Wikipedia
dtpwiki
https://dtp.wikipedia.org/wiki/Natad_Tagayo
MediaWiki 1.48.0-wmf.3
first-letter
Media
Poimbida
Pibarasan
Moomomoguno
Pibarasan moomomoguno
Wikipedia
Pibarasan Wikipedia
Fail
Pibarasan fail
MediaWiki
Pibarasan MediaWiki
Templat
Pibarasan templat
Kouhupan
Pibarasan kouhupan
Kategori
Pibarasan kategori
TimedText
TimedText talk
Modul
Pibarasan modul
Acara
Perbincangan acara
Boros Melayu Brunei
0
1179
25030
12095
2026-11-08T08:45:30Z
~2026-59235-10
3388
/* */
25030
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Language spoken in parts of Southeast Asia}}
{{About|the language|Ethnic Malays residing in Brunei|Bruneian Malay people}}
{{Infobox language
| name = Brunei Malay
| altname = Bahasa Melayu Brunei
| nativename = بهاس ملايو بروني
| states = Brunei, Malaysia
| ethnicity = [[Bruneian Malay people|Bruneian Malay]], [[Kedayan]]
| speakers = {{Sigfig|321,000|2}}
| date = 2013–2019
| ref = e25
| familycolor = Austronesian
| fam2 = [[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]
| fam3 = [[Malayic languages|Malayic]]
| script = [[Latin script|Latin]] ([[Malay alphabet]])<br>[[Arabic script|Arabic]] ([[Jawi alphabet|Jawi]])
| map = Brunei Malay Spoken Area.png
| mapcaption = {{Legend|#007841|Kinoyonon id nombo gunoon o Boros Melayu Brunei}}
| iso3 = kxd
| glotto = brun1242
| glottorefname = Brunei
}}
'''Bahasa Melayu Brunei''' toi ko' Boros Brunei nopo nga boros komunikasi oponsol do mogigion id [[Brunei]], [[Wilayah Persekutuan Labuan|Wilayah Persekutuan Labuan]], Watas [[Limbang]], Miri om [[Lawas]] id [[Sarawak]] om Watas [[Sipitang]], Papar, Beaufort, Membakut om nogi Kuala Penyu id [[Sabah]]. Kiwaa piipiro pisuayan do boros diti mantad ko Boros Melayu baku. Kopomogunoon nopo do Boros Brunei nga mogisuusuai mantad aspek kopolombusan om nogi woyo mimboros tumanud do watas.
Sabaagi poomitanan, Boros Melayu Brunei id watas Bongawan, Sabah nopo nga miagal do kopomogunoon do Boros Melayu id Tanah Semenanjung Malaysia tu koguuan nopo hogot nga opupusan miampai hogot 'a' om sumimban kumaa hogot 'e' (Tekilala=kenal osiliu Tekilale=kenal).
Haro nogi okuri piagalan do Boros Melayu Brunei miampai Boros Kedayan miagald di Boros Melayu Kelantan om Terengganu id Semenanjung Tanah Melayu.
== Kopolombusan vokal ==
Boros Melayu Brunei nopo nga haro kosimbanon do tuni vokal mantad Boros Melayu i gunoon id Semenanjung Malaysia miagal do tuni {{IPA|/ə/}} i simbanan kumaa tuni {{IPA|/a/}}. Intangai poomitanan hogot id siriba:
* Besar=''basar''
* Keras=''karas''
* Beras=''baras''
Vokal 'o' simbanan kumaa 'u' miagal do hogot id siriba:
* Boleh=''bulih''
* Tolong=''tulung''
* Kotak=''kutak''
Sokiro nopo opupusan do pimato vokal o toisoiso hogot, pimato vokal nopo dii nga pololmbuson miagal id siriba:
* Kita polombuson sabaagi kita'
* Lawa polombuson sabaagi lawa'
* Buku polombuson sabaagi buku'
* Kari polombuson sabaagi kari'
Haro piagalan do kopolombusan id sawat diti miampai [[Dialek Sarawak]].
Tuni {{IPA|/r/}} id hogot (poomitanan "pagar") nopo nga otolinahas/atalang (suai ko dialek Kedayan).
== Boros ponowoli tinan sondii ==
Okito id siriba o boros ponowoli tinan sondii i gunoon id pibarasan sangangadau:
{| class="wikitable"
|+
!Boros Melayu Brunei
!Boros Melayu Standard
!Nota
|-
| rowspan="2" |Kadiaku / Aku / (Bis)hamba
| rowspan="2" |Saya
|'''<nowiki/>'Aku'''' nopo nga au poinsuang sabaagi boros au olinuud (kasar) id suang dialek Brunei.
|-
|'''<nowiki/>'Bishamba'''' nopo nga gunoon soira miboros miampai tulun di nokoongoi no do Ibadah Haji. Poinsuang ii sabaagi ''bahasa halus''.
|-
|(Kadi)kau (polombuson sabaagi 'kawu')
| rowspan="2" |Awak / Engkau
|Gunoon soira miboros miampai tulun di lobi omulok toi ko' miandad.
|-
|(Bis)kita
|Gunoon montok popokito do kolinuudan toi ko' soira miboros miampai tulun di lobi otuo. Poinsuang ii sabaagi ''bahasa halus''.
|-
|Kadidia / Kadia / Ia / Bisdia
|Dia
|'''<nowiki/>'Bisdia'''' poinsuang sabaagi ''bahasa halus''.
|-
|Kadikami
|Kami
| -
|-
|Kadikamu
|Kamu
| -
|-
|Kitani
|Kita
| -
|-
|(Bis)durang
|Mereka
|''Bahasa halus'', nga milo gunoon id pibarasan toomod.
|}
== Hogot ==
''Nuut:'' ''nuludan id siriba diti okon ko komprehensif.''
{| class="wikitable"
|+
!Boros Melayu Brunei
!Boros Melayu Standard
!Poomitanan panandatan
|-
|Awu
|Ya
| rowspan="2" |''"Awu, di dalam isbuk ku menaruh gulayan atu antadi."''
|-
|Taruh
|Simpan / Letak
|-
|Inda
|Tidak
|''"Basar sudah anak atu, inda ku tekilala bah."''
|-
|Indada
|Tidak ada
|''"Udah nyangku antadi, indada tu dalam lamari."''
|-
|Atu
|Itu
| rowspan="2" |''"Wang, ambilkan ku gagawi atu."''
|-
|Gagawi
|Sudu kayu
|-
|Ani
|Ini
| rowspan="5" |''"Malar sudah ku mangusai mutuka ani, lakat jua binasanya. Sayang saja usinku."''
|-
|Lakat
|Masih
|-
|Usai
|Membaiki sesuatu
|-
|Binasa
|Rosak
|-
|Mutuka / Mantuka / Kerita
|Kereta
|-
|Miatu
|Begitu
|''"Jangan miatu deh, inda bisai bah menggagahi indung ani. Ketulahan karang."''
|-
|Miani
|Begini
| rowspan="3" |''"Miani bah manguar, balik-balik ku padahkan arah kau. Lakat jua kau inda mendangar."''
|-
|Uar (disebut 'u-war')
|Gaul
|-
|Padah / Bagitahu
|Beritahu
|-
|Mun
|Kalau
|''"Mun kadiaku belaku, ada ku pangilan arah kadikita tu karang."''
|-
|Karang
|Nanti
|''"Karangtah ku mengaga ya, gagau ku masani."''
|-
|Gagau
|Sibuk
|''"Gagau-gagau ani pun kau kan mengatil. Indada keraja kah?"''
|-
|Batah
|(mengambil masa yang) lama
| rowspan="2" |''"Bahapa kau batah-batah dalam jamban atu kian?"''
|-
|Jamban
|Tandas
|-
|Basar
|Besar
|''"Macam luan basar jua baju yang kau balikan aku ani."''
|-
|Damit
|Kecil
|''"Damit-damit jua ayam mu yang kau bali ani."''
|-
|Lampuh
|Gemuk
|''"Kurus sudah si Haji Sabtu atu, atu kan dahulu lampuh!"''
|-
|Ampul
|Ringan
|''"Macam nada papa saja dalam beg mu ani, luan ampul."''
|-
|Buntak
|Pendek
|''"Inda pandai ya atu menggunting rambut, buntak setampik rambutku."''
|-
|Tampik
|Belah
|''"Sikui atu kau tampik dua ah, sebuting kan ku sedakahkan urang sebalah."''
|-
|Setagal
|Sekejap
| rowspan="2" |''"Bah, tunggutah dahulu, ke dalam ku setagal baunjar tuslait."''
|-
|Tuslait
|Lampu suluh
|-
|Ngam
| rowspan="2" |Betul
|''"Eh, inda jua ngam jawapan mu ani."''
|-
|Lurus
|''"Awu, udah ku liat balik-balik, lurus tu. Jangantah watir."''
|-
|Mulih
|Balik
|"''Lakastah mulih eh, ahir sudah."''
|-
|Barinut
|Mohon diri
|''"Bah Ngian, kan barinut peramba. Pabinian menunggu di rumah, kan minta bawa bejalan."''
|-
|Ingau
|Risau
|''"Ingau ku kan anak ku atu, pemalas bah."''
|-
|Kalat mata
|Mengantuk
|''"Kalat mata ku meliat cerita atu."''
|-
|Karing lihir
|Dahaga
| rowspan="2" |''"Lai, ambilkan ku aing, karing lihir ku."''
|-
|Aing
|Air
|-
|Kalakar / Dusta / Iksin
|Tipu
| rowspan="2" |''"Lain kali jangan kau dangar kurapaknya atu, pandai bekalakar tu ya atu."''
|-
|Kurapak
|Cakap
|-
|Mengalimut
|Mengumpat
| rowspan="3" |''"Eh dang, adang-adangtah kan mengalimut jalama ani. Diri atu inda jua bisai banar."''
|-
|Jalama
|Orang
|-
|Adang
|Berhenti (dalam kelakuan atau percakapan)
|-
|Kamih
|Kencing / Membuang air kecil
|''"Ada jalama kah di jamban atu? Kan bekamih ku."''
|-
|Beria
|Berak / Membuang air besar
|''"Anu bah, Tuan Aji inda jadi tu kemari, jahat ujutnya. Beria-beria ya."''
|-
|Kamah
|Kotor
|''"Nya babu, tambak atu jangan dibiarkan kamah."''
|-
| rowspan="4" |Bisai
| rowspan="3" |Baik / Bisai / Elok / Cantik / Lawa
|''"Bisai-bisai kain arah kadai sebarang atu, murah lagi tu."''
|-
|''"Bisai-bisai eh bejalan atu, kan ujan usul hari atu."''
|-
|''"Andang bisai tu ulah anak atu."''
|-
|''Kata Sindiran'' (untuk sesuatu yang tidak sepatutnya dibuat)
|''"Bisai eh usul bilik ku, abis bajurit uleh mu!"''
|-
| rowspan="2" |Nyaman
|Sedap
|''"Lai, mun baunjar bini, unjar yang pandai masak, nyaman jua makan ari kandila."''
|-
|''Kata Sindiran''
|''"Nah, nyaman kau. Siapa suruh kau bemain di luar atu lagi?"''
|-
|Lusir
|Lari
|''"Si Usain Bolt atu mun balusir, inda lagi jalama tebubut tu."''
|-
|Bubut
|Kejar
|''"Eh Wang, mengapa kau kapus-kapus ani? Kuyuk urang sebalah atu membubut kau kah?"''
|-
|Baliang
|Terkejut
| rowspan="2" |''"Baliang atingku kau merujuh-rujuh pintu atu, pikirtah apa."''
|-
|Rujuh
|
|-
|Dandam
|Rindu
|''"Dandam ku kan anak atu. Ucapannya kan ke mari dua ari lapas. Indada jua adanya."''
|-
|Usin
|Wang
|''"Lai, cukup usinmu kan membali telipun baru ani? Mun inda, ku menambahi."''
|-
|Lagau
|Panggil
| rowspan="2" |''"Babunya, cuba kita lagaukan si Damit atu! Ku arik-arik nada ya mendangar bah."''
|-
|Arik
|Panggil (dengan suara yang lantang)
|-
|Lampung
|Lampu
|''"Eh babunya, lampung di rumah sudah bekabat kah? Lupa jua ku maliat antadi."''
|-
|Bukut
|Tumbuk
|''"Anak ani minta kana bukut kali."''
|-
|Daup / Dahup
|Tampar
|''"Ku daup kau karang. Mun lakat jua menggagahi, ku bukut kau selajur!"''
|-
|Licak
|Lembut / Lembik
|''"Adeh, licak nasi ku ani. Luan banyak aing pakah masa ku menjarang antadi."''
|-
|Bangas
|Basi
|''"Lai, cuba kau cium dulu gulayan atu, ijapku bangas."''
|-
|Lacah (untuk permukaan seperti lantai)
| rowspan="2" |Basah
|''"Inda ku mau eh pakai jamban kadai atu, kamah bah. Lacah lagi tu. Garing rasaku."''
|-
|Damal (untuk pakaian)
|''"Jamuran atu jangan dulu dibangkit, damal masih tu."''
|-
|Karit
|Kedekut
|''"Lain kali, jangantah kan pinta usin arah babah mu atu. Tahu jua kau sudah ya atu karit betakang."''
|-
|Naindah
|Barang (secara umum)
|''"Durang ani inda pandai kan memanyap naindah. Ampai sana, ampai sini....harapkan indung ganya keraja durang."''
|-
|Ampai
|Letak
|''"Mana angkup ku ani ah? Ada jua ku ampai tadi arah mija..."''
|-
|Panyap
|Mengemas
|''"Baiktah kau panyap tu bilik abang mu ah. Ia atu inda dapat bajurit, sipuntah sedikit."''
|-
|Sipun
|Walaupun
| rowspan="2" |''"Tawar gulayan mu ani! Inda kau menaruh sira kah? Sipun jua ijapkan penyakit..."''
|-
|Gulayan
|Sayur
|-
|Gugur
|Jatuh
|''"Bisai-bisai kau mangangkat talur atu, gugur karang."''
|-
|Seluru
|Ejek / Meniru percakapan
|''"Adangtah kan menyeluru indung ani, ketulahan kau karang."''
|-
|Sungkai
|Berbuka puasa
|''"Bah, lakas-lakastah bemasak atu, ahir sudah ne kan sungkai."''
|-
|Dakat / (H)ampir
|Dekat
| rowspan="2" |''"Luan ampir jua eh mantuka jalama sebalah ani, liwat urang kan keluar dari kerita."''
|-
|Liwat / Payah
|Susah
|-
|Dangan
|Kawan / teman
|''"Ada danganmu meliat wayang ani?"''
|-
|Lauk
|Ikan
| rowspan="2" |''"Bah banguntah eh, sambat sudah. Kitani jua kan ke pasar meliat-liat lauk."''
|-
|Sambat
|Awal pagi (subuh)
|-
|Kilala
|Kenal
|''"Lai, apa abarnya eh? Batah sudah ku inda meliat kau...mikin hensem kau ani, sikit lagi inda tekilala."''
|-
|Papak
|Kunyah
|''"Mikin tuha, mikin rumpang gigi...apatah kan jadi pemapakku ne? Kan membuat gigi palsu...mahal. Haih..."''
|-
|Dian
|Lilin
|''"Nah...kabat tia karan ani. Dian lagi indada."''
|-
|Tunu
|Bakar
| rowspan="2" |''"Siapakan menunu atu eh? Bau asap ne sasahan ku karang."''
|-
|Sasah
|Cuci (untuk pakaian)
|-
|Sigup
|Rokok
| rowspan="3" |''"Kuat besigup bah dahulu, mana inda bepenyakit masa ani. Malar sudah dilarang, lakat jua menggagahi."''
|-
|Malar / Balik-balik
|Kerap / Selalu
|-
|Menggagahi
|Melawan / Degil
|-
| rowspan="2" |Jarang
|Nipis (selalunya untuk kain)
|''"Eh, inda ku tepakai tu kain di kadai atu. Jarang-jarang bah jenisnya."''
|-
|Masak nasi
|''"Karang, jangan kau lupa menjarang nasi."''
|-
|Antak
|Masak air
|''"Nah...kelupahan tia ku mengantak aing."''
|-
|Takaduhung
|Kebetulan
|''"Mun inda, takaduhung kitani di sini ani, bisaitah kali baunjar kadai makan."''
|-
|Gulmat
|Sangat gelap
|''"Mana kan eh kacamata ku ani, gulmat lagi bilik ani..."''
|-
|Awar / Supan
|Malu
|''"Inda awar kah rasa durang ani, kelaie dapan urang?"''
|-
|Ingar
|Bising
| rowspan="3" |''"Ingar kau ani eh, inda abis-abis, kurapak mu ganya kan didangar. Bibiran."''
|-
|Bibiran / Nyanyah
|Kuat bercakap
|-
|Ganya
|Hanya
|-
|Tamparik
|Kilat
|''"Labat ujan di malam atu, merijap tampariknya!"''
|-
|Ba(li)ngkawat
|Pelangi
|''"Nya urang tua dulu-dulu, balingkawat atu jangan ditunjuk, putus jari jadinya."''
|-
|Pangling
|Lalai
|''"Bisai-bisai kau mengangkat talur atu, jangan pangling!"''
|-
|Ngalih
|Letih
| rowspan="2" |''"Banarnya, kadiaku ani inda lagi tekabir kan membuat kuih ani, ngalih bah indada bedangan di dapur atu..."''
|-
|Tekabir / Tebala
|Mampu / Berupaya
|}
{| class="wikitable"
|+
!Boros Melayu Brunei
!Boros Melayu Standard
|-
|Ambuk
|Monyet
|-
|Basing
|Tupai
|-
|Baie / Bayi
|Babi
|-
|Payau
|Rusa
|-
|Giuk
|Ulat
|-
|Kuyuk
|Anjing
|-
|Rangit
|Nyamuk
|-
|Ucing
|Kucing
|-
|Cacak
|Cicak
|-
|Tangil
|Riang-riang
|-
|Kulimambang
|Rama-rama
|-
|Kulirangga
|Kerengga
|-
|Kerabau
|Kerbau
|-
|Ambutit
|Berudu
|-
|Kalantugi
|Ulat Gonggok
|-
|Nandung
|Pepatung
|-
|Patu
|Itik
|-
|Gadung
|Hijau
|-
|Kalas
|Merah Jambu
|-
|Taruk (ubi)
|Ungu
|-
|Kambayau
|Dabai
|-
|Sikui
|Tembikai
|-
|Kapayas
|Betik
|-
|Manggusta
|Manggis
|-
|Tibadak
|Cempedak
|}
== Sukuon ==
{{Reflist}}
meckyiffjtgncseivb4odnfhg5ja0g5
Tulun Murut
0
8502
25026
25025
2026-11-08T02:29:39Z
Rombituon
6
25026
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Indigenous ethnic group of Borneo}}
{{Use British English|date=January 2026}}
{{Use dmy dates|date=January 2026}}
{{Infobox ethnic group
| group = Tulun Murut<br />{{small|Muruts}}
| native_name =
| native_name_lang =
| image = {{image frame|align=center|content={{Photo montage
| photo1a = Murut girls in traditional attire.jpg
| photo1b = Gambar Etnik Murut Tenom.jpg
| photo2a = Murut Nabaai.jpg
| photo3a = KgKuaiKandazon Sabah Monsopiad-Cultural-Village-24.jpg
| photo4a = Basaan Tinari Murut Timugon.jpg
| size = 260
| color_border = #AAAAAA
| color = #F9F9F9
}}}}
| image_caption = Mantad sawat wanan om gibang kumaa siriba piipiro tinimungan sub-etnik Murut Sabah poimpakai basaan koubasanan diolo: kusai Tahol Murut [[Watas Tenom]], tondu Bookan Murut mantad [[Sook, Sabah|Sook]], [[Watas Keningau]], Nabaai Murut mantad tana tosiriba Watas Keningau, Paluan Murut mantad [[Nabawan]] om [[Sipitang]], om nogi Timugon Murut mantad tana tosiriba Lembah Tenom.
| popplace = {{MYS}}<br />{{smaller|([[Sabah]], [[Sarawak]], [[Labuan]])}}<ref name="Murut Sabah">{{cite web|url=https://sabah.gov.my/en/content/people-history|title=Sabah's People and History [Sabah People — Murut]|work=Government of Sabah|access-date=10 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251010011821/https://sabah.gov.my/en/content/people-history|archive-date=10 October 2025|url-status=live}}</ref>{{sfn|Langub|1987|pp=289−299}}<ref>{{cite news|url=https://jesseltontimes.com/2022/05/15/kaum-kdmr-labuan-diseru-terus-jadikan-pegangan-adat-resam-kebudayaan-pemangkin-utama/|title=Kaum KDMR Labuan diseru terus jadikan pegangan adat resam, kebudayaan pemangkin utama|trans-title=Labuan KDMR urged to continue to maintain traditional customs and culture as the main catalyst|language=ms|work=Jesselton Times|date=15 May 2022|access-date=10 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251010010904/https://jesseltontimes.com/2022/05/15/kaum-kdmr-labuan-diseru-terus-jadikan-pegangan-adat-resam-kebudayaan-pemangkin-utama/|archive-date=10 October 2025|url-status=live}}</ref><br />{{IDN}}<br />{{smaller|([[North Kalimantan]])}}<ref>{{cite news|url=https://rri.co.id/daerah/867630/murut-indonesia-malaysia-wadah-silahturahmi-suku-dayak-borneo|title=Murut Indonesia – Malaysia, Wadah Silahturahmi Suku Dayak Borneo|trans-title=Indonesia – Malaysia Murut, a Forum for Friendship between the Dayak Tribes of Borneo|last1=Toffan Hia|first1=Kris|last2=Sayuti|first2=Rustam|language=id|work=[[Radio Republik Indonesia]]|date=31 July 2024|access-date=12 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260112081559/https://rri.co.id/daerah/867630/murut-indonesia-malaysia-wadah-silahturahmi-suku-dayak-borneo|archive-date=12 January 2026|url-status=live}}</ref>{{sfn|Julius|Wong Tze-Ken|2025|pp=57–59}}<br />{{BRU}}<br />{{smaller|([[Temburong District]])}}{{sfn|Julius|Wong Tze-Ken|2025|pp=57–59}}<ref>{{cite news|url=https://asianews.network/bruneis-rich-murut-heritage-showcased/|title=Brunei's rich Murut heritage showcased|work=Borneo Bulletin|via=Asia News Network|date=25 August 2025|access-date=12 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260112111231/https://asianews.network/bruneis-rich-murut-heritage-showcased/|archive-date=12 January 2026|url-status=live}}</ref>
| population = 6.4% of 51.9% Sabah [[Bumiputera (Malaysia)|Bumiputeras]] (2025)<ref>{{cite web|url=https://www.dosm.gov.my/site/downloadrelease?id=demographic-statistics-second-quarter-2025|title=DEMOGRAPHIC STATISTICS, SECOND QUARTER 2025|work=Department of Statistics, Malaysia|year=2025|access-date=24 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251124071542/https://www.dosm.gov.my/site/downloadrelease?id=demographic-statistics-second-quarter-2025|archive-date=24 November 2025|url-status=live}}</ref><br />≈112,900 (2010)<ref name="2010 Murut population">{{cite web|url=http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/census2010/Taburan_Penduduk_dan_Ciri-ciri_Asas_Demografi.pdf|title=Taburan Penduduk dan Ciri Asas Demografi 2010|trans-title=2010 Population and Housing Census of Malaysia|language=ms, en|work=Department of Statistics, Malaysia|year=2010|access-date=17 June 2012|pages=13 & 107|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011081938/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/census2010/Taburan_Penduduk_dan_Ciri-ciri_Asas_Demografi.pdf|archive-date=11 October 2012|url-status=dead}}</ref> {{small|(Malaysia)}}
| languages = [[Murutic languages|Murutic]], [[Dusun language|Dusun]] (secondary language especially spoken by those resident in Keningau district acting as a lingua franca with the Dusun community)<br />[[Malaysian language|Malaysian]] ([[Sabah Malay]] dialect) and [[Malaysian English|Sabahan English]] (Malaysian Muruts), [[Indonesian language|Indonesian]] (Indonesian Muruts), and [[Brunei Malay]] (Bruneian Muruts)
| religions = [[File:Christian cross.svg|15px]] [[Christianity]] (majority [[Protestant]], some [[Roman Catholic|Catholic]]) (70%),<br />[[File:Star and Crescent.svg|15px]] [[Islam]] ([[Sunni Islam|Sunni]]) (28%) and [[Animism]] ([[Traditional Sabahan religions|Traditional religion]]) (2%)
| related_groups = {{ubl|[[Austronesian peoples]]}}
{{hlist|item_style=font-size:90%;|[[Tidung people|Tidung]]|[[Lun Bawang|Lun Bawang/Lundayeh]]|[[Sino-Murut]]|[[Kadazan people|Kadazan]]|[[Dusun people|Dusun]]|[[Rungus people|Rungus]]|[[Paitan people|Paitan]]|[[Bisaya (Borneo)|Bisaya]]|[[Dayak people|Dayak]]}}
}}
'''Tulun Murut''' toi ko' '''Murut''' nopo nga [[ngaran kolektif]] do tinimungan tinaru sandad [[Austronesia]] [[ethnic group]] id [[Sabah]] om [[Sarawak]], [[Malaysia]] om nogi id [[Koibutab Kalimantan]] id Indonesia om [[Watas Temburong]] id Brunei. Id Sabah, they primarily live in the [[Interior Division]], primarily in the districts of [[Nabawan District|Nabawan]] (formerly Pensiangan), [[Tenom District|Tenom]], [[Keningau District|Keningau]], [[Sipitang District|Sipitang]] and [[Beaufort District|Beaufort]] and some are also found in the [[Sandakan Division|Sandakan]] and [[Tawau Division|Tawau]] divisions, namely in the [[Tongod District, Malaysia|Tongod]], [[Kinabatangan District|Kinabatangan]] as well as [[Tawau District|Tawau]] districts. Within Sarawak, the Muruts are found within [[Lawas District|Lawas]] district in [[Limbang Division|Limbang]] division, as well as in the [[Federal Territories (Malaysia)|Federal Territory]] of [[Labuan]]. Within North Kalimantan, the Muruts reside within both the [[Nunukan Regency|Nunukan]] and [[Malinau Regency|Malinau]] regencies.
Istilah nopo etnik Murut
iso-isono do koino, id iso' 10.5 millionan tulun di poponuon om mamagayu'd bahasa Murut i minangahak kumaa kopointanaan budaya no ponurat o mongobo ih nopo nga mononohong dau montok minoogunan kaantakan kultur dilo'di amu minantoi tunong kimonontongan miampai tongos suku Austronesian (Austronesia). asi Murut do poponuon di Sabah om Sarawak id Malaysia, Labuan i Brunei dan Kalimantan Utara (Indonesia). I iso-iso kosukuan nopo nga: Dusun Belud. Kosusukan nogi'di 10% mantad populasi Kadazan dot pomiliu' montok monoimpot no kopion o tulun Borneo Timur diti ih pinoogunan kumaa Kampung Baru Kota Kinabalu miampai kopointanaan kios kampung dilo okodupan dau nokodohon doid Pulau Pinang toi Indonesia. iso, do tulun Murut no popointai om pomikot id Tidung. Do tidong diti nga' mindompot di ko-150 milian toun dino. I omumuon dilo'd imbuuk montok mongois Sabah ih minantakan mantad Islamisasi dan Malaysialisasi, nopongo iso kaanan mombulun kumaa Malaysia (Malaysia) miampai puru Kadazan Dusun Muar [6;7][14]
[[Fail:Murut_in_Sabah.jpg|kanan|thumb|Murut id Kampung Budaya Mari-Mari id Inanam, Watas Kota Kinabalu]]
== Kaadat-adato' ==
Adat pisasawa'an tulun Murut, loolobi po kuma'a tulun Murut Tahol toi ko' Tagal, kakal do gunoon gisom timpu baino i pohoroon id walai tanaru miampai mogisuusuai kaadat-adato sandad. Iso mantad adat di apatong nopo nga' 'tina’uh', i nopo nga' adat manahak nopung mantad koobian kusai kuma'a koobian tondu. Kaadat-adato diti nopo nga' minog om milo do pohoroon id timpu abaabayan pisasawa'an toi ko piipiro toun mantad pinisasawa'an dii, om tumanud do poingkuro pisaga'an miampai koobian kusai.<ref>[https://www.heritage.gov.my/v2/index.php/ms/warisan-tidak-ketara/adat-a-budaya/adat-tinauh-murut-tagul Adat Tinauh Murut Tagul]{{Pautan putus|date=Oktober 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Suai ko iri, piuhupan id pialatan piobpinaian nopo nga' apatong id tinaru murut loolobi po diolo di poingion id walai miromut tanaru. Koobian kusai kitonggungan do monguhup koobian paganakan tondu id maamaso monimbaba' kobolingkaangan miagal do noibakan do puru paganakan. Kouhupan diti nopo nga' kohompit no id gana kagarasan, kousinan om kakamot. Sabaagi poomitanan, koobian kusai minog do monguhup momonsoi lungun om monguhup do mongukad polisakan tiagak molohingon koobian tondu. Miagal nogi do koobian tondu, minog do monguhup id maamaso monoguang kobolingkaangan koobian kusai miagal do kopotounda'an taakanon om nuununu karaja di kouhup id abaabayan kopolisakan tiagak. Kopoindalanan kaadat-adato diti kitonggungan manamong poguhu-uhupan id pialatan komuniti Murut.<ref>{{Cite web|url=https://lianahsikana.blogspot.com/2009/07/adat-tinauh.html|title=DAERAH SEPULUT: ADAT “TINAUH”|last=Sikana|first=Lianah Binti|date=2009-07-30|website=DAERAH SEPULUT|access-date=2025-05-23}}</ref>
<ref>{{Cite web|url=https://vanillachocolate233.blogspot.com/p/perkahwinan-masyarakat-sabah-sarawak.html|title=Vanilla Chocolate: Perkahwinan Masyarakat Sabah & Sarawak|website=Vanilla Chocolate|access-date=2025-05-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bmpengurusan2010.blogspot.com/2010/09/kaum-murut.html|title=KAUM MURUT-205297|access-date=2025-05-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/student.kuptm.edu.my/kepelbagaianetniksabahdimalays/kaum-murut|title=Kepelbagaian Etnik Sabah Di Malaysia - Kaum Murut|website=sites.google.com|language=ms|access-date=2025-05-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cintamurut.blogspot.com/2012/05/bab-4-tinjauan-literatur-adat-berian.html|title=Cinta Murut: BAB 2 :TINJAUAN LITERATUR ADAT BERIAN SAMPAI MATI|last=Sikana|first=Lianah|date=2012-05-09|website=Cinta Murut|access-date=2025-05-23}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Buntung|first=Mastinah|last2=Ramli|first2=Mohd Anuar|last3=Marinsah|first3=Syamsul Azizul|date=2020-12-31|title=KONTRADIKSI ANTARA ADAT DAN SYARIAT DALAM AMALAN PERKAHWINAN MASYARAKAT MURUT TAHOL DI DAERAH NABAWAN, SABAH: Contradiction of Custom and Islamic Law in the Practice of Marriage in Murut Tahol Community, Nabawan District Sabah|url=https://jurcon.ums.edu.my/ojums/index.php/MANU/article/view/2640|journal=MANU Jurnal Pusat Penataran Ilmu dan Bahasa|language=en|volume=31|issue=2|pages=47–47|doi=10.51200/manu.v31i2.2640|issn=2590-4086}}</ref>
== Rujukan ==
<references/>
*[http://books.google.com.my/books?id=MHVbz8SE6FQC&pg=PA131&lpg=PA131&dq=Babaru+puputul&source=bl&ots=fYqP1ShyTq&sig=sZdFjeeFGbt0Nn7FoLqLbEFX2Fo&hl=en&sa=X&ei=kwmnUe2ZFMvnrAfd1ICACQ&redir_esc=y#v=onepage&q=Babaru%20puputul&f=false Borneo Trilogy Volume 2: Sabah, Volume 2]
==Pautan luar ==
* [http://marinamikat.blogspot.com/2009/07/kaum-murut-di-sapulut-sabah.html Kaum Murut di Sapulut, Sabah] Julai 2009
{{Sabah}}
{{Kumpulan etnik di Malaysia}}
[[Kategori:Kelompok etnik di Sabah]]
[[Kategori:Peribumi Sabah]]
[[Kategori:Orang Murut| ]]
https://www.facebook.com/Lets-speak-Murut-111327377814299/
[[Kategori:Etnik Dayak]]
7mx5ao30hh97dhbk1ya6yagnjbigeig
25029
25026
2026-11-08T03:20:29Z
Rombituon
6
25029
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Indigenous ethnic group of Borneo}}
{{Use British English|date=January 2026}}
{{Use dmy dates|date=January 2026}}
{{Infobox ethnic group
| group = Tulun Murut<br />{{small|Muruts}}
| native_name =
| native_name_lang =
| image = {{image frame|align=center|content={{Photo montage
| photo1a = Murut girls in traditional attire.jpg
| photo1b = Gambar Etnik Murut Tenom.jpg
| photo2a = Murut Nabaai.jpg
| photo3a = KgKuaiKandazon Sabah Monsopiad-Cultural-Village-24.jpg
| photo4a = Basaan Tinari Murut Timugon.jpg
| size = 260
| color_border = #AAAAAA
| color = #F9F9F9
}}}}
| image_caption = Mantad sawat wanan om gibang kumaa siriba piipiro tinimungan sub-etnik Murut Sabah poimpakai basaan koubasanan diolo: kusai Tahol Murut [[Watas Tenom]], tondu Bookan Murut mantad [[Sook, Sabah|Sook]], [[Watas Keningau]], Nabaai Murut mantad tana tosiriba Watas Keningau, Paluan Murut mantad [[Nabawan]] om [[Sipitang]], om nogi Timugon Murut mantad tana tosiriba Lembah Tenom.
| popplace = {{MYS}}<br />{{smaller|([[Sabah]], [[Sarawak]], [[Labuan]])}}<ref name="Murut Sabah">{{cite web|url=https://sabah.gov.my/en/content/people-history|title=Sabah's People and History [Sabah People — Murut]|work=Government of Sabah|access-date=10 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251010011821/https://sabah.gov.my/en/content/people-history|archive-date=10 October 2025|url-status=live}}</ref>{{sfn|Langub|1987|pp=289−299}}<ref>{{cite news|url=https://jesseltontimes.com/2022/05/15/kaum-kdmr-labuan-diseru-terus-jadikan-pegangan-adat-resam-kebudayaan-pemangkin-utama/|title=Kaum KDMR Labuan diseru terus jadikan pegangan adat resam, kebudayaan pemangkin utama|trans-title=Labuan KDMR urged to continue to maintain traditional customs and culture as the main catalyst|language=ms|work=Jesselton Times|date=15 May 2022|access-date=10 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251010010904/https://jesseltontimes.com/2022/05/15/kaum-kdmr-labuan-diseru-terus-jadikan-pegangan-adat-resam-kebudayaan-pemangkin-utama/|archive-date=10 October 2025|url-status=live}}</ref><br />{{IDN}}<br />{{smaller|([[North Kalimantan]])}}<ref>{{cite news|url=https://rri.co.id/daerah/867630/murut-indonesia-malaysia-wadah-silahturahmi-suku-dayak-borneo|title=Murut Indonesia – Malaysia, Wadah Silahturahmi Suku Dayak Borneo|trans-title=Indonesia – Malaysia Murut, a Forum for Friendship between the Dayak Tribes of Borneo|last1=Toffan Hia|first1=Kris|last2=Sayuti|first2=Rustam|language=id|work=[[Radio Republik Indonesia]]|date=31 July 2024|access-date=12 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260112081559/https://rri.co.id/daerah/867630/murut-indonesia-malaysia-wadah-silahturahmi-suku-dayak-borneo|archive-date=12 January 2026|url-status=live}}</ref>{{sfn|Julius|Wong Tze-Ken|2025|pp=57–59}}<br />{{BRU}}<br />{{smaller|([[Temburong District]])}}{{sfn|Julius|Wong Tze-Ken|2025|pp=57–59}}<ref>{{cite news|url=https://asianews.network/bruneis-rich-murut-heritage-showcased/|title=Brunei's rich Murut heritage showcased|work=Borneo Bulletin|via=Asia News Network|date=25 August 2025|access-date=12 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260112111231/https://asianews.network/bruneis-rich-murut-heritage-showcased/|archive-date=12 January 2026|url-status=live}}</ref>
| population = 6.4% of 51.9% Sabah [[Bumiputera (Malaysia)|Bumiputeras]] (2025)<ref>{{cite web|url=https://www.dosm.gov.my/site/downloadrelease?id=demographic-statistics-second-quarter-2025|title=DEMOGRAPHIC STATISTICS, SECOND QUARTER 2025|work=Department of Statistics, Malaysia|year=2025|access-date=24 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251124071542/https://www.dosm.gov.my/site/downloadrelease?id=demographic-statistics-second-quarter-2025|archive-date=24 November 2025|url-status=live}}</ref><br />≈112,900 (2010)<ref name="2010 Murut population">{{cite web|url=http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/census2010/Taburan_Penduduk_dan_Ciri-ciri_Asas_Demografi.pdf|title=Taburan Penduduk dan Ciri Asas Demografi 2010|trans-title=2010 Population and Housing Census of Malaysia|language=ms, en|work=Department of Statistics, Malaysia|year=2010|access-date=17 June 2012|pages=13 & 107|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011081938/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/census2010/Taburan_Penduduk_dan_Ciri-ciri_Asas_Demografi.pdf|archive-date=11 October 2012|url-status=dead}}</ref> {{small|(Malaysia)}}
| languages = [[Murutic languages|Murutic]], [[Dusun language|Dusun]] (secondary language especially spoken by those resident in Keningau district acting as a lingua franca with the Dusun community)<br />[[Malaysian language|Malaysian]] ([[Sabah Malay]] dialect) and [[Malaysian English|Sabahan English]] (Malaysian Muruts), [[Indonesian language|Indonesian]] (Indonesian Muruts), and [[Brunei Malay]] (Bruneian Muruts)
| religions = [[File:Christian cross.svg|15px]] [[Christianity]] (majority [[Protestant]], some [[Roman Catholic|Catholic]]) (70%),<br />[[File:Star and Crescent.svg|15px]] [[Islam]] ([[Sunni Islam|Sunni]]) (28%) and [[Animism]] ([[Traditional Sabahan religions|Traditional religion]]) (2%)
| related_groups = {{ubl|[[Austronesian peoples]]}}
{{hlist|item_style=font-size:90%;|[[Tidung people|Tidung]]|[[Lun Bawang|Lun Bawang/Lundayeh]]|[[Sino-Murut]]|[[Kadazan people|Kadazan]]|[[Dusun people|Dusun]]|[[Rungus people|Rungus]]|[[Paitan people|Paitan]]|[[Bisaya (Borneo)|Bisaya]]|[[Dayak people|Dayak]]}}
}}
'''Tulun Murut''' toi ko' '''Murut''' nopo nga [[ngaran kolektif]] do tinimungan tinaru [[Austronesia]] mantad [[Sabah]] om [[Sarawak]], [[Malaysia]] om nogi id [[ Kalimantan Koibutan]] id Indonesia om [[Watas Temburong]] id Brunei. Id Sabah, poingion yolo id Boogian Pedalaman, loolobi id [[Nabawan|Watas Nabawan]] (ii nopo pogulu po nga Pensiangan), [[Tenom|Watas Tenom]], [[Keningau|Watas Keningau]], [[Sipitang|Watas Sipitang]] om [[Beaufort|Watas Beaufort]] om kiwaa nogi piipiro id boogian [[Sandakan]] om [[Tawau]], ii no id [[Tongod|Watas Tongod]], [[Kinabatangan|Watas Kinabatangan]] om nogi [[Tawau|Watas Tawau]]. Id Sarawak, poingion o Tulun Murut id [[Lawas |Watas Lawas]] hilo boogian [[Limbang]], om nogi id Wilayah Persekutuan [[Labuan]]. Id Kalimantan Koibutan, poingion o Tulun Murut id kabupaten Nunukan om [[Malinau]].
Istilah etnik Murut id Sabah om sarawak nopo nga kiwaa rati di misuai tumanud klasifikasi kotoinaan sondii om kiwaa nogi kategori di misuai id [[Indonesia]] om [[Brunei]]. Yolo nopo nga iso komuniti etnik sandad i kiwaa 29 sub-etnik misuai i poingion id pedalaman koibutan[[Borneo]].<ref name="Murut Sabah"/> Ii nopo pogulu po nga tumanud yolo kotumbayaan [[pagan]]-[[animisme]],{{sfn|Great Britain Colonial Office|1960|p=22}} om kogumuan mantad diolo tinumanud do ugama Krisitian Protestan,{{sfn|Wahsalfelah|2007|p=4}}{{sfn|Nilan|Maunati|2025|p=204}} om ii nopo suai nga tinuma nud denominasi Kridtian di suai (loolobi Katolik) toi ko' [[Silam]], om haro nogi i popotindohoi kotumbayaan sandad diolo (Momolianism). Momogun Murut id Sabah nopo nga sukuon sabaagi "Murut Koibutan", om id Brunei, Sarawak, om Kalimantan Koibutan nopo nga sukuon sabaagi "Murut Kabaatan".{{sfn|Ibrahim|2019|p=4}}{{sfn|King|Druce|2020|p=34}}
Kiwaa mogikaakawo koubasanan, mombontuk o boros-boros Murut do iso paganakan boros i kiwaa kiikiro onon boros Austronesia i minonit. Nakasasad o momogun Murut id Sabah om boogian koibutan Sarawak, Malaysia om nogi id Labuan, Brunei om wilayah Kalimantan Koibutan id Indonesia. Suai ko ii, kiwaa nogi pionitan do tulun Murut miampai [[Tulun Tidung]], i maya do sajara poingion id kotogisan koibutan Borneo-kinoyonon i nakawaya no do proses ''pengislaman'' om ''pemelayuan''.{{sfn|Rudiatin|2018|p=151}}
== Kaadat-adato' ==
Adat pisasawa'an tulun Murut, loolobi po kuma'a tulun Murut Tahol toi ko' Tagal, kakal do gunoon gisom timpu baino i pohoroon id walai tanaru miampai mogisuusuai kaadat-adato sandad. Iso mantad adat di apatong nopo nga' 'tina’uh', i nopo nga' adat manahak nopung mantad koobian kusai kuma'a koobian tondu. Kaadat-adato diti nopo nga' minog om milo do pohoroon id timpu abaabayan pisasawa'an toi ko piipiro toun mantad pinisasawa'an dii, om tumanud do poingkuro pisaga'an miampai koobian kusai.<ref>[https://www.heritage.gov.my/v2/index.php/ms/warisan-tidak-ketara/adat-a-budaya/adat-tinauh-murut-tagul Adat Tinauh Murut Tagul]{{Pautan putus|date=Oktober 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Suai ko iri, piuhupan id pialatan piobpinaian nopo nga' apatong id tinaru murut loolobi po diolo di poingion id walai miromut tanaru. Koobian kusai kitonggungan do monguhup koobian paganakan tondu id maamaso monimbaba' kobolingkaangan miagal do noibakan do puru paganakan. Kouhupan diti nopo nga' kohompit no id gana kagarasan, kousinan om kakamot. Sabaagi poomitanan, koobian kusai minog do monguhup momonsoi lungun om monguhup do mongukad polisakan tiagak molohingon koobian tondu. Miagal nogi do koobian tondu, minog do monguhup id maamaso monoguang kobolingkaangan koobian kusai miagal do kopotounda'an taakanon om nuununu karaja di kouhup id abaabayan kopolisakan tiagak. Kopoindalanan kaadat-adato diti kitonggungan manamong poguhu-uhupan id pialatan komuniti Murut.<ref>{{Cite web|url=https://lianahsikana.blogspot.com/2009/07/adat-tinauh.html|title=DAERAH SEPULUT: ADAT “TINAUH”|last=Sikana|first=Lianah Binti|date=2009-07-30|website=DAERAH SEPULUT|access-date=2025-05-23}}</ref>
<ref>{{Cite web|url=https://vanillachocolate233.blogspot.com/p/perkahwinan-masyarakat-sabah-sarawak.html|title=Vanilla Chocolate: Perkahwinan Masyarakat Sabah & Sarawak|website=Vanilla Chocolate|access-date=2025-05-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bmpengurusan2010.blogspot.com/2010/09/kaum-murut.html|title=KAUM MURUT-205297|access-date=2025-05-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/student.kuptm.edu.my/kepelbagaianetniksabahdimalays/kaum-murut|title=Kepelbagaian Etnik Sabah Di Malaysia - Kaum Murut|website=sites.google.com|language=ms|access-date=2025-05-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cintamurut.blogspot.com/2012/05/bab-4-tinjauan-literatur-adat-berian.html|title=Cinta Murut: BAB 2 :TINJAUAN LITERATUR ADAT BERIAN SAMPAI MATI|last=Sikana|first=Lianah|date=2012-05-09|website=Cinta Murut|access-date=2025-05-23}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Buntung|first=Mastinah|last2=Ramli|first2=Mohd Anuar|last3=Marinsah|first3=Syamsul Azizul|date=2020-12-31|title=KONTRADIKSI ANTARA ADAT DAN SYARIAT DALAM AMALAN PERKAHWINAN MASYARAKAT MURUT TAHOL DI DAERAH NABAWAN, SABAH: Contradiction of Custom and Islamic Law in the Practice of Marriage in Murut Tahol Community, Nabawan District Sabah|url=https://jurcon.ums.edu.my/ojums/index.php/MANU/article/view/2640|journal=MANU Jurnal Pusat Penataran Ilmu dan Bahasa|language=en|volume=31|issue=2|pages=47–47|doi=10.51200/manu.v31i2.2640|issn=2590-4086}}</ref>
== Nuut ==
{{reflist|group="notes"}}
== Sukuon ==
{{reflist|30em}}
=== Bibliografi ===
* {{cite book|last=Crawfurd|first=John|author-link=John Crawfurd|title=A Grammar and Dictionary of the Malay Language: With a Preliminary Dissertation|publisher=Smith, Elder|date=1852|url=https://books.google.com/books?id=pawTAAAAQAAJ&q=origin%2520of%2520murut%2520name&pg=PA117}}
* {{cite book|last=Bonwick|first=James|author-link=James Bonwick|title=The Treasury of Languages: A Rudimentary Dictionary of Universal Philology|publisher=Hall and Company|year=1873|url=https://books.google.com/books?id=pOkIAAAAQAAJ&q=murut&pg=PA20}}
* {{cite book|last=Cator|first=Dorothy|title=Everyday Life Among the Head-hunters: And Other Experiences from East to West|publisher=[[Longman|Longmans, Green, and Company]]|year=1905|url=https://books.google.com/books?id=QzQJAQAAIAAJ&q=murut&pg=PR13}}
* {{cite book|author=Malayan Branch of the Royal Asiatic Society|title=Journal of the Straits Branch of the Royal Asiatic Society|year=1912|url=https://books.google.com/books?id=5UFBAQAAMAAJ&q=murut%2520distinct%2520from%2520dayak&pg=RA2-PA26}}
* {{cite book|title=The Sarawak Museum Journal: For the Promotion of Scientific Knowledge and Study of the Natives and Natural History of the Island of Borneo ...|publisher=U.S. Government Printing Office|year=1913|url=https://books.google.com/books?id=a5IKAAAAIAAJ&q=origin%2520of%2520murut%2520name&pg=PA149|ref={{sfnref|U.S. Government Printing Office|1913}}}}
* {{cite book|title=Nederlandsch-Indië oud en nieuw|trans-title=Dutch East Indies old and new|language=nl|publisher=Tijdschrift Nederl. Indië Oud & Nieuw|year=1919|url=https://books.google.com/books?id=Zi8EAAAAMAAJ&dq=moeroet+djak&pg=PA224|ref={{sfnref|Tijdschrift Nederl. Indië Oud & Nieuw|1919}}}}
* {{cite book|title=Catholic Missions|publisher=Society for the Propagation of the Faith|year=1919|url=https://books.google.com/books?id=8p7mAAAAMAAJ&q=murut%2520roman%2520catholic%2520british&pg=RA1-PA220|ref={{sfnref|Society for the Propagation of the Faith.|1919}}}}
* {{cite book|last=Mallinckrodt|first=Jacob|title=Het adatrecht van Borneo|trans-title=The customary law of Borneo|language=nl|publisher=M. Dubbeldeman|year=1928|url=https://books.google.com/books?id=_H-7AAAAIAAJ&q=moeroet+djak}}
* {{cite book|last=Rutter|first=Owen|author-link=Owen Rutter|title=British North Borneo : an account of its history, resources, and native tribes|publisher=Dalcassian Publishing Company|date=1 January 1922|url=https://books.google.com/books?id=y6PWDwAAQBAJ&q=murut%2520from%2520bajau%2520word%2520belud&pg=PA65}}
* {{cite book|last=Rutter|first=Owen|url=https://archive.org/details/pagansofnorthbor0000owen/page/n8/mode/1up?q=augury|title=The Pagans of North Borneo|year=1929|publisher=[[Hutchinson Heinemann|Hutchinson & Co (Publishers) Ltd]], London|via=[[Internet Archive]]|pages=227–245|edition=First}}
* {{cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/41587430|title=I. Murut Basketwork|last=Woolley|first=G. C.|year=1932|journal=Journal of the Malayan Branch of the Royal Asiatic Society|publisher=Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society|volume=10|issue=1 (113)|pages=23–26|jstor=41587430|url-access=subscription}}
* {{cite book|author=North Borneo|title=Native Affairs Bulletin|date=1953|url=https://books.google.com/books?id=enEaAAAAIAAJ&q=kwijau+dusun}}
* {{cite book|author=Great Britain Colonial Office|title=Colony of North Borneo: Annual Report|publisher=H.M. Stationery Office|year=1960|url=https://books.google.com/books?id=mZDC5GMhrhoC&q=murut+majority+christian}}
* {{cite book|author=American University (Washington, D. C.) Foreign Areas Studies Division|title=Area Handbook for Indonesia|publisher=U.S. Government Printing Office|year=1964|url=https://books.google.com/books?id=qsvYlBWDq4wC&q=tingalan%2520murut&pg=PA67}}
* {{cite book|author=United States Army Special Warfare Center (Fort Bragg N.C.)|title=Borneo Case Study|publisher=United States Army Special Warfare School|year=1968|url=https://books.google.com/books?id=Mc6nzsD-J-EC&q=murut%2520traditional%2520religion&pg=PA166}}
* {{cite book|last1=Edwards|first1=Leonard|last2=Stevens|first2=Peter W.|title=Short Histories of the Lawas and Kanowit Districts|publisher=Borneo Literature Bureau|year=1971|url=https://books.google.com/books?id=XJg6AAAAIAAJ&q=tagal+people+sarawak}}
* {{cite book|last=Prentice|first=D. J.|title=The Murut Languages of Sabah|publisher=Australian National University|year=1971|isbn=978-0-85883-068-4|url=https://books.google.com/books?id=XptkAAAAMAAJ&q=three+linguistic}}
* {{cite book|title=Oceania: A Journal Devoted to the Study of the Native Peoples of Australia, New Guinea, and the Islands of the Pacific Ocean|publisher=University of Sydney|year=1975|url=https://books.google.com/books?id=VHMLAAAAIAAJ&q=murut+language+philippines|ref={{sfnref|University of Sydney|1975}}}}
* {{cite book|last=Khoo|first=Soo Hock|title=Brunei in Transition: Aspects of Its Human Geography in the Sixties|publisher=Department of Geography, University of Malaya|year=1976|url=https://books.google.com/books?id=tDtXAAAAMAAJ&q=murut+brunei|access-date=15 January 2026}}
* {{cite book|last=Maxwell|first=Allen Richmond|title=Urang Darat: An Ethnographic Study of the Kadayan of Labu Valley, Brunei|publisher=Yale University|year=1980|url=https://books.google.com/books?id=3oSwAAAAIAAJ&q=Murut+were+both+respected+and+feared+by+the+Kadayan}}
* {{cite book|title=Proceedings of the Second International Symposium on Asian Studies, 1980: Southeast Asia|publisher=Asian Research Service|year=1980|url=https://books.google.com/books?id=-iqFAAAAIAAJ&q=islam+convert+kadazan+1980|ref={{sfnref|Asian Research Service|1980}}}}
* {{cite book|last=Madisah|first=Japuin|title=Tatacara adat istiadat dan kebudayaan Kadazan|trans-title=Kadazan customs and cultural procedures|language=ms|publisher=Sikuk Publication|year=1986|url=https://books.google.com/books?id=8AwsAAAAIAAJ&q=kadazan}}
* {{cite thesis|url=https://repository.ipb.ac.id/handle/123456789/122663|title=Economic participation of the Muruts at Karamatoi resettlement scheme, Sabah, Malaysia|last1=Olid|first1=Soguli|last2=Mudikdjo|first2=Kooswardhono|last3=Suratmo|first3=F. G|last4=Manan|first4=Syafrii|year=1986|work=Master Thesis of MT - Human Ecology|via=[[IPB University]] Scientific Repository|location=[[Bogor, Indonesia]]|url-access=registration|archive-url=https://web.archive.org/web/20260226142223/https://repository.ipb.ac.id/handle/123456789/122663|archive-date=26 February 2026|url-status=live}}
* {{cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/41056733|title=Ethnic Self-Labelling of the Murut or "Lun Bawang" of Sarawak|last=Langub|first=Jayl|year=1987|journal=Journal of Social Issues in Southeast Asia|location=[[Singapore]]|publisher=[[ISEAS – Yusof Ishak Institute]]|volume=2|issue=2|pages=289–299|article-number=SJ2-2G |doi=10.1355/SJ2-2G |jstor=41056733|url-access=subscription}}
* {{cite book|last1=Eliade|first1=Mircea|last2=Adams|first2=Charles J.|title=The Encyclopedia of Religion|publisher=Macmillan|year=1987|isbn=978-0-02-909480-8|url=https://books.google.com/books?id=6uMkAAAAYAAJ&q=murut+folk+religion}}
* {{cite book|title=Essays on Brunei Darussalam|publisher=Brunei Academy of Studies, Universiti Brunei Darussalam|year=1992|url=https://books.google.com/books?id=sR9SAQAAMAAJ&q=murut+temburong+lun+bawang|ref={{sfnref|Brunei Academy of Studies, Universiti Brunei Darussalam|1992}}}}
* {{cite book|last1=Benggon-Charuruks|first1=Irene|last2=Padasian|first2=Janette|title=Cultures, Customs, and Traditions of Sabah, Malaysia: An Introduction|publisher=Sabah Tourism Promotion Corporation|year=1993|isbn=978-983-020-000-2|url=https://books.google.com/books?id=M5xuAAAAMAAJ&q=magunatip+murut}}
* {{cite book|author=Borneo Research Council (Williamsburg, Va) Extraordinary|title=Language and Oral Traditions in Borneo|publisher=The Council|edition=Conference 1990|year=1993|isbn=978-0-9629568-6-7|url=https://books.google.com/books?id=7ePYAAAAMAAJ&q=murut+classification+british+north+borneo}}
* {{cite book|last=Ti|first=Teow Chuan|title=Issues and Challenges in Developing Nature Tourism in Sabah: Proceedings of the Seminar on Nature Tourism as a Tool for Development and Conservation, Held at Kundasang, Sabah on 27-29 March 1994|publisher=Institute for Development Studies|year=1994|isbn=978-967-9910-31-5|url=https://books.google.com/books?id=i-aAAAAAMAAJ&q=The+Murut+were+agriculturalists+who+practised+shifting+cultivation+of+hill+paddy+and+tapioca,}}
* {{cite book|last=Martin|first=Peter W.|title=Shifting Patterns of Language Use in Borneo|publisher=Borneo Research Council|year=1994|isbn=978-0-9629568-5-0|url=https://books.google.com/books?id=hgplAAAAMAAJ&q=murut+language+indonesia+southern+murut}}
* {{cite book|last=Brooks|first=Ronald J.|title=Under Five Flags|publisher=Pentland Press|year=1995|isbn=978-1-85821-322-4|url=https://books.google.com/books?id=1MBuAAAAMAAJ&q=murut+sabah+cuisine}}
* {{cite book|last=Tryon|first=Darrell T.|title=Comparative Austronesian Dictionary: An Introduction to Austronesian Studies|publisher=Walter de Gruyter|year=1995|isbn=978-3-11-012729-4|url=https://books.google.com/books?id=U5EbSnWd-18C&q=murut%2520language&pg=PA381}}
* {{cite book|last=Nais|first=Jamili|title=Kinabalu Park and the Surrounding Indigenous Communities, Malaysia|publisher=South-South Cooperation Programme on Environmentally Sound Socio-Economic Development in the Humid Tropics|year=1996|url=https://books.google.co.uk/books?id=AbwsAQAAMAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=bakakuk&q=bakakuk&hl=en&redir_esc=y}}
* {{cite book|last=Talib|first=Naimah S.|title=Administrators and Their Service: The Sarawak Administrative Service Under the Brooke Rajahs and British Colonial Rule|publisher=Oxford University Press|year=1999|isbn=978-983-56-0031-9|url=https://books.google.com/books?id=ramJAAAAMAAJ&q=Iban+group+to+cease+their+hea}}
* {{cite book|title=Visiting Arts Regional Profile: Asia Pacific Arts Directory|publisher=UNESCO Publishing|year=1996|isbn=978-0-86355-296-0|url=https://books.google.com/books?id=fJzjAAAAMAAJ&q=bamboo+murut+music+instrument|ref={{sfnref|UNESCO Publishing|1996}}}}
* {{cite book|last1=Martin|first1=Peter W.|last2=Oz̊óg|first2=Conrad|last3=Poedjosoedarmo|first3=Gloria R.|title=Language Use and Language Change in Brunei Darussalam|publisher=Ohio University Center for International Studies|year=1996|isbn=978-0-89680-193-6|url=https://books.google.com/books?id=QoQOAAAAYAAJ&q=murut+language+indonesia+southern+murut}}
* {{cite book|title=The Encyclopedia of Malaysia: Languages and literature|publisher=Archipelago Press|year=1998|isbn=978-981-3018-52-5|url=https://books.google.com/books?id=CFkOAQAAMAAJ&q=bookan+murut|ref={{sfnref|Archipelago Press|1998}}}}
* {{cite journal|url=https://www.diu.edu/wp-content/uploads/paul_kroeger/Sarawak_lg-SMJ-prepub.pdf|title=Language Classification in Sarawak: A Status Report|last=Kroeger|first=Paul R.|year=1998|journal=SIL International|edition=Sarawak Museum Journal|via=[[Dallas International University]]|location=[[Dallas, Texas]], United States|volume=LIII|issue=74|pages=137–173|archive-url=https://web.archive.org/web/20260306050329/https://www.diu.edu/wp-content/uploads/paul_kroeger/Sarawak_lg-SMJ-prepub.pdf|archive-date=6 March 2026|url-status=live}}
* {{cite book|last=Phelan|first=Peter R.|title=Head-hunting and the Magang Ceremony in Sabah|publisher=Natural History Publications (Borneo)|year=2001|isbn=978-983-812-045-6|url=https://books.google.com/books?id=wy6AAAAAMAAJ&q=murut+headhunting+spiritual+belief}}
* {{cite book|last=Gordon|first=Alijah|title=The Propagation of Islam in the Indonesian-Malay Archipelago|publisher=Malaysian Sociological Research Institute|year=2001|isbn=978-983-99866-2-4|url=https://books.google.com/books?id=4tHXAAAAMAAJ&q=murut+muslim}}
* {{cite journal|url=http://web.usm.my/km/KM%20XIX,2-2001/THE%20LEGEND%20BY%20SUE%20HARRIS.pdf|title=THE LEGEND BY SUE HARRIS: A CRITIQUE OF THE RUNDUM REBELLION AND A COUNTER ARGUMENT ON THE REBELLION|last=Fernandez|first=Callistus|year=2001|journal=Kajian Malaysia, Department of Sociology, National University of Singapore|via=Universiti Sains Malaysia|location=Singapore|volume=XIX|issue=2|pages=61–78|archive-url=https://web.archive.org/web/20260307152544/http://web.usm.my/km/KM%20XIX,2-2001/THE%20LEGEND%20BY%20SUE%20HARRIS.pdf|archive-date=7 March 2026|url-status=live}}
* {{cite book|last=Frawley|first=William J.|title=International Encyclopedia of Linguistics|publisher=Oxford University Press|date=1 May 2003|isbn=978-0-19-977178-3|url=https://books.google.com/books?id=6ftQEAAAQBAJ&q=okolod%2520murut&pg=RA2-PA181}}
* {{cite book|last=Ooi|first=K.G.|author-link=Ooi Keat Gin|title=Southeast Asia: A Historical Encyclopedia from Angkor Wat to East Timor [3 Volumes]|publisher=Bloomsbury Academic|series=Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor|year=2004|isbn=978-1-57607-770-2|url=https://books.google.com/books?id=QKgraWbb7yoC&pg=PA272}}
* {{cite book|last=Holley|first=Stephen|title=A White Headhunter in Borneo|publisher=Natural History Publications|year=2004|isbn=978-983-812-081-4|url=https://books.google.com/books?id=zGFwAAAAMAAJ&q=mohamad+adnan+robert+murut}}
* {{cite journal|url=https://ejournal.upsi.edu.my/index.php/JPM/article/view/3381/2304|title=Tajau dan Peranannya dalam Budaya Masyarakat Murut di Tenom, Sabah|trans-title=Tajau and its Role in the Culture of the Murut Community in Tenom, Sabah|last=Hakim Mohad|first=Abd|year=2005|language=ms|journal=Jurnal Peradaban Melayu|via=Universiti Pendidikan Sultan Idris E-Journal|volume=3|pages=61–69|archive-url=https://web.archive.org/web/20260123080522/https://ejournal.upsi.edu.my/index.php/JPM/article/view/3381/2304|archive-date=23 January 2026|url-status=live}}
* {{cite book|title=Footprint Borneo|publisher=Footprint|date=2006|isbn=978-1-904777-60-1|url=https://books.google.com/books?id=SpO6AAAAIAAJ&q=unduk+ngadau+murut|ref={{sfnref|Footprint|2006}}}}
* {{cite book|last=Lee|first=Elaine|title=Ethnic Musical Instruments of Malaysia|publisher=Win Publication|year=2006|isbn=978-983-2312-17-8|url=https://books.google.com/books?id=aqWfAAAAMAAJ&q=murut+sompoton}}
* {{cite book|last=Wahsalfelah|first=Siti Norkhalbi Haji|title=Textiles and Identity in Brunei Darussalam|publisher=White Lotus Press|year=2007|isbn=978-974-480-094-7|url=https://books.google.com/books?id=OwYnAQAAIAAJ&q=murut+majority+christian}}
* {{cite book|title=Dewan budaya|trans-title=Cultural hall|language=ms|publisher=Institute of Language and Literature, Malaysia|year=2007|url=https://books.google.com/books?id=RFmZHldRrIwC&q=magunatip+murut|ref={{sfnref|Institute of Language and Literature, Malaysia|2007}}}}
* {{cite book|last=Thiessen|first=Tamara|title=Bradt Travel Guide - Borneo|publisher=Bradt Travel Guides|year=2008|isbn=978-1-84162-252-1|url=https://books.google.com/books?id=g9sj_FMSMu8C&q=origin%2520of%2520murut%2520name&pg=PA23}}
* {{cite book|last=Lim|first=Regina|title=Federal-state Relations in Sabah, Malaysia: The Berjaya Administration, 1976-85|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2008|isbn=978-981-230-812-2|url=https://books.google.com/books?id=bM4HifRARgYC&q=%2522Antanum%2522&pg=PA29}}
* {{cite book|last=West|first=Barbara A.|title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania|publisher=Facts On File|date=2009|isbn=978-0-8160-7109-8|url=https://books.google.com/books?id=AMYZAQAAIAAJ&q=murut+hill+people}}
* {{cite book|last1=Tiwary|first1=Shiv Shanker|last2=Kumar|first2=Rajeev|title=Encyclopaedia of Southeast Asia and Its Tribes|publisher=Anmol Publications|year=2009|isbn=978-81-261-3837-1|url=https://books.google.com/books?id=Y9EjAQAAIAAJ&q=Northern+Murut+tagol+sarawak+brunei}}
* {{cite book|last=Datta-Ray|first=Sunanda K.|title=Looking East to Look West: Lee Kuan Yew's Mission India|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2009|isbn=978-981-4279-04-8|url=https://books.google.com/books?id=DFo1yl5AGokC&q=bumiputera%2520sanskrit%2520bhumiputra&pg=PA41}}
* {{cite journal|url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/13/90/91/139091854631437496299028741019229331254/30_Pugh_Kitingan_McKaughan2010.pdf|title=From Brunei? Preliminary enquiries about Iranun gong-making and metalwork on the Tempasuk Plains of Sabah, Malaysia|last=Pugh-Kitingan|first=Jacqueline|journal=Universiti Malaysia Sabah|edition=Piakandatu ami Dr. Howard P. McKaughan, Manila: Linguistic Society of the Philippines and SIL Philippines|via=SIL Global|year=2010|pages=225–229|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212064529/https://www.sil.org/system/files/reapdata/13/90/91/139091854631437496299028741019229331254/30_Pugh_Kitingan_McKaughan2010.pdf|archive-date=12 December 2025|url-status=live}}
* {{cite book|last=Reid|first=Anthony|author-link=Anthony Reid (academic)|title=Imperial Alchemy: Nationalism and Political Identity in Southeast Asia|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=978-0-521-87237-9|url=https://books.google.com/books?id=nV48FbJx1gQC&q=dusun%2520convert%2520christian%2520british&pg=PA191}}
* {{cite book|last1=Regis|first1=Patricia|last2=Baptist|first2=Judeth John|title=Food Heritage of Sabah: A Cultural Perspective|publisher=Department of National Heritage, Ministry of Information, Communications and Culture Malaysia|year=2012|isbn=978-983-3862-19-1|url=https://books.google.com/books?id=IV1c3MUuEZ0C&q=murut+cuisine}}
* {{cite book|last1=Cense|first1=Anton Abraham|last2=Uhlenbeck|first2=E. M.|title=Critical Survey of Studies on the Languages of Borneo|publisher=Springer Science & Business Media|date=29 June 2013|isbn=978-94-011-8925-5|url=https://books.google.com/books?id=J-gsBAAAQBAJ&q=bulungan%2520murut&pg=PA30}}
* {{cite journal|url=https://ijcfh.umk.edu.my/images/TENIATVol1Issue12013/TENIAT-JUNE2013/TENIAT1%20Jld%201%20no%201b%20-%20June2013-07.pdf|title=Hubungan Motif Dan Ikon Alam Dalam Pembentukan Corak Anyaman Murut Dalam Konteks Rekaan Kontemporari|trans-title=THE RELATIONSHIP OF NATURAL MOTIFS AND ICONS OF MURUT IN THE FORMATION OF WREATHING PATTERN IN THE CONTEXT OF CONTEMPORARY DESIGN|last=Ibrahim|first=Ismail|language=ms|journal=International Journal of Creative Future and Heritage (TENIAT)|via=Faculty of Creative Technology and Heritage, Universiti Malaysia Kelantan|year=2013|volume=1|issue=1|pages=169–177|doi=10.47252/teniat.v1i1.75|issn=2289-4527|quote=[[File:Cc by-nc icon.svg|50px|class=noviewer]] Text is licensed by International Journal of Creative Future and Heritage (TENIAT) under CC BY NC 4.0|archive-url=https://web.archive.org/web/20260202092520/https://ijcfh.umk.edu.my/images/TENIATVol1Issue12013/TENIAT-JUNE2013/TENIAT1%20Jld%201%20no%201b%20-%20June2013-07.pdf|archive-date=2 February 2026|url-status=live}}
* {{cite thesis|url=https://repository.mdx.ac.uk/download/d2be8e35f42f82a6c83a5ab93dc55ab4bacde203a4afcb7d0d466dc3c766d7ce/1769044/JBerinai_thesis.pdf|title=Liturgical Inculturation in Anglican Worship in light of the Spirituality of the Indigenous People of Sabah, Malaysia|last=Berinai|first=Judy|year=2013|work=Degree of Doctor of Philosophy in [[Middlesex University]], [[Oxford Centre for Mission Studies]]|via=Middlesex University Research Repository|location=[[Hendon, London]], United Kingdom|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228064618/https://repository.mdx.ac.uk/download/d2be8e35f42f82a6c83a5ab93dc55ab4bacde203a4afcb7d0d466dc3c766d7ce/1769044/JBerinai_thesis.pdf|archive-date=28 February 2026|url-status=live}}
* {{cite journal|url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/server/api/core/bitstreams/2d99f704-de15-49cd-965d-0fb832302d50/content|title=The Murutic language family|last=King|first=Julie K.|collaboration=King, John Wayne; Spitzack, John A.|journal=Languages of Sabah: A Survey Report. C-78. Pacific Linguistics|date=2015|via=Australian National University Open Research Repository|doi=10.15144/PL-C78.155|pages=155–223|quote=[[File:CC BY-SA.svg|50px|class=noviewer]] Text is licensed by Australian National University under CC BY-SA 4.0|archive-url=https://web.archive.org/web/20260113072423/https://openresearch-repository.anu.edu.au/server/api/core/bitstreams/2d99f704-de15-49cd-965d-0fb832302d50/content|archive-date=13 January 2026|url-status=dead}}
* {{cite book|last=Woolley|first=George Cathcart|author-link=George Cathcart Woolley|title=The Diaries of George C. Woolley|publisher=Department of Sabah Museum|year=2015|isbn=978-983-9638-34-9|url=https://books.google.com/books?id=oyl7fhk7gRoC&q=The+Murut+were+agriculturalists+who+practised+shifting+cultivation+of+hill+paddy+and+tapioca,}}
* {{cite journal|last=Pugh-Kitingan|first=Jacqueline|url=https://core.ac.uk/download/195718969.pdf|title=Cultural and Religious Diversity in Sabah and Relationships with Surrounding Areas|journal=Islam and Cultural Diversity in Southeast Asia|publisher=ILCAA, Tokyo University of Foreign Studies|date=2015|id={{CORE output|195718969}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20250526031640/https://core.ac.uk/download/195718969.pdf|archive-date=26 May 2025|url-status=dead}}
* {{cite thesis|url=https://eprints.ums.edu.my/id/eprint/17809/2/24%20PAGES.pdf|title=GENETIC ARCHITECTURE OF DUSUNIC, MURUTIC AND PAITANIC ETHNIC GROUPS OF SABAH, MALAYSIA AS REVEALED BY HIGH DENSITY GENOTYPING ARRAYS|last=Chee Wei|first=Yew|year=2016|work=Doctor of Philosophy Degree, Biotechnology Research Institute|via=Universiti Malaysia Sabah Institutional Repository|pages=1–24|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115084119/https://eprints.ums.edu.my/id/eprint/17809/2/24%20PAGES.pdf|archive-date=15 November 2025|url-status=live}}
* {{cite book|last1=Abdullah|first1=Mohd Amli|last2=Yahya|first2=Wan Kalthom|last3=Ramli|first3=Nazirah|last4=Mohamed|first4=Siti Rosiah|last5=Ahmad|first5=Badli Esham|title=Regional Conference on Science, Technology and Social Sciences (RCSTSS 2014): Business and Social Sciences|publisher=Springer|date=29 July 2016|isbn=978-981-10-1458-1|url=https://books.google.com/books?id=farCDAAAQBAJ&q=murut%2520handicraft&pg=PA83}}
* {{cite book|last1=King|first1=Victor T.|last2=Ibrahim|first2=Zawawi|last3=Hassan|first3=Noor Hasharina|title=Borneo Studies in History, Society and Culture|publisher=Springer|date=12 August 2016|isbn=978-981-10-0672-2|url=https://books.google.com/books?id=oGTUDAAAQBAJ&q=sompoton%2520from%2520Tambunan%2520and%2520the%2520Tangara%2520Murut%2520kulundi%2520of%2520Inarad%2520%252C%2520Upper%2520Kinabatangan&pg=PA257}}
* {{cite journal|url=https://oarep.usim.edu.my/server/api/core/bitstreams/6ce639bf-c420-4c88-961e-5b50975a47ab/content|title=Agama dan Budaya Berpisah Tiada: Tinjauan terhadap Masyarakat Murut Tahol di Sabah|trans-title=The Indivisible Nature of Religion and Culture: A Review on the Murut Tahol Community in Sabah|last1=Hakim Mohad|first1=Abd|last2=Mohd Mokhtar|first2=Ros Aiza|year=2017|language=ms|journal=International Journal of the Malay World and Civilisation|via=Universiti Sains Islam Malaysia|volume=5|issue=2|pages=3–12|archive-url=https://web.archive.org/web/20260219121257/https://oarep.usim.edu.my/server/api/core/bitstreams/6ce639bf-c420-4c88-961e-5b50975a47ab/content|archive-date=19 February 2026|url-status=live}}
* {{cite journal|url=https://journal.kci.go.kr/svn/archive/articlePdf?artiId=ART002533285|title=Change and Continuity in Traditional Timugon Rice Cultivation Beliefs and Practices|last1=Kok On|first1=Low|last2=Pugh-Kitingan|first2=Jacqueline|last3=Ibrahim|first3=Ismail|year=2017|journal=Suvannabhumi|via=[[Korea Citation Index|Korea Journal Central]]|volume=9|issue=2|pages=91–122|archive-url=https://web.archive.org/web/20260222150638/https://journal.kci.go.kr/svn/archive/articlePdf?artiId=ART002533285|archive-date=22 February 2026|url-status=live}}
* {{cite book|author=Rough Guides|title=The Rough Guide to Southeast Asia On A Budget (Travel Guide eBook)|publisher=Rough Guides UK|date=5 October 2017|isbn=978-0-241-33008-1|url=https://books.google.com/books?id=YewzDwAAQBAJ&q=murut%2520cuisine%2520sabah&pg=PT683}}
* {{cite journal|url=https://ejournal.usm.my/kajh/article/view/kajh_vol24-no-2-2017_3/pdf|title=Unsur Kepercayaan dan Kearifan Tempatan dalam Memorat Perubatan Tradisional Etnik Murut Tahol di Sabah|trans-title=Elements of Local Beliefs and Wisdom in the Traditional Healing Memorates of the Tahol Murut of Sabah|last1=Nassir|first1=Normadiah|last2=Kok On|first2=Low|last3=Ibrahim|first3=Ismail|last4=Hussin|first4=Supyan|year=2017|language=ms|journal=The Asian Journal of Humanities (KEMANUSIAAN)|via=USM Journal Management System|volume=24|issue=2|pages=59–88|doi=10.21315/kajh2017.24.2.3|quote=[[File:CC BY icon.svg|50px|class=noviewer]] Text is licensed by the Asian Journal of Humanities under CC BY 4.0|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227004807/https://ejournal.usm.my/kajh/article/view/kajh_vol24-no-2-2017_3/pdf|archive-date=27 February 2026|url-status=live}}
* {{cite book|last=Morrison|first=Alastair|title=Fair Land Sarawak: Some Recollections of an Expatriate Officer|publisher=Cornell University Press|date=31 May 2018|isbn=978-1-5017-1880-9|url=https://books.google.com/books?id=vlldDwAAQBAJ&q=Tagal%2520people%2520lawas%2520limbang&pg=PA7}}
* {{cite book|last=Rudiatin|first=Endang|title=Malayndonesia: Integrasi Ekonomi di Perbatasan Indonesia-Malaysia: Sebatik Kalimantan Utara-Tawau Sabah|trans-title=Malayndonesia: Economic Integration on the Indonesia-Malaysia Border: Sebatik, North Kalimantan-Tawau, Sabah|language=id|publisher=Bening Era|date=7 August 2018|isbn=978-602-72045-1-5|url=https://books.google.com/books?id=Gmh2DwAAQBAJ&q=tidung%2520islam&pg=PA151}}
* {{cite thesis|url=https://eprints.ums.edu.my/id/eprint/22629/1/Tarian%20maguntip%20etnik%20nabai%20dan%20paulan%20daripada%20permainan%20traditional%20ke%20persembahan%20pentas%20ki.pdf|title=TARIAN MAGUNATIP ETNIK NABAI DAN PALUAN: DARIPADA PERMAINAN TRADISIONAL KE PERSEMBAHAN PENTAS KINI|trans-title=NABAI AND PALUAN ETHNIC MAGUNATIP DANCE: FROM TRADITIONAL GAMES TO PRESENT STAGE PERFORMANCES|last=Magi|first=Suhaimi|lang=ms|work=Degree of Master of Arts, Faculty of Humanities, Arts and Heritage|via=Universiti Malaysia Sabah Repository|year=2018|pages=1–130|archive-url=https://web.archive.org/web/20260126092553/https://eprints.ums.edu.my/id/eprint/22629/1/Tarian%20maguntip%20etnik%20nabai%20dan%20paulan%20daripada%20permainan%20traditional%20ke%20persembahan%20pentas%20ki.pdf|archive-date=26 January 2026|url-status=live}}
* {{cite book|last=Ibrahim|first=Ismail|title=Murut: Design and Design Heritage|publisher=Universiti Malaysia Sabah Press|date=10 May 2019|isbn=978-967-2166-43-6|url=https://books.google.com/books?id=MHgvEAAAQBAJ&q=tagal%2520people%2520sarawak&pg=PA10}}
* {{cite book|last1=Bumburing|first1=Rozietha|last2=Rinduan|first2=Ridley|title=Busana hias etnik Murut: Tinawak dan Sapulu|trans-title=Murut ethnic ornamental clothing: Tinawak and Sapulu|language=ms|publisher=Sabah State Cultural Board|year=2019|isbn=978-967-16032-6-0|url=https://books.google.com/books?id=3KuWffjIli4C&q=murut+magunatip}}
* {{cite journal|url=https://ijie.um.edu.my/index.php/RIS/article/view/21188/10792|title=Analisis Gender dalam Amalan Sogit Masyarakat Murut Tahol di daerah Nabawan, Sabah|trans-title=Gender Analysis in Sogit Practice among Murut Tahol Community in the District of Nabawan, Sabah|last1=Buntung|first1=Mastinah|last2=Anuar Ramli|first2=Mohd|year=2019|language=ms|journal=Online Journal of Research in Islamic Studies|via=University of Malaya|volume=6|issue=3|pages=37–48|doi=10.22452/ris.vol6no3.4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260219130837/https://ijie.um.edu.my/index.php/RIS/article/view/21188/10792|archive-date=19 February 2026|url-status=live}}
* {{cite book|last1=King|first1=Victor T.|author-link1=Victor Terence King|last2=Druce|first2=Stephen C.|title=Origins, History and Social Structure in Brunei Darussalam|publisher=Routledge|date=29 October 2020|isbn=978-1-000-21480-2|url=https://books.google.com/books?id=LlABEAAAQBAJ&q=murut%2520term%2520origin&pg=PT34}}
* {{cite thesis|url=https://eprints.ums.edu.my/id/eprint/41288/1/24%20PAGES.pdf|title=LANSARAN ETNIK MURUT TAHOL: ANALISIS ASPEK PERMAINAN TRADISIONAL, PERSEMBAHAN RITUAL DAN SEKULAR|trans-title=''LANSARAN'' OF TAHOL MURUT ETHNIC: ANALYSIS OF ASPECTS OF TRADITIONAL GAMES, RITUAL AND SECULAR PERFORMANCES|last=Min Min|first=Toh|lang=ms|work=Degree of Master of Literature, Faculty of Social Sciences and Humanities|via=Universiti Malaysia Sabah Repository|year=2020|pages=1–6|archive-url=https://web.archive.org/web/20260126093257/https://eprints.ums.edu.my/id/eprint/41288/1/24%20PAGES.pdf|archive-date=26 January 2026|url-status=live}}
* {{cite journal|url=https://jurcon.ums.edu.my/ojums/index.php/MANU/article/view/2640/1867|title=KONTRADIKSI ANTARA ADAT DAN SYARIAT DALAM AMALAN PERKAHWINAN MASYARAKAT MURUT TAHOL DI DAERAH NABAWAN, SABAH|trans-title=Contradiction of Custom and Islamic Law in the Practice of Marriage in Murut Tahol Community, Nabawan District Sabah|last1=Buntung|first1=Mastinah|last2=Anuar Ramli|first2=Mohd|last3=Azizul Marinsah|first3=Syamsul|year=2020|language=ms|journal=MANU Jurnal Pusat Penataran Ilmu Dan Bahasa|via=Universiti Malaysia Sabah Journal Management System|volume=31|issue=2|issn=2590-4086|pages=37–48|archive-url=https://web.archive.org/web/20260223133041/https://jurcon.ums.edu.my/ojums/index.php/MANU/article/view/2640/1867|archive-date=23 February 2026|url-status=live}}
* {{cite journal|url=https://jurcon.ums.edu.my/ojums/index.php/jobsts/article/view/2807|title=Penentangan Masyarakat Murut Dalam Perang Rundum: Faktor Dan Bentuk Penentangan (1909-1915)|trans-title=MURUT COMMUNITY RESISTANCE DURING RUNDUM WAR: FACTORS AND FORMS OF RESISTANCE (1909-1915)|last1=Adira Aratin|first1=Nur|last2=de Silva|first2=Maureen|language=ms|journal=Journal of Borneo Social Transformation Studies|via=Universiti Malaysia Sabah Journal Management System|year=2020|volume=6|issue=1|pages=238–257|doi=10.51200/jobsts.v6i1.2807}}
* {{cite journal|url=https://gaexcellence.com/ijlgc/article/view/2139/1806|title=Dakwah Movement and ITS Impact on the Increase of Muslim Composition in Sabah|trans-title=DAKWAH MOVEMENT AND ITS IMPACT ON THE INCREASE OF MUSLIM COMPOSITION IN SABAH|last1=Hasbollah Hajimin|first1=Mohd Nur Hidayat|last2=Abang Muis|first2=Abang Mohd Razif|last3=Mokhtar|first3=Saifulazry|last4=Wani Othman|first4=Irma|last5=Esa|first5=Mohd Sohaimi|last6=Ationg|first6=Romzi|last7=Abdul Hamid|first7=Jais|language=ms|journal=International Journal of Law, Government and Communication|via=Global Academic Excellence (GAE)|year=2021|volume=6|issue=23|doi=10.35631/IJLGC.623009|pages=125–139|quote=[[File:CC BY icon.svg|50px|class=noviewer]] Text is licensed by the International Journal of Law, Government and Communication under CC BY 4.0|archive-url=https://web.archive.org/web/20260307134511/https://gaexcellence.com/ijlgc/article/view/2139/1806|archive-date=7 March 2026|url-status=live}}
* {{cite book|last1=Gin|first1=Ooi Keat|author-link1=Ooi Keat Gin|last2=King|first2=Victor T.|title=Routledge Handbook of Contemporary Brunei|publisher=Taylor & Francis|date=29 July 2022|isbn=978-1-000-56864-6|url=https://books.google.com/books?id=nUl0EAAAQBAJ&q=murut%2520term%2520origin&pg=RA1-PT205}}
* {{cite journal|url=https://journalarticle.ukm.my/18924/1/55543-182705-1-SM.pdf|title=BAHASA MURUT DI SABAH: SATU PAPARAN DINI|trans-title=THE SABAH MURUT LANGUAGE: A PRELIMINARY VIEW|last1=Hj. Mahali|first1=Saidatul Nornis|last2=Mee Mee|first2=Wong|language=ms|journal=Jurnal Melayu|via=UKM Journal Article Repository|year=2022|volume=21|issue=1|issn=1675-7513|pages=22–41|archive-url=https://web.archive.org/web/20250502003735/https://journalarticle.ukm.my/18924/1/55543-182705-1-SM.pdf|archive-date=2 May 2025|url-status=live}}
* {{cite journal|url=https://www.cell.com/cms/10.1016/j.celrep.2023.113346/attachment/9fe27639-d4ec-4dee-b7e7-bec2dc77365d/mmc2.pdf|title=Deep ancestry of Bornean hunter-gatherers supports long-term local ancestry dynamics|last1=Kusuma|first1=Pradiptajati|last2=Cox|first2=Murray P.|last3=Barker|first3=Graeme|last4=Sudoyo|first4=Herawati|last5=Lansing|first5=J. Stephen|last6=Jacobs|first6=Guy S.|year=2023|journal=[[Cell Press]]|volume=42|issue=11 (113346)|pages=1–12|doi=10.1016/j.celrep.2023.113346|pmid=37917587 |pmc=7618103 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117085553/https://www.cell.com/cms/10.1016/j.celrep.2023.113346/attachment/9fe27639-d4ec-4dee-b7e7-bec2dc77365d/mmc2.pdf|archive-date=17 January 2026|url-status=live}}
* {{cite web|url=https://www.scribd.com/document/633706314/Screenshot-2023-03-22-at-09-00-58-pdf|title=Masakan Tradisional Kaum Murut|trans-title=Traditional Murut Cuisine|last=Maliki|first=Saumon|year=2023|work=Malaysian Vocational Diploma for Culinary Arts Programme at Keningau Vocational College (KVC)|via=[[Scribd]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260222022832/https://www.scribd.com/document/633706314/Screenshot-2023-03-22-at-09-00-58-pdf|archive-date=22 February 2026|url-status=live}}
* {{cite journal|url=https://jurcon.ums.edu.my/ojums/index.php/jobsts/article/view/4761/3005|title=PENTAKRIFAN "RITUAL AMPARAWAK" DI KALANGAN MASYARAKAT MURUT TAHOL DI SABAH: SOROTAN LITERATUR|trans-title=DEFINITION OF “AMPARAWAK RITUALS” AMONG THE MURUT TAHOL COMMUNITY IN SABAH: A HIGHLIGHT|last=Rosly|first=Rozaliza|language=ms|journal=Journal of Borneo Social Transformation Studies|via=Universiti Malaysia Sabah Journal Management System|year=2023|volume=9|issue=1|doi=10.51200/jobsts.v9i1.4761|issn=2462-2095|pages=90–104|archive-url=https://web.archive.org/web/20250623171125/https://jurcon.ums.edu.my/ojums/index.php/jobsts/article/download/4761/3005|archive-date=23 June 2025|url-status=live}}
* {{cite book|last=Nasution|first=Syamruddin|title=Sejarah Islam Asia Tenggara|trans-title=History of Islam in Southeast Asia|language=id|publisher=PT. RajaGrafindo Persada - Rajawali Pers|date=28 October 2023|isbn=978-623-372-786-0|url=https://books.google.com/books?id=4KjfEAAAQBAJ&q=murut%2520muslim&pg=PA88}}
* {{cite book|last=Mangenda|first=Yoris|title=Dayak Architectural Heritage: The Diversity of Architecture and Historical Traces|publisher=Realrich Architecture Workshop|date=18 November 2024|isbn=978-623-89171-1-2|url=https://books.google.com/books?id=OOqOEQAAQBAJ&q=murut%2520malinau%2520nunukan&pg=PA123}}
* {{cite journal|url=https://journalarticle.ukm.my/25831/1/JMK%203.pdf|title=RAGAM-RAGAM BAHASA MURUT DI SABAH|trans-title=VARIETIES OF MURUT LANGUAGES IN SABAH|last=Hj. Mahali|first=Saidatul Nornis|year=2024|language=ms|journal=Jurnal Melayu|via=Universiti Kebangsaan Malaysia Journal Article Repository|volume=3|pages=40–59|issn=1675-7513|archive-url=|archive-date=|url-status=}}
* {{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/379886324|title=Frontier Strategies of Dayak Agabag's Elite for Cultural Rights in Ulu Sembakung, North Borneo|last=Hastuti|first=Puji|journal=Jurnal HAM|via=ResearchGate|year=2024|volume=15|issue=1|pages=1–18|doi=10.30641/ham.2024.15.1-18|quote=[[File:Cc by-nc icon.svg|50px|class=noviewer]] Text is licensed by Jurnal HAM under CC BY NC 4.0|archive-url=https://web.archive.org/web/20260128092726/https://www.researchgate.net/publication/379886324_Frontier_Strategies_of_Dayak_Agabag%27s_Elite_for_Cultural_Rights_in_Ulu_Sembakung_North_Borneo|archive-date=28 January 2026|url-status=live}}
* {{cite journal|url=https://ejournal.um.edu.my/index.php/SEJARAH/article/view/52262/17841|title=TRANSFORMASI SISTEM ADAT DAN KEHAKIMAN MURUT SEWAKTU PEMERINTAHAN SYARIKAT BORNEO UTARA BRITISH|trans-title=Transformation of the Murut Customary and Judicial System during the Governance of the British North Borneo Company|last1=Julius|first1=Eddie A.|last2=Wong Tze-Ken|first2=Danny|language=ms|journal=Journal of the Department of History|via=University of Malaya E-Journal|year=2024|volume=33|issue=2|pages=81–103|doi=10.22452/sejarah.vol33no2.5|eissn=2756-8253|archive-url=https://web.archive.org/web/20260222050522/https://ejournal.um.edu.my/index.php/SEJARAH/article/view/52262/17841|archive-date=22 February 2026|url-status=live}}
* {{cite book|last=Saunders|first=David R.|title=Chasing Archipelagic Dreams: The Expansion of Foreign Influence in Sabah Amid the End of Empire, 1945–1965|publisher=Cornell University Press|date=15 December 2024|isbn=978-1-5017-7776-9|url=https://books.google.com/books?id=m9EdEQAAQBAJ&q=rundum%2520uprising&pg=PA54}}
* {{cite book|last1=Adelaar|first1=Alexander|last2=Schapper|first2=Antoinette|title=The Oxford Guide to the Malayo-Polynesian Languages of Southeast Asia|publisher=Oxford University Press|year=2024|isbn=978-0-19-880735-3|url=https://books.google.com/books?id=bfYqEQAAQBAJ&q=dusun%2520philippines%2520language%2520similarities&pg=PA96}}
* {{cite journal|url=https://jurcon.ums.edu.my/ojums/index.php/JBA/article/view/7192/4441|title=Migrasi Dalam Komuniti Murut Dan Kemasukan Peribumi Borneo Ke Borneo Utara (Sabah) Ketika Era Kolonial|trans-title=Migration in the Murut Community and the Influx of Borneo’s Indigenous People to North Borneo (Sabah) During the Colonial Era|last1=Julius|first1=Eddie A.|last2=Wong Tze-Ken|first2=Danny|year=2025|language=ms|journal=Jurnal Borneo Arkhailogia (Heritage, Archaeology and History)|via=Universiti Malaysia Sabah Journal Management System|volume=10|issue=1|pages=57–82|doi=10.51200/jba.v10i1.7192|eissn=2600-8726}}
* {{cite book|last1=Nilan|first1=Pam|last2=Maunati|first2=Yekti|title=Decolonising Social Science Research in Southeast Asia: New Ways of Knowing|publisher=Springer Nature|date=23 April 2025|isbn=978-981--964624-1|url=https://books.google.com/books?id=wONYEQAAQBAJ&q=murut%2520protestant&pg=PA204}}
* {{cite journal|url=https://jurcon.ums.edu.my/ojums/index.php/GA/article/view/7155/4409|title=Transformasi Motif Busana Pinongkoloh Masyarakat Murut Tahol di Sabah|trans-title=TRANSFORMATION OF PINONGKOLOH COSTUME MOTIFS AMONG THE TAHOL MURUT COMMUNITY IN SABAH|last1=Saiwat|first1=Shelly Ann|last2=Kindoyop|first2=Salbiah|year=2025|language=ms|journal=Jurnal Gendang Alam|via=Universiti Malaysia Sabah Journal Management System|volume=15|issue=2|pages=185–195|doi=10.51200/ga.v15i2.7155|archive-url=https://web.archive.org/web/20260130071416/https://jurcon.ums.edu.my/ojums/index.php/GA/article/view/7155/4409|archive-date=30 January 2026|url-status=live}}
* {{cite journal|url=https://jurcon.ums.edu.my/ojums/index.php/ejk/article/view/7131/4384|title=Transformasi Manik Pada Busana Pinongkoloh Masyarakat Murut Tahol di Sabah|trans-title=TRANSFORMATION OF PINONGKOLOH COSTUME BEADS AMONG THE MURUT TAHOL COMMUNITY IN SABAH|last1=Ann Saiwat|first1=Shelly|last2=Kindoyop|first2=Salbiah|journal=Jurnal Kinabalu|via=Universiti Malaysia Sabah Journal Management System|year=2025|volume=31|issue=1|pages=169–177|doi=10.51200/jurnalkinabalu.v31i1.7131|eissn=2600-867X|archive-url=https://web.archive.org/web/20260130073215/https://jurcon.ums.edu.my/ojums/index.php/ejk/article/view/7131/4384|archive-date=30 January 2026|url-status=live}}
* {{cite journal|url=https://journal-center.litpam.com/index.php/ijlic/article/view/3862/2583|title=Peralihan Bahasa Murut di Negara Brunei Darussalam|trans-title=Language Shift among the Murut Community in Brunei Darussalam|last1=Abdullah Sofian|first1=Serianie|last2=Haji Mahadi|first2=Mardina|language=ms|journal=International Journal of Linguistics and Indigenous Culture|via=LITPAM Journal Center, [[National Library of Indonesia]]|year=2025|volume=3|issue=3|pages=239–262|doi=10.36312/z7kjxw56|quote=[[File:CC BY-SA icon.svg|50px|class=noviewer]] Text is licensed by the International Journal of Linguistics and Indigenous Culture under CC BY-SA 4.0}}
== Pambasaan potilombus ==
* {{cite journal|url=https://dn790000.ca.archive.org/0/items/biostor-176102/biostor-176102.pdf|title=A Murut Vocabulary|last1=Baboneau|first1=N. B.|last2=Woolley|first2=G. C.|year=1922|journal=Journal of the Straits Branch of the Royal Asiatic Society|via=[[Internet Archive]]|pages=343–375|archive-url=https://web.archive.org/web/20260123075136/https://dn790000.ca.archive.org/0/items/biostor-176102/biostor-176102.pdf|archive-date=23 January 2026|url-status=live}}
* {{cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/1256188|title=Murut Folktales, I|last=Woolley|first=G. C.|year=1928|journal=Folklore|publisher=Taylor & Francis|volume=39|issue=3|pages=253–271|jstor=1256188|url-access=subscription}}
* {{cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/41559872|title=SOME ULUN-NO-BOKAN (MURUT) WORDS FROM NORTH BORNEO|last=Keith|first=H. G.|year=1936|journal=Journal of the Malayan Branch of the Royal Asiatic Society|volume=14|issue=3|pages=314–322|jstor=41559872|url-access=subscription}}
* {{cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/41503174|title=A Note on some Murut Kinship Terms|last=Needham|first=Rodney|year=1955|journal=Journal of the Malayan Branch of the Royal Asiatic Society|publisher=Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society|volume=28|issue=1|pages=159–161|jstor=41503174|url-access=subscription}}
* {{cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/41491909|title=Ethnological Notes on the Muruts of the Sapulut River, Sabah|last=Harrisson|first=Tom|author-link=Tom Harrisson|year=1967|journal=Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society|publisher=Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society|volume=40|issue=1 (211)|pages=111–129|jstor=41491909|url-access=subscription}}
* {{cite book|last=Woolley|first=G. C.|title=The Timoguns: A Murut Tribe of the Interior, North Borneo|publisher=Chung Ching Jit Pao Limited|year=1974|url=https://books.google.com/books?id=EfGAAQAACAAJ}}
* {{cite book|last=Brewis|first=Kielo A.|title=Learn to speak Timogun Murut: a series of twenty-five language learning lessons|publisher=Sabah Museum and State Archives Department|year=1988|isbn=978-983-99532-3-7|url=https://books.google.com/books?id=T1ULAQAAMAAJ&q=timugon+murut+dress}}
* {{cite book|last=Doi|first=Akira|title=Learn to speak Bookan Murut: a series of twenty-five language learning lessons|publisher=Department of Sabah Museum|year=2003|url=https://books.google.com/books?id=dgI5MwEACAAJ}}
* {{cite book|last=Lobel|first=Jason William|title=North Borneo Sourcebook: Vocabularies and Functors|publisher=University of Hawaii Press|date=31 January 2016|isbn=978-0-8248-5782-0|url=https://books.google.com/books?id=TloEEAAAQBAJ&q=paluan%2520murut&pg=PA8}}
== Noputan labus ==
{{commons category-inline|Murut people}}
{{Ethnic groups in Sabah}}
{{Ethnic groups in Malaysia}}
{{Ethnic groups in Indonesia}}
{{Ethnic groups in Brunei}}
{{Borneo}}
{{Portal bar|Malaysia|Indonesia|Society}}
{{Authority control}}
[[Kategori:Etnik Dayak]]
a8ch6d7679vndr7fy0038vltdq6fg8i
Masjid Istiqlal
0
8966
25027
2026-11-08T02:46:12Z
Nelynnnnn
54
Dicipta dengan menterjemah laman "[[:en:Special:Redirect/revision/1278415757|Istiqlal Mosque]]"
25027
wikitext
text/x-wiki
Istiqlal nopo nga' sumuku do :
* Masjid Istiqlal id Jakarta, Indonesia.
* Masjid Istiqlal, Sarajevo id Otoka, Sarajevo, Bosnia om Herzegovina.
{{Disambiguation}}<templatestyles src="Dmbox/styles.css" />
jkjtonn48fv3nqwbhbktdbaxdktxu9b
25028
25027
2026-11-08T03:18:26Z
Nelynnnnn
54
25028
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox religious building
| name = مسجد الاستقلال<br />Masjid Istiqlal
| native_name = Masjid Istiqlal
| native_name_lang = id
| image =
| image_size = 285px
| alt = Masjid Istiqlal
| caption = Masjid Istiqlal, masjid terbesar di Indonesia dan Asia Tenggara
| map_type = Indonesia
| map_alt =
| map_size = 285
| map_caption = Lokasi di Indonesia
| coordinates = {{coord|-6.169804|106.830921}}
| religious_affiliation = [[Islam]] ([[Islam Sunni|Sunni]])
| location = [[Jakarta]], [[Indonesia]]
| established = 1978 (direnovasi tahun 1999)
| ownership = Sekretaris Negara Indonesia dengan Menteri Agama Republik Indonesia
| leadership = {{ubl|''Imam:''<br/>Imam Besar: [[Nasaruddin Umar|Prof. Dr. K.H. Nasaruddin Umar, M.A.]] <ref>{{id}} [http://nasaruddinumar.org/ Situs resmi Nasruddin Umar]</ref><ref>{{en}} [http://themuslim500.com/profile/dr-nasaruddin-umar Nasruddin Umar profile - themuslim500.com]</ref><br/> Imam Rawatib:<br/>[[Hasanuddin Sinaga|Drs. H. Hasanuddin Sinaga, M.A.]] dan 6 yang lain sesuai jumlah hari
| ''Ketua Harian [[Badan Pengelola Masjid Istiqlal]]:''<br/>[[Nasaruddin Umar|Prof. Dr. K.H. Nasaruddin Umar, M.A.]]
}}
| architect = [[Frederich Silaban]]
|groundbreaking =[[24 Ogos]] [[1961]]
|year_completed =[[22 Februari]] [[1978]]
| architecture_type = Masjid
| architecture_style = [[Gaya Antarabangsa|Antarabangsa]]
| capacity = 200,000 jemaah
| dome_quantity = 2
| dome_dia_outer = {{convert|45|m|abbr=on}}
| minaret_quantity = 1
| minaret_height = {{convert|96.66|m|disp=or}}; {{convert|66.66|m|disp=or|abbr=on}} struktur bertutup batu, ditambah {{convert|30|m|disp=or|abbr=on}}
bahagian atas keluli tahan karat.
| materials = struktur keluli dan konkrit, susunan batu di lantai, dinding dan kubah, lantai berjubin, perhiasan keluli tahan karat.
| general_contractor = [[Indonesia|Republik Indonesia]]
| construction_cost = [[Rupiah|Rp]] 7 bilion ([[Dolar Amerika Syarikat|US$]] 12 juta)
| website = {{URL|1=http://istiqlal.id|2=istiqlal.id}}
|embedded=
}}
'''Masjid Istiqlal''' poingion id [[Jakarta]], [[Indonesia]] nopo nga iso [[mosgijid]] id bobos tagayo id [[Asia kabaatan kotonobon]]. Mosigid diti nopo nga kaanu monongkong lobi ko 200,00 susumambayang id iso timpu. Nopongoh ontok toun [[1961]], Mosigid Istiqlal nokosiliu sabaagi iso monumen toponsol om gonding do kagabasan montok mogigion Indonesia. Mantad di namaan pinomungaranai sabaagi "Istiqlal" (kagabasan).
[[File:Masjid Istiqlal di era Presiden Susilo Bambang Yudhoyono.jpg|thumb|Mosigid Istiqlal id timpu di Presiden [[Susilo Bambang Yudhoyono]] ]]
== Sajara ==
Montiri Ugama Republik Indonesia di kumoiso om tapa kumaa Presiden [[Abdurrahman Wahid]], KH [[Wahid Hasyim]] nopo nga tulun kumoiso i minopoimbulai do pomusarahan montok kapamansayan do Mosigid Istiqlal. Ontok toun 1950, isio miampai di H. [[Agus Salim]], Anwar Cokroaminoto om Ir. Sofwan miampai piipiro lundu [[Islam]] i pinomuruan di KH. Minogusuul i Taufiqqorrahman do idea dii om minoposogu do pombontukan Yayasan Masjid Istiqlal.
Idea di nopo nga nosokodung di [[Sukarno|Ir. Sukarno]] om ontok 7 Momuhau [[1954]] nobontuk o Yayasan Masjid Istiqlal i pinomuruan di Anwar Cokroaminoto id Gana Merdeka (di nondo Taman Monumen Nasional), Jakarta. I sukarno sondii nokosiliu sabaagi do momuruan do mananahang montok mogihum inus rika mosigid i kikouyuuyuo do Indonesia. Aasil do iso tutumanud, dewan mananahang i kohimpit di Prof. Ir. Rooseno, Ir. H. Djuanda, Prof. Ir. Suwardi, [[Hamka]], H. Abubakar Aceh om Oemar Husein Amin ontok 5 Madas 1955 minomili model di Frederich Silaban sabaagi nakalantoi montok inus bina Mosigid Istiqlal.
== Galeri ==
<gallery>
File:Masjid Istiqlal Tahun 2013.jpg|thumb|Mesjid Istiqlal Tahun [[2013]]
File:Masjid Istiqlal diatas tahun 2010.jpg|thumb|Keadaan Masjid Istiqlal diatas tahun [[2010]]
</gallery>
== Toud ==
* Akhbar Utusan Malaysia, Februari 2006
* [https://89.116.134.250/ http://www.masjidistiqlal.com/index.php?modul=text&page=detail&textID=19] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928084558/http://www.masjidistiqlal.com/index.php?modul=text&page=detail&textID=19 |date=2007-09-28 }}
== Link Labus ==
* [http://masjidistiqlal.com/ Laman rasmi Masjid Istiqlal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060402201943/http://masjidistiqlal.com/ |date=2006-04-02 }}
[[Kategori:Masjid di Indonesia|Istiqlal]]
[[Kategori:Masjid di Jakarta]]
<references />
{{Masjid di Indonesia}}
{{Kawalan kewibawaan}}
eyjzo3f6jonsu14fqm6r2uzpwhebbm8