विकिपिडिया dtywiki https://dty.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter मिडिया बिशेष कुरणि प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता कुरणि विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र कुरणि मिडियाविकि मिडियाविकि कुरणि ढाँचा ढाँचा कुरणि मद्दत मद्दत कुरणि श्रेणी श्रेणी कुरणि TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल कुरणि Event Event talk 12 21 268393 114102 2026-10-30T08:48:41Z Janak Bhatta 18 Janak Bhatta द्वारा [[Helppage]] पृष्ठलाई [[मद्दत:सहायता]] मि सारियो 114102 wikitext text/x-wiki {| cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" style="width:100%; border:2px #a3b1bf solid; background:#f5faff; text-align:center;" |- |colspan="2" align="center" style="background:#cee0f2; border-bottom:1px #a3b1bf solid;" |<div style="position:relative;"> <!--The shortcuts are hard-coded due to an IE7 bug (See https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=34822)--> <div><span id="WP:HELP"></span><span id="WP:H"></span></div> <table class="shortcutbox noprint" style="position: absolute; right: 0px; top: 0px; border: 1px solid #aaa; background: #fff; margin: .3em .3em .3em 1em; padding: 3px; text-align: center;"><tr><th style="border: none; background: transparent;" class="plainlist"><small>[[Wikipedia:Shortcut|Shortcuts]]: * [[WP:Help]] </small></th></tr></table> {{clear}} <h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; margin-bottom:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">विकिपीडिया सहायता</h2> <inputbox> type=fulltext width=40 namespaces=सहायता**,विकिपीडिया** searchbuttonlabel=सहायतालाई खोज bgcolor=#cee0f2 break=yes </inputbox> </div> |- <!-- ROW 1 --> <!-- LEFT COLUMN --> | align="center" style="width:50%; padding:15px 2% 5px 2%;" valign="top"| <span style="font-size: 140%;">[[Wikipedia:स्वशिक्षा|स्वशिक्षा]]</span><br /> शुरु अद्दालाई सहायता <!-- RIGHT COLUMN --> | align="center" style="width:50%; padding:15px 2% 5px 2%;" valign="top" | <span style="font-size: 140%;">[[Wikipedia:प्राय: सोधिन्या प्रश्न|प्राय: सोधिन्या प्रश्न ]]</span><br /> सामान्य प्रश्नोत्तर |- <!-- ROW 2 --> <!-- LEFT COLUMN --> | align="center" style="width:50%; padding:5px 2%;" valign="top"| <span style="font-size: 140%;">[[Wikipedia:देवनागरीमी कसरी लेख्न्या|देवनागरीमी कस्या टाइप अद्द्या ?]]</span><br /> देवनागरीमी लेख्दाई लाई सहायता। <!-- RIGHT COLUMN --> | align="center" style="width:50%; padding:5px 2%;" valign="top"| <span style="font-size: 140%;">[[Wikipedia:स्वशिक्षा/सम्पादन|संपादन सहायता]]</span><br /> संपादनमी फौर्मैटिंग कि लाई सहायता। |- <!-- ROW 3 --> <!-- LEFT COLUMN --> | align="center" style="width:50%; padding:5px 2%;" valign="top" | <span style="font-size: 140%;">[[Wikipedia:नयाँ पृष्ठ कसरी बनाउन्या|नयाँ पन्ना कस्या बनौन्या?]]</span><br /> नया पन्ना बनाउनलाई निर्देश <!-- RIGHT COLUMN --> | align="center" style="width:50%; padding:5px 2%;" valign="top"| <span style="font-size: 140%;">[[Wikipedia:निका लेख लेख्दाई सुझाव|निका लेख लेख्दाई सुझाव ]]</span><br /> निका लेख लेख्दाई सुझाव |- <!-- ROW 4 --> <!-- LEFT COLUMN --> | align="center" style="width:50%; padding:5px 2%;" valign="top" | <span style="font-size: 140%;">[[Wikipedia:चौतारी|प्रश्न सोध]]</span><br /> विकिपीडिया सम्बंधित नयाँ प्रश्न अर। <!-- RIGHT COLUMN --> | align="center" style="width:50%; padding:5px 2%;" valign="top"| <span style="font-size: 140%;">[[Special:PrefixIndex/Wp/dty|शब्द खोज]]</span><br /> उपसर्ग अनुसार पृष्ठ |- <!-- ROW 5 --> <!-- LEFT COLUMN --> | align="center" style="width:50%; padding:5px 2%;" valign="top" | <span style="font-size: 140%;">[[Wikipedia:विशेषाधिकार निवेदन|विशेषाधिकार निवेदन]]</span><br /> डोटेली विकिपीडियामी अनेक सदस्यता स्तर स्थापित छन्। <!-- RIGHT COLUMN --> | align="center" style="width:50%; padding:5px 2%;" valign="top"| <span style="font-size: 140%;">[[Special:Upload|फाइल]]</span><br /> फ़ाइल अपलोड अर। |- |} [[श्रेणी:विकिपिडिया सहायता]] b46y4mvgimkguvduy9h357v6fi1fmqi 0 821 268385 259107 2026-10-29T21:35:14Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 268385 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = गुगल इन्कोर्पोरेसन | logo = Google 2015 logo.svg | slogan = | image = Googleplex-Patio-Aug-2014.JPG | image_caption = [[गुगलप्लेक्स]], गुगलको वास्तविक रे सब है ठुलो उद्योगिक क्याम्पस | type = [[सार्वजनिक कम्पनी|सार्वजनिक]] | traded_as = {{ublist |{{NASDAQ|GOOGL}} |{{NASDAQ|GOOG}} |{{Frankfurt Stock Exchange|GGQ1}} |[[NASDAQ-100]] component }} | parent = [[अल्फाबेट कम्पनी]] | industry = {{plainlist| * [[इन्टरनेट]] * [[सफ्टवेयर|कम्प्युटर सफ्टवेयर]] * [[दूरसञ्चार उपकरण]] }} | foundation = {{start date and age|1998|09|4}}<!-- Do not change this to September 27: every year they celebrate at a different date, but the company was founded on September 4. Also, do not add that it is x years old as Google is, obviously, not a human and therefore the age is not very relevant. --><br />[[मेन्लो पार्क, क्यालिफोर्निया]]<ref>{{cite web|title=Company|url=http://www.google.com/intl/en/about/company/|publisher=Google|accessdate=January 16, 2015}}</ref><ref>{{cite web|last=Claburn|first=Thomas|title=Google Founded By Sergey Brin, Larry Page... And Hubert Chang?!?|url=http://www.informationweek.com/news/internet/google/210603678|publisher=InformationWeek|accessdate=August 31, 2011|archive-date=January 7, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107054232/https://www.informationweek.com/404.asp|url-status=dead}}</ref> | founders = {{plainlist| * [[ल्यारी पेज]] * [[सर्गेई ब्रिन]] }}<ref>{{Cite journal|last=Brin|first=Sergey|author-link=Sergey Brin|last2=Page|first2=Lawrence|author-link2=Larry Page|year=1998|title=The anatomy of a large-scale hypertextual Web search engine|url=http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|journal=Computer Networks and ISDN Systems|volume=30|issue=1–7|pages=107–117|citeseerx=10.1.1.115.5930|doi=10.1016/S0169-7552(98)00110-X|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927004511/http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|archive-date=2015-09-27|access-date=2019-12-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal |last=Barroso |first=L.A. |last2=Dean |first2=J. |last3=Holzle |first3=U. |date=April 29, 2003 |title=Web search for a planet: the google cluster architecture |journal=IEEE Micro |volume=23 |issue=2 |pages=22–28 |doi=10.1109/mm.2003.1196112 |quote=We believe that the best price/performance tradeoff for our applications comes from fashioning a reliable computing infrastructure from clusters of unreliable commodity PCs.|url=https://semanticscholar.org/paper/8db8e53c92af2f97974707119525aa089f6ed53a }}</ref> | location_city = [[गुगलप्लेक्स]], [[माउन्टेन भ्यू, क्यालिफोर्निया|माउन्टेन भ्यू]], [[क्यालिफोर्निया]] | location_country = संयुक्त राज्य<ref>{{cite web|url=http://www.google.com/about/jobs/locations/ |title=Locations - Google Jobs |publisher=Google.com |accessdate=September 27, 2013}}</ref> |coordinates={{coord|37.422|-122.084058|display=inline,title}} | area_served = विश्वव्यापी | key_people = {{unbulleted list|<!-- No, Sundar Pichai is not CEO yet; he will only assume the position when the Alphabet restructuring is completed, so don't insert the future as if they are present facts, please. -->ल्यारी पेज ([[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत|सिइओ]] र अध्यक्ष)|सर्गेई ब्रिन ([[गुगल एक्स]] र विशेष योजनाको निर्देशक)|[[एरिक स्मिट]] (कार्यकारी निर्देशक र पूर्व सिइओ)|[[रुथ पोरत]] ([[प्रमुख वित्तीय अधिकारी|सिएफओ]])<ref>{{cite web|url=https://www.google.co.uk/intl/en/about/company/facts/management/ |title=Management Team - Company - Google}}</ref>|[[सुन्दर पिचाई]] (उत्पादन प्रमुख)}} | products = ''हेर्ने'' [[गुगल उत्पादनहरूको सूची]] | revenue = {{nowrap|{{increase}} युएस[[अमेरिकी डलर|$]]६६.००१&nbsp;बिलियन (२०१४)<ref name='xbrlus_3'>{{cite web|url=http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1288776/000128877614000020/0001288776-14-000020-index.htm |title=Google Inc. 2013 Annual Report Form (10-K) |publisher=United States Securities and Exchange Commission |format=XBRL |date=February 12, 2014}}</ref>}} | operating_income = {{nowrap|{{increase}} युएस$१६.४९६&nbsp;बिलियन (२०१४)<ref name='xbrlus_3'/>}} | net_income = {{nowrap|{{increase}} युएस$१४.४४४&nbsp;बिलियन (२०१४)<ref name='xbrlus_3'/>}} | assets = {{nowrap|{{increase}} युएस$१३१.१३३&nbsp;बिलियन (२०१४)<ref name='xbrlus_3'/>}} | equity = {{nowrap|{{increase}} युएस$१०४.५&nbsp;बिलियन (२०१४)<ref name='xbrlus_3'/>}} | num_employees = ५७,१४८ (२०१५ अर्द्धमा)<ref name= 10K>{{cite web|url=http://investor.google.com/earnings/2015/Q2_google_earnings.html |title=Google Inc. Announces Second Quarter and Fiscal Year 2015 Results| publisher = Google}}</ref> | subsid = | homepage = {{URL|https://www.google.com}} | footnotes =<ref>{{cite web|url=http://investor.google.com/proxy.html|title=Google Inc. Annual Reports |date=July 28, 2014|publisher=Google Inc.|accessdate=August 29, 2014}}</ref> }} '''गुगल''' संयुक्त राज्य अमेरिकाको एक बहुराष्ट्रीय सार्वजनिक कम्पनी हो, जैले ईन्टरनेट सर्च, क्लाउड कम्प्युटिङ रे विज्ञापनका क्षेत्रमी अत्याधिक लगानी गरि राखीछ । ==सन्दर्भअन== {{reflist}} ==भाइरा कड़ियन== {{Commonscat|Google|गुगल}} * {{official website|https://www.google.com|mobile=https://m.google.com}} ** {{URL|https://www.google.com/about/company/facts/management|कर्पोरेट गृहपृष्ठ}} ** {{URL|https://www.google.com/intl/en/about/company/history.html|कर्पोरेट इतिहास रे समयरेखा}} ** {{URL|http://research.google.com|गुगल अनुसन्धान}} ** {{Blogger|googleblog|गुगल}} ** {{YouTube channel|Google|गुगल}} * {{dmoz|Computers/Companies/Google%2C_Inc./}} * {{crunchbase|Google|गुगल}} [[श्रेणी:इन्टरनेट कम्पनीइन]] [[श्रेणी:बहुराष्ट्रिय कम्पनिइन]] [[श्रेणी:अमेरिकी कम्पनीइन]] bcjd86paprlrkcqv6br25zvwz0vup72 0 915 268386 261478 2026-10-29T21:39:20Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 268386 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image =Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg | imagesize = | caption = १९२० मी चार्ली च्याप्लिन | honorific_prefix = सर | name = चार्ली च्याप्लिन | honorific_suffix = | birth_name = चार्लीज स्पेन्सर च्याप्लिन | other_names = Charlie | birth_date = {{Birth date|1889|4|16|df=y}} | birth_place = [[लण्डन|लण्डन]], [[बेलायत|बेलायत]] | death_date = {{nowrap|{{Death date and age|1977|12|25|1889|4|16|df=y}}}} | death_place = [[Corsier-sur-Vevey]], [[Canton of Vaud|Vaud]], Switzerland | nationality = [[British people|British]] | occupation = अभिनेता, चलचित्र-निर्देशक, हास्य-अभिनेता, निर्माता, पटकथा-लेखक, सम्पादक | years_active= 1899–1976 | spouse ={{Hlist|[[Mildred Harris]] (1918–1920; divided)<br>[[Lita Grey]] (1924–1927; divorced)<br>[[Paulette Goddard]] (1936–1942; divorced)<br>[[Oona O'Neill]] (1943–1977; his death)}} |relatives = |signature = Firma de Charles Chaplin.svg |website= {{URL|http://www.charliechaplin.com}} }} '''चार्ली च्याप्लिन''' एक बेलायती अभिनेता, चलचित्र-निर्माता, हास्य-अभिनेता, निर्माता, पटकथा- लेखक,सम्पादक रे रचनाकार जसा बहुप्रतिभाशाली खुबी भयाः विश्वचर्चित व्यक्तित्व हन् । ==सन्दर्भन== {{reflist}} ==बाइल्ला स्रोतन== * [http://www.charliechaplinarchive.org/ The Charlie Chaplin Archive] Online catalogue of Chaplin's professional and personal archives at the Cineteca di Bologna, Italy * [https://chaplinfilmfestival.com/ Charlie Chaplin Comedy Film Festival] in [[Waterville, County Kerry|Waterville]], Ireland * [http://www.chaplinmuseum.com/en/index.php Charlie Chaplin Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101223130510/http://www.chaplinmuseum.com/en/index.php |date=2010-12-23 }} Website for a future museum at the Manoir de Ban, Switzerland * [http://vault.fbi.gov/charlie-chaplin/ Chaplin's file] at the [[Federal Bureau of Investigation]] website * [http://www.archive.org/search.php?query=-contributor%3Agutenberg%20AND%20(subject%3A%22Chaplin%2C%20Charlie%2C%201889-1977%22%20OR%20creator%3A%22Chaplin%2C%20Charlie%2C%201889-1977%22%20OR%20creator%3A%22Charlie%20Chaplin%22%20OR%20title%3A%22Charlie%20Chaplin%22%20OR%20description%3A%22Charlie%20Chaplin%22)%20AND%20mediatype%3Amovies Early films by, about or starring Charlie Chaplin] at the Internet Archive * [https://web.archive.org/web/20120622161153/http://chaplin.bfi.org.uk/ Charlie Chaplin] at the [[British Film Institute]]. * [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0416.html "Chaplin's Little Tramp, an Everyman Trying to Gild Cage of Life, Enthralled World"]: Obituary at the ''[[New York Times]]'', २६ December १९७७ * [http://www.chaplinalife.com/photo_essays.html Chaplin: A Life]: ४० photo essays by [[Stephen M. Weissman]] * [https://web.archive.org/web/20110523194732/http://www.time.com/time/time100/artists/profile/chaplin.html The TIME १००: Charlie Chaplin]: Archived, May २०११. * [http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/charles-chaplin-bridging-three-centuries Charles Chaplin: Bridging Three Centuries]: A lecture delivered by [[David Robinson (film critic)|David Robinson]] at the [[London Film Museum]] [[श्रेणी:जीवनी]] [[श्रेणी:हास्य-अभिनेता]] p9kw7h99xcbn3pv8s2qer99ei3ttcpd 0 958 268389 268056 2026-10-29T23:14:44Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 268389 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = '''श्री ३ महाराज''' | name = '''जङ्गबहादुर कुँवर''' | honorific-suffix = ''' राना''' | image = Jung Bahadur Rana in 1887.jpg | imagesize = 220px | caption = प्रथम राणा प्रधानमन्त्री '''जङ्गबहादुर राणा''' | birth_name = [[जङ्गबहादुर राना|वीरनरसिंह कुँवर]] | father = [[बालनरसिंह कुँवर]] | mother = गणेश कुमारी थापा कुँवर | birth_date = वि.सं. १८७४ असार 5 | birth_place = मथुरा बेशी, [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]], [[नेपाल]]<ref name="PurushottamShamsher1998">{{cite book| last = Rana | first = Purushottam S.J.B. | title = Jung Bahadur Rana: the story of his rise and glory | year = 1998 | pages = 150 | publisher = Book Faith India | isbn = 81-7303-087-1}}</ref> | death_date = वि.सं. १९३३ | death_place = पत्थरघट्टा, [[रौतहट जिल्ला]], [[नेपाल]] | citizenship = [[नेपाली]] |जाती = [[क्षेत्री]] | relatives = हेर्नु होस [[कुँवर परिवार]]; हेर्नु होस [[थापा वंश]]; हेर्नु होस [[राणा वंश]] | party = | occupation = [[प्रधानमन्त्री]] | spouse = महारानी हिरण्यगर्भा देवी | religion = [[हिन्दू धर्म|हिन्दु]] | children = [[जगतजङ्ग राणा]], [[जीतजङ्ग राणा]], पद्मजङ्ग राणा |office=[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]] | term_start = वि.सं. १९०३ असोज २ | term_end = वि.सं. १९१३ साउन १७ गते |predecessor = [[फत्तेजङ्ग शाह]] |successor = [[बमबहादुर राणा]] |office2=[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]] | term_start2 = वि.सं. १९१४ जेष्ठ ११ | term_end2 = वि.सं. १९३३ |predecessor2 = [[बमबहादुर राणा]] |successor2 = [[रणोद्दिप सिंह बहादुर राणा]] |office3 = [[नेपालका प्रधान सेनापतिहरू|नेपालको प्रधान सेनापति]] |predecessor3 = [[गगनसिंह भण्डारी|गगन सिंह भण्डारी]] |successor3 = [[कृष्णबहादुर राणा]] |relations = दाजु [[जङ्गबहादुर राणा]] |country = {{flag|नेपाल}} |battles =[[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|तेश्रो नेपाल-भोट युद्ध]] | signature = | website = | footnotes = }} महाराजा '''जङ्गबहादुर कुँवर राणाजी,''' (जन्म '''बीर नरसिंह कुँवर''', वि.सं. १८७४ असार ४; '''जङ्गबहादुर राणा'''को रूपमी लोकप्रिय''')''' [[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालको ८औँ प्रधानमन्त्री]] तथा प्रथम श्री ३ महाराज थिए। वि.सं. १९०३ सालमी भएको [[कोत पर्व|कोतपर्व]]<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news-48488494 |title=यी हुन् नेपालमी सत्ता परिवर्तन गराउने प्रमुख हत्याकाण्ड |date=2019-06-02 |website=बिबिसी न्युज नेपाली |language=नेपाली |accessdate=2020-11-12}}</ref> रे [[भण्डारखाल पर्व]]पछि जङ्गबहादुर नेपालको राजनीति रे शासन व्यवस्थामी एक्कासी शक्तिशाली हुन सफल भएका थिए। नेपालको शासनव्यवस्थामी [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]] शक्तिशाली भएर पदासिन रहेको समयमी जङ्गबहादुरले राजदरबार भित्र आन्तरिक विद्रोह गरेर [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|युवराज सुरेन्द्र]]लाई गद्दी आरोहण गराइ [[दामोदर पाँडे]], [[भीमसेन थापा]], [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ पाँडे]] रे [[माथवरसिंह थापा]]को नीति सकारेर आफूलाई अत्यधिक शक्तिशाली बनाएका थिए।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २३५</ref><ref name="नेपालको तथ्य इतिहास">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२३५|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/115863 |title=कुँवरबाट कसरी राणा बने जङ्गबहादुर? |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-11-12 |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112013927/https://www.himalkhabar.com/news/115863 |url-status=dead }}</ref> वि.सं. १९१३ साउन १८ मी जङ्गबहादुरले [[मुख्तियार]] पदबाट राजिनामी दिएर श्रावन २४ गते [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]]बाटी [[कास्की राज्य|कास्की]] रे [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]को श्री ३ महाराज पद प्राप्त गरेका थिए। महाराज पद प्राप्त गरिसकेपछि नै उनलाई श्री ३ जङ्गबहादुर कुँवर राणाजी भन्न थालिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://onlinemajdoor.com/?p=56088 |title=“नेपालको इतिहासमा जङ्गबहादुर” एक चर्चा |date=2020-11-08 |website=अनलाइन मजदुर |language=नेपाली |accessdate=2020-11-12}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://sampurnaweekly.com/news/2958 |title=रसिक जङ्गबहादुर |last=पन्त |first=प्रा दिनेशराज |website=सम्पूर्ण साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2020-11-12 |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112194109/https://sampurnaweekly.com/news/2958 |url-status=dead }}</ref> श्री ३ महाराजको लागि [[श्रीपेच]] बनाउन लगाई जनताको छोराद्वारा श्रीपेच लगाउने जङ्गबहादुर पहिलो व्यक्ति थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/117451 |title=जङ्गबहादुर राणाका अक्षर |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-11-12}}</ref> नेपालले [[अङ्ग्रेज]]सँगको [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|युद्ध]]मी गुमाएको भूभागमध्ये यिनले अङ्ग्रेजलाई खुसी पारी [[राप्ती नदी|राप्ती]]देखि [[महाकाली नदी|महाकाली]]सम्मको भूभाग जसमी वर्तमानको [[तराई]]मी पर्ने [[बाँके जिल्ला|बाँके]], [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] तथा [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] पुनः नेपालमी गाभ्न सफल भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://annapurnapost.com/news/88749 |title=एकीकरणका अर्का नायक जङ्गबहादुर राणा |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2020-12-14}}</ref> वर्तमान समयमी यस भूभागलाई [[नयाँ मुलुक]]को नामले समेत चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.reportersnepal.com/2019/08/334944 |title=जङ्गबहादुरः जस्ले नेपालको नक्शा बदले |date=2019-08-10 |website=रिपोर्टर्स नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2020-11-13}}</ref> नेपालमी [[राणा शासन]]को जग बसालेर १०४ वर्षसम्म पारिवरिक शासनशैलीको आरम्भ गर्ने व्यक्ति यिनै हुन्। बेलायती शासकहरूका प्रिय रहेका<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapage.com/archives/45202 |title=यी हुन् जङ्गबहादुर राणाका १० चर्चिकला |date=2018-04-17 |website=नयाँ पेज |language=नेपाली |accessdate=2020-12-14 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625110854/https://www.nayapage.com/archives/45202 |url-status=dead }}</ref> जङ्गबहादुरले आफ्नो शासनकालको समयमी दरबारिया कट्टर विरोधीहरूलाई तह लगाएर एकतन्त्री शासन चलाएका थिए। [[बेलायत]] रे [[फ्रान्स]]को भ्रमणबाटी फर्केपछि उनले नेपाली [[कला]], [[संस्कृति]], जनजीवन रे [[कानून]]मी समेत पश्चिमी प्रभावको छाप छोडेका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://suvadin.com/news/people-community-and-responsiblity/suvadin-museum-kotparba-episode-4-jungabahadur |title=काे हुन् जङ्गबहादुर राणा? |date=2017-07-18 |website=शुभदिन |language=नेपाली |accessdate=2020-12-14}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन रे परिवार== === जन्म === जङ्गबहादुर राणाको जन्म वि.सं. १८७४ असार ७ गते अर्घाखाँची वाङ्ला मथुराबेशिमी भएको थियो। उनको बुवा काजी [[बालनरसिंह कुँवर]] थिए भने आमा गणेशकुमारी थिइन्। उनको जन्मको नाम बीरनरसिंह कुँवर थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2016/01/381488 |title=जङ्गबहादुरः सुन्दरीहरूका भोगी नेता |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-12-14}}</ref> काजीको छोरा भएको कारणले उनको बाल्यकाल सम्पन्न तरिकाले नै बितेको थियो। उनको बुवा तत्कालीन राजा [[रणबहादुर शाह|रणबहादुर शाह]]को अङ्गरक्षक थिए। उनको परिवार तत्कालीन नेपालको प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]को नातेदार पर्थ्यो। उनकी आमा [[माथवरसिंह थापा]]की सहोदर बहिनी रे महारानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरासुन्दरी]]की दिदी थिइन्। ===पूर्वज=== {{main|राणा वंश}} {{See|थापा वंश|पाँडे वंश|कुँवर परिवार|कुँवर खलक}} <gallery> Ram Krishna Kunwar.jpg|[[रामकृष्ण कुँवर]]; उनका ज्यु ज्यु बाजे Bal Narsingh Kunwar.jpg|बालनरसिंह कुँवर; उनका पिता </gallery> उनको बुबा काजी [[बालनरसिंह कुँवर]] दरबारमी रहिरहदा तत्कालीन राजा [[रणबहादुर शाह]]को उनको आफ्नै सौतेनी भाइ शेरबहादुर शाहले हत्या गरेका थिए जसको प्रतिउत्तरको क्रममी बाल नरसिंहले शेरबहादुर शाहलाई घटनास्थलमी मारेका थिए। यस साहसिक कार्यका लागि उनलाई '[[काजी]]' पद शीर्षकबाटी पुरस्कृत गरियो, जसपछि यो प्रशासनिक पद उनको परिवारमी परम्पराको रूपमी कायम भयो। उनी दरबारमी हतियार लिएर जाने एकमात्र व्यक्ति थिए। उनी काजी [[रणजीत कुँवर]]का{{sfn|Acharya|1971|p=25}} नाति रे [[सरदार]] [[रामकृष्ण कुँवर]]का पनाति हुनुका साथै राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमी एक प्रभावशाली सैन्य अधिकारी थिए।{{refn| group=note|नेपालको प्रधानमन्त्रीको रूपमी जङ्गबहादुर कुँवरको नियुक्ति पत्रले उनी बालनरसिंह कुँवरका छोरा रे रणजित कुँवरका नाति थिए भनेर पुष्टि गर्दछ।{{sfn|Acharya|1971|p=25}}}} जङ्गबहादुरकी आमा गणेशकुमारी मार्फत उनी [[थापा वंश]]का [[मुख्तियार]] [[भीमसेन थापा]]सँग सम्बन्धित थिए, जसले उनलाई सानै उमेरमी शाही दरबारमी प्रवेश गर्न मद्दत गर्‍यो। आफ्नो मावली हजुरआमा मार्फत उनी प्रतापी [[पाँडे वंश]]सँग सम्बन्धित थिए किनकि वहाँको बुवापट्टिकी हजुरआमा राना कुमारी एक प्रभावशाली शाही दरबारी 'काजी' [[रणजीत पाँडे]]की छोरी थिइन्।<ref name="PurushottamShamsher1990">{{cite book |last=JBR|first=PurushottamShamsher|date=1990 |title=Shree Teen Haruko Tathya Britanta|trans-title=|url=|language=Nepali|location=Bhotahity, Kathmandu|publisher=Vidarthi Pustak Bhandar|isbn=99933-39-91-1|accessdate= }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kantipath.com/amazing-news/jbr-history-in-a-single-news |title=जङ्गबहादुर राणाको कहाली लाग्दो इतिहास |website=कान्तिपथ |language=नेपाली |accessdate=2020-11-13 |archive-date=2020-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201113110705/https://www.kantipath.com/amazing-news/jbr-history-in-a-single-news |url-status=dead }}</ref> ===प्रारम्भिक जीवन=== जङ्गबहादुर ११ वर्ष छँदा काजी प्रसादसिंह बस्न्यातकी भित्रिनी पट्टिकी छोरी प्रसादकुमारीसँग कुमारग्रह उतारी विवाह भएको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास:[[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २३७</ref> नेपाल दरबारमी भीमसेन थापाको पतन भएपछि बालनरसिंहको जागिर खोसिएको थियो। परिवारको बिचल्ली भएसँगै सो कठिन समयमी जङ्बहादुरको जुवाको लतले गर्दा भएभरका पारिवारिक धनसम्पति नाश भएको थियो। अन्त्यमी उनको बुवा [[बनारस|काशी]] जान वाध्य भएका रे दुःख गरेर कमाएको सम्पति लिएर वि. सं. १८९६ मी काठमाडौँ फर्कदा उनकी पत्नी मरिन् रे वि. सं. १८९९ मी बालनरसिंह कुँवर पनि चिन्तैचिन्ताले मरेका थिए। जङ्गबहादुर सेवामुक्त भएर हिँडिरहेको बेला वि.सं. १८९७ को माघ महिनामी हात्ती खेदामी आफ्नो बहादुरी देखाउँदा तत्कालीन राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र शाह]]बाटी उनलाई तोपखानाको कप्तान दिएपछि उनी पुनः जागिरे हुन पुगेका थिए। जागिरे भएपछि उनले राजपरिवारको आँखामी पर्नको लागि अनेकौं वीरता देखाए, जसमी वि.सं. १९९८ मी दहचोक जङ्गलमी [[चितुवा]] काट्ने, मातेको हात्तीलाई नियन्त्रण गर्ने, त्रिशूली [[देवीघाट]]को झगडा मिलाउने, तत्कालीन युवराज सुरेन्द्रको आठपहरिया छँदा [[त्रिशुली बजार]] भ्रमणका सिलसिलामी [[त्रिशूली नदी|त्रिशूली]]मी हामफाल्ने, वि.सं. १८९९ वैशाखमी बाह्रवर्षे इनारमी हामफाल्ने लगायतका काम गरेका थिए। आफ्नो प्रारम्भिक दिनमी जङ्गबहादुर लफङ्गा, जुवाडे रहेको भएता पनि आफ्नो साहस, वीरता रे चतुरपनका कारण नेपालको इतिहासमी एक सफल नायकका रूपमी चिनिने गर्छन्। == वृत्ति == === युवराज सुरेन्द्रको अङ्गरक्षक === नेपालका तत्कालीन युवराज सुरेन्द्रको स्वभाव रोमाञ्चकारी रे सनकपूर्ण थियो। उनको अङ्गरक्षक रूपमी कार्य गर्दा जङ्गबहादुरले युवराजद्वारा दिइएको जोखिमपूर्ण, साहसिक रे खतरनाक आदेशहरू पालना गर्नुपरेको थियो। जसमी [[त्रिशूली नदी|त्रिशुली नदी]]मी घोडासहित हाम फाल्ने, [[धरहरा]]बाटी हाम फाल्ने, बाह्र वर्षे इनारमी हामफाल्ने जस्ता आदेश रहेको थियो। यस्तै वीरतापूर्वक कार्यको सराहना गर्दै उनलाई तत्कालीन राजा राजेन्द्रको आठपहरियामी नियुक्त गरिएको थियो। त्यहाँ काम गरेर अनुभव बटुलेपछि उनलाई तत्कालीन राजा राजेन्द्रले [[कुमारी चोक]]को काजी नियुक्त गरेका थिए जहाँ काम गर्दा उनले देशको आर्थिक स्थितिको ज्ञान पाएका थिए। === माथवरसिंहको हत्या === ''मुख्य लेख : [[माथवरसिंह थापा]]'' वि. सं. १९०१ मी माथवरसिंह थापा काठमाडौ फर्केपछि देशमी शान्ति व्यवस्थाको आगमन हुने अड्कलबाजी गरिएको थियो। जङ्गबहादुर कुँवरकाका काकाका छोरा देवीबहादुर कुँवर एउटा राजनीतिक अपराधमी फसेका थिए। यिनलाई प्राणदण्द दिइने निश्चितप्रायः थियो। यिनलाई बचाइन आवश्यक सहयोग गर्न जङ्गबहादुरले आफ्ना मामा माथवरसिंह थापा संग आग्रह पनि गरेका थिए। चाहेका भए मुख्तियार माथवरसिंह थापाले कप्तान देवीबहादुर कुँवरलाई प्राणदण्डको सजायबाटी बचाउन पनि सक्थे। तर चाहेनन्। फलस्वरूप उनलाई प्राणदण्ड मिलेको थियो। यस घटना बाटी जङ्गबहादुर कुँवर आफ्ना मामा मुख्तियार माथवरसिंह थापा संग क्रुद्ध थिए।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=१४४ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> मामा माथवरसिंहको सहानुभूति पाएर राजदरबारसँग नजिक भएका जङ्गबहादुर, आफ्नो मामाको आगमनपछि उनीहरूको सम्बन्धमी कटुता आएको थियो। सोही कटुताको परिणामस्वरूप जङ्गबहादुरले आफ्नै मामा माथवरसिंहको वि. सं. १९०२ जेठ २ गतेका राति राजदरबारमी गोली हानेर हत्या गरेका थिए। माथवर सिंहको हत्या गरेपछि जङ्गबहादुरसँग उनकी आमाले नबोल्ने अठोट गरेकी थिइन्।<ref name=":2">प्राचीन नेपाल २५-०१ (नेपाल देशको इतिहास)</ref> राजनीतिक अस्थिरताका बीच [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजङ शाह]]को नेतृत्वमी मन्त्रिमण्डल विस्तार गरिएको थियो। उनले प्रधानसेनापति [[गगनसिंह भण्डारी|गगनसिंह]]लाई ७ [[रेजिमेन्ट]]को अधिकारी, [[अभिमान सिंह राना मगर|अभिमानसिंह रानामगर]]लाई ३ [[रेजिमेन्ट]]को अधिकारी रे जङ्गबहादुरलाई ३ रेजिमेन्टको अधिकारी बनाएका थिए। मामाको हत्या गरेपछि दरबारको शासन व्यवस्थामी आफ्नो कद बढ्ने सोचेका थिए तर उनी चौथो श्रेणीको भारदारमी परेका थिए। आफ्नो महत्त्वाकांक्षाको कारणले गर्दा जङ्गबहादुरले राजा रे रानीलाई खुसी पार्न विभिन्न प्रयत्न गरेका थिए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२२६-२२७|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> आफ्नो मामाको हत्या गरेपछि उनकी आमा गणेशकुमारीले जङ्गबहादुरसँग नबोल्ने प्रतिज्ञा गरेकी थिइन्। === गगनसिंहसँगको सम्बन्ध === [[गगनसिंह भण्डारी]] तत्कालीन राजाको एकदमै नजिक रहेका थिए। तत्कालीन रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मी]]को विश्वास पात्रको रूपमी रहेको गगनसिंह रे रानीबीच प्रेम रहेको हल्ला समेत दरबारमी सुनिएको थियो। गगन सिंह रे तत्कालीन रानीको सम्बन्धलाई तत्कालीन राजा राजेन्द्र तथा तत्कालीन युवराज सुरेन्द्रले मन पराएका थिएन्न्। जङ्गबहादुर रे युवराजबीच गहिरो सम्बन्ध रहेको थियो। यसै कारणले गर्दा गगन सिंह र जङ्गबहादुर बीच राम्रो सम्बन्ध रहेको थिएन। [[डायमनशमशेर राणा|डायमनसम्शेर राणा]]ले आफ्नो उपन्यास 'सेतो बाघ'मी गगन सिंहको हत्या राजा राजेन्द्र रे युवराज सुरेन्द्रको आदेशमी जङ्गबहादुरले गरेको उल्लेख गरेका छन्। यस हत्याकाण्डको कारणले रानी आवेशमी आएर उनको हत्यारा खोज्ने निहुँमी आयोजना गरेको सभामै विध्वंशकारी कोत पर्व मच्चिन गएको थियो जसको परिणामस्वरूप नेपालको तत्कालीन राजनीतिमी जङ्गबहादुर शक्तिशाली भएर निस्केका थिए। यी विषयहरूलाई अध्ययन गर्दा जङ्गबहादुर तथा गगन सिंह बीच एक प्रतिसपर्धीको सम्बन्ध रहेको अड्कल गर्न सकिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://bishalnepal.com/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%A3-%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%B8/ |title=इतिहासको सम्रक्षण गरियोस |website=बिशाल नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2020-12-14 |archive-date=2018-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181018012907/http://bishalnepal.com/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%A3-%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%B8/ |url-status=dead }}</ref> === कोत पर्व === तत्कालीन रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी]]को विश्वासपात्र गगनसिंहको हत्यारा पत्ता लगाउनको लागि कोतमी वि.सं. १९०३ भदौ महिनाको ३१ गते राति भारदारहरूहरूलाई बोलाइएको थियो। सोही सभामी भारदारहरूबीच विवाद हुँदा मच्चिएको यो काण्डले तत्कालिन नेपालको अस्थिर राजनीतिलाई १०४ वर्षे [[राणा शासन]]तिर सुम्पेको थियो।<ref>{{Citeweb|url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-09-17/20160916181521.html|title=कोतपर्वको १७० वर्ष : इतिहासको त्यो पाठ|last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|date=२०७३ असोज १|website=कान्तिपुर दैनिक|publisher=|accessdate=|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625072624/https://ekantipur.com/ampnews/2016-09-17/20160916181521.html|url-status=dead}}</ref> [[गगनसिंह भण्डारी|गगनसिंह]]को हत्यारा पत्ता लगाउनको लागि सबैभन्दा पहिले [[अभिमान सिंह राना मगर]]लाई मारेपछि त्यहाँको स्थिति चर्किदै हात हालाहाल रे गोली हानाहान हुँदा त्यस समय नेपालका प्रधानमन्त्री [[फत्तेजङ्ग शाह]], काजी [[दलभञ्जन पाँडे]], कर्पदार काजी [[वीरकेशर पाँडे]] लगायतका ३१ जनाको हत्या भएको थियो। यस घटनामी कुल ११ चौतारिया, ६ पाँडे, ३ थापा रे ११ अन्य क्षेत्रीय भारादारको हत्या भएको थियो। यस घटनापछि रानी राज्यलक्ष्मी देवीको मौखिक हुकुमले जङ्गबहादुरलाई प्रधानमन्त्री रे प्रधानसेनापति बनाइएको थियो। वि.सं. १९०३ असोज २ गते तत्कालीन राजा राजेन्द्रबाटी लालमोहर पाएपछि जङ्गबहादुर नेपालको आधिकारिक मुख्तियार बन्न पुगेका थिए।<ref>{{Citeweb|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/170836-1549614960.html?click_from=trending|title=महाराजकी जय !|last=गौतम|first=युवराज|date=२०७५ माघ २५|website=नागरिक न्युज|publisher=|accessdate=}}</ref> == प्रधानमन्त्री == === भण्डारखाल पर्व === [[कोत पर्व]]पछि [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]को मन जितेर प्रधानसेनापति बन्न सफल भएका जङ्गबहादुरले [[माथवरसिंह थापा]]को हत्या गरे जस्तै युवराज सुरेन्द्रको हत्या गरि रणेन्द्रलाई गद्दीमी राख्न आवश्यक प्रबन्ध गर्न दबाब दिएकी थिइन्। रानीले जङ्गबहादुरबाटी आफ्नो उद्देश्य पुरा हुने विश्वास गरेता पनि जङ्गबहादुरले मामा माथवरसिंह थापाले झैँ रानीको आदेश उल्लङ्घन गरेका थिए। यसैको निहुँमी रानीले वि.सं. १९०३ कात्तिक १२ गते [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका]]को भण्डारखाल [[बगैँचा]]मी भोजको आयोजना गरेकी थिइन्। सोही भोजमी जङ्गबहादुर रे उनका भाइहरूलाई विष मिसिएको खाना खुवाएर हत्या गर्ने योजना बनाएको कुरा [[पण्डित विजयराज]]ले पोल खोले पछि जङ्गबहादुरले आफ्ना विरोधीहरूको संहार गरेका थिए। यस घटनापछि यो षड्यन्त्रमी सामेल रहेका बिरध्वज बस्नेत लगायतलाई हत्या तथा कैद गरिएको थियो भने रानीको सम्पूर्ण अधिकार खोसेर देश निकाला गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/5170|title=६४ साल पर्व|last=|first=|date=२०७४ भदौ २४|website=हिमाल खबर|publisher=|accessdate=}}</ref> === अलौ पर्व === [[भण्डारखाल पर्व]] भएपछि तत्कालीन राजा राजेन्द्र विक्रम शाह आफ्नो रानीसँगै केही समयका लागि काशी गएका थिए।<ref>{{Citeweb|url=https://www.bbc.com/nepali/news-48124207|title=नेपालमी पनि यी राजाले गद्दीत्याग गरेका थिए|last=|first=|date=२०१९ मे २|website=बिबिसी नेपाली सेवा|publisher=|accessdate=}}</ref> तत्कालीन राजा रे उनका भारदारहरू काशीमी षड्यन्त्र बनाउनमी व्यस्त रहेकाले प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुरले वि. सं. १९०४ मी राजालाई पदच्युत गरि युवराज सुरेन्द्रलाई गद्दीमी राखेका थिए। जङ्गबहादुरले राजासँगै पठाएका आफ्ना गुप्तचरहरूद्वारा काशीमी भएका सबै षड्यन्त्र एवम् योजनाको बारम्बार जानकारीकै आधारमी राजाका सैनिक टोलीहरूलाई [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]नजिकै [[अलौ]] भन्ने ठाउँमी बाटो ढुकी सबैको हत्या गरेका थिए रे राजा राजेन्द्र शाहलाई गिरफ्तार गरेर नजरबन्दमी राखिएको थियो। यो पर्वलाई नेपालको इतिहासमी 'अलौ पर्व' भनेर उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{Citeweb|url=https://www.souryaonline.com/2019/08/263078.html|title=गौरवपूर्ण इतिहास र धिक्कार योग्य वर्तमान|last=कार्की|first=अञ्जु|date=२०७६ साउन २८|website=|publisher=|accessdate=}}</ref><ref>{{Citeweb|url=https://nepalmag.com.np/memoir/2019/08/09/20190809132054|title=शाह राजाका सत्तापलट|last=जोशी|first=हरिराम|date=२०७६ साउन २४|website=नेपाल पत्रिका|publisher=|accessdate=}}</ref> ===राणाजी=== वि. सं. १९०५ वैशाख महिनाको १३ गते तत्कालीन राजा सुरेन्द्रबाट तत्कालीन प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुर लगायत उनका सबै वंशजहरू भारतको [[चित्तौडगढ]]बाट राजपूत राणाजीका सन्तानहरू रहे भएका र [[कास्की राज्य|कास्की]] आएर [[गोरखा राज्य|गोरखा]]बाट देशको सेवा गरेको कुरा मान्यता गराएर 'राणाजी' भन्न पाउने गराएकोले सो उपरान्त जङ्गबहादुर र उनका सबै वंशजहरूलाई राणाजी भन्न थालिएको थियो।<ref>पुरूषोत्तमशमशेर जबरा, श्री ३ हरूको तथ्यवृतान्त </ref> === युरोप भ्रमण === {{wide image|Jangabahadur Horse Riding Statue.jpg|400px|[[टुँडिखेल]], सुन्धाराबाट त्रिपुरेश्वर जाने मोडटी रहेको [[जङ्गबहादुर राणाको घोडचढी सालिक|जङ्ग बहादुरको शालिक]]|45%|right|alt=जङ्गबहादुरले युरोप भ्रमणका बेला वि.सं. १९०७ भदौ १० गते [[फ्रान्स]]को सर्टरी मैदानमी सैनिक परेड हेर्न घोडा चढेर अघि बढ्दा घोडालाई नियन्त्रणमी ल्याई पछाडि फर्केको क्षणलाई स्मरण गराउन यो सालिकको निर्माण गरिएको थियो। यो सालिकको अनावरण वि.सं १९३८ मी गरिएको थियो भने सालिकको उद्घाटन वि.सं. १९४२ असारमी [[रणोद्दिप सिंह बहादुर राणा|श्री ३ रणोद्दिप सिंह]]ले तत्कालीन राजा [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वी वीर बिक्रम शाह]]को उपस्थितिमी गरेका थिए। वि.सं. २०१७ मी सडक विस्तार गर्ने क्रममी यो सालिक स्थानान्तरण गरिँदा जङ्गबहादुरको सालिकको हातमी रहेको तरबार भाँचिएको थियो।}} शाही राजदूतको रूपमी वि. सं. १९०६ साल माघमी युरोप भ्रमण जान लागेका जङ्गबहादुरले नेपालको राजनीतिक व्यवस्थालाई सामान्य बनाइ राख्न भाइ [[बमबहादुर राणा|बमबहादुर]]लाई कार्यवाहक प्रधानमन्त्री रे [[बद्री नरसिंह राणा|बद्रीनरसिंह]]लाई कार्यवाहक प्रधानसेनापतिको जिम्मेवारी दिएका थिए।<ref>{{Citeweb|url=https://www.himalkhabar.com/news/119343|title=जङ्गबहादुर राणाको स्त्री–मोह|last=दिक्पाल|first=राजकुमार|date=२०७७ असोज २४|website=हिमाल खबर|publisher=|accessdate=}}</ref> उनको भ्रमण दलमी २ जना कर्णेलहरू [[जगत शमशेर राणा|जगत शमशेर]], [[धीर शमशेर राणा|धीर शमशेर]], १ जना कप्तान राम मेहर अधिकारी, ३ जना काजी करवीर खत्री, हेमदल थापा, डिल्लीसिंह बस्न्यात, ३ जना लप्टन लाल सिंह खत्री, करवीर खत्री, भीमसेन राना, ३ जना सुब्बा सिद्धिमान, सोम नरसिंह, सुबेदार दलमर्दन थापा गरि एक वैद्य चक्रपाणी, एक कलाकार भाजुमान चित्रकार, ४ जना भान्से, १२ जना नोकर रे १० जना सहयोगी रहेका थिए।<ref>{{Citeweb|url=https://www.onlinekhabar.com/2019/08/789090|title=जङ्गबहादुर राणाको त्यो बेलायत यात्रा|last=नेपाल|first=ज्ञानमणी|date=२०७६ भदौ २|website=अनलाइन खबर|publisher=|accessdate=}}</ref><ref>{{Citeweb|url=https://nagarikkhabar.com/2019/06/3761/|title=प्रधानमन्त्री ओलीको ‘जङ्गबहादुरको झल्को दिने’ युरोप भ्रमण|last=अधिकारी|first=मदन कुमार|date=२०१९ जुन १२|website=नागरिक न्युज|publisher=|accessdate=|archive-date=2021-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617091051/https://nagarikkhabar.com/2019/06/3761/|url-status=dead}}</ref> ठूलो दलबल सहित नेपालबाटी प्रस्थान गरेका यिनीहरू बिहारको [[पटना]]मी १९ तोपको सलामी दिएर स्वागत गरिएको थियो। पटनाबाटी [[कोलकाता|कलकत्ता]] पुगेपछि समेत उनीहरूलाई सोही प्रकारको सलामी दिइएको थियो। कलकत्तामी उनले शाही कार्यक्रममी भाग लिनुका साथै लर्ड रे लेडी डालहाउजीसँग भेट गरेका थिए। कलकत्ताबाटी पानी जहाजमी सामुद्रिक मार्ग प्रयोग गर्दै [[चेन्नई|मद्रास]], [[श्रीलङ्का]] रे इडेन हुँदै [[स्वेज नहर]] पुगेका थिए। [[इजिप्ट]]मी [[कायरो]] रे एलेक्जेन्ड्रिया भ्रमण गरेपछि जङ्गबहादुर रे उनको टोलीले अब्बास प्रथमसँग भेट गरेका थिए। अन्तत जङ्गबहादुरको टोली वि. सं. १९०७ साल जेठमी [[बेलायत]]को साउथ ह्याम्पटन पुगेको थियो। बेलायत भ्रमणको क्रममी राजकीय भेटघाट लगायतका काम गर्दै जङ्गबहादुर रे उनका दलले बेलयातको शासन प्रणाली, सैन्य संरचना, कारागार लगायतका महत्वपूर्ण विषयको अध्ययन गरेको थियो। बेलायत पछि फ्रान्स पुगेका जङ्गबहादुरले त्यहाँ समेत शक्ति सम्बन्धी ज्ञान लिएका थिए।<ref>{{Citeweb|url=https://lokaantar.com/story/31254/2017/12/30/jangabahadur|title=जङ्गबहादुरको युरोप भ्रमण : लण्डनमा सडक बढार्ने नेपालीसँग भेट, फ्रान्समी राष्ट्रपतिलाई चोटिलो जवाफ|last=अधिकारी|first=ध्रुबहरी|date=२०७४ पुस १५|website=लोकान्तर|publisher=|accessdate=}}</ref> [[युरोप]]का दुई शक्तिशाली राष्ट्रहरूको भ्रमण रे निरीक्षण गरेपछि जङ्गबहादुरले ब्रिटिससँग मेलमिलाप रे सहकार्य गेरेर अगाडि बढ्ने नीति सकार गरेका थिए।<ref>[http://himalkhabar.com/news/8639 जङ्गबहादुरको द्वैधनीति]</ref> === मुलुकी ऐन १९१० === मुलुकी ऐनलाई नेपालको पहिलो लिखित<ref>[http://www.lawcommission.gov.np/documents/2015/08/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%90%E0%A4%A8-%E0%A5%A7%E0%A5%AF%E0%A5%A7%E0%A5%A6.pdf/ मुलुकी ऐन] नेपाल कानुन आयोग</ref> रे संहिताबद्द राष्ट्रिय कानुनको दर्जा प्राप्त छ। यसलाई वि.स. १९१० पुस ७ गते जारी गारिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=454 |title=मुलुकी ऐन |access-date=2024-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014171328/http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=454 |archive-date=2020-10-14 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.moljpa.gov.np/wp-content/uploads/2018/02/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%90%E0%A4%A8-1.pdf |title=मुलुकी ऐन १९१० |access-date=2024-01-31 |archive-date=2023-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116123748/https://www.moljpa.gov.np/wp-content/uploads/2018/02/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%90%E0%A4%A8-1.pdf |url-status=dead }}</ref> जङ्गबहादुरले बेलायातको यात्राबाटी फर्केपछि युरोपको कानुनी अभ्यासको प्रेरणाले यो ऐन बनाएका थिए। यो नितान्त मौलिक कानुन रे हिन्दू दर्शनमी आधारित रहेको छ। यो कानुनको मुख्य उद्देश्य जातिको आधारमी अपराधीहरूलाई सजायको व्यवस्था गर्नु रहेको थियो। <ref>पुस्तकको नाम, पृष्ठ, प्रकाशक, ISBN</ref> === नेपाल तिब्बत युद्ध / थापाथली सन्धि === [[बेत्रावती सन्धि|बेत्रावती सन्धी]] अनुसार सन् १८४७ मी नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै सौरथसिंह पन्तको नेतृत्वमा नेपाली सैनिक मिसन [[चीन]] गएको थियो। वि.सं. १९०९ मी गएको पेकिङ प्रतिनिधि मण्डल मध्ये १९११ बैशाख मी लेफ्टिनेन्ट भीमसेन कुँवर मात्र फर्के। अरूलाई भोटेहरूले लुट्दा रे खानबस्न नदिँदा सबै बाटैमी मरे। नेपालबाटी गएको उक्त १३औँ मिसनका ४० देखि ४५ सदस्यहरूमध्ये भीमसेन राना मात्र सन् १८५२ मी स्वदेश फर्कन सफल भएका थिए। दलको मुख्य सैनिक मध्येका काजी गम्भीरसिंह अधिकारी, उपनेता सरदार शमशेर थापासहितले चीन रे [[तिब्बत]]मी पाएको हैरानीका कारण मृत्युवरण गरेका थिए।<ref>{{Cite news|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/45914/2020-06-23|title=पुर्खाले झेलेको चीन|date=|access-date=2020-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807221408/https://nayapatrikadaily.com/news-details/45914/2020-06-23|archive-date=2020-08-07|publisher=नयाँ पत्रिका}}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/45914/2020-06-23 |title=पुर्खाले झेलेको चीन |access-date=2024-01-31 |archive-date=2020-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807221408/https://nayapatrikadaily.com/news-details/45914/2020-06-23 |url-status=dead }}</ref> भीमसेन रानाले जङ्गबहादुरको अगाडि तिब्बती भोटेहरूको अपमान रे दुर्व्यवाहारको वर्णन गरेपछि जङ्गबहादुरले तिब्बत/भोटमाथि आक्रमण गरेर ठीक पार्ने निर्णय गरेका थिए। [[सुगौली सन्धि]]को कारणले आफ्नो अभिन्न भूभाग गुमाउन परेकोले भोटलाई जितेर राजा रे प्रजालाई खुसी पार्ने दाउमी जङ्गबहादुर कम्मर कसेका थिए।<ref name=":0">{{Cite book |last=Pramode S. J. B. Rana (Pramode Shamshere J. B. Rana), 1932- |url=https://www.worldcat.org/oclc/60391882 |title=Rāṇāśāsanako vr̥ttānta |date=[2004] |publisher=Ramā Rāṇā |isbn=99946-30-72-5 |location=Kāṭhamāḍauṃ |oclc=60391882|pages=31, 32, 44}}</ref> [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]]को अन्त्य गर्न भएको [[बेत्रावती सन्धि|बेत्रावती सन्धी]] पूर्ण रूपमी चिनियाँहरूको पक्षमी थियो। एक वर्षसम्म चलेको [[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध]]को अन्त्य [[थापाथली सन्धि]] भएपछि सकिएको थियो। युद्धको परिणामस्वरूप भएको सन्धिको कारण तिब्बतले नेपाललाई प्रत्येक वर्ष १०,००० रकम तिर्नुपर्ने रहेको थियो। === श्री ३ महाराज लालमोहर === तत्कालीन राजा सुरेन्द्रबाटी वि.सं. १९१३ साउन २२ का दिन जङ्गबहादुरलाई [[कास्की राज्य|कास्की]] र [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]को महाराज घोषित गरिएको थियो। उक्त घोषणाको आधारमी जङ्गबहादुर रे उनको परिवारमी त्यहाँको महाराजको उपाधि, दुई जिल्लाहरू लगायत देशको पश्चिममी रहेको [[महाकाली अञ्चल|काली]] रे पूर्वमी [[मेची अञ्चल|मेची]]सम्मको राज्य सञ्चालनको सम्पूर्ण अधिकार प्रयोग गर्न सम्पत्तिको भोग चलन हस्तान्तरण हुने भनिएको थियो। यस बाहेक उनलाई जीवन रे मृत्युको अधिकार, सरकारका सबै तहका कर्मचारीहरूलाई नियुक्त रे बर्खास्त गर्नसक्ने अधिकार, कुनै पनि विदेशी राष्ट्रसँग सन्धिपत्रमा हस्ताक्षर गर्ने अधिकार, [[युद्धको घोषणा]] रे शान्ति सम्झौता गर्नसक्ने अधिकार, दोषीमाथि दण्ड सजाय तोक्न सक्ने अधिकार, नयाँ कानुनको निर्माण रे पुरानो कानुन (देवानी, फौजदारी र सैनिक अधिकार) खारेज गर्नसक्ने अधिकार दिइएको थियो। माथि उल्लेख गरिएका सम्पूर्ण अधिकार जङ्गबहादुरको मृत्यु पश्चात उनका भाइ रे उनका छोराहरूमी हस्तान्तरण हुँदै जाने पनि घोषणापत्रमी राखिएको थियो। यससँगै राजाबाटी समेत राज्य सञ्चालन गर्दा हुनसक्ने आन्तरिक वा बाह्य मामिलामी गल्ती वा अपराधलाई निसर्ग गर्ने अधिकार समेत जङ्गबहादुरलाई दिइएको थियो।<ref>जङ्गबहादुरको जीवन यात्रा लेखक: पद्मजङ्ग राणा अनुवादक :रामबहादुर पहाडी</ref> १९२४ माघ २२ मी जङ्गबहादुरले आफ्नो नाउँमी तल लेखिएको लालमोहर गराए- <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''श्री ५ महाराजधिराज सुरेन्द्र,श्री ५ महारजधिराज राजेन्द्र, श्री ५ महारजधिराज वलीअहद त्रैलोक्यबाट<br>श्री ३ महारज जङ्गबहादुर राणाजीके...<br>कंपू पल्टन कम्पनी भारादार जंगी मुलुकी निजामती गैर्हका नाउमा तिमीहरूले जो उर्दि देउला, सो उर्दि बजाउनु, हामीबाट अर्को कमान उर्दि बक्स्या पनि कबुल नगर्नु, तिम्रा उर्दि कमानमा नरहन्यालाई जातअनुसारको सजाय गर्न्याछन्. ...<Br>इति संवत् १९२४ साल माघसुदि १० रोज २ शुभम्'''</center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> यो लालमोहर पछि शाह वंश नाम मात्रको राजा रे श्री ३ नै नेपालको सर्वेसर्वा हुने भयो। श्री ५ को आदेशलाई श्री ३ ले खारेज गर्न सक्ने भए। ===भारतीय सिपाही बिद्रोह, सन् १८५७=== भारतमी अंग्रेज शासनप्रति असन्तोषको भावना सन् १८५० ताका प्रारम्भ भएको थियो। यसैबीच 'सिपाही विद्रोह'का नामले स्वतन्त्रता संग्राम सुरु भयो। यो विद्रोह दमन गर्न [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकार]]को अनुरोधमी नेपालले २ जुलाई १८५७ मी ६ रेजिमेन्ट [[भारतीय सिपाही विद्रोहमा शाही नेपाली सेना|गोर्खाली फौज]] अंग्रेजको सहायतार्थ भारततर्फ पठायो। यसका साथै लर्ड केनिङको अनुरोध अनुसार, जङ्गबहादुर आफैं तीन पल्टन सेना लिएर १० डिसेम्बर १८५७ मी लखनऊतर्फ प्रस्थान गरे। तिनले [[गोरखपुर]]देखि लखनऊसम्मका विभिन्न स्थान नियन्त्रणमी लिई विद्रोही जत्थालाई १० मार्च १८५८ सम्ममी पूर्णरूपले लखनऊबाटी हटाई अंग्रेजी प्रभुत्व कायम गरे। गोर्खाली फौज नेपाल फर्कदा 'लखनऊ लुट' गरी आए भन्ने पनि इतिहासमी चर्चा गरिएको छ। यस बारे बि.सं. १९३२ बैशाख ९ गते मंगलबार स्थापित गरिएको कालमोचन घाटको शिलापत्रमी जङ्गबहादुरले यसरी बर्णन गरेका छन्। <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''श्रीनेपाल मुलुकका माहाजन रयेत ...''' '''... आउन्या हिन्दुस् थान् मा रह्याका बृटिस् सर्कारका फौज औ जगाजगाका राजारजौताहरू उठी बृटिस् सर्कारसंग हंगमा गरि जगाजगामा रह्याका मिम् बाबा: बाबिहरूलाई मार्दा अस्त्रिहत्या बालहत्या गर्याको हेरिरहन मुनासिब छैन भनि आफ्नु ४१ वर्षको उमेर हुदा बृटिस् सर्कारका मद्दतनिमित्त आफ्ना फौज पठाइ हंगमा गर्न्या रेबिलहरूसंग लडाञी गरि फेरि भारि फौज लि आफै गै लडाञी गरि गोरषपुर फत्त्ये गरि बृटिस् सर्कारका कम्यांडर इन चिफसंग सामेल भै लषनौ लडाञी गरि लषनौ फत्त्ये गरि यस्तै रितले रेबिल्हरूसंग २५ लडाञी गरि आफ्ना अकल् र ज्मामर्दिले बृटिस् सर्कारसंग दोस्ति बढाउदा ७२ सालमा बृटिस् सर्कारतर्फ गयाको नेपालका पश्र्वीम् तर्फको मुलुक् बृटिस् सर्कारबाट श्री नेपालसर्कारमा सपुर्त गराई बेलायत्का कुईन् बादसाहबात वजिरका नाउमा: जि:सि:बी भंन्या इलाकाप र तक्मा षलिता ...''' '''इति सम्वत् १९३१ साल मिति चैतशुदि १५ रोज ३ शुभम्''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> ===नयाँ मुलुक फिर्ता=== [[चित्र:Naya_Muluk.png|thumb|300x300px|१८६० ई० मी नेपालले गुमेको पश्चिमी तराई फिर्ता पाए पछि "नयाँ मुलुक" भनेर चिनियो]] जङ्गबहादुरको गुणको बदला नेपाललाई के गरेर चुकाउने भन्ने कुरो भारतका बृटिस शासकहरूमी धेरै सर-सल्लाह भयो। अन्त्यमी [[सुगौली सन्धि]]द्वारा हरण गरिएको राप्तीदेखि कालीनदीसम्मको मैदानी भाग नेपाललाई फिर्ता गर्ने निधो भयो। त्यसबेला नयाँ मुलुकका रूपमी चिनिने बाँके, बर्दिया, कैलाली रे कञ्चनपुर जिल्लाको सीमारेखा २७८ किलोमिटर रहेको छ भने यसको क्षेत्रफल ९ हजार २ सय ७ वर्गकिलोमिटर छ। महत्त्वपूर्ण कुरा के रहेको छ भने जङ्गबहादुरले नयाँ मुलुकरूपी भूमिको नापनक्सा नगरी फिर्ता लिन मानेनन्। यसैकारण ब्रिटिस कमिस्नरद्वारा त्यस क्षेत्रको सर्भेक्षण गरिँदै ७ फिट अग्लो रे १० फिट गोलाइ भएको २ सय ५२ जङ्गेखम्बा (जङ्गेपिलर) खडा गरियो। दुई वर्ष लगाएर जङ्गेखम्बाका साथै दसगजा क्षेत्र कायम गरिएपछि मात्रै दुई देशबीच १५ नोभेम्बर १८६० मी सीमा सन्धि भयो। सुगौली सन्धिमी नेपालले गुमाएको यो भाग ४४ वर्षपछि नेपालले फिर्ता पायो। यस सन्धिमी भारतका भाइसराय गभर्नर जनरल अर्ल केनिङका तर्फबाटी लेफ्टिनेन्ट जनरल जर्ज र्‍यामसे रे नेपालका महाराजाधिराज सुरेन्द्रविक्रम शाहका तर्फबाटी जङ्गबहादुर राणाले १ नोभेम्बर १८६० मी काठमाडौँमी संयुक्त हस्ताक्षर गरेका थिए। यसलाई गभर्नर जनरलले कलकत्तामी १५ नोभेम्बर १८६० मी अनुमोदन गरे। सन्धिको प्रारम्भिक अनुच्छेदमा 'यो भू-भाग नेपाल दरबारबाटी खटाइएको कमिस्नरको उपस्थितिमी ब्रिटिस सरकारबाटी नियुक्त कमिस्नरले दुई देशबीचको सीमारेखामी सीमांकन गरी पक्की स्तम्भहरू ठड्याई सो सीमाक्षेत्र विधिवत् नेपाली अधिकारीलाई सदाका लागि हस्तारण गरियो। यो सीमाक्षेत्र शान्तमय तरिकाले पुनःस्थापना गरी सदैव नेपालको अधीनमी रहने सुनिश्चितताका लागि दुई राष्ट्रबीच यो सन्धि गरिएको छ' भन्ने विवरण उल्लेख गरिएको छ। जङ्गबहादुरलाई सीमा संरक्षणका दृष्टिकोणमी रे नेपालको गुमेको पश्चिमी तराई भाग अंग्रेजबाटी फिर्ता लिन उनले गरेको कार्यको सराहना गर्नुपर्छ।<ref>[[बुद्धिनारायण श्रेष्ठ]]</ref> === गोरखाको बुङ्कोट विद्रोह === १९३३ सालमी लखन थापाले गोरखाको बुङ्कोटमी विद्रोह गर्दा त्यहाँ लखनका साथै उनका ६ जना सहयोगीको पनि जंगबहादुरले ज्यान लिए।<ref>{{Cite news|url=https://www.himalkhabar.com/news/128465|title=भीमसेन थापा क्रूर कि जंगबहादुर?|last=दिक्पाल|first=राजकुमार|date=फागुन ११, २०७८|work=हिमालखबर}}</ref> ==जङ्गबहादुरको हत्या प्रयासहरू== # १९०३ को [[भण्डारखाल पर्व]]<br>रानी लक्ष्मीदेवीले जङ्गबहादुर रे उनका भाइहरूलाई भण्डारखालको बगैंचामी भोजको आयोजना गरि जङ्गबहादुरलाई बीष मिसाइएको खाना खान दिई हत्या गर्ने योजना बनाएकी थिइन्। पण्डित विजयराजले सो षड्यन्त्रको पोल खोलेपछि उनले रानीलाई देशनिकाला गराए। # १९०५ बैशाखमी जङबहादुर बागमती नुहाउन जाँदा मकैबारीमी दुई जना लुकेका मानिस पक्रिए। ती पक्रिएपछी बुझ्दा चौतारिया गुरुप्रसाद शाहले हतियार रे पत्र सहित पठाएका हत्यारा रहेछन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २३८</ref> # वि.सं. १९०७ फागुन ६ गते बेलायत भ्रमण गरी फर्केपछि जङ्गबहादुरको हत्या गर्ने षड्यन्त्र बनेको थियो। सो षड्यन्त्रमा [[बमबहादुर राणा|बमबहादुर]], [[बद्री नरसिंह राणा|बद्री नरसिंह]], जयबहादुर, करवीर खत्री, माहिला साहेबज्यू उपेन्द्रविक्रम सहभागी थिए। बमबहादुरले सो षड्यन्त्रको भण्डाफोर गरे। त्यो कुरा प्रमाणित भएकोले भारत [[इलाहाबाद|इलाहावाद]]को जेल-चलान गरी तीन जनालाई सजाय गरियो।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२३८-२३९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> # वि.सं. १९०८ पुषमी भोटुसिंह बस्न्यातले जङ्गबहादुर रे उनका भाइहरूलाई एकै चिहान पार्ने षड्यन्त्र बनाएका थिए। सो षड्यन्त्रको पोल खुल्दा बस्न्यात सहित तीन जनालाई औलो क्षेत्र चितौनमी पठाई खेती गराए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२३९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> # १९३३ मा [[लखन थापा मगर|लखन थापा]]ले गोरखामी जङ्गबहादुर विरुद्ध सैन्य संगठन गरेका थिए। उनले जङ्गबहादुर गोरखामी आएका बेलामी हत्या गरि अधिराजकुमार उपेन्द्रलाई राजा बनाई शासन सत्ता हत्याउने षड्यन्त्र गरेका थिए। == सन्तानहरू == [[चित्र:Gajaraj Singh Thapa and wife.jpg|thumb|ज्वाइँ गजराजसिंह थापा रे छोरी बदनकुमारी]] उनका १३ छोराहरू रे २० छोरीहरू थिए; <ref>{{Cite web |title=Lambjang and Kaski GENEALOGY |url=https://royalark.net/Nepal/lamb3.htm |access-date=2026-03-03 |website=royalark.net|language=en}}</ref> # भीम प्रताप जङ्ग राणा #[[जगतजङ्ग राणा]] #[[जीतजङ्ग राणा]] # पद्म जङ्ग राणा # बबर जङ्ग राणा # रणवीर जङ्ग राणा त्यस्तै जेठी छोरी बदन कुमारीको विवाह कर्णेल [[गजराज सिंह थापा]]सँग भएको थियो। ३ छोरीहरूको विवाह युवराज [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य विक्रम शाह]]सँग भएको थियो। केहीको बझाङी राजा विक्रम बहादुर सिंह रे युवराज धीरेन्द्र र नरेन्द्रसँग भएको थियो। [[चित्र:Rana Jodha Jung Bahadur.jpg|thumb| भारतीय सेनाका कमाण्डिङ कर्णेल रणयोद्धा जङ्ग राणा, जङ्गबहादुरका वंशज]] ===उत्तराधिकारीको रोलक्रम === १९२४ माघ सुदि १० रोज २ मी जङ्गबहादुरले [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|श्री ३ महाराज रे प्रधानमन्त्रीको उत्तराधिकारीको रोलक्रम]] बनाए। उनले आफू पछि आफ्ना भाइहरूलाई राखे तर आफ्ना छोराहरू पछि भतिजाहरूलाई नराखी नातीलाई राखे। नातिपछी को रोलक्रममी भतिजाहरूलाई राखे। उनको यो अबैज्ञानिक रोलक्रमको नियमले राणा खलकमी जंग खलक रे शमशेर खलक बीच वैमनस्यता सुरु भयो। यसैको नतिजास्वरुप [[४२ सालको पर्व]] घट्यो जसमी शमशेर खलकले जङ्गबहादुरका छोरा जगतजंग, नाति युद्धप्रतापजंगको हत्या गरे। बाँकी जंग खलकहरूलाई काठमाडौँबाटी निर्वासित गरियो।<ref>पूर्णिमा ८७ पूर्णाङ्क २२ वर्ष ३ अङ्क सम्पादक महेशराज पन्त, दिनेशराज पन्त। </ref> == मृत्यु == वि.सं. १९३३ मी श्री ३ जङ्गबहादुरलाई '''Prince of Wales''' सँग नेपाल आएका '''Dr. Fayrer''' ले मुटुनजिक बोसो जमेको हुँदा त्यो क्रम बढ्दै गए छिटै मृत्यु हुन सक्ने भविष्यवाणी गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/129509|title=जङ्गबहादुरको मृत्यु स्वाभाविक कि हत्या?|last=दिक्पाल|first=राजकुमार|date=२७ वैशाख २०७९|website=हिमालखबर|publisher=हिमालमिडिया प्रा.लि|accessdate=१४ जेष्ठ २०७९}}</ref> १९३३ सालमी जङ्गबहादुर सिकारको लागि तराई जाने भए। हनुमानढोका दरबारमी सुरेन्द्र विक्रम शाह महाराजधिराजसित मदेश शिकारमी जान बिदा हुने बेलामी "यस पाला त म निकै गले, शिकारबाटी यहाँ फर्केर सरकारको दर्शन गर्न आउन पाउँदिन कि क्या, त्यसैले सरकारसित एउटा विन्ती गर्छु" भनेर जङ्गबहादुरले भन्दा राजा सुरेन्द्र विक्रमले ," के कुरा सम्धी , भन न।" अनि जङ्गबहादुरले भने - "उहिलेको जस्तै गरि सरकारलाई आफ्नो बुइमी चढाएर तल चोकसम्म सवारी चलाउने इच्छा छ।" अनि बोकेर [[नासल चोक]]मी पुर्याई त्यतैबाटी बिदा भएर उनी मधेश तिर लागे। फागुन १३ गते रगत बान्ता रे झाडा भएर आधा रातमी जेलाई पनि सेतो देख्ने भइ पत्थरघट्टा [[बागमती नदी|बागमती नदि]] तटमी श्री ३ जङ्गबहादुरले प्राण विसर्जन गरे। उनीसँग उनका तीन रानी हिरण्यगर्भकुमारी, पुतलीनानी रे मिश्री महारानी [[सती प्रथा|सति]] गए। हिरण्यकुमारीले टोपी, पुतलीनानीले लबेदा रे मिश्री महारानीले जुत्तासँग बेग्लाबेग्लै चितामी जलेर जङ्गबहादुरका नाममी सति गए। दागबत्ती दिने काममी पद्मजङ राणाले गरेका थिए।<ref name=":1">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २४१</ref> फागुन १६ गते दाहसंस्कार भयो।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२४२|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ===श्राद्ध=== हरेक वर्ष फागुन शुक्लद्वादशी रे सोह्रश्राद्धमी समेतगरी दुई पटक जङ्गबहादुरको श्राद्ध गरिन्छ। जङ्गको श्राद्ध त्रिपुरेश्वरको कालमोचन घाटस्थित ‘जङ्ग हिरण्य हेम नारायण मन्दिर’ हाताभित्र जङ्गबहादुर राणाको शालिकको आड सरकारी खर्चमी गरिन्छ। सरकारी खर्चमी देशमी एकजना जङ्गबहादुरको मात्र श्राद्ध हुने गरेको गुठी संस्थानले गर्छ। शुरुमी उनको श्राद्ध कौसीतोषखाना नामको सरकारी अड्डाले गर्दथ्यो। २०२० सालपछि भने यो श्राद्ध [[गुठी संस्थान]]ले गर्न थालेको हो। ==सुधारहरू== ===प्रशासनिक सुधार=== * वि.सं. १९०८ फागुन १ मी जङ्गबहादुरले हनुमानढोका दरबार भित्रको भण्डारखाल नेर संसद् भवनको (Parliament House) को निर्माण गरे। त्यस ठाउँमी उनले भारदारी कचहरी पनि आयोजना गर्दथे।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२३९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> * कौसल अड्डा (भारदारी सभा) रे जङ्गी तथा निजामती जागिरदारहरूको नाम, थर रे दर्जाको अभिलेख राख्न ‘[[कमाण्डरी किताबखाना|किताबखाना]]’ अड्डा स्थापना<ref>[https://www.pis.gov.np/pages/details/about {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210130080327/https://www.pis.gov.np/pages/details/about |date=2021-01-30 }} राष्ट्रिय किताबखाना संक्षिप्त परिचय]]</ref> * घूस खाने रे खुवाउनेहरू दुवैको छानबिन गरी सजायका निम्ति धर्मकचहरीको स्थापना<ref>[https://www.nijamatikhabar.com/archives/2957 नेपालको न्यायिक विकासक्रमबारे] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200305164009/https://www.nijamatikhabar.com/archives/2957 |date=2020-03-05 }}</ref>राणाकालमी जङ्गबहादुरले भारदारी कौशल रे धर्म कचहरी नामक अदालत स्थापना गरेका थिए। उनले १९१० सालमी मुलुकी ऐन जारी गरेका थिए। * मालमोत उठाउन मुखिया ‘चौधरीहरू’ को बन्दोबस्त। आफ्नो क्षेत्रको जग्गा जमीनको मालपोत चौधरीले नउठाए त्यस वापतको पोत उसैले भर्नुपर्ने नियम बसालियो। मालपोत उठाउने काम वापत चौधरीलाई गाउँघरका सानातिना मुद्दामामिलाको छिनोफानो गर्न पाउने अधिकार दिइएको थियो।<ref>[https://www.himalkhabar.com/news/13023 जङ्गबहादुरको उज्याला पाटा]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ghatanarabichar.com/46403 |title=जङ्गबहादुरले के गरे, ‘यी’ नेता के गर्दै छन् ? |access-date=2024-01-31 |archive-date=2023-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015184957/https://www.ghatanarabichar.com/46403 |url-status=dead }}</ref> *वि.सं १९२४ मी जङ्गबहादुरले बेलायतको नक्कल गरी आफ्ना रानी रे भाइहरूका नारीहरू जम्मा पारी लेडिज कोर्टको स्थापना गरे। त्यहाँ सबैले पालैपालो बोल्ने मौका पाउँथे। तर त्यसै साल अनिकाल परेकोले त्यो लेडिज कोर्टको त्यति महत्त्व नेपालीले बुझेनन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २४१</ref> *१९२४ को अनिकाल, विपत्ति आइपरेका समयमी उपयोग गर्ने गरी कौशीअड्डामी आफ्नो तर्फबाटी जङ्गबहादुरले ११ करोड रुपियाँ जम्मा गरी प्रत्येक जिल्लामी "धर्मभकारी" खडा गर्ने उर्दी पिटाए।<ref name=":1" /><br>वि.स. १९२५ मी जङ्गबहादुरले भाइ, छोरा, भतिजा, भारदार जङ्गी, निजामती, गुरु, पुरोहित, सन्त, महन्त, साहस–महाजन, भलाद्मी, रैती, दुनियाँ सकललाई जम्मा गराउनका लागि ठाउँ ठाउँमी सूचना टाँस गरे, इस्तिहार जारी गरे, ढ्याङ्ग्रो पिटाए र [[टुँडिखेल]]को ऐतिहासिक खरीको रुखको चौतारामुनि ठूलो भेला गराए। उक्त जनभेलालाई सम्बोधन गर्दै जङ्गबहादुरले भनेका थिए, ‘देशमी संकटकालीन अवस्था आई परेमी, दैवी प्रकोप परेमी मात्र राष्ट्रको ढुकुटी (कौसी तोखाखाना)को प्रयोग गर्नु अन्यथा नगर्नू, बरु पछि हुने शासकले यस ढुकुटीमी थप गर्दै जानू। मैले आजका मितिमी यो ढुकुटीमी जम्मा ११ करोड रूपैयाँ राखिदिएको छु भन्दै सार्वजनिक घोषणा गरे। ===कानुनी सुधार=== *[[मुलुकी ऐन]] जारी<br> यद्यपि त्यो ऐनमी एउटै खालको अपराधमी पनि जातका आधारमी मृत्युदण्ड रे फरक कैद सजायको व्यवस्था थियो। * अङ्ग भङ्ग गर्ने कानुन अन्त्य * ‘बोक्सी’ को आरोप लगाउने रुढिवादी पक्षधरहरूलाई दण्ड सजायको व्यवस्था === सामाजिक-आर्थिक सुधार === [[चित्र:Sign Post 2.jpg|thumb|इलाममी राखिएको बोर्ड]] *[[गिद्धेप्रेस]]को स्थापना; यसै प्रेसबाटी मुलुकी ऐन छापिएको थियो। *[[जनगणना]] जसमी ५२ लाखको आँकडा निस्किएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/koseli/2018/09/08/1536378025576267.html|title=जङ्गबहादुर जुगको जनगणना|last=|first=प्रा.डा. जनकराज सापकोटा|date=भदौ २३, २०७५|website=कान्तिपुर दैनिक; कोसेली |publisher=कान्तिपुर|accessdate=भदौ २३, २०७५}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://annapurnapost.com/news/143090|title=ठूले लामा, जङ्ग–जनगणना अनि १२२ वर्षअघिको पाइखाना अड्डा|last=|first=प्रा.डा. जगदीशचन्द्र रेग्मी|date=२८ मङि्सर २०७६|website=अन्नपूर्ण|publisher=अन्नपूर्ण|accessdate=२८ मङि्सर २०७६}}</ref> * अविवाहित महिलाले अंश पाउने व्यवस्था * पहाड, मधेश र दुर्गम भेगमी हुलाकको बन्दोबस्त *[[सिंहदरबार वैद्यखाना|वैद्यखाना]]को विस्तार<ref>[https://www.nepjol.info/index.php/JMMIHS/article/view/19182/15689 History of Pharmaceutical Development in Nepal Dharma Prasad Khanal M Pharm PhD]</ref> * बिफर जस्तो घातक रोग विरुद्ध लड्न खोप लगाउने प्रणाली<br>नेपाल आएका बेलायती चिकित्सक ओल्डफिल्डका अनुसार जङ्गबहादुर राणाले पहिलोपटक आफ्ना जेठा छोरालाई सन् १८५० मी बिफरविरुद्धको खोप लगाउन अनुमति दिएबमोजिम उनै ओल्डफिल्डले लगाइदिए । जङ्गबहादुरले १९०६ मी नै बिफर विरुद्ध खोप लगाउने योजना गरे। राज्यभरि नै खोप लगाउने योजनासहित सबैतिर कर्मचारी पठाए। त्यति वेला यो रोग देवीदेउता रिसाएर लागेको भनिन्थ्यो। त्यही रुढिवादी विश्वासका कारण पहाडतिरका जनताले खोप कार्यक्रमको घोर विरोध गरे। तर, श्री ३ जङ्गले कार्यक्रम सफल नै गराए। धेरै प्रयासपछि नेपालबाटी सन् १९७७ (२०३२ साल) मी उन्मूलन भयो। <ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/112906?fbclid=IwAR3V1qZ2gDsmdSXTMoeK_FeTTPHnxi6-uzw_k4K-mfPB0nAnEfIMGO5FZxM|title=बिफरको महामारी: देवी खुशी पार्न चक्कुले घाउ पारिन्थ्यो:|last=|first=भैरव रिसाल|date=चैत २४, २०७६|website=हिमालखबर |publisher=हिमालखबर|accessdate=चैत २४, २०७६}}</ref> * १९२३ सालमी ठाउँठाउँमा धर्मभकारी खडा गराएर अन्न जम्मा गर्ने प्रचलन, रशद गोदाम अड्डा (हालको [[नेपाल खाद्य संस्थान]])को स्थापना<ref>[http://www.nfc.com.np/ नेपाल खाद्य तथा व्यापार कम्पनी लिमिटेड ऐतिहासिक पृष्ठभुमि] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200430194522/http://www.nfc.com.np/ |date=2020-04-30 }}</ref>। वि.सं. १९२६ मी काठमाडौँमी भयंकर अनिकाल पर्दा सरकारले तराईबाट तुरुन्तै चामल झिकाई रु.१ को चार पाथीको दरले बिक्री गर्‍यो। धर्मभकारीका लागि अन्न जोहो गर्न मालपोत लिंदा आधा नगद र आधा जिन्सी लिने गरिएको थियो। यो काम गर्न तराईमी जमीनदार चौधरी र पटवारीलाई, पहाडतर्फ थरी, मुखिया, जिम्मावाललाई तोकिन्थ्यो। * वन संरक्षणका लागि ‘काठमाल’ अड्डा खोली रूख काट्नेहरूलाई सजाय दिने व्यवस्था *[[इलाम जिल्ला|इलाम]] [[चियाखेती|चिया खेति]]को सुरुवात<ref>{{Cite web |url=https://halokhabar.com/news-details/2248/2019-08-17 |title=नेपालमी चिया खेतीको इतिहास यस्तो छ |access-date=2024-01-31 |archive-date=2020-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407061617/https://halokhabar.com/news-details/2248/2019-08-17 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://ncfd.gov.np/public/kcfinder/upload/files/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE%20%E0%A4%96%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%80%20%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%B5%E0%A4%B2%282%29.pdf चिया खेती म्यानुअल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331143732/http://www.ncfd.gov.np/public/kcfinder/upload/files/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE%20%E0%A4%96%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%80%20%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%B5%E0%A4%B2(2).pdf |date=2020-03-31 }}</ref> ===रक्षा क्षेत्र सुधार=== * [[रसुवागढी]] रे [[कोदारी|कोदारीगढी]]को निर्माण गरे। *[[नेपाली जङ्गी अड्डा|जङ्गी अड्डा]]को स्थापना<ref>[https://books.google.com.np/books?id=CVLeCQAAQBAJ&pg=PA103&lpg=PA103&dq=jangi+adda&source=bl&ots=XDaTJr8Ec0&sig=ACfU3U0lPpWCp1nx6ozd9G0gw5XhuCJy8g&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjtveva_dPoAhWL4jgGHa4vCWYQ6AEwI3oECAcQAQ#v=onepage&q=jangi%20adda&f=false Military and Democracy in Nepal page 103]</ref> *देशको अन्तर्राष्ट्रिय सीमा छुट्याउन जङ्गबहादुरले सन् १८६० को अक्टोबरदेखि एक–एक माइलमी सीमास्तम्भ राख्ने कार्यारम्भ गरे, जसलाई जङ्गे पिलरका रूपमी पनि चिनिन्छ। *नेपाल राज्यको नापी गराई नक्शा सम्पन्न * पहिलोपटक नेपालमै तोप कारखाना स्थापित ===नेपालको शैक्षिक विकासमा जङ्गबहादुर=== [[चित्र:Durbar High School 6.jpg|thumb|दरबार हाई स्कुल|300px]] नेपालमी परम्परागत संस्कृत रे बौद्ध शिक्षाको प्रचलन रही रहेको बेला वि.सं. १९१० मी [[दरबार हाई स्कुल|दरबार स्कुल]]को स्थापनासँगै नेपालमी अङ्ग्रेजी शिक्षा प्रणालीको सुरुआत भएको थियो।<Ref> [https://moe.gov.np/content/historical-background.html नेपाल सरकार शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय नेपालमी शिक्षा विकासका केही तथ्यहरू ऐतिहासिक पृष्ठभूमि] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200407060922/https://moe.gov.np/content/historical-background.html |date=2020-04-07 }} </ref> राणाकालको १०४ वर्ष नै यस्तो रहृयो जब कुनै न कुनै रूपमी नेपालले उच्च शिक्षा मात्र होइन पाश्चात्य शिक्षाको पनि जग हाल्न सक्यो। राणा शासनका संस्थापक एवं प्रथम राणा प्रधानमन्त्री रे कास्की तथा लमजुङका श्री ३ महाराज जङ्गबहादुर कुँवर राणाजी नै यस्ता थिए जसले नेपालमी पाश्चात्य शिक्षाको जग बसाले। ई.१८५० मी एसियाकै पहिलो प्रधानमन्त्रीका रूपमी विट्रेनको भ्रमणमी पुगेका जङ्गबहादुरले [[ब्रिटिस साम्राज्य|वि्रटिश साम्राज्य]]ले गर्न सकेको विश्व विजय रे प्रगतिको पछाडि उसको शैक्षिक जागरण नै कारक रहेको हृदयङ्गम गरी आफ्ना छोराहरूमी पनि त्यस्तो शिक्षा दिन सकियोस् भन्ने हेतुले नै नेपालमी पाश्चात्य शिक्षाको जग बसालेका थिए। [[चित्र:Janga Bahadur Rana.jpg|thumb|जङ्गबहादुरको तस्वीर]] प्रारम्भमी जङ्गबहादुरकै गोल बैठकमी यो पाश्चात्य शिक्षाको श्री गणेश भएको कारण पछिबाटी नेपालको पाश्चात्य ढर्राको माध्यमिक शिक्षण संस्थाको प्रथम नाम नै 'दरबार हाइस्कूल' पर्न गयो। तीनताका राणा प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुरको निवास थापाथलीमी थियो र '[[थापाथली दरबार|थापाथली दरवार]]' कहिन्थ्यो। सोही दरबारमी रहेको उनको भव्य गोलबैठकमी अङ्ग्रेजी शिक्षक मास्टर क्यानिंङले उनका छोराहरूलाई पाश्चात्य शिक्षा दिन थालेपछि विधिवत नेपालमी अङ्ग्रेजी शिक्षाको जग बस्यो। यो वि.सं. १९९१ सालको कुरा थियो। शुरुका जङ्गबहादुरका छोराहरूले मात्र पढ्ने यस गोलबैठक शिक्षामी क्रमशः उनका भाइ, भतिजाहरू पनि संलग्न हुन थाले। त्यसैगरी क्रमशः दरबारिया भाइ भारदारका छोराहरूले पनि यसमी पढ्ने छुट पाउँदै गए। अन्ततः द्वितीय राणा प्रधानमन्त्री [[रणोद्दिप सिंह बहादुर राणा|रणोद्विपसिंह]] का पालामी वि.सं. १९४८ मी उक्त गोल बैठकमी हुने पाश्चात्य पढाइ कार्यका लागि [[रानी पोखरी]]को पश्चिमतर्फ एक पृथक भवन बनाई उक्त पठनपाठन कार्य त्यही स्थानान्तरण गरेपछि नै नेपालमी औपचारिक ढङ्गले माध्यमिक स्तरको पाश्चात्य शिक्षाको प्रादुर्भाव हुन सकेको हो। == नीति == ===परराष्ट्र नीति=== जङ्गबहादुर कुंंवर एकछत्र शासन गर्ने सर्वेसर्वा प्राइमिनिष्टर भएर चम्किए पछि [[नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध|नेपालको परराष्ट्र नीति]] पनि बदलियो। युरोप भ्रमण पछि जङ्गबहादुरले "अंग्रेजसँग जुध्ने पनि होइन, निहुरिने पनि होइन" भन्ने द्वैध नीति लिए। श्री ३ जङ्ग अङ्ग्रेजका समर्थक थिए। तर काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका रेसिडेन्ट ( आवासीय दूत)लाई स्वेच्छापूर्वक घुम्न रे नेपालीहरूलाई रेसिडेन्टभित्र प्रवेश गर्न सरकारी अनुमति अनिवार्य रूपमी लिनुपर्ने व्यवस्था जङ्गबहादुरले गरेका थिए। बि.सं. १९२१ असारमी जङ्गबहादुरले अंग्रेज राजदूत रे निजका सबै मानिसको निको चाल नदेख्ता स्वेच्छाले आफ्नो आज्ञा विना घुम्न प्रतिबन्ध लगाए। राणा शासन भरी यो नीति कायम रहिरह्यो। [[अवध]]की [[बेगम हजरत महल]] नेपालमी शरण मिलेको थियो।<ref>Hibbert (1980); pp. 386–387</ref><ref>{{cite news|last=Krishna|first=Sharmila|title=Far from the madding crowd she lies, forlorn & forgotten|url=http://oudh.tripod.com/bhm/bhmfar.htm|accessdate=3 September 2013|newspaper=[[The Indian Express|The Indian Express - LUCKNOW]]|date=11 June 2002|archive-date=3 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203001546/http://oudh.tripod.com/bhm/bhmfar.htm}}</ref> भोटलाई लडाइँमी पराजित गरी [[थापाथली सन्धि]] गरे। ===अर्थ नीति=== जङ्गबहादुरले नेपालको धन विदेशमी लान वा विदेशी बैङ्कमी राख्न सक्त मनाही गरेका थिए । जहिले पनि धनबल, जनबल विदेशिनबाटी रोकिराख्नु पर्छ । वास्तवमी आफ्नो जनशक्ति, आर्थिक शत्ति विदेशियो भने देश कमजोर हुने उनको बुझाइ थियो । आफूलाई केही पर्दा असहाय होइन्छ भन्ने अर्को दृढ विश्वास थियो । सरकारले धनसम्पत्ति विदेशी बैङ्कमी राख्नु हुँदैन, धनीमानी जनहरूले पनि विदेशमी पैसा लानु, राख्नु हुँदैन भन्थे । अघि राजा [[रणबहादुर शाह]]ले धर्म गरेर गुठी जग्गा राखेका रहेछन्, त्यो गुठी जग्गा हिनामिना भएछ । नेपाल सरकारले ब्रिटिस सरकारसँग अर्दाश गरेछ । ब्रिटिस सरकारले तिम्रो देशको जग्गाजमिन तिम्रो खुस हुन्छ, हाम्रो देशको जमिनको हाम्रो खुस हुन्छ भनेपछि नेपाल सरकार नाजवाफ भएछ । धर्मकर्म गर्नुपरे, गुठी राख्नुपरे आफ्नै देशमी गर्नु, आफ्नै देशमी राख्नु भनेर जङ्गबहादुरले त ऐननै बनाएका थिए । जङ्गबहादुरले देशलाई बलियो समृद्ध बनाउने जनतालाई सुखी बनाउने भनेर नेपाली जनताहरूलाई ब्रिटिस रेजिमेन्टमी भर्ना हुन रोके, नेपालको रे नेपालीको नगद धन विदेश लान दिएनन् । धर्म गर्न विदेशमा किन ? त्यसका लागि धन विदेशमा लानुपर्‍यो ? आफ्नै देशमी धर्मकर्म गर्नू, गुठी राख्नू, सदावर्त चलाउनू, देशमी गरेको धर्मकीर्ति दिगो हुन्छ, सन्तान–दरसन्तानसम्म चल्छ भनेर ऐन बनाए । परन्तु उनका यी ऐन–नियम उनका पालाभरि मात्र चले, रहे । <ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/bibidha/2019/04/13/155512268357058035.html|title=अनि जनबल र धनबल विदेशियो|last=नेपाल|first=ज्ञानमणि|website=कान्तिपुर }}</ref> ==मन्दिर== [[चित्र:Statue_of_Jang_Bahadur_Rana_at_Kalmochan_Temple.jpg|thumb|alt=|left|600x600px|कालमोचन मन्दिरमी रहेको श्री ३ जङ्गको शालिक]] श्री ३ जङ्गले मन्दिर रे गुम्बाहरूको मर्मत रे आवश्यक परेको ठाउँमी जीर्णोद्धार पनि गराए। पशुपति मृगस्थलीमी विश्वरूपको विशाल मूर्तिको साथै मन्दिर स्थापना गराए। वागमती नदीको तीरमी कालमोचनदेखि पंचायनसम्म घाट समेत बनाउन लगाए। * कालमोचन मन्दिर [[चित्र:Kalmochan_Temple.jpg|thumb|कालमोचन मन्दिर]] गोत्र हत्या रे अन्य नरसंहारको पापमोचन गर्न जङ्गबहादुरले काठमाडौँको थापाथलीमी कालमोचन मन्दिर रे घाट निर्माण गर्न लगाएका थिए। कालमोचन परिसरमै लक्ष्मी– नारायणको मन्दिर बनाए। कालमोचन घाट परिसरमी दुईतले मन्दिर छ। लक्ष्मी–नारायणको मन्दिर भए पनि यसको खास नाम ‘जङ्ग–हिरण्य–हेम मन्दिर हो। तत्कालीन प्रधानमन्त्री श्री ३ जङ्गबहादुरले १ सय ४५ वर्षअघि आफू, आफ्नी रानी रे छोराको नाममी यो मन्दिर बनाएका थिए। जङ्गबहादुरले आफ्नो जीवनको अन्तिम क्षणतिर यही मन्दिरमी आएर धार्मिक अनुष्ठान गरेका इतिहास थिए। <ref>{{Cite web |url=https://samachardainik.com/news-details/20209/2019-05-22 |title=Archive copy |access-date=2024-01-31 |archive-date=2021-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614044408/https://samachardainik.com/news-details/20209/2019-05-22 |url-status=dead }}</ref> वरिपरि चारवटा नारायणको मठ राखेर अगाडिपट्टि अग्लो स्तम्भमी आफ्नै शालिक खडा गरे। जङ्गबहादुरको स्तम्भमी विसं १९३१ सालमी खोपिएको शिलालेख देख्न सकिन्छ। ढुंगाको कछुवामाथि रहेको ढुंगाकै १५ फिट अग्लो स्तम्भमाथि जङ्गबहादुरको पूर्णकदको शालिक छ। कालमोचनमी [[दशनामी सन्यासी अखडा]] [[बैरागी अखडा]] [[उदासी अखडा]] गरी तीन अखडा छन्। ती अखडामा छुट्टाछुट्टै सम्प्रदायका बाबाहरू रे छुट्टै संस्कार हुन्छ। विभिन्न ठाउँबाटी आएका साधुसन्तका लागि लक्षित गरी राणाले निर्माण गरेका थिए। * [[राम मन्दिर, थापाथली|राम मन्दिर]] * जङ्ग–हिरण्य–हेमेश्वर मन्दिर (नरबेश्वर ) * जङ्ग–हिरण्य–हेमनारायण मन्दिर * गोपाल मन्दिर * [[दशनामी सन्यासी अखडा]] * [[बैरागी अखडा]] * [[उदासी अखडा]] * नाथ अखडा * पान्चायन * जङ्ग नन्देश्वर शिव मन्दिर * तीन शिवालय (दीप मुक्तेश्वर, नन्द मुक्तेश्वर, जगन्नन मुक्तेश्वर) <ref>{{Cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_142_05.pdf |title=कालमोचनघाट रे आसपासका मठ, मन्दिर एवं सत्तलहरू |access-date=2024-01-31 |archive-date=2024-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629034902/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_142_05.pdf |url-status=dead }}</ref> [[चित्र:Kalmochanghat.jpg|कालमोचन मन्दिर]] [[चित्र:Kalmochanghat.jpg|thumb|368x368px|कालमोचन मन्दिर]] ==पद टिप्पणीहरू== {{reflist|group=note}} {{notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{DEFAULTSORT|राणा, जङ्गबहादुर}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:राणा प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी:विश्वका चर्चित व्यक्तित्वहरू]] [[श्रेणी:नेपालको पहिलो]] [[श्रेणी:कोत पर्व]] [[श्रेणी:भण्डारखाल पर्व]] [[श्रेणी:जङ्ग खलक]] [[श्रेणी:कुँवर खलक]] [[श्रेणी:पदमा रहँदा नै मृत्यु हुने व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:जङ्गबहादुर राणा| ]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] ==यि लै हेर== {{Stub}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीअन}} [[श्रेणी : जीवनी]] id1y2vh23097hkfebkyq0urnlse98u1 0 2246 268391 258805 2026-10-30T00:45:25Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 268391 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | birthname = | image = Mohan Shumsher (cropped).png | order = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|१७औँ]] | office = नेपालको प्रधानमन्त्री | term_start = वि.सं. २००५ | term_end = वि.सं. २००८<ref>{{Cite web |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2168 |title=नेपाल राजपत्र |access-date=2024-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924222936/http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2168 |archive-date=2020-09-24 |url-status=dead}}</ref> | predecessor = [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर]] | successor = [[मातृकाप्रसाद कोइराला|मातृका प्रसाद कोइराला]] | office1 = [[महाराज|श्री ३ महाराज]] | term_start1 = वि.सं. २००५ | term_end1 = वि.सं. २००८ कात्तिक २६ | predecessor1 = [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर]] | successor1 = पद अन्त्य | birth_date = वि.सं. १९४२ पुस १३<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२६६|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> | birth_place = | death_date = वि.सं. २० | death_place = | spouse = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | father = [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]] | children = | parents = [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]] | relatives = | signature = | website = | footnotes = | honorific_prefix = [[फिल्ड मार्सल]] [[महामहिम|उहाँको महामहिम]] [[श्री]] [[श्री]] [[श्री]] [[महाराज|महाराजा]] [[गुरु|सर]] | honorific_suffix = [[राणा]], [[ब्रिटिस साम्राज्य|नाइट ग्रान्ड क्रस]], [[ब्रिटिस साम्राज्य|नाइट ग्रान्ड कमाण्डर]], [[ब्रिटिस साम्राज्य|डेम/नाइट ग्रान्ड क्रस]] }} '''मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा''' [[राणा शासन|राणा शासन]]का छाददी बेलाका प्रधानमन्त्री हुन्। वि.स. २००४ फागुन १८ गतेका दिन पद्म शमशेर औषधि उपचारका निमित्त भारततर्फ लागेका रे उनले उतैबाटी राजीनामी दिएपछि मोहन शमशेर प्रधानमन्त्री भएका थिएँ। उनी प्रधानमन्त्री हुनु भन्दा अगाडि नै लक्ष्मी निवासबाटी सिंहदरबार सरेका थिएँ। उनी चन्द्र शमशेरका जेठा छोरा थिएँ। उनी मिचाहा प्रवृतिका व्यक्ति हुनाले श्री ३ चन्द्र रे जुद्धका पालाका नियम तोड्नुका साथै श्री ५ को गरिमामय पदलाई समेत यिनी बेवास्ता गर्दथे। उनले छोटो समय शासन चलाएर केही सुधारहरू गर्न सक्षम भएका थिएँ। [https://nepalmag.com.np/history/2014/11/09/7635] ==कार्यहरू== श्री ३ मोहनले योजना परिषद्को आरम्भ गरी [[नेपालको पञ्चवर्षीय योजना|पञ्चवर्षीय विकास योजना]] रे विकासका काम गर्न लगाउन थाले। उनले [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ पद्म शमशेर]]द्वारा घोषित विक्रम संवत् [[नेपाल सरकार वैधानिक कानुन २००४|२००४ को वैधानिक कानुन]]लाई अवैधानिक बनाएर आफ्ना मतवालाहरूलाई जम्मा पारी बनावटी रे देखावटी राजसभा रे भारदारसभा गठन गरे। नगरसभाको गठन गरी २१ वर्ष पुगेकालाई मतदानको अधिकार पनि प्रदान गरे। उनले पनि पद्म शमशेरको झै बजारभाउ नियन्त्रण गर्न १ रुपियाँको १० रे १२ माना चामल किन्न सकिने बन्दोबस्त मिलाए। नेपालमी [[पर्यटन|पर्यटन उद्योग]] रे [[काठमाडौँ]]- [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] राजमार्गको कार्य आरम्भ गराउने श्री ३ मोहनले २००५ मी [[सिंहदरबार]]मी [[आकाश वाणी|आकाशवाणी]] स्टेसन स्थापना गराए। त्यसै गरी रेडियो स्टेसन, हवाई विभाग, जनसेवा चलचित्र, पञ्चायत राज, अपिल अदालत बढाउने काम पनि उनैले गरे। [[गाउँ पञ्चायत (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]], नगर पञ्चायत, छापाखाना, पञ्चायती अदालत, प्रधानपञ्चको व्यवस्था गरेका थिएँ। राणाकाल देखि नै पञ्चायती अभ्यास भएको थियो। त्यसैले नेपालीले पञ्चायतको पहिल्यै परिचय पाएका थिएँ।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२६७|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> == भारत-नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि, १९५० == [[चित्र:India-Nepal_Treaty_1950.jpg|alt=|right|thumb|प्रधानमन्त्री मोहन शम्शेर तथा नेपालको लागि भारतीय राजदूत चन्द्रेश्वर नारायण सिंहद्वारा हस्ताक्षर वि. सं‍. २००७ साउन १६.]] चीनले तिब्बत कब्जा गरेपछि वि. सं. २००७ साउन १६ सोमबार ३१ जुलाई, १९५० मी [[भारत-नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि,१९५०|नेपाल-भारत शान्ति तथा मैत्री सन्धि, १९५०]] नेपालका प्रधानमन्त्री मोहन शम्शेर तथा नेपालको लागि भारतीय राजदूत चन्द्रेश्वर नारायण सिंहद्वारा हस्ताक्षर गरियेको थियो। १ सय ४ वर्षे राणा शासन आफ्नो अन्तिम प्रहरमी थियो। सन्धिमा हस्ताक्षर भएपछि महाराज मोहन शमशेरले ठुलो सन्तोषको सास फेरेर भने, ‘मैले मेरो मुलुकको संप्रभुता जोगाएँ। अब नेपाल स्वतन्त्र रहने भयो।’ यो खुसीयालीमी मोहन शमशेरले आफू वरिपरिका मानिसहरूलाई भोज खुवाउन पैसा पनि बाँडे। == दिल्ली सम्झौता == दिल्लीमा राजा, राणा रे कांग्रेस बीच त्रिपक्षीय वार्ता भयो जस अनुसार नेपालको वैधानिक राजा त्रिभुवन भए भने प्रधानमन्त्री मोहन शमशेर नै रहने भए। [[कुँवर इन्द्रजित सिंह|डा. के. आई. सिंह]]ले सो सम्झौताको विरोधमा विद्रोह गरे। == अन्तरिम मन्त्री मण्डल == [[चित्र:Historical royal proclamation 1951 February 18.jpg|thumb|सात सालको शाही घोषणाको सक्कल प्रति]] दिल्ली सम्झौताअन्तर्गत १० जना (५ नेपाली काङ्ग्रेस रे ५ राणाहरू) सदस्य रहेका अन्तरिम मन्त्री मण्डल गठन गर्ने सहमति बनेको थियो। जसअनुसार वि. सं. २००७ फागुन ७ मी निम्न अनुसार मन्त्री मण्डल बन्यो। राणा-काङ्ग्रेस मन्त्रीमण्डल (२००७ साल फागुन ७ गते) * १. श्री ३ महाराज [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहनसम्शेर ज.ब.रा.]]- प्रधान मन्न्री तथा पररास्ट्र * २. मिनिष्टर [[बबर शम्शेर जङ्गबहादुर राणा|बबरसम्शेर ज.ब.रा.]]- रक्षा मन्त्री * ३. [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]- गृह मन्त्री * ४. [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुर्वण सम्शेर ज.ब.रा.]]- अर्थ मन्त्री * ५. [[चूडाराज शमशेर]]- वन विभागको मन्त्री * ६. [[गणेशमान सिंह]]- उद्योग वाणिज्य मन्त्री * ७. [[नृपजङ्ग राणा]]- शिक्षा मन्त्री * ८. [[भद्रकाली मिश्र]]- यातायात मन्त्री * ९. [[यज्ञबहादुर बस्न्यात]]- स्वास्थ्य रे स्थानीय स्वायत्तशासन मन्त्री * १०. [[भरतमणि शर्मा]]- खाद्य रे कृषि मन्त्री <ref>२००७ साल फागुन ७ गतेको गो.प.</ref> २००८ साल भदौ १३ गते [[संयुक्त राज्य अमेरिका|सं.रा.अमेरिका]]सँग राजदूत स्तरमा सम्बन्ध कायम भयो। प्रधानमन्त्री मोहनशमशेरको योजनामा परराष्ट्र विभाग प्रमुख विजयशमशेर रे भारतस्थित नेपाली राजदूत सिंहशमशेरको तारतम्यबाटी यो सम्बन्धको विकास भएको थियो। त्यसपछि नै मोहनशमशेरलाई पदबाटी राजीनामी दिन भारतीय दबाब बढेको थियो। त्यसनिम्ति तत्कालीन गृहमन्त्री विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालालाई उचालेर उनले पहिले राजीनामा दिएर पछि मोहनशमशेरलाई राजीनामी दिन बाध्य पारियो। गृहमन्त्री बीपीलाई थाहा नदिएर प्रहरीले गोली चलाउँदा विद्यार्थी नेता चिनियाँ काजी मारिएपछि बीपीले राजीनामी दिए।<ref>[http://annapurnapost.com/news/78581 कसरी बनाए महेन्द्रले स्वाधीन र सार्वभौम नेपाल ?]</ref> == निर्वासन == आफूले शासन गरेका प्रजाहरूबाटी आफू शासित नहुने भनेर मोहन शमशेर वि. सं. २००८ मी स्व-निर्वासनमी गए। ==व्यक्तिगत जीवन== मोहन शमशेर धार्मिक प्रवृत्तिका व्यक्ति थिएँ। मोहनशमशेर एक छाक मात्र खाना खान्थे। त्यसैले बिहानको खानाका परिकार भव्य हुन्थ्यो। ===सन्तानहरू=== * शरद शमशेर राणा *[[विजय शमशेर|विजय शमशेर राणा]] * मोह भक्त राज्य लक्ष्मी * थगेन्द्र राज्य लक्ष्मी * रुपराज्य राज्य लक्ष्मी * लिला राज्य लक्ष्मी * महेन्द्र राज्य लक्ष्मी * शारदा राज्य लक्ष्मी <ref>[http://www.royalark.net/Nepal/lamb10.htm<nowiki>]</nowiki></ref> == मृत्यु == वि.सं. २००८ साल कात्तिक २६ गते मोहनशमशेर मुलुकको प्रधानमन्त्रीबाटी हट्न बाध्य भए। त्यसको केही समयपछि उनी भारततर्फ लागेका थिएँ। वि.सं. २०२४ साल पुस २३ गते ८२ वर्षको उमेरमी भारतको बैंगलोरमी उनको निधन भएको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:राणा प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:चन्द्र खलक]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्रमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सात सालको क्रान्ति]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीका सन्तानहरू]] [[श्रेणी:निर्वासित नेपालीहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== ==यि लै हेर== {{Stub}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीअन}} [[श्रेणी : जीवनी]] bl3befjfpixd0jiy5nwgui7n5spp9zg 0 2699 268387 263761 2026-10-29T22:26:35Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 268387 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = सचिन तेन्दुलकर<br>Sachin Tendulkar | image = Sachin-Tendulkar.jpg | image_size = 250px | country = [[भारत]] | fullname = सचिन रमेश तेन्दुलकर | nickname = लिटिल मास्टर, तेन्देल्या, क्रिकेटकी भगवान,<ref>{{cite web|url=http://www.bollywood.com/srk-sallu-move-aside-god-cricket-joins-twitter |title=The God of Cricket Joins Twitter |publisher=Bollywood.com |date= |accessdate=21 December 2010}}</ref>मास्टर ब्लास्टर,<ref>{{cite web|url=http://www.celebsfacts.com/sachin-tendulkar/|title=Sachin Tendulkar: Bio, Facts|publisher=Celebrity Bio, Facts|date= |accessdate=2017-05-30}}</ref>द मास्टर,<ref>{{cite web |last=Arora |first=Nishant |url=http://cricketnext.in.com/news/india-will-need-sachin-for-next-23-years-srikkanth/34874-14.html |title=India will need Sachin for next 2–3 years: Srikkanth: Cricket Next |publisher=Cricketnext.in.com |date= |accessdate=27 November 2008 |archive-date=24 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024190830/http://cricketnext.in.com/news/india-will-need-sachin-for-next-23-years-srikkanth/34874-14.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/news/sport/cricket/despite-the-loss-of-ageing-stars-india-is-on-the-brink-of-a-goldenera/2008/10/25/1224351619581.html |title=Despite the loss of ageing stars, India is on the brink of a golden era |publisher=Theage.com.au |date= 26 October 2008|accessdate=27 November 2008 | location=Melbourne |first=Darren |last=Berry}}</ref>द लिटल च्याम्पियन | living = true | dayofbirth = 24 | monthofbirth = 4 | yearofbirth = 1963 | placeofbirth = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]] | countryofbirth = [[भारत]] | heightft = 5 | heightinch = 5 | heightm = | role = [[ब्याट्सम्यान]] | currentclub= | oneIT20 = true | batting = दाइन हात | bowling = दाइन हात [[लेग ब्रेक|लेग स्पिन]], [[अफ ब्रेक|अफ स्पिन]], [[मध्यमगति]] | international = true | testdebutdate = १५ नोभेम्बर | testdebutyear = १९८९ | testdebutagainst = पाकिस्तान | testcap = २०० | lasttestdate = १४ नोभेम्बर | lasttestyear = २०१३ | lasttestagainst = वेस्ट इन्डिज | odidebutdate = १८ डिसेम्बर | odidebutyear = १९८९ | odidebutagainst = पाकिस्तान | odicap = ७४ | odishirt = १० | lastodidate = १८ मार्च | lastodiyear = २०१२ | lastodiagainst = पाकिस्तान | club1 = [[मुम्बई क्रिकेट टिम|मुम्बई]] | year1 = १९८८–२०१३ | club2 = [[मुम्बई इन्डियनस]] ([[आइपिएल]]) | year2 = २००८–२०१३ | club3 = [[योर्कसायर क्रिकेट क्लब|योर्कसायर]] | year3 = १९९२ | | columns = 4 | column1 = [[टेस्ट क्रिकेट|टेस्ट]] | matches1 = २०० | innings1 = | runs1 = १५,९२१ | bat avg1 = ५३.७९ | 100s/50s1 = ५१/६८ | strike rate1 = | top score1 = २४८* | deliveries1 = ४,२४० | wickets1 = ४६ | bowl avg1 = ५४.१७ | fivefor1 = ० | tenfor1 = ० | best bowling1 = ३/१० | catches/stumpings1 = ११५/- | column2 = [[एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय|ओडिआई]] | matches2 = ४६३ | innings2 = ४५२ | runs2 = १८,४२६ | bat avg2 = ४४.८३ | 100s/50s2 = ४९/९६ | top score2 = २००* | deliveries2 = ८,०५४ | wickets2 = १५४ | bowl avg2 = ४४.४० | fivefor2 = २ | tenfor2 = - | best bowling2 = ५/३२ | catches/stumpings2 = १३५/- | column3 = [[प्रथम-श्रेणी क्रिकेट|एफसी]] | matches3 = ३१० | innings3 = | runs3 = २५,३९६ | bat avg3 = ५७.९२ | 100s/50s3 = ८१/११६ | top score3 = २४८* | deliveries3 = ७,५६३ | wickets3 = ७१ | bowl avg3 = ६२.१८ | fivefor3 = ० | tenfor3 = ० | best bowling3 = ३/१० | catches/stumpings3 = १७४/- | column4 = [[सूची ए क्रिकेट|एलए]] | matches4 = ५५१ | innings4 = ५३७ | runs4 = २१,९९९ | bat avg4 = ४५.५४ | 100s/50s4 = ६०/११४ | top score4 = २००* | deliveries4 = १०,२३० | wickets4 = २०१ | bowl avg4 = ४२.१७ | fivefor4 = २ | tenfor4 = - | best bowling4 = ५/३२ | catches/stumpings4 = १७५/- | date= १५ नवम्बर | year = २०१३ | source = <ref>www.espncricinfo.com/ci/content/player/35320.html</ref>क्रिकइन्फो }} '''सचिन तेन्दुलकर''' ({{IPAc-en|audio=Sachin_Tendulkar.ogg|ˌ|s|ə|tʃ|ɪ|n|_|t|ɛ|n|ˈ|d|uː|l|k|ər}}; जन्म २४ अप्रिल १९७३) [[भारत राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|भारत]]को भुतपूर्व खेलाडी रे कप्तान हुन । उनको जन्म [[भारत]]को [[मुम्बई]]मी भएको हो । सचिन विश्व क्रिकेटको इतिहासमी विश्वकै सर्वश्रेष्ठ ब्याट्सम्यानहरूमी गनिन्छन् ।<ref>{{cite web|title=Sachin Tendulkar is greatest cricketer in history – Brian Lara|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/24921333|publisher=BBC|accessdate=19 November 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Is Sachin Tendulkar the greatest batsman of all time?|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/international/10369214/Is-Sachin-Tendulkar-the-greatest-batsman-of-all-time.html|work=[[The Daily Telegraph]]|accessdate=19 November 2013}}</ref><ref>Alex Brown (11 October 2013). [http://www.news.com.au/sport/cricket/crickets-greatest-batsmen-sachin-tendulkar-v-don-bradman/story-fndpt0dy-1226738004879 "Cricket's greatest batsmen: Sachin Tendulkar v Don Bradman."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131116053148/http://www.news.com.au/sport/cricket/crickets-greatest-batsmen-sachin-tendulkar-v-don-bradman/story-fndpt0dy-1226738004879 |date=2013-11-16 }} [[News.com.au]]</ref><ref>{{cite web|title=Revealed! What makes Sachin Tendulkar the greatest batsman...|url=http://www.rediff.com/cricket/slide-show/slide-show-1-revealed-how-sachin-tendulkar-prepared-for-the-2003-world-cup-rahul-dravid/20140805.htm|publisher=rediff.com|accessdate=5 August 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Greater than Bradman|url=http://www.greaterthanbradman.com/the-debate.html|publisher=Wisden Almanack|accessdate=19 November 2013|archive-date=11 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011120628/http://www.greaterthanbradman.com/the-debate.html|url-status=dead}}</ref> उनले सन् १९८९ मी [[पाकिस्तान राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|पाकिस्तान]] विरुद्ध [[कराची]]मी भएको टेस्ट खेलबाटी आफ्नो खेल जीवनको प्रारम्भ गरेका थिए। उनले [[टेस्ट क्रिकेट|टेस्ट]] तथा [[एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय|एकदिवसीय]] क्रिकेट गरी दुवैमी सर्वाधिक रन तथा शतक बनाएका छन् । उनले टेस्ट क्रिकेटमी ४९ [[शतक (क्रिकेट)|शतक]] तथा एकदिवसीय क्रिकेटमा ५१ शतक बनाएका छन् । उनी पुरुष समूहको एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमी दोहोरो शतक बनाउने पहिलो खेलाडी हुन् । उनी टेस्ट क्रिकेटमी सबैभन्दा धेरै १५,९२१ रन बनाउने एक मात्र खेलाडी हुन् ।<ref name="AllInternationalCombinedRecords">{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284269.html |title=Records / Combined Test, ODI and T20I records / Batting records ; Most runs in career |publisher=ESPNcricinfo |date=17 November 2013 |accessdate=17 November 2013}}</ref> एकदिवसीय म्याचहरूमी पनि उनलाई सर्वाधिक रन बनाउने कीर्तिमान प्राप्त छ । उनले आफ्नो पहिलो प्रथम श्रेणी क्रिकेट म्याच मुम्बईको लागि १४ वर्षको उमेरमी खेलेका थिए । सन् २००२ मी आफ्नो करियरको आधा बाटोमै '''विज्डन क्रिकेट खेलाडी्स अल्मानाक'''ले उनलाई टेस्ट क्रिकेटको सबैभन्दा महान ब्याट्सम्यानको सूचीमी दोस्रो स्थानमी राखेको थियो, उनीभन्दा अगाडि अस्ट्रेलियाका [[डोनाल्ड ब्रेडम्यान|डन ब्र्याडम्यान]] थिए । त्यसैप्रकार एकदिवसीय क्रिकेटमी पनि उनलाई दोस्रो स्थान प्राप्त भएको थियो, उनीभन्दा अगाडि वेस्ट इन्डिजका [[भिभ रिचर्ड्स]] रहेका थिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/cricket/2002/dec/13wisden.htm |title=Tendulkar second-best ever: Wisden |publisher=Rediff.com |accessdate=27 November 2008}}</ref> तेन्दुलकर [[२०११ क्रिकेट विश्वकप]] [[भारत राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|भारत]]ले जित्दा सो टिममी प्रमुख खेलाडीको रूपमी थिए, उनले भारतको लागि खेलेका ६ [[विश्वकप क्रिकेट|क्रिकेट विश्वकप]]हरू मध्ये पहिलो जित थियो ।<ref>{{cite news|title=Reliving a dream|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/nxg/article1604713.ece|accessdate=6 April 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=6 April 2011}}</ref> उनी त्यसभन्दा पहिले दक्षिण अफ्रिकामी भएको [[२००३ क्रिकेट विश्वकप]] प्रतियोगितामी '''प्लेयर अफ द टुर्नामेन्ट''' भएका थिए । सन् २०१३ मी विज्डन क्रिकेट खेलाडी्स अल्मानकको १५०औँ वार्षिकोत्सवको अवसरमी विश्व क्रिकेट इतिहासमी विश्व टेस्ट एघारको सूचीमी आफ्नो स्थान बनाउन सफल उनी मात्र एकजना भारतीय क्रिकेट खेलाडी थिए ।<ref>{{cite news|title=Don Bradman, Shane Warne in Wisden's XI|url=http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/don-bradman-shane-warne-in-wisdens-xi/story-e6frg7rx-1226745875416|accessdate=23 October 2013|publisher=theaustralian.com|date=23 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024073854/http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/don-bradman-shane-warne-in-wisdens-xi/story-e6frg7rx-1226745875416|archive-date=24 October 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=WG Grace and Shane Warne in Wisden all-time World Test XI|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/24640224|accessdate=23 October 2013|publisher=BBC|date=23 October 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Sachin Tendulkar in Wisden's All-time World Test XI|url=http://sports.ndtv.com/cricket/news/215990-sachin-tendulkar-in-wisdens-all-time-world-test-xi|accessdate=23 October 2013|publisher=[[NDTV]]|date=23 October 2013|archive-date=23 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023230756/http://sports.ndtv.com/cricket/news/215990-sachin-tendulkar-in-wisdens-all-time-world-test-xi}}</ref> तेन्दुलकरले क्रिकेट खेलमी गरेको योगदानको कदर स्वरूप भारत सरकारले सन् १९९४ मी [[अर्जुन पुरस्कार]], सन् १९९७ मी भारतको सबैभन्दा ठुलो खेल सम्मान [[राजीव गान्धी खेल रत्न]]का साथै सन् १९९९ रे सन् २००८ मी क्रमसः [[पद्मश्री]] र [[पद्म विभूषण]]ले सम्मानित गरेको थियो ।<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | accessdate=21 July 2015 | archive-date=19 October 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> सन् २०१३ नोभेम्बर १६ मी आफ्नो क्रिकेट जीवनको अन्तिम म्याच सकेको केहीबेरमी प्रधानमन्त्री कार्यालय (भारत)ले उनलाई भारतको सबैभन्दा ठूलो नागरिक सम्मान [[भारत रत्न]]ले सम्मानित गर्ने निर्णय गरेको थियो ।<ref>{{cite web | url=http://www.hindustantimes.com/india-news/sachinretirement/sachin-first-sportsperson-to-win-country-s-highest-civilian-honour-bharat-ratna/article1-1151983.aspx | title=Sachin first sportsperson to win country's highest civilian honour Bharat Ratna | work=[[Hindustan Times]] | place=New Delhi | date=16 November 2013 | accessdate=16 November 2013 | archive-date=17 January 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140117200437/http://www.hindustantimes.com/india-news/sachinretirement/sachin-first-sportsperson-to-win-country-s-highest-civilian-honour-bharat-ratna/article1-1151983.aspx | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://pmindia.nic.in/press-details.php?nodeid=1748 |title=Bharat Ratna for Prof CNR Rao and Sachin Tendulkar |publisher=[[Prime Minister's Office (India)|Prime Minister's Office]] |date=16 November 2013 |accessdate=16 November 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131119004210/http://pmindia.nic.in/press-details.php?nodeid=1748 |archivedate=19 November 2013 |url-status=live }}</ref> [[भारत रत्न]]ले सम्मानित हुने हालसम्मका सबैभन्दा कान्छो र पहिलो खेलाडी हुन् ।<ref name="BharatRatna1">{{cite news |title=Sachin Tendulkar and CNR Rao conferred Bharat Ratna |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/series-tournament/sachin-tendulkar-hangs-his-boots/top-stories/Sachin-Tendulkar-and-CNR-Rao-conferred-Bharat-Ratna/articleshow/29849599.cms |newspaper=The Times of India |accessdate=4 February 2014 |date=4 February 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140204191430/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/series-tournament/sachin-tendulkar-hangs-his-boots/top-stories/Sachin-Tendulkar-and-CNR-Rao-conferred-Bharat-Ratna/articleshow/29849599.cms |archivedate=4 February 2014 }}</ref><ref name="BharatRatna2">{{cite news|title=CNR Rao, Sachin receive Bharat Ratna|url=http://www.thehindu.com/news/national/cnr-rao-sachin-receive-bharat-ratna/article5652196.ece|accessdate=4 February 2014|newspaper=The Hindu|date=4 February 2014}}</ref> सन् २०१२ डिसेम्बरमी, तेन्दुलकरले एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटबाटी सन्यासको घोषणा गरे ।<ref name="ODIRetirement">{{cite web | url= http://www.wisdenindia.com/cricket-news/tendulkar-announces-limited-overs-retirement/41457| title= Tendulkar announces limited-overs retirement| publisher=Wisden India | accessdate=23 December 2012}}</ref> उनी ट्वान्टी २० क्रिकेटबाटी अक्टोबर २०१३ मी सन्यास लिए <ref name="IPLRetirement">{{cite news|url=http://www.wisdenindia.com/cricket-news/tendulkar-calls-time-ipl-career/63929|title=Tendulkar calls time on IPL career|publisher=Wisden India|date=26 May 2013}}</ref> र यसै प्रकार सचिनले सन् २०१३ नोभेम्बर १६ मी मुम्बईको वानखेडे स्टेडियममी [[वेस्ट इन्डिज राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|वेस्ट इन्डिज]] विरुद्ध आफ्नो जीवनको २००औँ तथा अन्तिम टेस्ट म्याच खेलेर क्रिकेटको सबै स्वरूपबाटी सन्यास लिएका थिए । तेन्दुलकरले ६६४ अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट म्याच खेलेर जम्मा ३४,३५७ रन बनाएका थिए ।<ref name="AllInternationalCombinedRecords" /> ==प्रारम्भिक जीवनी== [[File:Sachin Tendulkar and his wife at Bloomberg TV Autocar Awards.jpg|thumb|right|200px|अञ्जली रे सचिन एक सार्वजनिक समारोहमी]] तेन्दुलकरको जन्म राजापुरको मराठी ब्राह्मण परिवारमी भएको थियो ।<ref>{{cite web|title=Sachin born at Nirmal Nursing Home|url=http://www.indiatvnews.com/photos/rare-pics-of-sachin-tendulkar-1760.1744.html|accessdate=18 December 2013|archive-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219051931/http://www.indiatvnews.com/photos/rare-pics-of-sachin-tendulkar-1760.1744.html#/2|url-status=dead}}</ref> उनको बुवा रमेश तेन्दुलकर चिनिएका कथाकार थिए भने आमा रजनी एक जीवन विमा कम्पनीमी कार्य गर्थिन् ।<ref>{{cite book |last1=Thani |first1=L. |last2=Mishra |first2=R. |title=Sensational Sachin |publisher=Diamond Pocket Books |year=1999 |page=113 |quote=His mother Rajni Tendulkar worked in L.I.C.|isbn=81-288-2573-9}}</ref> सचिनको नाम उनको बुवाले आफ्नो मनपर्ने सङ्गीतकार [[सचिन देव बर्मन]]को नाममी राखेका थिए । उनको ठुलो दाई अजीत तेन्दुलकरले सचिनलाई क्रिकेट खेल्नका लागि प्रोत्साहित गरेका थिए । सचिनको एक भाइ नितिन तेन्दुलकर रे एक बहिनी सविता तेन्दुलकर छन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.mahalo.com/sachin-tendulkar/ |title=Sachin Tendulkar |publisher=Mahalo.com |accessdate=18 December 2012}}</ref> सन् १९९५ मी सचिन तेन्दुलकरको विहे अञ्जली तेन्दुलकरसँग भयो । सचिनको दुई छोराछोरी छन् - सारा रे अर्जुन । सचिनले मुम्बईको शारदाश्रम विद्यामन्दिरबाटी आफ्नो शिक्षा पुरा गरेका थिए । त्यहिँ उनले प्रशिक्षक रमाकान्त अचरेकरको अचरजमी आफ्नो क्रिकेट जीवनको प्रारम्भ गरेका थिए । ==विश्व रेकर्ड== * सन् २०१२ को मार्च १६ मी बङ्गलादेशमी सम्पन्न एसिया कप क्रिकेटमी [[बङ्गलादेश]]विरुद्ध एक सय रन बनाई अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमी एक नयाँ विश्व कीर्तिमान कायम गरे। उनले टेस्ट रे एकदिवसीय गरी शतकको शतक बनाए। यो खेल बङ्गलादेशको मिरपुरस्थित [[शेरे बङ्गला राष्ट्रिय स्टेडियम]]मी भएको थियो । * सन् २००९ मी [[भारत]]को ग्वालियरमी [[दक्षिण अफ्रिका]] विरुद्ध एक एकदिवसीय क्रिकेटमा नट आउट २०० रन बनाए । उनी अन्तर्राष्ट्रिय एकदिवसीय खेलमी २०० रन बनाउने पहिलो खेलाडी हुन् । * सचिनले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमी १०० शतक प्रहार गरे। * एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमी सबैभन्दा बढी (१७००० भन्दा बढी) रन । * एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमी सबैभन्दा बढी ४९ शतक । * एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय विश्व कप प्रतियोगितामी सबैभन्दा बढी रन । * टेस्ट क्रिकेटमी सबैभन्दा बढी ५१ शतक । * अस्ट्रेलियाको विरुद्ध ५ नोभेम्बर २००९ मी १७५ रनको इनिङसँगै एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमी १७ हजार रन पुरा गर्ने विश्वको पहिलो ब्याट्सम्यान । * टेस्ट क्रिकेटमी सबैभन्दा बढी रनको किर्तिमान । * टेस्ट क्रिकेटमी १३००० रन बनाउने विश्वको पहिलो ब्याट्सम्यान । * एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय म्याचमी सबैभन्दा बढी म्यान अफ द सिरीज । * एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय म्याचमी सबैभन्दा बढी म्यान अफ द म्याच । * अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट म्याचमी सबैभन्दा बढी ३०००० रन बनाउने कीर्तिमान । ==सचिन तेन्दुलकरका केही रोचक कुरा== * सचिन तेन्दुलकर तेज बलर बन्न चाहन्थे । यही इच्छाले गर्दा सन् १९८७ मी उनले एमआरएफ पेस एकेडेमीमी पनि भर्ना भए । तर, उनलाई अस्ट्रेलियाका महान तेज बलर डेनिस लिले अस्वीकृत गरे। * सन् १९८७ को विश्वकपमी तेन्दुलकर बल ब्वाय थिए । * सन् १९८८ मी अन्तरविद्यालय क्रिकेटमी उनले भारतकै पूर्वखेलाडी विनोद काम्बलीसँग मिलेर ६६४ रनको विश्व कीर्तिमान साझेदारी गरे । जसमी तेन्दुलकरको योगदान ३२६ रन थियो। * सचिन तेन्दुलकर इङ्ग्लिस काउन्टीमी खेल्ने सबैभन्दा कम उमेरका भारतीय क्रिकेट खेलाडी हुन् । सन् १९९२ मी उनले योर्कसायरबाटी खेलेका थिए । उनी योर्कसायरका पहिलो ओभरसिज खेलाडी पनि हुन् । * सचिन तेन्दुकलरले भारतको तीन सबैभन्दा ठूलो घरेलु प्रतियोगिता रन्जी ट्रफी, दुलिप ट्रफी रे इरानी कपमी पहिलो खेलमै शतक बनाएका थिए । * सचिन तेन्दुलकर आफ्नो आदर्श खेलाडी भारतका सुनिल गवास्कर तथा वेस्टइन्डिजका सर भिभियन रिचर्ड्सलाई मान्छन् । * पाकिस्तानविरुद्ध कराँचीमी टेस्ट क्रिकेटमी पदार्पण गर्नेक्रममी तेन्दुलकरले सुनील गवास्करले उपहार दिएको प्याड लगाएका थिए । * सचिन तेन्दुलकरले अन्य क्रिकेट खेलाडीलेभन्दा भारी ब्याट प्रयोग गर्छन् । प्रायः उनको ब्याटको तौल १ दशमलव ५ किलोको हुने गर्छ । * सचिन तेन्दुलकरको एकदिवसीय क्रिकेटमी उत्कृष्ट वर्ष सन् १९९८ रह्यो । सो वर्ष उनले नौ शतकसहीत १,८९४ एकदिवसीय रन बनाएका थिए । ==सन्दर्भ सूची== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Sachin Tendulkar|सचिन तेन्दुलकर}} * {{Cricinfo|ref=ci/content/player/35320.html}} * {{Yahoo!_Cricket|ref=cricket/profile/player-profile?pid=2962}} * {{Twitter|sachin_rt}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{भारत रत्न सम्मानित}} [[श्रेणी:जीवनी]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:विश्वका चर्चित व्यक्तित्वहरू]] [[श्रेणी:भारतीय क्रिकेट खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] ==सन्दर्भ == {{reflist}} [[Category:भारतीय क्रिकेट खेलाडी]] m8ne87eyvi9xwt905wt62wu458y3amp 0 2897 268392 257272 2026-10-30T07:08:09Z CommonsDelinker 334 Removing [[:c:File:Subash_Nemwang.jpg|Subash_Nemwang.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 22 October 2026. 268392 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = सुवासचन्द्र नेम्वाङ |image = | imagesize = 200px | caption =सुवासचन्द्र नेम्वाङ |office = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सभामुख]] |president= [[रामवरण यादव]] |term_start1 = 2063 |term_end1 = 2069 |term_start2 = 2069 |term_end2 = 2072 |predecessor = [[तारानाथ रानाभाट]] |successor = [[ओनसरी घर्तिमगर]] |birth_date = {{birth date and age|1953|03|11}} 2023 |birth_place = [[इलाम जिल्ला]] नेपाल |death_date = 2023 September 12<ref>{{cite web|title=एमाले उपाध्यक्ष सुवास नेम्वाङको निधन|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/09/1364351|website=अनलाइनखबर|publisher=अनलाइनखबर|accessdate=12 सेप्टेम्बर 2023}}</ref> |death_place = |party = नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)<br>[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]<br>[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |spouse = |alma_mater = |signature= }} '''सुवासचन्द्र नेम्वाङ''' [[नेपाल |नेपाल]]का राजनीतिज्ञ हुन। नेम्वाङ नेपालका पूर्व सभामुख तथा [[नेकपा एमाले|नेकपा एमाले ]] का नेता हन। यनरा सभामुखका कार्यकालमी [[नेपालको संविधान २०७२|नेपालको संविधान २०७२]] जारी भयाथ्यो। ==सन्दर्भ == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिज्ञअन]] [[श्रेणी:जीवनी]] [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिज्ञ]] l5hoztqax2o0ig7t3sm9b8qcwzs8qwc 10 3442 268397 23798 2026-10-30T09:10:05Z Janak Bhatta 18 उद्यतन गरियो 268397 wikitext text/x-wiki {{खास चित्र frame | image = Ramaroshan lake 2.JPG }} {{खास चित्र विवरण |चित्र विवरण = रामारोशन ताल |सम्बन्धित पृष्ठ = विकी लभ्स अर्थ |फोटोग्राफर = [[:commons:User:Gagan Raj Rai|Gagan Raj Rai]] |मिति = १३ मे २०१४ |वर्ग = विकी लभ्स अर्थ |महिना = }} ene3zpftz0xd758hrbc0p5xupxn6eqc 10 3496 268398 261198 2026-10-30T09:31:41Z Janak Bhatta 18 उद्यतन गरियो 268398 wikitext text/x-wiki '''विकिपिडिया'''लाई [http://wikimediafoundation.org/wiki/Home विकिमिडिया फाउन्डेसन]ले सञ्चालन अर्याको छ। यो फाउन्डेसन एक नाफा नकमौन्या गुठी हो। यो गुठीले और [[Wikimedia:Our_projects|परियोजना]]लाई लै सञ्चामनमी ल्यायाको छ : {|width="100%" align="center" cellpadding="4" style="text-align:left;" | align="center" | {{Click || image=Wiktionary-logo-v2.svg | link=wiktionary: | width=35px | height=35px }} | '''[[wikt:|विक्सनरी]]'''<br />शब्दकोश | align="center" | {{Click || image=Wikiquote-logo.svg| link=wikiquote: | width=35px | height=41px }} | '''[[wikiquote:|विकिकथन]]'''<br />कथन भण्डार | align="center" | {{Click || image=Wikibooks-logo.svg| link=wikibooks: | width=35px | height=35px }} | '''[[b:|विकिपुस्तक]]'''<br />खुला पुस्तक |- | align="center" | {{Click || image=Wikispecies-logo.png | link=wikispecies: | width=35px | height=41px }} | '''[[wikispecies:|विकिप्रजाति]]'''<br />प्रजाति सङ्कलन | align="center" | {{Click || image=Wikisource-logo.svg | link=wikisource: | width=35px | height=37px }} | '''[[wikisource:|विकिस्रोत]]'''<br />खुला श्रोतमाध्यम | align="center" | {{Click || image=Notification-icon-Wikiversity-logo.svg| link=v:Wikiversity:Main Page | width=41px | height=31px }} | '''<span class="plainlinks">[http://en.wikiversity.org/wiki/ विकिविश्वविद्यालय]</span>'''<br />विश्वकोश परिकल्पना |- | align="center" | {{Click || image=Commons-logo.svg | link=commons: | width=31px | height=41px }} | '''[[commons:गृह_पृष्ठ| विकिमिडिया कमन्स]]'''<br />सामान्‍य मिडियाको भण्डार | align="center" | {{Click || image=Notification-icon-Wikidata-logo.svg | link=d: | width=31px | height=41px }} | '''[[d:| विकिडाटा]]'''<br />खुल्ला र स्वतन्त्र ज्ञानकोष | align="center" | {{Click || image=Wikimedia-logo.svg | link=meta: | width=35px | height=36px }} | '''[[meta:मुख्यपृष्ठ|मेटा-विकि]]'''<br />विकिमीडिया कार्यक्रम संयोजक |} mndp7jxgkrfklnipvw3h6q3cp13hsa2 10 4071 268395 23802 2026-10-30T08:55:51Z Janak Bhatta 18 उद्यतन गरियो 268395 wikitext text/x-wiki {{TFAIMAGE|Madhav_Pd_Ghimire.JPG|माधवप्रसाद घिमिरे (साहित्यकार)}} '''माधवप्रसाद घिमिरे''' (जनम: वि.सं. १९७६ [[असोज]] ७ गते) स्वच्छन्दतावादी भावधारा रे परिष्कारवादि शैलि भया: कुशल नेपालि साहित्यकार कवि रे गीतकार हन्। उन नानाइछना बठेइ लगालग नेपालि साहित्य क्षेत्र माइ कविता, खण्डकाव्य, गितिनाटक, कथा, अनुवाद लेख-प्रबन्ध जसा अनेकन विधा-उपविधाअन माइ कलम चलौनाइ आया: बहुमुखि प्रतिभा हन्। प्रकृति का अनेकन बिबिध पक्षअन लाइ आफुना जीवन्त रचनाअन माइ समावेश अरिबरे जीवनै लाइ प्रकृति सापेक्ष ढङ्ङ बठेइ व्याख्या अद्द्या उनरि लेखाइ दिर्घसाधना ले भरीरैच। उन ले १९९२ साल माइ [[गोरखापत्र]] माइ आफुना कविता छपाइराइछन्। उनरा ''नवमञ्जरी'' (१९९४), ''घामपानी'' (२०१०), ''नयाँ नेपाल'' (२०१३), ''किन्नर-किन्नरी'' (२०३३) जसा कविता सङ्ग्रह सङ्कलित छन्। उन लाइ 'राष्टकवि' कि उपाधि ले सम्मान अरीरैछ। {{TFAFULL|माधवप्रसाद घिमिरे (साहित्यकार)}} jegm1lngkgjyg6x406xt982nrt27lzr 10 4165 268396 203892 2026-10-30T09:00:22Z Janak Bhatta 18 उद्यतन गरियो 268396 wikitext text/x-wiki <!-- BANNER ACROSS TOP OF PAGE --> <div id="mp-topbanner" style="clear:both; position:relative; box-sizing:border-box; width:100%; margin:1.2em 0 6px; min-width:47em; border:1px solid #ddd; background-color:#f9f9f9; color:#000;"> {|cellspacing="0" cellpadding="0" class="wikilogo" style="width:100%; border:0px;" | valign="top" style="padding: 10px 100px 2px 17px" | <!-- "विकिपिडिया माइ स्वागत छ" रे लेख गणना --> <div style="margin:0.4em; width:22em; text-align:center;"> <div style="font-size:162%; padding:.1em;">[[विकिपिडिया]] माइ स्वागत छ,</div> <div style="font-size:95%;">[[स्वतन्त्र सामग्री|स्वतन्त्र]] [[इन्साइक्लोपेडिया|ज्ञानभँणार]] जै लाइ [[विकिपीडिया:जेदाजसो सोदीन्या प्रश्नअन|कोइ लै सम्पादन अद्द सकन्छ]]।</div> <div id="articlecount" style="font-size:85%;">[[डोटेली भाषा|डोटेली]] माइ [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] लेखअन सङ्ग्रहित छन्।</div> </div> | width="60%" align="left" valign="top" | <!-- TEXT TO THE LEFT--> <div style="font-size:100%; width:90%; text-align:justify; float:left; border:none;margin: 0;padding:.1em;color:#000">विकिपिडिया सब्बै विषयअन माइ प्रामाणिक रे उपयोग, परिवर्तन तथा पुनर्वितरण खिलाइ स्वतन्त्र ज्ञानकोश बनौन्या यक [[meta:List of Wikipedias|बहुभाषीय]] प्रकल्प हो।</div> <!-- PORTAL LIST ON RIGHT-HAND SIDE --> <div style="width: 100%; text-align: center;"> <ul style="position:absolute; right:-1em; top:40%; margin-top:-2.4em; width:38%; min-width:25em; font-size:95%;"> <li style="position:absolute; left:0; top:0;">[[पोर्टल:कला|कला]]</li> <li style="position:absolute; left:0; top:1.6em;">[[पोर्टल:जीवनी|जीवनी]]</li> <li style="position:absolute; left:0; top:3.2em;">[[पोर्टल:भूगोल|भूगोल]]</li> <li style="position:absolute; left:33%; top:0;">[[पोर्टल:इतिहास|इतिहास]]</li> <li style="position:absolute; left:33%; top:1.6em;">[[पोर्टल:गणित|गणित]]</li> <li style="position:absolute; left:33%; top:3.2em;">[[पोर्टल:विज्ञान|विज्ञान]]</li> <li style="position:absolute; left:66%; top:0;">[[पोर्टल:समाज|समाज]]</li> <li style="position:absolute; left:66%; top:1.6em;">[[पोर्टल:प्रविधि|प्रविधि]]</li> <li style="position:absolute; left:66%; top:3.2em;"><strong>[[पोर्टल:सामग्रिइन/पोर्टलअन|सप्पै पोर्टलअन]]</strong></li> </ul> </div> |- |colspan="2"|<div style="float:center; margin-left:0px; margin-top: 1.4em; font-size:95%; text-align:center; font-weight:bold; border-top:0px solid #C7D0F8;"> {{मुखपृष्ठ अनुक्रमणिका}} </div> |} </div> <!-- MAIN PAGE BANNER --> <!--{{#if:{{Main Page banner}}| <div id="mp-banner" class="MainPageBG" style="margin-top:4px; padding:0.5em; background-color:#fffaf5; border:1px solid #f2e0ce;"> {{Main Page banner}} </div> }}--> <!-- FEATURED CONTENT --> {| role="presentation" id="mp-upper" style="width: 100%; margin-top:4px; border-spacing: 0px;" <!-- FEATURED ARTICLE; DID YOU KNOW --> | id="mp-left" class="MainPageBG" style="width:55%; border:1px solid #cef2e0; padding:0; background:#f5fffa; vertical-align:top; color:#000;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:0.5em; background:#cef2e0; font-family:inherit; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3bfb1; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">{{#ifexpr:{{formatnum:{{PAGESIZE:ढाँचा:खास लेख/{{#time:F, Y}}}}|R}}>150|येइ मैनाः खास लेख बठेइ|खास लेख <span style="font-size:85%; font-weight:normal;"><!--(आज का खिलाइ पछा दोसर्याँ तक्याः।)--></span>}}</h2> <div id="mp-tfa" style="padding:0.1em 0.6em;">{{#ifexist:ढाँचा:खास लेख/{{#time:F, Y}}|{{ढाँचा:खास लेख/{{#time:F, Y}}}}|{{ढाँचा:खास लेख}}}} <div style="color:#000; font-size:90%; text-align:right;"> अगिल्ला खास लेखअन: {{अगिल्ला खास लेखअन}}<div style="color:#000; font-weight:bold; font-size:100%; padding:2px 5px;text-align:right;"> [[विकिपिडिया:खास लेखअन|और खास लेखअन]]</div></div></div></div> <h2 id="mp-dyk-h2" style="clear:both; margin:0.5em; background:#cef2e0; font-family:inherit; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3bfb1; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">क्या तमलाई था छ...</h2> <div id="mp-dyk" style="padding:0.1em 0.6em 0.5em;">{{क्या तमलाई था छ}}</div> | style="border:1px solid transparent;" | <!-- IN THE NEWS and ON THIS DAY --> | id="mp-right" class="MainPageBG" style="width:45%; border:1px solid #cedff2; padding:0; background:#f5faff; vertical-align:top;"| <h2 id="mp-itn-h2" style="margin:0.5em; background:#cedff2; font-family:inherit; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3b0bf; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">रैबार माइ</h2> <div id="mp-itn" style="padding:0.1em 0.6em;">{{खास रैबार}}</div> <h2 id="mp-otd-h2" style="clear:both; margin:0.5em; background:#cedff2; font-family:inherit; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3b0bf; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">इतिहास माइ आज</h2> <div id="mp-otd" style="padding:0.1em 0.6em 0.5em;">{{इतिहासमी आज}}<div style="color: #000; font-size: 100%;text-align:right;">([[विकिपिडिया:इतिहासमी आज|इतिहासमी आज भँणार...]])</div></div> |} <!-- TODAY'S FEATURED PICTURE --> <div id="mp-lower" class="MainPageBG" style="margin-top:4px; border:1px solid #ddcef2; background:#faf5ff; overflow:auto;"> <div id="mp-bottom"> <h2 id="mp-tfp-h2" style="margin:0.5em; background:#ddcef2; font-family:inherit; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #afa3bf; color:#000; padding:0.2em 0.4em">{{#ifexist:Template:खास चित्र/{{#time:Y-m}}|आज को खास चित्तर | खास चित्तर&ensp;<span style="font-size:85%; font-weight:normal;"><!--(आज का खिलाइ पछा दोसर्याँ तक्याः।)--></span>}}</h2> <div id="mp-tfp" style="margin:0.1em 0.4em 0.6em;">{{खास चित्र}}<!-- {{#ifexist:Template:खास चित्र/{{#time:Y-m-d}}|{{खास चित्र/{{#time:Y-m-d}}}}|{{खास चित्र/{{#time:Y-m-d|-7 day}}}}}} --></div> <div style="color: #000; font-size: 100%;text-align:right;"> {| style="float:right;" | style="color: #000; font-size: 100%;text-align:right;" |'''पैलीका खास चित्रअन''':[[ढाँचा:खास चित्र/{{बेलि|2}}| पोर्कादिनको खास चित्र]]{{*}} [[ढाँचा:खास चित्र/{{बेलि}}| बेलिको खास चित्र]]&nbsp;&nbsp;''' |- | style="color: #000; font-size: 100%;text-align:right;" |[[विकिपिडिया:खास चित्र/{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}|खास चित्र भँणार...]] |} </div> </div> </div> <!-- SECTIONS AT BOTTOM OF PAGE --> <div id="mp-other-lower" style="padding-top:4px; padding-bottom:2px; border:1px solid #e2e2e2; overflow:auto; margin-top:4px;"> <!--<h2 id="mp-other" style="margin:0.5em; background:#eeeeee; border:1px solid #ddd; color:#222; padding:0.2em 0.4em; font-size:120%; font-weight:bold; font-family:inherit;">Other areas of Wikipedia</h2> <div id="mp-other-content" style="padding:0.1em 0.6em;">{{Other areas of Wikipedia}}</div>--> <h2 id="mp-sister" style="margin:0.5em; background:#eeeeee; border:1px solid #ddd; color:#222; padding:0.2em 0.4em; font-size:120%; font-weight:bold; font-family:inherit;">विकिपिडिया का भातृ परियोजनाअन</h2> <div id="mp-sister-content" style="padding:0.1em 0.6em;">{{विकिपिडिया भातृ परियोजना}}</div> <h2 id="mp-lang" style="margin:0.5em; background:#efefef; border:1px solid #ddd; color:#222; padding:0.2em 0.4em; font-size:120%; font-weight:bold; font-family:inherit;">Wikipedia languages</h2> <div style="padding:0.1em 0.6em;">{{Wikipedia languages}}</div> </div> <!-- INTERWIKI STRAPLINE --> <noinclude>{{अन्तरविकि कडी}}{{noexternallanglinks}}{{#if:{{Wikipedia:Main_Page/Tomorrow}}||}}</noinclude>__NOTOC____NOEDITSECTION__ 0x2ntrvdob72oo8hfkcqeuqcqjigr40 268402 268396 2026-10-30T09:39:42Z Janak Bhatta 18 सुधार गरियो 268402 wikitext text/x-wiki <!-- BANNER ACROSS TOP OF PAGE --> <div id="mp-topbanner" style="clear:both; position:relative; box-sizing:border-box; width:100%; margin:1.2em 0 6px; min-width:47em; border:1px solid #ddd; background-color:#f9f9f9; color:#000;"> {|cellspacing="0" cellpadding="0" class="wikilogo" style="width:100%; border:0px;" | valign="top" style="padding: 10px 100px 2px 17px" | <!-- "विकिपिडिया माइ स्वागत छ" रे लेख गणना --> <div style="margin:0.4em; width:22em; text-align:center;"> <div style="font-size:162%; padding:.1em;">[[विकिपिडिया]] माइ स्वागत छ,</div> <div style="font-size:95%;">स्वतन्त्र [[विश्वकोष|ज्ञानभँणार]] जै लाइ [[विकिपीडिया:जेदाजसो सोदीन्या प्रश्नअन|कोइ लै सम्पादन अद्द सकन्छ]]।</div> <div id="articlecount" style="font-size:85%;">[[डोटेली भाषा|डोटेली]] माइ [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] लेखअन सङ्ग्रहित छन्।</div> </div> | width="60%" align="left" valign="top" | <!-- TEXT TO THE LEFT--> <div style="font-size:100%; width:90%; text-align:justify; float:left; border:none;margin: 0;padding:.1em;color:#000">विकिपिडिया सब्बै विषयअन माइ प्रामाणिक रे उपयोग, परिवर्तन तथा पुनर्वितरण खिलाइ स्वतन्त्र ज्ञानकोश बनौन्या यक [[meta:List of Wikipedias|बहुभाषीय]] प्रकल्प हो।</div> <!-- PORTAL LIST ON RIGHT-HAND SIDE --> <div style="width: 100%; text-align: center;"> <ul style="position:absolute; right:-1em; top:40%; margin-top:-2.4em; width:38%; min-width:25em; font-size:95%;"> <li style="position:absolute; left:0; top:0;">[[पोर्टल:कला|कला]]</li> <li style="position:absolute; left:0; top:1.6em;">[[पोर्टल:जीवनी|जीवनी]]</li> <li style="position:absolute; left:0; top:3.2em;">[[पोर्टल:भूगोल|भूगोल]]</li> <li style="position:absolute; left:33%; top:0;">[[पोर्टल:इतिहास|इतिहास]]</li> <li style="position:absolute; left:33%; top:1.6em;">[[पोर्टल:गणित|गणित]]</li> <li style="position:absolute; left:33%; top:3.2em;">[[पोर्टल:विज्ञान|विज्ञान]]</li> <li style="position:absolute; left:66%; top:0;">[[पोर्टल:समाज|समाज]]</li> <li style="position:absolute; left:66%; top:1.6em;">[[पोर्टल:प्रविधि|प्रविधि]]</li> <li style="position:absolute; left:66%; top:3.2em;"><strong>[[पोर्टल:सामग्रिइन/पोर्टलअन|सप्पै पोर्टलअन]]</strong></li> </ul> </div> |- |colspan="2"|<div style="float:center; margin-left:0px; margin-top: 1.4em; font-size:95%; text-align:center; font-weight:bold; border-top:0px solid #C7D0F8;"> {{मुखपृष्ठ अनुक्रमणिका}} </div> |} </div> <!-- MAIN PAGE BANNER --> <!--{{#if:{{Main Page banner}}| <div id="mp-banner" class="MainPageBG" style="margin-top:4px; padding:0.5em; background-color:#fffaf5; border:1px solid #f2e0ce;"> {{Main Page banner}} </div> }}--> <!-- FEATURED CONTENT --> {| role="presentation" id="mp-upper" style="width: 100%; margin-top:4px; border-spacing: 0px;" <!-- FEATURED ARTICLE; DID YOU KNOW --> | id="mp-left" class="MainPageBG" style="width:55%; border:1px solid #cef2e0; padding:0; background:#f5fffa; vertical-align:top; color:#000;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:0.5em; background:#cef2e0; font-family:inherit; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3bfb1; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">{{#ifexpr:{{formatnum:{{PAGESIZE:ढाँचा:खास लेख/{{#time:F, Y}}}}|R}}>150|येइ मैनाः खास लेख बठेइ|खास लेख <span style="font-size:85%; font-weight:normal;"><!--(आज का खिलाइ पछा दोसर्याँ तक्याः।)--></span>}}</h2> <div id="mp-tfa" style="padding:0.1em 0.6em;">{{#ifexist:ढाँचा:खास लेख/{{#time:F, Y}}|{{ढाँचा:खास लेख/{{#time:F, Y}}}}|{{ढाँचा:खास लेख}}}} <div style="color:#000; font-size:90%; text-align:right;"> अगिल्ला खास लेखअन: {{अगिल्ला खास लेखअन}}<div style="color:#000; font-weight:bold; font-size:100%; padding:2px 5px;text-align:right;"> [[विकिपिडिया:खास लेखअन|और खास लेखअन]]</div></div></div></div> <h2 id="mp-dyk-h2" style="clear:both; margin:0.5em; background:#cef2e0; font-family:inherit; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3bfb1; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">क्या तमलाई था छ...</h2> <div id="mp-dyk" style="padding:0.1em 0.6em 0.5em;">{{क्या तमलाई था छ}}</div> | style="border:1px solid transparent;" | <!-- IN THE NEWS and ON THIS DAY --> | id="mp-right" class="MainPageBG" style="width:45%; border:1px solid #cedff2; padding:0; background:#f5faff; vertical-align:top;"| <h2 id="mp-itn-h2" style="margin:0.5em; background:#cedff2; font-family:inherit; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3b0bf; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">रैबार माइ</h2> <div id="mp-itn" style="padding:0.1em 0.6em;">{{खास रैबार}}</div> <h2 id="mp-otd-h2" style="clear:both; margin:0.5em; background:#cedff2; font-family:inherit; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3b0bf; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">इतिहास माइ आज</h2> <div id="mp-otd" style="padding:0.1em 0.6em 0.5em;">{{इतिहासमी आज}}<div style="color: #000; font-size: 100%;text-align:right;">([[विकिपिडिया:इतिहासमी आज|इतिहासमी आज भँणार...]])</div></div> |} <!-- TODAY'S FEATURED PICTURE --> <div id="mp-lower" class="MainPageBG" style="margin-top:4px; border:1px solid #ddcef2; background:#faf5ff; overflow:auto;"> <div id="mp-bottom"> <h2 id="mp-tfp-h2" style="margin:0.5em; background:#ddcef2; font-family:inherit; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #afa3bf; color:#000; padding:0.2em 0.4em">{{#ifexist:Template:खास चित्र/{{#time:Y-m}}|आज को खास चित्तर | खास चित्तर&ensp;<span style="font-size:85%; font-weight:normal;"><!--(आज का खिलाइ पछा दोसर्याँ तक्याः।)--></span>}}</h2> <div id="mp-tfp" style="margin:0.1em 0.4em 0.6em;">{{खास चित्र}}<!-- {{#ifexist:Template:खास चित्र/{{#time:Y-m-d}}|{{खास चित्र/{{#time:Y-m-d}}}}|{{खास चित्र/{{#time:Y-m-d|-7 day}}}}}} --></div> <div style="color: #000; font-size: 100%;text-align:right;"> {| style="float:right;" | style="color: #000; font-size: 100%;text-align:right;" |'''पैलीका खास चित्रअन''':[[ढाँचा:खास चित्र/{{बेलि|2}}| पोर्कादिनको खास चित्र]]{{*}} [[ढाँचा:खास चित्र/{{बेलि}}| बेलिको खास चित्र]]&nbsp;&nbsp;''' |- | style="color: #000; font-size: 100%;text-align:right;" |[[विकिपिडिया:खास चित्र/{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}|खास चित्र भँणार...]] |} </div> </div> </div> <!-- SECTIONS AT BOTTOM OF PAGE --> <div id="mp-other-lower" style="padding-top:4px; padding-bottom:2px; border:1px solid #e2e2e2; overflow:auto; margin-top:4px;"> <!--<h2 id="mp-other" style="margin:0.5em; background:#eeeeee; border:1px solid #ddd; color:#222; padding:0.2em 0.4em; font-size:120%; font-weight:bold; font-family:inherit;">Other areas of Wikipedia</h2> <div id="mp-other-content" style="padding:0.1em 0.6em;">{{Other areas of Wikipedia}}</div>--> <h2 id="mp-sister" style="margin:0.5em; background:#eeeeee; border:1px solid #ddd; color:#222; padding:0.2em 0.4em; font-size:120%; font-weight:bold; font-family:inherit;">विकिपिडिया का भातृ परियोजनाअन</h2> <div id="mp-sister-content" style="padding:0.1em 0.6em;">{{विकिपिडिया भातृ परियोजना}}</div> <h2 id="mp-lang" style="margin:0.5em; background:#efefef; border:1px solid #ddd; color:#222; padding:0.2em 0.4em; font-size:120%; font-weight:bold; font-family:inherit;">Wikipedia languages</h2> <div style="padding:0.1em 0.6em;">{{Wikipedia languages}}</div> </div> <!-- INTERWIKI STRAPLINE --> <noinclude>{{अन्तरविकि कडी}}{{noexternallanglinks}}{{#if:{{Wikipedia:Main_Page/Tomorrow}}||}}</noinclude>__NOTOC____NOEDITSECTION__ 6cu0i5mu5jdr67rv2gt7rycizh1wjme 0 24466 268382 268370 2026-10-29T17:16:58Z Janak Bhatta 18 सुधार गरियो 268382 wikitext text/x-wiki {{अनुवाद}} {{Infobox ethnic group|group=भारतीय गोर्खा|image=| population=२,९२६,१६८ (२०११)|popplace=[[सिक्किम]]{{,}}[[दार्जिलिङ]]{{,}}[[असम|आसाम]]{{,}} [[देहरादुन]]|langs=[[नेपाली भाषा|नेपाली ]]{{·}}[[नेवारी भाषा|नेवारी]]{{·}}[[लिम्बू भाषा|लिम्बू]]{{·}}[[गुरुङ भाषा|गुरुङ]]{{·}}[[मगर भाषा|मगर]]{{·}}[[तामाङ भाषा|तामाङ]]|rels=[[चित्र:Om.svg|15px]] [[हिन्दु धर्म]]{{·}} [[चित्र: Dharma wheel.svg|25px]] [[बुद्ध धर्म]]{{·}}[[किराँत जाति|किराँत]]{{·}}}} [[चित्र:Indian Army soldiers with the 2nd Battalion, 5th Royal Gurkha Rifles and U.S. Army paratroopers with the 1st Brigade Combat Team, 82nd Airborne Division move toward their objective after being dropped off 130511-A-DK678-018.jpg|अङ्गुठाकार]] [[File:Polished kukri.jpg|thumb|पालिश गरिएको कुकरी]] '''भारतीय गोर्खाहरू''' नेपाली भारतीय भनेर पनि चिनिन्छन्, [[नेपाली भाषा]] बोल्ने भारतीयहरू हुन्।<ref>{{cite web|url=http://untreaty.un.org/unts/1_60000/3/9/00004432.pdf|title=India and Nepal. Treaty of Peace and Friendship. Signed at Kathmandu|date=31 July 1950|website=untreaty.un.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519065925/http://untreaty.un.org/unts/1_60000/3/9/00004432.pdf|archive-date=19 May 2011|access-date=20 April 2022}}</ref> आधुनिक शब्द "भारतीय गोर्खा" जातीय [[गोर्खाली]]हरूलाई [[नेपाली भाषा|नेपाली]]हरूबाटी छुट्याउन प्रयोग गरिन्छ। [[भारत]]बाटी गोर्खाहरूको नागरिकताको विषयमी [[भारत|भारत सरकार]]को राजपत्रमी जारी सूचना अनुसार भारतीय गोर्खाहरू भारतका नागरिक हुन्।<ref>{{Cite web|url=http://gorkhalandstate.blogspot.com/p/gazette-notification-on-issue-of.html|title=Gorkhaland: Gazette Notification on the Issue of Citizenship of Gorkhas|website=Gorkhaland|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108100918/http://gorkhalandstate.blogspot.com/p/gazette-notification-on-issue-of.html|archive-date=8 January 2019|access-date=1 June 2018}}</ref> भारतबठे गोर्खाअनको नागरिकताको मुद्दामी [[भारत|भारत सरकार]] को राजपत्र अधिसूचना अनसार भारतीय गोर्खाअन भारतका नागरिक हन्।<ref>{{Cite web|url=http://gorkhalandstate.blogspot.com/p/gazette-notification-on-issue-of.html|title=Gorkhaland: Gazette Notification on the Issue of Citizenship of Gorkhas|website=Gorkhaland|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108100918/http://gorkhalandstate.blogspot.com/p/gazette-notification-on-issue-of.html|archive-date=8 January 2019|access-date=1 June 2018}}</ref> नेपाली भाषालाई भारतीय संविधानको आठौं अनुसूचीमी समावेश गरियाः छ ।<ref>rajbhasha.gov.in/en/languages-included-eighth-schedule-indian-constitution</ref> यद्यपि, भारत-नेपाल शान्ति रे मैत्री सन्धि (१९५०) का कारणले गद्दा भारतीय गोर्खाअनले आफना भारतीय नागरिकताका सन्दर्भमी एक अद्वितीय पहिचान संकटको सामना अद्दु पड्याः छ जैले "पारस्परिक आधारमी, एक देशका नागरिकअनलाई बसोबास, सम्पत्तिको स्वामित्व, व्यापार रे वाणिज्यमी सहभागिता, आवागमन रे समान प्रकृतिका अन्य विशेषाधिकारहरूमी अन्य समान विशेषाधिकारअनमी अनुमति दिन्छ। == जातीयता रे जाति == [[चित्र:Kus_or_Khas,_Goorkha,_dominant_tribe,_Nipal.jpg|अङ्गुठाकार|मुख्य गोरखा जनजाति खस]] भारतीय गोर्खाअन जाति रे जातीय-जनजाति गोत्रअनको मिश्रणको साथ देशको उत्तरी भागमा भौत राज्यहरूमी पाइने भारतीय आदिवासी जातीय समूह माणिन्छ। गोर्खाली पर्वतीय जातिअनमी बाहुन (पहाडी ब्राह्मण), क्षेत्री (खस), ठकुरी, वादी, कामी, दमाई, सार्की, गन्धर्भ, कुमाल आदि खस-पर्वतीय जातिहरू पर्छन्। अन्य तिब्बती जातिहरूमी तामाङ, गुरुङ, मगर, नेवार, भुजेल (खवास), शेर्पा रे थामी पर्छन्।<ref>{{cite book|url=http://barunroy.com/the-librar/all-written-works/gorkhas-and-gorkhaland/|title=Gorkhas and Gorkhaland|author=Barun Roy|publisher=Parbati Roy Foundation|year=2012|location=Darjeeling, India|archive-url=https://archive.today/20130110164033/http://barunroy.com/the-librar/all-written-works/gorkhas-and-gorkhaland/|archive-date=10 January 2013|url-status=dead}}</ref> किराती जातिमी खम्बु (राई), लिम्बु (सुब्बा), सुनुवार (मुखिया), याक्खा (दिवान), धिमाल आदि पर्दछन्। यद्यपि तिनीहरूमध्ये प्रत्येकको आफ्नै भाषा छ (तिब्बो-बर्मन भाषाहरू वा इन्डो-आर्य भाषाहरूका), गोर्खाहरू बीचको लिंग्वा फ्रान्का नेपाली भाषा हो जसको लिपि देवनागरीमी छ। यो भारतको आधिकारिक भाषाहरू मध्ये एक हो। == जनसङ्ख्या == {| class="wikitable sortable" |+भारतमी नेपाली भाषीहरू वर्ष द्वारा<ref name="India-census">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement7.aspx|title=Growth of Scheduled Languages-1971, 1981, 1991 and 2001|website=Census of India|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220040137/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement7.aspx|archive-date=20 February 2015|access-date=22 February 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf|title=Language – Census of India|date=2011|website=Census of India|access-date=16 March 2023}}</ref> !जनगणना !नेपाली भाषी !वृद्धि |- |१९७१ |१,४१९,८३५ |— |- |१९८१ |१,३६०,६३६ |{{Down}} -४.१७ |- |१९९१ |२,०७६,६४५ |{{Increase}}+५२.६२ |- |२००१ |२,८७१,७४९ |{{Increase}}+३८.२९ |- |२०११ |२,९२६,१६८ |{{Increase}}+१.८९ |} २०११ को जनगणना अनुसार भारतमी कुल २,९२६,१६८ मानिसहरूले [[नेपाली भाषा|नेपाली]] मातृभाषाको रूपमी बोल्छन्।<ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=ABSTRACT OF SPEAKERS' STRENGTH OF LANGUAGES AND MOTHER TONGUES - 2011|website=censusindia.gov.in|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114073412/http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|archive-date=14 November 2018|access-date=5 April 2020}}</ref> सबैभन्दा ठूलो जनसङ्ख्या [[पश्चिम बंगाल]]मी फेला पार्न सकिन्छ - १,१५५,३७५ (सन् २००१ जनगणनाबाटी +१२.९७%), [[आसाम]] - ५९६,२१० (+५.५६%), [[सिक्किम]] - ३८२,२०० (+१२.८७%), [[उत्तराखण्ड]] - १०६,३९९ (+१६.८), [[अरुणाचल प्रदेश]] - ९५,३१७ (+००.४२%), [[हिमाचल प्रदेश]] - ८९,५०८ (+२७.३७%), [[महाराष्ट्र]] - ७५,६८३ (+१९.२२%), [[मणिपुर]] - ६३,७५६ (+३८.६१%), [[मेघालय]] - ५४,७१६ (+४.९१%), [[नागाल्याण्ड]] (+४.९१%) %), रे [[मिजोरम]] - ८,९९४ (+०.५१%)।<ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=ABSTRACT OF SPEAKERS' STRENGTH OF LANGUAGES AND MOTHER TONGUES - 2011|website=censusindia.gov.in|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114073412/http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|archive-date=14 November 2018|access-date=5 April 2020}}</ref> === [[अरुणाचल प्रदेश]] === २००१ को जनगणना अनुसार, सबैभन्दा बढी नेपाली जनसंख्या भएका जिल्लाहरू पश्चिम कामेङ - १३,५८० (कुल जनसंख्याको १८.२%\), लोहित - २२,२०० (१५.७७%), रे दिवाङ उपत्यका - १५,४५२ (२६.७७%) छन्। नेपालीहरूको सबैभन्दा ठूलो अनुपातका तहसीलहरू कोरोनु (५५.३५%), किबिथु (५०.६८%), सुनपुरा (४२.२८%), विजयनगर (४२.१३%), रे रोइङ (३२.३९%) हुन्। २०११ को जनगणना अनुसार, सबैभन्दा बढी नेपाली जनसङ्ख्या भएका जिल्लाहरू पश्चिम कामेङ - १४,३३३ (कुल जनसंख्याको १७.१%), लोहित - २२,९८८ (१३.७७%), रे दिवाङ उपत्यका - १४,२७१ (२२.९९%) छन्। नेपालीहरूको सबैभन्दा ठूलो अनुपातका तहसीलहरू कोरोनु (४८.४९%), किबिथु (६.५%), सुनपुरा (३४.४७%), विजयनगर (४१.८%), रे रोइङ (२६.०%) हुन्। === [[आसाम]] === १९९१ को जनगणना को समयमी, सबैभन्दा धेरै एकाग्रता भएका जिल्लाहरु सोनितपुर - ९१,६३१ (६.४३%), तिनसुकिया - ७६,०८३ (७.९१%), रे कार्बी आङ्लोङ - ३७,७१० (५.६९%) थिए।<ref>{{cite journal|title=Thesis|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/pdfToThesis.jsp?toHandle=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/43386&toFile=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/43386/8/08_chapter%202.pdf|journal=Shodganga|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808011236/https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/pdfToThesis.jsp?toHandle=https%3A%2F%2Fshodhganga.inflibnet.ac.in%2Fhandle%2F10603%2F43386&toFile=https%3A%2F%2Fshodhganga.inflibnet.ac.in%2Fbitstream%2F10603%2F43386%2F8%2F08_chapter%202.pdf|archive-date=8 August 2021|access-date=6 July 2022|url-status=live}}</ref> २००१ को जनगणना अनुसार, सबैभन्दा ठूलो जातीय नेपाली जनसंख्या भएका जिल्लाहरू सोनितपुर - १३१,२६१ (कुल जनसंख्या ७.८१%), तिनसुकिया - ८७,८५० (७.६४%), रे कार्बी आङ्लोङ - ४६,८७१ (५.७६%) छन्। सादिया (२७.५१%), ना दुआर (१६.३९%), हेलेम (१५.४३%), मार्गेरिता (१३.१०%), रे उमराङ्सो (१२.३७%) नेपालीहरूको सबैभन्दा ठूलो अनुपात भएका तहसीलहरू हुन्। २०११ को जनगणना अनुसार, सबैभन्दा ठूलो जातीय नेपाली जनसंख्या भएका जिल्लाहरू सोनितपुर - १३५,५२५ (कुल जनसंख्याको ७.०४%), तिनसुकिया - ९९,८१२ (७.५२%), रे कार्बी आङ्लोङ - ५१,४९६ (५.३८%) छन्। सादिया (२६.२%), ना दुआर (१४.८८%), हेलेम (१४.३५%), मार्गेरिता (१३.४७%), रे उमराङ्सो (१२.४६%) नेपालीहरूको सबैभन्दा ठूलो अनुपात भएका तहसीलहरू हुन्। === [[मणिपुर]] === २०११ को जनगणना अनुसार, नेपाली जनताको सबैभन्दा ठूलो अनुपातका तहसिलहरू सदर हिल्स पश्चिम (३३.०%), सैतु-गाम्फाजोल (९.५४%), रे लम्साङ (१०.८५%) हुन्। सबैभन्दा धेरै नेपाली जनसङ्ख्या भएका जिल्लाहरू सेनापति - ३९,०३९ (८.१५%), इम्फाल पश्चिम - १०,३९१ (२.०१%) रे इम्फाल पूर्व - ६,९०३ (१.५१%) हुन्। यसअघिको जनगणनाले मणिपुरमी नेपाली भाषीहरूको सङ्ख्या यसरी गणना गरेको थियो: * १९६१ जनगणना: १३,५७१ * १९७१ जनगणना: २६,३८१ * १९८१ जनगणना: ३७,०४६ * १९९१ जनगणना: ४६,५०० * २००१ जनगणना: ४५,९९८ * २०११ जनगणना: ६३,७५६ === [[मेघालय]] === गोरखा जनसङ्ख्या प्रायः पूर्वी खासी पहाड (३७,००० वा ४.४८%) रे रिभोई (१०,५२४ वा ४.०७%) जिल्लाहरूमा केन्द्रित छ। सबैभन्दा धेरै एकाग्रता भएका तहसीलहरूमी Myliem (8.18%) र Umling (6.72%) पर्छन्। सहरहरू मध्ये, शिलङ क्यान्टोनमेन्ट (२९.९८%), शिलङ (९.८३%), पिन्थोरुमखराह (७.०२%), नोङ्मिन्सोङ (२६.६७%), मदनर्तिङ (१७.८३%), र नोङ्क्सेह (१४.२०%) मी नेपाली बोल्नेहरूको संख्या सबैभन्दा बढी छ। यसअघिको जनगणनाले मेघालयमी नेपाली भाषीहरूको सङ्ख्या यसरी गणना गरेको थियो:<ref>{{cite journal|title=Economy, Ethnicity and Migration in Mehahalaya|url=http://amanpanchayat.org/wp-content/uploads/2018/01/PEI_meghalaya.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808010350/http://amanpanchayat.org/wp-content/uploads/2018/01/PEI_meghalaya.pdf|archive-date=8 August 2021|access-date=12 March 2022|website=amanpanchayat.org|url-status=live}}</ref> * १९६१: ३२,२८८ * १९७१: ४४,४४५ * १९८१: ६१,२५९ * १९९१: ४९,१८६ * २००१: ५२,१५५ * २०११: ५४,७१६ === [[मिजोरम]] === २०११ को जनगणना अनुसार, मिजोरममी कुल ९,०३५ गोर्खाहरू छन्। यसमध्ये, ५,९४४ आइजवल जिल्लाको Tlangnuam तहसीलमी केन्द्रित छन्, जहाँ तिनीहरू जनसंख्याको १.९% बन्छन्। केन्द्रीय गोर्खा मन्दिर समितिले मिजोरममी जम्मा १३ वटा हिन्दू मन्दिरहरू सञ्चालन गर्दछ रे यिनीहरू राज्यमी एकमात्र हिन्दू पूजास्थलहरू हुन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/temples-inspired-by-churches-in-mizoram/article25532044.ece|title=Temples inspired by churches in Mizoram|last1=Karmakar|first1=Rahul|date=18 November 2018|newspaper=The Hindu|access-date=4 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224171812/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/temples-inspired-by-churches-in-mizoram/article25532044.ece|archive-date=24 February 2020|url-status=live}}</ref> === [[नागाल्याण्ड]] === अधिकांश नेपाली भाषी जनसङ्ख्या दिमापुर (२१,५९६ वा ५.७०%) रे कोहिमा (९,८१२ वा ३.६६%) जिल्लाहरूमी पाइन्छ। सबैभन्दा बढी केन्द्रित तहहरू नागिनीमोरा (७.४८%), मेराङ्मेन (६.७८%), निउल्यान्ड (६.४८%), कुहोबोटो (७.०४%), चुमुकेडिमा (७.०७%), धनसिरिपार (६.०९%), मेदजिफेमा (९.११%), नामसाङ (९.११%) ८.८१%), कोहिमा सदर (६.२७%), सेचु-जुब्जा (५.०३%), र पेडी (७.६१%) हुन्। === [[सिक्किम]] === सिक्किम राज्य भारतको एक मात्र राज्य हो जहाँ बहुसंख्यक जातीय नेपाली जनसंख्या छ।<ref>{{cite web|url=https://dbuniversity.ac.in/location/sikkim.html|title=ADBU Location|website=dbuniversity.ac.in|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307205017/https://www.dbuniversity.ac.in/location/sikkim.html|archive-date=7 March 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> २०११ को सिक्किम जनगणनाले सिक्किम भारतको सबैभन्दा कम जनसंख्या भएको राज्य हो भनेर पत्ता लगायो। २०११ को जनगणना अनुसार सिक्किमको जनसंख्या ६१०,५७७ थियो, रे पछिल्लो जनगणना पछि लगभग १००,००० ले बढेको छ।<ref>{{Cite web|url=http://sikenvis.nic.in/Database/Demography_779.aspx|title=Demography|website=sikenvis.nic.in|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706140434/http://sikenvis.nic.in/Database/Demography_779.aspx|archive-date=6 July 2020|access-date=12 July 2020}}</ref> नेपाली/गोर्खाली भाषा सिक्किमको भाषा हो, जबकि तिब्बती (भुटिया) रे लेप्चा निश्चित क्षेत्रमी बोलिन्छ।<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/amp/education-today/gk-current-affairs/story/mini-sikkim-in-making-308081-2016-02-10|title=Know all about the beautiful Mini Sikkim: Another beautiful gem in the seven sisters region|date=10 February 2016|work=India Today|access-date=30 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430100346/https://www.indiatoday.in/amp/education-today/gk-current-affairs/story/mini-sikkim-in-making-308081-2016-02-10|archive-date=30 April 2022|language=en|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thewire.in/politics/watch-sikkim-simultaneous-elections-and-the-battle-over-the-17th-karmapa|title=Watch {{!}} Sikkim: Simultaneous Elections and the Battle Over the 17th Karmapa|date=8 April 2019|work=The Wire|access-date=30 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430100346/https://thewire.in/politics/watch-sikkim-simultaneous-elections-and-the-battle-over-the-17th-karmapa|archive-date=30 April 2022|url-status=live}}</ref> २०११ को जनगणना अनुसार विभिन्न तिब्बती भाषा बोल्ने कुल ४५३,८१९ थिए (नेपाली – ३८२,२००, लिम्बु – ३८,७३३, शेर्पा – १३,६८१, तामाङ – ११,७३४ रे राई – ७,४७१)। जसमध्ये २०.१४% (९१,३९९) तिब्बती लिम्बु/तामाङ, ६.२३% (२८,२७५) दलित र ७३.६३% सामान्य वर्गका थिए। जनगणना अनुसार सिक्किममी कुल ५३,७०३ लिम्बू रे ३७,६९६ तामाङ छन्, जसमध्ये अधिकांशले नेपाली भाषालाई आफ्नो मातृभाषाको रूपमी बोल्छन्। साथै, भोटिया रे लेप्चा समुदायले पनि नेपाली भाषालाई आफ्नो मातृभाषाको रूपमी बोल्छन्। २०११ को जनगणना अनुसार, सिक्किममी कुल ६९,५९८ भोटिया (शेर्पा, तामाङ, गुरुङ रे तिब्बती आदि सहित) थिए तर ५८,३५५ मात्र सिक्किम रे शेर्पा जस्ता भाषाहरू बोलिरहेका थिए। ४२,९०९ लेप्चा मध्ये लेप्चा भाषाका लागि ३८,३१३ जना मात्र बोल्ने थिए। === [[उत्तराखण्ड]] === २०११ को जनगणना अनुसार, नेपाली भाषा बोल्नेहरूको कुल संख्या १०६,३९९ छ, जुन राज्यको कुल जनसंख्याको १.१% हो।<ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-16/DDW-C16-STMT-MDDS-0500.XLSX|title=C-16 Population By Mother Tongue|website=censusindia.gov.in|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103111604/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16/DDW-C16-STMT-MDDS-0500.XLSX|archive-date=3 November 2020|access-date=17 April 2021}}</ref> === [[पश्चिम बंगाल]] === २००१ को जनगणना अनुसार, पश्चिम बंगालमी कुल १,०३४,०३८ जातीय गोर्खाहरू छन्, जसमध्ये १,०२२,७२५ नेपाली भाषा बोल्ने रे ११,३१३ तामाङ रे शेर्पा जस्ता भाषा बोल्नेहरू छन्। [[दार्जिलिङ]] रे [[कालिम्पोङ]] जिल्लाहरूमी जनसंख्या ७४८,०२३ (कुल जनसंख्याको ४६.४८%) रे जलपाईगुडी - २३४,५०० (६.९९%) छ।पश्चिम बङ्गालका अधिकांश जातीय नेपालीहरू [[गोर्खाल्यान्ड क्षेत्रीय प्रशासन]] क्षेत्रमी बस्छन्।<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/research/mamata-banerjee-darjeeling-violence-tracing-the-history-of-gorkhaland-movement-another-crisis-triggered-by-language-4698528/lite/|title=Tracing the history of Gorkhaland movement: Another crisis triggered by language|last1=Mitra|first1=Arnab|date=13 April 2021|work=The Indian Express|access-date=30 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430100346/https://indianexpress.com/article/research/mamata-banerjee-darjeeling-violence-tracing-the-history-of-gorkhaland-movement-another-crisis-triggered-by-language-4698528/lite/|archive-date=30 April 2022|language=en|url-status=live}}</ref> करिब ७.५६% नेपालीहरू कामी रे सार्की (२००१ मी ७८,२०२ जनसङ्ख्या) जस्ता जातिहरूका दलित थिए। जनगणना अनुसार अनुसूचित जनजाति (लिम्बु रे तामाङ) को रूपमी वर्गीकृत दुई जनजातिले नेपाली जनसंख्याको १६% ओगटेको छ। बाँकी ७६ प्रतिशत सामान्य वर्गका थिए ।{{citation needed|date=August 2020}} २०११ को जनगणना अनुसार विभिन्न नेपाली भाषा बोल्ने कुल १,१६१,८०७ थिए। यसमध्ये ७.२४% दलित (८४,११०) रे १६.६२% (१९३,०५०) आदिवासी तामाङ/लिम्बु थिए। बाँकी ७६.१४ प्रतिशत सामान्य वर्गका थिए ।{{citation needed|date=August 2020}} === जबरजस्ती विस्थापन === [[उत्तरपूर्वी भारत]] राज्यहरूमी नेपाली भाषीहरूले हिंसा रे जातीय सफायाको सामना गरेका छन्। १९६७ मी, ८,००० भन्दा बढी नेपाली भाषी मानिसहरूलाई मिजोरमबाटी निष्कासित गरियो, जबकि मणिपुरमी २,००० भन्दा बढीले १९८० मी उस्तै नियति भोगे। आसाम (सन् १९७९ मी) रे मेघालय (१९८७ मी) आतङ्ककारी समूहहरूले दशौं हजार नेपाली भाषीहरूलाई देश निकाला गरेका थिए।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=58WkvXaaPbEC&pg=PA234|title=The Materiality of Politics: The technologies of rule|last1=Samāddāra|first1=Raṇabīra|publisher=Anthem Press|year=2007|isbn=9781843312512|access-date=16 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226050000/https://books.google.com/books?id=58WkvXaaPbEC&pg=PA234|archive-date=26 February 2020|url-status=live}}</ref> सबैभन्दा ठूलो विस्थापन मेघालयमी भयो, जब खासी विद्यार्थी युनियन (केएसयू) ले राज्यको पूर्वी भागमी बस्ने नेपाली भाषीहरूलाई निशाना बनाएको थियो। १५,००० भन्दा बढी नेपाली भाषीहरूलाई देश निकाला गरियो, जबकि लगभग १०,००० शिलोङको शरणार्थी शिविरमी अमानवीय जीवनमी बाँच्न बाध्य भए।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19880215-nepalis-in-meghalaya-face-tribal-wrath-amid-official-apathy-796950-1988-02-15|title=Nepalis in Meghalaya face tribal wrath amid official apathy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904192149/https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19880215-nepalis-in-meghalaya-face-tribal-wrath-amid-official-apathy-796950-1988-02-15|archive-date=4 September 2018|access-date=4 September 2018}}</ref> जोवाईको कोइला खानीमी गोर्खा मजदुरलाई निशाना बनाइयो रे उनीहरुको हत्याका कारण केही साताभित्रै दर्जनौं गोरखा बालबालिका भोकभोकै मरेका थिए ।<ref name="nath">{{cite web|url=http://www.dspace.cam.ac.uk/handle/1810/229203|title=Migrants in flight: Conflict-induced induced displacement of Nepalis in Northeast India|author=L. Nath|date=January 2005|publisher=[[University of Cambridge]]|format=Occasional Paper|access-date=7 March 2023}}</ref> सन् २०१० मी खासी रे गोर्खाबीच दंगा भयो जसमी धेरै गोर्खाको ज्यान गएको थियो । गोरखाका एक वृद्धलाई जिउँदै जलाइएको छ ।<ref>{{Cite web|url=https://blog.com.np/2010/06/08/khasi-nepali-ethnic-conflict-in-meghalaya-india/|title=Khasi Nepali Ethnic Conflict in Meghalaya, India|date=8 June 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904192255/https://blog.com.np/2010/06/08/khasi-nepali-ethnic-conflict-in-meghalaya-india/|archive-date=4 September 2018|access-date=4 September 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://assamtribune.com/meghalaya-rejects-reports-of-violence-against-nepalese|title=Meghalaya rejects reports of violence against Nepalese|date=15 September 2010|publisher=The Assam Tribune|access-date=29 August 2022}}</ref> १९८० को दशकमी, नागाल्याण्डका अधिकांश गोर्खाहरूलाई उनीहरूको भूमि गुमाउन बाध्य पारियो, रे तिनीहरूमध्ये २०० को [[मेरापानी]] [[वोखा जिल्ला]] नजिकै हत्या गरियो।<ref name="nath" /> == राजनीति == गोर्खाल्याण्ड आन्दोलन नेपाली भाषी भारतीयहरूका लागि पश्चिम बंगालको गोर्खाल्याण्ड क्षेत्रमा छुट्टै भारतको राज्य बनाउने अभियान हो। प्रस्तावित राज्यमी दार्जीलिङ जिल्लाको पहाडी क्षेत्र, कालिम्पोङ जिल्ला रे डुअर्स क्षेत्रहरू समावेश छन् जसमी जलपाईगुडी, अलीपुरद्वार रे कूचबिहार जिल्लाहरू समावेश छन्। दार्जिलिङमी छुट्टै प्रशासनिक इकाईको माग सन् १९०९ देखि रहेको छ, जब दार्जिलिङको हिलमेन एसोसिएसनले मिन्टो-मोर्ले रिफर्म्सलाई छुट्टै प्रशासनिक संरचनाको माग गर्दै ज्ञापनपत्र बुझाएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/opinions/political/1810-the-parliament-is-the-supreme-and-ultimate-authority-of-india.html|title=The Parliament is the supreme and ultimate authority of India|date=23 November 2010|work=Darjeeling Times|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101132713/http://www.darjeelingtimes.com/opinions/political/1810-the-parliament-is-the-supreme-and-ultimate-authority-of-india.html|archive-date=1 November 2013|access-date=20 March 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131101132713/http://www.darjeelingtimes.com/opinions/political/1810-the-parliament-is-the-supreme-and-ultimate-authority-of-india.html|date=1 November 2013}}</ref> === दार्जिलिङ गोर्खा हिल काउन्सिल === दार्जिलिङ गोर्खा हिल काउन्सिल (DGHC) (१९८८-२०१२), एक समय दार्जिलिङ गोर्खा स्वायत्त हिल काउन्सिलको रूपमी छोटो अवधिको लागि पनि चिनिन्थ्यो, एक अर्ध-स्वायत्त निकाय थियो जसले भारतको पश्चिम बंगाल राज्यको दार्जिलिङ जिल्लाको पहाडहरूको प्रशासनको हेरचाह गर्‍यो। DGHC यसको अधिकार अन्तर्गत तीन उप-डिभिजनहरू थिए: दार्जिलिङ, कालिम्पोङ, रे कुर्सियोङ रे सिलिगुडी उपविभागका केही क्षेत्रहरू। [[सुवास घिसिङ]] को नेतृत्वमी, गोर्खाहरूले दार्जिलिङका पहाडहरू रे दार्जिलिङसँग जोडिएको डुअर्स रे सिलगढी तराईका क्षेत्रहरूलाई नक्कल गरी भारतभित्रै गोर्खाल्याण्ड नामक राज्य निर्माणको माग उठाए। सन् १९८६ देखि १९८८ सम्म दार्जिलिङ पहाडमी हिंसात्मक आन्दोलन भयो जसमी १२०० जनाको ज्यान गएको थियो । अर्ध-स्वायत्त दार्जिलिङ गोर्खा हिल काउन्सिल भारतको केन्द्रीय सरकार, पश्चिम बंगाल सरकार रे कोलकातामी गोर्खा राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चाबीच २२ अगस्ट १९८८ मी भएको दार्जिलिङ गोर्खा हिल काउन्सिल सम्झौतामी हस्ताक्षरको परिणाम थियो। === गोर्खाल्याण्ड क्षेत्रीय प्रशासन === DGHC ले नयाँ राज्य गठन गर्ने आफ्नो लक्ष्य पूरा गरेन, जसले गर्दा सुभाष घिसिङको पतन भयो रे 2007 मी बिमल गुरुङको नेतृत्वमा अर्को पार्टी गोर्खा जनमुक्ति मोर्चा (GJM) को उदय भयो, जसले गोर्खाल्याण्ड राज्यको लागि दोस्रो आन्दोलन सुरु गर्यो। GJM नेतृत्वको गोर्खाल्याण्ड राज्यको लागि तीन वर्षको आन्दोलन पछि, GJM ले दार्जिलिङ पहाडहरू प्रशासन गर्न एक अर्ध-स्वायत्त निकाय गठन गर्न राज्य सरकारसँग सम्झौता गर्‍यो। १८ जुलाई २०११ मी केन्द्रीय गृहमन्त्री पी. चिदम्बरम, पश्चिम बंगालका मुख्यमन्त्री [[ममता बनर्जी]], तत्कालीन दार्जिलिङ लोकसभा सांसद जसवंत सिंह रे गोरखा जनमुक्ति मोर्चाका नेताहरूको उपस्थितिमा सिल्लुगडी नजिकैको पिनटेल गाउँमी गोर्खाल्याण्ड क्षेत्रीय प्रशासनको लागि सम्झौता पत्रमी हस्ताक्षर भएको थियो। । सम्झौतामी पश्चिम बंगालका गृहसचिव जीडी गौतम, केन्द्रीय गृह मन्त्रालयका सहसचिव के.के. पाठक रे गोरखा जनमुक्ति मोर्चाका महासचिव रोशन गिरी। == उल्लेखनीय व्यक्तिहरू == [[चित्र:Navneet-Aditya-Waiba-Live.jpg|अङ्गुठाकार|230x230पिक्सेल|[[नवनीत आदित्य वाइबा]], लोक गायक]] === अभिनेता ===<!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their OWN article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> {{div col|colwidth=30em}} * [[रेवती क्षेत्री]] – मोडल तथा अभिनेत्री * [[गणेश (अभिनेता)|गणेश]] - [[कन्नड]] फिल्म अभिनेता<ref>{{cite news |last1=Lulla |first1=Anil Budur |title=Gurkha Ganesh blazes new trail |url=https://www.telegraphindia.com/india/gurkha-ganesh-blazes-new-trail/cid/700838 |access-date=28 January 2020 |work=www.telegraphindia.com |date=17 June 2007 |language=en |archive-date=28 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128165239/https://www.telegraphindia.com/india/gurkha-ganesh-blazes-new-trail/cid/700838 |url-status=live }}</ref> * [[भूमिका गुरुङ]] – टेलिभिजन अभिनेत्री तथा मोडल * [[भारती सिंह]] - हास्य कलाकार * [[निरुता सिंह]] – नेपाली चलचित्रकी नायिका * [[माला सिन्हा]] – हिन्दी रे बंगाली सिनेमामा भारतीय अभिनेत्री * [[प्रतिभा सिन्हा]] – बलिउड भारतीय अभिनेत्री (अभिनेत्री [[माला सिन्हा]] रे नेपाली अभिनेता सीपी लोहनीकी छोरी) * [[गीताञ्जली थापा]] – [[बलिउड]] अभिनेत्री ([[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] प्राप्तकर्ता २०१३) {{div col end}} === सिनेमेटोग्राफर === {{div col|colwidth=30em}} *[[विनोद प्रधान]] {{div col end}} === सैनिक ===<!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their OWN article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> {{div col|colwidth=30em}} * सुभेदार मेजर [[गन्जु लामा]] – [[भिक्टोरिया क्रस]] प्राप्तकर्ता * मेजर [[दुर्गा मल्ल]] - [[भारतीय स्वतन्त्रता सेनानी]] * [[त्रिलोचन पोखरेल]] – भारतीय स्वतन्त्रता सेनानी * कर्नल [[ललित राई]] - [[वीर चक्र]] १९९९ मी [[कारगिल युद्ध]] मी उनको कार्यका लागि प्राप्तकर्ता। * कप्तान [[राम सिंह ठकुरी]] – भारतीय स्वतन्त्रता सेनानी जसले ''[[कदम कदम बढाए जा]]'' सहित धेरै देशभक्ति गीतहरू रचना गरे। * लेफ्टिनेन्ट-कर्नल [[धन सिंह थापा]] – [[परमवीर चक्र]] प्राप्तकर्ता * ब्रिगेडियर [[शेर जंग थापा]] (स्कर्दुको नायक) - [[महावीर चक्र]] [[१९४७ को भारत-पाकिस्तान युद्ध]] मी उनको कार्यका लागि प्राप्तकर्ता {{div col end}} === संगीतकार ===<!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their OWN article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> {{div col|colwidth=30em}} * [[डम्बर बहादुर बुढापीर्थी]] - ज्याज संगीतकार * [[विपुल क्षेत्री]] – गायक, संगीतकार * [[रञ्जित गज्मेर]] – बलिउड फिल्म संगीतकार * [[सुकमित गुरुङ]] – गायक * [[अरुणा लामा]] – नेपाली गायिका [[दार्जिलिङ]] * [[उदित नारायण]] – पार्श्व गायक * [[एड्रियन प्रधान]] – गायक, गीतकार, गिटारवादक। नेपाल का पूर्व [[१९७४ एडी]] सदस्य * [[सोनम शेर्पा]] - परिक्रमा ब्यान्डको प्रमुख गिटारवादक * [[सुष्मा श्रेष्ठ|पूर्णिमा श्रेष्ठ]] – बलिउड पार्श्व गायिका * [[कुन्ती मोक्तान]] – नेपाली पार्श्व गायिका [[दार्जिलिङ]] * [[फिरोज स्याङ्देन]] – गायक, गीतकार, गिटारवादक। [[नेपाल]] ब्यान्ड [[१९७४ एडी]] का पूर्व संस्थापक सदस्य * [[प्रशान्त तामाङ]] – गायक, अभिनेता, [[इन्डियन आइडल]] सिजन ३ का विजेता * [[शान्ति ठटाल]] – संगीतकार, गायक, निर्माता * [[हिरादेवी वाइवा]] – नेपाली लोक गीतका अग्रदूत, गायिका * [[नवनीत आदित्य वाइबा]] - लोक गायक * [[गोपाल योञ्जन]] – गायक, संगीतकार, नाटककार * [[कर्मा योञ्जन]] – संगीतकार, गायक, निर्माता {{div col end}} === खेलकुद ===<!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their OWN article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> ==== एथलेटिक्स ==== {{div col|colwidth=30em}} * [[बसन्त बहादुर राना]] - [[रेसवाकर]] {{div col end}} ==== तीरंदाजी ==== {{div col|colwidth=30em}} * [[तरुणदीप राई]] – [[तीरंदाज]], [[एशियन गेम्स]] २०११ रजत पदक विजेता, [[अर्जुन पुरस्कार]] प्राप्तकर्ता २००५, [[पद्मश्री]] प्राप्तकर्ता २०२० {{div col end}} ==== बक्सिङ ==== {{div col|colwidth=30em}} * [[वीरेन्द्र सिंह थापा]] – बक्सर * [[देवेन्द्र थापा]] – बक्सर * [[शिव थापा]] – बक्सर (ओलम्पिक खेलका लागि योग्यता हासिल गर्ने सबैभन्दा कान्छो भारतीय बक्सर) {{div col end}} ==== क्रिकेट ==== {{div col|colwidth=30em}} * [[जय बिष्ट]] – क्रिकेटर * [[रुबेन लेप्चा]] – क्रिकेटर * [[गोकुल शर्मा]] – [[आसाम क्रिकेट टीम]] का कप्तान * [[अभिषेक ठकुरी]] – क्रिकेटर {{div col end}} ==== फुटबल ==== {{div col|colwidth=30em}} * [[अजय क्षेत्री]] – फुटबलर * [[अमरबहादुर गुरुङ]] – फुटबलर * [[अनिरुद्ध थापा]] - फुटबलर * [[अन्जु तामाङ]] – महिला फुटबलर * [[आशिष क्षेत्री]] – फुटबलर * [[आशिष राई]] – फुटबलर * [[बिजेन्द्र राई]] – फुटबलर * [[विकास जैरु]] – फुटबलर * [[चन्दन सिंह रावत]] – फुटबलर * [[Israil Gurung]] – फुटबलर * [[कमल थापा (फुटबलर)|कमल थापा]] – फुटबलर * [[कोमल ठटाल]] – फुटबलर * [[ललित थापा]] – गोलकिपर * [[नागेन तामाङ]] – फुटबलर * [[नरेन्द्र थापा]] – फुटबलर * [[निम दोर्जी तामाङ]] – फुटबलर * [[निर्मल क्षेत्री]] – फुटबलर * [[पिंकी बमपाल मगर]] – महिला फुटबलर * [[पूरन बहादुर थापा]] – फुटबलर * [[रामबहादुर क्षेत्री]] – फुटबलर * [[रोबिन गुरुङ]] – फुटबलर * [[सञ्जु प्रधान]] – फुटबलर * [[श्याम थापा]] – फुटबलर * [[सुनिल क्षेत्री]] – [[भारत राष्ट्रिय फुटबल टोली]] रे [[बेंगलुरु एफसी]]का कप्तान। [[अर्जुन पुरस्कार]] प्राप्तकर्ता(२०११) रे [[पद्मश्री]] (२०१९) * [[उत्तम राई]] – फुटबलर * [[विनित राई]] – फुटबलर * [[क्रिस्पिन क्षेत्री ]] – फुटबल प्रबन्धक रे फुटबलर {{div col end}} ==== हकी ==== {{div col|colwidth=30em}} * [[भरत क्षेत्री]] – हक्की खेलाडी (भारतीय हक्की टोलीका पूर्व कप्तान) * [[वीरबहादुर क्षेत्री]] – हक्की खेलाडी * [[चमन सिंह गुरुङ]] – हक्की खेलाडी {{div col end}} ==== सुटिङ ==== {{div col|colwidth=30em}} * [[जितु राई]] – शूटर, [[अर्जुन पुरस्कार]] (२०१५), [[खेल रत्न]] (२०१६) र [[पद्मश्री]] (२०२०) को प्राप्तकर्ता। * [[पेम्बा तामाङ]] - शूटर {{div col end}} === लेखकहरू === {{div col|colwidth=30em}} * [[इन्द्रबहादुर राई]] – [[नेपाली भाषा|नेपाली]] [[दार्जिलिङ]], [[भारत]]का लेखक सुनिल क्षेत्री साहित्यिक समीक्षक। * [[हरिप्रसाद 'गोर्खा' राई]] * [[केदार गुरुङ]] * [[कुमार प्रधान]] * [[लीलबहादुर क्षेत्री]] – [[पद्मश्री]] पुरस्कार प्राप्तकर्ता (२०२०) नेपाली साहित्यमा उनको योगदानको लागि। * [[प्रज्वल पराजुली]] – अंग्रेजी भाषाका लेखक तथा उपन्यासकार * [[गंगा प्रसाद प्रधान]] – नेपाली बाइबलका अनुवादक, अंग्रेजी-नेपाली शब्दकोशका सह-लेखक, बालबालिकाका पाठ्यपुस्तकका लेखक। * [[पारिजात (साहित्यकार)|पारिजात]] वास्तविक नाम [[पारिजात (साहित्यकार)|विष्णु कुमारी वाइबा]] – [[शिरीषको फूल|द ब्लू मिमोसा]] जन्मस्थान [[दार्जिलिङ]] की मूल लेखक * [[अगमसिंह गिरी]] – नेपाली भाषाका कवि रे गीतकार [[दार्जिलिङ]]। * [[बिर्खा बहादुर मुरिङ्गला]] -[[पद्मश्री]] पुरस्कार प्राप्तकर्ता। * [[तुलसीराम शर्मा कश्यप]] {{div col end}} === राजनीतिज्ञ === {{div col|colwidth=30em}} * [[छविलाल उपाध्याय]] – [[आसाम प्रदेश कांग्रेस कमेटी]] का प्रथम अध्यक्ष * [[शान्ता क्षेत्री]] – सांसद * [[भीमबहादुर गुरुङ]] - [[सिक्किम]] का तेस्रो [[मुख्यमन्त्री]]। * [[बिमल गुरुङ]] – [[गोरखा जनमुक्ति मोर्चा]] (GJM) का नेता * [[विशाल लामा]] – [[कालचिनी (विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र)]] का विधायक * [[भास्कर शर्मा]] – [[मार्गेरिटा (विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र)]], असम का विधायक * [[डम्बरसिंह गुरुङ]] – भारतीय गोरखा प्रतिनिधि [[भारतको संविधान सभा]] * [[दावा नरबुला]] – [[भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस]] (INC), पूर्व [[संसद सदस्य, लोकसभा]] का सदस्य * [[गणेश कुमार लिम्बू]] – बरचाल्ला (विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र), [[आसाम]] का विधायक * [[मदन तामाङ]] – [[अखिल भारतीय गोरखा लीग]] (ABGL) का पूर्व अध्यक्ष * [[माला राज्यलक्ष्मी शाह]] - [[संसद सदस्य, लोकसभा]] [[टिहरी गढवाल]] * [[मोनी कुमार सुब्बा]] – सदस्य [[भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस|INC]], [[आसाम]] * [[नरबहादुर भण्डारी]] – [[सिक्किम]] का पूर्व मुख्यमन्त्री * [[रामप्रसाद शर्मा]] – [[संसद सदस्य|सांसद]] [[तेजपुर]] * [[पवन कुमार चाम्लिङ]] – [[सिक्किम]] का ५औं मुख्यमन्त्री, [[सिक्किम प्रजातान्त्रिक मोर्चा|सिक्किम डेमोक्रेटिक फ्रन्ट]] का संस्थापक रे अध्यक्ष रे भारतमी सबैभन्दा लामो समय सेवा गर्ने मुख्यमन्त्री।<ref>{{cite news |title=Pawan Kumar Chamling crosses Jyoti Basu's record as longest-serving Chief Minister |url=https://www.thehindu.com/news/national/pawan-kumar-chamling-becomes-longest-serving-chief-minister-surpassing-jyoti-basus-record/article23720589.ece/amp/ |access-date=12 August 2020 |work=The Hindu |date=29 April 2018 |language=en-IN |archive-date=30 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200730153041/https://www.thehindu.com/news/national/pawan-kumar-chamling-becomes-longest-serving-chief-minister-surpassing-jyoti-basus-record/article23720589.ece/amp/ |url-status=live }}</ref> * [[प्रेमसिंह तामाङ]] – [[सिक्किम]] का वर्तमान मुख्यमन्त्री, [[सिक्किम क्रान्तिकारी मोर्चा]] का संस्थापक। * [[प्रशान्त प्रधान]] – [[भारत कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी)|CPI(M)]] नेता * [[प्रेमदास राई]] – पूर्व [[संसद]] * [[सुवास घिसिङ]] – [[गोरखाल्याण्ड|भारतमा गोर्खाल्याण्ड आन्दोलन]]का संस्थापक रे राजनीतिक दल [[गोरखा नेशनल लिबरेशन फ्रन्ट|GNLF]] का संस्थापक * [[राजु बिष्ट]] – [[दार्जिलिङ]] (लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र), २०१९ का सांसद * [[दिलकुमारी भण्डारी]] – पूर्व रे पहिलो महिला [[संसद सदस्य]] [[सिक्किम]] बाटी। [[सिक्किम]] [[नरबहादुर भण्डारी|नरबहादुर भण्डारी]]की पूर्व [[मुख्यमन्त्री]]की पत्नी । जन्मस्थल [[दार्जिलिङ]] * [[नीरज जिम्बा]] – [[दार्जिलिङ]] का विधायक रे [[गोर्खा राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चा]] का शीर्ष नेता। * [[इन्द्रहाङ सुब्बा]] – [[सिक्किम]] बाटी संसद सदस्य, २०१९ मी निर्वाचित। * [[रुदेन सदा लेप्चा]] – [[कालिम्पोंग]] का विधायक {{div col end}} === अरु === {{div col|colwidth=30em}} * [[बालकृष्ण]] : नेपाली मूलका भारतीय अर्बपति * [[द्रौपदी घिमिरे]] –सामाजिक कार्यकर्ता, [[पद्मश्री]] पुरस्कार प्राप्तकर्ता। * [[तुलसी घिमिरे]] – फिल्म निर्देशक/निर्माता * [[महेन्द्र पी. लामा]] – [[सिक्किम विश्वविद्यालय]] का संस्थापक उपकुलपति * [[नितेश आर प्रधान]] – पत्रकार रे गायक * [[प्रतिमा पुरी]] – [[दूरदर्शन]] को पहिलो समाचार पाठक * [[रंगु सौरिया]] – सामाजिक कार्यकर्ता {{div col end}} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[गोरखा जिल्ला]] * [[पृथ्वीनारायण शाह]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} blffxodch3o4gmkyptiunr95qw0u0y0 0 24647 268390 265277 2026-10-29T23:19:20Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 268390 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | honorific_prefix = [[सुभेदार मेजर]] | name = जितु राई | honorific_suffix = [[पद्मश्री]] | image = File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Rajiv Gandhi Khel Ratna Award to Shri Jitu Rai for Shooting, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 29, 2016.jpg | caption = 2016 मा खेल रत्न पुरस्कार प्राप्त गर्दै राई (बायाँ) | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1987|8|26}}<ref>{{cite web|url=https://www.rio2016.com/en/athlete/jitu-rai |title=RAI Jitu |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806080554/https://www.rio2016.com/en/athlete/jitu-rai |archive-date=2016-08-06 }}</ref> | birth_place = [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]], [[नेपाल]] | nationality = नेपाली | height = {{convert|163|cm|ftin|abbr=on}} | weight = 64 kg | country = india | sport = [[Shooting sports|Shooting]] | event = [[10 metre air pistol]]<br>[[50 metre pistol]] | rank = '''3''' (10 metre air pistol)<ref>{{cite news |title= 10 metre air pistol World rankings |url= http://www.issf-sports.org/competitions/worldranking/complete_ranking_by_event.ashx?event=AP60&evlinkid=202 |publisher= issf-sports.org |date= 1 July 2014 |access-date= 28 July 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140728172221/http://www.issf-sports.org/competitions/worldranking/complete_ranking_by_event.ashx?event=AP60&evlinkid=202 |archive-date= 28 July 2014}}</ref><br>'''4''' (50 metre pistol)<ref>{{cite news |title= 50 metre rifle World rankings |url= http://www.issf-sports.org/competitions/worldranking/complete_ranking_by_event.ashx?event=FP&evlinkid=200 |publisher= issf-sports.org |date= 1 July 2014 |access-date= 28 July 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140728180249/http://www.issf-sports.org/competitions/worldranking/complete_ranking_by_event.ashx?event=FP&evlinkid=200 |archive-date= 28 July 2014}}</ref> | medaltemplates = {{MedalSport| Men's [[Shooting sports|shooting]]}} {{MedalCountry| {{IND}}}} {{MedalCompetition|[[ISSF World Shooting Championships|World Championships]]}} {{MedalSilver| [[2014 ISSF World Shooting Championships|2014 Granada]] | 50 m pistol}} {{MedalCompetition|[[ISSF World Cup|World Cup]]}} {{MedalBronze| [[2018 ISSF World Cup|2018 Mexico]] | [[2018 ISSF World Cup|10 m air pistol]]}} {{MedalGold| [[2017 ISSF World Cup|2017 New Delhi]] | [[2017 ISSF World Cup|10 m air pistol mixed team]]}} {{MedalGold| [[2014 ISSF World Cup|2014 Maribor]] | [[2014 ISSF World Cup|10 m air pistol]]}} {{MedalSilver| [[2014 ISSF World Cup|2014 Munich]] | [[2014 ISSF World Cup|10 m air pistol]]}} {{MedalSilver| [[2014 ISSF World Cup|2014 Maribor]] | [[2014 ISSF World Cup|50 m pistol]]}} {{MedalBronze| [[2015 ISSF World Cup|2015 Changwon]] | [[2015 ISSF World Cup|10 m air pistol]]}} {{MedalCompetition|[[Shooting at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]]}} {{MedalGold| [[2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]] | [[Shooting at the 2014 Commonwealth Games – Men's 50 metre pistol|50 m pistol]]}} {{MedalGold| [[2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]] | [[Shooting at the 2018 Commonwealth Games – Men's 10 metre air pistol|10 m air pistol]]}} {{MedalCompetition|[[Shooting at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalGold| [[2014 Asian Games|2014 Incheon]] | [[Shooting at the 2014 Asian Games – Men's 50 metre pistol|50 m pistol]]}} {{MedalBronze| [[2014 Asian Games|2014 Incheon]] | [[Shooting at the 2014 Asian Games – Men's 10 metre air pistol team|10 m air pistol team]]}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Shooting Championships|Commonwealth Championships]]}} {{MedalBronze|[[2017 Commonwealth Shooting Championships|2017 Brisbane]]|10&nbsp;m air pistol}} {{MedalBronze|[[2017 Commonwealth Shooting Championships|2017 Brisbane]]|50&nbsp;m pistol}} | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{Flag|भारत}} | branch = {{Army|भारत}} | serviceyears = | rank = [[File:Subedar Major - Risaldar Major of the Indian Army.svg|25px]] [[Subedar Major]] | unit = [[11 Gorkha Rifles]] |awards = [[खेल रत्न]] (2016)<br/>[[पद्मश्री]] (2020) }} }} '''जितु राई''' (जन्म २६ अगस्ट १९८७) एक भारतीय सेनाका सुभेदार मेजर हुन् जसले १० मिटर एयर पिस्टल र ५० मिटर पिस्टल प्रतियोगितामा प्रतिस्पर्धा गर्छन्। भारत सरकारले सन् २०१६ मा उनको लागि खेल रत्न पुरस्कार घोषणा गरेको थियो।<ref>{{cite news |title=Khel Ratna for Sindhu, Sakshi, Dipa and Jitu; coach Nandi to be bestowed with the Dronacharya award |url=https://www.financialexpress.com/sports/rio-2016-olympics/khel-ratna-for-sindhu-sakshi-dipa-and-jitu-coach-nandi-to-be-bestowed-with-the-dronacharya-award/354078/ |access-date=27 September 2020 |work=The Financial Express |date=22 August 2016}}</ref> २०२० मा, भारत सरकारले उनलाई भारत गणतन्त्रको चौथो सर्वोच्च नागरिक पुरस्कार पद्मश्रीले सम्मान गर्‍यो। ==बाल्यकाल== उनको प्रारम्भिक जीवन नेपालको सङ्खुवासभा जिल्लाको एउटा गाउँमा बित्यो।उनी पाँच दाजुभाइमध्ये चौथो दाजु हुन्। उनी भारतीय सेनाको ११ गोरखा राइफल्समा सुभेदार मेजर हुन्।राई नेपालमा जन्मेका र हुर्केका, भारतमा बसाइँ सरेर सन् २००६ मा सेनामा भर्ना भए । उनी भारतका अंगीकृत नागरिक हुन्। उनीसँग २०११ को राष्ट्रिय खेलकुदमा सहभागिताको प्रमाणपत्र पनि छ जहाँ उनले उत्तर प्रदेशको प्रतिनिधित्व गरेका थिए।<ref>{{cite news|title=CWG gold medalist Jitu Rai gets no recognition from UP govt due to domicile status|url=http://www.news18.com/news/uttar-pradesh/lucknow/cwg-gold-medalist-jitu-rai-gets-no-recognition-from-up-govt-due-to-domicile-status-572173.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Jitu rai gets promoted to Subedar Major|url=https://twitter.com/prodefgau/status/1281101828982104064}}</ref> राईले पहिलो पटक २०१०-११ मा आर्मीको सुटिङ स्क्वाडमा स्थान बनाएका थिए तर अपेक्षाअनुरूप चल्न सकेनन् र महूको एएमयूमा तालिमको अन्त्य गर्दै उनलाई आफ्नो युनिटमा फिर्ता पठाइयो।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/shooting/Gorkha-Jitu-Rai-is-the-new-Pistol-King/articleshow/36926221.cms|title=Gorkha Jitu Rai is the new Pistol King - Times of India|website=[[The Times of India]] }}</ref> == क्यारियर == 2014 राष्ट्रमण्डल खेलहरूमा, राईले 50 मिटर पिस्टल प्रतियोगिताको छनोट राउन्डमा 562 अंक जोडेर खेल रेकर्ड बनाए।<ref>{{cite web |title= Men's 50 m Air Pistol result |url= http://results.glasgow2014.com/event/shooting/shm201901/50m_pistol_mens_qualification.html|website= glasgow2014.com |date= 28 July 2014 |access-date= 28 July 2014}}</ref> उनले फाइनलमा १९४.१ अंक जोड्दै प्रतियोगितामा स्वर्ण पदक जिते र यसरी खेलको अर्को कीर्तिमान बनाए।<ref>{{cite news|title=Jitu Rai wins gold in 50m pistol event at CGW 2014 |url=http://www.patrika.com/news/jitu-rai-wins-gold-in-50m-pistol-event-at-cgw-2014/1020449 |access-date=28 July 2014 |work=Patrika Group |issue=28 July 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110073502/http://www.patrika.com/news/jitu-rai-wins-gold-in-50m-pistol-event-at-cgw-2014/1020449 |archive-date=10 November 2014 }}</ref> सन् २०१४ मा दक्षिण कोरियाको इन्चोनमा भएको एसियाली खेलकुदमा जितुले ५० मिटर पिस्टलमा स्वर्ण पदक जितेका थिए ।<ref name="The Times of India Mobile Site 2014">{{cite web|title=Jitu Rai wins gold for India on opening day of Asian Games - TOI Mobile|website=The Times of India Mobile Site|date=20 September 2014|url=https://timesofindia.indiatimes.com/asian-games-2014/india-at-incheon/jitu-rai-wins-gold-for-india-on-opening-day-of-asian-games/articleshow/43017341.cms|access-date=21 September 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/tournaments/asian-games-2014/india-at-incheon/Asian-Games-Jitu-Rai-wins-gold-in-50m-pistol-event/articleshow/42968681.cms|title=Asian Games: Jitu Rai wins gold in 50m pistol event - Times of India|website=[[The Times of India]] }}</ref> उनले पुरुष १० मिटर एयर पिस्टल टिम इभेन्टमा पनि कास्य जिते ।{{Citation needed|date=July 2019}} 2016 मा, उनले बाकु, अजरबैजानमा आयोजित ISSF विश्वकपमा 10 मिटर एयर पिस्टल प्रतियोगितामा रजत पदक जिते।{{Citation needed|date=July 2019}} जितु राईले यसअघि १० मिटर पिस्टलमा खराब प्रदर्शन गरेका थिए ।{{Citation needed|date=July 2019}} 2018 राष्ट्रमण्डल खेलहरूमा, उसले 235.1 अंकको कुल स्कोरको साथ पुरुष 10 मिटर एयर पिस्टलको लागि राष्ट्रमंडल खेलको रेकर्ड तोड्यो र सम्बन्धित घटनामा आफ्नो पहिलो राष्ट्रमंडल खेल स्वर्ण पदक सुरक्षित गर्यो।<ref>{{Cite news|url=https://sports.ndtv.com/commonwealth-games-2018/commonwealth-games-2018-record-breaking-jitu-rai-wins-gold-om-mitharval-bags-bronze-1834551|title=Commonwealth Games 2018: Record-Breaking Jitu Rai Wins Gold, Om Mitharval Clinches Bronze – NDTV Sports|last=NDTVSports.com|work=NDTVSports.com|access-date=2018-04-09|language=en|archive-date=2018-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409045532/https://sports.ndtv.com/commonwealth-games-2018/commonwealth-games-2018-record-breaking-jitu-rai-wins-gold-om-mitharval-bags-bronze-1834551}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espn.in/commonwealth-games/story/_/id/23083861/shooting-jitu-rai-wins-gold-om-mitharval-bronze-10m-air-pistol|title=Jitu Rai wins gold, Mehuli Ghosh gets silver after shoot-off|work=ESPN|access-date=2018-04-09}}</ref> जितु राईको कमनवेल्थ गेम्समा यो दोस्रो स्वर्ण पदक पनि हो ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/sports/cwg-2018-record-breaking-shooter-jitu-rai-wins-gold/article23478419.ece|title=CWG 2018: Record-breaking shooter Jitu Rai wins gold|work=@businessline|access-date=2018-04-09|language=en}}</ref> ==समर ओलम्पिक== {| class="wikitable" |- ! वर्ष ! घटना ! श्रेणी ! नोटहरू |- | rowspan=3 | [[2016 Rio Olympics|2016 Rio]] |- | [[Shooting at the 2016 Summer Olympics – Men's 10 metre air pistol|10 m air pistol]] | align="center" | 8 | |- | [[Shooting at the 2016 Summer Olympics – Men's 50 metre pistol|50 m pistol]] | align="center" | 12 | |} ==सन्दर्भ == {{reflist}} ==बाह्य लिङ्कहरू== {{DEFAULTSORT:Rai, Jitu}} mo8dan32wm3grkfo965lxthc153p4vi 0 26705 268388 268270 2026-10-29T22:58:35Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 268388 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = गणेश चतुर्थी | type = हिन्दू | longtype = धार्मिक | image = Khairathabad Vinayakudu 2021.jpg | caption = खैरताबाद गणेश<br />हैदराबाद | official_name = विनायक चतुर्थी<br />गौरी आगमन | nickname = चविथी<br />चौथी, गणेशोत्सव<br />गौरी गणेश | observedby = विश्वभरका [[हिन्दू]]हरू | begins = | ends = प्रारम्भ भएको ३ तथा ५, ७, ९, ११ दिनपछि र भारतका केही क्षेत्रमा मात्र प्रारम्भ भएको २१ दिनपछि | celebrations = वैदिक मन्त्र तथा हिन्दू धार्मिक ग्रन्थहरूको पाठ, पूजा, शोभायात्रा तथा मूर्ति विसर्जन | significance = हात्तीको शिर भएका देवता [[गणेश]]को जन्मको स्मरण | frequency = वार्षिक | date = हिन्दू पात्रो वा पञ्चाङ्गअनुसार चन्द्रचक्रमा निर्भर रहने भएकाले मिति फरक हुन्छ | month = सेप्टेम्बर–अक्टोबर | date2025 = २०२५-०८-२७ | date2026 = २०२६-०९-१४ | date2027 = २०२७-०९-०४ }} '''गणेश चतुर्थी''' वा '''विनायगर चतुर्थी''' पनि भनिन्छ, [[हिन्दू पर्व]] हो, जसले [[हिन्दू देवता]] [[गणेश]] दक्षिण भारतमी आफ्ना दाजु [[कार्तिकेय]]लाई भेट्न आएको अवसरको उत्सव मनाउँछ।<ref name="gcbritannica" /> यस पर्वमा गणेशका ''[[मूर्ति]]'' (देवताका भक्तिपूर्ण प्रतिरूपहरू) घरहरूमा निजी रूपमा तथा सार्वजनिक स्थानमा भव्य [[पण्डाल]] (अस्थायी मञ्च) निर्माण गरी स्थापना गरिन्छ। पर्वका अवसरमा वैदिक मन्त्र तथा हिन्दू धार्मिक ग्रन्थहरूको पाठ, पूजा तथा ''[[व्रत]]'' (उपवास) लगायतका धार्मिक अनुष्ठान गरिन्छ।<ref name="gcbritannica" /> दैनिक पूजापछि अर्पण गरिने प्रसाद तथा [[पण्डाल]]बाटी समुदायमी वितरण गरिने ''[[प्रसाद]]''मी [[मिठाई]]हरू, विशेषगरी ''[[मोदक]]'', समावेश हुन्छन्, जसलाई गणेशको प्रिय परिकार मानिन्छ।<ref name="goldstein82">{{cite book|title= The Oxford Companion to Sugar and Sweets| author=Darra Goldstein|url=https://books.google.com/books?id=R1bCBwAAQBAJ| year=2015|publisher= Oxford University Press|isbn= 978-0-19-931361-7|pages= 82, 254, 458}}</ref><ref>{{cite book|author=K. T. Achaya|title=A Historical Dictionary of Indian Food|url=https://books.google.com/books?id=A8ERHQAACAAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-565868-2|pages=68–69, 132}}</ref> पर्व प्रारम्भ भएको दसौँ दिनमी सम्पन्न हुन्छ। यस दिन ''मूर्ति''लाई बाजागाजा रे सामूहिक भजन तथा उद्घोषसहित सार्वजनिक शोभायात्रामी लगेर [[अनन्त चतुर्दशी]]का दिन ''विसर्जन'' भनिने धार्मिक विधिअनुसार नजिकैको नदी वा समुद्रजस्ता जलाशयमी विसर्जन गरिन्छ। [[मुम्बई]]मी मात्र प्रत्येक वर्ष करिब १,५०,००० मूर्ति विसर्जन गरिन्छ।<ref name=gcbritannica>[https://www.britannica.com/topic/Ganesh-Chaturthi Ganesh Chaturthi: Hindu Festival], Encyclopædia Britannica (2014)</ref><ref>{{Cite web|url=https://rove.me/to/india/ganesh-chaturthi|title=Ganesh Chaturthi 2019 in India – Dates & Map|website=rove.me|date=17 March 2023 }}</ref><ref name=taylor332>{{cite book|author1=Patrick Taylor|author2=Frederick I. Case|title=The Encyclopedia of Caribbean Religions |url=https://books.google.com/books?id=XOyYCgAAQBAJ&pg=PA332 |year=2013|publisher=University of Illinois Press|isbn=978-0-252-09433-0|page= 332}}</ref> यो भारतको [[महाराष्ट्र]] राज्यको राज्य पर्व हो।<ref>{{Cite web |date=10 July 2025 |title=Ganeshotsav to Get Status of Maharashtra's 'State Festival' |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/ganeshotsav-to-get-status-of-maharashtras-state-festival-1890637 |access-date=11 July 2025 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maharashtra Declares Ganeshotsav As State Festival |url=https://www.ndtv.com/india-news/maharashtra-declares-ganeshotsav-as-state-festival-8854969 |access-date=11 July 2025 |website=NDTV |language=en}}</ref> यो पर्वमी गणेशलाई नयाँ सुरुवातका देवता, विघ्नहर्ता तथा ज्ञान, सौभाग्य, समृद्धि रे बुद्धिका देवताका रूपमी पूजा गरिन्छ।{{Sfn|Heras|1972|p=58}}{{Sfn|Getty|1936|p= 5}} [[भारतीय उपमहाद्वीप]]भरि हिन्दूहरूले यो पर्व मनाउँछन्। विशेषगरी [[महाराष्ट्र]], [[मध्य प्रदेश]], [[गुजरात]], [[उत्तर प्रदेश]], [[कर्नाटक]], [[ओडिशा]], [[तेलङ्गाना]], [[आन्ध्र प्रदेश]], [[तमिलनाडु]], [[केरला]] रे [[गोवा]] राज्यहरूका साथै [[श्रीलङ्का]]मी पनि यो पर्व मनाइन्छ।<ref name="gcbritannica" /><ref name="babb62">{{cite book|author=Lawrence A. Babb|title=The Divine Hierarchy: Popular Hinduism in Central India|url=https://archive.org/details/divinehierarchy00lawr |url-access=registration|year=1975|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-08387-4|pages=[https://archive.org/details/divinehierarchy00lawr/page/62 62]–63}}</ref> गणेश चतुर्थी [[अष्ट्रेलिया]], [[न्युजिल्यान्ड]], [[क्यानडा]], [[सिङ्गापुर]], [[मलेसिया]], [[श्रीलङ्का]], [[त्रिनिदाद र टोबागो]], [[गयाना]], [[सुरिनाम]], [[क्यारिबियन]]का अन्य भागहरू, [[फिजी]], [[मौरिसस]], [[दक्षिण अफ्रिका]],<ref>{{cite book|author=Ramesh Dutt Ramdoyal|title=Festivals of Mauritius|url=https://books.google.com/books?id=OB_gAAAAMAAJ|year=1990|publisher=Editions de l'Océan Indien|pages=21–22}}</ref> [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] तथा [[युरोप]]लगायतका अन्य स्थानमी रहेका हिन्दू आप्रवासी समुदायले पनि मनाउँछन्। ग्रेगोरियन पात्रोअनुसार गणेश चतुर्थी प्रत्येक वर्ष २२ अगस्टदेखि २० सेप्टेम्बरको बीचमी पर्दछ।<ref name="taylor332" /><ref>{{cite web|url=http://www.tourism-mauritius.mu/discover/festivals.html|title=Festivals, Cultural Events and Public Holidays in Mauritius|publisher=Mauritius Tourism Authority|access-date=28 January 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120005942/http://www.tourism-mauritius.mu/discover/festivals.html|archive-date=20 January 2012}}</ref><ref name=investigacion>{{cite web|url=http://www.investigacion.cchs.csic.es/concursomigraciones/content/ganesh-chaturthi|title=Ganesh Chaturthi – CONCURSO FOTOGRÁFICO: MIGRACIONES INTERNACIONALES Y FRONTERAS|website=investigacion.cchs.csic.es|access-date=2026-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910101637/http://www.investigacion.cchs.csic.es/concursomigraciones/content/ganesh-chaturthi|archive-date=2021-09-10|url-status=dead}}</ref> सार्वजनिक स्थलहरूमी धार्मिक तथा अन्य ग्रन्थहरूको वाचन, भोज, खेलकुद तथा मार्सल आर्ट्सका प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिन्छन्।<ref name="Grewal2009">{{cite book|author=Royina Grewal|title=The Book of Ganesha|url=https://books.google.com/books?id=0xzlP9CXUQsC&pg=PA143|year=2009|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-306760-3|pages=143–146}}</ref> गणेश चतुर्थीको वास्तविक उत्पत्ति स्पष्ट रूपमी ज्ञात नभए पनि, १६०० को दशकमी छत्रपति [[शिवाजी|शिवाजी महाराज]]ले सार्वजनिक रूपमी यसको उत्सव मनाउने परम्परालाई लोकप्रिय बनाएका थिए। उनले जातीय विभेदभन्दा माथि उठेर सद्भाव रे एकता प्रवर्द्धन गर्ने माध्यमका रूपमी यस उत्सवको प्रयोग गरेका थिए।<ref name=":1">{{Cite web |date=2019-09-02 |title=A celebration to 'remove obstacles' |url=https://www.bbc.com/travel/article/20190901-a-celebration-to-remove-obstacles |access-date=2026-09-14 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> सन् १८८० को दशकमी [[बाल गंगाधर तिलक]]ले यसको उत्सवलाई पुनः लोकप्रिय बनाए। त्यस समयमी भारतमी ब्रिटिस शासनले सार्वजनिक सभा–समारोहमी प्रतिबन्ध लगाएको थियो। यस उत्सवले विभिन्न जातिहरूका भारतीयहरूलाई एकताबद्ध हुने तथा भारतमी ब्रिटिस शासनको विरोध गर्ने अवसर प्रदान गर्‍यो।<ref name=":1" /> == भारतमी उत्सव == [[File:Chitrashalagoa.jpg|thumbnail|200px|alt=गणेशको मूर्ति तयार गर्दै गरेका कलाकार|[[मार्गाओ]], गोवामी पर्वका लागि गणेशको मूर्ति तयार गर्दै गरेका कलाकार]] भारतमी गणेश चतुर्थी मुख्यतः घर तथा स्थानीय सामुदायिक समूहहरूद्वारा सार्वजनिक रूपमी मध्य तथा पश्चिमी राज्यहरू [[महाराष्ट्र]], [[मध्य प्रदेश]], [[गुजरात]],{{refn|"गणेशचतुर्थीले हालसालै मात्र केही महत्त्व प्राप्त गरेको छ रे यसको उत्सव मुख्यतः ठूला सहरहरूमी मनाइन्छ।"<ref>{{Cite book |last=Basu |first=Helene |title=Brill's Encyclopedia of Hinduism Online |publisher=Brill |year=2018 |editor-last=Jacobsen |editor-first=Knut A. |chapter=Gujarat |editor-last2=Basu |editor-first2=Helene |editor-last3=Malinar |editor-first3=Angelika |editor-last4=Narayanan |editor-first4=Vasudha}}</ref>|group=note}} [[उत्तर प्रदेश]], [[राजस्थान]] रे [[गोवा]], दक्षिणी राज्यहरू [[कर्नाटक]], [[आन्ध्र प्रदेश]], [[तेलङ्गाना]], [[तमिलनाडु]] रे [[केरला]], पूर्वी राज्यहरू [[पश्चिम बङ्गाल]] रे [[ओडिशा]] तथा उत्तर–पूर्वी राज्य [[असम]]मी मनाइन्छ। सोही दिन [[मिथिला (क्षेत्र)|मिथिला]] क्षेत्रमी [[बिहार]]को [[चौरचन]] पर्व मनाइन्छ, जुन गणेश तथा [[चन्द्र (देवता)|हिन्दू धर्मका चन्द्र देवता चन्द्र]]सँग सम्बन्धित छ।<ref>{{Cite web |title=चौरचन के दिन की जाती है श्रापित चंद्र की पूजा, जानिये महत्त्व, कथा और शुभ मुहूर्त {{!}} Jansatta |url=https://www.jansatta.com/religion/chaurchan-festival-celebrated-in-mithila-bihar-is-tomorrow-know-auspicious-muhurat-importance-and-vrat-katha/1502109/ |access-date=28 August 2022 |website=www.jansatta.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rajesh |date=10 September 2021 |title=Chaurchan Festival 2021 : बिहार में गणेश चतुर्थी को मनाई जाती चौरचन पूजा, जानिए क्या है चंद्र दोष |url=https://livecities.in/bihar/chaurchan-puja-is-celebrated-on-ganesh-chaturthi-in-bihar-know-what-is-chandra-dosh/ |access-date=28 August 2022 |website=Live Cities |language=en-CA}}</ref> पर्वको मिति सामान्यतया चतुर्थी तिथिको उपस्थितिका आधारमी निर्धारण गरिन्छ। यो पर्व ‘‘भाद्रपद मध्याह्न पूर्वबद्ध’’का समयमी मनाइन्छ। यदि चतुर्थी तिथि अघिल्लो दिन राति सुरु भएर भोलिपल्ट बिहानै समाप्त हुन्छ भने, भोलिपल्टको दिनलाई विनायक चतुर्थीका रूपमी मनाइन्छ। [[प्रतिष्ठा]] समारोहमी पुजारीले पाहुनाका रूपमी गणेशलाई आमन्त्रण गर्न [[प्राणप्रतिष्ठा]] विधि सम्पन्न गर्छन्। त्यसपछि १६ चरणको षोडशोपचार पूजा गरिन्छ।<ref>{{cite web |title=Rituals Explained |url=http://www.thehindutemple.org/index.php?option=com_content&view=article&id=107&Itemid=55 |access-date=21 September 2015 |website=thehindutemple.org |archive-date=8 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708094644/http://www.thehindutemple.org/index.php?option=com_content&view=article&id=107&Itemid=55 |url-status=dead }}</ref> (संस्कृत: ''षोडश'', १६; ''उपचार'', प्रक्रिया) यस क्रममी मूर्तिलाई नरिवल, [[गुड]], ''मोदक'', ''[[दूर्वा]]'' घाँस तथा रातो [[हिबिस्कस]] (जास्वन्द) फूल<ref>Kolte, R.R., Kulkarni, R.S., Shinde, P.V., Padvekar, H.K., Magadum, V.G. and Apate, S.A., Studies on the ethnomedicinal plants used on the occasion of festivals with special reference to Ratnagiri district from Maharashtra state [https://www.researchgate.net/profile/Vishal_Magadum/publication/308791976_Studies_on_the_ethno-medicinal_plants_used_on_the_occasion_of_festivals_with_special_reference_to_Ratnagiri_district_from_Maharashtra_state/links/57f21d0808ae91deaa561f5c/Studies-on-the-ethno-medicinal-plants-used-on-the-occasion-of-festivals-with-special-reference-to-Ratnagiri-district-from-Maharashtra-state.pdf].</ref> अर्पण गरिन्छ। क्षेत्र तथा समय क्षेत्रअनुसार पूजाको सुरुवात [[ऋग्वेद]]का मन्त्र, [[गणपति अथर्वशीर्ष]], [[उपनिषद्]]हरू तथा [[नारद पुराण]]मी उल्लिखित गणेश [[स्तोत्र]] (प्रार्थना)को पाठबाटी गरिन्छ। [[महाराष्ट्र]] तथा [[गोवा]]मी साथीभाइ रे परिवारका सदस्यहरू भेला भएर सामान्यतः बिहान रे साँझ [[आरती (हिन्दू धर्म)|आरती]] गरिन्छ। पर्वको अन्तिम दिन ''गणेश विसर्जन'' वा ''निमज्जनम्'' (शाब्दिक अर्थ "डुबाउनु") गर्ने परम्परा हुन्छ। यस क्रममी गणेशका मूर्तिहरू नदी, समुद्र वा अन्य जलाशयमी विसर्जन गरिन्छन्। अन्तिम दिन भक्तजनहरूले गणेशका मूर्तिहरू बोकेर शोभायात्रा निकाल्छन् रे अन्ततः ती मूर्तिहरूको जलमी विसर्जन गरिन्छ। गणेश चतुर्थीका दिन पृथ्वीमी आगमन गर्ने देवता विसर्जनपछि आफ्नो दिव्य निवासमी फर्किने विश्वास गरिन्छ। गणेश चतुर्थीको उत्सवले जन्म, जीवन रे मृत्युको चक्रको महत्त्वलाई पनि दर्शाउँछ। गणेशको मूर्ति विसर्जनका लागि घरबाटी बाहिर निकाल्दा त्यससँगै घरका विभिन्न बाधा–अवरोधहरू पनि हटेर जाने रे विसर्जनसँगै ती बाधाहरू नष्ट हुने विश्वास गरिन्छ। प्रत्येक वर्ष मानिसहरू ठूलो उत्साह रे प्रतीक्षाका साथ गणेश चतुर्थी पर्व मनाउने गर्छन्।<ref>{{Cite web |last=Sahu |first=Manish |date=21 August 2020 |title=What is the story behind the tradition of Ganesh visarjan? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/events/ganesha-chaturthi-2019-what-is-the-story-behind-the-tradition-of-ganesh-visarjan/articleshow/70878145.cms |website=Times of India}}</ref> ===प्रमुख मन्दिरहरूमी=== [[विनायक मन्दिर, कनिपकम|वरसिद्धि विनायक स्वामी मन्दिर]]मी, [[कनिपकम]], आन्ध्र प्रदेशमी, विनायक चविथीको दिनदेखि सुरु हुने २१ दिनसम्म वार्षिक ''ब्रह्मोत्सव'' मनाइन्छ। यी दिनहरूमी विनायक (गणेश)का उत्सव मूर्तिलाई विभिन्न ''वाहन''मी राखेर शोभायात्रा गरिन्छ, जसमी देशभरिबाटी ठूलो संख्यामी तीर्थयात्रीहरू सहभागी हुन्छन्।<ref name=kanipakam>{{cite news |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2016-09-04/All-set-for-Kanipakam-temple-fest/252289| title=All set for Kanipakam temple fest | work=The Hans India | date=4 September 2016 | access-date=7 September 2018}}</ref> मुम्बईमी विश्वका विभिन्न भागबाटी हजारौँ भक्तजन गणेश चतुर्थी मनाउन [[सिद्धिविनायक मन्दिर, मुम्बई|सिद्धिविनायक मन्दिर]]मी आउने गर्छन्।<ref>{{Cite web |title=Ganesh Chaturthi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/festivals-and-events/maharashtra/ganesh-chaturthi |access-date=2026-09-14 |website=Incredible India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-14 |title=Famous Ganesh temples to visit this Ganesh Chaturthi |url=https://indianexpress.com/photos/lifestyle-gallery/famous-ganesh-temples-to-visit-this-september-10860079/ |access-date=2026-09-14 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == परिकार == {{multiple image | footer = मोदक गणेश चतुर्थीमी चढाइने परम्परागत मिठाई तथा प्रसाद हो। बायाँ: भरिएको बाफमी पकाइएको मोदक, दायाँ: तारिएको मोदक | image1 = Ukadiche Modak, full and split.jpg | width1 = 200 | image2 = Modaks - 01.JPG | width2 = 150 }} पर्वका अवसरमी मुख्य रूपमी तयार गरिने मिठाई [[मोदक]] हो (मराठी रे कोंकणी भाषामी ''मोदक'', [[तेलुगु भाषा|तेलुगु]]मी ''मोदकम'' वा ''कुडुमु'', [[कन्नड भाषा|कन्नड]]मी ''मोदक'' वा ''कडुबु'', [[मलयालम]]मी ''कोझुकट्टा'' वा ''मोदक्कम'' तथा [[तमिल भाषा|तमिल]]मी ''कोझुकट्टै'' वा ''मोदगम्'')। ''मोदक'' चामल वा गहुँको पिठोबाटी बनाइने एक प्रकारको परिकार हो, जसको भित्री भागमी किसेको नरिवल, गुड, सुक्खा फलफूल तथा अन्य मसला वा सामग्री राखिन्छ रे यसलाई बाफमी पकाइन्छ वा तारिन्छ। अर्को लोकप्रिय मिठाई ''करञ्जी'' हो (''कर्जिकाय'' [[कन्नड]]मी), जुन बनावट रे स्वादका दृष्टिले ''मोदक''सँग मिल्दोजुल्दो भए पनि अर्धचन्द्राकार हुन्छ। गोवामी यस मिठाईलाई ''नेउरी'' भनिन्छ रे यो [[गोवा|गोवावासी]] तथा [[कोंकणी मानिस|कोंकणी प्रवासी समुदाय]]मी गणेश पर्वसँग अभिन्न रूपमी जोडिएको छ।<ref name=goa>{{cite web|title=Ganesh Chaturthi festival fervour grips Goa|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/ganesh-chaturthi-festival-fervour-grips-goa/|website=The Indian Express|publisher=PTI|access-date=27 November 2015|date=29 August 2014}}</ref> आन्ध्र प्रदेश रे तेलङ्गानामी ''मोदक'', ''लड्डु'', ''वुन्द्राल्लु'' (बाफमी पकाइएका, मोटो गरी पिसिएको चामलको पिठोका डल्ला), ''पानकम'' (गुड, कालो मरिच तथा अलैँचीको स्वादयुक्त पेय), ''वडापप्पु'' (भिजाइएका [[मुङ दाल|''मुंग'' दाल]]) तथा ''चालिविडी'' (पकाइएको चामलको पिठो रे गुडको मिश्रण) गणेशलाई अर्पण गरिन्छ। यी अर्पणहरूलाई ''[[नैवेद्य]]'' भनिन्छ रे परम्परागत रूपमी ''मोदक''को एउटा थालमा २१ वटा मिठाई राखिन्छन्। गोवामी ''मोदक'' तथा [[गोवाको परिकार|गोवाको शैलीमी]] तयार गरिएको [[इडली]] (''[[सन्ना (परिकार)|सन्ना]]'') लोकप्रिय छन्।<ref name=sanna>{{cite book|title=Gazetteer of the Union Territory Goa, Daman and Diu: district gazetteer, Volume 1|year=1979|publisher=Goa, Daman and Diu (India). Gazetteer Dept|page=258}}</ref> कर्नाटकका केही क्षेत्रमी यस पर्वका अवसरमी गणेशलाई ''पञ्चकज्जाय'' अर्पण गरिन्छ। यो सुक्खा नरिवल, भुटेको चना दालको पिठो, चिनी, घिउ तथा तिलको मिश्रण हो। ''पञ्चकज्जाय'' विभिन्न तरिकाले तयार गरिन्छ। यसमी भुटेको चना, मुंग दाल, भुटेको ''चना दाल'' (''पुटानी'') वा अवल प्रयोग गर्न सकिन्छ।<ref>{{Cite journal |author-link=Gabriella Eichinger Ferro-Luzzi |last=Ferro-Luzzi |first=Gabriella Eichinger |date=1977 |title=Ritual as Language: The Case of South Indian Food Offerings |url=https://www.jstor.org/stable/2741405 |journal=Current Anthropology |volume=18 |issue=3 |pages=507–514 |doi=10.1086/201930 |jstor=2741405 |issn=0011-3204|url-access=subscription }}</ref> == मान्यता == १० जुलाई २०२५ मी [[महाराष्ट्र सरकार]]ले यसलाई राज्य पर्वका रूपमी घोषणा गर्‍यो।<ref>{{Cite web |last=Waje |first=Hemant |title=Maha govt declares Ganeshotsav as state festival, to 'bear expenses' |url=https://www.rediff.com/news/report/maha-govt-declares-ganeshotsav-as-state-festival-to-bear-expenses/20250711.htm |access-date=11 July 2025 |website=Rediff |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 July 2025 |title=Maharashtra govt declares 'Sarvajanik Ganeshotsav' as state festival; says it will 'bear expenses for grand celebrations' |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/maharashtra-govt-declares-sarvajanik-ganeshotsav-as-state-festival-10118535/ |access-date=11 July 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.lokmattimes.com/maharashtra/ganpati-bappa-morya-maharashtra-government-declares-ganeshotsav-as-official-state-festival-a525/|title=Ganpati Bappa Morya! Maharashtra Government Declares Ganeshotsav as Official State Festival| work= [[Lokmat]]Times|date=10 July 2011|access-date=25 August 2025}}</ref> == टिप्पणीहरू == {{reflist|group=note}} == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} pchvhd61vwgyzudm96qtrzkxyl6giub 0 26730 268383 268365 2026-10-29T17:27:54Z Janak Bhatta 18 सुधार गरियो 268383 wikitext text/x-wiki {{अनुवाद}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[सम्मानित कमरेड]] | name = किम जोङ उन | image = Kim Jong-un and Vladimir Putin (2023-09-13) 12 (cropped 2).jpg | image_size = | alt = | caption = सन् २०२३ मा किम | office = [[कोरियाली मजदुर पार्टीका महासचिव]]{{Efn|किम जोङ उनले सन् २०१२ अप्रिल ११ देखि सन् २०१६ मे ९ सम्म “प्रथम सचिव” र सन् २०१६ मे ९ देखि सन् २०२१ जनवरी १० सम्म “अध्यक्ष” पदनामअन्तर्गत यही पद सम्हालेका थिए।}} | term_start = ११ अप्रिल २०१२ | term_end = | predecessor = [[किम जोङ इल]] | successor = | office1 = [[राज्य मामिला आयोगका अध्यक्ष]] | 1blankname1 = {{nowrap|प्रथम उपाध्यक्ष}} | 1namedata1 = [[चोए र्योङ हे]]<br>[[जो योङ वन]] | 2blankname1 = उपाध्यक्ष | 2namedata1 = {{ubl|[[ह्वाङ प्योङ सो]]|[[पाक पोङ जु]]|चोए र्योङ हे|[[किम तोक हुन]]}} | 3blankname1 = प्रधानमन्त्री | 3namedata1 = {{ubl|[[पाक पोङ जु]]|[[किम जे र्योङ]]|[[किम तोक हुन]]|[[पाक थे सोङ]]}} | term_start1 = २९ जुन २०१६ | predecessor1 = ''उनी स्वयं'' ([[उत्तर कोरियाको राष्ट्रिय रक्षा आयोग|राष्ट्रिय रक्षा आयोगका प्रथम अध्यक्ष]]का रूपमा) | office3 = [[उत्तर कोरियाको राज्य मामिला आयोगका अध्यक्ष|राष्ट्रिय रक्षा आयोगका प्रथम अध्यक्ष]] | 1blankname3 = उपाध्यक्ष | 1namedata3 = {{ubl|[[किम योङ चुन]]|[[री योङ मु]]|[[जाङ सङ थाएक]]|[[ओ गुक र्योल]]|चोए र्योङ हे|ह्वाङ प्योङ सो}} | 2blankname3 = प्रधानमन्त्री | 2namedata3 = {{ubl|[[चोए योङ रिम]]|पाक पोङ जु}} | term_start3 = ११ अप्रिल २०१२ | term_end3 = २९ जुन २०१६ | predecessor3 = किम जोङ इल (अध्यक्षका रूपमा) | successor3 = ''उनी स्वयं'' ([[राज्य मामिला आयोगका अध्यक्ष]]का रूपमा) | office4 = [[सर्वोच्च जनसभाका सदस्य]] | term_start4 = ९ अप्रिल २००९ | term_end4 = ११ अप्रिल २०१९ | constituency5 = पेक्टुसान १११ | birth_date = ८ जनवरी {{circa|१९८२–१९८४}} (उमेर {{age|1984|1|8}}–{{age|1982|1|8}}) | birth_place = उत्तर कोरिया<!-- स्रोतविहीन तथा लेखको मुख्य भागमा उल्लेख नगरिएको --> | party = [[कोरियाली मजदुर पार्टी]] | spouse = {{marriage|[[री सोल जु]]|२००९}} | children = ३{{Efn|एक छोरी [[किम जु ए]] भएको पुष्टि गरिएको छ भने अन्य दुई सन्तानबारे पुष्टि भएको छैन।}} | parents = {{ubl|[[किम जोङ इल]]|[[को योङ हुई]]}} | relatives = [[किम परिवार (उत्तर कोरिया)|किम परिवार]] | education = {{plainlist| * [[किम इल सुङ विश्वविद्यालय]] * [[किम इल सुङ सैनिक विश्वविद्यालय]]}} | allegiance = उत्तर कोरिया | branch = [[कोरियाली जनसेना]] | service_years = २०१०–वर्तमान | rank = {{transl|ko|[[वोनसु]] (मार्शल)}} | signature = Kim Jong-un Signature.svg | footnotes = {{collapsible list | titlestyle = background-color:#FCF;text-align:center; | title = केन्द्रीय संस्थाहरूको सदस्यता | bullets = on | २०१२–वर्तमान: कोरियाली मजदुर पार्टीको छैटौँ, सातौँ र आठौँ केन्द्रीय समितिको पोलिटब्युरो स्थायी समितिका सदस्य | २०१२–वर्तमान: कोरियाली मजदुर पार्टीको छैटौँ, सातौँ र आठौँ केन्द्रीय समितिको पोलिटब्युरोका सदस्य | २०१०–वर्तमान: कोरियाली मजदुर पार्टीको छैटौँ, सातौँ र आठौँ केन्द्रीय समितिका सदस्य }} }} '''किम जोङ उन'''<ref>{{cite book |title=Collins English Dictionary: Complete and Unabridged |edition=12th |year=2014 |publisher=HarperCollins |chapter=Kim Jong-un |url=https://www.thefreedictionary.com/Kim+Jong-un |via=[[The Free Dictionary]] |access-date=22 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161716/https://www.thefreedictionary.com/Kim+Jong-un |archive-date=6 March 2016 |url-status=live}}</ref> (जन्म ८ जनवरी {{circa|१९८२–१९८४}}){{Efn|name=birthdate|उत्तर कोरियाली स्रोतहरूले किमको जन्ममिति ८ जनवरी १९८२ उल्लेख आर्यका छन्। दक्षिण कोरियाली गुप्तचर स्रोतहरूका अनुसार उनको जन्मवर्ष १९८३ भएको विश्वास गरिन्छ भने अमेरिकी सरकारका अनुसार १९८४ हो। थप जानकारीका लागि {{section link||प्रारम्भिक जीवन}} हेर्नुहोस्।}} उत्तर कोरियाली राजनीतिज्ञ तथा [[तानाशाह]] हुन । उनले आफ्ना पिता किम जोङ इलको मृत्यु पछि सन् २०११ देखि [[उत्तर कोरिया]]को सर्वोच्च नेता का रूपमी शासन गर्दै आया छन्। उनी उत्तर कोरियाको नेतृत्व गर्ने किम परिवार का तेस्रो शासक हुन्। उक्त देशको स्थापना उनका हजुरबुबा किम इल सुङ ले गरयाः थ्याः। किमले [[कोरियाली मजदुर पार्टी]] (WPK) का [[महासचिव]]{{Efn|[[कोरियाली मजदुर पार्टी]]को नेताका रूपमी किमले सन् २०१२ देखि २०१६ सम्म प्रथम सचिव, सन् २०१६ देखि २०२१ सम्म अध्यक्ष रे सन् २०२१ देखि महासचिवको पद धारण गर्दै आएका छन्।}} तथा [[राज्य मामिला आयोग]]का [[अध्यक्ष]]का रूपमी कार्यरत छन्। साथै, उनी [[कोरियाली जनसेना]]का सर्वोच्च पदमी समेत आसीन छन्।{{Efn|किम जोङ उनका विभिन्न पद तथा उपाधिहरूको सूचीका लागि [[List of Kim Jong Un's titles]] हेर्नुहोस्।}} किम जोङ इल रे उनकी प्रेमिका को योङ हुई का तीन सन्तानमध्ये किम दोस्रो सन्तान हुन। उनले स्विट्जरल्यान्डको बर्नस्थित अन्तर्राष्ट्रिय विद्यालयमी अध्ययन अर्याथ्या। त्यसपछि सन् २००२ देखि २००७ सम्म किम इल सुङ विश्वविद्यालयमी अध्ययन अर्याथ्या। सन् २००९ देखि किमलाई उत्तर कोरियाको नेतृत्वका लागि आफ्ना पिताका उत्तराधिकारीका रूपमी हेरिन थालिएको थियो। सन् २०११ मी उनका पिताको मृत्युपछि राज्य सञ्चारमाध्यमले किमलाई “क्रान्तिकारी कार्यका महान् उत्तराधिकारी” घोषणा गर्‍यो। त्यसपछि उनले विभिन्न नेतृत्वदायी पदहरू सम्हाले। उनी देशको सर्वोच्च निर्णयकारी निकायका रूपमी रहेको कोरियाली मजदुर पार्टी (WPK) को पोलिटब्युरो स्थायी समिति का सदस्यसमेत बने। सन् २०१२ को जुलाईमी किमलाई कोरियाली जनसेनामी सर्वोच्च सैनिक दर्जा मार्शलमी पदोन्नति अर्या। यससँगै सशस्त्र बलका प्रधानसेनापति तथा केन्द्रीय सैन्य आयोगका अध्यक्षका रूपमी उनको पद रे नेतृत्व थप सुदृढ भयो। आफ्ना पिता रे हजुरबुबाले जस्तै किम जोङ उनले उत्तर कोरियामी दमनकारी रे सर्वसत्तावादी तानाशाही शासन सञ्चालन गर्दै आएका छन्। उनरो नेतृत्वमी किम परिवारको व्यक्तिपूजाको परम्परा कायम रहेको छ। राज्य सञ्चारमाध्यमले उनलाई प्रायः “सम्मानित कमरेड”, “मार्शल” रे “राष्ट्रप्रमुख” जस्ता उपाधिले सम्बोधन गर्छन्।{{Efn|name=titles|किम जोङ उनलाई दिइएका विभिन्न उपाधिहरूको सूचीका लागि [[List of Kim Jong Un's titles]] हेर्नुहोस्।}} किमको सरकारले मानव अधिकार उल्लङ्घन गरेको आरोप खेप्दै आएको छ। सन् २०१३ मी उनले आफ्ना काका जाङ सङ थाएक सहित उत्तर कोरियाका केही उच्च अधिकारीहरूलाई पदबाटी हटाउन रे मृत्युदण्ड दिन आदेश दिएको बताइन्छ। त्यसैगरी, सन् २०१७ मी [[मलेसिया]]मी उनका सौतेनी दाजु [[किम जोङ नाम]]को हत्या गराइएको आरोप लै उनीमाथि लाग्याः छ। किम जोङ उनको राजनीतिक विचारधाराले उनका पिताको सैन्य शक्तिलाई प्राथमिकता दिने ''सङ्गुन'' नीतिबाटी केही भिन्नता देखाएको छ। उनले “जनतालाई प्राथमिकता दिने नीति” अघि सारेका छन् रे [[साम्यवाद]]प्रतिको प्रतिबद्धता पुनः व्यक्त गरेका छन्। किमले [[ब्युङजिन]] नीतिलाई प्रवर्द्धन गरेका छन्, जसअन्तर्गत देशको आणविक हतियार कार्यक्रमको विकास रे राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको विकासलाई समानान्तर रूपमी अघि बढाउने लक्ष्य राखिएको छ। यो नीति किम इल सुङले अघि सारेको यस्तै नीतिबाटी प्रेरित छ। किमले कोरियाली मजदुर पार्टी (WPK) का सङ्गठनात्मक संरचनाहरूलाई पुनः सक्रिय बनाएका छन्। साथै, सैन्य नेतृत्वको तुलनामी पार्टीको शक्ति विस्तार गरेका छन्। किमको नेतृत्वमी विश्वमी पछिल्लो समय भएका चारवटा आणविक हतियार परीक्षण {{Efn|name=nuclear-tests|उत्तर कोरिया २१औँ शताब्दीमी आणविक हतियार परीक्षण गरेको पुष्टि भएको एकमात्र देश हो। त्यसयता आणविक परीक्षण भएको हुन सक्ने तर पुष्टि नभएका दाबीहरूका लागि {{section link|List_of_nuclear_weapons_tests#Alleged_tests}} हेर्नुहोस्।}} तथा व्यापक क्षेप्यास्त्र परीक्षणहरू भएका छन्। ती परीक्षणहरूमध्ये ह्वासङ–१४ उत्तर कोरियाको पहिलो अन्तरमहादेशीय ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र थियो। यी गतिविधिले दक्षिण कोरिया, संयुक्त राज्य अमेरिका रे चीनसँगको तनाव बढायो, जसको उत्कर्ष सन् २०१७–२०१८ को उत्तर कोरिया सङ्कटका रूपमी देखा पर्‍यो। सन् २०१८ रे २०१९ मी किमले चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ, दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति [[मुन जे–इन]] रे अमेरिकी राष्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प]]सँग शिखर वार्तामी भाग लिए। यी भेटघाट उत्तर कोरिया रे संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रप्रमुखबीच भएका पहिलो प्रत्यक्ष बैठकहरू थिए। सम्बन्धमी केही समयका लागि सुधार आए पनि वार्ताहरू अन्ततः कोरियाली प्रायद्वीपको पुनःएकीकरण वा आणविक निःशस्त्रीकरणमा ठोस प्रगति नगरी टुङ्गिए। किमले कोभिड–१९ महामारी नियन्त्रण गर्न आफ्नो सरकारले सफलता हासिल गरेको दाबी अर्याथ्या। देशमी सन् २०२२ को मे महिनासम्म सङ्क्रमणका पुष्टि भएका घटनाहरू सार्वजनिक गरिएको थिएन। यद्यपि, स्वतन्त्र पर्यवेक्षकहरूले उक्त दाबीमाथि प्रश्न उठाएका थिए। सन् २०२३ को डिसेम्बरमी किमले उत्तर कोरियाले कोरियाली प्रायद्वीपको पुनःएकीकरणका लागि गरिँदै आएका प्रयास औपचारिक रूपमी त्यागेको घोषणा गरे। उनले [[दुई शत्रुतापूर्ण राज्यको सिद्धान्त]] अघि सारे रे यसको प्रतीकात्मक अभिव्यक्तिस्वरूप [[पुनःएकीकरणको मेहराब]] भत्काउन लगाए। सन् २०२४ को जुनमी किमले रुससँग सुरक्षा तथा रक्षा सन्धिमी हस्ताक्षर गरे। यसै अवधिमी उत्तर कोरियाले रुसलाई रुस–युक्रेन युद्धमी प्रयोग गर्नका लागि सैन्य सामग्रीसमेत उपलब्ध गराएको थियो। अक्टोबरमी उत्तर कोरियाले रुसी सैन्य एकाइहरूलाई सहयोग गर्न सैनिकहरू [[कुर्स्क अभियान]]मी पठायो। == स्वीटजरल्याण्डमी अध्ययन == किम जोङ उनले [[स्विट्जरल्यान्ड|स्वीटजरल्याण्ड]]को जर्मन स्कुलमी अध्ययन गरेका हुन् ।  सन् १९९६ बाटी २००० सम्म किमको पढाइ [[युरोप|यूरोप]]मी भएको थियो । सुरूवातबाटी उनी आफ्नी आमाकी बहिनीका साथ रहेका थिए । सन् १९९८ मी उनी अमेरीका गइन् रे नाम परिवर्तन गरिन् । द वाशिंगटन पोस्टसँगको अन्तरवार्तामी उनकी सानी आमा को यंग सकले भनेकी छिन्,  “किम समस्या उत्पन्न गर्ने बालक त थिएनन् तर उनी चकचके रे  सहनशील थिएन ।’’ किमसँगै पढ्नेहरूले उनलाई दूतावासमी काम गर्ने कुनै कर्मचारीको छोरा भएको अड्कल गरेका थिए ।   == सत्तामी प्रवेश == दिवङ्गत भएका ती निरङ्कुश शासकका छोरा एवम् उत्तराधिकारी किम जङ-अन कार सँगसँगै पैदल हिँड्दै थिए। सत्ताइस वर्षीय किम भावविह्वल देखिन्थे। अन्तिम संस्कारको समारोहमी उनी पटकपटक रोएका थिए। किमको पछाडि उनका फुपाजु एवम् उत्तर कोरियामी दोस्रो शक्तिशाली व्यक्ति मानिने च्याङ सङ-थेइक थ्या। अर्कोपट्टि सेनाप्रमुख रि यङ-हो रे रक्षामन्त्री किम यङ-चन थ्या। तिनै पाका व्यक्तिहरूको हातमी [[प्योङयाङ|प्योङ्याङ]]को शक्ति जाने अनुमान त्यति बेला धेरैले गरेका। सन् १९५० को दशकमी किम जङ-अनका हजुरबुवा [[किम इल-सुङ|किम इल-सङ]]ले कम्युनिस्ट विश्वमी नौलो परम्परा स्थापित गरे - आफ्नै वंशमी उत्तर कोरियाको नेतृत्व जाने। झन्डै दुई दशकसम्म किमले आफ्ना जेठा छोरो किम जङ-इललाई उत्तराधिकारीका रूपमी प्रशिक्षित गरे। जहाँ जाँदा पनि 'युवराज' उनीसँगै हुन्थे। सन् १९९४ मी बुवाको मृत्यु भएपछि किम जङ-इलले तुरुन्तै शासनसत्ता सम्हाले। तर सन् २०११ मी उनको आकस्मिक मृत्यु हुँदा उनका छोराले उत्तर कोरियाको तेस्रो सर्वोच्च नेता बन्न प्रशिक्षण लिन थालेकै थिएनन्। धेरै विशेषज्ञहरूले अब 'एकव्यक्ति शासन' अन्त्य हुने भविष्यवाणी गरे। तर त्यसो भएन। डिसेम्बर २०१३ मी किम जङ-अनले सबभन्दा नाटकीय कदम चाले। पार्टीको बैठकबाटी उनका फुपाजु च्याङ सङ-थेइकलाई निकालेर लगियो। राजद्रोहको आरोप लगाएर उनलाई मृत्युदण्ड दिइयो। केही अपुष्ट विवरणहरूका अनुसार उनलाई मृत्युदण्ड दिन विमानभेदी तोप हानिएको थियो। सन् २०१२ देखि २०१६ सम्म किमले उत्तर कोरियामी आफ्ना हजुरबुवाको पालादेखि कै सबभन्दा ठूलो पजनी गरे। दक्षिण कोरियाको इन्स्टिट्युट फर नेश्नल सेक्युरिटी स्ट्र्याटेजीका अनुसार १४० सैन्य अधिकृतहरूको हत्या भएको रे अन्य २०० जनालाई कारागारमी राखिएको वा पदमुक्त अर्याथ्या। आफ्नो बाटामी तगारोका रूपमी देखा पर्ने सबैलाई हटाएर किमले तिनको स्थानमी आफूप्रति बफादार कनिष्ठ कार्यकर्तालाइ ल्याएका छन्। किमकी बहिनी किम यो-अनले उनीहरूको नेतृत्व गर्छिन्। गतवर्ष उनी ३० वर्षकै उमेरमी पोलिटब्युरोमी नियुक्त भएकी छन्। प्योङ्याङको सत्ताको नेतृत्व कोसँग छ भन्ने अहिले कुनै सन्देह छैन। किम जङ-अन नै त्यहाँका सर्वोच्च नेता हुन्। == पुरस्कार तथा सम्मान == === सम्मानअन === * [[रुस]]: ** [[महान् देशभक्तिपूर्ण युद्धमा विजयको ७५औँ वार्षिकोत्सव पदक (१९४१–१९४५)]] (२०२०){{Efn|सन् १९४५ को [[सोभियत–जापानी युद्ध]]मी मारिएका रे उत्तर कोरियामी समाधिस्थ गरिएका सोभियत सैनिकहरूको स्मृतिको संरक्षण गर्ने प्रयासका लागि प्रदान गरिएको।}}<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/putin-honors-kim-jong-un-with-a-wwii-memorial-medal/a-53337147 |title=Putin honors Kim Jong Un with a WWII memorial medal |work=DW News |date=5 May 2020 |access-date=1 September 2022}}</ref> ** महान् देशभक्तिपूर्ण युद्धमी विजयको ८०औँ वार्षिकोत्सव पदक (१९४१–१९४५) (२०२५){{Efn|उत्तर कोरियाको भूभागमी मृत्यु भएका रे समाधिस्थ गरिएका सोभियत नागरिकहरूको स्मृतिको सम्मान गर्ने कार्यमी पुर्‍याएको महत्त्वपूर्ण व्यक्तिगत योगदानका लागि प्रदान गरिएको।}}<ref>{{Cite web |date=27 March 2025 |title=Kim Jong Un awarded with the 80 Years of Victory in the Great Patriotic War medal |url=https://may9.ru/en/news/16323/ |access-date=3 August 2025 |website=80 Victory!}}</ref> === मानार्थ विद्यावारिधि उपाधिअन === *{{flag|मलेसिया}}: **[[हेल्प विश्वविद्यालय]]बाटी अर्थशास्त्र विषयमी मानार्थ [[विद्यावारिधि]] (पीएचडी) उपाधि (२०१३)<ref>{{cite web|url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2013/10/23/help-uni-kim-jong-un-phd/|title=HELP University awards honorary doctorate to Kim Jong-Un|first=Dina|last=Murad|date=2013-10-23|newspaper=The Star|access-date=2026-07-18}}</ref> == टिप्पणीअन == {{Notelist}} == सन्दर्भअन == {{Reflist}} mxw920iein8g4l5zu052dfppmybg1eg 268384 268383 2026-10-29T17:28:45Z Janak Bhatta 18 added [[Category:विश्वका चर्चित व्यक्तित्वअन]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 268384 wikitext text/x-wiki {{अनुवाद}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[सम्मानित कमरेड]] | name = किम जोङ उन | image = Kim Jong-un and Vladimir Putin (2023-09-13) 12 (cropped 2).jpg | image_size = | alt = | caption = सन् २०२३ मा किम | office = [[कोरियाली मजदुर पार्टीका महासचिव]]{{Efn|किम जोङ उनले सन् २०१२ अप्रिल ११ देखि सन् २०१६ मे ९ सम्म “प्रथम सचिव” र सन् २०१६ मे ९ देखि सन् २०२१ जनवरी १० सम्म “अध्यक्ष” पदनामअन्तर्गत यही पद सम्हालेका थिए।}} | term_start = ११ अप्रिल २०१२ | term_end = | predecessor = [[किम जोङ इल]] | successor = | office1 = [[राज्य मामिला आयोगका अध्यक्ष]] | 1blankname1 = {{nowrap|प्रथम उपाध्यक्ष}} | 1namedata1 = [[चोए र्योङ हे]]<br>[[जो योङ वन]] | 2blankname1 = उपाध्यक्ष | 2namedata1 = {{ubl|[[ह्वाङ प्योङ सो]]|[[पाक पोङ जु]]|चोए र्योङ हे|[[किम तोक हुन]]}} | 3blankname1 = प्रधानमन्त्री | 3namedata1 = {{ubl|[[पाक पोङ जु]]|[[किम जे र्योङ]]|[[किम तोक हुन]]|[[पाक थे सोङ]]}} | term_start1 = २९ जुन २०१६ | predecessor1 = ''उनी स्वयं'' ([[उत्तर कोरियाको राष्ट्रिय रक्षा आयोग|राष्ट्रिय रक्षा आयोगका प्रथम अध्यक्ष]]का रूपमा) | office3 = [[उत्तर कोरियाको राज्य मामिला आयोगका अध्यक्ष|राष्ट्रिय रक्षा आयोगका प्रथम अध्यक्ष]] | 1blankname3 = उपाध्यक्ष | 1namedata3 = {{ubl|[[किम योङ चुन]]|[[री योङ मु]]|[[जाङ सङ थाएक]]|[[ओ गुक र्योल]]|चोए र्योङ हे|ह्वाङ प्योङ सो}} | 2blankname3 = प्रधानमन्त्री | 2namedata3 = {{ubl|[[चोए योङ रिम]]|पाक पोङ जु}} | term_start3 = ११ अप्रिल २०१२ | term_end3 = २९ जुन २०१६ | predecessor3 = किम जोङ इल (अध्यक्षका रूपमा) | successor3 = ''उनी स्वयं'' ([[राज्य मामिला आयोगका अध्यक्ष]]का रूपमा) | office4 = [[सर्वोच्च जनसभाका सदस्य]] | term_start4 = ९ अप्रिल २००९ | term_end4 = ११ अप्रिल २०१९ | constituency5 = पेक्टुसान १११ | birth_date = ८ जनवरी {{circa|१९८२–१९८४}} (उमेर {{age|1984|1|8}}–{{age|1982|1|8}}) | birth_place = उत्तर कोरिया<!-- स्रोतविहीन तथा लेखको मुख्य भागमा उल्लेख नगरिएको --> | party = [[कोरियाली मजदुर पार्टी]] | spouse = {{marriage|[[री सोल जु]]|२००९}} | children = ३{{Efn|एक छोरी [[किम जु ए]] भएको पुष्टि गरिएको छ भने अन्य दुई सन्तानबारे पुष्टि भएको छैन।}} | parents = {{ubl|[[किम जोङ इल]]|[[को योङ हुई]]}} | relatives = [[किम परिवार (उत्तर कोरिया)|किम परिवार]] | education = {{plainlist| * [[किम इल सुङ विश्वविद्यालय]] * [[किम इल सुङ सैनिक विश्वविद्यालय]]}} | allegiance = उत्तर कोरिया | branch = [[कोरियाली जनसेना]] | service_years = २०१०–वर्तमान | rank = {{transl|ko|[[वोनसु]] (मार्शल)}} | signature = Kim Jong-un Signature.svg | footnotes = {{collapsible list | titlestyle = background-color:#FCF;text-align:center; | title = केन्द्रीय संस्थाहरूको सदस्यता | bullets = on | २०१२–वर्तमान: कोरियाली मजदुर पार्टीको छैटौँ, सातौँ र आठौँ केन्द्रीय समितिको पोलिटब्युरो स्थायी समितिका सदस्य | २०१२–वर्तमान: कोरियाली मजदुर पार्टीको छैटौँ, सातौँ र आठौँ केन्द्रीय समितिको पोलिटब्युरोका सदस्य | २०१०–वर्तमान: कोरियाली मजदुर पार्टीको छैटौँ, सातौँ र आठौँ केन्द्रीय समितिका सदस्य }} }} '''किम जोङ उन'''<ref>{{cite book |title=Collins English Dictionary: Complete and Unabridged |edition=12th |year=2014 |publisher=HarperCollins |chapter=Kim Jong-un |url=https://www.thefreedictionary.com/Kim+Jong-un |via=[[The Free Dictionary]] |access-date=22 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161716/https://www.thefreedictionary.com/Kim+Jong-un |archive-date=6 March 2016 |url-status=live}}</ref> (जन्म ८ जनवरी {{circa|१९८२–१९८४}}){{Efn|name=birthdate|उत्तर कोरियाली स्रोतहरूले किमको जन्ममिति ८ जनवरी १९८२ उल्लेख आर्यका छन्। दक्षिण कोरियाली गुप्तचर स्रोतहरूका अनुसार उनको जन्मवर्ष १९८३ भएको विश्वास गरिन्छ भने अमेरिकी सरकारका अनुसार १९८४ हो। थप जानकारीका लागि {{section link||प्रारम्भिक जीवन}} हेर्नुहोस्।}} उत्तर कोरियाली राजनीतिज्ञ तथा [[तानाशाह]] हुन । उनले आफ्ना पिता किम जोङ इलको मृत्यु पछि सन् २०११ देखि [[उत्तर कोरिया]]को सर्वोच्च नेता का रूपमी शासन गर्दै आया छन्। उनी उत्तर कोरियाको नेतृत्व गर्ने किम परिवार का तेस्रो शासक हुन्। उक्त देशको स्थापना उनका हजुरबुबा किम इल सुङ ले गरयाः थ्याः। किमले [[कोरियाली मजदुर पार्टी]] (WPK) का [[महासचिव]]{{Efn|[[कोरियाली मजदुर पार्टी]]को नेताका रूपमी किमले सन् २०१२ देखि २०१६ सम्म प्रथम सचिव, सन् २०१६ देखि २०२१ सम्म अध्यक्ष रे सन् २०२१ देखि महासचिवको पद धारण गर्दै आएका छन्।}} तथा [[राज्य मामिला आयोग]]का [[अध्यक्ष]]का रूपमी कार्यरत छन्। साथै, उनी [[कोरियाली जनसेना]]का सर्वोच्च पदमी समेत आसीन छन्।{{Efn|किम जोङ उनका विभिन्न पद तथा उपाधिहरूको सूचीका लागि [[List of Kim Jong Un's titles]] हेर्नुहोस्।}} किम जोङ इल रे उनकी प्रेमिका को योङ हुई का तीन सन्तानमध्ये किम दोस्रो सन्तान हुन। उनले स्विट्जरल्यान्डको बर्नस्थित अन्तर्राष्ट्रिय विद्यालयमी अध्ययन अर्याथ्या। त्यसपछि सन् २००२ देखि २००७ सम्म किम इल सुङ विश्वविद्यालयमी अध्ययन अर्याथ्या। सन् २००९ देखि किमलाई उत्तर कोरियाको नेतृत्वका लागि आफ्ना पिताका उत्तराधिकारीका रूपमी हेरिन थालिएको थियो। सन् २०११ मी उनका पिताको मृत्युपछि राज्य सञ्चारमाध्यमले किमलाई “क्रान्तिकारी कार्यका महान् उत्तराधिकारी” घोषणा गर्‍यो। त्यसपछि उनले विभिन्न नेतृत्वदायी पदहरू सम्हाले। उनी देशको सर्वोच्च निर्णयकारी निकायका रूपमी रहेको कोरियाली मजदुर पार्टी (WPK) को पोलिटब्युरो स्थायी समिति का सदस्यसमेत बने। सन् २०१२ को जुलाईमी किमलाई कोरियाली जनसेनामी सर्वोच्च सैनिक दर्जा मार्शलमी पदोन्नति अर्या। यससँगै सशस्त्र बलका प्रधानसेनापति तथा केन्द्रीय सैन्य आयोगका अध्यक्षका रूपमी उनको पद रे नेतृत्व थप सुदृढ भयो। आफ्ना पिता रे हजुरबुबाले जस्तै किम जोङ उनले उत्तर कोरियामी दमनकारी रे सर्वसत्तावादी तानाशाही शासन सञ्चालन गर्दै आएका छन्। उनरो नेतृत्वमी किम परिवारको व्यक्तिपूजाको परम्परा कायम रहेको छ। राज्य सञ्चारमाध्यमले उनलाई प्रायः “सम्मानित कमरेड”, “मार्शल” रे “राष्ट्रप्रमुख” जस्ता उपाधिले सम्बोधन गर्छन्।{{Efn|name=titles|किम जोङ उनलाई दिइएका विभिन्न उपाधिहरूको सूचीका लागि [[List of Kim Jong Un's titles]] हेर्नुहोस्।}} किमको सरकारले मानव अधिकार उल्लङ्घन गरेको आरोप खेप्दै आएको छ। सन् २०१३ मी उनले आफ्ना काका जाङ सङ थाएक सहित उत्तर कोरियाका केही उच्च अधिकारीहरूलाई पदबाटी हटाउन रे मृत्युदण्ड दिन आदेश दिएको बताइन्छ। त्यसैगरी, सन् २०१७ मी [[मलेसिया]]मी उनका सौतेनी दाजु [[किम जोङ नाम]]को हत्या गराइएको आरोप लै उनीमाथि लाग्याः छ। किम जोङ उनको राजनीतिक विचारधाराले उनका पिताको सैन्य शक्तिलाई प्राथमिकता दिने ''सङ्गुन'' नीतिबाटी केही भिन्नता देखाएको छ। उनले “जनतालाई प्राथमिकता दिने नीति” अघि सारेका छन् रे [[साम्यवाद]]प्रतिको प्रतिबद्धता पुनः व्यक्त गरेका छन्। किमले [[ब्युङजिन]] नीतिलाई प्रवर्द्धन गरेका छन्, जसअन्तर्गत देशको आणविक हतियार कार्यक्रमको विकास रे राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको विकासलाई समानान्तर रूपमी अघि बढाउने लक्ष्य राखिएको छ। यो नीति किम इल सुङले अघि सारेको यस्तै नीतिबाटी प्रेरित छ। किमले कोरियाली मजदुर पार्टी (WPK) का सङ्गठनात्मक संरचनाहरूलाई पुनः सक्रिय बनाएका छन्। साथै, सैन्य नेतृत्वको तुलनामी पार्टीको शक्ति विस्तार गरेका छन्। किमको नेतृत्वमी विश्वमी पछिल्लो समय भएका चारवटा आणविक हतियार परीक्षण {{Efn|name=nuclear-tests|उत्तर कोरिया २१औँ शताब्दीमी आणविक हतियार परीक्षण गरेको पुष्टि भएको एकमात्र देश हो। त्यसयता आणविक परीक्षण भएको हुन सक्ने तर पुष्टि नभएका दाबीहरूका लागि {{section link|List_of_nuclear_weapons_tests#Alleged_tests}} हेर्नुहोस्।}} तथा व्यापक क्षेप्यास्त्र परीक्षणहरू भएका छन्। ती परीक्षणहरूमध्ये ह्वासङ–१४ उत्तर कोरियाको पहिलो अन्तरमहादेशीय ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र थियो। यी गतिविधिले दक्षिण कोरिया, संयुक्त राज्य अमेरिका रे चीनसँगको तनाव बढायो, जसको उत्कर्ष सन् २०१७–२०१८ को उत्तर कोरिया सङ्कटका रूपमी देखा पर्‍यो। सन् २०१८ रे २०१९ मी किमले चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ, दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति [[मुन जे–इन]] रे अमेरिकी राष्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प]]सँग शिखर वार्तामी भाग लिए। यी भेटघाट उत्तर कोरिया रे संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रप्रमुखबीच भएका पहिलो प्रत्यक्ष बैठकहरू थिए। सम्बन्धमी केही समयका लागि सुधार आए पनि वार्ताहरू अन्ततः कोरियाली प्रायद्वीपको पुनःएकीकरण वा आणविक निःशस्त्रीकरणमा ठोस प्रगति नगरी टुङ्गिए। किमले कोभिड–१९ महामारी नियन्त्रण गर्न आफ्नो सरकारले सफलता हासिल गरेको दाबी अर्याथ्या। देशमी सन् २०२२ को मे महिनासम्म सङ्क्रमणका पुष्टि भएका घटनाहरू सार्वजनिक गरिएको थिएन। यद्यपि, स्वतन्त्र पर्यवेक्षकहरूले उक्त दाबीमाथि प्रश्न उठाएका थिए। सन् २०२३ को डिसेम्बरमी किमले उत्तर कोरियाले कोरियाली प्रायद्वीपको पुनःएकीकरणका लागि गरिँदै आएका प्रयास औपचारिक रूपमी त्यागेको घोषणा गरे। उनले [[दुई शत्रुतापूर्ण राज्यको सिद्धान्त]] अघि सारे रे यसको प्रतीकात्मक अभिव्यक्तिस्वरूप [[पुनःएकीकरणको मेहराब]] भत्काउन लगाए। सन् २०२४ को जुनमी किमले रुससँग सुरक्षा तथा रक्षा सन्धिमी हस्ताक्षर गरे। यसै अवधिमी उत्तर कोरियाले रुसलाई रुस–युक्रेन युद्धमी प्रयोग गर्नका लागि सैन्य सामग्रीसमेत उपलब्ध गराएको थियो। अक्टोबरमी उत्तर कोरियाले रुसी सैन्य एकाइहरूलाई सहयोग गर्न सैनिकहरू [[कुर्स्क अभियान]]मी पठायो। == स्वीटजरल्याण्डमी अध्ययन == किम जोङ उनले [[स्विट्जरल्यान्ड|स्वीटजरल्याण्ड]]को जर्मन स्कुलमी अध्ययन गरेका हुन् ।  सन् १९९६ बाटी २००० सम्म किमको पढाइ [[युरोप|यूरोप]]मी भएको थियो । सुरूवातबाटी उनी आफ्नी आमाकी बहिनीका साथ रहेका थिए । सन् १९९८ मी उनी अमेरीका गइन् रे नाम परिवर्तन गरिन् । द वाशिंगटन पोस्टसँगको अन्तरवार्तामी उनकी सानी आमा को यंग सकले भनेकी छिन्,  “किम समस्या उत्पन्न गर्ने बालक त थिएनन् तर उनी चकचके रे  सहनशील थिएन ।’’ किमसँगै पढ्नेहरूले उनलाई दूतावासमी काम गर्ने कुनै कर्मचारीको छोरा भएको अड्कल गरेका थिए ।   == सत्तामी प्रवेश == दिवङ्गत भएका ती निरङ्कुश शासकका छोरा एवम् उत्तराधिकारी किम जङ-अन कार सँगसँगै पैदल हिँड्दै थिए। सत्ताइस वर्षीय किम भावविह्वल देखिन्थे। अन्तिम संस्कारको समारोहमी उनी पटकपटक रोएका थिए। किमको पछाडि उनका फुपाजु एवम् उत्तर कोरियामी दोस्रो शक्तिशाली व्यक्ति मानिने च्याङ सङ-थेइक थ्या। अर्कोपट्टि सेनाप्रमुख रि यङ-हो रे रक्षामन्त्री किम यङ-चन थ्या। तिनै पाका व्यक्तिहरूको हातमी [[प्योङयाङ|प्योङ्याङ]]को शक्ति जाने अनुमान त्यति बेला धेरैले गरेका। सन् १९५० को दशकमी किम जङ-अनका हजुरबुवा [[किम इल-सुङ|किम इल-सङ]]ले कम्युनिस्ट विश्वमी नौलो परम्परा स्थापित गरे - आफ्नै वंशमी उत्तर कोरियाको नेतृत्व जाने। झन्डै दुई दशकसम्म किमले आफ्ना जेठा छोरो किम जङ-इललाई उत्तराधिकारीका रूपमी प्रशिक्षित गरे। जहाँ जाँदा पनि 'युवराज' उनीसँगै हुन्थे। सन् १९९४ मी बुवाको मृत्यु भएपछि किम जङ-इलले तुरुन्तै शासनसत्ता सम्हाले। तर सन् २०११ मी उनको आकस्मिक मृत्यु हुँदा उनका छोराले उत्तर कोरियाको तेस्रो सर्वोच्च नेता बन्न प्रशिक्षण लिन थालेकै थिएनन्। धेरै विशेषज्ञहरूले अब 'एकव्यक्ति शासन' अन्त्य हुने भविष्यवाणी गरे। तर त्यसो भएन। डिसेम्बर २०१३ मी किम जङ-अनले सबभन्दा नाटकीय कदम चाले। पार्टीको बैठकबाटी उनका फुपाजु च्याङ सङ-थेइकलाई निकालेर लगियो। राजद्रोहको आरोप लगाएर उनलाई मृत्युदण्ड दिइयो। केही अपुष्ट विवरणहरूका अनुसार उनलाई मृत्युदण्ड दिन विमानभेदी तोप हानिएको थियो। सन् २०१२ देखि २०१६ सम्म किमले उत्तर कोरियामी आफ्ना हजुरबुवाको पालादेखि कै सबभन्दा ठूलो पजनी गरे। दक्षिण कोरियाको इन्स्टिट्युट फर नेश्नल सेक्युरिटी स्ट्र्याटेजीका अनुसार १४० सैन्य अधिकृतहरूको हत्या भएको रे अन्य २०० जनालाई कारागारमी राखिएको वा पदमुक्त अर्याथ्या। आफ्नो बाटामी तगारोका रूपमी देखा पर्ने सबैलाई हटाएर किमले तिनको स्थानमी आफूप्रति बफादार कनिष्ठ कार्यकर्तालाइ ल्याएका छन्। किमकी बहिनी किम यो-अनले उनीहरूको नेतृत्व गर्छिन्। गतवर्ष उनी ३० वर्षकै उमेरमी पोलिटब्युरोमी नियुक्त भएकी छन्। प्योङ्याङको सत्ताको नेतृत्व कोसँग छ भन्ने अहिले कुनै सन्देह छैन। किम जङ-अन नै त्यहाँका सर्वोच्च नेता हुन्। == पुरस्कार तथा सम्मान == === सम्मानअन === * [[रुस]]: ** [[महान् देशभक्तिपूर्ण युद्धमा विजयको ७५औँ वार्षिकोत्सव पदक (१९४१–१९४५)]] (२०२०){{Efn|सन् १९४५ को [[सोभियत–जापानी युद्ध]]मी मारिएका रे उत्तर कोरियामी समाधिस्थ गरिएका सोभियत सैनिकहरूको स्मृतिको संरक्षण गर्ने प्रयासका लागि प्रदान गरिएको।}}<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/putin-honors-kim-jong-un-with-a-wwii-memorial-medal/a-53337147 |title=Putin honors Kim Jong Un with a WWII memorial medal |work=DW News |date=5 May 2020 |access-date=1 September 2022}}</ref> ** महान् देशभक्तिपूर्ण युद्धमी विजयको ८०औँ वार्षिकोत्सव पदक (१९४१–१९४५) (२०२५){{Efn|उत्तर कोरियाको भूभागमी मृत्यु भएका रे समाधिस्थ गरिएका सोभियत नागरिकहरूको स्मृतिको सम्मान गर्ने कार्यमी पुर्‍याएको महत्त्वपूर्ण व्यक्तिगत योगदानका लागि प्रदान गरिएको।}}<ref>{{Cite web |date=27 March 2025 |title=Kim Jong Un awarded with the 80 Years of Victory in the Great Patriotic War medal |url=https://may9.ru/en/news/16323/ |access-date=3 August 2025 |website=80 Victory!}}</ref> === मानार्थ विद्यावारिधि उपाधिअन === *{{flag|मलेसिया}}: **[[हेल्प विश्वविद्यालय]]बाटी अर्थशास्त्र विषयमी मानार्थ [[विद्यावारिधि]] (पीएचडी) उपाधि (२०१३)<ref>{{cite web|url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2013/10/23/help-uni-kim-jong-un-phd/|title=HELP University awards honorary doctorate to Kim Jong-Un|first=Dina|last=Murad|date=2013-10-23|newspaper=The Star|access-date=2026-07-18}}</ref> == टिप्पणीअन == {{Notelist}} == सन्दर्भअन == {{Reflist}} [[श्रेणी:विश्वका चर्चित व्यक्तित्वअन]] 9n1kuh2xwlkiwsz8q8g5hlwq6iiry50 0 26733 268394 2026-10-30T08:48:41Z Janak Bhatta 18 Janak Bhatta द्वारा [[Helppage]] पृष्ठलाई [[मद्दत:सहायता]] मि सारियो 268394 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[मद्दत:सहायता]] 84ylgc7fls3632mu4hwgul2nyjscxzy 10 26734 268399 2020-03-16T06:49:40Z ne>Pitambar Bhattarai 0 स्टाइल/लेआउट त्रुटिहरू सुधार 268399 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__{{cmbox | type = notice | textstyle = text-align: center; | text = यो श्रेणी यसको सदस्य पृष्ठमा [[:श्रेणी:लुकाइएका श्रेणीहरू|देखाइएको]] छैन, यो श्रेणी उपयुक्त [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|प्रयोगकर्ता अभिरुचिहरू]] छनौट नगरेसम्म देखाइने छैन । }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> 8lrpzajyy5nxbdaj9hjyjwz8pettb51 268400 268399 2026-10-30T09:34:10Z Janak Bhatta 18 [[:ne:ढाँचा:लुकाइएका_श्रेणी]] देखि १ पुनरावलोकन आयात भयो 268399 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__{{cmbox | type = notice | textstyle = text-align: center; | text = यो श्रेणी यसको सदस्य पृष्ठमा [[:श्रेणी:लुकाइएका श्रेणीहरू|देखाइएको]] छैन, यो श्रेणी उपयुक्त [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|प्रयोगकर्ता अभिरुचिहरू]] छनौट नगरेसम्म देखाइने छैन । }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> 8lrpzajyy5nxbdaj9hjyjwz8pettb51 14 26735 268401 2026-10-30T09:35:28Z Janak Bhatta 18 "{{लुकाइएका श्रेणी}}" सँग पृष्ठ सिर्जना गरियो 268401 wikitext text/x-wiki {{लुकाइएका श्रेणी}} l7chkebm7e8pgr0sfhugxmu53rkx88n