.svg|30px]] || [[Sierra Leone]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Cote d'Ivoire.svg|30px]] || [[Pśibrjog Słonoweje kósći]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Somalia.svg|30px]] || [[Somalia]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Sudan.svg|30px]] || [[Sudan]] || align="right" | 36 až do 41 milion || align="right" | 2.505.810 km² |- | [[Dataja:Flag of Swaziland.svg|30px]] || [[Swasiska]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Tanzania.svg|30px]] || [[Tansanija]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Togo (3-2).svg|30px]] || [[Togo]] || align="right" | 5.858.673 || align="right" | 56.785 km² |- | [[Dataja:Flag of Chad.svg|30px]] || [[Tšad]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Tunisia.svg|30px]] || [[Tuneziska]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Uganda.svg|30px]] || [[Uganda]] || align="right" | 31.367.972 || align="right" | 241.040 km² |- | [[Dataja:Flag of Zimbabwe.svg|30px]] || [[Simbabwe]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- |} == Wótwisne teritorije Afriki == {| class="prettytable" border="1" align="center" style="border-collapse:collapse; border-color:#0000CC; margin-top:1px; margin-bottom:15px; font-size:90%" cellpadding="1" width="100%" |- ! align="center" bgcolor="#f2f2f4" width="10%"| chórgoj ! align="center" bgcolor="#f2f2f4" width="40%"| teritorij(i) ! align="center" bgcolor="#f2f2f4" width="25%"| wobydlarje ! align="center" bgcolor="#f2f2f4" width="25%"| płoń |- | [[Dataja:Flag of Ceuta without coa.svg|30px]] || [[Ceuta]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg|30px]] || [[Îles éparses]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of the Canary Islands.svg|30px]] || [[Kanariske kupy]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Madeira.svg|30px]] || [[Madeira]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Coat of Arms of Mayotte.svg|30px]] || [[Mayotte]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Melilla.svg|30px]] || [[Melilla]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Western Sahara.svg|30px]] || [[Pódwjacorna Sahara]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Blason Réunion DOM.svg|20px]] || [[Réunion]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Somaliland.svg|30px]] || [[Somaliland]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- | [[Dataja:Flag of Saint Helena.svg|30px]] || [[St. Helena]] || align="right" | <!--wobydlarje--> || align="right" | <!--płoń--> |- |} {{Nawikašćik Afrika}} {{Kontinenty}} [[Kategorija:Afrika|!Afrika]] oqh2ld3m089b88rth2sja3h9aj5v6m4 0 100 147872 147719 2026-07-22T12:43:26Z Nowinska 21258 /* Wótkaz */ 147872 wikitext text/x-wiki '''Domowina''' (amtski ''Zwězk Łužyskich Serbow z.t. / Zwjazk Łužiskich Serbow z.t.'', [[nimšćina|nim.]] ''Bund Lausitzer Sorben e.V.'') jo kšywowy zwězk [[Serby|serbskich]] [[towaristwo|towaristwow]] a ma swójo sedło w [[Budyšyn|Budyšynje]]. Domowina jo se załožyła 13. [[oktober|oktobra]] 1912 we [[Wórjejce|Wórjejcach]]. W casu [[nacionalsocializm|nacionalsocializma]] jo była 1937 wuswójona a zakazana. Južo 10. [[maj]]a 1945 bu w [[Chrósćicy|Chrósćicach]] wótnowotki załožona. Jeje pśedsedaŕ jo wót 2011 [[Dawid Statnik]]. Zaměr Domowiny jo, politiske a kulturne zajmy Serbow na regionalnej, krajnej a zwězkowej rowninje zastupowaś. Dokulaž pódlažyjo pšawidłam towaristwow a njejo politiska strona, su móžnosći k sobustatkowanju na pśikład pśi kazniskich iniciatiwach wobgranicowane. Domowina pśisłuša Towaristwoju za wobgrozone ludy, Europskemu běrowej za mało rozšyrjone rěcy (EBLUL), a Federalistiskej uniji europskich narodnych kupkow (FEUV). Emblem Domowiny jo serbska lipa, běły bom z tśimi łopjenami na cerwjenej slězynje, co jo wuźěłała [[Hanka Krawcec]]. == Cłonkojstwo == Domowinje pśisłušaju slědujuce towaristwa: * [[župa|župy]] [https://web.archive.org/web/20081005171140/http://www.domowina.sorben.com/strony/zupabz04.htm Budyšyn], [https://web.archive.org/web/20041117221539/http://www.domowina.sorben.com/strony/zupakm.htm Kamjenc], [https://web.archive.org/web/20041117151055/http://www.domowina.sorben.com/strony/zupahy.htm Wórjejce], [https://web.archive.org/web/20041118051903/http://www.domowina.sorben.com/strony/zupawsw.htm Běła Woda/Niska], [http://www.domowina.de/dsb/clonkojstwo/sobustawske-towaristwa/zupa-dolna-luzyca-z-t/ Dolna Łužyca] * [https://web.archive.org/web/20060514224930/http://www.sorbischer-schulverein.de/ramiki.html?s Serbske šulske towaristwo z.t.] * [http://www.deyzidoxs.de/interserb.de/viewsite.php?site=5 Zwězk serbskich studowacych z.t.] [https://web.archive.org/web/20051124233052/http://www.internecy.de/zss/ dalši link] * [https://web.archive.org/web/20170419193457/http://www.sokol.sorben.com/ Serbski Sokoł z.t.] * [https://web.archive.org/web/20070907065115/http://www.tourismus.sorben.com/ Zwězk za serbski kulturny turizm z.t.] * [https://web.archive.org/web/20130818213729/http://www.macica.sorben.com/ Maćica Serbska z.t.] * [https://web.archive.org/web/20070623174421/http://www.domowina.sorben.com/strony/zsst.htm Zwězk serbskich spiwaŕskich towaristwow z.t.] * [https://web.archive.org/web/20041127121617/http://www.zsw-skb.de/ Zwězk serbskich wuměłcow z.t.] * [https://web.archive.org/web/20070830120243/http://www.tcm-kp.de/ Towaristwo Cyrila a Metoda z.t.] * [http://www.pawk.de/ "Pawk" z.t.] * [https://web.archive.org/web/20070818111833/http://www.zpr.sorben.com/ Zwězk serbskich rucnikarjow a pśedewześarjow z.t.] * [https://web.archive.org/web/20050831212247/http://www.volkskultur.sorben.com/ Spěchowański krejz za serbsku ludowu kulturu z.t.] * [http://gcjm.dyndns.org/skiberlin/ultimativ.htm Towaristwo za spěchowanje serbskego kulturnego a informaciskego srjeźišća SKI z.t. w Barlinju] * [http://www.benno-haus.de/ Dom biskopa Bena] (spěchowacy cłonk) == Wótkaz == * [https://www.domowina.de/dsb/ Websydło Domowiny] [[Kategorija:Domowina| ]] 9kvv9jpbg3kjwq21wo740308j9owjje 0 2655 147862 144320 2026-07-20T12:50:51Z ~2026-38800-99 21254 147862 wikitext text/x-wiki '''Istočno Sarajewo''' (Источно Сарајево) jo město w [[Republika Srpska|Republice Srpskej]] w [[Bosniska-Hercegowinska|Bosniskej-Hercegowinskej]] z 100.000 wobydlarjami. [[Dataja:Istočno Sarajevo.jpg|thumb|left|Istočno Sarajewo]] [[Kategorija:Sedlišćo w Bosniskej a Hercegowinje]] acras3myfmpzgzchv04hctr7tyzq6wx 10 3726 147863 129865 2026-07-20T12:58:17Z IJzeren Jan 269 +isv 147863 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1|}}}| af=[[:af:Tuisblad|w afrikaanšćinje]]| als=[[:als:Houptsyte|w alemanišćinje]]| am=[[:am:|w amharšćinje]]| an=[[:an:Portalada|w aragonišćinje]]| ast=[[:ast:Portada|w astururišćinje]]| ay=[[:ay:Página Principal|w ajmarašćinje]]| bar=[[:bar:Hauptseitn|we bayeršćinje]]| be=[[:be:Галоўная старонка|we běłorušćinje]]| bg=[[:bg:Начална страница|we bulgaršćinje]]| br=[[:br:Degemer|we bretońšćinje]]| bs=[[:bs:Početna strana|we bosnišćinje]]| ca=[[:ca:Portada|w katalanšćinje]]| ceb=[[:ceb:Unang Panid|w cebuanje]]| co=[[:co:Pagina maestra|w korsišćinje]]| cs=[[:cs:Hlavní strana|w češćinje]]| csb=[[:csb:Przédnô starna|w kašubšćinje]]| cy=[[:cy:Hafan|w kymrišćinje]]| da=[[:da:Forside|w dańšćinje]]| de=[[:de:Hauptseite|w nimšćinje]]| el=[[:el:Κύρια Σελίδα|w grjekšćinje]]| en=[[:en:Main page|w engelšćinje]]| eo=[[:eo:Ĉefpaĝo|w esperanće]]| es=[[:es:Portada|w špańšćinje]]| et=[[:et:Esileht|w estnišćinje]]| eu=[[:eu:Azala|w baskišćinje]]| fa=[[:fa:|we persišćinje]]| fi=[[:fi:Etusivu|we finšćinje]]| fo=[[:fo:Forsíða|we färöšćinje]]| fr=[[:fr:Accueil|we francojšćinje]]| fy=[[:fy:Haadside|we frizišćinje]]| ga=[[:ga:Príomhleathanach|w iršćinje]]| gl=[[:gl:Portada|w galicišćinje]]| gn=[[:gn:Portada|w guaranišćinje]]| gv=[[:gv:Main Page|we manšćinje]]| hr=[[:hr:Glavna stranica|w chorwatšćinje]]| hsb=[[:hsb:Hłowna strona|w górnoserbšćinje]]| hu=[[:hu:Kezdőlap|we hungoršćinje]]| hy=[[:hy:Գլխավոր Էջ|w armeńšćinje]]| id=[[:id:Halaman Utama|w indonešćinje]]| io=[[:io:Frontispico|w Idźe]]| is=[[:is:Forsíða|w islandšćinje]]| isv=[[:isv:Glavna stranica|w mjazysłowjańšćinje]]| it=[[:it:Pagina principale|w italšćinje]]| ja=[[:ja:メインページ|w japańšćinje]]| kl=[[:kl:Saqqaa|w grönlandšćinje]]| ko=[[:ko:대문|w korejšćinje]]| la=[[:la:Pagina prima|w łatyńšćinje]]| lb=[[:lb:Haaptsäit|w luxemburgšćinje]]| li=[[:li:Veurblaad|w limburgšćinje]]| lt=[[:lt:Pagrindinis puslapis|w litawšćinje]]| lv=[[:lv:Sākumlapa|w letišćinje]]| mk=[[:mk:Главна страница|w makedońšćinje]]| mn=[[:mn:Нүүр хуудас|w mongolšćinje]]| mt=[[:mt:Paġna prinċipali|we maltašćinje]]| nah=[[:nah:Calīxatl|w aztekšćinje]]| nds=[[:nds:Wikipedia:Hööftsiet|w dolnonimšćinje]]| nl=[[:nl:Hoofdpagina|w nižozemšćinje]]| os=[[:os:Сæйраг фарс|w osetišćinje]]| pl=[[:pl:Strona główna|w pólšćinje]]| pt=[[:pt:Página principal|we portugišćinje]]| ro=[[:ro:Pagina principală|w rumunšćinje]]| rmy=[[:rmy:Sherutni patrin - शेरुत्नि पात्रीन|w Romani]]| ru=[[:ru:Заглавная страница|w rušćinje]]| sk=[[:sk:Hlavná stránka|we słowakšćinje]]| sl=[[:sl:Glavna stran|we słowjeńšćina]]| sq=[[:sq:Faqja Kryesore|w albanšćinje]]| sr=[[:sr:Главна страна|w serbišćinje]]| stq=[[:stq:|w saterfrizišćinje]]| sv=[[:sv:Portal:Huvudsida|we šwedšćinje]]| sw=[[:sw:Mwanzo|we swahilšćinje]]| szl=[[:szl:Přodńo zajta|w šlešćinje]]| ta=[[:ta:முதற் பக்கம்|w tamilšćinje]]| te=[[:te:మొదటి పేజీ|w telegušćinje]]| tg=[[:tg:Саҳифаи Аслӣ|w tadźikšćinje]]| th=[[:th:|w thailandšćinje]]| tpi=[[:tpi:Fran pes|w tokpisinšćinje]]| tr=[[:tr:Ana Sayfa|w turkojšćinje]]| tt=[[:tt:Täwge Bit|w tataršćinje]]| uk=[[:uk:Головна стаття|w ukrainšćinje]]| vi=[[:vi:|we vietnamšćinje]]| vo=[[:vo:|we volapukšćinje]]| xal=[[:xal:|w kałmykšćinje]]| yi=[[:yi:|w jidišćinje]]| zh=[[:zh:首页|w chinšćinje]]| #default={{{1}}} }}<noinclude>{{Dokumentacija za pśedłogu|1= To jeo pomocna pśedłoga za pśedłogu {{Pśedłoga|infokašćik rěc}}. Wóna "pśełoži" ISO-kode rěcy do wótkaza za wikipediju pó šemje {{ž|<nowiki>[[:dsb:Głowny bok|w dolnoserbšćinje]]</nowiki>}}. }} [[Kategorija:Wikipedija:Pśedłoga za pśedłogi]] </noinclude> j2ar9bc0619rsez149saj74h0m8navv 0 4299 147866 147861 2026-07-20T20:32:36Z 1pśe160 14133 /* Wótběg rěki */ korektura 147866 wikitext text/x-wiki {{Pódobny lema |tema1=[[rěka]] |lema2=[[Połčnica]] |tema2=[[město]] }} {{Infokašćik rěka | mě = Pulsnitz | mě serbske = Połčnica | wobraz = Pulsnitz Fluss Elsterwerda 1.JPG | šyrokosć wobraza = 300px | wopis = Połčnica pla města [[Wikow]]a | wobraz2 = Mündung der Pulsnitz 1.JPG | šyrokosć wobraza2 = 300px | wopis2 = Wulew Połčnicy do [[Carny Halšter|Carnego Halštera]] | stat = [[Nimska]] | chórgoj = {{Chórgoj|Nimska|25px}} | teritorij = [[Górna Łužyca]] ([[Sakska]], [[Bramborska]]) | koordinaty = '''žrědło:'''<br /> {{Coor|51|10|30|N|14|03|02|E}} <br />'''wulew:'''<br /> {{Coor|51|27|10|N|13|30|33|E}} | pśestrěń = wokoło 356 | dłujkosć = wokoło 60 | žrědło = pla [[Ohorn|Mohorn]]a | wusokosć žrědła = wokoło 370 | wulew = pla [[Wikow]]a do [[Carny Halšter|Carneje Halšterje]] | wusokosć wulewa = wokoło 89 | kórta = | kórta2 = }} '''Połčnica''' ([[nimšćina|nim.]] '''''Pulsnitz''''') jo rěka w [[Bramborska|Bramborskej]] a [[Sakska|Sakskej]] w pódwjacornej [[Górna Łužyca|Górnej Łužycy]]. Jeje žrědło lažy pla [[Ohorn|Mohorn]]a (nimski ''Ohorn'') a wulew do [[Carny Halšter|Carnego Halštera]] wokoło 60 km pla [[Wikow]]a. == Wótběg rěki == Połčnicowe žrědło namakajoš w piwnicy Mohornskego domu, pód nim pópadujo gat wódu ze žrědła. Pśi wliwowej rorje nosy tofla napis „Pulsnitzquelle VMI 1976“. Žrědłowa rěcka źo za něźi 900 metrow a 50 metru dłymokosću pódzemskimi starego města [[Ohorn|Mohorna]], źož stupijo na kšomje role na dnjowne swětło. W swójom běgu prěcy Połčnica [[Rolań-Kinsporska góla|Kinsporsku gólu]], źož su byli mjazy lětoma 1906 a 1992 wójaŕske zwucowanišćo a až do lěta 1938 teke [[Krakow (Górna Łužyca)|Krakowske Połčnicowe wiki]]. [[Dataja:Oberlichtenau-Pulsnitz-3.jpg|mini|right|Połčnica w [[Oberlichtenau]]a.]] Z wejsneju pasažu [[Wótrań|Wótrań]] dojśpijo rěka [[Der Schraden|Schradenska tšužka]], kótaryž se teke pomjenijo ako [[Małe Błota]], a wulijo pśi měsćańskem stronje [[Wikow]]a do [[Carny Halšter|Carnego Halštera]]. W rěčnych stronach pla Wikowa namakajo se mało stow metrow pśed źinsajšnym wustrom do Carnego Halštera zwězanje starego [[Groźćański Kanal|Groźćańskego plowatego kanala]] (nimski ''Elsterwerda-Grödel-Floßkanal''). Tam we 18. stolěśu kumštnje zapołožona wódna droga k [[Łobjo|Łobju]] měła we wót 1920 pśedstajonem projekśe k [[Kanal Łobjo-Sprjewja-Odra|Łobjowemu Sprjewinemu Odrańskemu kanaloju]] słužyś ako źěl. Zwisk k [[Sprjewja|Sprjewi]] dejał se wóttam pśewjasć pśez głowny ram Carnym Halšterje až do [[Rolany|Rolańu]]. Mjazy planowanym pśistawom za Rolań měli paralelnje pśirodne Halšterowem ługem kanal až k [[Chóśebuz|Chóśebuskemu měsćańskemu pśistawoju]] twariś wót źož dalšny kanal pódzajtšnych [[Błota|Błotow]] až k pśistawoju [[Gójac|Gójacu]]. Mimo pśistawa w Rolań su dalšne pśistawnišća w [[Głupsk (Łuchow)|Głupsk]]u, [[Dolsthaida (Łuchow)|Dolšku]] a [[Zły Komorow|Złem Komorowje]] planowane. Drugi projekt kótaryž južo z 1880tych lět póchada, jo how hyšći twaŕ kanala k pśistawoju w [[Młynska Góra pśi Łobjom|Młynskeje Góry pśi Łobju]] pśedwiźeł. Pśirodny wuliw Połčnicy jo lažał až do 16. stolěśa až do załoženja kanala nižej do jsy [[Ćětowa|Ćětowach]]. Ako Granicnopołčnica pomjenjona rěka jo tegdy granicu krajneje granicy mjazy markgrobojstwami [[Mišno|Mišnu]] a [[Górna Łužyca|Górneju Łužycu]], na což teke wjele z mjenjow ležownosćow dopomina. Někotare zasedlenja su byli na wobym boce rěckoweje army, kótaraž su pśi pódwjacornem brjoze lažece strony ako Mišnjański brjog a pódzajtšnje lažecy ako Górnołužycański brjog respektiwnje teke ako Bemański (Čechański) brjog pomjenili. [[Dataja:Kroppen, the Pulsnitz River, image 1.jpg|mini|left|Połčnica w grodowem parku Kropnju.]] Wušy běg a pśisamem ceły sakski doł Połčnicy stojtej pód šćitom pśirody a krajiny. Rěka jo tam do dalokeje měry pśirodnje pušćona. Pśez źělnje zrownanja Połčnicy a jeje pódlańskich rěkow ako [[Haslowa tšuga|Haslowemu tšužu]], jo dojšło we zwjeršnem běgu k pówušenju spěšnosći běžkow. Něga pla [[Kinspork]]a zasedlone rědke rěcne muskle su zapórali a wóteměrali. Mócne zanjerěšenja Połčnice pśez etatowe wótwódy a tekstilnu industriju wuwóstanu wót 1990tych lět pśez twarjenje komunalnych cysćaŕnjow a pśewrośenski cas dla kóńca pódzajtšnonimskich wjelikich industrijow. === Sedlišća a města pśi pśeběgu Połčnicy === [[Dataja:14652-Ortrand-1912-an der Pulsnitz-Brück & Sohn Kunstverlag.jpg|mini|right|Cołny na Połčnicy w Wótrańu (1912)]] Połčnica běžy pśez wejsne strony [[Ohorn|Mohorna]], [[Połčnica|Połčnicach]], [[Oberlichtenau|Ober-]] a [[Niederlichtenau]]a, [[Haslowk dołk|Haslowego dołkach]], [[Reichenbach|Rychbach]]a, [[Reichenau|Rychowka]]ch, [[Grawicy|Grawica]], [[Kinspork]]a, [[Šćeńc]]a, [[Hłušnica]]ch, [[Wulke Rědorjecy|Wjelikich Rědorjeca]], [[Wudwor Lutochow|Wudworego Lutochowa]], wsa [[Lutochow]]a, gmjena [[Nowa Wjes|Nowego Wjaska]], [[Kropnja|Kropnjach]], [[Wótrań]]a, [[Kraußnitz|Kružnica]]ch, [[Małe Chmjelny|Małych]] a [[Wjelike Chmjelny|Wjelikich Chmjelna]], [[Großthiemig|Tymik]]a, [[Hirschfeld]]ska, [[Gröden|Grodan]]a, [[Merzdorf]]a, [[Seifertsmühl]]ska<!--Zasypkowy Młyń-->, [[Wainsdorf]]a, [[Prösen|Brjazyn]]a a we wulewem města [[Wikow]]y. {{Commons|Category:Pulsnitz River}} [[Kategorija:Rěka, alfabetiski zrědowane]] [[Kategorija:Rěka w Bramborskej]] [[Kategorija:Rěka w Sakskej]] [[Kategorija:Geografija Łužyce]] [[Kategorija:Rěckowy system Carny Halšter]] kohtfp8zqxpc0v5rd95ycybevs0lq0r 0 5933 147864 145196 2026-07-20T13:00:34Z IJzeren Jan 269 isvwiki 147864 wikitext text/x-wiki {{infokašćik rěc |barwa=Konstruowana |mě='''Mjazysłowjańšćina''' |wjeliki kašćik za mě=jo |awtor=Ondrej Rečnik, Gabriel Svoboda, Jan van Steenbergen, Igor Póljakow, Vojtěch Merunka |lěto=2006 |kraje= |rěcnicy=20 tys (2022) |klasifikacija=[[Indoeuropske rěcy]] :[[Słowjańske rěcy]] ::[[Skonstruěrowane słowjańske rěcy]] :::Mjazysłowjańšćina |družyna pisma=[[łatyński alfabet]] a [[kyriliski alfabet]] |wósebnosći=naturalistiska [[planowa słowjańska rěc]] |iso_639-1= |iso_639-2=art (wósebne konstruěrowane rěcy) |iso_639-2t= |iso_639-3=isv |wikipedija=isv }} [[Dataja:Flag of Interslavic.svg|thumbnail|left|Chorhoj mjazysłowjańskeje rěče]] '''Mjazysłowjańšćina''' (''medžuslovjansky, меджусловјанскы'', až do 2011: ''slovianski'') jo konstruěrowana mjazynarodna [[Słowjańske rěcy|słowjańska rěc]]. Wutwóriła jo ju kupka rěcywědnikow z wšakich krajow, mjaz drugim ''Jan van Steenbergen'' (kótaryž teke jo [[Wenedyk]] stwórił), w lěśe 2006. Mjazysłowjańšćina jo naturalistiska rěc, kótaraž teke ma pšostu, njekomplicěrowanu gramatiku. Wše słowa póchadaju ze žywych słowjańskich rěcow a rowno kaž wětšyna z nich ma mjazysłowjańšćina sedym padow. Jo teke wjelgin zjadnorjona warianta bźez padow, ''Slovianto''. <br /><br /> == Alfabet == Mjazysłowjańšćina wužywa dwa alfabeta: [[łatyński alfabet|łatyński]] a [[kyriliski alfabet|kyriliski]]. W łatyńskej wersiji alfabeta město pismikow '''š''', '''ž''', '''č''' a '''ě''' jo móžno teke pisaś z dwěma pismikoma: '''sz''', '''zs''' (abo '''ż'''), '''cz''' a '''e'''. W kyriliskej wersiji město '''ј''', '''ја''', '''ју''', '''њ''', '''љ''' a '''є''' móžno jo pisaś '''й''', '''я''', '''ю''', '''нь''', '''ль''' a '''ѣ''' (abo '''е'''). {|class="wikitable" style="font-family:times new roman;" ! Łatyński | '''A''' || '''B''' || '''C''' || '''Č''' || '''D''' || '''E''' || '''Ě''' || '''F''' || '''G''' || '''H''' || '''I''' || '''J''' || '''K''' || '''L''' || '''Lj''' || '''M''' || '''N''' || '''Nj''' || '''O''' || '''P''' || '''R''' || '''S''' || '''Š''' || '''T''' || '''U''' || '''V''' || '''Y''' || '''Z''' || '''Ž''' |- ! Kyriliski | '''А''' || '''Б''' || '''Ц''' || '''Ч''' || '''Д''' || '''Е''' || '''Є''' || '''Ф''' || '''Г''' || '''Х''' || '''И''' || '''Ј''' || '''К''' || '''Л''' || '''Ль''' || '''М''' || '''Н''' || '''Нь''' || '''О''' || '''П''' || '''Р''' || '''С''' || '''Ш''' || '''Т''' || '''У''' || '''В''' || '''Ы''' || '''З''' || '''Ж''' |- valign=top ! wugronjenje | {{IPA|ɑ}}<br />{{IPA|a}} || {{IPA|b}} || {{IPA|ts}} || {{IPA|tʃ}} || {{IPA|d}} || {{IPA|ɛ}}<br>{{IPA|e}} || {{IPA|jɛ}}<br>{{IPA|je}} || {{IPA|f}} || {{IPA|ɡ}}<br />{{IPA|ɦ}} || {{IPA|x}} || {{IPA|i}} || {{IPA|j}}<br />{{IPA|ʲ}} || {{IPA|k}} || {{IPA|l}} || {{IPA|lʲ}}<br />{{IPA|ʎ}} || {{IPA|m}} || {{IPA|n}} || {{IPA|nʲ}}<br />{{IPA|ɲ}} || {{IPA|o}}<br />{{IPA|ɔ}} || {{IPA|p}} || {{IPA|r}} || {{IPA|s}} || {{IPA|ʂ}}<br />{{IPA|ʃ}} || {{IPA|t}} || {{IPA|u}} || {{IPA|v}}<br />{{IPA|ʋ}} || {{IPA|i}}<br />{{IPA|ɪ}}<br />{{IPA|ɨ}} || {{IPA|z}} || {{IPA|ʐ}}<br />{{IPA|ʒ}} |} == Gramatika == Mjazysłowjańšćina ma tśi genusy, dwa numerusa (jadnotu, mnogotu) a sedym padow (mjenowak, rodźak, dadak, žadak, nastrojnik, měsćak, wokatiw). Werby znaju tśi casy. == Lisćina słowow == {| class="wikitable" WIDTH=100% BORDER=1 BORDERCOLOR="#000000" CELLPADDING=4 CELLSPACING=0 VALIGN=TOP STYLE="font-size:80%" |+ <big>Pśirownanje pśikładowych słowow z drugimi słowjańskimi rěcami</big> ! [[Dolnoserbšćina]] ! Mjazysłowjańšćina ! [[Rušćina]] ! [[Ukrainšćina]] ! [[Běłorušćina]] ! [[Pólšćina]] ! [[Češćina]] ! [[Słowakšćina]] ! [[Słowjeńšćina]] ! [[Chorwatšćina]] ! [[Serbišćina]] ! [[Makedońšćina]] ! [[Bulgaršćina]] |- VALIGN=TOP ! cłowjek | člověk | человек | людина | чалавек | człowiek | člověk | človek | človek | čovjek | човек | човек | човек |- VALIGN=TOP ! pjas, psyk | pes | пёс, собака | пес, собака | сабака | pies | pes | pes | pes | pas | пас | пес, куче | пес, куче |- VALIGN=TOP ! dom | dom | дом | дім | дом | dom | dům | dom | dom, hiša | dom, kuća | дом, кућа | дом, куќа | дом, къща |- VALIGN=TOP ! knigły | kniga | книга | книга | кніга | książka | kniha | kniha | knjiga | knjiga | књига | книга | книга |- VALIGN=TOP ! noc | noč | ночь | ніч | ноч | noc | noc | noc | noč | noć | ноћ | ноќ | нощ |- VALIGN=TOP ! list | pismo | письмо | лист | пісьмо, ліст | list | dopis | list | pismo | pismo | писмо | писмо | писмо |- VALIGN=TOP ! wjeliki | veliky | большой | великий | вялікі | wielki | velký | veľký | velik | velik | велик | голем | голям |- VALIGN=TOP ! nowy | novy | новый | новий | новы | nowy | nový | nový | nov | nov | нов | нов | нов |} == Licbniki 1-10 == {| class=wikitable ! '''Licbniki''' !! colspan=2 | '''Mjazysłowjanšćina''' |- |1||jedin||једин |- |2||dva||два |- |3||tri||три |- |4||četyri||четыри |- |5||pet||пет |- |6||šest||шест |- |7||sedm||седм |- |8||osm||осм |- |9||devet||девет |- |10||deset||десет |} == Tekstowy pśikład == {| {{Rědna tabela}} ! valign="top" width="380" | [[Wóścenas]] |- | :Otče naš, ktory jesi v nebesah. nehaj sveti se ime Tvoje. :Nehaj prijde kraljevstvo Tvoje, nehaj bude volja Tvoja, kako v nebu tako i na zemji. :Hlěb naš vsakodenny daj nam dnes, :i odpusti nam naše grěhy, tako kako my odpuščajemo našim grěšnikam. :I ne vvedi nas v pokušenje, ale izbavi nas od zlogo. :<hr> :Отче наш, кторы јеси в небесах, нехај свети се име Твоје. :Нехај пријде кральевство Твоје, нехај буде вольа Твоја, како в небу тако и на земји. :Хлѣб наш всакоденны дај нам днес, :и одпусти нам наше грѣхы, тако како мы одпушчајемо нашим грѣшникам. :И не введи нас в покушенје, але избави нас од злого. |} == Žrědła == * [https://web.archive.org/web/20111007122631/http://www.onu.edu.ua/se/sciencenews/4711.html ''Панславизм не умер окончательно'']. Uniwersita Odesska. * [https://web.archive.org/web/20120301112341/http://narodna.pravda.com.ua/discussions/4a8f1e1b731fc/ ''Трошки про штучні мови: панслов'янська мова'']. Narodna Pravda, 22 awgusta 2009. * Н. М. Малюга, [http://www.nbuv.gov.ua/portal/Soc_Gum/PhSt/texts/2008-1.pdf "Мовознавство в питаннях і відповідях для вчителя й учнів 5 класу"], w: ''Філологічні студії. Науковий вісник Криворізького державного педагогічного університету. Збірник наукових праць, випуск 1'' (Kryvyj Rih, 2008), str. 147. * Алина Петропавловская, [https://web.archive.org/web/20110720161703/http://eursa.eu/node/1337 ''Славянское эсперанто'']. Европейский русский альянс, 23 junija 2007. == Wótkaze == * [http://steen.free.fr/interslavic/ Mjazysłowjańšćina] * [https://isv.miraheze.org/wiki/Sbornik:Glavna_stranica Vikisbornik] <br style="clear:both;" /> {{Nawikašćik słowjańske rěcy}} {{Nawikašćik planowe rěcy}} [[Kategorija:Konstruěrowane słowjańske rěcy]] e0f7c6xmso1kq8k2w0nre61vu03da2g 0 6236 147878 147139 2026-07-23T09:34:18Z InternetArchiveBot 16004 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 147878 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik rostlina |mě=Bagnowa smalanka |wobraz=Moeraspirea_plant_Filipendula_ulmaria.jpg |wopis wobraza=Bagnowa smalanka (''Filipendula ulmaria'') |wjelikosć=250px |klasa= |pódklasa0=[[Eurosidy I]] |pórěd=(Rosales) |swójźba=[[Rožowe rostliny]] (Rosaceae) |pódswójźba=(Rosoideae) |rod=[[Smalanka]]<ref>{{dnw|titel= Mädesüß}}</ref> (Filipendula) |družyna=Bagnowa smalanka |wědomnostne mě=Filipendula ulmaria |slěźaŕ=[[Carl von Linné|L.]] }} {{med-logo}} '''Bagnowa smalanka''' (''Filipendula ulmaria'') jo rostlina ze swójźby [[Rožowe rostliny|rožowych rostlinow]] (''Rosaceae''). {{wertikalna lisćina wobrazow |šyrokosć=250px |wobraz1=Filipendula_ulmaria_Flower.jpg |wopis1=[[Kwiśonka|Kwiśonki]] |wobraz2=Fiul 002 lhp.jpg |wopis2=[[Płod]]y |wobraz3=Illustration_Filipendula_ulmaria0.jpg |wopis3=Ilustracija, Otto Wilhelm Thomé (1885) }} == Wopis == Bagnowa smalanka jo wěcejlětna, zelišćata rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 2 m (50-150cm). [[Kijašk]]i su lisćate a cesto cerwjenobrune. === Łopjena === [[Łopjeno|Łopjena]] su měnjate a górjejce śamnozelene, gołe, ale dołojce nejcesćej běłofilcojśe kósmate, rědko pśisamem zelene; pjerinate z 5-11 cunje zubatymi, jajojtymi łopjenkami. Wóni dośěgnu dłujkosć wót až do 30 cm. === Kwiśonki === Wóna kwiśo wót junija až do awgusta. [[Kwiśonka|Kwiśonki]] su gusto stojece, we wěcejkwiśonkowych kisćatych źělnych [[kwiśonkowy stołk|kwisónkowych stołkach]] (až do 25 cm šyroki [[njepšawa wokołka]]). [[Keluškowe łopjeno|Keluškowe łopjena]] dośěgnu dłujkosć wót 1mm. Kwiśonkowe łopjeńka su 5 abo 6, kulojte až do owalne, dośěgnu dłujkosć mjazy 2 a 5 mm a su žołtoběłe. Wurownane póbocne gałuzki wokołkoweje grany su dlejše ako głowna wóska. Kwiśonki buchu wót insektow woprošone. === Płody === Rozšyrjenje płodow<!--Fortpflanzungseinheiten--> se pśewjeźo pśez wětš a wódu. == Stojnišćo == Wóna rosćo na wusokotrajnowych pólinach, łukach za zasćełanje a rěcnych brjogach. Ma lubjej mokše, wutkate zemje. == Rozšyrjenje == Bagnowa smalanka jo w pśisamem cełej [[Europa|Europje]] (z wuwześim někotarych kupow w pódpołdnjowej mediteranej regionje), pódzajtšu až do pódzajtšneje Azije rozšyrjona. == Pódobna družyna == * ''[[Kulawata smalanka]]'' (''Filipendula vulgaris'') ma łopjena kótarejež su na wobyma bokoma zelene, pjerinate z 21-81 gropnje zubatymi łopjenkami. Wóna ma 6 kwiśonkowe łopjeńka, kótarež dośěgnu dłujkosć mjazy 5 a 10 cm. Płody su kósmate, rowne a wurownane. Wóna rosćo na suchych łukach. == Wužywanje == Kwiśonki toś teje družyny móžo se kaž gójeński tej pśeśiwo reumatizmoju a chórosćam mokśowych drogow wužywaś, dokulaž ceła rostlina wopśimjejo salicylowu kisalinu. == Nožki == <references/> == Žrědła == * {{Pśedłoga:Botanica|bok=355}} {{ref-de}} * GU Maxi-Kompaß Blumen, [[Special:Booksources/3-7742-3852-9|ISBN 3-7742-3852-9]], bok 178 {{ref-de}} * GU Naturführer Blumen, [[Special:Booksources/3-7742-1507-3|ISBN 3-7742-1507-3]], bok 180-181 {{ref-de}} * Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), [[Special:Booksources/978-3-440-11379-0|ISBN 978-3-440-11379-0]], bok 150 {{ref-de}} * Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, [[Special:Booksources/3-405-13557-5|ISBN 3-405-13557-5]], boka 88-89 {{ref-de}} * Rothmaler, W. et al.: Exkursionsflora von Deutschland, Band 1-4, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, Berlin (2002) * Strasburger, E. et al.: Lehrbuch der Botanic für Hochschulen. 35. Auflage, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, Berlin (2002) == Eksterne wótkaze == {{commons|Filipendula ulmaria}} * {{FloraWeb|2458}} * [http://linnaeus.nrm.se/flora/di/rosa/filip/filiulmv.jpg Mapa wó swětodalokem rozšyrjenju bagnoweje smalanki] * [https://web.archive.org/web/20080422000032/http://www.biolib.cz/cz/taxon/id39604/ BioLib] {{ref-mix|cs|en}} * [https://web.archive.org/web/20120608233300/http://botanika.wendys.cz/kytky/K252.php Botanický herbář] {{ref-cs}} * [https://web.archive.org/web/20070416193320/http://sk2.goo.cz/zdravi_na_dlani/lecive_rostliny/tuzebnik.htm Bylinky na dlani] {{ref-cs}} * [http://www.garten.cz/e/cz/337-tuzebnik-jilmovy-filipendula-ulmaria garten.cz] {{ref-mix|cs|pl|de|en|sk}} * [http://212.185.118.226/publlehrbuch/xml/Frame.asp?D=25932597.xml&S=FILIPENDULA G. Madaus: Lehrbuch der biologischen Heilmittel] {{ref-de}} * [http://www.crescentbloom.com/Plants/Specimen/FI/Filipendula%20ulmaria.htm crescent bloom] {{ref-en}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FIUL USDA plants database] {{ref-en}} * [http://www.habitas.org.uk/flora/species.asp?item=3316 Flora of Northern Ireland] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20091004054259/http://www.pfaf.org/database/plants.php?Filipendula+ulmaria Plants for a Future] {{ref-en}} [[Kategorija:Rožowe rostliny]] [[Kategorija:Gójeńska rostlina]] aimy1xpi5jze7ix3zl93ncf3ldddfif 0 6871 147869 142403 2026-07-21T09:01:21Z CommonsDelinker 14 Změna Flag_of_Cape_Verde.svg na Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg (pśez [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] pśicyna: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For further context, 147869 wikitext text/x-wiki {{Stat |mě swójske=República de Cabo Verde |mě serbske=Republika Kap Verde |wopon = Coat of arms of Cape Verde.svg |wopon-nastawk = |chórgoj = Flag of Cape Verde (10-17).svg |chórgoj-nastawk = |gronko = Paz, Trabalho, Pátria |gronko-serbski= Měr, źěło, Wóścojsku |oficielna rěc = [[portugišćina]] |stolica = [[Praia]] |forma kněžaŕstwa = parlamentariska demokratija |głowny = prezident [[Carlos Veiga]] |šef = premierminister [[Ulisses Correia e Silva]] |płoń = 4.033 km² |wobydlaŕstwo = 531.046 (2013) |gustosć wobydlaŕstwa = 131,7/km² |pjenjeze = 1 [[kapverdiski escudo]] |nastaśe = [[5. julija]] [[1975]] (njewótwisnosć wót [[Portugalska|Portugalskeje]] ) |hymna = [[Cântico da Liberdade]] |casowa cona = [[UTC]] -1 |TLD = .cv |telefon = +238 |znamje za awta = CV |oficialne websedło = |kórta = Cape Verde in its region.svg |komentar = }} [[Dataja:PicoFogoVertenteLeste.JPG|thumb|left|Pico do Fogo jo nejwuša góra kapverdiskich kupow]] '''Kap Verde''' (portugiziski ''Cabo Verde'') jo njewótwisny kupowy stat w [[Atlantiski ocean|Atlantiskem oceanje]] pśed pódwjacornym pśibrjogom [[Afrika|Afriki]]. Stolica jo [[Praia]] na kupje [[Santiago (Kap Verde)|Santiago]] na pódpołdnju archipela. Źewjeś z 15 kupow su wobsedlone. Na kapverdiskich kupach kněžy śopła, sucha klima ze słabym dešćowym casom wót [[awgust]]a do [[nowember|nowembra]]. Nejwuše městno wulkaniskich kupow jo ''Pico do Fogo'' (2.829 m) na kupje Fogo, kótaryž jo teke druga nejwuša góra cełego Atlantika. Kap Verde jo był wót [[1461]] do [[1975]] [[portugiziska]] kolonija. <br clear="left"> == Wótkaze == {{Commonscat|Cape Verde|Kap Verde}} * [http://www.governo.cv/ Oficialne webstrony kapverdiskego kněžaŕstwa] {{Nawikašćik Afrika}} [[Kategorija:Stat w Africe]] [[Kategorija:Kap Verde| ]] 1409i1odeovgooxjfm1pea9b5gvkw4w 0 6956 147871 147148 2026-07-22T10:25:56Z InternetArchiveBot 16004 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 147871 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Latitude (PSF).png|miniatur|Šyrinowe krejze]] [[Dataja:Grosskreis.svg|thumb|Naglěd kule.<br /><small>Ekwator (módry) źěli kulu do dweju połojcowu a prěcy [[Dlininowy krejz|dlininowe krejze]] (žołte) pód 90°. Wšykne pśeśěgnjone linije toś togo wobraza su [[Wjeliki krejz|wjelike krejze]]. Smužkowane linije su [[Šyrinowy krejz|šyrinowe krejze]].</small>]] [[Dataja:50 Breitengrad.jpg|miniatur|50.&nbsp;šyrinowy krejz w [[Mainz|Mainzskem]] nutśikownem měsće]] '''Geografiska šyrina''' (něga ''stopjeń šyriny''), [[Phi|φ]] abo B (łatyński ''latitudo'', engelski ''latitude'', mjazynarodnje skrotcona pśez ''lat.'' abo ''LAT'') jo pódpołnocna abo pódpołdnjowa [[Wótstawk|zdalonosć]] [[Dypk (geometrija)|dypka]] [[Zemski powjerch|zemskego powjercha]] wót [[Ekwator|ekwatora]], pódana w [[Kutowa měra|kutowej měrje]], pótakem w [[Stopjeń|stopnju]]. Šyrina móžo gódnoty wót 0° (na ekwatorje) až do ±90° (na poloma) nabyś. Město [[Pozitiwne a negatiwne licby|pśedznamuška]] (tradicionelnje +[[Pódpołnoc|pódpołnoc]], −[[Pódpołdnjo|pódpołdnjo]]) jo teke ''N'' resp. ''S'' dowólony. Kut, kótaryž wužywa se za geografisku šyrinu, njeměri se w zemskem srjejźišću, ale wótpowědujo kutoju mjazy (idealizěrowanym) [[Lotowy směr|lotowym směrom]] a ekwatoroweju rowninu zemje. * Městna z samskeju šyrinu laže na jadnom [[Šyrinowy krejz|šyrinowem krejzu]], teke ''šyrinowy paralel'' abo ''paralelny krejz'' pomjenjony. * Za identifikaciju dypka na zemskem powjerchu – za póstajenje jogo [[Geografiske koordinaty|geografiskego połoženja]] – jo pśidatnje k šyrinje pódawanje jogo [[Geografiska dlinina|geografiskeje dlininy]] (něga ''stopjeń dlininy'') trěbne. Definicija geografiskeje šyriny źo na [[Klawdius Ptolemeus|Klawdiusa Ptolemeusa]] slědk. == Rozrědowanje == Geografiska šyrina pódawa se [[Seksagezimalny system|seksagezimalnje]] w [[Stopjeń (kut)|stopnjach]], [[Wobłukowa minuta|minutach]] a [[Wobłukowa sekunda|sekundach]], pśi comž jadna minuta 60&nbsp;sekundam a jaden stopjeń wótpowědujo 60&nbsp;minutam (kaž w casowych pódaśach). Pśi [[Decimalny system|decimalnych]] stopnjach, minutach a sekundach pódawaju se městna za komu. Su rozdźělne metody zwobraznjenja, na&nbsp;pś.: # Stopnje, minuty, sekundy: 66° 43′ 12″ # Stopnje, minuty, decimalne sekundy: 66° 43′ 12,0″ # Stopnje, decimalne minuty: 66° 43,20′ # Decimalne stopnje: 66,7200° [[Wobłukowa minuta]] wótpowědujo spóromje ekwatora a spóromje [[Meridian (geografija)|meridianow]] cerje jadneje [[Mórska mila|mórskeje mile]] resp. 1.852 metrow, mjaztym až cera wobłukoweje minuty na šyrinowych krejzach ''φ'' (na pódpołnoc abo na pódpołdnjo wót ekwatora) jo wó faktor [[Sinus a kosinus|cos]] ''φ'' mjeńša. Wótstawk mjazy dwěma stopnjoma šyriny wšak jo pśecej wok. 111 km. Ale wótstawk na poloma (111,694&nbsp;km/°) jo pśez wopłonjenje zemje snadnje wětšy ako na ekwatorje (110,574&nbsp;km/°), dokulaž [[Wokłon|wokłon]] na toś tej droze wó wok. 1 % pśiběra. Jolic felujo pódase °N abo °S, ga stoje pozitiwne gódnoty za pódpołnocnu šyrinu a negatiwne za pódpołdnjowu šyrinu. Pśi pódawanju [[Geografiske koordinaty|městnych koordinatow]] musy se šyrina pśecej ako prědna pódaś, pótom akle dlinina: ''„B pśed L, ako w alfabeśe“''. Swóju pśicynu ma toś ta konwencija w stawiznach: šyrina dajo se južo stolěśa pśed dlininu dosć eksaktnje póstajiś. ;Koordinatowe pśikłady * [[München]] (Marienlatz): 48° 8′ 13,94″ pódpołnocneje šyriny, 11° 34′ 31,98″ pódzajtšneje dlininy * [[Santa Cruz County (Kaliforniska)]]: wok. 37° pódpołnocneje šyriny, 122° pódwjacorneje dlininy == Zwěsćenje geografiskeje šyriny == Šyrina dajo se cele jadnorje z nejwušego [[Słyńcny staw|słyńcnego stawa]] ''(połdnjowa šyrina)'' abo z wusokosći [[Kulminacija (astronomija)|kulminěrowacych]] gwězdow póstajiś. Na pódpołnocnej połkuli zemje pódawa wusokosć relatiwnje swětłego [[Polarna gwězda|polarneje gwězdy]] ''(Polaris)'' nad [[Horicont|horicontom]] dosć dokradnjej šyrinu: Na [[Ekwator|ekwatorje]] pokazujo se polarna gwězda na horiconśe, na pódpołnocnem polu stoj pśisamem padorownje na njebju. Napšawdu jo ''Polaris'' nic cele 1° wót [[Njebjaski pol|njebjaskego pola]] zdalony; zmólka, kótaraž nastawa pśez to, jo [[Zemska rotacija|zemskeje rotacije]] dla dwójcy na źeń 0°, dwójcy wok. 0,75° a dajo se pśez jadnore formule abo [[Woblicenje pśerězka|woblicenje pśerězka]] pomjeńšyś. Južo namórniki póznego 15. stolěśa su zamógli šyrinu za [[Nawigacija|nawigaciju]] wužywaś. Woblicenje geografiskeje ''dlininy'' wšak jo wěcej komplicěrowane było a jo se dokradnu [[Koplowańska nawigacija|koplowańsku nawigaciju]] abo měrjenje distancow [[Mjasec|mjasec]]-gwězda pominało. Wót kóńca [[18. stolěśe|18. stolěśa]] stawa se z dokradnym [[Cas|casom]] chronometrow, wót srjejźi [[20. stolěśe|20. stolěśa]] z pomocu wšelkich metodow pód wužywanim elektromagnetiskich žwałow terestriskich sćelakow, wót 1990tych lět z [[Global Positioning System|GPS]]-pśidostawakami satelitow. == Geodetiska, elipsoidiska, astronomiska a geocentriska šyrina == * ''Elipsoidiska'' abo ''geodetiska šyrina'': wótpowědujo, gaž [[Rotaciski elipsoid|rotaciski elipsoid]] wužywa se ako [[Zemski model|zemski model]], kutoju mjazy [[Ekwatorowa rownina|ekwatoroweju rowninu]] a elipsoidoweju normalu. Toś ta wersija geografiskeje šyriny wužywa se w [[Rozměrjenje kraja|rozměrjenju kraja]] a [[Kartografija|kartografiji]]. * ''[[Astronomiska šyrina]]'': pomjenjujo w [[Geodezija|geodeziji]] kut mjazy napšawdnym [[Lotowy směr|lotowym směrom]] a [[Ekwatorowa rownina|ekwatoroweju rowninu]]. Diferenca k elipsodiskej šyrinje jo komponenta [[Lotowe wótchylenje|lotowego wótchylenja]] (druga jo diferenca mjazy [[Astronomiska dlinina|astronomiskeju dlininu]] a [[Elipsoidiska dlinina|elipsoidiskeju dlininu]]). * ''[[Geocentriska šyrina]]'': jo směr k zemskemu srjejźišćoju. Lotowy směr a elipsoidowa normala njejźotej – mimo na [[Ekwator|ekwatorje]] a na [[Pol (geografija)|poloma]] – pśez [[Zemske srjejźišćo|zemske srjejźišćo]]. Geocentriska šyrina rozeznawa se wót ''geografiskeje'' šyriny wó až k 0,2°. Pśi perfektnem stabilnem (wopłonjonem) rotaciskem elipsoiźe (žedne góry resp. doły, konstantna gustosć) by elipsoidiska šyrina astronomiskej šyrinje wótpowědowała. Mimo togo by geocentriska šyrina za kužde městno pó licbje nejbližej ekwatora (t.g. nejmjeńša gódnota) była. == Wliw na klimu == Dokulaž pśerězne [[Słyńcne pśipromjenjenje|słyńcne pśipromjenjenje]] na dypk zemskego powjercha wótwisujo wót jogo geografiskeje šyriny, póstaja toś ta bytostnje lokalnu [[Klima|klimu]] a móžo definiciji (geografiskich) [[Klimowa cona|klimowych conow]] słužyś: [[Tropy]] laže mjazy [[Wobrotna šyrina|wobrotnyma šyrinoma]] (23° 26′) a [[Polarske strony|polarskimi stronami]] wušej [[Polarny krejz|polarneju krejzowu]] (66° 34′), mjazy nimi [[Subtropy|subtropy]] a [[Klimatiski wósrědna cona|klimatiski wósrědne cony]]. Klima wótwisujo teke wót dalšnych faktorow; tak su na&nbsp;pś. [[Europa|europske]] městna [[Pódpołnocnoatlantiski tšuženje|pódpołnocnoatlantiskego tšuženja]] dla zwětšego jasnje śoplejše ako [[Azija|aziske]] a [[Pódpołnocna Amerika|pódpołnocnoamerikańske]] městna samskeje geografiskeje šyriny. Geografiska šyrina ma wósebnje wliw na [[Wětš|wětšowe]] wobstejnosći. W něgajšnych casach, gaž [[Łoź|łoźi]] su hyšći nejcesćej płachtowali, su te za [[Łoźnistwo|łoźnistwo]] wjelgin wažne byli. Z togo casa su se hyšći pomjenowanja ako [[Kónjeca šyrina|kónjece šyriny]] abo [[Roaring Forties]] wobchowali, kótarež pśirěduju wótpowědujucym šyrinam wětšowe wobstejnosći. == Stopjeń šyriny == [[Dataja:48Grad2010.jpg|miniatur|48. šyrina ako dłožbny mozaik, Freiburg/Br., 2010]] Wuraz '''stopjeń šyriny''' wužywa se w rozdźělnem woznamje. Na jadnom boce jo z tym geografiska šyrina sama měnjona a na drugem boce šyrinowy krejz, na kótaremž wšykne městna jadnakeje geografiskeje šyriny laže; specielnje su młogi raz jano take šyrinowe krejze měnjone, kótarychž geografiska šyrina w stopnjach jo cełolicbowa. Pśibližne woblicenje dłujkosći šyrinowego krejza, pótakem jogo wobměry, buź wótwóźone z pśikładom 48. šyrinowego krejza, kótaryž prěcy [[Freiburg im Breisgau]]: Pó zjadnorjonem měnjenju, zemja by była kula, nic k poloma wopłonjona, a zemski radius by 6.400 km był, jo radius šyrinowego krejza, jogo wótstawk k zemskej wósce (ta ako linija wót jadnogo pola pśez srjejź zemje k drugemu poloju), za 48 stopnjow :<math>r = 6\,400\ km \cdot \cos 48^\circ </math> pótakem něźi 4.280 km. Wobměra toś togo krejza abo „dłujkosć 48. šyrinowego krejza“ jo :<math>U = 2 \cdot \pi \cdot r </math> pótakem něźi 27.000 km. == Glědaj teke == * [[Geografiska dlinina]] * [[Meridian (geografija)|Meridian]] == Eksterne wótkaze == {{Commonscat|Latitudes}} * [http://www.explorermagazin.de/gps/gpsbas1.jpg Wobraz ku geografiskej dlininje a šyrinje] * [https://web.archive.org/web/20120603081909/http://www.fwiegleb.de/geodat.htm Geografiske dlininy a šyriny nimskich městow a gmejnow (wok. 6.000)] * [https://web.archive.org/web/20120702141034/http://www.ottmarlabonde.de/L1/BreitengradeApplet.html Java-aplet k zwobraznjenjeju geografiskeje a geocentriskeje šyriny] * [http://www.gpso.de/maps/ Pśelicadło wšelkich koordinatowych systemow z wizuelneju kontrolu] [[Kategorija:Matematiska geografija]] 0qzb0a2k98xxt8gml358fsm1tl7vxu5 0 8963 147870 146828 2026-07-21T14:16:58Z CommonsDelinker 14 Změna Coat_of_arms_of_Samoa.svg na Public_Seal_of_Samoa.svg (pśez [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] pśicyna: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Not a coat of arms, and one of many seals, so "Seal of Samoa" 147870 wikitext text/x-wiki {{Stat |mě swójske=Malo Saʻoloto Tutoʻatasi o Sāmoa<br />Independent State of Samoa |mě serbske=Njewótwisny stat Samoa |wopon=Public Seal of Samoa.svg |chórgoj=Flag of Samoa.svg |gronko=Faʻavae i le Atua Sāmoa |gronko-serbski=Samoa jo załožona w Bóze |połoženje=Samoa on the globe (small islands magnified) (Polynesia centered).svg |rěc=[[samoašćina]] a [[engelšćina]] |stolica=[[Apia]] |forma kněžarstwa=parlamentariska republika |głowny=O le Ao o le Malo Tuimalealiʻifano [[Vaʻaletoa Sualauvi II]] |šef=minister prezident [[Laʻauli Leuatea Schmidt]] |njewótwisnosć=[[1. januara]] [[1962]] |płoń=2.842 km² |wobydlarstwo=193.000 |lěto=2010 |gustosć wobydlarstwa=68/km² |pjenjeze=1 Tala = 100 Sene |hymna=The Banner of Freedom |casowa cona=[[koordiněrowany swětowy cas|UTC]] +13 |TLD=.ws |telefon=+685 |znamje za awta=WS |kórta=Samoa_deutsch.png| }} '''Samoa''' (do 1997 oficielnje ''Pódwjacorna Samoa'') jo njewótwisny kupowy stat w pódwjacornem źělu [[Śichy ocean|Śichego oceana]], kótaryž wobstoj ze pódwjacornych [[Samoaske kupy|Samoaskich kupow]], mjaztym až słušaju pódzajtšne kupy ako [[Amerikańska Samoa]] k [[Zjadnośone staty Ameriki|Zjadnośonym statam]]. Samoa bu w lěśe [[1962]] njewótwisna wót [[Nowoseelandska|Nowoseelandskeje]] a ma pśisamem 200.000 wobydlarjow. Republika Samoa słuša ku [[Commonwealth]]ej a jo cłonk [[Zjadnośone narody|Zjadnośonych narodow]]. == Geografija == [[Dataja:Lefaga, Return to Paradise beach, south coast Upolu Island, Samoa, 2009.jpg|thumb|left|Samoaski pśibrjog na kupje Upolu]] Samoa lažy w krotkowjacornem Pacifiku, na dłujke zajtšo wót [[Fidži|Fidžija]]. Nejwětšej kupje stej [[Savai'i]] (1708 km²) a [[Upolu]] (1118 km²), źož namakatej se samoaska [[stolica]] [[Apia]] a mjazynarodne lětanišćo. Dalšej wobsedlonej kupje stej [[Manono]] a [[Apolima]]. Dalše mjeńše kupy njejsu stawnje wobsedlone. Wětše kupy archipela su [[wulkan|wulkaniskego]] póchada, mjeńše su nastali z [[koralowy riff|koralowych riffow]]. Na kupach kněžy tropisko-oceaniska klima z [[dešćowy cas|dešćowym]] a [[suchy cas|suchym casom]]. Pśerězna temperatura lažy pla 27 stopnjow. Dla swójogo geografiskego połoženja jo Samoa wót [[hurrikan]]ow a [[tsunami]]jow wogrozona. {{-}} == Wótkaz == {{Commonscat}} <br /> {{Nawikašćik Oceanija}} [[Kategorija:Stat w Oceaniji]] [[Kategorija:Commonwealth]] 9cgnyd949vek7n0okhxbr72rb19ydni 0 11542 147867 144321 2026-07-21T03:01:35Z CommonsDelinker 14 Wótporanje "Siprage-pioniri-1943.jpg", dataja jo była wulašowana z Commons pśez [[c:User:Elcobbola|Elcobbola]], pśicyna: Recreation of content deleted per community consensus ([[:c:COM:CSD#G4|G4]]). 147867 wikitext text/x-wiki {{infokašćik Město |mě serbske=Šiprage |mě swójske=Šiprage/ Шипраге |chórgoj= |wopon=Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |lat_deg = 44| lat_min = 28 |lon_deg = 17 | lon_min = 33 |stat=Bosniska a Hercegowina |wusokosć=507-520 m |płonina=20 km² |wobydlarstwo= 788 (2013) |postowa licba=58000 |pśedwólenje=(+387) 051 |website=[http://www.opstinakotorvaros.com/] |wušy šołta= }} '''Šiprage''' jo město [[Bosniska a Hercegowina|Bosniskeje a Hercegowiny]]. Ma wokoło 788 wobydlarjow (2013). <ref>http://www.kartabih.com/</ref><ref>Vojnogeografski institut, Ed. (1962): Šiprage (List karte 1:25.000, Izohipse na 20 m). Vojnogeografski institut, Beograd / Military Geographical Institute, Ed. (1962): Šiprage (map sheet 1: 25.000, Contour lines at 20 m). Military Geographical Institute, Belgrade.</ref> ==Climat== {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="toccolours" 0.5em solid #999; 100% |- style="text-align:center;" |style="background:pink|[[File:Lunar libration with phase2.gif|thumb|150px|]] |style="background:#dfd; "|'''Ø t°'''<br/> (°C) | style="background:pink|'''Min. t°''' <br>(°C) | style="background:#dfd; "|'''Max. t°'''<br>(°C) | style="background:pink| '''↓↓↓''' <br/>(mm) |-style="text-align:center;" | style="background:lightblue| '''I''' | –1,7 | –4,8 |1,4 |59 |-style="text-align:center;" | style="background:lightblue|'''II''' |0,3 | –3,6 |4,2 |63 |-style="text-align:center;" |'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" |'''III''' |4,6 | –0,1 |9,3 |59 |-style="text-align:center;" | style="background:#ddffdd;fff3;''|'''IV''' |9,1 |3,9 |14,3 |74 |-style="text-align:center;" | style="background:lightgreen|'''V''' |13,6 |8,1 |19,2 |90 |-style="text-align:center;" | style="background:lightgreen|'''VI''' |17,2 |11,5 |22,9 |99 |-style="text-align:center;" | style="background:pink|'''VII''' |18,9 |12,6 |25,3 |81 |-style="text-align:center;" | style="background:red|'''VIII''' |18,4 |11,9 |24,9 |76 |-style="text-align:center;" | style="background:#dfd;"|'''IX''' |14,7 |8,6 |20,9 |71 |-style="text-align:center;" |'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" |'''X''' |9,5 |4,7 |14,4 |79 |-style="text-align:center;" |'''style="background: bgcolor="#C2B280" |'''XI''' |4,4 |1,0 |7,8 |100 |-style="text-align:center;" | style="background:lightblue|'''XII''' |0,1 |–2,7 |3,0 |88 |}<ref>https://en.climate-data.org/location/905786/</ref> ==Populacja== [[File:Grafika.png|500x300|thumb|center|Populacja 1961-2013.]] ==Galeria== <gallery widths="300px" heights="200px"> File: Ostaci rimske naseobine.jpg|Plan (18,42 x 14,2 m) Bazylika rzymska, 5. wieku File: Stecak-Siprage-1950.jpg|Jeden z ostatnich ostatnich, 12 wieku (nagrany w 1950 roku) </gallery> ==Zarodk== <references/> ==Internet== {{Commonscat|Šiprage}} * [http://opstinakotorvaros.com/ ] *http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia *http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/ *http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx *http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia *http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/ *http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx *http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H [[Kategorija:Sedlišćo w Bosniskej a Hercegowinje]] khz35r3ck9djacoj8dfnp1g8v4wg96f 0 13457 147865 147853 2026-07-20T20:14:07Z 1pśe160 14133 /* Prědne plany 1880tych lět */ korektura 147865 wikitext text/x-wiki '''Kanal Łobjo-Sprjewja-Odra'''<ref>[https://www.nowycasnik.de/index.php/dsb/component/search/?searchword=kanal%20Odra%20%C5%81objo&ordering=newest&searchphrase=all&limit=20 Kanal Łobjo-Sprjewja-Odra na boce ''Nowego Casnika'']</ref> (nimski '''Elbe-Spree-Oder-Kanal''', ''ESOK'') dejała ako wódna droga w [[Dolna Łužyca|Dolnej Łužycy]] z cełkowneju 156,5 kilometrow rěki [[Łobjo]], [[Sprjewja]] a [[Odra|Odru]] mjazy sobu zwězaś. Prědne plany k łoźowemu kanaloju segaju slědk až do casa Prědneje swětoweje wójny, kenž pak njejsu se nejskerjej z pśicynow kostow žednje zwenka planowańskego stadija slědowali. [[Wobraz:Łobjo-Odra-kanal.PNG|mini|450px|Pśedstajenje kórtow wót pódpołnocnego a pódpołdnjowego Łobjo Sprjewini Odriny kanal w [[Dolna Łužyca|Dolnej Łužycy]].]] W lětach 1871 do 1931 jo k tomu wušy górnistwowy amt w [[Halle (Solawa)| Hala nad Solawu]] (''Halle (Saale)'', staroserbski teke ''Dobrogora'') pósuźowanje wuźěłało<ref>Landesarchiv Sachsen-Anhalt; Online-Recherche: [https://recherche.landesarchiv.sachsen-anhalt.de/Query/detail.aspx?ID=573733 ''F 38, III Nr. 63 Bau des Elbe-Spree-Kanals und Elbe-Oder-Kanals, auch Kanäle östlich der Elbe, 1871-1931 (Akte).'']</ref>, což mjazy drugim teke jogo wuznam za źinsa pólske pśistawne město [[Szczecin|Šćeśin]] ''(Szczecin/Stettin)'' a šćit [[Błota|Błotow]] rozpowědało, ako teke w [[Halšterski kraj|Halšterskeje kraju]]. Stakim jo była łoźowa wódna droga wót [[Mühlberg|Młyńska Góra nad Łobjom]] (''Mühlberg (Elbe)'', serbski teke ''Miłota'') pśez [[Wikow|Wikach]], pśez [[Głupsk (Łuchow)|Głupskego kněstwom]], pódpołnocnje města [[Rolany]] a pódpołdnjowy [[Dolsthaida (Łuchow)|Tołsty]] (''Dolsthaida'', źinsa ''Lauchhammer-Süd''), ako teke mjazy [[Šejkow|Šejkowu]] a [[Carny Gózd|Carnu Gózdu]], spóromje Zły Komorowskich a Drjowkojskich brunicowych rewěrow až do města [[Chóśebuz]] a k [[Gójacki jazor|Gójackim jazoru]] ako zwisk k Odrinymu Sprjewinemu kanaloju do [[Pśibrjog]]a (''Fürstenberg'', źinsa ''[[Eisenhüttenstadt]]'') njedaloko města [[Frankobrod nad Odru|Frankfurt pśi Odrje]] planowane. Mjazy [[Głupsk (Łuchow)|Głupskom]] (''Mückenberg'', źinsa ''Lauchhammer-West'') a Tołstu ako teke w Rolań a w [[Zły Komorow|Złem Komorowje]] su byli zjawne pśistawy pśedwiźone<ref>Lausitzer Allgemeine Zeitung/Lausitzer Rundschau: [https://www.lausitzer-allgemeine-zeitung.org/lausitzer-geschichte-elbe-spree-oder-kanal-ein-hypothetischer-kanal-quer-durch-die-lausitz/ ''Lausitzer Geschichte – Elbe-Spree-Oder-Kanal: Ein hypothetischer Kanal quer durch die Lausitz'']</ref>. == Prědne plany 1880tych lět == ''„W lětach góspodaŕskego rozmacha, pó Nimsko-francojskej wójnje (1870 – 1871), jo se k lěpšemu transportoju produktow mimo wutwarjenja zelezniskeje seśi zapołoženje kanalow póspěchowaś. Jadne take jo było pśedstajenje Łobjowe-Sprjewje-Odrinskego kanala [<nowiki />[[sic]]!].“'' Pó słowach domowniskego slěźenja Heinz Petzold su se dejali tysacotonowe łoźi Młyńska Góra pśi Łobju, pódpołdnjowy Wikow a [[Plesow|Plesy]] a pódpołnocnje [[Der Schraden|tšužka Schradenskego]], tak mjenowanym Małym Błotam pśez ceru 35 kilometrow do tencas hyšći wjelgin daloko rozdrosćonego [[Carny Halšter|Carnego Halštera]] wjasć. Pótom, su dejali w tegdy hyšći [[Dolna Šlazka|dolnošlazyńskem]] městačku Rolańu dalšny kanal wót Carnego Halštera na pódpołdnjowy ze Złego Komorowa do [[Wólšynka|Wólšynoweje łuki]] až do Chóśebuza wjasć, aby tam do Sprjewje dowjadli. Toś ta dejali až nižej [[Bezkow|Bezkowa]] k pśistawoju [[Gójac|Gójacach]] pśi Gójackem jazorje ako kanal wutwariś. ''„Za tu wiziju jo se wósebnje Chóśebuska wikowańska komora mócna, kenž jo 1898 samo zgromaźinu góspodaŕskich zastupnikow pśewjadła a jo pówołała swójsku "kanalowu komisiju". Drje su natwarili [[Odrino-Sprjewiny kanal]] ako źěl 1890, ale zwisk k Łobju jo tencasne mócnaŕstwo z pśicynow kostow wótpokazało. Weto jo se 1920 změnjony projekt z 186 kilometrami dłujkosću, kótaryž jo zachopił pla [[Ryzawa|Ryzawy]] pśedstajił. 110 milionow mócnarskich markow su za to pówoblicyli.'' ''Za popadnjenje "Špickow wusokeje wódy pśi mjeńšej mańi cełeje wódy abo dlejšych žwałach rěkěta" stej dejałej słužyś Gójacki a [[Mochojski jazor]] z 68 milionami kubiknych metrow ako gaśeński rum. Za to by dejali teke dwě pušćadle źaseś metrow respektiwnje sedym metrow spadu pla [[Hajnk]] a [[Dešno]] twariś. Tak by mógali tysacotonowe kanalowe łoźi z pó źewjeś metrami šyrokosći bźeze wlacaka abo tśi styristotonowe cołny ze wlacakom na dłujkem wjacorje wót Chóśebuza pśedwiźony pśistaw zalaś. Pśi zepěranej mańje wobalkow lětnje 250.000 tonow by k tomu trjebali dłujkosć měška 650 metrow. Financielne lěpšyny w kostach cołnowanja, wlacakańskego płaśenja a wótedankow za łoźnistwo napśeśiwo zeleznicy su se zwěsćili za wužywanje Chóśebuskego pśistawa za transporty cajkowego drjewa a librowanja zernow až do [[Hamburg]]a. Ideja pak jo se w casach inflacije zasej minuła.'' ''Teke ako jo w lěśe 1948 Chóśebuski wušy šołta Weihrauch na mysl wobgranicowaneje seśi zasej nawězał, njejo projektoju wuspěch wuspěch pśewinuł<ref>Informationen zum Thema: [https://pschulze-cottbus.de/wissenswertes_zum_wasser/cb_hafenstadt.htm Hafenstadt Cottbus] - ''pschulze-cottbus.de - Zitat: Heinz Petzold; Lausitzer Rundschau, 31. Dezember 2002''</ref> [<nowiki />[[sic]]!].“'' == 1920 pśedstajony projekt == [[Dataja:Pulsnitz Eda 02 2014 sj1.jpg|mini|300px||right|Zawalowanje starego [[Groźćański kanal|Groźćańskego kanala]] do [[Połčnica (rěka)|Połčnicy]] pla [[Wikow]]a.]] [[Dataja:Pulsnitz Eda 02 2014 sj2a.jpg|mini|300px|right|[[Wikow]] - [[Połčnica (rěka)|Połčnica]] mjazy [[Groźćański kanal|Groźćańskim kanalom]] a wuliwom do [[Carny Halšter|Carnego Halštera]].]] [[Dataja:Mündung_der_Pulsnitz_1.JPG|mini|300px|right|[[Wikow]] – wulew [[Połčnica (rěka)|Połčnicy]] do [[Carny Halšter|Carnego Halštera]].]] Z 1920 pśedstajonym projektom, by dejała se wutwaŕ 1742 do 1748 natwarjonego [[Groźćański kanal|Groźćańska kanala]] (nimski teke ''Elsterwerda-Grödel-Floßkanal'') fokusěrowaś. Ten pśez [[Rědora (rěka)|Mału]] a [[Rědora (reka)|Wjeliku Rědoru]] zjěźony kanal z cełkownje 36,85 kilometrow, zachopijo se w [[Nünchritz|Nuchach]] ''(Nünchritz)'' pódpołdnjowy Ryzawy pśi Łobju a wjeźo k [[Połčnica (rěka)|Połčnicy]] w Wikoje, kótaraž se gnjo direktnje na njen do Carnego Halštera. Toś ten projekt, kótaryž dej pśedewšym brunicowej industriji pódpołdnjowy wót Chóśebuza a wokoło Złego Komorowa pśispóraś. Pśedwiźeło jo cełkownje jadnasćo pśistawow. Jano Zły Komorow jo pśi tom dejało dwa pśistawa dostaś. Za to jo planowane, wót pśistawa Rolana paralelnje pśirodnych Halšterskich rukow kanal nad Złym Komorowom, [[Nowem Wiki|Nowem Wikom]] a [[Grodk|Grodkom]] k Chóśebuskej Sprjewi wjasć. Źož dejał dalšny kanal pódzajtšnje k Błotam zwisk do Gójacach pśi Gójackim jazorje twóriś. Pśez kanal, mógali napśeśiwo zeleznicy wětše kopice brunice lažko a tunjej pśez Carny Halšter a Sprjewju až do [[Barliń|Barlinja]], ako teke pśez Łobjo do Hamburga transportěrowaś. Jano do Barlinja měli wob lěto něźi 2,02 milionow tonow brunice z [[Łužyca|Łužyce]] dowóliś. Mimo togo by teke wódny transport zeleza, stala, gnojiwow, drjewa, kalka a cementa, cyglow, głažka a nic naslědku wót rolnikaŕskich produktow ako trajdy až ku skótu móžny był. Cełkowne twaŕske kosty za Łobjo-Sprjewiny kanal su z sumu něźi 55 milionow mócnarskich markow pódali. Na kanalowy kilometer by pótakem suma 418.300 mócnarskich markow napadnuła. Cogodla njejo se łoźowy zwisk skóńcnje natwarił, jo njerozjasnjone<ref>Informationen zum Thema: Hafenstadt Cottbus - ''pschulze-cottbus.de - Zitat: Torsten Richter; Lausitzer Rundschau, 13. Oktrober 2010''</ref>. Chóśebuz a Dolna Łužyca stej byłej srjejź 19. lětstotka pśez Sprjewju a [[Friedricha Wilhelmowy kanal]] z źinsa pólskim [[Wrocław|Wrocławjom]], [[Magdeburg|Źěwinom]] ''(Magdeburg)'', Dobrogorom ''(Halle (Saale))'' a wusokim mórskim pśistawom w Hamburgu a źinsa pólski Šćeśinu a [[Gduńsk]]u pśi kašubskim zalěwi, kaž teke něgajšny pódzajtšnopšuski [[Kaliningrad|Kralowc]] ''(Königsberg)'' a źinsajšny ruski Kaliningrad. Wóry su se pśewažnje w Gójacach pśi Gójackem jazorje pśepołožyli, dokulaž jo Sprjewja akle wóttam łoźowna była. Mimo pśizamknjenja łužyskego rewěra jo pśedewšym teke pśizamknjenje k něgajšnym nimskim wuchodnym pśistawam (''Stettin'' a ''Königsberg'') a jo pólskim Gduńsk ''(Danzig)'' z rewěrow a industrijowych stojnišćow w [[Sakska|Sakskej]], [[Srjejźna Nimska|Srjejźnej Nimskej]] a za transport tworow z [[Česky|pódpołnocnočeskimi]] pśistawami połobskich městow [[Děčín|Dźěćin]] a [[Ústí nad Labem|Wusće nad Łobjom]] wuznamom. == Plany za lěto 2000 a wušej togo == [[Wobraz:Hafen Schwedt.JPG|mini|300px|Zajězd Odrowego pśistawa do [[Swjecje|Swjecju]]]] 2001 dotwarjony a wót swójeje kapacity pśetrjefjony a wusoko móŕnje zamóžny Odrinski wustaw we městu [[Swjecje]] ''(Schwedt/Oder)'', industrijowy pomnik kursa ekspansije w młodšych stawiznach nutśikownych łoźnistwa 1990tych lět. Z tšašneju wusokeju wódu Odry wót 1997 a wusokeju wódu wót 2010, ako teke Łobja wusokeje wódy wót 2002 a 2006 how jo nastupiła kursowa změna. Odra, wót togo casa, ako jo wót nakładnego łoźnistwa a zrownanja do směra Šćeśin do dalokeje měry wuwzeła, a jo se stał k projektoju za renaturěrowanje a šćit pśed wjelikeju wódu. Wobstatk rybow a fawna mjazy Frankobrodom nad Odru a [[Šćeśinojski zalew|Šćeśinojskego zalewjom]] su mógali jasnje wódychnuś a tam mjaztym zemrěte družyny zasej swój habitat namakali. Weto a rowno togodla se doněnta njedopołnjony cowańk wó Łobjo-Sprjewino-Oderskem kanalu wót póznych 1990tych lět zasej góruco diskutěrujo. Z dojśpiśom [[Łužyske jazorišćo|Łužyskeje jazoriny]] w 2010tych a 2020tych lětach rozmysluju teke wó pśizamknjenju Łužyskeje jazoriny k europskej nutśikownej łoźowej a zwězkowej wódnej droze. [[Wobraz:Ilsowy kanal pśi Rańskem jazorje.jpeg|mini|300px|Wótběg Ilsowa kanala pśi [[Rański jazor|Rańskem jazorje]]]] [[Wobraz:Kanalowa tunela Ilsego směr Sedlišćowe jazoro.jpeg|mini|300px|Kanalowa tunela Ilsego mjazy [[Rański jazor|Rańskim]] a [[Sedlišćański jazor|Sedlišćańskim jazorom]] k pódwóźenju [[Wólšynka|Rajnica]], ako teke Chóśebuz-Wósešćańska/Lubnjow-Kamjeńska zeleznica a zwězkowa droga 96/169 ''(twaŕske lěto 2011)'']] Dwanasćo do tśinasćo kanalow buźo we Łužyskej jazorinje. Toś te zwězuju cełkownje źaseś kumštnych jazorow, kótarež su z něgajšnych jamow nastali. Nejdlejšy toś togo pśewódnika jo něźi tśi kilometry dłujki. Stakim jo jazorata wót na pódwjacorje, njepósrědnje k Carnemu Halšterju lažecego [[Złykomorojski jazor|Złykomorojska jazora]] a na pódzajtšu, w pśeśěgu Sprjewje lažecego [[Sprjewinodolski jazor|jazory Sprjewinodolskego]] k łoźowaś. Fokus we łoźowych wužywanskich śěžyšćach, w koncepśe wódneje drogi, wósebnje za krotkowjacornu Dolnu Łužycu, [[Łobjo-Halšterski kraj]], ako teke Łužyskeje jazoriny by směł na lutnych wódychańskich aspektach a turistiskem wužywanju bazěrowaś. W sportowem a wólnocasnem łoźnistwje, pśi pśerěznych 3 do 12 namórniskich sukow w regatowem a kanusowem sporśe, Błotam pódobnej cołnowej łoźni a pśi wužywanju srjejźnych motorskich cołnowych klasow a Yachtow až do maksimal 30 móŕskich sukow. Ako teke płachtakowanju na jazorach a organizacija wobswětoju pśichylonego pśewódnego a linijowego łoźnistwa ja ramik zjawnosćow. W saněrowanju a regulěrowanju spódneje wódy, w renaturěrowanju a slědkwjeźenju k spócetnym abo pśibližujucy spócetnje běgam rěkow. Šćitoju pśed wjelikeju wódu, zapołoženju polerowych płoninow, gaśenjow a regulěrowańskich basenkow. Nakładne Łoźowe wužywanje drje njejo nastupajucy powšykne wuwiśe wobswětoweje, wobchadoweje a góspodaŕskeje politiki, wósebnje teke cełkowneje situacije w zwězkowem planowanju wódowych drogow a zastojnstwje wuzamknjone, ale skerjej njewěrjeby se lěbda pótrjebnosći. ==Noty== <references/> ==Glej teke== * Annaburger Ortschronisten: [https://web.archive.org/web/20240812183014/https://annaburger-chronisten.de/inhalt/aus-unserer-region/die-schwarze-elster/wasserstrasse/spreeanbindung/ ''Spreeanbindung - Erste Pläne zum Bau eines Spree-Elster-Elbe-Kanal''] * Reichstagsprotokolle: ''[https://www.reichstagsprotokolle.de/Sach_bsb00000080_001577 Wasserstraßen, Nr.7]; Reichstagsprotokoll vom [https://www.reichstagsprotokolle.de/Blatt2_w3_bsb00000078_00372.html 11. November 1924]'' [[Kategorija:Dolna Łužyca]] [[Kategorija:Kanal w Bramborskej]] [[Kategorija:Geografija Łužyce]] [[Kategorija:Odra]] [[Kategorija:Sprjewja]] [[Kategorija:Rěckowy system Carny Halšter]] fijoig3cx05ulnyzzzo4jh5tzgktjow 0 13869 147873 2026-07-22T20:31:44Z 1pśe160 14133 Jo napórał bok z ' '''Der Schraden''' teke '''Schradenland''' (teke serbski '''''Mała Błota''''' abo ''Tšužka'', ''Schradenski kraj'') jo tšugaś błośam pódobna pśirodna krajina w [[Sakska|Sakskej]] a [[Bramborska|Bramborskej]] w pódwjacornej [[Łužyca|Łužycy]] a jo teke granicny kraj mjazy [[Górna Łužyca|Górneju]] a [[Dolna Łužyca|Dolneju Łužycu]]. W póchadźe jo była krajina wót wjele bocnych běgow [[Carny Halšter|Carnego Halštera]] a Starego Połčnica (r…' 147873 wikitext text/x-wiki '''Der Schraden''' teke '''Schradenland''' (teke serbski '''''Mała Błota''''' abo ''Tšužka'', ''Schradenski kraj'') jo tšugaś błośam pódobna pśirodna krajina w [[Sakska|Sakskej]] a [[Bramborska|Bramborskej]] w pódwjacornej [[Łužyca|Łužycy]] a jo teke granicny kraj mjazy [[Górna Łužyca|Górneju]] a [[Dolna Łužyca|Dolneju Łužycu]]. W póchadźe jo była krajina wót wjele bocnych běgow [[Carny Halšter|Carnego Halštera]] a Starego [[Połčnica (rěka)|Połčnicy]] charakterizěrowana. [[Dataja:ElstermühlePlessa2.jpg|mini|right|Młyń w [[Plešow]]y]] [[Dataja:Kirche Grosskmehlen.jpg|mini|right|Cerkwja [[Wjelike Chmjelny]]]] [[Dataja:Fotothek df rp-b 1000046 Windmühlen, Ausschnitt aus, Gemälde von H. Nadler-Gröden, aus, Heimatkalender Ba (cropped).jpg|mini|right|Schradenska drastwa - mólby [[Hans Nadler|Hansa Nadlerja]] w [[Rukow|Rukowojskem]] domowniskem kalendarju (1914)]] Až do 19. lětstotka jo licył dłujki wjacor a pódzajtšo k aktiwnemu serbskorěcnemu rumoju. Na pódpołnocy a pódwjacorje su luźe skerjej [[Dolnoserbski|dolnoserbski]] powědali a na pódzajtšu jo rěc skerjej tenděrowała k [[górnoserbski|górnoserbšćinje]]. W krotkozwjacornem źělu [[Mišnja|Mišnjańskego krajem]] jo se nimska rěc pśesajźiła. Stare wašnje pisanja a honowych mjenjow ako teke źinsajšne rěcne wašnje na granicne dialekty ze sakskego-[[Čechy|bemskego]] k [[Serby|serbšćinje]], ako teke mjazy dolno- a górnoserbšćinu. Granicne połoženje jo pregowało wšake narěcy a móžoš pśi rozgronje źinsa hyšći spóznaś z kótareje jsy něchten pśiźo. Teke źinsajšny źeń pó cełem Schradenskem kraju typiski serbske swěźenje a nałogi woplěwaju. Drastwa Schradenskego jo pódobna serbskej drastwje [[Wórjejce|Wórjejcańskego regiona]]. W lěśe 1885 jo [[Mjertyn Moń]] woglědał sobu zeleznice do Schradźe a jo drogował wót [[Kałow]]y do [[Drězg]]om, źož jo měł góźbu serbsku rěc wužywaś. Weto njenamakajo se w lisćinach dolnoserbskich městnych a ležownostnych mjenjow žedno wopšawdne serbske pomjenjenje za nimske słowo "Schraden". Groni pak, až su to pušćadło teke ako Małe Błota pomjenili. Nejskerjej se wótwóźujo mě "Schraden" wót staronimskego wabjow "schraden" to šrotowaś abo tšugaś ako teke słowu "Schrader" šlodaŕ. [[Dataja:Mückenschwarm über Hochwasserwiesen.jpg|mini|left|Pólate Schradenske łuki w oktobrje 2010]] Rozmjej, to šrotowaśu młyny pśi šumjecych Tšužkach. Jo Tšugański kraj, kraj wjele tšugow, wjelika wóda charakterizěrowana krajina z pólateju tšužem. Wjele za Schradenski kraj zwuconych wódnych młynow w kótarychž jo se šrot mólowało a krosny su gótowali pśez pógónjenje młyńske kólaso. Su dali rowno tak teke tradicionelne tkalcoranja a z tym zwězane šlodaŕstwo. == Link == * [[:de:Datei:Schradenhaus (cropped).jpg|Stary Schradenski blokěrowany dom ze słomjanym kšywom (19. lětstotk)]] {{Coordinate|article=/|NS=51/25/35/N|EW=13/36/10/E|type=adm2nd|region=DE-BB}} jajn4dh0nsjyk6a0f46bx0dxsby1kbk 147874 147873 2026-07-22T20:45:07Z 1pśe160 14133 dodank.teksowe format 147874 wikitext text/x-wiki '''Der Schraden''' teke '''Schradenland''' (teke serbski '''''Mała Błota''''' abo ''Tšužka'', ''Schradenski kraj'') jo tšugaś błośam pódobna pśirodna krajina w [[Sakska|Sakskej]] a [[Bramborska|Bramborskej]] w pódwjacornej [[Łužyca|Łužycy]] a jo teke granicny kraj mjazy [[Górna Łužyca|Górneju]] a [[Dolna Łužyca|Dolneju Łužycu]]. W póchadźe jo była krajina wót wjele bocnych běgow [[Carny Halšter|Carnego Halštera]] a Starego [[Połčnica (rěka)|Połčnicy]] charakterizěrowana. [[Dataja:ElstermühlePlessa2.jpg|mini|right|Młyń w [[Plešow]]y]] [[Dataja:Kirche Grosskmehlen.jpg|mini|right|Cerkwja [[Wjelike Chmjelny]]]] [[Dataja:Fotothek df rp-b 1000046 Windmühlen, Ausschnitt aus, Gemälde von H. Nadler-Gröden, aus, Heimatkalender Ba (cropped).jpg|mini|right|Schradenska drastwa - mólby [[Hans Nadler|Hansa Nadlerja]] w [[Rukow|Rukowojskem]] domowniskem kalendarju (1914)]] Až do 19. lětstotka jo licył dłujki wjacor a pódzajtšo k aktiwnemu serbskorěcnemu rumoju. Na pódpołnocy a pódwjacorje su luźe skerjej [[Dolnoserbski|dolnoserbski]] powědali a na pódzajtšu jo rěc skerjej tenděrowała k [[górnoserbski|górnoserbšćinje]]. W krotkozwjacornem źělu [[Mišnja|Mišnjańskego krajem]] jo se nimska rěc pśesajźiła. Stare wašnje pisanja a honowych mjenjow ako teke źinsajšne rěcne wašnje na granicne dialekty ze [[Sakska|sakskego]]-[[Čechy|bemskego]] k [[Serby|serbšćinje]], ako teke mjazy dolno- a górnoserbšćinu. Granicne połoženje jo pregowało wšake narěcy a móžoš pśi rozgronje źinsa hyšći spóznaś z kótareje jsy něchten pśiźo. Teke źinsajšny źeń pó cełem Schradenskem kraju typiski serbske swěźenje a nałogi woplěwaju. Drastwa Schradenskego jo pódobna serbskej drastwje [[Wórjejce|Wórjejcańskego regiona]]. W lěśe 1885 jo [[Mjertyn Moń]] woglědał sobu zeleznice do Schradźe a jo drogował wót [[Kałow]]y do [[Drězg]]om, źož jo měł góźbu serbsku rěc wužywaś. Weto njenamakajo se w lisćinach dolnoserbskich městnych a ležownostnych mjenjow žedno wopšawdne serbske pomjenjenje za nimske słowo ''„Schraden“''. Groni pak, až su to pušćadło teke ako ''Małe Błota'' pomjenili. Nejskerjej se wótwóźujo mě ''„Schraden“'' wót staronimskego wabjow ''„schraden“'' - to ''šrotowaś'' abo ''tšugaś'' ako teke słowu ''„Schrader“'' - to ''šlodaŕ''. [[Dataja:Mückenschwarm über Hochwasserwiesen.jpg|mini|left|Pólate Schradenske łuki w oktobrje 2010]] Rozmjej, to šrotowaśu młyny pśi šumjecych Tšužkach. Jo Tšugański kraj, kraj wjele tšugow, wjelika wóda charakterizěrowana krajina z pólateju tšužem. Wjele za Schradenski kraj zwuconych wódnych młynow w kótarychž jo se šrot mólowało a krosny su gótowali pśez pógónjenje młyńske kólaso. Su dali rowno tak teke tradicionelne tkalcoranja a z tym zwězane šlodaŕstwo. == Link == * [[:de:Datei:Schradenhaus (cropped).jpg|Stary Schradenski blokěrowany dom ze słomjanym kšywom (19. lětstotk)]] {{Coordinate|article=/|NS=51/25/35/N|EW=13/36/10/E|type=adm2nd|region=DE-BB}} d82xka26nz4uhs6gks1djfmjoby68ls 147875 147874 2026-07-22T23:58:15Z 1pśe160 14133 dodank geografija 147875 wikitext text/x-wiki '''Der Schraden''' teke '''Schradenland''' (teke serbski '''''Mała Błota''''' abo ''Tšužka'', ''Schradenski kraj'') jo tšugaś błośam pódobna pśirodna krajina w [[Sakska|Sakskej]] a [[Bramborska|Bramborskej]] w pódwjacornej [[Łužyca|Łužycy]] a jo teke granicny kraj mjazy [[Górna Łužyca|Górneju]] a [[Dolna Łužyca|Dolneju Łužycu]]. W póchadźe jo była krajina wót wjele bocnych běgow [[Carny Halšter|Carnego Halštera]] a Starego [[Połčnica (rěka)|Połčnicy]] charakterizěrowana. [[Dataja:ElstermühlePlessa2.jpg|mini|right|Młyń w [[Plešow]]y]] [[Dataja:Kirche Grosskmehlen.jpg|mini|right|Cerkwja [[Wjelike Chmjelny]]]] [[Dataja:Fotothek df rp-b 1000046 Windmühlen, Ausschnitt aus, Gemälde von H. Nadler-Gröden, aus, Heimatkalender Ba (cropped).jpg|mini|right|Schradenska drastwa - mólby [[Hans Nadler|Hansa Nadlerja]] w [[Rukow|Rukowojskem]] domowniskem kalendarju (1914)]] Až do 19. lětstotka jo licył dłujki wjacor a pódzajtšo k aktiwnemu serbskorěcnemu rumoju. Na pódpołnocy a pódwjacorje su luźe skerjej [[Dolnoserbski|dolnoserbski]] powědali a na pódzajtšu jo rěc skerjej tenděrowała k [[górnoserbski|górnoserbšćinje]]. W krotkozwjacornem źělu [[Mišnjo|Mišnjańskego krajem]] jo se nimska rěc pśesajźiła. Stare wašnje pisanja a honowych mjenjow ako teke źinsajšne rěcne wašnje na granicne dialekty ze [[Sakska|sakskego]]-[[Čechy|bemskego]] k [[Serby|serbšćinje]], ako teke mjazy dolno- a górnoserbšćinu. Granicne połoženje jo pregowało wšake narěcy a móžoš pśi rozgronje źinsa hyšći spóznaś z kótareje jsy něchten pśiźo. Teke źinsajšny źeń pó cełem Schradenskem kraju typiski serbske swěźenje a nałogi woplěwaju. Drastwa Schradenskego jo pódobna serbskej drastwje [[Wórjejce|Wórjejcańskego regiona]]. W lěśe 1885 jo [[Mjertyn Moń]] woglědał sobu zeleznice do Schradźe a jo drogował wót [[Kałow]]y do [[Drězg]]om, źož jo měł góźbu serbsku rěc wužywaś. Weto njenamakajo se w lisćinach dolnoserbskich městnych a ležownostnych mjenjow žedno wopšawdne serbske pomjenjenje za nimske słowo ''„Schraden“''. Groni pak, až su to pušćadło teke ako ''Małe Błota'' pomjenili. Nejskerjej se wótwóźujo mě ''„Schraden“'' wót staronimskego wabjow ''„schraden“'' - to ''šrotowaś'' abo ''tšugaś'' ako teke słowu ''„Schrader“'' - to ''šlodaŕ''. [[Dataja:Mückenschwarm über Hochwasserwiesen.jpg|mini|left|Pólate Schradenske łuki w oktobrje 2010]] Rozmjej, to šrotowaśu młyny pśi šumjecych Tšužkach. Jo Tšugański kraj, kraj wjele tšugow, wjelika wóda charakterizěrowana krajina z pólateju tšužem. Wjele za Schradenski kraj zwuconych wódnych młynow w kótarychž jo se šrot mólowało a krosny su gótowali pśez pógónjenje młyńske kólaso. Su dali rowno tak teke tradicionelne tkalcoranja a z tym zwězane šlodaŕstwo. == Geografiske połoženje== Pó zmysle zegerowego zwenka namakajo se na nul zegerje na pódpołnocy Schradenska [[Plešow]]a bahnowa krajina, na dłujkem zajtšu [[Łuchow|Łuchojska]] [[Chójna (Łuchow)|Chójańska gata]] a [[Zelenogózdźański Ług|Zelenogózdźańskego ługem]], [[Głupsk (Łuchow)|Głupskego krajach]] z wót jamy skóńcowaneju [[Pommelheide|Carnicoweju gólu]]. Na pódzajtšu lažy [[Ćětowa|Ćětowska]] Stara [[Połčnica (rěka)|Połčnica]] źož wjeršk něgajšnego dolnošlazyńskego rožack z górnołužyskeju a [[Rolanska góla|Rolańskeju gólańskeju krajinu]]. Na pěśich na krotkem zajtšu laže grodowe parkowe pśipšawy wót [[Kropnja|Kropnjow]] a [[Wjelike Chmjelny|Wjelikich Chmjelnow]]. W wejsnem městnje [[Wótrań]] na sobu pódpołdnju [[Kinsporska góla]] źož se na krotkem wjacorje a pódwjacorje Rědorskich krajach pśizamknjo. Na dłujkem wjacorje pśejźo krajina Schradenskego do pśirodnego parka Dolnołužyska góla a [[Lubuš]]o-[[Žarnow]]ska krajina kóńcnych moranow. W centrumje Schradenskego krajem wótběgnjo zašćěpjona Nowa Połčnica k [[Carny Halšter|Halšterju wulinoju]] do směra [[Wikow]]. Na pódpołnocy k Połčnicy lažy pasmo šćitaneje pśirody Halšterowa łuka a pódpołdnjowy bagnišća [[Merzdorf (Schradenska)|Merzdorf]]-[[Gröden (Schradenska)|Gródanskego]], źož na pódwjacorje we wejsnem źělu [[Kružwica (Wikow)|Wikow-Kružwica]] to [[Groźćański kanal]] wótnožkujo a wjeźo do směra [[Łobjo]]m. == Link == * [[:de:Datei:Schradenhaus (cropped).jpg|Stary Schradenski blokěrowany dom ze słomjanym kšywom (19. lětstotk)]] {{Coordinate|article=/|NS=51/25/35/N|EW=13/36/10/E|type=adm2nd|region=DE-BB}} dqlu7w6x63hjqs8blk3kupzxk9hzqta 147876 147875 2026-07-23T00:19:20Z 1pśe160 14133 /* Geografiske połoženje */ kórta 147876 wikitext text/x-wiki '''Der Schraden''' teke '''Schradenland''' (teke serbski '''''Mała Błota''''' abo ''Tšužka'', ''Schradenski kraj'') jo tšugaś błośam pódobna pśirodna krajina w [[Sakska|Sakskej]] a [[Bramborska|Bramborskej]] w pódwjacornej [[Łužyca|Łužycy]] a jo teke granicny kraj mjazy [[Górna Łužyca|Górneju]] a [[Dolna Łužyca|Dolneju Łužycu]]. W póchadźe jo była krajina wót wjele bocnych běgow [[Carny Halšter|Carnego Halštera]] a Starego [[Połčnica (rěka)|Połčnicy]] charakterizěrowana. [[Dataja:ElstermühlePlessa2.jpg|mini|right|Młyń w [[Plešow]]y]] [[Dataja:Kirche Grosskmehlen.jpg|mini|right|Cerkwja [[Wjelike Chmjelny]]]] [[Dataja:Fotothek df rp-b 1000046 Windmühlen, Ausschnitt aus, Gemälde von H. Nadler-Gröden, aus, Heimatkalender Ba (cropped).jpg|mini|right|Schradenska drastwa - mólby [[Hans Nadler|Hansa Nadlerja]] w [[Rukow|Rukowojskem]] domowniskem kalendarju (1914)]] Až do 19. lětstotka jo licył dłujki wjacor a pódzajtšo k aktiwnemu serbskorěcnemu rumoju. Na pódpołnocy a pódwjacorje su luźe skerjej [[Dolnoserbski|dolnoserbski]] powědali a na pódzajtšu jo rěc skerjej tenděrowała k [[górnoserbski|górnoserbšćinje]]. W krotkozwjacornem źělu [[Mišnjo|Mišnjańskego krajem]] jo se nimska rěc pśesajźiła. Stare wašnje pisanja a honowych mjenjow ako teke źinsajšne rěcne wašnje na granicne dialekty ze [[Sakska|sakskego]]-[[Čechy|bemskego]] k [[Serby|serbšćinje]], ako teke mjazy dolno- a górnoserbšćinu. Granicne połoženje jo pregowało wšake narěcy a móžoš pśi rozgronje źinsa hyšći spóznaś z kótareje jsy něchten pśiźo. Teke źinsajšny źeń pó cełem Schradenskem kraju typiski serbske swěźenje a nałogi woplěwaju. Drastwa Schradenskego jo pódobna serbskej drastwje [[Wórjejce|Wórjejcańskego regiona]]. W lěśe 1885 jo [[Mjertyn Moń]] woglědał sobu zeleznice do Schradźe a jo drogował wót [[Kałow]]y do [[Drězg]]om, źož jo měł góźbu serbsku rěc wužywaś. Weto njenamakajo se w lisćinach dolnoserbskich městnych a ležownostnych mjenjow žedno wopšawdne serbske pomjenjenje za nimske słowo ''„Schraden“''. Groni pak, až su to pušćadło teke ako ''Małe Błota'' pomjenili. Nejskerjej se wótwóźujo mě ''„Schraden“'' wót staronimskego wabjow ''„schraden“'' - to ''šrotowaś'' abo ''tšugaś'' ako teke słowu ''„Schrader“'' - to ''šlodaŕ''. [[Dataja:Mückenschwarm über Hochwasserwiesen.jpg|mini|left|Pólate Schradenske łuki w oktobrje 2010]] Rozmjej, to šrotowaśu młyny pśi šumjecych Tšužkach. Jo Tšugański kraj, kraj wjele tšugow, wjelika wóda charakterizěrowana krajina z pólateju tšužem. Wjele za Schradenski kraj zwuconych wódnych młynow w kótarychž jo se šrot mólowało a krosny su gótowali pśez pógónjenje młyńske kólaso. Su dali rowno tak teke tradicionelne tkalcoranja a z tym zwězane šlodaŕstwo. == Geografiske połoženje == [[Dataja:Karte Schraden.png|mini|right|Schradenska kórta <small>(nimski)</small>]] Pó zmysle zegerowego zwenka namakajo se na nul zegerje na pódpołnocy Schradenska [[Plešow]]a bahnowa krajina, na dłujkem zajtšu [[Łuchow|Łuchojska]] [[Chójna (Łuchow)|Chójańska gata]] a [[Zelenogózdźański Ług|Zelenogózdźańskego ługem]], [[Głupsk (Łuchow)|Głupskego krajach]] z wót jamy skóńcowaneju [[Pommelheide|Carnicoweju gólu]]. Na pódzajtšu lažy [[Ćětowa|Ćětowska]] Stara [[Połčnica (rěka)|Połčnica]] źož wjeršk něgajšnego dolnošlazyńskego rožack z górnołužyskeju a [[Rolanska góla|Rolańskeju gólańskeju krajinu]]. Na pěśich na krotkem zajtšu laže grodowe parkowe pśipšawy wót [[Kropnja|Kropnjow]] a [[Wjelike Chmjelny|Wjelikich Chmjelnow]]. W wejsnem městnje [[Wótrań]] na sobu pódpołdnju [[Kinsporska góla]] źož se na krotkem wjacorje a pódwjacorje Rědorskich krajach pśizamknjo. Na dłujkem wjacorje pśejźo krajina Schradenskego do pśirodnego parka Dolnołužyska góla a [[Lubuš]]o-[[Žarnow]]ska krajina kóńcnych moranow. W centrumje Schradenskego krajem wótběgnjo nasypowjana Nowa Połčnica k [[Carny Halšter|Halšterju wulinoju]] do směra [[Wikow]]. Na pódpołnocy k Połčnicy lažy pasmo šćitaneje pśirody Halšterowa łuka a pódpołdnjowy bagnišća [[Merzdorf (Schradenska)|Merzdorf]]-[[Gröden (Schradenska)|Gródanskego]], źož na pódwjacorje we wejsnem źělu [[Kružwica (Wikow)|Wikow-Kružwica]] to [[Groźćański kanal]] wótnožkujo a wjeźo do směra [[Łobjo]]m. == Link == * [[:de:Datei:Schradenhaus (cropped).jpg|Stary Schradenski blokěrowany dom ze słomjanym kšywom (19. lětstotk)]] {{Coordinate|article=/|NS=51/25/35/N|EW=13/36/10/E|type=adm2nd|region=DE-BB}} 1zxxzxsnb8ypxio1ebat760356kpcch 0 13870 147877 2026-07-23T05:37:29Z PK2 9977 Pśesměrowanje na [[Głowny bok]] 147877 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Głowny bok]] 655ukkjgoq7o4zrn9i2otu6m8wz3qwl