ཕྱི་འབྲེལ་དང་འབྲེལ་བའི་ནང་དོན།

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="dz">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>dzwiki</dbname>
    <base>https://dz.wikipedia.org/wiki/%E0%BD%98%E0%BC%8B%E0%BD%A4%E0%BD%BC%E0%BD%82%E0%BC%8D</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Special</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Talk</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">User</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">User talk</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia talk</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">File</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">File talk</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki talk</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Template</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Template talk</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Help talk</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Category</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Category talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ཕྱི་འབྲེལ་དང་འབྲེལ་བའི་ནང་དོན།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4737</id>
    <revision>
      <id>40214</id>
      <parentid>30479</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8206</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>40214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130690" sha1="qae1890z9qh9i5wmoteo9wtd1yyjg9w" xml:space="preserve">=== ཕྱི་རྒྱལ་དང་མཐུན་འབྲེལ། ===
&lt;big&gt;༉ འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་འགོ་ཐོག་དང་པ་ མཐོང་རྒྱ་མྱོང་བཅུག་པའི་འབྲུག་གི་དབུ་ཁྲིད་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་པོ་འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་མཛད་གནང་ནུག། དེ་ཡང་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་ དུས་རབས་༡༧ པའི་ནང་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རང་དབང་རང་བཙན་ཅན་ཅིག་སྦེ་བཟོ་གནང་ཞིནམ་ལས་ ཕྱི་རྒྱལ་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་ལམ་ལུགས་འདི་ གཟུར་གནས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ཅིག་སྦེ་ར་ལུས་ནུག། འབྲུག་རྒྱལ་གཉིས་པའི་རྒྱལ་སྲིད་སྐབས་ འཛམ་གླིང་ངེས་མེད་གནས་སྟངས་ཅན་ཅིག་ལུ་གྱུར་སྡོད་ཡོད་རུང་ འབྲུག་རྒྱལཔོ་འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ སྔར་སྲོལ་-གཟུར་གནས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ཐོག་ འཛམ་གླིང་དཔལ་འབྱོར་མར་ཉམས་ ༼༡༩༣༠༽ དང་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་ ༢ པའི་ ༼༡༩༣༩ - ༡༩༤༥༽ གནས་སྟངས་ཚུ་ལས་ གནོད་སྐྱོན་ག་ནི་ཡང་མེད་པར་རྒྱལ་བརྒྱུད་སྐྱོངས་གནང་ནུག། ཨིན་རུང་ཁྱིམ་ཚང་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་བཙན་དང་ རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཡར་འཕར་འགྱོ་མི་གིས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་གྱི་རང་བཙན་དང་ཞི་བདེ་ལུ་རྟག་པ་མེད་པའི་ཉེན་འཚུབས་ཚུ་ ཕོག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤུ་ན་ཁའི་ཆིངས་ཡིག་ ༡༩༡༠ ཅན་མ་གིས་ འབྲུག་ལུ་བཱིརི་ཊིཤ་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཡིག་ཚང་གཞི་བཙུགས་ གནང་ནིའི་གྲོས་མཐུན་མ་བཀོད་པས། བཱིརི་ཊིཤ་གཞུང་དང་ཟུང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་ཡང་སྒང་སྟོག་ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོད་པའི བཱིརི་ཊིཤ་གཞུང་གི་སྲིད་དོན་འགོ་དཔོན་གྱི་འགོ་འདྲེན་ཐོག་མཛད་གནང་ནུག། གནམ་ལོ་ ༡༩༢༧ ལུ་ བཱིརི་ཊིཤ་གཞུང་གི་སྲིད་དོན་འགོ་དཔོན་ཨེཕ་ཨེམ་བེ་ལི་གིས་ འབྲུག་རྒྱལ་གཉིས་པའི་གསེར་ཁྲི་མངའ་གསོལ་གྱི་དུས་སྟོན་ལུ་ བྱོན་ཡོདཔ་ད་ ཁོ་གི་ཤུལ་འཛིན་པ་ཚུ་ཡང་ འབྲུག་ལུ་བྱོན་ཡོདཔ་ལས་ མཇུག་ར་གནམ་ལོ་ ༡༩༤༧ ལུ་ཨེ་ཇེ་ཧོབ་ཀིནསི་ཨིནམ་ད་ ཁོ་གིས་འབྲུག་རྒྱལཔོ་མཆོག་ལུ་གཟེངས་བསྟོད་ཀྱིས་རྟགས་མ་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་གྱི་དམག་སྡེའི་འགོ་དཔོན་དཔའ་བོ་&lt;/big&gt;(Knight Commander of the Indian Empire) &lt;big&gt;ཕུལ་བ་བྱོན་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤ་རོ་དཔོན་སློབ་ཚེ་རིང་དཔལ་འབྱོར་ ༼ཕྱི་རྒྱལ་དཔོན་ཁག་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཨྱོན་དཔལ་རི་ཕོ་བྲང་བཞེངས་གནང་མི་༽ གིས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་དང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མཐུན་འབྲེལ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི་ལུ་ལྷན་ཐབས་སྦོམ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ ཕྱི་རྒྱལ་དཔོན་ཁག་ཚུ་འབྲུག་ལུ་སྤ་རོ་ལས་བརྒྱུད་དེ་ འོང་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཁོ་གི་ལཱ་འགན་ཡང་བསུ་ལེན་དང་ མགྲོན་སྐྱོང་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན་མས། འབྲུག་རྒྱལཔོ་འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་གིས་ རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་གནང་པའི་སྐབས་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གཟིགས་སྐོར་ ཚར་གཉིས་ལས་མ་གནང་པས། དེ་ཡང་ གཟིགས་སྐོར་དང་པ་འདི་ ཁྲི་མངའ་གསོལ་བའི་ཤུལ་ལུ་ཤར་ཕྱོགས་རྫོང་ཁག་ཚུ་ནང་ ཞབས་སྐོར་གནང་པའི་སྐབས་ རྒྱ་གར་གུ་ཝཱ་ཧ་ཊི་ལུ་ཉིན་གྲངས་གཅིག་གི་རིང་ལུ་ གདན་འདྲེན་ཞུ་ཡོད་མི་ལུ་བྱོན་གནང་ནུག། གཟིགས་སྐོར་གཉིས་པ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༥ ལུ་ ཀཱོལ་ཀ་ཊ་ལུ་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་ཀྱིས་ གདན་འདྲེན་ཞུ་མི་ནང་བྱོན་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་སྐབས་ རྒྱལ་བཙུན་དང་རྒྱལ་སྲས་ དེ་ལས་ དཔོན་གཡོག་མང་རབས་ཅིག་གིས་ ཕྱག་ཞུ་སྦེ་བྱོན་ཡོདཔ་ད་ གོང་གཟིམ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ་དང་ ཁོ་གི་སྐུ་འཁོར་ཚུ་ཡང་ ཕྱག་ཞུ་སྟེ་བྱོན་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གཟིགས་སྐོར་ལས་ལོག་བྱོན་པའི་སྐབས་ རྡོ་རྗེ་གདན་གནས་སྐོར་གནང་ཐོག་ སྒང་སྟོག་ལས་སྦེ་ཧཱ་ཆུམ་སྦིས་ལས་བརྒྱུད་དེ་ལོགས་རྒྱལ་ཁབ་ནང་བྱོན་གནང་ནུག། གཟིགས་སྐོར་སྐབས་ མི་དབང་མཆོག་གིས་ གོང་འཕེལ་ལས་སྣའི་གྲོགས་རམ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༦༤-༡༨༦༥ གི་ ཌུ་ཝར་དམག་འཁྲུག་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ འབྲུག་གི་ས་གནས་བདེ་ཝ་ཐང་བཱིར་ཊིཤ་གཞུང་གིས་མངའ་འོག་ལུ་ཚུད་ཡོད་མི་འདི་ ལོག་གནང་དགོ་པའི་ཞུ་བ་མཛད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་བཱིར་ཊིཤ་གཞུང་གིས་ ངོས་ལེན་མ་འབད་བར་ཡོད་མི་ལུ་ མི་དབང་མངའ་བདག་མཆོག་ཐུགས་ཕམ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འབྲུག་རྒྱལཔོ་མཆོག་གིས་ བིར་ཊིཤ་གཞུང་དང་མཐུན་འབྲེལ་འཕྲོ་མཐུད་མཛད་ཡོདཔ་མས། དེ་བསྒང་གོང་གཟིམ་གྱིས་ རྒྱལ་སྤྱི་གནས་ཚད་ནང་ རང་བཙན་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལཱ་ཁག་ཡོད་ལུགས་ཀྱི་སྐོར་ལས་མཁྱེན་དོ་ཡོདཔ་མས།&lt;br&gt;
བཱིརི་ཊིཤ་གཞུང་ཡང་ འབྲུག་གི་བིར་ཊིཤ་གཞུང་ལུ་ཕན་ཚུན་ ལེགས་ཤོམ་ཅིག་སྦེ་ཧ་གོ་མ་ཚུགས་པར་ལུས་ནུག། དེ་ཡང་ བཱིརི་ཊིཤ་གཞུང་གིས་འབྲུག་གི་གོང་འཕེལ་ལས་སྣ་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནི་ལུ་ ཁེ་ཕན་ཅིག་མ་མཐོང་པས། བཱིརི་ཊིཤ་གཞུང་གིས་ ཁོང་རའི་ཁེ་ཕན་ལྟར་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བཱིརི་ཊིཤ་གཞུང་གི་དམིགས་པ་ལས་སོ་སོ་ཨིནམ་སྦེ་ར་ཆ་བཞག་བསྐྱེད་ནུག། རང་བཙན་ཡོད་པའི་འབྲུག་རྒྱལཁབ་འདི་ ཆིངས་ཡིག་འདི་གི་ཕྱོགས་ལས་ཕོགས་ལམ་ཡང་རིན་གོང་ཆུང་བའི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པའི་ བཱིརི་ཊིཤ་དང་རྒྱ་གར་གྱི་བྱང་ཤར་ས་གོ་རྒྱ་ཚད་ ༢༥༠ འབད་མི་འཐོབ་ཡོདཔ་མས། བདེ་ཝ་ཐང་གི་སྐོར་ལས་ལོ་རྒྱུས་ཐོནམ་ད་ འདི་ལུ་གསལ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་མེད་པར་ ཐད་ཀར་འདི་ཁོང་རྒྱལ་ཁབ་མིང་གཏམ་གྱི་དོན་ལུ་བཞག་ཡོདཔ་མས། གོང་ལུ་བཀོད་དོ་བཟུམ་ ཕྱི་གཞུང་གི་དམག་གི་རྒྱལ་ཁ་ངོ་ཚ་སི་སི་སྦེ་ཕམ་ཡོད་མི་ལས་ ཁོང་གི་སྟོབས་གཉིས་འབྲུག་པའི་ལག་པར་དེ་བསྒང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༦༤-༡༨༦༥ གི་དམག་གི་སྐབས་ཐོབ་ཡོདཔ་མས། དེ་བསྒང་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ རང་དབང་རང་བཙན་འཐོབ་ནི་གི་དུམ་ཁར་དཔག་ཡོདཔ་ལས། ཞོར་ཁ་ འབྲུགཔ་ཚུ་ལུ་ཙིགཔ་ཟ་སྡོད་ནུག། དེ་ཡང་ གསརཔ་ཨིན་པའི་ རྒྱ་གར་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ སྲིད་བྱུས་ཚུ་ཁྱིམ་ཚང་རྒྱལ་ཁབ་ལས་ དཔྱེ་མི་བལྟ་ག་ཟེར་ཐེ་ཚོམ་ཆགས་ནུག། འབྲུག་རྒྱལ་པོ་འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་གིས་ བཱིརི་ཊིཤ་ལྷན་སྡེའི་དོན་གཅོད་སྐུ་ཚབ་ལུ་ དཀའ་ངལ་ཚུ་བསལ་ནིའི་དཔའ་ཅམ་ནུག། དེ་བསྒང་གསུངས་ཡོད་མི་ནང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བཱིརི་ཊིཤ་གི་འོག་ལུ་ཚར་གཅིག་ཡང་མ་ཚུདཔ་ལས་ རང་བཙན་བསྲུང་ནི་ཐད་ཀར་གྱི་འགན་ཁུར་ཨིན་ཟེར་གསུངས་ནུག། འདི་ལུ་ ཕྱི་གཞུང་གིས་གསལ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་སླབ་མ་བཏུབ་ལས་ ག་ར་ རྟག་པ་མེད་པར་སྡོད་པའི་བར་ རྒྱ་གར་གཞུང་གི་ གནས་སྐབས་ཀྱི་བློན་ཆེན་པཎ་ཌིད་ཇ་ཝ་ཧཱར་ལཱལ་ཎེ་རུ་གིས་ མཚམས་འཇོག་སྦེ་བཞག་ཡོདཔ་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་པོ་ལུ་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་འཕྲིན་ཡིག་ཅིག་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༦ ལུ་བསྐྱེལ་གནང་ནུག། དེ་གི་ཤུལ་ལས་ རྒྱ་གཞུང་གིས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཨེ་ཤི་ཡཱན་མཐུན་འབྲེལ་གྲོས་བསྟུན་ནང་ ནཱིའུ་ཌེལ་ལི་ལུ་གདན་འདྲེན་ཞུ་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ སྤྱི་ཟླ་བརྒྱད་པའི་ སྤྱི་ཚེས་ ༡༥ ལུ་ རྒྱ་གར་གཞུང་རང་དབང་ཐོབ་ཡོདཔ་ལས་ འབྲུག་དང་རྒྱ་གར་གྱི་བར་ན་ ཆིངས་ཡིག་གསརཔ་གུར་ བདེ་སྒྲིག་གི་ལཱ་ཚུ་ལྷག་བསམ་གྱི་སྒོ་ལས་འགོ་བཙུགས་ནུག། ཧེ་མའི་ལོ་ ༼༡༩༤༦༽ ལུ་ གོང་གཟིམ་གྱིས་གཙོས་པའི་ འབྲུག་པའི་འཐུས་མི་སྡེ་ཚན་ ནཱིའུ་ཌེལ་ལི་ལུ་གནས་ཡུན་ཚུ་ བདེ་སྒྲིག་འབད་བར་འོང་ཡོདཔ་མས། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ སྤྱི་ཟླ་བརྒྱད་པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༨ ལུ་ རྒྱ་འབྲུག་གཉིས་ཀྱི་ཆིངས་ཡིག་ དེ་བསྒང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༡༠ ལུ་མཚན་རྟགས་བཀོད་མི་འདི་བརྗེ་སོར་འབད་དེ་ ཆིངས་ཡིག་གསརཔ་འདི་ དར་རྒྱས་གླིང་ལུ་སྦེ་མཚན་རྟགས་བཀོད་གནང་ནུག། འདི་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་བར་ ཨེང་གོལོ་བཱུ་ཨཏ་ཊན་ཆིངས་ཡིག་གི་ཤུལ་བཞག་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ མཐུན་ལམ་དམ་ཟབ་བཞག་ནི་ཚུ་ཨིན་མས། རྒྱ་གར་མི་སེར་གཞུང་གིས་ འབྲུག་ནང་འཁོད་ཀྱི་ལས་དོན་ཚུ་ལུ་ བར་འཛུལ་མི་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ་ཐད་ཁར་ ལམ་སྟོན་ཚུ་རྒྱ་གཞུང་གིས་འབད་ནི་ཨིན་པས། བདེ་ཝ་ཐང་གི་ས་རྒྱ་ གྲུ་བཞི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༣༢ འབད་མི་འདི་ བཱིརི་ཊིཤ་གིས་ མི་ལོ་ ༨༠ དེ་ཅིག་བདག་དབང་འབད་ཡོད་མི་འདི་ རྒྱ་གཞུང་གིས་འབྲུག་པའི་དབང་ཚད་ལུ་ལོག་སྤྲོད་ཡོདཔ་ལས་ འདི་ལུ་ཕྲག་དོག་ལངས་ཡོདཔ་མས། ཆིངས་ཡིག་འདི་ སེམས་གཙོ་བོར་བཏོན་པའི་སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་བརྡ་མཚོན་ རྒྱ་གར་གཞུང་གསརཔ་ནང་གནས་བཞིན་པ་ཨིན་ཟེར་ཨིན་མས། འདི་ ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡའི་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་མཁས་རིག་གི་མངོན་གསལ་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ དེ་གིས་ རྒྱ་འབྲུག་གཉིས་ཀྱི་མཐུན་ལམ་འདི་སྒྲིང་སྒྲི་དང་ ལྷག་པར་ མ་འོངས་འབྲེལ་བ་ཟུང་འབྲེལ་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་ལས་བཅད་འབྱུང་ཐབས་ལུ་ཨིན་མས།&lt;/big&gt;

=== འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ རྒྱལ་སྤྱི་ཨ་ལུའི་གློ་བུར་མ་དངུལ། ༼ཡུ་ནི་སེཕ།༽ ===
&lt;big&gt;༉ ཡུ་ནི་སེཕ་ ཡང་ན་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་རྒྱལ་སྤྱི་ཨ་ལུའི་གློ་བུར་མ་དངུལ་ཟེར་མི་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་སྡེ་ཅིག་ཨིན། དེ་གིས་ ཨ་ལུ་ཚུ་ལུ་ མི་ཚེ་དང་འབྲེལ་བའི་གྲོགས་རམ་དང་ གོང་འཕེལ་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚུ་བྱིནམ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས་ ལས་སྡེ་འདི་ ག་ཏེ་ལུ་ཡང་ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཀུན་གྱིས་ངོས་འཛིན་འབད་ཚུགས་པའི་མི་སྡེའི་སྐྱིད་སྡུག་ལྟ་མི་ལས་ཁུངས་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན། (ལི་ལི་དབང་ཕྱུག། ༢༠༠༨ ཤོག་གྲངས་ ༡༨༢།).&lt;br&gt;
འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་རྒྱལ་སྤྱི་ཨ་ལུའི་གློ་བུར་མ་དངུལ་འདི་ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་ ༢ པའི་ཤུལ་ལུ་ འཛམ་གླིང་ནང་ས་ཕྱོགས་ག་ཏེ་ཨིན་རུང་ རིས་མེད་ཀྱི་ཐོག་ལས་ཉེན་ཁ་ཅན་གྱི་གནས་སྟངས་ནང་ཡོདཔ་པའི་ཨ་ལུ་དང་ ཨ་ལུའི་མ་འོངས་མི་ཚེ་ དཀའ་སྡུག་མྱོང་སྲིད་མི་ཚུ་ བདག་འཛིན་འཐབ་སྟེ་གྲོགས་རམ་བྱིན་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས་ ལས་སྡེ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༦ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༠ གི་ཤུལ་ལས་ ལས་སྡེ་འདི་གིས་ ཨ་ལུའི་བདེ་སྐྱིད་ལེགས་བཅོས་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་གི་ལས་རིམ་ཚུ་ནང་ འབད་བརྩོན་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལྷག་པར་དུ་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་གི་རྒྱལ་ཁབ་དང་གློ་བུར་ཉེན་འཚུབ་ཆེ་བའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོནམ་ཨིན། ཡུ་ནི་སེཕ་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་རྒྱལ་སྤྱི་ཨ་ལུའི་གློ་བུར་མ་དངུལ་གྱི་ཚབ་སྦེ་ ནིའུ་ཡོག་ལུ་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་གདུང་སེལ་གཞིས་ཆགས་བདག་སྐྱོང་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༦ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;/big&gt; (UNICEF for every child, 2017)
&lt;big&gt;ལོ་དེ་ནང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ཁྱབ་ལྷན་འཛོམས་ཀྱིས་ རྒྱལ་སྤྱི་ཨ་ལུའི་མ་དངུལ་ཟེར་དམག་འཁྲུག་གི་ཤུལ་ལུ་ གདུང་སེལ་གྱི་ལཱ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ལམ་ལུགས་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་ལུ་དམིགས་ཏེ་འགོ་བཙུགས་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༣ ལུ་ ལས་སྡེ་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་ལུ་གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་རིམ་གྱིས་སྦེ་ ད་ལྟོའི་ལས་སྡེ་གི་མིང་གཏན་འཁེལ་འགྱོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དེ་གི་ཡིག་ཚང་ལྟེ་བ་འདི་ ནིའུ་ཡོག་གི་ཁྲོམ་སྡེ་ནང་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;br&gt;
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ གི་སྐབས་ལུ་ཡུ་ནི་སེཕ་གི་ལས་སྣ་ཚུ་ རྒྱ་སྐྱེད་འབད་དེ་ དེའི་གྲངས་སུ་ ཨ་ལུའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་དབང་ཆ་དང་ དེ་བཟུམ་སྦེ་ འཕྲོད་བསྟེན་དང་ ཟས་བཅུད་ཀྱི་དབང་ཆ་ཚུ་ཡང་བཙུགས་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ལས་ཚུར་ ལས་སྡེ་འདི་གི་ལས་རིམ་ཚུ་ག་ར་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༩ ཅན་མའི་ཨ་ལུའི་ཐོབ་དབང་ཆིངས་ཡིག་གིས་ ལམ་སྟོན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཆིངས་ཡིག་འདི་གིས་ ཨ་ལུ་ག་ར་ཚད་ལྡན་གྱི་གཟུགས་ཁམས་དང་ ནད་གཞི་སྨན་བཅོས་ གཞན་ཡང་ གཟུགས་ཁམས་ཉམས་གསོ་འབད་ནི་ཚུ་སྤྱོད་ཚུགས་པའི་དབང་ཆ་གནངམ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༩ ལུ་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ཁྱབ་ལྷན་འཛོམས་ཀྱིས་ ཨ་ལུའི་ཐོབ་དབང་གི་ཆིངས་ཡིག་ཆ་འཇོག་འབད་བའི་ཤུལ་ལུ་ ཡུ་ནི་སེཕ་གིས་ ཆིངས་ཡིག་འདི་ ལས་རིམ་ཚུ་ རྩམ་ད་ལུ་ ལམ་སྟོན་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནུག། གནས་ཚུལ་བཟང་པོ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༥ གི་ལོ་ལུ་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་རྒྱལ་སྤྱི་ཨ་ལུའི་གློ་བུར་མ་དངུལ་གྱིས་ འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་གི་གཟེངས་བསྟོད་རྟགས་མའི་གསོལ་རས་ཐོབ་ནུག། དེ་ལས་ རིམ་པ་བཞིན་དུ་ ལས་སྡེ་འདི་གིས་ ཨམ་སྲུ་དང་ དམིགས་བསལ་དུ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་གི་ ཨམ་སྲའི་མཐའ་དོན་བལྟ་ནི་ཡང་འགོ་བཙུགས་ཅི། དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ལུ་ ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ལས་རིམ་ནང་ ཨམ་སྲུ་ཟེར་བའི་ལས་རིམ་ཅིག་འགོ་བཙུགས་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༢ ལུ་ཨ་ལུའི་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་ལས་རིམ་གསརཔ་ཅིག་འགོ་བཙུགས་མི་འདི་གིས་ གཟུགས་སྟོབས་ཡར་འཕར་གྱི་ལྟ་རྟོག་འབད་ནི་དང་ ཆུ་སྐམ་སླར་ལོག་སྨན་བཅོས་ &lt;/big&gt;(oral rehydration therapy) &lt;big&gt;དེ་ལས་ ཨའི་གི་ཨོམ་བྱིན་ནི་ཚུ་གུར་ སྐུལ་ཁྱབ་བརྡ་སྤྲོད་འབད་ནི་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོན་ནུག། &lt;/big&gt; (UNICEF for every child, 2017).
&lt;big&gt;འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་རྒྱལ་སྤྱི་ཨ་ལུའི་གློ་བུར་མ་དངུལ་འདི་ འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས་སྐྱོང་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལཱ་ག་ཅི་ར་འབད་རུང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ཁྱབ་ལྷན་འཛོམས་དང་ དཔལ་འབྱོར་དང་མི་སྡེ་ཚོགས་སྡེ་གི་ སྤྱིར་བཏང་སྲིད་བྱུས་ལམ་སྟོན་འདི་དང་འཁྲིལ་དགོ། བཀོད་ཚོགས་འདི་ ལོ་གཅིག་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ ཚར་གསུམ་འཛོམ་ནི་ཡོད། འཛིན་སྐྱོང་བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས་ ཡུ་ནི་སེཕ་གི་ལས་རིམ་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནི་དང་། ལས་སྣ། སྲིད་བྱུས་དང་ལས་རིམ་ལ་སོགས་པའི་མ་དངུལ་ཚུ་ངོས་ལེན་འབདཝ་ཨིན། བཀོད་ཚོགས་འདི་ནང་ འཐུས་མི་ ༣༩ ཡོདཔ་དང་ དེ་ཚུ་གིས་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལུ་ ལུང་ཕྱོགས་སྡེ་ཚན་ ༥ གི་ངོ་ཚབ་འབདཝ་ཨིན། ཁོང་གི་ལཱ་ཚུ་ ལས་ཁང་གིས་སྦེ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལས་ཁང་འདི་ནང་ ཚོགས་གཙོ་གཅིག་དང་ཚོགས་གཙོ་འོགམ་ ༤ ཡོད། ཡུ་ནི་སེཕ་གིས་ འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ ༡༩༠ གི་ནང་ ཕྱག་ལཱ་གནང་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཐ་ན་ ལྷོད་ཚུགས་པར་ གནམ་མེད་ས་མེད་ལཱ་ཁག་ཡོད་པའི་ས་གནས་ཚུ་ནང་ལུ་ཡང་  ན་གཞོན་དང་ཨ་ལུའི་སྐྱིད་སྡུག་བལྟ་བར་ལྷོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ལས་སྡེ་འདི་གི་མ་དངུལ་འབྱུང་ས་ངོ་མ་ར་ ཁས་བླངས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ཞལ་འདེབས་བྱིན་མི་འདི་རྐྱངམ་གཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཏི་རུ་ཕུད་རྡོག་གཅིག་ལས་མེད་རུང་ དཀའ་སྡུག་ཅན་གྱི་ཨ་ལུ་ཚུ་ལུ་ཟད་འགྲོ་གཏངམ་ཨིན། མ་དངུལ་ལོག་སྤྱོད་དང་ངན་ལྷད་དང་འབྲེལ་བའི་ལཱ་གི་དོགས་པ་ག་བཟུམ་ར་བྱུང་རུང་ ནང་འཁོད་རྩིས་ཞིབ་དང་བརྟག་ཞིབ་ཡིག་ཚང་གིས་ རྩིས་དཔྱད་འབདཝ་ཨིན།&lt;br&gt;
དེ་མ་ཚད་ གཞུང་དང་གཞུང་མིན་ལས་སྡེ་ཁག་ཚུ་དང་ མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་འཛམ་གླིང་ནང་ ཨ་ལུའི་དཀའ་ངལ་བསལ་ནི་ལུ་རྩ་འགེངསམ་ཨིན། གློ་བུར་དང་ཚབས་ཆེན་གྱི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ ཡུ་ནི་སེཕ་གིས་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་སྡེ་ཚུ་སྣ་ཁྲིད་འབད་དེ་གདོང་ལན་འབད་དེ་ ཨ་ལུ་ཚུ་ལུ་ཉེན་སྲུང་ལྡན་པའི་འཐུང་ཆུ་དང་།འཕྲོད་བསྟེན། ཟད་བཅུད་དང་ཤེས་ཡོན་ཚུ་སྤྲོདཔ་ཨིན། ཁོང་གིས་ དུས་ཨ་རྟག་ར་ཨ་ལུ་ཚུ་རྩུབ་སྤྱོད། ལོག་སྤྱོད་དང་། དམའ་ཕབ་འབད་སྲིད་པའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་འབདཝ་ཨིན། ལྷག་པར་དུ་ མ་རུང་པའི་གནད་དོན་ དཔེར་ན་ ལོ་ན་མ་སྨིན་པར་ལཱ་འབད་བཅུག་ནི། ལོ་ན་ཚོད་མ་རནམ་ལས་གཉེན་རྐྱབ་ནི། ཨ་ལུ་ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་ནི། དབང་བཙོང་འདོད་སྤྱོད་འབད་ནི་དང་། བཀག་ཚུགས་པའི་སྟབས་མ་བདེ་བའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནི། དེ་ལས་ སྤུད་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་ཡོན་དང་། ཕོ་མོ་འདྲ་མཉམ་གྱི་བསླབ་སྟོན་ལ་སོགས་པའི་གྲོགས་རམ་འབད་ནི་ལུ་ཡང་གཙོ་བོར་བཏོནམ་ཨིན།&lt;br&gt;
འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ རྒྱལ་སྤྱི་ཨ་ལུའི་གློ་བུར་མ་དངུལ་གྱིས་ འབྲུག་གཞུང་ལུ་ མཐའ་ཟུར་གྱི་ས་གནས་ཚུ་ནང་གཙང་སྦྲའི་མཁོ་ཆས་བཀྲམ་སྤེལ་འབད་ནི་ཚུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༤ ལས་ར་འགོ་བཟུང་སྟེ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེའི་ཤུལ་ལས་ ལས་སྡེ་འདི་གིས་ གཞུང་མིན་ལས་སྡེ་ཚུ་ལུ་གྲོགས་རམ་གཞན་ཡང་འབད་དེ་ ན་གཞོན་ཨ་ལུ་དང་ཨམ་སྲུ་ཚུ་གི་མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་ལུ་ ཕན་རླབས་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨ་ལུའི་ཐོབ་དབང་གི་ཆིངས་ཡིག་གུར་ གཞི་བཞག་སྟེ་ ཡུ་ནི་སེཕ་གིས་ གཞི་དོན་མ་འདྲཝ་ ༤ གུར་གཙོ་བོར་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་དང་། དེ་ཡང་ འཕྲོད་སྟེན། ཟས་བཅུད། གཟུགས་ཁམས་དང་། ཨའི་དང་ཨ་ལུ་བདག་འཛིན་གྱི་ཞབས་ཏོག་འགྲུབ་ནི་ཚུ་ཨིན། ལྷག་པར་དུ་ ཨ་ལུ་ག་ར་ལུ་སྤུས་ཚད་ལྡན་པའི་ཤེས་ཡོན་འདྲ་མཉམ་སྦེ་བྱིན་ནི་ལུ་ཡང་དམིགས་གཏད་བསྐྱེདཔ་ཨིན། ༼ལི་ལི་དབང་ཕྱུག། ༢༠༠༨ ཤོག་གྲངས་ ༡༨༢-༡༨༣།༽).&lt;/big&gt;

=== འཛམ་གླིང་གསོ་བའི་ལས་ཚོགས་། ===
&lt;big&gt;༉ འཛམ་གླིང་གསོ་བའི་ལས་ཚོགས་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ནང་འཁོད་ལུ་ རྒྱལ་སྤྱི་གསོ་བའི་གནས་སྟངས་འཛིན་སྐྱོང་འབད་ནིའི་ནང་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་ དབང་འཛིན་གྱི་ལས་ཚོགས་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ ཆོག་གྱུར་ཅན་གྱི་ལས་ཁུངས་ཅིག་ཨིན་པའི་ཆ་ལས རྒྱལ་ཁབ་དང་། མཉམ་འབྲེལ་པ། མི་སེར་ཚུའི་གསོ་བའི་འཕྲོད་བསྟེན་་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་དང་། གཞན་ཡང་ འགྲོ་བ་ཀུན་གྱི་གཟུགས་ཁམས་དང་སེམས་ཁམས་སྒྲིང་སྒྲི་སྦེ་བཞག་ཐབས་ལུ་ འཛམ་གླིང་ཉེན་སྲུང་འབད་ནི་དང་ ཉེན་ཁ་འབྱུང་སྲིད་པའི་གནས་སྟངས་ནང་ཡོད་མི་ཚུ་ལུ་ཞབས་ཏོག་ཞུ་ནི་ཚུ་ཨིན།&lt;/big&gt; (Working for health, 2007)
&lt;big&gt;སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༥ ལུ་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་གཞི་བཙུགས་གནང་ནིའི་དོན་ལུ་ དོན་གཅོདཔ་ཚུ་འཛོམས་ཏེ་བསྟུན་གྲོས་འབད་བའི་སྐབས་ འཛམ་གླིང་གསོ་བའི་ལས་སྡེ་ཡང་  གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་སྦེ་གྲོས་ཐག་ཆོད་གནང་ནུག། དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ སྤྱི་ཟླ་ ༥ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༧ ལུ་ འཛམ་གླིང་གསོ་བའི་རྩ་ཁྲིམས་གསར་གཏོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ཚུར་ ཉིནམ་འདི་ ལོ་ཨ་རྟག་ར་ འཛམ་གླིང་གསོ་བའི་ཉིནམ་སྦེད་བརྩི་སྲུང་ཞུཝ་ཨིན། འཛམ་གླིང་གསོ་བའི་ཚོགས་འཛོམས་འགོ་ཐོག་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ སྤྱི་ཟླ་ ༦ པའི་ནང་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ དེ་བསྒང་ འཛམ་གླིང་གསོ་བའི་ལས་སྡེ་འགོ་བཙུགས་གནང་མི་ འཐུས་མི་ ༥༥ ཡོད་ས་ལས་ འཐུས་མི་ ༥༣ གྱིས་ བཅའ་མར་གཏོགས་གནང་ནུག། དེ་བསྒང་ ལས་སྡེ་འདི་གི་གཙོ་རིམ་གལ་ཆེ་ཤོས་ར་ ཚད་པའི་ནད། ཨམ་སྲུ་དང་ཨ་ལུའི་འཕྲོད་བསྟེན། བད་ཀན་གློ་གཅོང་། ལུས་འབྲེལ་ལས་བརྟེན་པའི་ནད་གཞི། ཟད་བཅུད་དང་མཐའ་སྐོར་གཙང་སྦྲ་ཚུ་ཨིནམ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་བཞིན་དུ་ ལཱ་འདི་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ འབད་དང་འབད་བཞིན་ཡོདཔ་ཨིན། གཞན་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ལུ་སྔོན་མ་ ནམ་ཡང་མ་བྱུང་པའི་ཚབས་ཆེན་གྱི་ནད་གཞི་ ཨེཌིསི་ཚུ་ཡང་ལས་སྡེ་འདི་གི་འགན་འཁྲི་གི་ནང་ཚུད་ནུག།&lt;/big&gt; (Working for health, 2007)
&lt;big&gt;ད་རེས་ འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་བསྡོམས་ ༡༩༤ དང་ འགན་རོགས་འཐུས་མི་ ༢ ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ག་འབད་རུང་ཅིག་ ལས་སྡེ་འདི་གི་འཐུས་མི་སྦེ་འཛུལ་ཞུགས་འབད་དགོ་པ་ཅིན་ འཛམ་གླིང་གསོ་བའི་རྩ་ཁྲིམས་གུར་ཆ་འཇོག་གི་མཚན་རྟགས་བཀོད་དགོ། ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ སྤྱི་ཟླ་ ༥ པའི་ནང་ འཐུས་མི་ཚུ་ ཇི་ནི་བཱ་༼སུའི་ཛར་ལེནཌ༽ལུ་ཡོད་པའི་ཡིག་ཚང་ལྟེ་བ་ནང་འཛོམས་ནི་ཡོད། དེ་བསྒང་ ལས་སྡེ་འདི་དང་འབྲེལ་བའི་སྲིད་བྱུས་དང་འཆར་དངུལ་ཚུ་ཆ་འཇོག་མཛདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ གནས་ཡུན་ལོ་ངོ་ ༥ གི་དོན་ལུ་ཡོངས་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་ཡང་བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན། ལས་སྡེ་འདི་ འཛམ་གླིང་གསོ་བའི་སྲིད་བྱུས་རྩོམ་སྒྲིག་འབད་མི་གི་ མངོན་མཐོའི་འདུས་ཚོགས་ཨིན། ལྷན་འཛོམས་ཀྱི་སྐབས་ལུ་ ཁྱད་ཚད་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་འཐུས་མི་ ༣༤ ལོ་ངོ་ ༣ གྱིདོན་ལུ་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེའི་ནང་བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན། ལྷན་སྡེ་འདི་གི་ལཱ་འགན་ངོ་མ་ར་ ལྷན་འཛོམས་ནང་མཐའ་བཏོགསཔའི་གྲོས་ཆོད་དང་སྲིད་བྱུས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་དང་། གྲོས་སྟོན་འབད་ནི། ལཱ་འགན་འདི་ཚུ་འབདཝ་ད་ཕན་གྲོགས་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༡ སྤྱི་ཟླ་ ༥ པའི་སྐོར་ཆ་ལུ་ ཀེན་ཡ་ལས་ཨིན་མི་ ཌོག་ཊར་པེ་ཊྲིག་ཨ་མོཊི་འདི་ འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་གི་ཁྲི་འཛིན་ཨིན།&lt;br&gt;
འཛམ་གླིང་གསོ་བའི་ལས་ཚོགས་ལུ་ ལུང་ཕྱོགས་ཡིག་ཚང་ ༦ ཡོད། དེ་ཡང་ ཁག་ཆེ་བའི་ས་གནས་ཚུ་ནང་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཞབས་ཏོག་སྤྲོད་ནིའི་དོན་ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོད། གསོ་བའི་ལས་སྡེ་གིས་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་གཞན་མི་ཚུ་དང་ གཞན་ཡང་ གཞུང་འབྲེལ་དང་གཞུང་མིན་གྱི་ལས་ཁུངས་ཁག་མ་འདྲཝ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་ལཱ་ཚུ་འབདཝ་ཨིན། གསོ་བའི་སྨན་པ་དང་མཁས་མཆོག་ ༨༠༠༠ ལྷག་ཙམ་ཅིག་གིས་ ཇི་ནི་བཱ་ལུ་ཡོད་པའི་ཡིག་ཚང་ལྟེ་བ་དང་ འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ ༡༤༧ གྱི་ནང་ཡོད་པའི་ཡིག་ཚང་ཚུ་ནང་ ཕྱག་ལཱ་གནངམ་ཨིན། གསོ་བའི་ལས་ཚོགས་ཀྱི་མ་དངུལ་འབྱུང་སའི་གཞི་གཉིས་ཡོད་ས་ལས་ དང་པ་འདི་ འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ལས་གནས་རྩིས་བཏོན་ཐོག་ལས་ སྤྲོད་པའི་མ་དངུལ་དང་། གཉིས་པ་ ཁས་བླངས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ཞལ་འདེབས་བྱིན་མི་གཉིས་ཨིན།&lt;br&gt;
དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ཏེ་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ལས་ཚུར་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་གཞི་འགྱམ་བཙུགས་ཏེ་ གསོ་བའི་གནས་སྟངས་ཡང་ རིམ་གྱིས་སྦེ་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་གི་དུས་ལུ་བབས་ནུག། དེ་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཡང་ འཛམ་གླིང་གསོ་བའི་ལས་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་སྦེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༢ སྤྱི་ཟླ་ ༣ པའི་ཚེས་ ༨ ལུ་འཛུལ་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༩ ལས་ཚུར་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ གསོ་བའི་གནས་ཚད་ཡར་དྲག་གཏང་ཐབས་ལུ་ གཞི་རིམ་གསོ་བའི་གཅེས་སྐྱོང་ ཨཱལ་མ་ཨ་ཊ་&lt;/big&gt; (alma ata) &lt;big&gt;གི་གསལ་བསྒྲགས་འདི་ལུ་གཙོ་བོར་བཟུང་ཞིནམ་ལས་ དུས་མཐུན་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་སྤྲོད་ནི་ལུ་རྩ་འགེངས་ནུག། འཛམ་གླིང་གསོ་བའི་ལས་སྡེ་གིས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་གྲོགས་རམ་ངོ་མ་ར་ གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ལྔ་ནང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ མི་སྟོབས་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི། གསོ་བའི་ལམ་ལུགས་སྒྲིང་སྒྲི་བཟོ་ནི། འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་ཉེན་ཁ་མར་ཕབ་འབད་ནི། ནད་གཞི་མར་ཕབ་འབད་ནི། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ཡུན་བརྟན་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་དོན་ལུ་གསོ་བའི་གནས་སྟངས་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ཚུ་ཨིན།  འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡང་ འཛམ་གླིང་གསོ་བའི་ཡིག་ཚང་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༣ ལུ་ ཐིམ་ཕུག་ལུ་གཞི་བཙུགས་མཛད་ཡོདཔ་དང་ ཌོག་ཊར་ཨེམ་སའི་ཕུ་ལ་འདི་ མི་དམངས་གསོ་བའི་བདག་སྐྱོང་པ་དང་པ་གི་ལཱ་འགན་བཞེས་གནང་ནུག། ༼ལི་ལི་དབང་ཕྱུག། ༢༠༠༨། ཤོག་གྲངས་ ༡༨༣།&lt;/big&gt;

=== འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས། ===
&lt;big&gt;༉ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་འདི་མཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱལ་སྤྱི་གི་ལས་སྡེ་གཅིག་ཨིན། འཛམ་གླིང་ནང་བདེ་སྐྱིད་ཡུན་གནས་དང་མི་སྡེ་གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་ལུ་ དམིགས་སྟེ་ རང་དབང་རང་བཙན་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གཅིག་ཁར་བསྡོམས་ཞིནམ་ལས་ མོས་མཐུན་གྱི་ཐོག་ལུ་ལས་སྡེ་འདི་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་འདི་འཛམ་གླིང་གི་གཞུང་སྐྱོང་མེནམ་ལས་ ཁྲིམས་གསར་རྩམ་འབད་ནི་མེད་རུང་ སྤྱིར་བཏང་འཛམ་གླིང་ནང་བྱ་སྟབས་མ་བདེ་བའི་གནས་སྟངས་ཤརཝ་ད་ དཀའ་ངལ་ཞི་ཐབས་ལུ་སྲིད་བྱུས་ཚུ་བརྩམས་ཏེ་ཐབས་ལམ་ཚུ་སྟོནམ་ཨིན། (འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས། ༢༠༡༠།&lt;/big&gt; (United Nation, 2010).&lt;br&gt;
&lt;big&gt;སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༥ ལུ་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་ ༢ པ་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཤུལ་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ར་ དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་གྱིས་འཛིན་ཏེ་  འཛམ་གླིང་ནང་ཞི་བདེ་གི་ས་བོན་ ལོག་བཙུགས་དགོ་པའི་རེ་བ་སྦོམ་བསྐྱེད་ནུག། དེ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ ༥༡ གི་ངོ་ཚབ་ཚུ་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༥ སྤྱི་ཟླ་ ༤ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༢༥ ལས་སྤྱི་ཟླ་ ༦ པའི་ཚེས་ ༢༦ ཚུན་ སཱན་ཕྼན་སིསི་ཀོ་ལུ་ཚོགས་པའི་ རྒྱལ་སྤྱི་གྲོས་ཚོགས་ནང་འཛོམས་ནུག། དེའི་ཤུལ་ལས་ཟླ་ངོ་ ༢ ཀྱི་རིང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བཀའ་ཁྲིམས་བཞེངས་ཏེ་དེ་གུར་ མཚན་རྟགས་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། བཀའ་ཁྲིམས་དེ་གིས་ མ་འོངས་པ་ལུ་ ཧེ་མ་བྱུང་སྟེ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་ཚུ་ འཛེམ་བཀག་འབད་ཚུགས་པའི་ རེ་བ་སྦོམ་བསྐྱེད་ནུག། བཀའ་ཁྲིམས་བཞེངས་ཚར་ཏེ་ ཟླཝ་ ༤ གི་ཤུལ་ལས་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༥ སྤྱི་ཟླ་ ༡༠ པའི་ཚེས་ ༢༥ གི་ཉིནམ་ལས་ཕྱག་ལཱ་གནང་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བསྒང་བཀའ་ཁྲིམས་འདི་ རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ། ཕྼནསི། སོ་ཝི་ཡེཊི་ཡུ་ནི་ཡན། ཡུ་ནཱའི་ཊེཊི་ཀིང་ཌོམ། ཡུ་ནཱའི་ཊེཊི་ཨིསི་ཊེཊི་བཅས་ གཞན་ཡང་འཐུས་མི་ རྒྱལ་ཁབ་ལེ་ཤ་གིས་རྒྱབ་སྣོན་ཆ་འཇོག་མཛད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་བཟུང་སྟེ་ ད་ཚུན་མི་ལོ་ ༧༥ གི་རིང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ འཛམ་གླིང་ནང་ཞི་བདེ་དང་དགའ་སྐྱིད་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་གྱི་ཕྱག་ལཱ་མཛད་དང་མཛད་བཞིན་དུ་ཡོད། འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཡང་ དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ རིམ་གྱིས་སྦེ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ཡོད་རུང་ མི་སྡེའི་ནང་སྟབས་མ་བདེཝ་བསལ་ནི་དང་གཅིག་གྲོགས་གཅིག་ཕན་གྱི་ལས་སྣ་བརྩམ་ནི་གི་དམིགས་ཡུལ་འདི་ འགྱུར་མེད་བརྟན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;/big&gt; (United Nation,  2010).&lt;br&gt;
&lt;big&gt;འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ ད་ལྟོ་གནས་བཞིན་ཡོད་པའི་འཐུས་མི་ཡོངས་བསྡོམས་ ༡༩༣ ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་ག་ར་འབད་རུང་ འཐུས་མི་སྦེ་འཛུལ་ཞུགས་འབད་དགོ་པ་ཅིན་དང་པ་ར་ ཉེན་སྲུང་ཚོགས་སྡེ་གི་རྒྱབ་སྣོན་ངོ་སྦྱོར་དང་བསྟུན་ ཡོངས་ཁྱབ་ལྷན་འཛོམས་ཀྱིས་ངོས་ལེན་འབད་དགོ། འཇམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ལུ་ ཡན་ལག་འདུས་ཚོགས་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་ནང་ལས་གཙོ་ཅན་ཚུ་ཡང་ ཉེན་སྲུང་ཚོགས་སྡེ། དཔལ་འབྱོར་དང་མི་སྡེ་ཚོགས་སྡེ། བློ་གཏད་ཚོགས་སྡེ། རྒྱལ་སྤྱིའི་དྲང་ཁྲིམས་ཚོགས་སྡེ། འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་དྲུང་ཆེན་ཡིག་ཚང་ཚུ་ཨིན། འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ག་ར་ ཡོངས་ཁྱབ་ལྷན་འཛོམས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཡང་ཨིནམ་ལས་ ཡོངས་ཁྱབ་ལྷན་ཚོགས་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འདུས་ཚོགས་ཚུ་ལས་ འཐུས་མི་ཆ་ཚང་ཡོད་པའི་འདུས་ཚོགས་ཅིག་ཨིན། ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ སྤྱི་་ཟླ་ ༩ པའི་ནང་འཐུས་མི་ཡོངས་རྫོགས་ ཡོངས་ཁྱབ་ལྷན་འཛོམས་ནང་བཅའ་མར་གཏོགསཔ་ཨིན། ཡོངས་ཁྱབ་ལྷན་འཛོམས་ཀྱིས་ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ ཡོངས་ཁྱབ་ལྷན་འཛོམས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ/སྲིད་འཛིན་ཚུ་བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན།&lt;br&gt;
ཉེན་སྲུང་ཚོགས་སྡེ་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞི་བདེ་དང་ཉེན་སྲུང་གི་ཕྱག་ལཱ་མཛད་མི་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ དེ་ནང་གཏན་འཇགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ ༥ དང་སྐབས་ཐོབ་ཀྱི་འཐུས་མི་ ༡༠ སྦེ་བསྡོམས་ཀྱིས་འཐུས་མི་ ༡༥ ཡོདཔ་ཨིན། ཚོགས་སྡེ་དེ་གི་ཚོགས་གཙོ་གི་འགན་ཁུར་འདི་ ཟླ་རིམ་བཞིན་དུ་སོར་ཞིནམ་ལས་ སྐོར་རྒྱབ་རྐྱབ་སྟེ་ཕྱག་ལཱ་མཛདཔ་ཨིན། དཔལ་འབྱོར་དང་མི་སྡེ་ཚོགས་སྡེ་གི་ལས་འགན་གཙོ་བོ་ར་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི། སྲིད་བྱུས་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནི། སྲིད་བྱུས་ཚུའི་སྐོར་ལས་གསུང་གྲོས་གནང་ནི། དཔལ་འབྱོར་དང་མི་སྡེའི་ནང་རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཚུ་གི་དོན་ཚན་གུར་ རྒྱབ་སྣོན་ངོ་སྦྱོར་འབད་ནི་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ངོས་ལེན་འབད་ཡོད་པའི་ཆིངས་ཡིག་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འདི་ཨིན། ཚོགས་སྡེ་འདི་ལུ་ ཡོངས་ཁྱབ་ལྷན་འཛོམས་ཀྱི་བཙག་འཐུ་གྲུབ་པའི་འཐུས་མི་ ༥༤ ཡོད། བློ་གཏད་ཚོགས་སྡེ་གི་ལས་འགན་ངོ་མ་ར་ འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ ༧ གྱི་མངའ་འོག་ལུ་ཡོད་པའི་བློ་གཏད་ས་མཚམས་ ༡༡ དེ་འཛིན་སྐྱོང་འབད་ནི་འདི་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་དྲང་ཁྲིམས་ཚོགས་སྡེ་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མངོན་མཐོའི་ཁྲིམས་ཁང་ཨིན། ཚོགས་སྡེ་འདི་གི་འགན་ཁུར་འདི་ ཁྲིམས་ཀྱི་རྩོད་གཤེར་དང་གཞན་རྩོད་གཞི་ཚུ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་མཐུན་ལྟར་ བསྟར་སྤྱོད་འབད་ནི་འདི་ཨིན།&lt;br&gt;
འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་དྲུང་ཆེན་ཡིག་ཚང་ནང་ ཡོངས་ཁྱབ་དྲུང་ཆེན་གྱིས་གཙོས་པའི་གཞན་ཕྱག་ལཱ་གནང་མི་རྒྱལ་སྤྱིའི་འཐུས་མི་ཚུ་ལས་ལས་གཡོགཔ་སྟོང་ཕྲག་ཁྲི་ཕྲག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བཀའ་ཁྲིམས་ལྟར་དུ་ཡོངས་ཁྱབ་དྲུང་ཆེན་འདི་ བདག་སྐྱོང་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་འགོ་དཔོན་ཨིནམ་མ་ཚད་ འཛམ་གླིང་ནང་ཉེན་སྲུང་གི་དཀའ་ངལ་ག་བཟུམ་བྱུང་རུང་ ཉེན་སྲུང་ཚོགས་སྡེ་ནང་གྲོས་བསྡུར་འབད་དགོ་པའི་བཀའ་གནང་ཆོག།
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ ༡༣༢ པ་སྦེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༡ གི་ལོ་ལུ་འཛུལ་ཞུགས་འབད་ནུག། སྤྱི་ཚོགས་འདི་གི་ ཡིག་ཚང་ཡང་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༤ ལུ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན། འབྲུག་གི་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་དང་བཀའ་ཁྲིམས་ལུ་བརྩི་མཐོང་དང་གུས་ཞབས་ཆེན་པོའི་སྒོ་ལས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ལཱ་འགན་ཚུ་ འཐུས་ཤོར་གང་ཡང་མེད་པར་འབད་བཞིན་དུ་ཡོད། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༡ སྤྱི་ཟླ་ ༩ པའི་ཚེས་ ༢༡ ལུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ནང་འཛུལ་ཞུགས་འབད་དེ་མི་ལོ་ ༥༠ འཁོར་བའི་བརྩི་སྲུང་རྒྱས་ཞིང་རྒྱསཔ་སྦེ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;/big&gt; (Bhutan celebrates its 50 years of membership to UN, 2021)


=== ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་ལུང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་ཆོགས་པ། === 
&lt;big&gt;༉ ལྷོ་ཨེ་ཤེ་ཡི་ཡ་ལུང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་ཚོགས་པ་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ལས་ཁུངས་ཨིནམ་མ་ཚད་སྲིད་འབྲེལ་སྤྱི་ཚོགས་ཡང་ཨིན་པས། དེ་དམིགས་ཡུལ་ངོ་མ་ར་ འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ཁ་འཆམས་ཡོད་པའི་གཞི་དོན་གུར་མཉམ་རུབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་མི་སྡེ་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་འདི་ཨིན། (ཤ་ཧིན། ༢༠༡༣)
ལྷོ་ཨེ་ཤི་་ཡ་ལུང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་ཚོགས་པ་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་བཀའ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩ་ཚན་ ༤༢ པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་བརྩམས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལུང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་ཚོགས་པ་འདི་ ཌཱ་ཀ་ལུ་སྦེ་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ སྤྱི་ཟླ་ ༡༢ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༨ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། ཚོགས་པའི་དམིགས་གཏད་འདི་གཙོ་བོ་ར་ ལུང་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་འཐུས་མི་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་དང་མི་སྡེ་ གཞན་རིག་གཞུང་དང་ལམ་སྲོལ་གོང་འཕེལ་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་དང་ ལྷག་པར་དུ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཨིན་མི་ འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གི་བར་ན་ མཐུན་ལམ་དང་མཉམ་འབྲེལ་ ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་འདི་ཨིན། ཚོགས་པ་འདི་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་གི་འཆར་གཞི་འགོ་དང་པ་ བྷང་ལ་དེཤ་གི་སྲིད་འཛིན་ ཟི་ཡུའར་རཽ་མཱན་ གྱིས་ ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་གཟིགས་སྐོར་གནང་སྟེ་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་དོན་ལུ་ མཐུན་འབྲེལ་ཚོགས་པ་བཟོ་ནི་གི་ འོས་འབབ་ཡོད་མེད་ཀྱི་་བརྟག་དཔྱད་འབད་ནུག། དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ སྐོར་ཆ་ལུ་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་དབུས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ བྷང་ལ་དེཤ། འབྲུག། རྒྱ་གར། མཱལ་དིབས། པཱ་ཀིསི་ཏཱན། ཤྲི་ལང་ཀ་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གིས་ ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡའི་མི་སེར་ཚུ་ མཐུན་ལམ་དང་བློ་གཏད་ གོ་ཤེས་བསམ་ཤེས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལཱ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྡེ་ཚན་ཅིག་བཟོ་ནིའི་ཁ་འཆམས་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༣ གྱི་ལོ་ལུ་ བྷང་ལ་དེཤ་གི་རྒྱལ་ས་ཌཱ་ཀ་ལུ་ ཕྱི་འབྲེལ་ལྷན་ཁག་གིས་འགོ་འདྲེན་འཐབ་པའི་རྒྱལ་སྤྱི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་སྐབས་ལུ་ ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་དབུས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ ༧ གྱིས་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་ལུང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་ཚོགས་པ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་སྦེ་ཆ་འཇོག་འབད་ནུག། ཚོགས་པ་དེ་གི་ཡོངས་ཁྱབ་དྲུང་ཆེན་གྱི་ཡིག་ཚང་ལྟེ་བ་འདི་ བལ་པོའི་རྒྱལ་ས་ ཀཱཊི་མཱན་ཌུ་ལུ་བཟོ་ནི་སྦེ་ཐག་ཆོད་དེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ གཅིག་སྒྲིལ་བྱེད་ལས་ཀྱི་ལས་རིམ་ ༥ ངོས་འཛིན་འབད་མི་ལས་ སོ་ནམ། མཐའ་ཟུར་གོང་འཕེལ། བརྒྱུད་འབྲེལ་གྱི་འཕྲུལ་ཆ། གནམ་གཤིས་རིག་པ། གསོ་བ་དང་མི་རློབས་ཀྱི་ལས་སྣ་ཚུ་ཨིན། ཨཕ་ག་ནིསི་ཏཱན་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༧ ལུ་འཐུས་མི་སྦེ་ འཛུལ་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ གཞན་ལྟ་རྟོག་འབད་མི་རྒྱལ་ཁབ་&lt;/big&gt; European Union, US, China  &lt;big&gt;ལ་སོགས་པ་སྒྲིག་མཐུན་གྱི་སྒོ་ལས་རྒྱལ་ཁབ་ ༩ ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། (པྼི་ཡ།)&lt;br&gt;
ཚོགས་པའི་ཡིག་ཚང་ལྟེ་བ་ཀཱཊི་མཱན་ཌུ་ལུ་ཡོད། འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་གྲོས་འཛོམས་ཚར་རེ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཚུ་གི་ཕྱི་འབྲེལ་བློན་པོ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཞལ་འཛོམས་ལོ་གཅིག་ལུ་ཚར་གཉིས་འབདཝ་ཨིན་མས། ཚོགས་པ་དེ་ནང་ ད་ལྟོ་ རྒྱ་གར། འབྲུག། བལ་པོ། ཨཕ་ག་ནིསི་ཏཱན། པ་ཀིསི་ཏཱན། ཤྲི་ལང་ཀ། མཱལ་དིབསི། བྷང་ལ་དེཤ་བཅས་ འཐུས་མི་ ༨ ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ ༧ བྷང་ལ་དེཤ། རྒྱ་གར། མཱལ་དིབསི། བལ་པོ། པ་ཀིསི་ཏཱན། ཤྲི་ལང་ཀ་གི་ ཕྱི་འབྲེལ་དྲུང་ཆེན་ཚུ་གི་ཞལ་འཛོམས་ འགོ་དང་པ་འདི་ ཤྲི་ལང་ཀའི་རྒྱལ་ས་ ཀོ་ལོམ་བྷོ་ལུ་སྦེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༡ སྤྱི་ཟླ་ ༤ པའི་ནང་འཚོགས་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;br&gt;
ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡའི་དབུ་ཁྲིད་ཞལ་འཛོམས་ནང་ འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་/གཞུང་ག་རའི་ འགོ་དཔོན་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ འ་ནཱི་འདི་ ཚོགས་པ་འདི་གི་མངོན་མཐོའི་འདུས་ཚོགས་ཨིན། དབུ་ཁྲིད་ཞལ་འཛོམས་འདི་ རྟག་པར་རྒྱུན་དུ་ ལོ་ངོ་ ༢ ཀྱི་ཤུལ་ལས་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཨིནམ་དང་དེ་ཡང་ འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུའི་མིང་གི་གོ་རིམ་ཨིང་སྐད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཡོད་མི་ལྟར་དུ་ སྐོར་རྒྱབ་རྐྱབ་ཅི་ར་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི་ཡོད། ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་ལུང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་ཚོགས་པ་གཞི་བཙུགས་འབད་དགོ་པའི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ར་ ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡའི་ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་རློབས་ཚུ་གི་སྐྱིད་སྡུག་བལྟ་ནི་དང་ མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི། དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་མགྱོགས་འགྲོས་སེང་ནི། མི་སྡེ་གོང་འཕེལ་དང་དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་བཏང་སྟེ་ གང་ཟག་གང་རུང་གི་ མི་ཚེ་ཚུལ་མཐུན་ལུ་གནས་ཏེ་ རང་གི་ལྕོགས་གྲུབ་ཧ་གོ་ཚུགསཔ་བཟོ་ནི། གཅིག་མཐུན་དང་རང་དགོ་རང་འདྲོང་རྒྱ་སྐྱེད་གཏང་ནི་དང་ ཕན་ཚུན་གྱི་བློ་གཏད་ལུ་ཕན་གྲོགས་འབད་ནི། བདག་དང་གཞན་གཉིས་ཀའི་དཀའ་ཐུབ་ཚུ་ ངོས་ལེན་དང་ ཧ་གོ་ཚུགསཔ་བཟོ་ནི། དཔལ་འབྱོར་ མི་སྡེ་ ལམ་སྲོལ་དང་མཚན་རིག་གི་ལཱ་ཚུ་ནང་ མཉམ་འབྲེལ་དང་བདག་གཞན་གཉིས་ཀ་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནི་འདི་ རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ནི། གཞན་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་མཐུན་འབྲེལ་དམ་ཟབ་བཟོ་ནི། རྒྱལ་སྤྱིའི་འཛོམ་གནས་ཀྱི་ནང་ལུ་ སྤྱི་མཐུན་མཐའ་དོན་གྱི་གནད་དོན་གུར་མཉམ་འབྲེལ་རྩ་བརྟན་བཟོ་ནི་དང་ རྒྱལ་སྤྱི་དང་ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལས་སྡེ་དང་ལས་ཁུངས་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་མཉམ་འབྲེལ་འབད་ནི།&lt;/big&gt; (Revised SAARC brief)
&lt;big&gt;ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་ལུང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་ཚོགས་པའི་གཞི་རྩ་ངོ་མ་ར་ འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གི་རང་དབང་རང་བཙན། མངའ་ཁོངས་ཆིག་སྒྲིལ། ཆབ་སྲིད་འདྲ་མཉམ་དང་། རང་དབང་ལུ་གུས་ཞབས་འབད་ནི། རྒྱལ་ཁབ་རང་སོའི་ནང་འཁོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལུ་རང་དཀྲོག་མི་འབད་ནི། ཕན་ཚུན/སྤྱི་མཐུན་ཁེ་ཕན་ལུ་མཉམ་འབྲེལ་འབད་ནི། གྲོས་ཆོད་ག་བཟུམ་ར་འབད་རུང་ མགྲིན་གཅིག་གི་ཐོག་ལས་གྲོས་ཐག་གཅད་ནི་དང་ གྲོས་ཐག་གཅད་པའི་སྐབས་ཚོགསགྲངས་ ༨ ངེས་པར་དུ་དགོ།&lt;br&gt;
ཟུང་ཕྱོགས་ཀྱི་གནད་དོན་ག་བཟུམ་ཡོད་རུང་ བཟུར་ཏེ་བཞག་ཞིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཕྱོགས་མང་གི་གནད་དོན་གུར་ ཟུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ལྷུང་སྤུ་ཙམ་ཡང་མེད་པར་གྲོས་བསྡུར་འབད་དགོ། ཚོགས་པ་འདི་གི་ལས་འགན་དང་འགན་ཁུར་ཚུ་ག་ར་ ལྕོགས་གྲུབ་ཅན་གྱི་ཚོགས་པའི་ལས་ཁུངས་ཁག་མ་འདྲཝ་ དེ་ཡང་ བློན་པོའི་ལྷན་ཚོགས། གཏན་འཇགས་ཚོགས་ཆུང་། ཐབས་རིག་ཚོགས་ཆུང་། ལས་རིམ་ཚོགས་ཆུང་དང་ དྲུང་ཆེན་ཡིག་ཚང་ཚུ་གིས་འབདཝ་ཨིན། བློན་པོའི་ལྷན་ཚོགས་འདི་ནང་ འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་བློན་པོ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷན་ཚོགས་འདི་གི་ལཱ་འགན་འདི་ ༡༽ ཚོགས་པ་འདི་གི་སྲིད་བྱུས་བཟོ་ནི། ༢༽ཚོགས་པའི་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་གནས་སྟངས་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནི། ༣༽མཉམ་འབྲེལ་འབད་ནི་གི་གནད་དོན་གསརཔ་ཚུ་གྲོས་ཐག་གཅད་ནི། ༤༽ཚོགས་པའི་ཐབས་ལམ་གསརཔ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི།༼དགོ་མི་དགོ་དང་འཁྲིལ་ནི།༽ ཚོགས་པའི་དོན་ལུ་སྤྱིར་བཏང་ཁེ་ཕན་ཡོད་པའི་གཞི་དོན་གུར་ཐག་གཅད་ནི་ཚུ་ཨིན། བློན་པོའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ ལོ་རེའི་ནང་ ཚར་གཉིས་འཛོམས་འདུ་ནང་བཅའ་མར་གཏོགསཔ་ཨིན། &lt;br&gt;
གཏན་འཇགས་ཚོགས་ཆུང་འདི་ནང་ འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་དྲུང་ཆེན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁོང་གི་འགན་ཁུར་ངོ་མ་ར ༡༽མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ལས་སྣ་ག་བཟུམ་ཡོད་རུང་ སྤྱིར་བཏང་ལྟ་རྟོག་དང་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཨིན། ༢༽ ལས་འགུལ་དང་ལས་རིམ་ཚུ་ངོས་ལེན་འབད་ནི་དང་ དེའི་དོན་ལུ་ མ་དངུལ་ཟད་འགྲོ་དབྱེ་ཞིབ་འབད་ནི། ༣༽ལས་སྡེ་ནང་འཁོད་ཀྱི་ གཙོ་རིམ་ཚུ་གཏན་འབེབས་འབད་ནི། ༤༽ལུང་ཕྱོགས་དང་ཕྱི་ཁའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་མཁོ་སྒྲུབ་འབད་ནི། ༥༽མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ འོས་ལྡན་གྱི་ཞིབ་ཚོལ་འབད་དེ་ངོས་འཛིན་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན། ཁོང་གི་བཀའ་ཁྲིམས་ལྟར་དུ་འབད་བ་ཅིན་ དུས་ནམ་དང་ནམ་ར་འབད་རུང་ བསྟུན་འགྲོས་འབད་དགོ་པའི་གནས་སྟངས་རེ་ཤརཝ་ད་ ངེས་པར་དུ་འཛོམས་དགོ། སྤྱིར་བཏང་འ་ནཱི་ཚོགས་ཆུང་གི་དབུ་ཁྲིད་ཞལ་འཛོམས་དང་ བློན་པོ་ལྷན་འཛོམས་འཚོགས་ནིའི་དུས་ཚོད་ཀྱི་སྔ་གོང་ལུ་འཚོགསཔ་ཨིན།
ལས་རིམ་ཚོགས་ཆུང་འདི་ཚོགས་པ་འདི་གི་བཀའ་ཁྲིམས་འདུས་ཚོགས་ཡང་ཨིན། ཁོང་གི་འགན་ཁུར་ངོ་མ་ར་ གཏན་འཇགས་ཚོགས་ཆུང་ལུ་གཤམ་གསལ་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོད་པའི་གནད་དོན་གུར་གྲོགས་རམ་འབད་ནི་འདི་ཨིན། ལུང་ཕྱོགས་ལས་འགུལ་གདམ་འཐུ་འབད་ནི། ཕྱི་ཁའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་མཁོ་སྒྲུབ་འབད་ནི། ལས་སྡེ་ནང་འཁོད་ལུ་ལཱ་དང་་ལས་རིམ་ཚུ་ གཙོ་རིམ་བསྒྲིགས་ཏེ་འབད་ནི། ལོ་བསྟར་གྱི་ལས་སྣ་ཚུ་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན། དེ་ཁར་ཕྱི་འབྲེལ་ལྷན་ཁག་གི་མཉམ་འབྲེལ་དྲུང་ཆེན་གྱི་གནས་ཚད་ནང་ཡོད་པའི་འགན་འཛིན་འགོ་དཔོན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཚོགས་ཆུང་འདི་གི་འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ གཏན་འཇགས་ཚོགས་ཆུང་གི་སྔ་གོང་ལུ་ ཞལ་འཛོམས་འཚོགསཔ་མ་ཚད་ ཡང་ཅིན་ ལོ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ལུ་འཚོགསཔ་ཨིན།&lt;br&gt;
ཐབས་རིག་ཚོགས་ཆུང་འདི་ནང་འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོ་ཚབ་ དམིགས་བསལ་ལས་སྡེ་ཁག་གི་མཁས་མཆོག་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁོང་གི་ལཱ་འགན་འདི་ ས་ཁོངས་སོ་སོ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ལས་འགུལ་གྱི་ལས་རིམ་བཟོ་ནི་ཚུ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ལས་རིམ་དེ་ཚུ་ ལྟ་རྟོག་འབད་དེ་ གཏན་འཇགས་ཚོགས་ཆུང་ལུ་ སྙན་ཞུ་འབད་དགོ། དེ་ལས་ ལཱ་འབད་མི་སྡེ་ཚན་དེ་ནང་ འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོ་ཚབ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁོང་གི་ལས་འགན་ཡང་ཐབས་རིག་ཚོགས་ཆུང་དང་ཆ་འདྲ་སུ་ཅིག་ར་ཨིན། གཞན་ཡང་དམིགས་པ་དང་འཁྲིལ་བའི་ལས་འགུལ་གྱི་ལས་རིམ་ཚུ་གི་ཐབས་ལམ་དང་ མ་དངུལ་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཚུ་ གྲོས་འཆར་བཀོདཔ་ཨིན། ད་ལྟོ་ལཱ་འབད་མི་ཚོགས་ཆུང་ ༤ ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ ༡༽བརྒྱུད་འབྲེལ་གྱི་འཕྲུལ་རིག། ༢༽སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིག། ༣༽ལྟ་བཤལ། ༤༽ནུས་རྫས་ཚུ་ཨིན། &lt;br&gt;
མཇུག་རང་ ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་གི་དྲུང་ཆེན་ཡིག་ཚང་འདི་སྤྱི་ལོ ༡༩༨༧ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༨སྤྱི་ཟླ་ ༡ པའི་ཚེས་ ༡ ལས་ཡིག་ཚང་འདི་བཀོལ་སྤྱོད་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ནིག། ཁོང་གི་ལཱ་འགན་ངོ་མ་རང་ ཚོགས་པ་འདི་གི་ལས་རོམ་ཚུ་ ལྟ་རྟོག་འབད་དེ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི་དང་ ཚོགས་པའི་ཞལ་འཛོམས་ཀྱི་སྐབས་ལུ་ཞབས་ཏོག་ཞུ་ནི་ དེ་ལས་བརྒྱུད་འབྲེལ་གྱི་བརྒྱུད་ལམ་སྦེ་ཕྱག་ཞུཝ་ཨིན། དྲུང་ཆེན་ཡིག་ཚང་འདི་ ཡོངས་ཁྱབ་དྲུང་ཆེན་གྱི་འགོ་ཁྲིད་འབད་དེ་ ཁོ་གི་འོག་ལུ་འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ལས་མདོ་ཆེན་རེ་རེ་འབདཝ་ད་ མདོ་ཆེན་བསྡོམས་ཏེ་ ༨ ཡོདཔ་ཨིན། ཡོངས་ཁྱབ་དྲུང་ཆེན་འདི་ འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ལས་ ལོ་ངོ་ ༣ གྱི་རིང་ལུ་བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མིང་ ཨིང་སྐད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གོ་རིམ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གི་བར་ན་ སྐོར་རྒྱབ་སྦེ་འབདཝ་ཨིན།&lt;/big&gt; (Revised SAARC brief)&lt;br&gt;
=== འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་གོང་འཕེལ་ལས་རིམ་གྱི་གཞི་བཀོད།་༼ཡུ་ཨེན་ཌི་པི༽ ===
&lt;big&gt;༉ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་གོང་འཕེལ་ལས་རིམ་གྱི་གཞི་བཀོད་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གོང་འཕེལ་མཐུད་སྦྲེལ་འབད་མི་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ མི་སྡེའི་ནང་མི་སེར་ཚུ་གི་མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ ཤེས་ཡོན་དང་།ཉམས་མྱོང་། ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་དང་མཐུད་སྦྲེལ་འབད་ནི་ལུ་ སྐུལ་ཁྱབ་བརྡ་སྤྲོད་འབདཝ་ཨིན། གཞན་ཡང་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་བསལ་ནི་དང་ ཡུན་བརྟན་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་དང་ མི་སྟོབས་གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོནམ་ཨིན། འ་ནཱི་འདི་ གོང་འཕེལ་གྱི་དོན་ལུ་གྲོགས་རམ་བྱིན་མི་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་སྡེ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། ༼ལི་ལི་དབང་ཕྱུག། ༢༠༠༨ ཤོག་གྲངས་ ༡༨༡།༽&lt;br&gt;
འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་གོང་འཕེལ་གཞི་བཀོད་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ལུ་གཞི་བཙུགས་གནང་ནུག། དེ་ཡང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་རྒྱ་བསྐྱེད་ལས་རིམ་གྱི་བཟོ་རིག་གྲོགས་རམ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༨ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་གལ་ཅན་༼དམིགས་བསལ།༽མ་དངུལ་གཉིས་གཅིག་ཁར་བསྡབ་སྟེ་བཟོ་ནུག། ད་རེས་ཡོད་པའི་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་གོང་འཕེལ་ལས་རིམ་གྱི་གཞི་བཀོད་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ཁྱབ་ལྷན་འཛོམས་ཀྱིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༥ སྤྱི་ཟླ་ ༡༡ པའི་ཚེས་ ༢༢ ལུ་གཞི་བཙུགས་གནང་ནུག། ལས་སྡེ་འདི་གི་འཛིན་སྐྱོང་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཚུ་ རྒྱལ་ཁབ་ ༣༦ གི་ངོ་ཚབ་ཀྱིས་ སྐོར་རྒྱབ་རྐྱབ་སྟེ་ལཱ་འགན་འབགཔ་ཨིན། མ་གཞི་ཡིག་ཚང་འདི་གི་འཐུས་མི་ཚུ་ ལུང་ཕྱོགས་སྡེ་ཚན་ ༥ གི་ངོ་ཚབ་ཚུ་ཨིན་རུང་ བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་དམིགས་གཏད་གཙོ་བོ་ར་ ཡུ་ཨེན་ཌི་པི་གི་ལས་སྣ་གུར་བཀོད་རྒྱ་གཏང་ནི་དང་། རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནི། རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་གོང་འཕེལ་འགྱོ་བཞིན་ཡོད་པའི་དགོས་མཁོ་ཚུ་ ངོས་ལེན་འབད་ནི་འདི་ཨིན། འཛིན་སྐྱོང་བཀོད་ཚོགས་བདག་སྐྱོང་ཡིག་ཚང་གིས་ འཛིན་སྐྱོང་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་ལས་སྣ་ག་རའི་ནང་གཡོག་རྒྱུག་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ བཀོད་ཚོགས་འཐུས་མི་ཚུ་ལུ་གནས་ཚུལ་དུས་ཚོད་ཁར་སྤྲོད་ནི་དང་ཞབས་ཏོག་འགྲུབ་ནི་ཚུ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་གཞན་ཡང་ ཡིག་ཚང་གི་བཀོད་ཚོགས་འཐུས་མི་ཚུ་གི་ཞལ་འཛོམས་བཅའ་སྒྲིག་རྐྱབ་ནི་དང་ འཐུས་མི་ཚུ་ ལཱ་གི་ས་ཁོངས་ནང་གཟིགས་སྐོར་གནང་པར་འབྱོན་ནིའི་དོན་ལུ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི་དང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་སྡེ་གཞན་མི་ཚུ་དང་མཐུན་ལམ་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་ཚུ་ཨིན།&lt;br&gt;
འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱལ་སྤྱི་གོང་འཕེལ་སྣ་ཁྲིད་འབད་མི་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་གོང་འཕེལ་ལས་རིམ་གྱི་གཞི་བཀོད་ཀྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་ ༡༧༠ ནང་དབུལ་ཕོངས་རྩ་མེད་གཏང་ནི་དང་ སྙོམ་མེད་མར་ཕབ་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན། ཡིག་ཚང་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ གི་སྲིད་བྱུས་བཟོ་ནི། དབུ་ཁྲིད་གོ་འཕང་གི་ལྕོགས་གྲུབ་གོང་འཕེལ་གཏང་ནི། མཉམ་འབྲེལ་གྱི་འཇོན་ཐང་རྒྱ་བསྐྱེད་འབད་ནི། གཙུག་སྡེའི་ནུས་སྟོབས་ཡར་འཕར་གཏང་ནི། ཡུན་བརྟན་གོང་འཕེལ་གྱི་དམིགས་ཡུལ་འགྲུབ་ནི་ཚུ་ནང་དམིགས་གཏད་བསྐྱེདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ལཱ་འགན་ངོ་མ་གཅིག་འདི་ ཡུན་བརྟན་གོང་འཕེལ་དང་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་སྐྱོང་བདེ་སྐྱིད་སྒྲིང་སྒྲི་བཟོ་ནི། གནམ་གཤིས་གནས་སྟངས་དང་ རྐྱེན་ངན་ཚབས་ཆེན་ཚུ་གདོང་ལན་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན། འཛམ་གླིང་མཐའ་དབུས་མེད་པར་ ཡུ་ཨེན་ཌི་པི་འདི་ བློ་གཏད་ཅན་/ཡིད་ཆེས་བསྐྱེད་ཚུགས་པའི་གོང་འཕེལ་གྱི་མཉམ་འབྲེལ་པ་སྦེ་ངོས་ལེན་འབད་མི་འདི་གཙོ་བོ་ར་ ཡིག་ཚང་འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཞི་རྩ་དང་བརྩི་མཐོང་ལུ་གནས་ཏེ་ལཱ་འབད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན། དུས་རྟག་པར་རྒྱུན་དུ་ འགྱུར་བ་དང་ཤེས་ཡོན་འབད་རུང་། ཉམས་མྱོང་འབད་རུང་། མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ལུ་ མཉམ་འབྲེལ་འབད་དེ་ལཱ་འབད་ནི་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོནམ་ཨིན། &lt;br&gt;
མཉམ་འབྲེལ་འབད་དེ་ཕྱག་ལཱ་མཛད་ནི་འདི་ ལས་སྡེ་འདི་གི་དམིགས་ཡུལ་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་སྣ་ཚུ་ནང་སྟབས་མ་བདེཝ་ག་བཟུམ་བྱུང་རུང་ ཤེས་ཡོན་དང་ཉམས་མྱོང་གི་ཡོན་ཏན་ལྡན་པའི་མི་སྟོབས་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ལས་ དཀའ་ངལ་ཚུ་བསལ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷག་པར་དུ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་དངུལ་འབྲེལ་གྱི་གཙུག་སྡེ་ཚུ་ཡང་ མ་དངུལ་གྲོགས་རམ་འབད་སའི་ཡུལ་ངོ་མ་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་དངུལ་ཁང་ དཔེར་ན་ འཛམ་གླིང་དངུལ་ཁང་། ཨཕ་རི་ཀའི་གོང་འཕེལ་དངུལ་ཁང་། ཨེ་ཤི་ཡའི་གོང་འཕེལ་དངུལ་ཁང་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ སྒྲིག་མཐུན་གྱི་གན་རྒྱ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། མ་དངུལ་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་གཞན་ཡང་ སྒེར་གྱི་ལས་སྡེ་ཚུ་ཨིནམ་ལས་ ཁོང་གིས་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ལུ་བརྟེན་ གསར་གཏོད་ཀྱི་ཚོང་ལཱ་རྒྱ་སྐྱེད་གཏང་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་བྱུང་སྟེ་ཡོད།&lt;br&gt;
དེ་མ་ཚད་ ཚོང་ལམ་གོང་འཕེལ་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ ཡུ་ཨེན་ཌི་པི་གིས་ གཡུས་ཁའི་བཟོ་སྐྲུན་པ་ཚུ་ རྒྱལ་སྤྱི་ཚོང་ལམ་དང་གཅིག་ཁར་ཡང་མཐུན་འབྲེལ་འབད་བྱིནམ་ཨིན། གཞན་ཡང་ མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ཚུ་བརྒྱུད་དེ་ ལས་སྣ་ཚུ་དང་སྲིད་བྱུས་ཚུ་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ སྐུལ་ཁྱབ་བརྡ་སྤྲོད་འབདཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ གསོ་བ། ཤེས་རིག། འཐུང་ཆུ་བཀྲམ་སྤེལ། སོ་ནམ་རྒྱ་སྐྱེད་དང་ བསྐྱིན་འགྲུལ་ཆུང་བའི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་བྱིན་ནི་ཡོད། དེ་འབདཝ་ལས་ ལས་སྡེ་འདི་ལུ་ ཁས་བླངས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ཞབས་ཏོག་འགྲུབ་མི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་དང་ ཚོང་ཚབ་མཐུན་འབྲེལ་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ར་ འཛམ་གླིང་ལུ་གནོད་པའི་དོན་ཚན་ཚུ་ གསལ་བསྒྲགས་འབད་དེ་ འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོནམ་ཨིན།&lt;/big&gt; (Sustainable Development Goals, UNDP)&lt;br&gt;
&lt;big&gt;ཡུ་ཨེན་ཌི་པི་གིས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་གྲོགས་རམ་གྱི་ལས་རིམ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༣ ལས་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ མི་སྙོམ་མར་ཕབ་གཏང་ནི་དང་ སྟབས་ཉེས་པའི་མི་ཚུ་ལུ་དབང་ཆ་བྱིན་ཏེ་རྒྱལ་ཡོངས་དགའ་སྐྱིད་དཔལ་འཛོམས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་འགྲུབ་ནི་ལུ་ ཕན་གྲོགས་འབད་ཡི། ཡུ་ཨེན་ཌི་པི་གི་ཡིག་ཚང་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༩ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། (ལི་ལི་དབང་ཕྱུག། ༢༠༠༨ ཤོག་གྲངས་ ༡༨༡།). སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ གི་སྐབས་ལུ་ ལས་སྡེ་འདི་གིས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལྟ་བཤལ་ལས་སྡེ་དང་གློག་མེ་ལས་འཛིན་འགོ་བཙུགས་ནིའི་ནང་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ ལུ་ ངན་ལྷད་བཀག་སྡོམ་ལྷན་ཚོགས་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་ལུ་ཡང་ གྲོགས་རམ་འབད་ཡི། འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་གོང་འཕེལ་ལས་རིམ་གཞི་བཀོད་ཀྱིས་ འབྲུག་གཞུང་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་གྲོགས་རམ་འབད་དང་འབད་བཞིན་དུ་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;/big&gt; (UNDP Bhutan). 

=== འཛམ་གླིང་ཟ་སྤྱོད་ལས་རིམ། ===
&lt;big&gt;༉ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཡན་ལག་ལས་སྡེ་ འཛམ་གླིང་ཟ་སྤྱོད་ལས་རིམ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་བསལ་ནི་ལུ་དམིགས་གཏད་བསྐྱེད་དེ་ཕྱག་ལཱ་གནང་མི་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན། ལས་སྡེ་འདི་གིས་ བཟའ་འཐུང་གི་གྲོགས་རམ་བྱིན་ཏེ་ མི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་ངན་དང་དཀའ་ངལ་ནང་ཚུད་མི་ཚུ་ལུ་ ཞི་བདེ་དང་རྩ་བརྟན་ དེ་ལས་ གོང་འཕེལ་གྱི་ཐབས་ལམ་འགྲིགཔ་ཨིན། ༼འཛམ་གླིང་ཟ་སྤྱོད་ལས་རིམ། ༢༠༡༤།༽&lt;br&gt;
འཛམ་གླིང་ཟ་སྤྱོད་ལས་རིམ་འདི་ ཡུ་ནཱིའི་ཊེཊི་ཨིསི་ཊེཊིགི་སྲིད་འཛིན་ ཌུ་ཝའིཊི་ཨའི་ཟུའན་ཧའུ་ཝ་ (Dwight Eisenhower) གི་བཀའ་རྒྱ་ལྟར་དུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༡ ལུ་གཞི་བཙུགས་གནང་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཐོག་ལས་ བཟའ་འཐུང་གྲོགས་རམ་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ མོ་བཏབ་སྦེ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནུག། དེ་གི་དམིགས་ལཱ་ངོ་མ་ར་ གློ་བུར་ཉེན་འཚུབ་གནས་སྟངས་ཀྱི་སྐབས་ལུ་ གྲོགས་རམ་འབད་ནི་དང་ གཞིས་ཆགས་ཉམས་གསོ་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན། གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་རིམ་འགོ་དང་པ་ར་ སུའི་ཌེན་ (sweden) གི་ནིའུ་བིའི་ཡེན་༼Nubians༽ ཚུ་ལུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༣ ལུ་འགོ་བཙུགས་ནུག། ལོ་དེ་ནང་ འཛམ་གླིང་ཟ་སྤྱོད་ལས་རིམ་འདི་འགོ་ཐོག་ ཊོ་གོ་(Togo)ལུ་སློབ་གྲྭའི་བཞེས་སྒོ་བྱིན་ནིའི་དོན་ལུ་ གནང་བ་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན། གློ་བུར་ཉེན་འཚུབ་ཅན་གྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་ནང་ བཞེས་སྒོ་དང་ གོང་འཕེལ་གྱི་གྲོགས་རམ་བྱིན་ནི་འདི་ ག་ནི་བ་གལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༤ གི་ལོ་ལུ་འཛམ་གླིང་ཟ་སྤྱོད་ལས་རིམ་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་རིམ་ངོ་མ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་སྦེ གསལ་བཀོད་འབད་ཡི། ད་རེས་ ཟ་སྤྱོད་ལས་རིམ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ སྲོག་སྐྱབས་དང་མི་ཚེ་འཕོ་འགྱུར་གྱི་དོན་ལུ་གྲོགས་རམ་འབད་མི་ལས་སྡེ་ གལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོད། མི་འདོད་པའི་རྐྱེན་ངན་ཚུ་ནམ་ར་བྱུང་རུང་ ས་གནས་ག་ཏེ་ར་ཨིན་རུང་ དེ་ཁར་གྲོགས་རམ་འབད་བར་འདི་འཕྲོ་ལས་ལྷོདཔ་མ་ཚད་ དེ་མ་ཚད་སྤྱིར་བཏང་གི་གནས་སྟངས་ཚུ་ནང་ཡང་ བཞེས་སྒོ་བཅུད་ཅན་དང་ ཉེན་སྲུང་གི་དོན་ལུ་ དུས་རྒྱུན་དུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབདཝ་ཨིན། བརྩོན་ཤུགས་དང་ཁྱད་རིག་ལྡན་པའི་ལས་གཡོགཔ་སྟོང་ཕྲག་ ༢༠,༠༠༠ ལྷག་ཙམ་ཅིག་གི་འགོ་འདྲེན་ཐོག་ལུ་ འཛམ་གླིང་ཟ་སྤྱོད་ལས་རིམ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ ༨༠ གི་ནང་དཀའ་སྡུག་ཤུགས་སྦེ་མྱོང་མི་ཚུ་ལུ་ཆ་རོགས་འབད་བའི་བསྒང་ར་ཡོདཔ་ཨིན། ༼འཛམ་གླིང་ཟ་སྤྱོད་ལས་རིམ། ༢༠༡༤།༽ &lt;br&gt;
འཛམ་གླིང་ཟ་སྤྱོད་ལས་རིམ་འདི་ འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས་ སྐྱོང་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ ༣༦ ཡོད། བཀོད་ཚོགས་འདི་གིས་ ཟ་སྤྱོད་ལས་རིམ་གྱི་ལས་སྣ་ཚུ་ལུ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལམ་སྟོན་བྱིན་ནི་དང་ ཡང་ན་ ལྟ་རྟོག་ཚུ་འབདཝ་ཨིན། ལྷག་པར་དུ་ ཡིག་ཚང་འདི་གིས་ རོམ་(Rome)ལུ་ཡོད་པའི་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བཟའ་འཐུང་དང་སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་དང་ རྒྱལ་སྤྱི་སོ་ནམ་གོང་འཕེལ་མ་དངུལ་ཟེར་ ཡན་ལག་ལས་ཁུངས་ཅིག་ཡོད་མི་ གཉིས་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ ལཱ་འབདཝ་ཨིན། ལས་ཁུངས་འདི་གི་བཀོད་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་འདི་ ལོ་ ༥ གི་དོན་ལུ་ བཙག་འཐུ་འབད་དེ་ཡོད་མི་འདི་གི་འགོ་དྲེན་ཐོག་ལུ་ ཕྱག་ལཱ་ཚུ་མཛདཔ་ཨིན། དེ་གི་འགན་ཁག་ངོ་མ་ར་ ལས་ཁུངས་ཀྱི་བདག་སྐྱོང་སྒྲིང་སྒྲི་སྦེ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི་དང་ གཞན་ཡང་ ལས་འགུལ་དང་ལས་རིམ་ཚུ་གུར་ ཕྱག་ལཱ་གནང་ནི་ཚུ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ལས་ཁུངས་འདི་ལུ་བཀོད་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་འོགམ་གཅིག་དང་ བཀོད་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་ཞིབ་རོགས་བཞི་ཡོདཔ་ཨིན། ལས་སྡེ་དེ་ལུ་ མ་དངུལ་རྒྱབ་སྐྱོར་འདི་ ཆ་ཚང་ར་ ཁས་བླངས་ཀྱི་ཐོག་ལུ་ཞལ་འདེབས་ལེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ འཛམ་གླིང་ཟ་སྤྱོད་ལས་རིམ་གྱིས ་གཞུང་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་གཞུང་མིན་ལས་སྡེ་དང་ལས་ཁུངས་ཁག་མ་འདྲཝ་ ༩༠༠ ལྷག་ཙམ་ཅིག་ཡོད་མི་དང་གཅིག་ཁར་མཉམ་འབྲེལ་འབད་དེ་ བཟའ་འཐུང་གི་གྲོགས་རམ་དང་དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཚུ་བསལཝ་ཨིན།&lt;br&gt;
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ འཛམ་གླིང་ཟ་སྤྱོད་ཀྱི་ལས་རིམ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༦ ལུ་འགོ་བཙུགས་ནུག། ལས་རིམ་དེ་གི་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་གཞི་འགྱམ་ངོ་མ་ར་ སློབ་གྲྭ་ཚུ་ནང་བཞེས་སྒོ་བྱིན་ནི་འདི་ཨིནམ་དང་ སློབ་ཕྲུག་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅས་ཏེ་ འཛམ་གླིང་ཟ་སྤྱོད་ལས་རིམ་འདི་གིས་ཕན་ཐོགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། གཞན་ཡང་ འཛམ་གླིང་ཟ་སྤྱོད་ལས་རིམ་གྱིས་ ཟམ་རྐྱབ་ནི་དང་། གསོ་བ། སོ་ནམ་གྱི་ལས་སྣ་ཚུ་ནང་ཡང་ གྲོགས་རམ་འབད་དེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ གློ་བུར་བཞེས་སྒོ་བསག་མཛོད་ཡང་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིནམ་མ་ཚད་ མཐའ་ཟུར་གཡུས་ཚན་གྱི་སློབ་ཕྲུག་ཨ་ལུ་ཚུ་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱི་ལྟ་རྟོག་འབད་དེ་ བཞེས་སྒོ་བཅུད་ཅན་བྱིན་ནི་གི་དམིགས་གཏད་བསྐྱེདཔ་ཨིན། ༼ལི་ལི་དབང་ཕྱུག། ༢༠༠༨། ཤོག་གྲངས་ ༡༨༣།༽&lt;/big&gt;

=== ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་མཐུན་ལམ། === 
&lt;big&gt;༉ འབྲུག་གི་བྱུང་རབས་དང་ས་ཆའི་ཆགས་ཐངས།་ དེ་ལས་ ལུང་ཕྱོགས་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་སྟངས་ ཀྱི་གོང་འཕེལ་ཚུ་ རྒྱུན་མ་ཆད་པར་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ ཕྱི་འབྲེལ་ཐབས་བྱུས་བརྟན་བརྟན་ཅིག་བཟོཝ་ཨིན། ཁྱིམ་ཚང་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་ རྒྱ་ཆེ་བར་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་འབྲེལ་བ་འཐབ་པའི་སྐབས་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཉེན་སྲུང་དང་རང་དབང་རང་བཙན། སྲུང་སྐྱོབ། གོང་འཕེལ་གྱི་ཕྱག་ལཱ་གནངམ་ད་ལུ་ ཕྱི་འབྲེལ་ཐབས་བྱུས་འདི་ ངེས་པར་མཁོ་བའི་ལག་ཆ་ཅིག་ཨིན། ད་རེས་ཀྱི་དུས་ལུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ག་ནི་བ་སྐྱིད་ཏོང་ཏོ་དང་དགའ་ལྡན་ལྷ་ཡུལ་བཟུམ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་མཇུག་ཨིནམ་སྦེ་བཤད་སྲོལ་ཡོད་མི་འདི་ ངོ་མ་ར་ས་གནས་ཀྱི་ཆགས་ཐངས་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།&lt;/big&gt; (Wangchuk, 2008, p166). &lt;big&gt;དུས་རབས་ ༡༧ པའི་ནང་ མཐུ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གྱུར་མཛད་གནང་པའི་ཤུལ་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ ཆོས་སྡེའི་མཐུན་འབྲེལ་ཚུ་ བལ་པོ་དང་ལ་དྭགས། སི་ཀིམ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་བཟོ་ནུག། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་མི་ངོ་འགོ་དང་པ་ པོར་བཅུ་གེལ་ལས་ཨིན་མི་ ཇི་སུའིསཊི་ ཨེསི་ཊེ་ཝའོ་&lt;/big&gt;  Estevao Cacella &lt;big&gt;དང་&lt;/big&gt; Joao Cabral &lt;big&gt;གཉིས་འོངས་ནུག། དེ་བསྒང་ཞབས་དྲུང་གིས་ ཁོང་གཉིས་ལུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ གཞིས་གཅག་དགོ་པའི་རེ་སྐུལ་ཞུ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ རིམ་པ་བཞིན་དུ་ དུས་རབས་ ༡༨ པའི་ནང་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཕྱི་གླིངཔ་ག་མངའ་འོག་ལུ་སྡོད་པའི་རིང་ ཕྱི་གླིངཔ་ཚུ་གིས་ དབང་ཚད་རྒྱ་སྐྱེད་གཏང་ནི་ལུ་དམིགས་ཏེ་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་ འབྲེལ་བ་འཐབ་ནི་འགོ་བཙུགས་པའི་ཤུལ་ལུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་དང་གཅིག་ཁར་ སྟབས་མ་བདེཝ་ལེ་ཤ་ཐོན་ནུག། དེ་བསྒང་ རྒྱ་གར་ལུ་ཡོད་པའི་ཕྱི་གླིངཔ་གཞུང་དང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བར་ན་ འཐུན་འབྲེལ་གྱི་ཆིངས་ཡིག་ སྤུ་ན་ཁའི་ཆིངས་ཡིག་&lt;/big&gt; (The Treaty of Punakha) &lt;big&gt;འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༡༠ སྤྱི་ཟླ་ ༡ སྤྱི་ཚེས་ ༨ ལུ་བཟོ་བའི་ཤུལ་ལས་ དཀའ་ངལ་ལེ་ཤ་ཞི་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;/big&gt; (Phuntsho, 2013, p. 237)&lt;br&gt;
&lt;big&gt;དེ་ལས་ ལས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་ རྒྱལཔོ་རིམ་བྱོན་གྱིས་ ཕྱི་ནང་གི་འབྲེལ་བ་སྔར་ལས་ལྷག་སྟེ་ གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་ལུ་བརྩོན་ནུག། འབྲུག་རྒྱལ་གཉིས་པ་ འཇིགས་མེད་དབངཕྱུག་མཆོག་གིས་ རྒྱ་གར་རང་བཙན་གྱི་གཞུང་གསརཔ་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ལུ་ རྒྱ་འབྲུག་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་ཆིངས་ཡིག་བཞེངས་ཐོག་ལས་ མཐུན་འབྲེལ་གྱི་སྒོ་ཕྱེས་གནང་ནུག། འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་ མི་དབང་འཇིག་མེད་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ རིམ་པ་བཞིན་དུ་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་མཇལ་འཕྲད་མཛད་ནི་ འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ སྲོལ་རྒྱུན་མི་ཉམས་རྒྱུན་སྐྱོང་དང་ འགྱུར་བ་མེད་པའི་མཐའ་སྐོར་གནས་སྟངས་བདག་འཛིན་འཐབ་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་པའི་ཁར་ མི་སྡེ་དང་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་ལམ་ལུ་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༨ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་གོང་འཕེལ་ལྷན་སྡེ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ ལུ་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ལུ་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། དེའི་ཤུལ་ལས་རྐྱངམ་གཅིག་ ད་ལྟོ་ཡོད་པའི་ཕྱི་འབྲེལ་ལྷན་ཁག་ལུ་ བསྒྱུར་ཡོདཔ་དང་ ལྷན་ཁག་འདི་གིས་ ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་ལས་སྣ་ཚུ་འབད་དགོཔ་སྦེ་འགན་ཁག་བཀལ་ནུག། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཐོན་སྐྱེད་ཚད་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་དང་ཁེ་ཕན་ཚུ་ག་ར་ ཕྱི་འབྲེལ་ཐབས་བྱུས་ལུ་རག་ལསཔ་ཨིན། འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་་གཞི་རྩ་ངོ་མ་ར་ རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་རང་བཙན་བཞག་ནི་དང་ ས་ཁོངས་གཅིག་སྒྲིལ་སྦེ་གནས་ནི་ཚུ་ཨིན། འ་ནཱི་དམིགས་ཡུལ་ཚུ་འགྲུབ་ནི་འདི་གཙོ་བོ་ར་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་མཐུན་འབྲེལ་ལེགས་ཤོམ་བཞག་སྟེ་ གཞན་རྒྱལ་ཁབ་དང་གཅིག་ཁར་ གཅིག་འབྲེལ་འབད་དེ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་སྟངས་བརྟན་ཏོག་ཏོ་དང་ ཞི་བདེ་བཟོ་ནི་ལུ་རག་ལསཔ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས་ འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ཐབས་བྱུས་འདི་ ཐབས་ལམ་ ༣ གྱི་ཐོག་ལས་བཤད་པ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ༡༽ ཟུང་ཕྱོགས། ༢༽ མང་ཕྱོགས། ༣༽ ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ཨིན། &lt;br&gt;
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་འབྲེལ་བ་འཐབ་ནི་འགོ་བཙུགས་པའི་ཤུལ་ལས་ ཕྱི་འབྲེལ་ཐབས་བྱུས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་འདི་གཙོ་བོ་ར་ གཞུང་རང་བཙན་སྒྲིང་སྒྲི་བཞག་སྟེ་ སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ཕན་ཐབས་འབད་ནི་འདི་ཨིན། ཟུང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་སླ་ལས་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་དང་གཅིག་ཁར་མཛའ་འབྲེལ་འདི་ ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་གཉིས་ཀྱི་ཐད་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༨ ཀྱི་ལོ་ལུ་ རྒྱ་གར་གཞུང་དང་གཅིག་ཁར་ ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཐུན་འབྲེལ་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱ་གར་གཞུངགིས་ འབྲུག་གི་ལོ་ལྔའི་འཆར་གཞི་འགོ་བཙུགས་མི་འགོ་བཟུང་སྟེ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་བཞིན་དུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་ལུང་ཕྱོགས་ཟུང་འབྲེལ་ཚོགས་པའི་འཐུས་མི་ག་ར་དང་གཅིག་ཁར་ ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཐུན་འབྲེལ་ཡོདཔ་ཨིན། བང་ལ་དེཤ་དང་གཅིག་ཁར་ སྲིད་སྐྱོང་གི་མཐུན་འབྲེལ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༣ ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ ནེ་པཱལ་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༣ ལུ། མཱལ་དིབསི་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༤ ལུ། དེ་ལས་ སི་རི་ལང་ཀ་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༧ ལུ། པ་ཀིསི་ཏཱན་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༨ ལུ་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ ཨཕ་ག་ནིསི་ཏཱན་དང་གཅིག་ཁར་ ༢༠༡༠ ལུ་བཟོ་ནུག། &lt;br&gt;
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ གི་ཤུལ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་དང་གོང་འཕེལ་གྱི་མཐུན་འབྲེལ་རྒྱ་སྐྱེད་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ ཤར་དང་བྱང་ཤར་ཨེ་ཤི་ཡའི་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ མཐུན་འབྲེལ་གྱི་ལཱ་འབད་ནི་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོན་ནུག། ཇ་པཱན་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༦ ལུ་ ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་མཐུན་ལམ་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༧ ལུ། ཐའི་ལེནཌེ་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༩ ལུ། སིང་ག་པོར་དང་གཅིག་ཁར་ ༢༠༠༢ ལུ། ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡ་དང་གཅིག་ཁར་ ༢༠༡༡ ལུ། མོང་གོ་ལི་ཡ་དང་ཝེཊ་ནམ་ མ་ཡེན་མཱར་གསུམ་དང་གཅིག་ཁར་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ལུ་བཟོ་ནུག། ནུབ་ཨེ་ཤི་ཡའི་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ ཀུ་ཝེཊ་དང་ གཅིག་ཁར་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༣ ལུ། བཱ་རེའིན་དང་གཅིག་ཁར་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༢ ལུ། ཡུ་ནའི་ཊེཊ་ཨ་རབ་ཨི་མི་རེཊ་དང་གཅིག་ཁར་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ལུ། ཨར་མི་ནི་ཡ་དང་གཅིག་ཁར་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ལུ། ཊར་ཀི་དང་གཅིག་ཁར་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ལུ། ཀ་ཛསི་ཏཱན་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ལུ། ཨ་ཛར་བཱའི་ཇཱན་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ལུ། ཨོ་མཱན་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ལུ། ཨི་ཛེ་རེལ་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། &lt;br&gt;
ཡུ་རོབ་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ ཡུ་རོ་པེན་ཡུ་ནེན་གྱི་ ནི་དེར་ལེནཌ་དང་ ཌེན་མརཀ། སུའི་ཌེན། སུའི་ཛར་ལེནཌ། ནོར་ཝེ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཐུན་འབྲེལ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༥ ལུ་བཟོ་ཡོདཔ་དང་། ཕིན་ལེནཌ་དང་གཅིག་ཁར་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༦ ལུ། ཨསི་ཊི་རི་ཡ་དང་གཅིག་ཁར་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༩ ལུ། བེལ་ཇི་ཡམ་དང་གཅིག་ཁར་ ༢༠༠༩ ལུ། ཨིསི་པེན། ལག་ཛེམ་བཱརཀ། ཅེཀ་རི་པབ་ལིག། སར་བི་ཡ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ ལུ། ཨན་དོ་ར་ས། ས་ལུ་ཝ་ཀི་ཡ། སུ་ལོ་ཝ་ནི་ཡ། པོ་ལེནཌ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༢  ལུ། དེ་ལས་ ཇཱར་མ་ནི་དང་གཅིག་ཁར་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ ལུ་བཟོ་ནུག། ཨེ་མི་རི་ཀའི་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ ཀེ་ན་ཌ་དང་གཅིག་ཁར་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ ལུ། བརཱ་ཟིལ་དང་གཅིག་ཁར་ ༢༠༠༩ ལུ། ཀིའུ་བཱ་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ ལུ། ཨར་ཇིན་ཊི་ན། ཀོསི་ཊ་རི་ཀ། ཀོ་ལེམ་བི་ཡ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ལུ་བཟོ་ནུག། ཨཕ་རི་ཀའི་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ མོ་རོ་ཀོ་དང་ མའུ་རི་ཊི་ཡསི། ཨིསི་ཝ་ཊི་ནི། ཨི་ཇིབཊི་དང་གཅིག་ཁར་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ལུ་བཟོ་ནུག། ཨོ་ཤི་ནི་ཡ་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ ཨསི་ཊ་ལི་ཡ་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ལུ་དང་། ཕི་ཇི་དང་གཅིག་ཁར་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ ལུ་བཟོ་ནུག། &lt;br&gt;
ད་ལྟོ་ འབྲུག་དང་གཅིག་ཁར་ ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཐུན་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་ ༥༤ དང་ ཡུ་རོ་པེན་ཡུ་ནེན་དང་གཅིག་ཁར་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ ༡༤ གི་ཆེ་མཐོང་དོན་གཅོད་ཀྱི་ཡིག་ཚང་ཚུ་ འབྲུག་ལུ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འབྲུག་གི་ཆེ་མཐོང་ཡིག་ཚང་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ ༡༤ ནང་ཡོདཔ་ཨིན། གཞན་ཡང་ ཐའི་ལེནཌེ་གི་ཆེ་མཐོང་དོན་གཅོདཔ་ཡིག་ཚང་དང། ཇའི་ཀ་དང་ཀོའི་ཀ། ཨསི་ཊི་རི་ཡའི་འབྲེལ་མཐུན་ཡིག་ཚང་། འབྲུག་ཀེ་ན་ཌ་གཞི་ཚོགས། ནེ་དར་ལེནཌ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས། བུ་ཊཱན་ཚོགས་པ། ཧེལ་ཝི་ཊསི། ཨསི་ཊེ་ལི་ཡའི་ཁས་བླངས་ལས་ཆིམ། འབྲུག་གཞི་རྟེན་གྱི་ཡིག་ཚང་ཚུ་ཡང་ འབྲུག་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རེས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ དཔལ་འབྱོར་དང་སྲིད་སྐྱོང་ནུས་པ་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་ དོན་ལྡན་གྱི་ཐོག་ལས་འབྲེལ་བ་འཐབ་ཨིན། &lt;br&gt;
འབྲུག་འདི་སྐོབས་ཚུད་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ མང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་ཡང་ ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་བྱུས་ལུ་ གལ་ཅན་ཅིག་ཨིན། འབྲུག་གིས་ མང་ཕྱོགས་ལས་ཁུངས་འགོ་དང་པ་ ཀོ་ལོམ་བོ་པཱལན་ནང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༢ ལུ་འཛུལ་ཞུགས་འབད་ནུག། འ་ནཱི་ལས་ཁུངས་ནང་ འཛུལ་ཞུགས་འབད་བའི་ཤུལ་ལས་ འབྲུག་གིས་ དགོས་མཁོ་ཆེ་བའི་བཟོ་རིག་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གྲོགས་རམ་ལེ་ཤ་ལེན་ཚུགས་ཡོདཔ་ཨིན། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༡ ལུ་ འཛུལ་ཞུགས་འབད་ཚུགས་མི་འདི་ མང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་ལམ་འགྲུལ་ནང་ གལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། ད་ལྟོ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྒྱལ་སྤྱི་དང་ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་ ༩༥ ལྷག་ཙམ་ཅིག་གི་འཐུས་མི་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ནཱོན་ཨེ་ལའིན་མེནཊ་༼ནམ༽ གི་ ལས་ཁུངས་ནང་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༣ ལུ་འཛུལ་ཞུགས་འབད་ནུག། གཞན་ཡང་ སྡེ་ཚན་ ༧༧ ༼ཇི་ ༧༧༽ ཨེལ་གྲི་སི་&lt;/big&gt; ༼LDC༽ &lt;big&gt;སྐོབས་ཚུད་ཀྱི་གོང་འཕེལ་རྒྱལ་ཁབ་ ༼ཨེལ་ཨེལ་ཌི་སི་&lt;/big&gt; (LLDC)༽ &lt;big&gt;ཡང་ཨིན། འདི་བཟུམ་སྦེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཡུ་ཨེན་ཌི་པི་དང་ཡུ་ནི་སེཕ། གྲབ་ལུ་ཨེཕ་པི། གྲབ་ལུ་ཨེཆ་ཨོ། ཨེཕ་ཨེ་ཨོ། ཡུ་ཨེན་ཨེཕ་པི་ཨེ། ཨུ་ཨེན་ཨོ་དྲི་སི། ཌབ་ལུ་ཌབ་ལུ་ཨེཕ། ཨའི་ཀའོ། འཛམ་གླིང་དངུལ་ཁང་ཚུ་གི་ཡིག་ཚང་ཡོདཔ་ཨིན། ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་ཚད་ནང་ ཀོ་ལོམ་བོ་ནང་འཐུས་མི་སྦེ་ ༡༩༦༢ ལུ་འཛུལ་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་ལུང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་ཚོགས་པ་ནང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༤ ལུ། བེ་ཨོཕ་བེང་གལ་&lt;/big&gt;༼BIMSTEC༽ &lt;big&gt;ནང་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༤ ལུ། དེ་ལས་ ཨེ་སི་ཌི་ནང་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༥ ལུ་འཛུལ་ཞུགས་འབད་ནུག། འདི་བཟུམ་སྦེ་ ཨི་སི་མོཊ། ཨེ་ཕོ་ཀོ། ཨེ་བུ་ཡུ་ནང་ལུ་ཡང་ འཐུས་མི་སྦེ་འཛུལ་ཡོདཔ་དང་ སཱཀ་གོང་འཕེལ་དངུལ་ཁང་གི་ཡིག་ཚང་འབྲུག་ལུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;/big&gt; (&quot;Foreign Policy of the Kingdom of Bhutan&quot;, n.d.)

=== ཁུངས་གཏུག། ===
# Gyamtsho, T. (1996). A History of Bhutan. Thimphu, Bhutan: Ministry of Health and Education.
# Wangchuk, L.  (2008) Facts about Bhutan. Thimphu, Absolute Bhutan Books.
# UNICEF for every child. (2017, May). Retrieved from http://www.unicef.org/media/62371/file/convention-rights-child-at-crossroads-2019.pdf
# Working for health. (2007). retrieved from http://www.who.int/about/brochure_en.pdf
# Everything You Always Wanted To Know About The United Nations. (2010) New York, Department of Public Information. Retrieved from http://www.uni-siegen.de/mun-siegen/siegmun/everything_un.pdf
# Ministry of Foreign Affairs (Bhutan). (2021). Bhutan Celebrates its 50 Years of Membership to UN. Thimphu: Retrieved from https://web.archive.org/web/20220731111907/https://www.mfa.gov.bt/?p=11340
# Priya, A. (n.d.). South Asian Association For Regional Cooperation: Problems and Prospects.
# Revised SAARC brief. (n.d.).
# Shaheen, I. (2013). South Asian Association for Regional Cooperation (SAARC): Its Role, Hurdles and Prospects. ResearchGate , 15 (6), 1.
# UNDP Bhutan. Retrieved from https://web.archive.org/web/20170606014354/http://www.undp.org/content/dam/bhutan/UNDP%20Bhutan%20Brochure.pdf
# Sustainable Development Goals (UNDP). Retrieved from https://web.archive.org/web/20220330024252/https://www1.undp.org/content/dam/undp/library/corporate/brochure/SDGs_Booklet_Web_En.pdf
# World Food Programme. (2014). Retrieved from http://www.unaids.org/sites/default/files/media_asset/WFP_en.pdf
# Foreign Policy of the Kingdom of Bhutan. Mfa.gov.bt. Retrieved 13 December 2021, from https://web.archive.org/web/20260304003615/https://www.mfa.gov.bt/wp-content/uploads/2021/02/Foreign-Policy-Document.pdf.
# Phuntsho, K. (2013). The History of Bhutan (p. 237). Random House India.

[[Category: ཕྱི་འབྲེལ་དང་འབྲེལ་བའི་ནང་དོན།]]</text>
      <sha1>qae1890z9qh9i5wmoteo9wtd1yyjg9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>འབྲུག་གི་གནས།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4943</id>
    <revision>
      <id>40216</id>
      <parentid>40196</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8206</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>40216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="384343" sha1="4359twwigcr4ktdajffix2z0d9mtbl8" xml:space="preserve">[[མཁོ་ཐང་ཁ།]]

[[སྦས་གླང་བྲག།]]

[[ཇོ་བོ་དུར་ཤིང།]]

[[གསེར་ལུང་པད་དཀར་ཆོས་གླིང་དགོན་འཛིན་གྲྭ་ཚང་།]]

[[ཕྱག་རྡོར་ལྷ་ཁང་གི་སྐོར།]]

[[ལྕགས་རི་གཙུག་ལག་ཁང་།]]

[[ཆོས་རྗེ་བྲག།]]

[[ཆོས་འཁོར་རྩེ་ལྷ་ཁང་།]]

[[མཆོད་རྟེན་སྐོར་ར།]]

[[ཆུ་སྦུག་ཚ་ཆུ།]]

[[བདེ་ཆོན་ཕོ་བྲང་།]]

[[རྡོ་གནམ་གྱི་ཀ་བ།]]                                                                                                     
[[རྡོ་མཆོད་རྟེན་དགོན་པ།]]

[[རྡོ་ཀྱོང་ལ།]]

[[གནས་ཆེན་གདོང་དཀར་ལ།]]

[[བྲག་དཀར་པོ།]]

[[བྲག་སྐྱེས་ཕང་མཚོ།]]

[[འབྲུག་དབང་རྒྱལ་མཆོད་རྟེན།]]

[[ཟླུམ་བརྩེགས་ལྷ་ཁང་།]]

[[དུང་ཆེན་སྨན་ཆུ།]]

[[དུང་མཚོ།]]        

[[འདུན་མང་ཚ༌ཆུའི༌སྐོར།|འདུན་མང་ཚ༌ཆུ།]]

[[རྫོང་བྲག་ཁ་གནས།]]

[[མགར་ས་ཚ་ཆུ།]]

[[དགེ་ལེགས་ཕུག་ཚ་ཆུ།]]

[[སྒོམ་ཕུག་སྐོར་ར་ལྷ་ཁང་།]]

[[བྱ་དཀར་རྫོང་།]]

[[བྱམས་པ་ལྷ་ཁང་།]]

[[སྐྱིད་ཆུ་ལྷ་ཁང་།]]

[[ཀུན་དགའ་རབ་བརྟན་ཕོ་བྲང་།]] 

[[རིགས་གསུམ་དགོན་པ།]]

[[རྟ་མཆོག་སྒང་ལྷ་ཁང་།]]

[[སྤ་རོ་སྟག་ཚང་གི་སྐོར།]]

[[རྟ་ལང་ཁ་ལྷ་ཁང་།]]

[[རྟ་ལོག་གསང་སྔགས་ཆོས་གླིང་།]]

[[གཏམ་ཞིང་ལྷུན་གྲུབ་ཆོས་གླིང་ལྷ་ཁང་།]]

[[ཐ་བྲག་དགོན་པ།]]

[[མཐོ་བ་བྲག།]]

[[ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་ལྷ་ཁང་།]]

[[དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་།]]


སྦས་གླང་བྲག།

སྦས་གླང་བྲག་གནས་འདི་ དབང་འདུས་རྫོང་ཁག་ཀ་བཞི་རྒེད་འོག་ ནང་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། སྦས་གླང་བྲག་འདི་བྱག་གཟར་དྲགས་ཀྱི་ས་གནས་ཅིག་ནང་ལུ་ཆགས་ཡོདཔ་དང་ གནས་འདི་ གུ་རི་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དགུང་ཞག་བདུན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལུ་བཞུགས་པའི་གནས་རྩ་ཅན་ཅིག་ཨིནཔས། གནས་དེ་ཁར་འགྱོ་དགོ་པ་ཅིན་ དབང་འདུས་ཆུ་འཛོམས་ས་ལས་ཟངས་སྟེང་ཁ་ཚུན་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༢༤ འགྱོ་དགོཔ་དང་། དེ་ཁ་ལས་ རྐང་སྟོང་སྦེ་ཆུ་ཚོད་ ༢ དེ་ཅིག་འགྱོ་དགོཔ་ཨིན་པས། (དད་པའི་ས་བོན། ༢༠༡༠) ས་གནས་འདི་ རྒྱ་མཚོ་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར ༢༦༣༦.༡༤༧ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ས་གནས་དེ་་ཁར་འགྱོ་བའི་ལམ་ཁར་ནགས་ཚལ་ཚུ་ག་ནི་བ་མཛེས་ཆ་དང་ལྡནམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།

སྦས་གླང་བྲག་གི་གནས་འདི་ གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན་ (གནམ་ལོ་མེད་ ༢༠༡༧ ཤོགས་གྲངས་ ༡༢༠) ནང་དང་འཁྲིལ་བ་་ཅིན་ “སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་གནས་དེ་ཁར་སྒྲུབ་པ་གནང་ཞུགས་པའི་སྐབས་ དེ་ཁའི་གནས་ཀྱི་བདག་པོ་ལྷ་བཙན་གླང་བྲགཔ་འདི་གིས་ གླང་དམར་ནག་ཅིག་ལུ་སྤྲུལ་སྟེ་ གནོད་པ་བཀལ་བར་འོང་བའི་སྐབས་ སློབ་དཔོན་གྱིས་ པད་བྱུང་རྡོ་རྗེ་གུར་ལྡན་གྱི་སྐུར་བཞེངས་ཞིནམ་ལས་བཏུལ་གནངམ་མ་ཚད་མིང་ཡང་ དགེ་བསྙེན་གླང་བྲག་པ་ཟེར་བཏགས་གནང་ནུག།” ཟེར་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་གིས་གནས་དེ་ཁར་ མ་འོངས་ལས་ཅན་གྱི་གདུལ་བྱ་གི་དོན་ལུ་ གསང་བའི་གཏེར་ལྔ་བཅུ་ཐམ་པ་ཡང་སྦ་གནང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པསསྦས་གླང་བྲག་གི་གཡུས་ཚན་ལས་མཚངས་པ་དབང་རྒྱལ་གྱིས་ ཁོ་རའི་ཕ་མེས་ཀྱི་བསྒང་ལས་ར་གནས་འདི་གི་གདོང་ཁར་ ལྷ་ཁང་ཅིག་བཞེངས་ཏེ་ཕ་རྒྱུད་བུ་རྒྱུད་སྦེ་བདག་འཛིན་འཐབ་སྟེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ བར་སྐབས་ཅིག་ལས་ལུང་བསྟན་སྤྲུལ་སྐུ་གིས་ འགོ་འདྲེན་མཛད་ཐོག་ལས་ཧེ་མ་གི་ལྷ་ཁང་འདི་ བཤིག་སྟེ་ད་ལྟོ་ཡོད་མི་ཐོག་གཉིས་འབད་མི་ལྷ་ཁང་འདི་གསར་བཞེངས་གནང་སྟེ་དར་རྒྱས་སུ་མཛད་གནང་བཞིན་པ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། (གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། ༢༠༡༧)

གྲག་བྲག་གནས་དེ་ བར་སྐབས་ཅིག་ལུ་ཉམས་ཏེ་མིང་ཚམ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོད་རུང་ གྲུབ་དབང་རྟོགས་ལྡན་ཤཱཀྱ་ཤྲཱི་གིས་ བླ་མ་བསོད་ནམས་བཟང་པོ་ལུ་འཚོལ་དགོ་པའི་བཀའ་གནང་མི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ བླ་མ་མཆོག་གིས་ཡང་ ལུང་བསྟན་སྤྲུལ་སྐུ་གིས་འཚོལ་དགོ་སྦེ་གསུངས་གནང་ནུག། སྤྲུལ་སྐུ་མཆོག་གིས་ ཞིབ་འཛོལ་མཛད་དེ་བླམ་ལུ་ཞུ་རུང་ ག་ནི་ཡང་འབད་མ་ཚུགས་པར་ལུས་ནུག། ཨིན་རུང་ སྤྲུལ་སྐུ་མཆོག་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ ལུ་ བྱ་བྲལ་སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་གདན་འདྲེན་ཞུ་སྟེ་ སྒྲུབ་ཁང་ནང་བཞུགས་ཏེ་ག་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གི་གནས་གླང་བྲག་འཁྲུལ་མེད་ཨིན་པའི་ངོས་འཛིན་མཛད་གནང་ནུག། (དད་པའི་ས་བོན། ༢༠༡༠)གནས་དེ་ཁའི་ལྷ་ཁང་ནང་དང་ ལྷ་ཁང་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་གནས་ཚུ་ཡང་ ལྷ་ཁང་ནང་གི་བྱག་གི་འོག་ལུ་གུ་རུའི་ཕྱག་ཐམ་དང་ སྒོ་སྲུང་སྡིག་པ་རཱ་ཛ་ དེ་ལས་ མཐོ་རིས་ཀྱི་ལམ་ཨིན་ཟེར་མི་ཚུ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་དང་། ལྷ་ཁང་གི་གསེར་ཏོག་གི་ལྟག་ལུ་ཡོད་པའི་བྱག་གི་ལོག་ལུ་གུ་རུའི་ཞབས་རྗེས་དང་དེ་གི་གཡོན་ཧོངས་ལུ་རལ་གྲི་གཅིག་ཡང་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རུང་ དེ་གིས་ཡོན་ཧོངས་ལུ་ རྡོའི་འཆི་མེད་ཚེའི་བུམ་པ་དང་འོག་ལུ་རྡོའི་དུང་དཀར་ཆ་གཅིག། དེའི་འོག་ལུ་ཚེ་བུམ་ལས་བྱོན་པའི་ཚེ་ལོ་བརྒྱ་ཐུབ་པའི་ཚེ་ཡི་ཆུ་རྒྱུན་དང་ གླང་གི་ལྕེ་ཚུ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན་(གནམ་ལོ་མེད་ ༢༠༡༧ ཤོག་གྲངས་ ༡༢༡) ནང་བཀོད་མི་ལྟར་དུ་འབད་བ་ཅིན “གནས་འདི་ཁར་གྲུབ་ཆུ་ཕོ་མོ་ཟེར་སྦས་གླང་བྲག་གནས་ཀྱི་མགུ་ལས་ཡར་རྐང་ཐང་སྦེ་ཉིན་ཕྱེད་དེ་ཅིག་འགྱོཝ་ད་ དར་འཕྱར་ལ་ཟེར་ས་ལྷོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ དུམ་གྲ་ཅིག་ལས་མར་བབས་འགྱོཝ་ད་ གྲུབ་ཆུ་ཕོ་མོ་གཉིས་མཇལ་ནི་འདུག། ཨཔ་རྒྱན་མཚན་ (༢༠༡༧ ལོ་༥༤) གྱིས་བཤད་མི་ནང་ ཧེ་མ་ས་གནས་དེ་ཁར་སྒྲུབ་པ་གནང་ཞུགས་མི་བླམ་དཔལ་སྒྲོན་གྱིས་བཏོན་གནངམ་ཨིན་པའི་ཁར་དེ་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཆུ་གཞན་རྩ་ལས་ར་མེད་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་པས། གྲུབ་ཆུ་ཡོད་ས་ལས་ཕར་དུམ་གྲ་ཅིག་འགྱོདཝ་ད་ ཁྱིམ་གྱི་རྩིག་ཤུལ་ཅིག་ཡོད་མི་འདི་བླམ་དཔལ་སྒྲོན་གྱི་བཞུགས་ས་ཨིན་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་པས།” TheBhutanese (གནམ་ལོ་མེད ༢༠༡༨) འབད་བ་ཅིན་སྦས་གླང་གྲག་གནས་འདི་ཚུ་བྱིན་རླབས་ཅན་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ ལོ་ཨ་རྟགས་ར་དད་པ་ཅན་གྱིས་མི་བརྒྱ་ལྷག་གཅི་གནས་འཇལ་བར་འོང་ཨིན་པས།

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༠) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང།

ཚེ་རིང་བཀྲ་ཤིས (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༧) ''གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན།'' ཐིམ་ཕུག། སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས། 

ཀྲི་ཨེན་དཔར་སྐྲུན་ཁང་།


'''ཇོ་བོ་དུར་ཤིང།'''

༉ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་་ གངས་རི་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་གྲས་ལས་ གཅིག་འདི་ཇོ་བོ་དུར་ཤིང་འདི་ཨིན་པས། ཇོ་བོ་དུར་ཤིང་འདི་ དབུས་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ཀྲོང་གསར་རྫོང་ཁག་ནང་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་ ཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༡༥༠༠ ལས་ ༢༧༠༠ གི་ས་ཁར་ཆགས་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་། ཇོ་བོ་དུར་ཤིང་ལུ་མིང་གཞན་ རི་གནག་པོ་དང་ དུང་ཤིང་གང་ཟེར་ཡང་སླབ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཇོ་བོ་དུར་ཤིང་ལས་ཆུ་ཡང་ལེ་ཤ་འབབ་ནི་ཡོདཔ་དང་ རི་དེ་ནང་མཚོ་དགུ་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ དགེ་ས་མཚོ། མཚོ་གནམ་མཚོ། བྲོག་ས་མཚོ། མེན་ད་མཚོ། པེབ་ཏ་མཚོ། བེ་ཁོ་མཚོ། མཚོ་འབོབ་ཞལཝ། གསེར་མཚོ་དང་ གཡུ་མཚོ་ཚུ་ཨིན་པས། 

རི་འདི་ལུ་ ཇོ་བོ་དུར་ཤིང་ཟེར་སླབ་དགོ་མི་ཡང་ ཇོ་བོ་དུར་ཤིང་འདི་ དུར་ཤིང་སྒང་གཡུས་ཚན་གྱི་གནས་བདག་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་པས། ཇོ་བོ་དུར་ཤིང་འདི་ ཧི་མ་ལ་ཡའིགངས་རི་ཚུ་ལས་ ཚ་དྲོད་དམའ་ཤོས་ལས་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཚུ་ག་ར་ཡོད་པའི་དཔེ་དྲག་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས། འཇིགས་མེད་སེང་གེ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ཀ་ཡང་ མང་ཆེ་ཤོས་ར་ཇོ་བོ་དུར་ཤིང་གི་ས་གོ་ནང་ཚུདཔ་ཨིན་པས། འཇིགས་མེད་སེང་གེ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ཀ་འདི་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ གླིང་ཀ་འདི་དབུས་ཕྱོགས་རྫོང་ཁག་ནང་ ས་གོ་གྲུ་བཞི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༧༣༠ གི་ནང་ལུ་ ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ཀ་གི་ཡིག་ཚང་ལྟེ་བ་འདི་ ཀྲོང་གསར་རྫོང་ཁག་སྟང་སི་སྦྱིས་རྒེད་འོག་ནང་ ཚང་ཁ་སློབ་གྲྭ་གི་འོག་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། འཇིགས་མེད་སེང་གེ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ཀ་འདི་ འབྲུག་ལུ་ཡོད་པའི་གླིང་ཀ་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ སྟོང་ཕུག་ཤིང་སྐྱེས་སའི་ས་གནས་ཅིག་ཨིནཔས། གླིང་ཀ་འདི་ནང་ ནམ་དུས་དང་འཁྲིལ་གནས་སྤོ་འགྱོ་མི་ སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་དང་ ས་གནས་འདི་ཚ་དྲོད་རན་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ལས་ བྱ་རིགས་ཡང་ལེ་ཤ་མཐོང་ཚུགསཔ་ཨིན་པས། འཛམ་གླིང་རི་དྭགས་མ་དངུལ་ཡིག་ཚང་དང་ འཁྲིལ་བ་ཅིན་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་གླིང་ཀ་གཞན་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ འཇིགས་མེད་སེང་གེ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ཀ་ནང་ བྱ་རིགས་མ་འདྲཝ་ མཐོ་ཤོས་ ༣༩༡ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་འདུག། དེ་མ་ཚད་ སེམས་ཅན་སྟག་ སྤྱ་དཀར་ ཨ་ཅོ་གདོང་དཀར་) བྱ་དགོ་བོ་ ཆུ་བྱ་ གླ་ཅུམ་དང་གཟིག་ཚུ་མཐོང་ཚུགསཔ་ཨིན་མས། 

སྔོན་མ་རྒྱ་གར་རྒྱལ་པོའིསྲས་དྲི་མེད་ཀུན་ལྡན་མཆོག་ ཁོ་རའི་ཡབ་ཀྱིས་མཐར་བཤུད་བཏང་སྟེ་ ཁོ་རའི་གསང་ཡུམ་དང་སྲས་ཚུ་འཁྱིད་དེ་འབྱོན་པའི་སྐབས་ འབྲུག་གི་ས་གནས་མང་རབ་ཅིག་ནང་ཞབས་ཀྱི་བཅགས་གནང་ཡོདཔ་དང་ མཇུག་ལུ་དྲི་མེད་ཀུན་ལྡན་ཁོ་ར་ འདུད་རི་ཧ་ཤང་ལུ་བྱོན་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། ད་རེས་ནངས་པ་སྟག་རྩེ་རིག་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་གི་གདོང་སྐོར་མཐོང་ནི་ཡོད་མི་རི་ཇོ་བོ་དུར་ཤིང་འདི་ ཧེ་མ་འདུད་རི་ཧ་ཤང་ཟེར་སླབ་ཨིན་པས། 

ཧེ་མ་ ཕོབ་སྦྱིས་ཁ་ལུ་ མི་རིགས་དྲག་ཤོས་དང་ སྤྱིར་བཏང་གི་དཀྱུས་མ་ཟེར་དབྱེ་བ་གཉིས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཕོབ་སྦྱིས་ཁ་གི་ཨང་རྒས་ལྷ་ལྕམ་དང་ དུར་ཤིང་སྒང་གི་གནས་བདག་དགའཝ་མཐུནམ་འགྱོ་སྟེ་ བར་ན་བུམམ་ཅིག་ཡང་སྐྱེས་ཏེ་ མི་རྒྱུད་དར་ཡོདཔ་སྦེ་བཤད་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།   

= References =


''Black Mountains (Bhutan)''. (n.d.). Retrieved from wikipedia:  https://en.wikipedia.org/wiki/Black_Mountains_(Bhutan)


Chophel, S. (n.d.). ''Phobjikha dialect in Gangteng''.  Retrieved from MANDALA Texts:  https://web.archive.org/web/20221014061554/https://texts.mandala.library.virginia.edu/text/phobjikha-dialect-gangteng


''Jigme Singye Wangchhuk National Park'' . (n.d.). Retrieved from WWF:  https://www.wwfbhutan.org.bt/projects_/bhutan_biological_conservation_complex/jigme_singye_wangchuck_national_park_/


''Jigme Singye Wangchuck National Park''. (n.d.). Retrieved from wikipedia:  https://en.wikipedia.org/wiki/Jigme_Singye_Wangchuck_National_Park 

''Mandre Togchhung Lhakhang''. (2016, April 7). Retrieved from Bhutan Cultural Atlast:  https://web.archive.org/web/20221014061550/https://bhutanculturalatlas.clcs.edu.bt/2045/culture/sites-structures/monasteries-temples/mendre-togchhung-lhakhang-2/

 '''ཕྱག་རྡོར་ལྷ་ཁང་གི་སྐོར།'''

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཡོངས་གྲགས་ཡོད་པའི་བར་མཚམས་ཕྱག་རྡོར་ལྷ་ཁང་འདི་ ཤར་ཕྱོགས་བཀྲིས་སྒང་རྫོང་ཁག་བར་མཚམས་རྒེད་འོག་ནང་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཕྱག་རྡོར་ལྷ་ཁང་འདི་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ཡོད་པའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ ལྷ་ཁང་རྙིང་ཤོས་དང་རྩ་ཅན་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན་པས། ལྷ་ཁང་འདི་གི་མཚན་ལུ་ ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་དགོན་པ་རིང་བུ་ཟེར་སླབ་སྲོལ་ཡོད་རུང་ ཕྱག་ན་རྡོ་རྡོ་རྗེ་འདི་ལྷ་ཁང་འདི་ནང་གི་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་སྦེ་ཞུ་ཞིནམ་ལས་ ་ཕྱག་རྡོར་ལྷ་ཁང་ཟེར་བཏགས་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། ཕྱག་རྡོར་ལྷ་ཁང་ཟེར་ཞུ་དགོ་མི་འདི་ཡང་ ལྷ་ཁང་དེ་ནང་གི་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་སྦེ་ ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་གི་སྐུ་འདྲ་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་པས། ཤུལ་ལས་ འཇམ་དབྱངས་མཁན་རྩེ་ཆོས་སྐྱིད་བློ་གྲོས་རིན་པོ་ཆེ་གི་སློབ་མ་དིལ་མགོ་མཁྱེནན་རྩེ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ ལྷ་ཁང་གི་མཚན་ལུ་ གསང་བདག་རྒྱས་པའི་གླིང་ཟེར་བཏགས་གནང་ནུག། ལྷ་ཁང་ངོ་མ་འདི་་དུས་རབས་ ༡༢ པའི་ནང་བཞེངས་བཞེངསམ་ཨིན་རུང་ ཕྱག་རྡོར་ལྷ་ཁང་འདི་ ཤུལ་ལས་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེའི་སློབ་མ་ བླ་མ་པདྨ་དབང་ཆེན་གྱིས་བཞེངས་གནང་ནུག། དེ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༧ ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ༡༩༨༦ ཚུན་ ལོ་ངོ་ ༩ ལྷག་ཙམ་ནང་འཁོད་ལུ་བཞེངས་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། 

ད་རེས་ལྷ་ཁང་ནང་ཡོད་པའི་གཏེར་མ་ཕྱག་ན་རྡོར་རྗེ་གི་སྐུ་འདྲ་འདི་ པདྨ་དགའ་ཚལ་གཡུ་མཚོ་ལས་ དུས་རབས་ ༡༥ པའི་ནང་གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་པ་གིས་བཞེས་ཡོད་མི་གཏེར་མ་འདི་ཨིནམ་སྦེ་བཤད་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། སྐུ་རྟེན་འདི་གི་བྱིན་རླབས་ཀྱིས་སྦེ་ ད་རེས་ནངས་པའི་བར་ན་ཡང་ བར་མཚམས་གཡུས་ཚན་ནང་ལུ་ སྦུལ་ཚུ་མིག་གིས་མཐོང་ས་ར་མེད་ཟེར་བཤད་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། ཧེ་མའི་ལྷ་ཁང་རྙིངམ་དེ་ཆུང་དྲག་ནི་དེ་གིས་ ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱ་བ་ག་ཅི་ར་མཛད་དགོ་རུང་ ག་ནི་ཡང་སྟབས་མ་བདེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ལྷ་ཁང་སྦོམ་བཞེངས་དགོཔ་སྦེ་བར་མཚམས་ཀྱི་མི་སེར་ཚུ་གིས་གསོལ་བ་བཏབ་བཞིན་དུ་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ འགོ་བཟུང་སྟེ་ ༢༠༡༥ ཚུན་ལོ་ངོ་ ༡༣ ལྷག་ཙམ་ལུ་བར་མཚམས་གྲྭ་ཚང་གི་བླམ་ཀུན་བཟང་དབང་འདུས་ཀྱིས་འགོ་འདྲེན་མཛད་གནང་སྟེ་ ད་རེས་གཟི་བརྗིན་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཇལ་ནི་ཡོད་མི་ལྷ་ཁང་འདི་བཞེངས་གནང་ནུག། དེ་ཡང་ འགོ་ཐོག་འཆར་གཞི་རྩམ་པའི་སྐབས་ལུ་ ལྷ་ཁང་འདི་ཐོག་གཉིས་སྦེ་བཞེངས་ནིའི་འཆར་གཞི་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ལཱ་དང་ལས་རིམ་མཛད་པའི་སྐབས་ལུ་ མི་ཧ་ལམ་ཤོང་ནིའི་དོན་ལུ་དམིགས་ཏེ་ ཐོག་ལྔ་སྦེ་བཞེངས་ནིའི་གྲོས་ཐག་བཅད་གནང་སྟེ་ ཐོག་ཚད་ལྔ་སྦེ་བཞེངསཡོདཔ་ཨིན་པས། ལྷ་ཁང་འདི་བཞེངས་པའི་སྐབས་ལུ་ མ་དངུལ་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མི་གཙོ་བོ་འདི རྫོང་གསར་འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་རྩེ་ཐུབ་བསྟན་ཆོས་སྐྱིད་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་དང་ རིག་གསར་བཟོ་སྐྲུན་སྒེར་སྡེ་ཚད་འཛིན། དེ་ལས་ བར་མཚམས་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་མི་སྡེ་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་མཛད་དེ་གསར་བཞེངས་མཛད་གནང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷག་པར་དུ་ལྷ་ཁང་འདི་བཞེངས་པའི་སྐབས་ལུ་ ཤིང་ཆ་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚུ་  འབྲུག་གཞུང་གིས་སྐྱིད་སྡུག་སྦེ་གནང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།'''

Authenticbhutantours.com. (n.d) ''Bartsham Chador Lhakhang.'' Retrieved from: https://authenticbhutantours.com/bartsham-chador-lhakhang/

Bhutantoday.bt. (n.d) ''New Chador Lhakhang on the Verge of Completion.'' Retrieved from: http://www.bhutantoday.bt/new-chador-lhakhang-on-the-verge-of-completion/

'''ལྕགས་རི་གཙུག་ལག་ཁང་།'''

འབྲུག་ཆོས་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྫོང་གཞིས་དང་ལྷ་ཁང་ གནས་དང་དགོན་སྡེ་ཚུ་གིས་ཕྱུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ལུ་ སྔོན་བྱོན་དགེ་བ་གོངམ་ཚུ་གིས་ ལྷ་ཁང་དང་རྫོང་གཞིས་ཁ་མང་རབས་ཅིག་བཞེངས་ཡོད་པའི་ནང་ལས་ཅིག་ ལྕགས་རི་རྡོ་རྗེ་ལྡན་གྱི་ གཙུག་ལག་ལྷ་ཁང་འདི་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་ ཐིམ་ཕུག་ཁྲོམ་ཁ་ལས་བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༥ དང་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༢༨༠༠ གི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྟ་མགོ་རྡོ་གདན་ནང་བཀྲ་ཤིས་ཐང་ལས་ རྐང་སྟོང་སྦེ་འགྱོ་བ་ཅིན་ དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་ ༡ དེ་ཅིག་འགོར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།ལྕགས་རི་དགོན་པ་འདི་ ཡེ་ཤེས་མགོན་པོའི་སྒྲུབ་གནས་རྩ་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ དུས་རབས་ ༨ པའི་ནང་ལུ་ ཨྱོན་རིན་པོ་ཆེ་གི་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་གནང་པའི་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་ཅིག་ཡང་ཨིན། དེའི་ཤུལ་ལས་ དུས་རབས་ ༡༣ པའི་ནང་ ཕ་ཇོ་འབྲུག་སྒོམ་བྱོན་ཏེ་བཞུགས་ཡོདཔ་དང་ དུས་རབས་ ༡༧ པའི་ནི་ ཞབས་དྲུང་བདུད་འཇོམས་རྡོ་རྗེ་གིས་ཡང་ གདན་ས་འགོ་དང་པ་དེ་ཁར་བཅགས་གནང་སྟེ་ལོ་ངོ་མང་རབས་ཅིག་དེ་ཁར་བཞུགས་གནང་ནུག། དད་པའི་ས་བོན་ (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༠༨ ཤོག་གྲངས་ ༢༢༡) ལས་ “དེ་ཡང་  ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་གིས་ དགུང་གྲངས་ ༢༧ རབ་བྱུང་ ༡༠ པའི་གནམ་ལོ་ལྕགས་སྤྲལ་ལོའམ་སྤྱི་ལོ་ ༡༦༢༠ ལུ་ གདན་ས་འགོ་དང་པ་ལྕགས་རི་ཆོས་ཀྱི་གཡེའི་དགོན་པ་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་ ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོའི་གདན་ས་བཏབ་གནང་ནུག། ལྕགས་རི་འདི་ ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་ཐུགས་དམ་ལོ་གསུམ་གནང་སའི་ གནས་རྩ་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ ལྕགས་རི་གཙུག་ལག་ལྷ་ཁང་འདི་ནང་སྤྱི་ལོ་ ༡༦༢༣ ལུ་ གཞུང་དགེ་འདུན་གྲྭ་ཚང་འགོ་དང་པ་ཆགས་སའི་གནས་རྩ་ཅན་ཅིག་ཡང་ཨིན།” གཞན་ཡང་ གནས་དེ་ འབྲུག་པའི་དབུ་ལྷ་ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་བཞུགས་གནས་གཙོ་བོ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ སྡེ་སྲིད་གོང་མ་རིམ་བྱོན་དང་བསྟན་འཛིན་སྐྱེས་བུ་ཚུ་གིས་ གཅེས་སྤྲས་གནང་སྟེ་བཞག་ཡོདཔ་དང་ རབ་བྱུང་ ༡༦ པའི་གནམ་ལོ་མེ་ལུག་ལོའམ་ སྤྱ་ལོ་ ༡༩༦༧ ལོ་ལུ་ འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པའི་རྒྱལ་ཡུམ་སྐུ་བགྲེས་ཞིང་ཕེབས་ ཨ་ཞེ་ཕུན་ཚོགས་ཆོས་སྒྲོན་མཆོག་གིས་བསྟན་པའི་སྦྱིན་བདག་མཛད་ཐོག་ལས་ རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་ ༦༥ པ་རྗེ་ཡེ་ཤེས་སེངྒེ་མཆོག་གིས་སྒྲུབ་སྡེ་བཙུགས་གནང་སྟེ་ ད་རེས་སྔར་བ་ལྷག་སྟེ་པར་དར་ཞིང་རྒྱས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན(གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༧)

ལྕགས་རི་ལྷ་ཁང་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཞི་བདེ་དང་དགའ་སྐྱིད་མ་བྱུང་པའི་སྔ་སྒོང་ལས་ར་ དགྲ་ཚུ་ལས་སྲུང་ཐབས་ལུ་ ཕྱི་ལས་གྱང་གིས་བསྐོར་ཏེ་ དབུ་རྩེ་ཡང་མཐོ་དྲགས་སྦེ་རིའི་ལོགས་ལུ་ བཞེངས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་གི་བཟོ་རྣམ་ཡང་ དབང་འདུས་རྫོང་ཁག་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ སྒང་སྟེང་དགོན་པའི་ལྷ་ཁང་ལས་ དཔེ་བླངས་ཏེ་བཞེངས་ཡོདཔ་དང་ ལྷ་ཁང་གི་གཡོན་ཧོངས་ཀྱི་བྱག་གི་ལོགས་ལུ་ མཁས་གྲུབ་ལྷ་དབང་བློ་གྲོས་ཀྱི་སྒྲུབ་ཁང་དང་ འོག་ལུ་ཇོ་བོའི་ལྷ་ཁང་དང་དགོན་ཁང་ དེ་གི་ལྟག་ལུ་བདུད་འདུལ་གཙུག་ལག་ཁང་(ཞབས་དྲུང་ཐུགས་དམ་གནང་ས) ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། གཙུག་ལག་ཁང་གི་ལྟག་ལུ་ རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་ ༦༨ པ་ ཁྲི་ཟུར་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ་མཆོག་གིས་ སྒྲུབ་ཁང་ཚུ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་དང་ལྕགས་རིའི་རི་མགོ་ལུ་དཔལ་གྱི་རི་སྒྲུབ་སྡེའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་ཡང་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན།

ད་རེས་ནང་པ་ལྕགས་རི་གཙུག་ལག་ཁང་དང་མཐའ་འཁོར་གྱི་ས་གནས་འདི་ གཞུང་གྲྭ་ཚང་གི་སྒྲུབ་སྡེ་ལྟེ་བ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ལས་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ དེ་ཁར་ཕྱི་མཚམས་དང་ནང་མཚམས་ལུ་འཛུལ་མི་ དགེ་སློང་མང་རབས་ཅིག་འོངམ་ཨིན། གཞན་ཡང་ གནས་འདི་གནམ་མེད་ས་མེད་རྩ་ཅན་ཅིག་འབདཝ་ལས་ དུས་བཞི་ཨ་རྟག་ར་དད་ཅན་གྱི་འབྲུག་མི་དང་ ཕྱིའི་ལྟ་བཤལཔ་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་འོངམ་ཨིན། 

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣) ''དད་པའི་ས་བོན།''  ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

ཨ་བརྒྱཔ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༧) གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས། ཐིམ་ཕུག། 

ཀྲི་ཨེན་དཔར་སྐྲུན་ཁང་།

''Chagri (Cheri) Monastery''. (n.d.). Retrieved from Asian Historical Architecture :

https://www.orientalarchitecture.com/sid/1573/bhutan/thimphu/chagri-cheri-monastery

''Chagri Monastery''. (2021, 01 03). Retrieved from Wikipedia:

https://en.m.wikipedia.org/wiki/Chagri_Monastery

'''ཆོས་རྗེ་བྲག།'''

བུམ་ཐང་ལུ་ དུས་རབས་ ༨ པའི་ནང་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ འབྲུག་ཡུལ་ལུ་དངོས་སུ་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཏེ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་གནང་བའི་ བྲག་ཆེན་བཞི་ཡོད་ས་ལས་ གཅིག་འདི་གནས་ཆོས་རྗེ་བྲག་འདི་ཨིན་མས། གནས་ཆེན་ཆོས་རྗེ་བྲག་འདི་ བུམ་ཐང་ཆུ་སྨད་རྒེད་འོག་ནང་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།  ཆོས་བྲག་གནས་ཀྱི་བྱག་གི་བཀོད་པ་འདི་ ཕྱི་ལྟར་ན་ ཆོས་ཀྱི་པོ་ཏི་གླེགས་བམ་བརྩིགས་བཞག་བཞགཔ་བཟུམ་དང་ ནང་ལྟར་དུ་འབད་བ་ཅིན ཆོས་གོས་དཔྱངས་དཔྱངསམ་བཟུམ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། གནས་འདི་ འགོ་དང་པ་ར་དུས་རབས་ ༡༣ པའི་ནང་ འགྲོ་བའི་མགོན་པོ་གཙང་པ་རྒྱ་རས་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་གི་སློབ་མ་ ་ རྒྱལ་བ་ལོ་རས་པ་གྲགས་པ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་གདན་ས་བཅགས་གནང་ནུག། བུམ་ཐང་ལྕམ་མཁར་ལས་ གནས་ཆེན་ཆོས་རྗེ་བྲག་ཚུན་ཚོད་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༣༥ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

ཆོས་རྗེ་བྲག་གི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ གནས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གནས་དེ་ཁར་ རྒྱལ་བ་རས་པ་མཆོག་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལོ་ ༢༠ བཞུགས་པའི་རིང་ལུ་ དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་གནང་སའི་བྲག་ཕུག་ གནས་བརྟེན་བཅུ་དྲུག་མའི་ལྷ་ཁང་ ཆོས་རྗེ་བྲག་གི་གནས་སྒོ་ བཀའ་སྲུང་གཡུ་སྒྲོན་མའི་ཕོ་བྲང་ བྲག་དཀར་ཤེལ་མེ་ལོང་ བྷ་ག་རྒྱས་པའི་ཟེའུ་འབྲུའི་ནང་ལས་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལྡན་གྱི་བདུད་རྩིའི་ཆུ་རྒྱུན་འབབ་མི་ རྡོ་རྗེ་གཡུ་སྒྲོན་མའི་གྲུབ་ཆུ་ སྐུ་རྗེས་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་སྟག་ཚང་ལུ་འཕུར་བྱོན་པའི་སྐབས་ཀྱི་ཞབས་རྗེས་ མཁའ་འགྲོའི་གསང་ལམ་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་གསང་ལམ་ སྟག་གི་རྐང་རྗེས་ ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ཀྱི་བཀའ་སྲུང་དྲང་སྲུང་གི་བླ་མཚོ་ཟེར་དྲང་སྲོང་གཟའ་བདུད་ཀྱི་བླ་མཚོ་ བྱ་ཁྱུང་གཤོག་མཐིལ་གཟུགས་བརྙན་རང་བྱོན་ བཀའ་བརྒྱུད་བླམ་ཚུ་ཚེ་དང་སྒྲུབ་པ་ཚུ་མཐར་ཕྱིན་པའི་སྒྲུབ་ཁང་གི་ཤུལ་ ཛམ་བྷ་ལ་བྱག་ སེང་གེ་མགོ་རང་བྱོན་ སྒྲུབ་ཁང་གི་ཤུལ་ རུས་སྦལ་གཟུགས་བརྙན་གྱི་བྲག་ཕུག་ ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་བཞུགས་པའི་བྲག་ཕུག་ ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ཀྱི་བཞུགས་གདན་རྡོ་ལེབ་གྲུ་བཞི་གཉིས་ ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ཀྱི་གསུང་རབ་མཛོད་བདུན་འགོ་ཐོག་དབུ་འཛུགས་གནང་བའི་ཀུན་མཁྱེན་གྱི་བཞུགས་ཁྲི་ཚུ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་དང་། གནས་དེ་ཁར་ མི་ངན་ཚུ་གིས་ ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ལུ་གསོལ་དུག་དྲངསམ་ད་ ཀུན་མཁྱེན་རིན་པོ་ཆེ་གིས་མཁྱེན་ཏེ་ གསོལ་དུག་འདི་མ་བཞེས་པར་ རྡོ་གུར་བླུགས་གཏངམ་ད་ རྡོ་འདི་ཆ་ཤས་གསུམ་ལུ་གས་སོང་མི་ཀུན་མཁྱེན་ལུ་གསོལ་དུག་དྲངས་སའི་བཞུགས་ཁྲི་རྡོ་ལེབ་ ཟངས་ལ་རྩ་གི་ལབ་ཅུ་དང་ ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ཀྱི་ཆིབས་ཀྱི་རྐངམ་གིས་བཏོན་གནང་བའི་ཨོམ་ཆུ་ཚུ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

དེ་ལས་ སེང་གེ་བྲག་ཟེར་མི་གནས་དེ་ཁར་ གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་པ་གིས་ ཆོས་སྐོར་དྲག་པོ་གསུམ་ཡོད་ས་ལས་ དྲག་པོ་ཆུང་བ་མེ་རླིང་འཁྱིལ་བའི་སྐོར་ བླ་མ་གུ་རུ་དྲག་པོའི་སྐུ་དང་ དེའི་སྒྲུབ་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཤོག་དྲིལ་གསུམ་སྤྱན་དྲངས་པའི་གཏེར་གནས་དང་ ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ཀྱིས་བ་སོའི་ཌཱ་རུ་ཅིག་གཏེར་བཞེས་མི་བྱག་དེ་མཇལ་ཚུགསཔ་དང་  གཏེར་འདི་ད་རེས་བུམ་ཐང་ཆུ་སྨད་བསམ་བཏན་གླིང་ལྷ་ཁང་གི་ནང་རྟེན་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། (གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། ༢༠༡༢) གཞན་ཡང་ ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ཀྱི་ཆོས་གོས་བལྟབས་ཏེ་གཏེར་སྦས་བཞག་པའི་གནས། སེང་གེ་བྲག་ལསགཏེར་བཞེས་པའི་ཤུལ། ཧྲཱི་རང་བྱོན་ སེང་གེ་བྲག་གི་རྩ་བའི་དགེས་བཤེས་བསྟན་པ་རིན་ཆེན་གྱིས་ བདེ་སྨོན་ཞིང་སྒྲུབ་ཀྱི་འགྲེལ་པ་མཛད་གནང་སའི་སྒྲུབ་ཕུག། གསང་ལམ་ ཕ་དམ་པའི་སྒྲུབ་ཕུག་བྱག་དཀར་པོ་ ཡབ་བསྟན་པའི་ཉི་མ་གྱི་བཞུགས་ཁྲི་ ཕ་དམ་པ་རྒྱ་གར་ལས་གླང་ཆེན་ལུ་སྤྲུལ་བྱོན་པའི་གླང་ཆེན་གྱི་མགོ་ ཕ་དམ་པའི་གྲུབ་ཆུ་ རྒྱལ་བ་རས་པའི་གྲུབ་ཆུ་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ ནུབ་སྲུན་ཡུལ་ལུ་འཕུར་བྱོན་པའི་སྐབས་ལུ་ བཞག་གནང་པའི་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའིཞབས་གཡས་གཡོན་གྱི་ཞབས་རྗེས་ ཐར་པའི་ལམ་ཆོས་ཀྱི་པོ་ཏི་བརྩིགས་ཏེ་བཞག་ཡོད་པ་དང་འདྲ་བའི་མཐོང་སྣང་ ནོར་ལྷ་ཛམ་བྷ་ལའི་བསོད་ནམས་གླང་ཆེན་འཁོར་ལོ་ ཛམ་བྷ་ལའི་གནས་ ཛམ་བྷ་ལའི་དངོས་གྲུབ་ཞུ་ས་ རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་མའི་སྒྲུབ་ཕུག་ རྫོགས་ཆེན་མཁན་པོ་ཟླ་ཟེར་གྱི་བཞུགས་ཁྲི་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གི་ཀླུའི་ཁ་གནོན་ལུ་ རྡོ་བྱ་ཁྱུང་ལུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་གནང་བཞག་ཡོད་པའི་སྦུལ་གྱི་ཁ་གནོན་རྡོའི་བྱ་ཁྱུང་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་གྲུབ་ཆུ་ དུང་དཀར་རང་བྱོན་ དུང་དཀར་དབྱིབས་ཀྱི་གནས་རྡོ་ མཁའ་འགྲོའི་དབུ་ཐོད་རང་བྱོན་ བྲག་གི་སྐད་པར་གུ་རུ་རུན་པོ་ཆེའི་བཞུགས་ཁྲི་ གཟའ་ར་ཧུ་ལ་གི་གྲུབ་ཆུ་ལ་སོགས་པའིཡ་མཚན་ཅན་གྱི་གནས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལེ་ཤ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན། 

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཆོས་བྲག་གནས་འདི་རྩ་ཅན་ཅིག་སྦེ་བརྩི་དོ་ཡོདཔ་དང་ གནས་འདི་ ང་བཅས་ཀྱིས་དད་པ་དང་མོས་གུས་བསྐྱེད་དེ་ མཇལ་བ་ཅིན་ ང་བཅས་རའི་ལས་སྒྲིབ་ཚུ་དག་ཚུགས་པའི་ནུས་པ་་ཡོད་ཟེར་བཤད་དེ་འདུག། 

'''རྒྱབ་བརྟེན་དཔེ་དེབ།'''

ཀུན་བཟང་ཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༠) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 

སངས་རྒྱས་དོན་གྲུབ། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༢) ''གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན།'' ཅ་རྙིང་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན། སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས།


'''ཆོས་འཁོར་རྩེ་ལྷ་ཁང་།'''

༉ ཆོས་འཁོར་རྩེ་ལྷ་ཁང་འདི་ ཐིམ་ཕུ་རྫོང་ཁག་ཀ་ཝང་རྒེད་འོག་ནང་ཆགས་ཏེའདི་ཡོདཔ་ཨིན། ཆོས་འཁོར་རྩེ་ལྷ་ཁང་གི་གདོང་འདི་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་རྫོང་ཁ་ཐུག་ལུ་སྦེ་ སྤོ་ཏོ་ཅིག་གུར་བཞེངས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལྷ་ཁང་དེ་ཁར་འགྱོ་དགོ་པ་ཅིན་ སངས་རྒྱས་སྒང་ལས་སྦེ་འགྱོ་བ་ཅིན་ ཆོས་འཁོར་རྩེ་ལྷ་ཁང་ཡོད་སར་ཚུན་ ཆུ་ཚོད་ ༡ དེ་ཅིག་ནང་་ལྷོད་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ ཕ་ཇོ་སྡིངས་ཀྱི་འོག་ལས་ ས་གནས་རྡོས་སྐོར་རྐྱབ་ས་ལས་འོངས་པ་ཅིན་ དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་སྐར་མ་ ༣༠ དེ་ཅིག་གི་ནང་ལུ་ལྷོད་ཚུགསཔ་ཨིན་མས། 

ཀུན་བཟང་ཕྲིན་ལས་ཀྱིས་འབད་བ་ཅིན་ “ཆོས་འཁོར་རྩེ་ལྷ་ཁང་འདི་ སྔོན་འཇམ་དབྱངས་ཀུན་དགའ་སེང་གེའི་སྒྲུབ་སྡེ་ཆགས་ཤུལ་ལུ་ ཤུལ་མ་ཆོས་རྗེ་པད་དཀར་དོན་ལྡན་གྱིས་ ས་པྲ་དང་རྟེན་འབྲེལ་དགེ་བར་དགོངས་ཏེ་ གཙུག་ལག་ཁང་གསར་སློང་མཛད་དེ་ མཚན་ཡང་ཆོས་འཁོར་རྩེ་ཟེར་གསོལ་གནང་ནུག།” (༢༠༠༨ ཤོག་གྲངས་ ༢༡༧) ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། ལྷ་ཁང་འདི་ དུས་རབས་ ༡༤ པའི་ནང་ འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་སེང་གེ་མཚན་ཅན་དགུའི་ནང་ལས་  འཇམ་དབྱངས་ཀུན་དགའ་སེང་གེ་མཆོག་གིས་སྒྲུབ་སྡེ་གི་ས་ཁོངས་སྦེ་གཞི་བཙུགས་མཛད་གནང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ཤུལ་ལས་ དུས་རབས་ ༡༧ པའི་ནང་ས་གནས་དེ་ཁར་ ཆོས་རྗེ་པད་དཀར་དོན་ལྡོན་གྱིས་ད་ལྟོ་ཡོད་པའི་ཆོས་འཁོར་རྩེ་ལྷ་ཁང་འདི་ ལོག་བཞེངས་གནང་ནུག། འཇམ་དབྱངས་ཀུན་དགའ་སེང་གེ་མཆོག་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༡༤-༡༣༤༧ གྱི་རིང་ བོད་ར་ལུང་གི་གདན་འཛིན་ཨིན་པས།

ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་ཆིབས་རྟའི་ཞབས་རྗེས་ཅིག་ ཆོས་འཁོར་རྩེ་ལྷ་ཁང་དང་ དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་མཇལ་ཚུགས་ཟེར་སླབ་སྲོལ་ཡོད་རུང་ ས་ཁོངས་འདི་ནང་ཡོད་ཟེར་བརྟན་བརྟན་སྦེ་ཤེས་མི་ཚུགས་པས།

ད་རེས་ནངས་པ་ ཆོས་འཁོར་རྩེ་ལྷ་ཁང་དང་དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་གཉིས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༢.༥ དེམ་ཅིག་འབད་མི་མི་ལམ་གྱིས་སྦེ་མཐུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་འདི་ ཧེ་མ་ དུས་རབས་ ༡༨ པའི་ནང་ འབྲུག་གི་སྡེ་སྲིད་ཁྲི་རབས་བརྒྱད་པ་འབྲུག་རབ་རྒྱས་ཀྱི་བཞེངས་གནང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

ཀུན་བཟང་ཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༠༨) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 

ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་དབང་ཕྱུག། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣) ''གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན།'' ཅ་རྙིང་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན། སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས།

orientalarchitecture.com . (n.d). ''Chokhortse Lhakhang''. Retrieved from: https://www.orientalarchitecture.com/sid/1563/bhutan/thimphu/chokhortse%C2%A0lhakhang

'''               ''' 

'''མཆོད་རྟེན་སྐོར་ར།'''

༉   ཤར་ཕྱོགས་བཀྲིས་གཡང་རྩེ་རྫོང་ཁག་ གཡང་རྩེ་རྒེད་འོག་ གཡང་རྩེ་ཁྲོམ་གྱི་མཇུག་ལུ་ཁོ་ལོང་ཆུའི་སྦོ་ལོགས་ཁར་ ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་གནས་བཟང་མཆོད་རྟེན་སྐོར་འདི་ རིགས་གསུམ་མགོན་པའི་བླ་རབས་གསུམ་པ་ ཞབས་དྲུང་གི་ཚ་བོ་བླམ་ངག་དབང་བལོ་གྲོས་ ཀྱིས་ དུས་རབས་ ༡༨ པའི་ནང་བཞེངས་གནང་ནུག། (སྐལ་བཟང་ཆོས་འཕེལ། 2022།)  ཧེ་མ ད་ལྟོ་མཆོད་རྟེན་ཡོད་སའི་ས་གནས་དེ་ནང་བདུད་འཚུབས་ཅན་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ བཀྲིས་གཡང་རྩེའི་ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་དང་སེམས་ཅན་ཚུ་ལུ་ ཉིན་ནུབ་མེད་པར་གནོད་པ་བཀལ་ཏེ་ སྡུག་བསྔལ་གྱིས་མནར་ཏེ་སྡོད་ནུག།དེ་འབདཝ་ལས་ གཡང་རྩེ་ཁོ་ལོང་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་གྱི་མི་སེར་ཚུ་གིས་སྐྱབས་ཞུ་སྟེ་ བླམ་ངག་དབང་བློ་གྲོས་ཀྱིས་ འདྲེ་སྲིན་ཁ་གནོན་འབད་ཞིནམ་ལས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྟོན་པ་ཡུན་རིང་གནས་ཐབས་ལུ་དམིགས་ཏེ་ བལ་ཡུལ་བྱ་རུང་ཁ་ཤོར་ལས་དཔེ་ལེན་ཏེ་ རབ་བྱུང་ ༡༣ པ་སྤྱི་ལོ་ ༡༧༤༥ ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ལོ་ངོ་ ༡༢ ཀྱི་ནང་འཁོད་ནང་གི་རྟེན་དང་བཅས་པ་སྦེ་བཞེངས་གནང་ནུག། མཆོད་རྟེན་གྱི་རབ་གནས་དེ་ཡང་ རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་ ༡༢ པ་རྗེ་ཡོན་ཏན་མཐའ་ཡས་ཀྱིས་མཛད་གནང་ཡི་ཟེར་ཨིན་པས། སངས་རྒྱས་དོན་གྲུབ་། (༢༠༡༣།) 

མཆོད་རྟེན་འདི་བཞེངས་པའི་སྐབས་ རྒྱུ་དང་སྟོབས་ཀྱི་ཞབས་ཏོག་ཞུ་མི་གཡང་རྩེ་ བཀྲིས་སྒང་ ཀུར་སྟོད་ གཞོང་སྒར་ གདུང་བསམ་དང་ ཚོན་རྟ་ཝང་ལས་དྭགས་པ་ལ་འོག་མཚོ་གསུམ་གྱི་མི་སེར་ཚུ་ཨིན་པས མཆོད་རྟེན་འདི་ནང་ ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའ་འདི་མོན་རྟ་ཝང་ལས་ རྒྱལ་པོའི་སྲསམོ་ཨ་ཞེ་མཆོད་རྟེན་བཟང་མོ་ཟེར་མི་ འཇིག་རྟེན་གྱི་དྲི་མས་གོས་པ་མེད་མི་ཅིག་ གནས་དེ་ནང་གི་འདྲེ་སྲིན་གྱི་ཁ་གནོན་དང་ འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་ཚུ་གི་དོན་མཛད་ནི་གི་དོན་ལུ་ ནང་རྟེན་སྦེ་བཙུགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་འདུག། (ཚེ་རིང་དྲེན་དཀར། ༢༠༢༠།) ད་རེས་ནང་པ་ མཆོད་རྟེན་གྱི་ལྟག་ལུ་སྤང་ཐང་ནང་ཡོད་མི་མཆོད་རྟེན་གྱི་ཏོག་འདི་ རིགས་གསུམ་དགོན་པའི་བླ་རབས་དྲུག་པ་ཤཱཀྱ་རྒྱལ་པོའི་སྐབས་ མཆོད་རྟེན་གུར་ད་ལྟོ་ཡོད་མི་ཆུ་ཟངས་ཀྱི་གསེར་ཏོག་འདི་བཀལ་ནི་འབདཝ་ད་ ཧེ་མའི་རྡོ་རང་བྱོན་གྱི་ཏོག་དེ་ཕབ་ནིའི་ཐབས་ཤེས་མ་མཐོང་པར་ཐུགས་དོག་སྟེ་བཞུགས་སྐབས་ ནུབ་གཅིག་འབདཝ་ད་ མཁའ་འགྲོམ་ཚུ་གིས་ས་ཁར་ཕབ་བཞག་བཞགཔ་ཨིན་ཟེར་རྒན་རབས་ཚུ་གིས་ལོ་རྒྱུས་བཤད་མི་འདི་ཨིན་པས།

མཆོད་རྟེན་གྱི་རིང་ཚད་དེ་ཡར་མར་གཞུ་དོམ་ ༢༢ དང་ ཕར་ཚུར་གྱི་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་འདི་འབད་བ་ཅིན་གཞུ་དོམ་ ༡༡ ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཆོད་རྟེན་གཙོ་བོ་གི་མཐའ་འཁོར་ལུ་བདེ་གཤེགས་མཆོད་རྟེན་བརྒྱད་དང་ མ་ཎི་ལག་འཁོར་ཚུ་བཙུགས་ཏེ་ག་ནི་བ་འཇའ་ཆི་ཆི་སྦེ་བཞེངས་ཏེ་འདུག།་ འགོ་དང་པ་ བླ་མ་ངག་དབང་བློ་གྲོས་ཀྱིས་བཀའ་གནངམ་བཞིན་དུ་ བཀྲ་ཤིས་གཡང་རྩེ་རྫོང་དཔོན་དགེ་འདུན་པ་ཟེར་མི་གིས་ ཁས་བླངས་མཛད་དེ་བཞེངས་པའི་ཤུལ་ལུ་ རིགས་དགོན་བླ་མ་གིས་འགོ་འདྲེན་ཐོག་ལུ་ གཞུང་དང་དད་པ་ཅན་གྱི་སྦྱིན་བདག་ཚུ་གིས་མཉམས་བཅོས་ཚུ་འབད་བཞིན་ཡོད་པའི་ཁར་ ལྷག་པར་དུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༨ ལུ་ རྫོང་ཁག་གིས་འཆར་དངུལ་ཐོག་ལས་གཞུང་གིས་ལེགས་བསྒྱུར་མཛད་གནང་ནུག། སངས་རྒྱས་དོན་གྲུབ། (༢༠༡༣ །) 

ད་རེས་ནངས་པ་མཆོད་རྟེན་དེ་ཁར་ དུས་ཆེན་ཁག་གཉིས་བརྩི་སྲུང་ཞུ་སྲོལ་དང་། དེ་ཡང་ དང་པ་རང་ཟླ་ ༡ པའི་ཚེས་ ༡༥ ལུ་ཧེ་མ་རྟ་ཝང་ལས་ཨ་ཞེ་མཆོད་རྟེན་བཟང་མོ་ མཆོད་རྟེན་གྱི་བུམ་པར་ཐིམ་པའི་རྗེས་དྲན་ལུ་ ༡༥ བསྐོར་ར་ཟེར་མང་ཆེ་ཤོས་མོན་རྟ་ཝང་གི་མི་ཚུ་འཛོམས་ཏེ་ དུས་ཆེན་བརྩི་སྲུང་ཞུ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གཉིས་པ་འདི་ རང་ཟླ་ ༡ པའི་ཚེས་ ༣༠ ལུ་ བླམ་ངག་དབང་བློ་གྲོས་དང་རྗེ་ཡོན་ཏན་མཐའ་ཡས་གཉིས་ཀྱིས་ མཆོད་རྟེན་བྱ་རུང་ཁ་ཤོར་གཉིས་པ་བཞེངས་ཏེ་ རབ་གནས་མཛད་པའི་ཉིནམ་རྗེས་སུ་དྲན་ནིའི་དོན་ལུ་ གཙོ་བོ་ང་བཅས་འབྲུགཔ་ཚུ་གིས་གནམ་སྒང་བསྐོར་ར་ཟེར་ དུས་ཆེན་ཁྱད་པར་ཅན་སྦེ་བརྩི་སྲུང་ཞུ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གཞན་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ ལས་འགོ་བཙུགསཏེ་ གཡང་རྩེ་རྫོང་ཁག་གི་གཞུང་གཡོགཔ་དང་ མི་སེར་ དེ་ལས་ཚོང་པ་ཚུ་བསྡོམས་ཏེ་ ལོ་བསྟར་རང་ཟླ་ ༡ པའི་ནང་སྐྱབས་རྗེ་རྗེ་མཁན་རིན་པོ་ཆེ་གིས་དབུ་བཞུགས་ཐོག་ རབ་སྡེ་གྲ་ཚང་དང་རིགས་གསུམ་མགོན་པའི་དགོན་སྡེའི་གྲྭ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ ལོ་ཨ་རྟ་ར་གནང་སྲོལ་འདུག།

མཆོད་རྟེན་འདི་ བལ་པོའི་མཆོད་རྟེན་བྱ་རུང་ཁ་ཤོར་དང་དབྱེ་བ་མེདཔ་ལས་ སྨོན་ལམ་གང་བཏབ་ཐེབས་ཟེར་རྒྱལ་བ་གོང་མ་ཚུ་གིས་གསུངས་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ད་རེས་ནངས་པ་ ས་གནས་མཐའ་དབུས་མེད་པའི་མི་སེར་ཚུ་གིས་ དད་པ་སྦོམ་བསྐྱེད་དེ་ ས་ཐག་རིང་ས་ག་དེམ་ཅིག་ལས་ཨིན་རུང་ མཐོང་གྲོལ་མཆོད་རྟེན་ཆེན་མོ་འདི་ མཇལ་ཏེ་སྐོར་ར་རྐྱབ་པར་འོང་མི་ཡོདཔ་ཨིན། 

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཆ།'''

སངས་རྒྱས་དོན་གྲུབ། (༢༠༡༣) ''གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས།'' ཀྲི་ཨེན་དཔར་སྐུན་ཁང་། ཐིམ་ཕུག།

Chophel, K. (n.d). ''A Brief History of Rigsum Goenpo and Choeten Kora at   Trashiyangtse. '' 

== Daily Bhutan. (2022). ''Dakpa Princess Entombed Inside Popular Stupa in Trashiyangtse.'' ==


'''ཆུ་སྦུག་ཚ་ཆུ།'''

༉ ང་བཅས་རའི་སྨན་ལྗོངས་འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ སྔོན་བྱོན་རྒྱལ་བ་གོང་བ་ཚུ་གིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ ཚ་ཆུ་དང་སྨན་ཆུ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོད་པའི་གྲས་ལས་ ཆུ་སྦུག་ཚ་ཆུ་འདི་ སྤུ་ན་ཁ་རྫོང་ཁག་སྟོད་ཝང་རྒེད་འོག་ནང་ལུ་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༢༩༣༠ དེ་ཅིག་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཁར་འགྱོ་དགོ་པ་ཅིན་ སྤུན་ཁ་ཁུ་རུ་ཐང་ཟམ་པ་ལས་འགྱོཝ་ད་ འོ་ལ་ཐང་ཚུན་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༢༡ ཡོདཔ་དང་ སློབ་གྲྭདེ་ཁ་ལས་ རྐང་ཐང་སྦེ་ཆུ་ཚོད་གསུམ་དང་ཕྱེད་དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་འདུག།

ཆུ་སྦུག་ཚ་ཆུ་ལུ་ རྫིང་ཁག་གཉིས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ནང་པའི་གསོ་རིག་ལྟེ་བ་གིས་ཞིབ་འཚོལ་འབད་མི་ནང་ ཚ་ཆུ་འདི་གི་ཕན་ནུས་ཚུ་ཡང་  ཚ་ཆུ་རྫིང་གོང་མ་ དྲོད་ཚད་ ༤༣.༥༠ འབད་མི་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༢༩༣༠ གི་ས་ཁར་ཡོད་མི་འདི་གིས་ གྲང་བའི་ནད་གཞི་ལུ་ཕན་ནི་པའི་ཁར་ ལྷག་པར་དུ་ཡང་ པགས་པའི་ནད་དང་ཆུ་སེར་གྱི་ནད་ཚུ་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཚུགས་པའི་ནུས་པ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། རྫིང་འོག་མ་འདི་ དྲོད་ཚད་ ༤༥.༦༠ ཡོད་མི་འདི་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༢༩༢༠ གི་ས་ཁར་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ ཆུ་སེར་གྱི་ནད་རིགས་དང་  པགས་པའི་ནད་གཞི་  ཤ་བཀྲ་(པགས་ཀོ་དཀར་ཁྲ་ལུ་གྱུར་མི་ནད་གཞི་) བསེ་དུག་(བསེ་ཤིང་ལས་མཐོན་པའི་དུག་གིས་གནོད་མི) འབྲས་  ལྷོག་པ་གྲང་བའི་ནད་  ཚད་པའི་ནད་གཞི་དང་ མ་བཞུ་བའི་ནད་ཚུ་ལུ་ཕན་པའི་ནུས་པ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ ཡུན་རིངམ་འབད་སྦང་པ་ཅིན་ ནུས་པ་རྩུབ་དྲག་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ རླུང་ལུ་གནོད་ནི་ཨིནམ་ལས་རླུང་ནད་ཡོད་མི་ཚུ་དུས་ཡུན་ཐུང་ཀུ་སྦེ་དགོཔ་སྦེ་ཨིན་པས། (དད་པའི་ས་བོན། ༢༠༡༠) 

ཚ་ཆུ་ཡོད་ས་ལུ་ དུམ་གྲ་ཅིག་གིས་མ་ལྷོད་པའི་ཧེ་མ་རོང་ཆུ་བལྟ་སྟེ་སྐར་མ ༦ དེ་ཅིག་མར་བབས་འགྱོཝ་ད་ རོང་ཆུའི་ཕ་ཀི་ལོགས་རྡོ་ཕུག་གུ་ལས་ ཚ་ཆུ་འཐོན་སའི་ཤུལ་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ཀྱི་མིང་ལུ་ རྡོ་རྗེ་ཕག་མོའི་གནས་ཟེར་སླབ་ཨིན་པས། ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་ཚ་ཆུ་ལུ་བཞུགས་པའི་སྐབས་ཐུགས་དམ་འོད་གསལ་གྱི་ཉམས་སྣང་ལུ་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེན་གྱི་བྲག་ཉི་ཟླ་ཁ་སྦྱོར་གྱི་བར་ན་ ཚེ་ཆུའི་སྐལ་བ་ཡོད་པའི་ལུང་བསྟན་ཐོབ་མི་ལྟར་དུ་ སློབ་མ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་འཚོལ་བའི་སྐབས་ རྡོ་ཕུག་གི་ལོགས་ལུ་ ཕྱག་མཛུབ་ཀྱིས་ཀྲེག་པའི་རྗེས་ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གཞན་ཡང་ དྲག་ཤོས་སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ་གིས་མཛད་མི་ ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་ཐར་ནང་ལུ་ ཚེ་ཆུ་ གཞི་བདག་གིས་ཕུལ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། གནས་དེ་ཁར་  རྡོའི་ཀོངམ་གཅིག་དང་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོ་གིས་ཕག་ཅུང་ལུ་ཨོམ་བྱིན་ས་ཨིན་ཟེར་བའི་རྡོ་ཕུག་སྦོམ་ཅིག་ཡང་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། (ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། ༢༠༡༠)

ལོ་ཨ་རྟག་ར་ ཚ་ཆུ་དེ་ཁར་འོང་མི་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ལས་ ཚ་ཆུའི་་སྦོ་ལོག་ཁ་གི་གཡུས་ཚན་ནང་སྡོད་མི་ཚུ་ལུ་ འོང་འབབ་བཟོའི་དན་ལུ་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ཁར་འོང་མི་ཚུ་གི་ཁུ་ཆ་བསྐྱལ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཇོ་བདག་ ༡༥ དེ་ཅིག་ལུ་ཉུང་མཐའ་རྟ་གཉིས་དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དོ་སྐྱེལ་བའི་གླ་ཆ་འདི རྟ་རེ་ལུ་དངུལ་ཀྲམ་ ༣༠༠ རེ་བྱིན་དགོཔ་ཨིནམ་དང་ དེ་ཁར་མི་མང་ཤོས་ར་ཚ་ཆུའི་མཐའ་སྐོར་ལུ་ གུར་སྤུབས་ཏེ་་སྡོདཔ་ཨིན་མས།

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༠) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

བསྟན་འཛིན་རྡོ་རྗེ། ཨོ་རྒྱན་བསྟན་འཛིན། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༧) ''གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན།'' ཅ་རྙིང་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན། 

སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས།

TheBhutanese (n.d) ''Chubu Tshachu Visitors Plead for electrification to ensure security''. Retrieved from: https://thebhutanese.bt/chubu-tshachu-visitors-plead-for-electrification-to-ensure-security/

'''བདེ་ཆོན་ཕོ་བྲང་།'''

སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་ཞིང་རྒྱས་ཏེ་ཡོད་པའི་ འབྲུག་ཆོས་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ སྔོན་བྱོན་རྒྱལ་བ་གོངམ་ཚུ་གིས་ ལྷ་ཁང་དང་རྫོང་གཞི་རྩ་ཅན་མང་རབས་ཅིག་བཞེངས་གནང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།  ལྷ་ཁང་དང་རྫོང་གཞི་ཚུ་ཡང་ ས་གོ་གཅིག་ནང་མེན་པར་སོ་སོ་སྦེ་ཁ་གཏོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེའི་ནང་ལས་གཅིག་འདི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཐིམ་ཕུག་ཁྲོམ་ཁ་ལས་ བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་འགྱོ་སའི་དགའ་ལྡན་ལམ་གྱི་མཇུག་ལུ་ ཆགས་ཡོད་པའི་བདེ་ཆེན་ཕོ་བྲང་ལྷ་ཁང་འདི་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་ མཐའ་འཁོར་ལུ་ཤིང་དང་མེ་ཏོག་ཚུ་གིས་བསྐོར་ཏེ་ག་ནི་བ་མཛེས་ཆ་དང་ལྡནམ་སྦེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་  འདི་ནང་ལུ་ ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་སྲོག་ཤིང་དགེ་སློང་གི་སྡེ་ཡང་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།

བདེ་ཆེན་ཕོ་བྲང་ལྷ་ཁང་འདི་ དུས་རབས་ ༡༢ པའི་ནང་ བླམ་རྒྱལ་བ་ལྷ་ནང་པ་གིས་ གདན་ས་བཅགས་གནང་ནུག། ཤུལ་ལས་ དུས་རབས་ ༡༧ པའི་ནང་ རྡོ་སྔོན་རྫོང་འདི་ ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྱག་ལུ་ཚུད་དེ་ མཚན་ཡང་ བཀྲ་ཤིས་ཆོས་རྫོང་ཟེར་སོར་གནང་ནུག། རྫོང་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༦༩༤ ལོ་ལུ་ བདེ་སྲིད་ ༤ པ་ བསྟན་འཛིན་རབ་རྒྱས་ཀྱིས་རྒྱ་སྐྱེད་མཛད་གནང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༦༩༨ ཀྱི་ལོ་ལུ་ མེ་མཆོད་བཞེས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དད་པའི་ས་བོན་ ( གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༠༨ ཤོག་གྲངས་ ༡༩༠) ནང་ལུ་ &quot;དེའི་ཤུལ་ལས་ མེ་མཆོད་བཞེས་ཏེ་ ད་ལྟོ་ཡོད་ས་ལུ་སྤོཝ་ད་ རྡོ་སྔོན་རྫོང་གི་རྫོང་མཇུག་ལྷ་ཁང་ ཧེ་མ་ཞབས་དྲུང་བཞུགས་སའི་གཟིམ་ཅུང་དེ་  མེ་མཆོད་མ་བཞེས་པ་ཡོད་མི་དེ་གི་མིང་ལུ་ བདེ་ཆེན་ཕོ་བྲང་ཟེར་གསོལ་ཏེ་ བདག་འཛིན་འཐབ་སྟེ་བཞག་མི་དེ་ནང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༩ ལོ་ལུ་ གཞུང་དགེ་འདུན་གྲྭ་ཚང་གི་སློབ་གྲྭ་བཙུགས་སྟེ་ཡོད།&quot; ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། དགེ་འདུན་སློབ་གྲྭ་འདི་ནང་ སློབ་དཔོན་ ༡༥ གི་འོག་ལུ་ སློབ་ཕྲུག་ ༤༥༠ དེ་ཅིག་གིས་ དུས་རྒྱུན་ རང་སོའི་ཡོན་ཏན་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ ཕྱི་ནང་གི་ཤེས་ཡོན་ཚུ་ལྷབ་བཞིན་པ་ཡོདཔ་ཨིན། བདེ་ཆེན་ཕོ་བྲང་ལྷ་ཁང་འདི་ ཐོག་གཉིས་སྦེ་བཞེངས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འོག་ཐོག་བསྟན་པའི་ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ལུ་ ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་བྱིན་རླབས་ཅན་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་འདྲ་དང་ དེའི་གཡས་དང་གཡོན་ལུ་ གནས་བརྟན་བཅུ་དྲུག་གི་སྐུ་འདྲ་ཚུ་ཡོདཔ་དང་ མགོན་ཁང་ཅིག་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྟེང་ཐོག་ཞབས་དྲུང་ལྷ་ཁང་ནང་ལུ་ཨིན་པ་ཅིན་ གཟི་བརྗིད་ཅན་གྱི་ཞབས་དྲུང་གསུང་བྱོན་གྱི་སྐུ་འདྲ་དང་ བྱང་ཆུབ་ཆོས་རྟེན་ཚུ་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་སྦེ་ མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

ལྷ་ཁང་དང་དགོན་སྡེ་རྩ་ཅན་ཚུ་ནང་ འགྲོ་བ་རིགས་དྲུག་སེམས་ཅད་ཐམས་ཅད་དང་ ལྷག་པར་དུ་ས་གནས་དེ་ནང་གནས་པའི་གནས་བདག་གཞི་བདག་དང་ལྷ་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་ཚུ་ལུ་ སྐྱབས་འཚོལ་ནིའི་དོན་ལུ་དུས་བཟང་ལ་སོགས་པའིཉིནམ་ཁྱད་པར་ཅན་ཚུ་ནང་ ཚེས་བཅུ་ལ་སོགས་པའི་སྐུ་རིམ་ཚུ་གནང་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ བདེ་ཆེན་ཕོ་བྲང་ལྷ་ཁང་ནང་ལུ་ཡང་ སློབ་གྲྭའི་དབུ་འཛིན་གྱིས་དབུ་བཞུགས་མཛད་ཐོག་ལས་ རང་ཟླ་ ༡ པའི་ཚེས་ ༡༥། རང་ཟླ་ ༤ པའི་ཚེས་ ༡༥། ལྔ་པ་སྤྲེལ་ཟླ། དྲུག་པ་ཚེས་བཞི། དགུ་པ་ལྷ་བབས་དུས་ཆེན། ཞབས་དྲུང་སྐུ་མཆོད་ལ་སོགས་པའི་དུས་ཆེན་དང་ ཡར་ངོ་མར་ངོའི་དུས་བཟང་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་ ཚེས་བཅུ་དང་སྐུ་རིམ་ཚུ་གནང་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད རང་ཟླ་ ༧ པའི་ནང་ལུ་ བདུན་ཕྲག་གཅིག་གི་རིང་ལུ་ མ་ཎི་དུང་སྒྲུབ་གནང་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལྷ་ཁང་འདི་ འབྲུག་མི་དད་ཅན་ཚུ་གི་ཕྱག་མཆོད་ཀྱི་ཡུལ་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་དགའ་ཉམས་སྐྱོང་སའི་ས་གནས་ཅིག་ཡང་ཨིན་པས།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (༢༠༠༨) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

orientalarchitecture.com .(n.d). ''Dechen Phodrang Monastery. Retrieved from:'' 

https://www.orientalarchitecture.com/sid/1574/bhutan/thimphu/dechen-phodrang-monastery

                                    
'''དུར་ཚ་ཆུ།'''

དུར་ཚ་ཆུ་འདི་ བུམ་ཐང་རྫོང་ཁག་ཆོས་འཁོར་རྒེད་འོག་གི་དུར་གྱི་གཡུས་ཚན་ནང་ལུ་མང་སྡེ་ཆུ་དང་སྤྱ་རྩི་ནང་མཚོ་མཇུག་གི་ཆུ་གཉིས་ཀྱི་སྦུག་ལུ་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༣༣༩༠ དེ་ཅིག་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཚ་ཆུ་དེ་ཁང་འགྱོ་དགོ་པ་ཅིན་ ལྕམ་ཁར་ཁྲོམ་ཁར་ལས་ཡར་དུར་སྨན་ཆུ་སྒང་ཚུན་ སྣུམ་འཁོར་ཟུར་ལམ་ལས་ཀི་ལོ་མི་ར་ ༡༢ ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཁ་ལས་ དོ་ལམ་ཉིནམ་བཞི་གི་རྩིས་འགྱོ་དགོཔ་ཨིན་མས། (དད་པའི་ས་བོན། གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣)

དད་པའི་ས་བོན་ (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༠ ཤོག་གྲངས་ ༥༧) ནང་ “ཕན་ནུས་ཅན་གྱི་ཚ་ཆུ་འདི་ སྔོན་མ་ལས་ཡོད་དེ་འབད་རུང་  བར་སྐབས་ཅིག་མི་ག་གིས་ཡང་བཏོན་མ་ཚུགས་པར་ལུས་ཡོད་པའི་ཚོད་འདུག། སྨན་ལྗོངས་ཙན་དན་བཀོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ དུས་ཕྱིས་ལྔ་རིག་སྨྲ་བ་ཡོངས་ཀྱི་གཙུག་རྒྱན་གྱུར་སྦེ་  གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་རྫེས་སུ་བཟུང་ཞིན་ན་  གཞན་ཕན་གྱི་ལྷག་བསམ་མཆོག་ཏུ་རྒྱས་མི་དྲག་ཤོས་ཆུ་སྨད་དྲུང་པའམ་ བདེ་ཆེན་འོད་ཟེར་མཆོག་གིས་གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་འབྱུང་བ་ ཆ་མ་སྙོམས་པའི་སེམས་ཅན་ སྡུག་བསྔལ་གྱིས་མནར་མི་ཚུ་ལུ་ ཐུགས་ཀྱི་བརྩེ་བ་བླ་ན་མེདཔ་དགོངས་ཏེ་ དཀའ་ཚེགས་ངལ་དུབ་ལུ་མ་གཟིགས་པར་ཚ་ཆུའི་རྫིང་དེ་ཚུ་སྔོན་མ་མི་ག་དང་ག་གིས་ཡང་ བཏོན་མ་ཚུགས་པར་ལུས་མི་འདི་  དྲག་ཤོག་མཆོག་གི་བཏོན་གནང་ཞིན་ན་ མིང་ཡང་ཚ་ཆུ་བདེ་བྱེད་སྙོམས་ལྡན་ཟེར་བཏགས་གནང་བའི་ལོ་རྒྱས་བཀོད་དེ་འདུག།” བཀོད་ཡོད་མི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཚ་ཆུ་འདི་དད་ལྡན་ཡོངས་ཀྱིས་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་ཡོད་མི་འདི་ དྲག་ཤོས་ཆུ་སྨདཔ་གི་བཀའ་དྲིན་ཨིན་པས།                

ཚ་ཆུ་ཡོད་སའི་ས་གནས་ནང་ གནས་ལེ་ཤ་མཇལ་ནི་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་  གནས་དེ་ནང་གི་གཞི་བདག་གཡག་བདུད་གནག་པོ་དམ་ལུ་བཏགས་གནང་ཞིནམ་ལས་གནས་བདག་སྦེ་བསྐོས་གནང་མི་གི་ཕོ་བྲང་།  གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཁའ་འགྲོའི་སྒྲུབ་ཁང་། གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་ཞབས་རྗེས། བྱག་གླང་པོ་ཆེའི་བཀོད་པ་ཡ་མཚན་ཅན་ཅིག་དང་  སྤྱན་རས་གཟིགས་གི་ཚ་ཆུའི་གཡས་དང་གཡོན་ལུ་  སྟག་དང་གཟིག་གི་པགས་ཀོ་རྡོ་ལུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་བཞག་མི། དེ་ལས་ ཐོད་པ་ཉི་ཟླ་ཁ་སྦྱོརཚུ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ནང་པའི་དྲུང་འཚོ་གཙོ་འཛིན་དཀུན་བཟང་དབང་ཕྱུག་གིངག་རྒྱུན་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཚ་ཆུའི་རྫིང་བཅུ་བཞི་དེ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ དེའི་ནང་ལས་ ནང་པའི་གསོ་རིག་འཛིན་སྐྱང་ལྟེ་བ་གིས་ ཚ་ཆུའི་རྫིང་བདུན་བརྟག་ཞིབ་འབད་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། རྫིང་དང་པ་  གུ་རུའི་ཚ་ཆུ་དྲོད་ཚད་ ༥༢.༠ ། རྫིང་གཉིས་པ་གྲང་བ་མོ་ཆུ་དྲོད་ཚད་ ༤༢.༠༠། རྫིང་གསུམ་པ་གྲང་བ་ཕོ་ཆུ་ དྲོད་ཚད་ ༤༣.༠། རྫིང་བཞི་པ་གཟེར་ཁམས་ཚ་ཆུ  དྲོད་ཚད་ ༣༨.༠༠། རྫིང་ལྔ་པ་མགུ་ནད་ཚ་ཆུ་ དྲོད་ཚད་ ༤༣.༠༠། རྫིང་དྲུག་པ་མཁའ་འགྲོའི་ཚ་ཆུ་ དྲོད་ཚད་ ༤༣.༠ དང་ རྫིང་བདུན་པ་ སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་ཚ་ཆུ་  དྲོད་ཚད་ ༤༠.༢ ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། (ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣)

རྫིང་དང་པ་གུ་རུའི་ཚ་ཆུ་དང་ རྫིང་དྲུག་པ་མཁའ་འགྲོའི་ཚ་ཆུ་གཉིས་ལས་ རིང་བསྲེལ་ཡང་བྱོན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ རིང་བསྲེལ་འདི་སྲུངམ་སྦེ་བཏགས་པ་ཅིན་ འདྲེ་དང་གདོན་ བདུན་ཚུ་གིས་གནོད་ནི་ལས་བཀག་ཚུགསཔ་ཨིན་པས། དུར་ཚ་ཆུ་འདི་ གོང་འོག་སྦེ་གཉིས་ཡོདཔ་དང་ ཚ་ཆུ་གོང་མ་ལུ་འགྱོ་དགོ་པ་ཅིན་ ཚ་ཆུ་འོག་མ་ལས་ཡར་ རྐང་ཐང་སྦེ་དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་བཞི་འགྱོ་དགོ་པའི་ས་ཁར་ཨིན་པས།

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།'''

''ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས།'' (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

Bhutan.com.au. (n.d). Dur Hot Springs Trek. Retrieved from:

''&lt;nowiki&gt;https://bhutan.com.au/dur-hot-springs-trek-9d-8n/&lt;/nowiki&gt;''

'''རྡོ་གནམ་གྱི་ཀ་བ།'''

༉ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་གནས་ག་ཏེ་ལུ་ཡང་ བྱིན་རླབས་ཅན་དང་ཡ་མཚན་ཅན་གྱི་གནས་མང་རབས་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཚུ་གི་གྲས་ལས་  དར་དཀར་ན་རྗོང་ཁག་ དཀར་ནག་རྒེད་འོག་གི་མངའ་འོག་ལུ་ཡོད་པའི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་དང་རྩ་ཅན་གྱི་རྡོ་གནམ་གྱི་ཀ་བ་ཟེར་མི་འདི་ དར་དཀར་ན་གློག་མེ་ཁང་ལས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༦ གི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ རྐང་ཐང་སྦེ་འགྱོ་བ་ཅིན་ ཆུ་ཚོད་གཉིས་དེ་ཅིག་འགྱོ་དགོ་པའི་ས་ཁར་ཨིན། རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་མ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༡༦༠༠ ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་རྡོ་འདི་ རིང་ཚད་གཞུ་འདོམ་དགུ་དང་བརྐྱངས་ཁྲུ་གང་དང་ རྒྱའི་སྦོམ་ཚད་འདི་ གཞུ་འདོམ་གང་དང་ བརྐྱངས་ཁྲུ་གང་དང་མཐོ་གང་ཡོདཔ་ཨིན། (དད་པའི་ས་བོན། གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༥ ཤོག་གྲངས་ ༢༥༠ །) རྡོ་གནམ་གྱི་ཀཝ་གི་ཚད་མི་ཊར་ནང་འབད་ཅ་ཅིན་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༢༠ དང་ རྩཝ་གི་རྒྱ་ཚད་མི་ཊར་ ༡༥ ཡོདཔ་དང་ མཐའ་འཁོར་ག་ར་ཤིང་སྣ་གིས་སྤུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

རྡོ་འདི་ རྒྱ་གར་ལས་ ད་ལྟོ་ཡོད་སའི་ས་ཁོངས་ནང་ཕུར་བྱོན་པའི་སྐབས་ལུ་ མཐའ་འཁོར་ལས་ཕར་ཡོད་པའི་ ལྗོན་ཤིང་དང་རྡོའི་རིགས་ཚུ་ཡང་ གུས་ཞབས་ཀྱི་ཚུལ་ལུ་ རྡོའི་ཀ་བ་འདི་ལུ་ བསྒུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་འདུག། གཏམ་རྒྱུད་གཅིག་ལས་འབད་བ་ཅིན་ ཧེ་མ་དར་དཀར་ན་རྫོང་བཞེངས་པའི་སྐབས་ལུ་ རྡོ་དེ་གིས་ གལ་སྲིད་རྫོང་འདི་རྡོ་འདི་ལས་མཐོཝ་སྦེ་བཞེངས་པ་ཅིན་ རྫོང་འདི་དུས་ཡུན་རིངམོ་སྦེ་གནས་མ་ཚུགས་པར་ཉམས་ཆགས་ཤོར་འོང་ཟེར་ གསུང་བྱོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་འདུག། དེ་གིས་སྦེ་ ད་རེས་ནངས་པ་རྫོང་གི་དབུ་རྩེ་དང་ ཀ་བ་གཉིས་ མཐོ་ཚད་འདྲན་འདྲ་ཡོདཔ་ཨིན། (Dorji Penjore, 2003)

རྡོ་རྣམ་གྱི་ཀ་བའི་ནང་ན་ བསྐལ་པ་བཟང་པོའི་སངས་རྒྱས་སྟོང་ནང་རྟེན་སྦེ་བཞུགས་ཏེ་ཡོད་ནི་དེ་གིས་ རྒྱ་གར་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་མཆོད་རྟེན་དང་བྱིན་རླབས་དབྱེ་བ་ག་ནི་ཡང་མེད་པའི་རྡོ་རང་བྱུང་གི་མཆོད་རྟེན་ཅིག་ཨིན་པས། དེ་འབད་ནི་དེ་གིས་ དད་པ་ཅན་དང་ལས་འཕྲོ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་ཚུ་གིས་ ཚེས་བརྒྱད་དང་བཅུ་ཐམ་ ཉེར་ལྔ་ གནམ་གང་ལ་སོགས་པའི་དུས་བཟང་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་ དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་དང་མཆོད་པའི་སྒྲ་ཚུ་ དངོས་སུ་སྦེ་གོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། (དད་པའི་ས་བོན། གནམ་ལོ་མེད་ ༢༠༡༥ )

ཆོས་སྐྱིད་དབང་མོ་གྱིས་ (གནམ་ལོ་མེད་ ༢༠༢༢) ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ གནས་ཆེན་འདི་གི་མཐའ་འཁོར་ལས་ཕར་ དགེ་སློང་ཚུ་སྐུ་མཚམས་བཅད་དེ་བཞུགས་ཡོདཔ་དང་ ད་རེས་ནངས་པ་འབད་བ་ཅིན་ ནགས་ཚལ་གྱི་གང་སྟེཡོདཔ་ཨིན་པས། རྡོ་འདི་གི་བྱིན་རླབས་ལུ་བརྟེན་ དར་དཀར་ན་གྲྭ་ཚང་ཡང་དར་ཞིང་རྒྱས་པའི་ཁར་ གྲྭ་ཚང་དེ་ནང་གི་དགེ་སློང་ཡང་མང་ཤོས་ར་གྲུབ་པ་ཐོབ་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོདཔ་ཨིན། གཞན་ཡང་ ཉི་གདུགས་ཁ་གཡུས་ཚན་ནང་ལུ་ ཆར་ཆུ་དུས་སུ་མ་བབས་ ལོ་ཕྱུགས་རྟག་ཏུ་མ་ལེགས་པའི་དུས་ངན་རེ་འབྱུང་པའི་སྐབས་ལུ་ གནས་དེ་ཁར་ཚོགས་འཁོར་བསྐོར་ཏེ་ རང་གི་དད་དམ་ལྷོད་མེད་ཀྱི་སྒོ་ལས་ གསོལ་བ་བཏབ་པ་ཅིན་ རང་གི་འདོད་པ་ལྟར་དུ་ ཆརཔ་གི་དངོས་གྲུབ་ཚུ་ཡང་གནང་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་ཨིན་པས། (དད་པའི་ས་བོན། གནམ་ལོ་མེད་ ༢༠༡༥)

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།'''

དད་པའི་ས་བོན། (གནམ་ལེ་མེད་ ༢༠༠༨) ''འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་བཤད་དགོན་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཆགས་རབས་གསལ་བའི་ལམ་སྟོན།'' ཐིམ་ཕུ། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་བསྐྲུན་ཁང་།

Bhutan, H. (2009). ''Do namkhai kaw''. Retrieved from https://www.heavenlybhutan.com/sightseeing-places-of-bhutan/places-to-visit-in-dagana/do-namkhai-kaw/

Penjore, D. (2003). ''On the Mule Track to Dagana.''  Thimphu: The Centre for Bhutan studies.


Wangmo, C. (2022). ''Three-sister  pillars of Dagana''. Retrieved from Kuensel:  https://web.archive.org/web/20221014061549/https://kuenselonline.com/three-sister-pillars-of-dagana/


'''རྡོ་མཆོད་རྟེན་དགོན་པ།'''

རྡོ་མཆོད་རྟེན་དགོན་པ་འདི་ སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་གི་ཤར་པ་རྒེད་འོག་ནང་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། གནས་དེ་ཁར་ སྤ་རོ་ཁྲོམ་ཚོང་འདུས་ལས་གདོང་དཀར་ལ་ཚུན་སྣུམ་འཁོར་ནང་འགྱོ་སྦེ་ དེ་ཁར་ལས་རྐང་སྟོང་སྦེ་ཆུ་ཚོད་ ༣ དེམ་ཅིག་འགྱོ་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་ སྐུ་ཡི་འོད་ཟེར་ ཐུགས་ཀྱི་འོད་ཟེར་ གསུང་གི་འོད་ཟེར་ ཡོན་ཏན་གྱི་འོད་ཟེར་ བཞི་ཡོད་ས་ལས་ཐུགས་ཀྱི་འོད་ཟེར་འདི་རྡོ་མཆོད་རྟེན་དགོན་པ་ཨིནམ་སྦེ་ཨིན་མས། ཧེ་མ་རྒྱལ་དབང་རྗེ་མཆོག་གིས་ ལྷ་ཁང་ལས་ཆུ་ཚོད་ཕྱེད་ཀྱི་ས་ཁར་ གཡོན་ཁ་ཐུག་ལུ་དག་པའི་སྣང་ངོར་རྡོ་རང་བྱུང་གི་བདེ་ཤེགས་མཆོད་རྟེན་བརྒྱད་གཟིགས་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ གནས་འདི་ལུ་མཚན་ཡང་རྡོ་མཆོད་རྟེན་དགོན་པ་ཟེར་བཏགས་ནུག་ཟེར་ཨིན་པས། (གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། ༢༠༡༥ ) རྡོ་མཆོད་རྟེན་གནས་འདི་འགོ་དང་པ་ སྐྱེས་མཆོག་འབའ་ར་བ་དངོས་སུ་བྱོན་ཏེ་ ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཞིནམ་ལས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་གནང་བའི་ཁར་ བཀའ་གདམས་པའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལེ་ཤ་བྱོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཚུ་བཤད་སྲོལ་འདུག། དེ་ལས་ གནས་འདི་ཁྱབ་བདག་རྡོ་རྗེ་འཆང་དབང་མཆོག་དང་ འགྲོ་བའི་དགོན་པོ་གཙང་པ་རྒྱ་རས་ཀྱི་ཡང་སྲིད་ རྒྱལ་དབང་ཀུན་དགའ་དཔལ་འབྱོར་མཆོག་གིས་ཡང་ དངོས་སུ་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཏེ་ བྱིན་གྱིས་བརླབས་གནང་བའི་ གནས་རྩ་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས། ཧེ་མ་ དུས་རབས་ ༡༥ པའི་ནང་ གནས་འདི་མཚུངས་མེད་དམ་པ་རྒྱལ་དབང་རྗེ་མཆོག་གིས་ ལུང་རྟོགས་བསྟན་པའི་འབྱུང་གནས་བཤད་སྒྲུབ་སྡེ་གཉིས་ཆ་ར་བཙུགས་གནང་ཡོད་རུང་ ལུང་བསྟན་དང་འཁྲིལ་གཙོ་བོ་སྒྲུབ་སྡེ་འདི་དར་ཞིང་རྒྱས་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་འདུག། ལྷ་ཁང་ཡོད་སའི་ས་ཁོངས་ནང་སྣང་གྲགས་ནུབ་དང་ ལྷ་ཁང་གི་གཡོན་ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ ད་ལྟོ་འབད་བ་ཅིན་སྣང་གྲགས་ཟེར་སླབ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྣང་གྲགས་ལྷ་ཁང་གི་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་ ཨྱོན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་འདྲ་དང་ གཡོན་ལུ་མཚུངས་མེད་རྒྱལ་དབང་རྗེའི་སྐུ་འདྲ་ཚུ་བཞུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

གནས་དེ་ཁར་ ལྷ་ཁང་དང་རྡོ་རང་བྱོན་མཆོད་རྟེན་གྱི་གནས་རི་རྩེ་སྐོར་ བར་སྐོར་ རོང་སྐོར་ སྦེ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གཞན་ཡང་ རྡོ་རང་བྱུང་གི་མཆོད་རྟེན་དང་གྲུབ་ཆུ་ ཆོས་རྗེ་འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས་སྒྲུབ་པ་གནང་སྟེ་བཞུགས་པའི་སྐབས་ཀྱི་མཚམས་ཁང་གི་ཤུལ། ཆོས་རྗེ་འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས་ཀྱིས་བཏོན་གནང་བའི་བྱིན་རླབས་ཅན་གྱི་གྲུབ་ཆུ། གསང་ཆབ་རིལ་བུ་དབོག་ས། རྡོ་གུར་བླ་མའི་ཞབས་རྗེས། ཆིབས་རྟའི་སོགས་པའི་ཞབས་རྗེས། མཚུངས་མེད་རྒྱལ་དབང་རྗེ་མཆོག་གིས་ གནས་ཕུ་གི་སྦོ་ལོགས་ཁར་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ཡོད་པའི་ཤུལ། མཚུངས་མེད་རྒྱལ་དབང་རྗེ་མཆོག་སྒྲུབ་པ་གནང་བཞུགས་སའི་སྒྲུབ་ཁང་གི་བྱང་ཁོག་དང་ མུན་ཁྲི་སྒང་ཟེར་ས་ལུ་ མུན་ཁང་གི་ནུབ་ཕྱོགས་མཆོད་རྟེན་ཆུང་ཀུ་གཅིག་གི་གདོང་ཁར་འབྲུག་པའི་གདན་ས་བོད་ར་ལུང་ལུ་ མཚུངས་མེད་རྒྱལ་དབང་རྗེ་མཆོག་བྱ་བཟུམ་འཕུར་བྱོན་པའི་སྐབས་ཀྱི་བླམ་རྒྱལ་དབང་རྗེ་མཆོག་གིས་ཞབས་རྗེས། གསོལ་བམ་གྱི་རྐང་རྗེས། གཟིམ་ཁྱིའི་རྐང་རྗེས། ཆོས་གོས་ཀྱི་ཤུལ་དང་ བླམ་རྒྱལ་དབང་རྗེའི་དབུ་ཞྭ་ཚུ་མཇལ་ཚུགསཔ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

ཧེ་མ་ དུས་རབས་ ༡༥ པའི་ནང་ མཚུངས་མེད་རྒྱལ་དབང་རྗེ་མཆོག་གནས་ཕུ་པའི་གཡུས་ཚན་ནང་བཞུགས་པའི་སྐབས་ལུ་ བླ་མའི་སྐུ་བསོད་དབང་ཐང་ལས་བརྟེན་ཏེ་ དཔག་བསམ་ལྗོན་ཤིང་དང་འདོད་འཇོའི་མཚོ་བྱུང་སྟེ་ གནས་ཕུ་པའི་གཡུས་འདི་ནང་ ཆར་ཆུ་དུས་ལུ་འབབ་ ལོ་ཐོག་ཚུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ནུག། དེ་ལས་ མི་ངན་ཚུ་གིས་དེ་སྦེ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་མི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་འདི་ བླ་མའི་སྐུ་བསོད་དབང་ཐང་ལས་འཁྲུངས་པའི་དཔག་བསམ་ལྗོན་ཤིང་ཨིནམ་ཤེས་ཏེ་ ཤིང་འདི་ག་དེ་ཅིག་བརྡབ་ནི་གི་རྩིས་རྐྱབ་རུང་ ཤིང་འདི་ལུ་གནོད་པ་བཀལ་མ་ཚུགས་པར་སྡོདཔ་ད་ བདུད་མོའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཨམ་མོ་རེངསམོ་གཅིག་གིས་ཨམ་སྲུའི་ཆབ་གསང་བསྡུས་པ་ནང་གོ་ཐལ་བཏབ་སྟེ་བླུགས་ནུག། འདི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ དཔག་བསམ་ལྗོན་ཤིང་འདི་ལོག་སྐྱེས་མ་བཏུབ་པས། དེ་ལས་ འདོད་འཇོའི་མཚོ་ཡང་བསྟིམས་འགྱོ་ ད་རུང་ མི་ངན་ཚུ་གིས་ མཚུངས་མེད་རྒྱལ་དབང་རྗེ་བཀྲོངས་ནི་འཆར་ཞིག་རྩམ་ད་ འཆར་ཚུ་གིས་སྐོར་ལས་བླམ་གིས་མཁྱེན་ཏེ་ བླམ་ཐུགས་ཕམ་སྟེ་ ས་གནས་དེ་ཁར་ ལོ་གསུམ་གྱི་རིང་སྐུ་མཚམས་ནང་བཞུགས་ནུག། 

དེ་ལས་ བླམ་སྐུ་མཚམས་ལས་ལོག་བཞེངམ་ད་ ཉེ་གནས་ཤ་འཚོལ་བར་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།   ཉེ་གནས་ཤ་འཚོལ་བར་གཏང་པའི་སྐབས་བླམ་གིས་ ཤ་གི་རིགས་འགོ་དང་པ་ག་འཐོབ་མི་འབག་ཤོག་ ཟེར་གསུངས་ནུག། ཉེ་གནས་ཤ་འཚོལ་བར་འགྱོ་སའི་ལམ་ཁར་ བུམོ་ལོ་བརྒྱད་འབད་མི་ བྲམ་ཟེ་སྐྱེས་བདུན་གྱི་རིགས་ཅིག་ཐོབ་སྟེ་ ཤ་འདི་བླམ་ལུ་འཕུལ་ནུག། དེ་ལས་ ཤ་འདི་བཙོ་ཟེར་བཀའ་གནང་སྟེ་ ཉེ་གནས་ཀྱིས་ཤ་འདི་བཙོ་སྦེ་  ཤ་འདི་དང་པ་བླམ་ལུ་དྲངས་ གཉིས་པ་ཤ་འདི་གཏུབ་སྟེ་གཟིམ་ཁྱི་ལུ་བྱིན་ ཤ་གཏུབ་མི་ཆུས་བཤལ་སྟེ་ གསོལ་བམ་གྱི་ལྟོ་བླུགས་བྱིནམ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བླམ་ གསོལ་བམ་དང་གཟིམ་ཁྱི་འཕུར་བྱོན་པའི་སྐབས་ ཉེ་གནས་འདི་འཕུར་ནི་རང་དབང་མ་བྱུངམ་ལས་ ཁོ་ཡང་འཁྱིད་གནང་ཟེར་གསོལཝ་བཏབ་ནུག། དེ་བསྒང་བླམ་གིས་ཁོ་ལུ་ ཁྱོད་ཤ་མ་ཟ་ག་ཟེར་འདྲིཝ་ད་ ཁོ་གི་ང་མ་ཟ་ཟེར་ཞུ་ནུག། ད་རུང་བླམ་གིས་ ཤ་གཏུབ་མི་ཚུ་ཀྲེག་ནི་དང་ཤ་གཏུབ་མི་ཚུ་ཆུ་བཤལ་རྐྱབ་ནི་མེད་ག་ཟེར་བའི་འདྲི་བའི་ལན་ལུ་ ཉེ་གནས་གིས་མེད་ཟེར་ཞུ་ནུག། དེ་ལས་ བླམ་གིས་གནམ་ཁ་ལས་ཆོས་གོས་གཅིག་གནང་སྟེ་ དེ་སྦེ་ཨིན་པ་ཅིན་ ངེའི་ཆོས་གོས་ལུ་བཤད་དེ་ཤོག་ཟེར་བཀའ་གནང་ནུག། དེ་སྦེ་ཆོས་གོས་ལུ་བརྟེན་ཏེ་འཕུར་བྱོནམ་ད་ ལ་སྟེང་ཁ་ལས་འཕྲོ་ཐུད་དེ་འཕུར་མ་ཚུགསཔ་ལས་ བླམ་གིས་གནས་དེའི་གཞིག་བདག་སྦེ་བཀོད་གནང་གནངམ་སྦེ་ཨིན་པས། གནས་འདི་ཁར་ འཁོར་ལམ་གྱི་ཞབས་ཏོག་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ལྟ་བཤལཔ་དེ་ཅིག་འོང་ནི་མེད་རུང་ འབྲུག་མི་ཚུ་གིས་ ཕྱག་དང་མཆོད་པ་ཕུལ་སའི་གནས་དང་ འབྲུག་མི་ཚུ་གནས་སྐོར་ལུ་འགྱོ་སའི་གནས་རྩ་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས། 

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

ཀུན་བཟང་ཕྲིན་ལས། (༢༠༠༨) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་དབང་ཕྱུག། (༢༠༡༣) ''གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན།'' ཅ་རྙིང་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན། སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས།


'''རྡོ་ཀྱོང་ལ།'''

༉ རྒྱ་མཚོ་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་  ༣༡༠༠ ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་རྡོ་ཀྱོང་ལ་འདི་ ཐིམ་ཕུག་ལས་སྤུ་ན་ཁ་ཁ་ཐུག་འགྱོ་སའི་ལམ་ཁར་ག་ནི་བ་མཛེས་ཏོག་ཏོ་སྦེེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྡོ་ཀྱོང་ལ་འདི་ཐིམ་ཕུག་ལས་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༢༠ གི་ས་ཁར་ཡོདཔ་དང་སྣུམ་འཁོར་ནང་འགྱོ་བ་ཅིན་ དུས་ཡུན་སྐར་མ་ ༥༠ དེམ་ཅིག་ནང་ལྷོད་ཚུགསཔ་ཨིན་པས།  ལ་འདི་འབྱུང་བ་བཞི་གི་ཚོས་གཞི་གི་བརྡ་མཚན་པའི་དར་ཤིང་དང་རླུང་དར་གི་བརྒྱན་ཏེ་ཡོད་པའི་ཁར་ རྒྱལ་རབས་ནང་ཚུད་དེ་ཡོད་མི་ འབྲུག་དབང་རྒྱལ་ཁང་བཟང་མཆོདརྟེན་ ༡༠༨ གིས་སྦེ་མཛེས་ཉམས་ལྡན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཇལཝ་ཨིན། 

ས་གནས་དེ་ནང་ གནམ་གཤིས་གནས་སྟངས་ཧིང་སང་ས་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ རྡོ་ཀྱོང་ལ་གི་ཤར་ཕྱོགས་ལུ་གངས་ཆེན་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རྩེ་ཚུ་གུར་ཁཝ་སྤུབས་ཏེ་་མཐོང་སྣང་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེམཐོང་ཚུགས་པས། གཞན་ཡང་ ས་གནས་དེ་ཁ་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ གངས་རི་ཚུ་ལས་མཐོ་ཤོས་ཨིན་མི་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༧༡༥༨ སྦེ་མི་གངས་དཀར་སྤུན་གསུམ་ཡང་མཐོང་ཚུགསཔ་ཨིནཔས། དེ་ལས་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༧༡༧༠ འབད་མི་ ཀང་ཕུག་གངས། མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༦༩༦༠ འབད་མི་ བཙན་མདའ་གངས། མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༧༡༥༨ འབད་མི་ཇི་ཇི་གང་ཕུག་གངས་དང་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༧༠༦༠ འབད་མི་ གཏེར་རི་གངས་ཚུ་མཐོང་ཚུགསཔ་ཨིན་པས།

རྡོ་ཀྱོང་ལ་ལུ་རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་འབྲུག་དབང་རྒྱལ་ཁང་བཟང་མཆོད་རྟེན་ འབྲུག་དབང་རྒྱལ་ལྷ་ཁང་དང་རྒྱལ་གཞུང་སྐྱེད་ཚལ་གླིང་ག་གི་ཆ་ཤས་ཨིན་པའི་ཨེ་ཏོ་མེ་ཏོག་གི་ལྡུམ་ར་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། མཆོད་རྟེན་ ༡༠༨ པོ་ལུ་ཡུལ་ལྷ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་མཆོད་རྟེན་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན་མས། མཆོད་རྟེན་འདི་མི་དབང་རྒྱལ་ཡུམ་ཨ་ཞེ་རྡོ་རྗེ་དབང་མོ་མཆོག་གི་སྐྱབས་འཛིན་གྱི་འོག་ལུ བཞེངས་བཞེངསམ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ ལུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དོན་ལུ་རང་སྲོག་ཡང་བློས་བཏང་སྟེ ངོ་ལོགཔ་གཡིབ་དམག་ཚུ་དང་དམག་རྐྱབ་པའི་སྐབས་དམག་མི་ ༡༡ ཚེ་ལས་འདས་མི་ཚུ་རྗེས་དྲན་དང་མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་འཇིགས་མེད་སེང་གེ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་དགྲ་ལས་རྒྱལ་ཁ་འཐོབ་པའི་བརྡ་མཚན་ལུ་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་ལོག་ཐིམ་ཕུག་ལུ་ཕེབས་པའི་ཤུལ་ལུ་བཞེངས་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

མཆོད་རྟེན་བཞེངས་ཚར་བའི་ཤུལ་ལུ་ འབྲུག་དབང་རྒྱལ་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ནིའི་ལཱ་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ སྤྱི་ཟླ་ ༦ པའི་ནང་ལུ་བཞེངས་ཚར་ནུག། ལྷ་ཁང་དེ་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ ལས་ལོ་ཨ་རྟག་ར་སྤྱི་ཟླ་ ༡༢ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༡༣ ལུ་འབྲུག་དབང་རྒྱལ་ཚེས་བཅུ་འགོ་བཙུགས་གནང་ཡོད་མི་དེ་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ ལུ་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་མཆོག་དང་དམག་སྡེ་ཚུ་གིས་དགྲ་ལས་རྒྱལ་ཁ་འཐོབ་མི་འདི་རྗེས་དྲན་ཞུ་ནི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་མས།

རྡོ་ཀྱོང་ལ་ལས་ག་ནི་བ་ཡིད་འཕྲོ་པའི་གངས་ཅན་ཧི་མ་ལ་ཡ་དང་མཐོང་སྣང་ཆེ་བའི་ས་ཁོངས་ཚུ་མཐོང་ཚུགསཔ་ལས་ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་ལུ་གནམ་མེད་ས་མེད་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ལས་ལྟ་བཤལཔ་ལེ་ཤ་འོང་སའི་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ འབྲུག་མི་ཚུ་ཡང་ངལ་གསོ་དང་ལོ་གསར་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་རང་སོའི་ཕམ་སྤུན་ཆ་དང་ཆ་རོགས་ཚུ་དང་མཉམ་མཛར་ཅུམ་ཟ་བར་དང་དགའ་སྤྲོ་སྟོན་ནི་དོན་ལུ་འོང་སའི་ས་གནས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་མས།

རྡོ་ཀྱོང་ལ་འདི་བྱཱར་དགུན་མེད་པར་དུས་ཨ་རྟག་རང་མཛེས་ཏོག་ཏོ་མཐོངམ་ཨིན་རུང་ དེ་ཁར་འགྱོ་ནི་གི་དུས་ཚོད་དགའ་ཤོས་འདི་སྤྱི་ཟླ་ ༢ པ་ལས་ ༡༠ པ་ཚུན་ཨིནམ་སྦེ་ཨིན་པས། དུས་ཚོད་གཞན་ཁར་འགྱོ་བ་ཅིན་ ཁཝ་རྐྱབ་སྟེ་བསིལ་ཀྲག་ཀྲ་ ས་སྨུག་སྤུར་སྡོདཔ་ལས་ གངས་ཆེན་ཧི་མ་ལ་ཡ་ལ་སོགས་པའི་ས་གནས་ཚུ་གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཐོང་མི་ཚུགསཔ་ཨིན་པས། 


'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཆ།'''

Druk Asia, Bhutan Travel and Tour. (2021) ''Dochula Pass.'' Retrieved from:                                      https://www.drukasia.com/bhutan/thimphu/dochula-pass/

En. Wikipedia.org.  (n.d) ''Dochula Pass''. Retrieved from:

https://en.wikipedia.org/wiki/Dochula_Pass

Holidify.com (n.d) ''Dochula pass, Bhutan overview''. Retrieved from:                                                 https://www.holidify.com/country/bhutan/dochula-pass-sightseeing-125333.html

Travel Triangle.com. (n.d) ''Dochula Pass, Bhutan: 3 Reasons you must visit it.'' Retrieved from:            https://traveltriangle.com/blog/dochula-pass-bhutan/

'''གནས་ཆེན་གདོང་དཀར་ལ།'''

༉   གནས་ཆེན་གདོང་དཀར་ལ་འདི་ སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་གི་མངའ་འོག་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།གདོང་དཀར་ལ་འོད་གསལ་རྩེ་མོའི་ལྷ་ཁང་ལུ་འགྱོ་དགོ་པ་ཅིན་ སྤརོ་ཤར་པ་ལས་བྲག་དཀར་པོ་འགྱོ་སའི་ལམ་བདའ་སྟེ་ སྣུམ་འཁོར་ནང་ དུས་ཡུན་སྐར་མ་ ༤༠ དེ་ཅིག་གི་རིང་འགྱོ་དགོཔ་ཨིན་པས། གནས་དེ་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་ད་མི་ཊར་ ༣༦༥༠ དེ་ཅིག་ཁར་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ བེམ་རི་ལས་འགྱོ་བ་ཅིན་ དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་ ༡ དང་སྐར་མ་ ༤༥ དེ་ཅིག་ལུ་ལྷོདཔ་ཨིནམ་དང་ མཁར་སྦྱས་དང་བྱག་ཝང་རྩེ་ཕུག་ལས་འགྱོ་བ་ཅིན་ཆུ་ཚོད་ ༤ དང་སྐར་མ་ ༣༠ དེ་ཅིག་ལུ་ལྷོདཔ་ཨིན་པས། (དད་པའི་ས་བོན། ༢༠༠༨) ལྷ་ཁང་འདི་ དུས་རབས་ ༡༦ པའི་ནང་ ལོ་ཆེན་བཻ་རོ་ཙཱ་ནའི་རྣམ་སྤྲུལ་གཏེར་སྟོན་ཚེ་རིང་རྡོ་རྗེ་གིས་ ཁོ་རའི་རྩ་བའི་བླ་མ་ དྲུང་དྲུང་རིན་ཆེན་ཆོས་རྡོར་གྱི་ལུང་བསྟན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ གདན་ས་བཅགས་གནང་ནུག། གདན་ས་གཅག་པའི་སྐབས་ལུ་ པད་མ་གླིང་པའི་གཏེར་བྱོན་ ཡི་དམ་མཐོང་བ་དོན་ལྡན་འཕུར་ཏེ་བྱོན་མི་འདི་ གནས་དེ་ནང་གི་ཀླུ་མོ་ཕྲིན་ལས་དབང་མོ་གིས་བསྲུངས་ཏེ་ཡོད་མི་དེ་ གཏེར་སྟོན་ལུ་ཕུལཝ་ལས་ ཀླུའི་ཕོ་བྲང་དེ་ ད་རེས་ནངས་པ་ཡང་བརྩི་ཁུངས་སྦོམ་སྦེ་བསྐྱེད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རེས་ནངས་པ་ཡང་ ཀླུ་མོ་འདི་ལུ་གསོལ་ཁ་ཚུ་ཕུལ་བ་ཅིན་ ཧེ་མ་ཀླུ་མོ་འདི་གིས་ གདོང་དཀར་ལའི་གནས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་དང་ སྐྱབས་མཛད་ནིའི་དོན་ལུ་དམ་བཅའ་ཕུལ་ཡོདཔ་ལས་ སྐྱབས་དང་སྡོང་གྲོགས་མཛདཔ་ཨིན་ཟེར་ཡིད་ཆེས་བསྐྱེད་ནི་འདུག།   

གདོང་དཀོར་བཙན་གྱི་གནས་ཁང་ཡང་དེ་ནང་ཡོདཔ་ལས་ ལྷ་ཁང་དེ་ནང་ལས་ ཅ་ལ་ག་གིས་ཡང་ཨརཝ་བརྐུ་མི་ཚུགས་ཟེར་སླབ་སྲོལ་ཡང་འདུག། དེ་ཡང་ ལོ་རྒྱུས་གཅིག་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ཧེ་མ་མི་གཅིག་གིས་ལྷ་ཁང་ནང་གི་ཁྲོ་གཅིག་ཨརཝ་བརྐུ་འབག་འགྱོཝ་ད་ ག་དེ་ཅིག་ལམ་འགྱོ་རུང་ ལྷ་ཁང་སྐོ་ར་རྐྱབ་སྟེ་ར་སྡོདཔ་ལས་ ལམ་འཚོལ་མ་ཐོབ་པར་ མཐའ་མཇུག་ལུ་ ཁྲོ་འདི་བཀོ་བཞག་སྟེ་འགྱོ་ནི་འབདཝ་ད་ ལགཔ་འཐུ་མ་བཏུབ་ལས་ ལགཔ་ཡང་དེ་ཁར་ར་བཏོག་བཞག་དགོཔ་ཐོན་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཁྲོ་དང་ལགཔ་འདི་ད་རེས་ནངས་པ་ཡང་མཇལ་ཚུགསཔ་ཨིན་པས།

གནས་འདི་ལ་མཐོ་སར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ས་གནས་འདི་ཁ་ལས་ བུམ་ཐང་སྐྱིད་སྐྱིད་ལ། ཇོ་མོ་ལྷ་རི། སྐྱབས་ཁྲ། གཟེ་མ་ལ། དར་དཀར་ལ། སྐྱིད་ལི་ལ། ཧོ་ཤར་ལ། འབུམ་བྲག་གནམ་རྒོད་ལ། ཝང་རྡོ་ཀྱོང་ལ་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒང༌། བེམ་རི། ཐོ་བྲག་དགོན་པ། གྱེར་གླིང་དགོན་པ། བརྩོན་འགྲུས་དགོན་པ། བྱག་ཝང་སྟེང་ཆེན་ཁ། ལྷ་རི་སྤང༌། སྒོ་རི་ནང༌། བལ་ཀྲམ་དགོན་པ། བྲག་སྐྱེས། རྡོ་མཆོད་རྟེན་དགོན་པ་ཚུ་མཐོང་ཚུགསཔ་ཨིན་པས། གནས་འདི་མཐོང་རྒྱ་ཆེ་ཤོས་ཡོད་པའི་ས་གོ་ཅིག་ཨིན་ནི་འདི་གིས་ དང་ཕུགས་ཀྱི་ཞབས་ཁྲ་ཚིག་ནང་ཡང༌། གནས་ཆེན་གདོང་དཀར་ལ་ལས།། སྤ་མཐོང་ཝང་མཐོང་མཐོངམ་མས།། ཟེར་ཡོངས་གྲགས་སླབ་སྲོལ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།

ལྷཁང་འདི་གི་འོག་ལས་མར་དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་སྐར་མ་ ༡༠ དེ་ཅིག་བབས་འགྱོཝ་ད་སྒྲུབ་ཆུ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྒྲུབ་ཆུ་དེ་ ལྷ་ཁང་གི་ཟུར་ཁ་ཡོད་པའི་ཀླུ་མོ་ཕྲིན་ལས་དབང་མོ་ཟེར་མི་ཀླུའི་སྲསམོ་རྒས་ཤོས་ཀྱིས་ ལྷ་ཁང་ནང་ལུ་ཡོན་ཆབ་དེ་མོ་གིས་སྦེ་ཁས་བླངས་ཡོད་ནི་འདི་གས་མོ་གིས་བཏོན་བཏོནམ་ཨིན་ཟེར་བཤད་ནི་འདུག།

ལོ་རྒྱུས་གཞན་ཡང་ ཧེ་མ་ང་བཅས་རའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཡར་རྒྱས་མ་འགྱོ་བའི་བསྒང་ སྣུམ་འཁོར་ལམ་མེདཔ་ལས་འགྲོ་འགྲུལ་འབད་ནི་ལུ་དཀའ་ངལ་སྦོམ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ སྤ་རོ་དཔོན་སློབ་སྐུ་ཞོགས་ཚེ་རིང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཡུམ་བུམ་ཐང་ལུ་བཞུགས་པའི་སྐབས་ སྤ་རོ་ལས་བུམ་ཐང་ཁོ་རའི་ཡུམ་བཞུགས་སར་མི་བཏང་སྟེ་ ཞག་དུས་བཟོ་ཞིནམ་ལས་ དཔོན་སློབ་ཁོ་ར་གདོང་དཀར་ལ་དང་ ཁོ་རའི་ཡུམ་སྐྱིད་སྐྱིད་ལ་ལུ་བྱོན་སྦེ་ བསང་བཏང་ཞིན་ན་དུ་པའི་བརྡ་ཐོག་ལས་མཇལ་འཕྲད་གནང་ས་ཅིག་ཡང་ཨིན་ཟེར་བཤད་ནི་འདུག།

ལྷ་ཁང་ནང་གི་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་ལུ་ཡིད་དམ་མཐོང་བ་དོན་ལྡན་ཞུཝ་ཨིན་པས། དེ་སྦེ་ཞུ་དགོ་མི་འདི་ཡང་ རྟེན་དེ་རང་གིས་མཇལ་བ་ཙམ་གྱིས་ བསམ་དོན་ཡིད་བཞིན་དུ་འགྲུབ་ཚུགས་ཟེར་སླབ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཡིད་དམ་མཐོང་བ་དོན་ལྡན་དེ་ གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་པ་མཆོག་གིས་ བུམ་ཐང་སྟང་མེ་འབར་མཚོ་ལས་གཏེར་སྦེ་བཞེས་ཡོད་མི་འདི་ ཕུར་བྱོན་བྱོནམ་ཅིག་ཨིན་པས། དེ་ཁར་ཤར་ཝང་སྤ་གསུམ་གྱི་མི་སེར་ཚུ་ ལོ་ལྟར་དཀོན་མཆོག་མཆོད་པར་འོང་དོ་ཡོདཔ་ལས་ གཞུང་གིས་ཕྱག་ཐམ་མ་གནང་པར་ ཡིད་དམ་འདི་མཇལ་ཁ་གནངམ་གནང་ས་ར་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རུང་ནང་རྟེན་གཞན་ཡང་ ཕུརཔ་རྒྱ་དང་བརྒྱད་སྟབས་གཅིག་གུ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་དང་འདི་ཚུ་ཡང་ ཧེ་མ་གཏེར་སྟོན་ཚེ་རིང་རྡོ་རྗེ་མཆོག་གིས་ གངས་ཆེན་མཛོད་ལྔ་ལས་གཏེར་སྦེ་བཞེས་བཞེསཔ་ཨིན་ཟེར་ཨིན་པས། ད་རུང་ སྟོན་པའི་སྐུ་འདྲ་སྦོམ་ཅིག་ཡོད་མི་དེ་ སྔོན་མ་གཏེར་སྟོན་ཚེ་རིང་རྡོ་རྗེ་མཆོག་གིས་ ལྷ་ཁང་འདི་བཞེངས་ཚར་བའི་ཤུལ་ལུ་ ལྷ་ཁང་དེ་ལུ་སྐུ་འདྲ་ཅིག་དགོ་པས་ཟེར་ཐུགས་བསམ་བཞེད་དེ་ འབྲུག་གི་མི་སེར་ཉམས་ཆུང་རྒྱ་གར་རྡོ་རྗེ་གདན་ལུ་འགྱོ་མ་ཚུགས་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ བྱིན་རླབས་འཐུས་པའི་ཐབས་ལུ་ རྒྱ་གར་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་སྟོན་པའི་སྐུའདྲ་དེ་དང་ཅོག་ར་འཐདཔ་སྦེ་བཞེངས་ཡོདཔ་སྦེ་བཤདཔ་ཨིན་པས། 

ད་རེས་ གནས་ཆེན་དེ་ཁར་  ཚེ་ད་རེས་ཀྱི་རྐྱེན་ངན་བར་ཆད་བསལ་ནི་དང་ཚེ་ཕྱི་མ་བདེ་བ་འཐོབ་ནི་གི་དོན་ལུ་ཚོགས་བསག་སྒྲིབ་བྱང་ལུ་བརྩོན་མི་ དད་ཅན་གྱི་འབྲུག་མི་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ར་གནས་སྐོར་ལུ་འོངམ་མ་ཚད་ ས་ཆ་འདི་མཐོང་གསལ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ལས་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ལྟ་བཤལཔ་ཡང་རེ་རེ་གཉིས་འོང་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (༢༠༠༨) དད་པའི་ས་བོན།  ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྤྲུན་ཁང་།

འབྲུག་རྒྱང་སྒྲགས། (2022). ''གདོང་སྐོར་དགོན་པའི་ཆགས་རབ།'' འབྲུག། ཐིམ་ཕུག།


'''བྲག་དཀར་པོ།'''

༉ བྱིན་རླབས་ཅན་གྱི་གནས་བྲག་དཀར་པོ་འདི་ སྤ་རོ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༢༦༥༠ དེ་ཅིག་ས་ཁར་ ཤར་པ་རྒེད་འོག་ནང་ཆགས་ཏེ་འདུག། གནས་དེ་ཁར་འགྱོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ སྤ་རོ་ཁྲོམ་ཁ་ལས་ སྣུམ་འཁོར་ནང་ཆུ་ཚོད་ ༡ དང་སྐར་མ་ ༣༠ དེ་ཅིག་འགྱོ་ཞིནམ་ལས་ རྐང་སྟོང་སྦེ་སྐར་མ་ ༡༠ དང་ ༡༥ དེ་ཅིག་འགྱོ་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ སྤ་རོ་ཁྲོམ་གྱི་སྣུམ་འཁོར་འཛོམས་ལམ་ལས་འགྱོ་བ་ཅིན་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༧ དེ་ཅིག་ འགྱོ་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཁར་ བྱག་སྦོམ་གཅིག་གི་བཀོད་པ་ལུ་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ཏེ་ཡོད་མི་འདི་ ཧེ་མ་ དུས་རབས་ ༨ པའི་ནང་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་དངོས་སུ་སྦེ་སྒོམ་ཉམས་ལེན་གནང་སྟེ་བཞུགས་པའི་ས་གནས་ཅིག་ཨིན་མས། གུ་རུ་རིན་པེ་ཆེ་གི་སྐུ་ཡི་འོད་ཟེར་ གསུང་གི་འོད་ཟེར་ ཐུགས་ཀྱི་འོད་ཟེར་དང་ ཡོན་ཏན་གྱི་འོད་ཟེར་ ཟེར་གནས་ཁག་བཞི་ཡོད་ས་ལས་ སྐུ་ཡི་འོད་ཟེར་འདི་ བྲག་དཀར་པོ་འདི་ཨིན་མས།(གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། ༢༠༡༥) གནས་འདི་ མཁའ་འགྲོ་ཡི་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་དང་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གི་སྐུ་ཡི་གནས་སྦེ་བྱིན་གྱི་རླབས་གནངམ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ གནས་འདི་ སྐུ་ཡི་གནས་རྩ་ཅན་ཅིག་སྦེ་རྩིཝ་ཨིན་པས།

གནས་འདི་ གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན་ (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣ ཤོག་གྲངས་ ༢༣༥) ལས་ “མདུན་ནས་བལྟས་ན་ཞི་བ་འདྲ། །རྒྱབ་ནས་བལྟས་ན་ཁྲོ་བོ་འདྲ། །གཡོན་ནས་བལྟས་ན་ཞི་མ་ཁྲོ། །གཡས་ནས་བལྟས་ན་དཀྱིལ་འཁོར་འདྲ།། གནས་མཆོག་དམ་པ་འདི་ ཕྱི་ལྟར་ཙིཏྟའི་དབྱིབས་དང་འདྲ་བ་ ནང་ལྟར་པད་མ་འོད་ཀྱི་ཕོ་བྲང་དང་ གསང་བ་ལྟར་ན་མངོན་པར་དགའི་ཞིང་ཁམས་སྦེ་བརྩི་བའི་ཁར་ རིགས་གསུམ་མགོན་པའི་བཞུགས་གནས་སྦེ་ཡང་རྩིཝ་ཨིན་པས།” ཟེར་གསུང་བཞག་ནུག། བྱག་དེའི་དབྱིབས་འདི་ གཏེར་གྱི་སྒྲོམ་བཟུམ་ཡོད་པའི་ཁར་ གནས་དེའི་གཡས་གཡོན་ལས་ཕར་ གུ་རུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཏེ་བྱིན་གྱིས་རླབས་གནང་བའི་གནས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

གནས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་ནང་ལུ་ གུ་རུ་སྒྲུབ་པ་གནང་སའི་སྒྲུབ་ཕུག་མཇལ་ཚུགསཔ་དང་ སྒྲུབ་ཕུག་འདི་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་བྱག་གི་རྡོ་འདི་གཉིས་བཀག་རྐྱབ་ཏེ་བཀག་བཏང་བཏངམ་བཟུམ་ཡོདཔ་ཨིན། རྡོ་འདི་གུར་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གི་ ཕྱག་རྗེས་དང་ དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལྷ་ཚོགས་ཚུ་ཡང་མཇལ་ཚུགས། གཞན་ཡང་ ལྷ་ཁང་དེ་ནང་ གུ་རུའི་ཞབས་ལྷམ་ རྗེ་བཙན་སྒྲོལ་མའི་བྷ་ག་ རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་ མཁའ་འགྲོ་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོའི་བརླ་གཡས་གཡོན་ དཔག་བསམ་ལྗོན་ཤིང་གི་སྤྱི་ཏོག་ཚུ་མཇལ་ཚུགས་པའི་ཁར་ ཡོན་ཏན་འོད་ཟེར་གྱི་རྡོའི་མེ་ལོང་། ལྷ་ཁང་གི་ཤར་ལྷོ་ནུབ་བྱང་ལུ་ཁྲུས་ཀྱི་རྫིང་བུ། གཡས་ལུ་གསེར་གྱི་མཎྜལ་བརྒྱ་དང་རྩ་བརྒྱད། རང་གིས་སྡིག་པ་བསགས་པའི་ལས་ཚུ་དག་ནི་གྱི་ལས་སྒྲིབ་ཕྱེ་ས་ རྡོ་འོག་ལས་འཛུལ་སའི་དོང་ཚུ་ཡང་ཡ་མཚན་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཇལ་ཚུགས། དེ་གིས་ཡང་མ་ཚད་ བྱག་དུང་དཀར་ ཚེ་བུམ་ རྡོའི་མཎྜལ་ གུ་རུའི་ཞབས་རྗེས་ གུ་རུའི་བཞུགས་ཁྲི་ རྡོ་རྗེ་ཕག་མོའི་དབུ་ ཐུག་སྲས་ཟླ་བ་གིས་གཏེར་བཞེས་སའི་ཤུལ་ མཁའ་འགྲོ་མའི་བཞུགས་ཁྲི་ རྡོའི་གླང་ཆེན་ གུ་རུའི་ཕྱག་ཕྲེང་དང་ བླ་མ་ནམ་མཁའི་སྙིང་པོ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པའི་ཞབས་རྗེས་ སྒྲུབ་ཕུག་དང་ སྐུ་གཟུགས་རང་བྱོན་ཚུ་མཇལ་ཚུགས་པས། 

ས་གོ་དེ་ནང་གནས་གཞན་ཡང་ འདོད་འཇོ་བའི་དབུ་ མཁའ་འགྲོ་མའི་གསོལ་ཐབ་ བླམ་འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས་ཀྱི་ཞབས་རྗེས་ རྒྱལ་དབང་རྗེའི་ཞབས་རྗེས་ ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོའི་ཞབས་རྗེས་ གུ་རུ་རྫོང་བྲག་ལུ་འཕུར་བྱོན་པའི་ཞབས་རྟིང་གི་ཤུལ་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གི་སྤ་འཁར་བཙུགས་པའི་ཤུལ་ མཁའ་འགྲོ་ཡི་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་ཞབས་རྗེས་ མཁས་པ་བེཻ་རོ་ཙཱ་ནའི་ཕྱག་རྗེས་ རྡོའི་གཏོརམ་དང་ ཀླུ་མོའི་རྡོ་ཚུ་ཡང་མཇལ་ཚུགས། བྱག་གུར་མཁའ་འགྲོ་མ་འབུམ་གྱིས་ ཚོགས་འབུམ་ཕུལ་ས་དང་ དེ་གི་རྩ་བར་ དུར་ཁྲོད་གཅིག་མཇལ་ཚུགས། དུར་ཁྲོད་འདི་ པདྨ་བརྩེགས་པ་བཟུམ་ཡོད་པའི་ཁར་ གལ་སྲིད་ རང་གིས་མནོ་བསམ་འདི་ “ད་རིས་ང་ཤི་སོང་ཡི་མས་” ཟེར་བཏང་སྟེ་ དུར་ཁྲོད་ནང་ན་འཛུལ་བ་ཅིན་ ལཱ་ངན་གྱིས་བསགས་པའི་ལས་སྒྲིབ་ཚུ་དག་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པའི་ཁར་ རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིི་གོ་འཕང་འཐོབ་པའི་ནུས་ཤུགས་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་སླབ་སྲོལ་འདུག། དེ་ལས་ ལྷ་ལྕམ་མཎྜ་ར་བ་གིས་གླུ་གར་ཕུལ་སའི་ཤུལ་ ཀླུ་བདུད་ནག་པོ་སྡིག་པ་རཱ་ཛྲ་ལུ་སྤྲུལ་སྟེ་ བྱག་ནང་ཐིམ་སོང་བའི་རྡོ་ཡང་མཇལ་ཚུགས་པས། ང་བཅས་ཀྱིས་རྡོ་འདི་ལུ་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་ཅིན་ ཀླུ་དང་ཀླུ་བདུད་ཚུ་གི་གནོདཔ་མི་བཀལ་ཟེར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡང་བཤད་སྲོལ་འདུག། དོ་རུང་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་ཆིབས་རང་བྱོན་དང་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་འི་ཕྱག་ཐམ་ཚུ་ ག་ནི་བ་བྱིན་རླབས་བྱིན་རླབས་ཅན་སྦེ་མཇལ་ཚུགསཔ་ཨིན། བྲག་དཀར་པོ་འདི་ གུ་རུའི་སྐུ་ གསུང་ ཐུགས་དང་ ཡོན་ཏན་གྱི་འོད་ཟེར་བཞི་ག་ར་ཚང་བའི་གནས་རྩ་ཅན་གཅིག་ཨིན་མས། 

བྲག་དཀར་པོའི་གནས་འདི་ ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གཅིག་མེན་རུང་ འབྲུག་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ བྱིན་རླབས་ཅན་གྱི་གནས་རྩ་ཅན་ཅིག་སྦེ་རྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གནས་འདི་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གི་གནས་རྩ་ཅན་ཅིག་འབདཝ་ལས་ རྣལ་འབྱོར་པ་དང་ བླ་སློབ་བཁན་སྤྲུལ་མང་ཤོས་ར སྒོམ་ཉམས་ལེན་འབད་བར་བྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ང་བཅས་ཀྱིས་ གནས་འདི་ སྐོར་ར་ ༡༠༨ རྐྱབ་པ་ཅིན་ རང་གིས་ལས་སྒྲིབ་དག་ནི་དང་ རང་གིས་དད་པ་དང་མོས་གུས་སྦོམ་བསྐྱེད་དེ་ སྨོན་ལམ་བཏབ་ དེ་ལས་ ཕྱག་རེ་འཚལ་འབད་བ་ཅིན་ རང་གིས་མནོ་བའི་རེ་དོན་འགྲུབ་ཚུགས་ནི་དང་ བར་ཆད་ཚུ་བསལ་ཚུགས་པའི་ཕན་པ་ལེ་ཤ་ཡོད་ཟེར་གསུངས་ཏེ་འདུག། 

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

ཀུན་བཟང་ཕྲིན་ལས། (༢༠༡༠) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུ། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 

ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་དབང་ཕྱུག། (༢༠༡༥) ''གདས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན།'' ཅ་རྙིང་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན། སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས།

Denkar (2019) https://web.archive.org/web/20221014102619/https://denkarsgetaway.com/drakarpo-the-popular-bhutanese-pilgrims-getaway/


'''བྲག་སྐྱེས་ཕང་མཚོ།'''

༉   བྲག་སྐྱེས་ཕང་མཚོ་འདི་ སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་གི་བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཐུགས་ལུ་བཙན་ཏོག་རྒེད་འོག་ནང་རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༤༣༠༠ གི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཚོ་འདི་གི་མིང་བྲག་སྐྱེས་ཕང་མཚོ་ཟེར་སླབ་དགོ་མི་འདི་ཡང་ མཚོ་འདི་སྤ་རོ་གི་གནས་བདག་ཨཔ་ཇོ་བོ་བྲག་སྐྱེས་ཀྱི་ཕང་མར་བཞག་བཞགཔ་བཟུམ་སྦེ་ ལ་གི་མཐའ་སྐོར་བའི་སྦུག་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་པས། ལ་ལུ་ཅིག་གིས་མཚོ་འདི་ བྲག་གི་ཕང་མ་བཞག་བཞགཔ་བཟུམ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་བྲག་སྐྱེས་ཕང་མཚོ་ཟེར་སླབ་ཨིན་ཟེར་སླབ་ཨིན་མས། 

མཚོ་འདི་ དོསསྟེང་རྒེད་འོག་ནང་ཡོད་པའི་ནོར་བུ་གླིང་རིག་གཏེར་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་གི་ལྟག་ལས་ཡར་ ཤ་ལ་བྲག་མགོ་བརྒྱུད་དེ་འགྱོཝ་ད་ དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་ ༥ དེ་ཅིག་ལུ་ལྷོད་ཚུགསཔ་ཨིན་པས། མཚོ་འདི་མཇལ་བ་འགྱོ་སའི་ལམ་ཁར་ལུ་ སྒོ་ར་མཚོ་དང་ཟིམ་དཔོན་མཚོ་ཟེར་མཚོ་ཆུང་ཀུ་གཉིས་དང་ ཤ་ལ་བྲག་མགོའི་ཆོས་རྗེ་ཀརྨ་དཔལ་འབར་སྒྲུབ་པ་གནང་སའི་བྱག་ཕུག་ཅིག་ཡང་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ས་གནས་ ལབ་རྩ་ཁ་ཟེར་ས་ལྷོདཔ་ད་ ཡུམ་མཚོ་ཡང་མཇལ་ཚུགསཔ་ཨིན་པས། བྲག་སྐྱེས་ཕང་མཚོ་ལུ་ བྱ་ནག་དགོན་པ་ལས་ཡང་འགྱོ་ས་ཡོདཔ་དང་དགོན་པ་དེ་ཁ་ལས་འགྱོ་བ་ཅིན་ ལམ་མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་འགྱོ་ཚུགས་མི་ཚུ་གིས་དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་ ༤-༥ ནང་འཁོད་ལུ་ལྷོད་ཚུགས་ནི་དང་ ལམ་འགྲོས་ཀྱིས་སྦེ་འགྱོ་མི་ཨིན་པ་ཅིན་ཆུ་ཚོད་ 6-7 དེ་ཅིག་ནང་ལྷོད་ཚུགསཔ་ཨིན་པས། 

མཚོ་འདི་དུས་རབས་ ༨ པ་ནང་ཨཔ་ཇོ་བོ་བྲག་སྐྱེས་ཀྱིས་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་ལུ་གཏེར་རྩ་ཅན་ཚུ་བཞག་ས་སྦེ་ཕུལཝ་ལས་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་མཚོ་ཨིནམ་ལས་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ མཚོ་དེ་ནང་གཏེར་ལེ་ཤ་སྦ་བཞག་ཡོད་པའི་གཏེར་མཚོ་ངོ་མཚར་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས། ཤ་ལ་བྲག་མགོའི་ཆོས་རྗེ་ལྔ་པ་ཡོངས་གྲགས་རྒྱ་མཚོ་གྱིས་ཧེ་མ་ གཏེར་སྟོན་པད་མ་གླིང་པ་གིས་མེ་འབར་མཚོ་ནང་ལས་གཏེར་བཞེས་དོ་བཟུམ་སྦེ་ ཆོས་རྗེ་ཁོ་རའི་དབུ་ལུ་མར་མེ་བཞག་སྟེ་ནང་ན་འཛུལ་ཞིནམ་ལས་ ཞག་བདུན་མཚོའི་ནང་ལུ་བཞུགས་ཡོདཔ་དང་། ཞག་བདུན་གྱི་ཤུལ་ལས་ལོག་མཚོའི་ཕྱི་ཁར་བྱོན་པའི་སྐབས་ན་བཟའ་ལུ་རློན་གཤེར་ག་ནི་ཡང་མེད་པར་སྐམ་སྦེ་དང་མར་མེ་ལུ་ཡང་སྐྱོན་ག་ནི་ཡང་མེད་པར་ གཏེར་བཞེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཚུ་ལྷོ་འབྲུག་ཆོས་འབྱུང་ནང་འཐོན་ནི་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། (དད་པའི་ས་བོན། གནམ་ལོ་མེད་ ༢༠༠༨ )

གཞན་ཡང་ ཤ་ལ་བྲག་མགོའི་ཆོས་རྗེ་ཅིག་གི་ས་ཐག་རིང་ས་ལས་ཕར་དབང་དང་ཆོས་གནང་པར་བྱོན་པའི་སྐབས་ལུ་ འབུལ་བ་འཕུལ་འཕུལཝ་ཚུ་འབུལ་བ་ག་ཏེ་ལས་བཞེསཔ་ཨིན་ན་དེའི་སྦོ་ལོག་ཁར་ཡོད་པའི་ཆུ་ནང་བསྐྱལ་བཏང་ཞིནམ་ལས་ ལོག་སྟེ་བྲག་སྐྱེས་ཕང་མཚོའི་ནང་ལས་བཏོན་ཏེ་བཞེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡང་བཤད་ནི་འདུག། ད་རེས་ནངས་པ་མི་རང་རང་ར་སོ་སོའི་ཡིད་མོས་དང་བསོད་ནམས་དང་འཁྲིལ་གཏེར་མ་འདྲཝ་དང་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་སྒྲ་དབྱངས་ཚུ་ཡང་ལེ་ཤ་ར་གོ་ནི་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཚུ་བཤད་ནི་འདུག།

མཚོ་འདི་གནས་སྐོར་དང་ལ་བཤལ་གྱི་དོན་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ལས་མི་མང་ཤོས་ཀྱིས་ར་མཇལ་བར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཚོ་འདི་མཇལ་བ་འགྱོ་ནི་གི་དུས་ཚོད་དགའ་ཤོས་འདི་སྤྱི་ཟླ་ ༣-༡༠ པ་ཚུན་ཨིནམ་དང་ མི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་ངན་ཚུ་མི་འབྱུང་ནི་གི་དོན་ལུ་ མཚོའི་ཉེ་འདབས་ལུ་ལྷོདཔ་ད་ འུར་སྐད་རྐྱབ་ནི་དང་གཏམ་ཁུ་འཐུང་ནི་ཚུ་ལས་འཛེམ་དགོཔ་ཨིན་མས།

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཆ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད་ ༢༠༠༨) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན།

Bhutantraveladventures.com (n.d) A newly discovered beyond the Jomolhari Trek. Bhutan

Travel adventure. Retrieved from: https://web.archive.org/web/20221014102621/https://www.bhutantraveladventures.com/jumolhari-trek-new/

Tourism.gov.bt. (n.d). ''Drakey Pangtsho Trek, Paro-Adventure  .'' Retrieved from:

https://web.archive.org/web/20221014102621/https://www.tourism.gov.bt/drukkora/package/drakey-pangtsho-trek-paro

Tenzin’s vlog. (2020) ''Drakey Pangtsho: The mountain are calling.'' Retrieved from:            https://www.facebook.com/TenzinsVlog/posts/drakey-pangtsho-the-mountains-are-

Yuzie’s Diary (2020) ''Drakey Pangtsho''. Retrieved from:       https://yugziediary.blogspot.com/2020/11/drakgay-phangtsho.html          


'''འབྲུག་དབང་རྒྱལ་མཆོད་རྟེན།'''

འབྲུག་དབང་རྒྱལ་མཆོད་རྟེན་འདི་ སྤུ་ན་ཁ་དང་ཐིམ་ཕུག་གི་ས་མཚམས་ཁར་ཡོད་པའི་གཞུང་ལམ་ཁར་ ཐོག་ཚད་མི་ཊར་ ༣༢༠༠ གི་ས་ཁར་ ས་གནས་རྡོ་ཀྱོང་ལ་ཟེར་སར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་གནས་འདིའི་མཐའ་འཁོར་ལུ་དར་ཤིང་ཚུ་གི་བསྐོར་ཏེ་ ག་ནི་ཉམས་དགའ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་པའི་ཁ་ལུ་ མཆོད་རྟེན་ ༡༠༨ འདི་ཡང་རིམ་པ་གསུམ་སྦེ་བཞེངས་ཏེ་ཡོད། དེ་ཡང་ མཆོད་རྟེན་གཙོ་བོ་སྦོམ་ཅིག་ཡོད་མི་གི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ རིམ་པ་དང་པའི་ནང་ལུ་ མཆོད་རྟེན་ ༤༥ དང་ རིམ་པ་གཉིས་པའི་ནང་ ༣༦ དེ་ལས་ རིམ་པ་གསུམ་པའི་ནང་ལུ༌ ༢༧ སྦེ་ ག་ནི་བ་མཛེས་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ བཞེངས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་གནས་འདི་ ཧེ་མ་ཆོས་རྗེ་འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས་ཀྱིས་ རྡོ་ཀྱོང་ལའི་བདུདམོ་དང་ ཧིང་རི་ལའི་བདུད་མོ་ སྲིན་ཅུ་ལའི་བདུདམོ་བཅས་བདུདམོ་སྤུན་གསུམ་བཏུལ་ཏེ་ མི་མཐུན་པའི་དགྲའི་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ས་གནས་ཅིག་ཡང་ཨིནདང་། ཤུལ་ལས་ མཐུ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་བླམ་ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ མི་ཕར་དང་ཚུར་འགྲོ་འགྲུལ་འབད་མི་ཚུ་གི་དད་པའི་རྟེན་ལུ་རྡོ་གུ་ལུ་ཞབས་རྗེས་བཞག་ཡོད་རུང་ ད་རེས་ནངས་པར་ ས་གནས་འདི་ཁར་ཡོད་ཟེར་གསལ་རི་རི་སྦེ་ངོ་སྦྲགས་ཚུགས་མི་ག་ཡང་མིན་འདུག་ཟེར་ཨིན་པས། (དད་པའི་ས་བོན། ༢༠༠༨ །) ལ་འདི་ཁར་ ངག་དབང་བསྟན་འཛིན་ཞིང་ཁམས་ལུ་བྱོན་ཡོདཔ་མ་ཚད་ གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོ་སྦྱིན་པ་རྒྱལ་མཚན་ཡང་ འདི་ཁ་ལས་བྱོནམ་ད་སྐུ་བསྙུང་ཡོདཔ་ལས་ གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོ་གིས་ ས་གནས་འདི་ཁར་ངེ་གི་ཡབ་མེས་དམ་པ་ཞིང་ཁམས་ལུ་བྱོན་ཡོདཔ་ལས་ ང་ཡང་ནཱ་ལས་ཞིང་ཁམས་ལུ་འགྱོ་ནི་ཟེར་གསུངས་ཞིན་ན་ ཞིང་ཁམས་གཞན་ནང་གཤེགས་པའི་ཡོད་པའི་ས་གནས་རྩ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཡང་ཨིན་པས། 

རྡོ་ཀྱོང་གསེར་གཞོང་ཐང་དང་ རྡོ་ཀྱོང་གསེར་གྱི་གཟར་ཆུ་ཟེར་ གཉིས་ཡོད་ས་ལས་ གསེར་གཞོང་ཐང་གི་གཡས་ཧོངས་ཀྱི་སྤོ་ཏོག་གུར་ མི་དབང་རྒྱལ་བཙུན་ཨ་ཞེ་རྡོ་རྗེ་དབང་མོ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ རབ་བྱུང་ ༡༧ པའི་གནམ་ལོ་ཤིང་ཕོ་སྤྲལ་ལོ་ སྤྱ་ལོ་ ༢༠༠༤ ལུ་མི་དབང་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་མཆོག་གིས་དབུ་ཁྲིད་མཛད་དེ་ དྲག་ཁག་གསུམ་གྱི་དམག་མི་ཚུ་གིས་ ང་བཅས་རའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་དབང་ལུ་ཉེན་ཁ་བཀལ་མི་ རྒྱ་གར་གྱི་གཡིབ་དམག་ཚུ་མིག་འཕྲུལ་བཟུམ་སྦེ་བཏོན་བཏང་སྟེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་སྔར་ལས་ལྷག་སྟེ་ ཞི་བདེ་ལུ་བཀོད་པའི་རྗེས་དྲན་གྱི་རྟེན་སྦེ་ མདོ་སྡེ་ས་པའི་དགོངས་དོན་དང་མཐུན་པར་ རྣམ་རྒྱལ་ཁང་བཟང་མཆོད་རྟེན་བརྒྱ་དང་རྩ་བརྒྱད་བཞེངས་གནང་ཞིནམ་ལས་་ རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་ ༧༠ པ་སྐྱབསརྗེ་སྤྲལ་སྐུ་འཇིགས་མེད་ཆོས་གྲགས་མཆོག་གིས་ བཀྲ་ཤིས་རབ་གནས་མཛད་གནང་སྟེ་ མཚན་ཡང་འབྲུག་དབང་རྒྱལ་མཆོད་རྟེན་ཟེར་བཏགས་གནང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། (དད་པའི་ས་བོན། ༢༠༠༨ །)

མཆོད་རྟེན་འདི་རབ་གནས་མཛད་པའི་སྐབས་ རྗེ་མཁན་པོ་གིས་གཙོས་གཞུང་གྲྭ་ཚང་གི་སློབ་དཔོན་ལྷན་རྒྱས་བཞི་གིས་ མི་དབང་མངའ་བདག་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་མཆོག་ལུ་ གུས་བཏུད་ཚུ་ཕུལ་ཡོདཔ་དང་ རྗེ་མཁན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་མཆོག་ལུ་ བཀྲ་ཤིས་མཛད་བརྒྱད་ཡང་ཕུལ་གནང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེའི་སྐབས་ལུ་ རྗེ་མཁན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ འབྲུག་དབང་རྒྱལ་ མཆོད་རྟེན་འདི་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་མཆོག་གིས་ གཡིབ་དམག་ཚུ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལས་བཏོན་གཏང་སྟེ་ རྒྱལ་ཁ་འཐོབ་ཡོད་པའི་དགའ་སྟོན་རྟེན་འབྲེལ་བརྩི་བསྲུང་ཞུ་ནི་དང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡར་རྒྱས་དང་འགྱུར་བ་ དེ་ལས་ དགའ་སྐྱིད་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ འབག་འོང་མི་་རྟེན་འབྲེལ་ལུ་དམིགས་ཏེ་བཞེངས་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་གསུངས་ནུག། མཆོད་རྟེན་གྱི་བཟོ་རྣམ་ཚུ་ཡང་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་པའི་ཁར་ ས་གནས་འདི་ནང་ལུ་ མཆོད་རྟེན་དེ་ཅིག་བཞེངས་ཚུགས་མི་འདི་ཡང་ འབྲུག་མི་སྤྱི་མཐུན་གྱི་བསོད་ནམས་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་པས། དེ་འབདཝ་ལས་ ས་གནས་འདི་ ད་རེས་ནངས་པ་འབྲུག་གི་རྒྱལ་རབས་དང་ལྡན་པའི་ས་གནས་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འབྲུག་མི་དང་ཕྱིའི་ལྟ་བཤལ་པ་ག་ར་གིས་ དགའ་བའི་ས་གནས་ཡོངས༌གྲགས༌ཅན་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱབ་རྟེན༌དཔེ༌དེབ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༠༨) ''དད༌པའི༌ས༌བོན།'' ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན༌ཁང༌། 

raonline.ch. (n.d).  ''Druk Wangyal Khangzang''. Retrieved from:

https://www.raonline.ch/pages/bt/visin/bt_country02b.html


'''ཟླུམ་བརྩེགས་ལྷ་ཁང་།'''

༉ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ཟླུམ་བརྩེགས་ལྷ་ཁང་འདི་ སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་ དོལཔ་ཤར་རི་རྒེད་འོག་གི་འོག་ལུ་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༢༢༥༠ གི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་འདུག། དད་པའི་ས་ བོན་ (ས་ཕོ་ཁྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ཤོག་གྲངས་ ༡༠༢) ལས་ “གྱང་ས་ཟླུམ་བརྩེགས་ལྷ་ཁང་འདི་ སྤ་རོ་ཚོང་འདུས་ཁྲོམ་ལས་ རྫོང་ནང་འགྱོ་ སའི་སྣུམ་འཁོར་ལམ་བདའ་སྟེ་ ཚོང་འདུས་ཟམ་ལས་དུམ་གྲ་ཅིག་འགྱོཝ་ཅིག་ སྣུམ་འཁོར་ལམ་གྱི་ལྟག་ལུ་ཡོད།” ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། 

དེ་ཡང་ སྔོན་དུས་རབས་ ༡༥ པའི་ནང་ལུ་ ལྕགས་བཟོ་པ་གྲུབ་ཆེན་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ་མཆོག་སྤ་རོ་ལུ་བྱོནམ་ད་ སྤ་རོ་ལུང་པའི་ས་གནས་ མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ར་ ས་བདག་དང་ཀླུ་ཚུ་གི་གནོདཔ་སྦོམ་སྦེ་ར་བཀལ་ཏེ་སྡོད་ཡོདཔ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ ས་དང་གནམ་གྲུ་གསུམ་ཕོག་པའི་གྱང་སར་གཡུས་ཚན་ནང་ལུ་ ས་བདག་དང་ཀླུ་ཚུ་གིས་གནོད་པ་སྦོམ་ར་བཀལ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིནམ་གཟིགས་ཏེ་ དེའི་ཁ་གནོན་གྱི་དོན་ལུ་ ད་ལྟོ་ ཡོད་པའི་ས་གོ་འདི་ནང་ མཆོད་རྟེན་དབྱིབས་ཟླུམ་བརྩེགས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྦེ་ཡོད་མི་ཅིག་བཞེངས་གནང་ནུག། དེ་ཁར་བཞེངས་དགོ་མི་གི་གནད་དོན་གཅིག་འདི་ སྒང་གདུག་སྦྲུལ་ནག་པོ་ཁ་མར་བལྟ་རྒྱུགཔ་ཨིན་ཟེར་བའི་ རི་གི་མཇུག་སྦལཔ་གི་ཁ་དང་ལྷ་པའི་རྣམ་པ་སྦེ་ཡོདཔ་གཟིགས་ཏེ་ འདི་རྟགས་མཚན་ངན་པ་སྦེ་གཟིགས་ཏེ་ ས་བདག་འདི་གི་གནོད་པ་ལས་བཟློག་ཐབས་ཀྱི་དོན་ལུ་བཞེངས་གནང་ནུག། ལོ་རྒྱུས་སོ་སོ་ཅིག་ལས་འབད་བ་ཅིན་ གྲུབ་ཐོབ་མཆོག་གིས་ ས་བདག་སྦལཔ་གི་གཟུགས་ལུ་མགུ་ཏོག་དགུ་འབད་མི་ཅིག་དང་ཕྱད་དེ་ ས་བདག་འདི་གིས་མི་སྡེ་ནང་ ནད་ཡམས་དང་འཁྲུག་རྩོད་ཚུ་བྱུང་བཅུག་ནིའི་ནུས་པ་ཡོདཔ་གཟིགས་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ས་བདག་འདི་དམ་ལུ་བཏགས་ཞིནམ་ལས་ད་ལྟོ་ཡོད་སའི་ཟླུམ་བརྩེགས་ལྷ་ཁང་གི་འོག་ལུ་ བཙུགས་ཏེ་བཞག་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡང་འདུག། 

ལྷ་ཁང་འདི་གི་ཟུར་ཁར་ ད་རེས་ནངས་པ་ས་བདག་འདི་གི་ཁ་དང་ལྷ་པ་ངོ་མ་སྦེ་མཇལ་དོ་ཡོདཔ་དང་ མཆོད་རྟེན་འདི་ནང་ཡོད་པའི་ས་ བདག་གི་གནས་དེ་ འབྲུག་གི་རྗེ་མཁན་ ༢༥ པ་རྗེ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་སྤོ་བཤུད་གནང་སྟེ་ ཀླུའི་འབུམ་གཏེར་བཙུགས་ཡོད་པའི་ཀླུ་འབུམ་ཚུ་ཡང་མཇལ་ནི་འདུག། གཞན་ཡང་ ད་ལྟོ་ལྷ་ཁང་ཡོད་པའི་ཟུར་ཁར་ ཧེ་མ་གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ་མཆོག་སྒོམ་གནང་སྟེ་བཞུགས་བཞུགསཔ་ཨིན་ཟེར་བའི་སྒྲུབ་ཕུག་གཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ད་རེས་ནངས་པ་མི་ཚུ་གིས་ འདི་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོའི་གནས་ཁང་ཨིན་ཟེར་བའི་ཡིད་ཆེས་བསྐྱེད་ནི་འདུག་ཟེར་ཨིན་པས། གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༥།)

ཧེ་མ་གྲུབ་ཐོབ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་སྤ་རོ་ལུ་བྱོནམ་ད་ དེ་ཁར་མ་འོངས་པ་ལུ་ མཛེ་ནད་དང་ ནད་གཞི་གདུག་དྲགས་ཚུ་བྱུང་སྟེ་ མི་ཚུ་གི་ཚེ་སྲོག་ལུ་བར་ཆད་སྦོམ་ར་བྱུང་ནི་ཨིནམ་མཁྱེན་ཏེ་ ད་ལྟོ་ཡོད་སའི་ལྷ་ཁང་གི་ས་འདི་གི་ཕྱོགས་ བཞི་ལུ་ ས་བསླང་བའི་ཚུལ་ལུ་ཕུར་པ་རེ་བརྡབས་ཏེ་ མཆོད་རྟེན་འདི་བླ་མའི་ཞལ་བཀོད་དང་འཁྲིལ་ བླ་མའི་སློབ་མ་ཚུ་གིས་བཞེངས་ཡོདཔ་སྦེ་ཨངན་པས། དེ་ལས་ རབ་གནས་འདི་ཡང་ རྡོ་མཆོད་རྟེན་དགོན་པའི་བླམ་རྒྱལ་དབང་རྗེ་གིས་ བྱ་རྒོད་གཅིག་ལུ་སྤྲུལ་ཏེ་ ཕྱག་འབྲུ་ཚུ་གནམ་ཁར་ལས་མར་གཏོར་གནངམ་ད་ དེ་ཁའི་མི་ཚུ་གིས་ཡང་མཐོང་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་བཤད་ནི་འདུག། 

ལྷ་ཁང་འདི་ཐོག་གསུམ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་རྡོ་རྗེ་འཆང་། རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ གཞན་ལྷ་ཚོགས་ སོ་སོ་ཚུ་གི་སྐུ་འདྲ་ཚུ་མཇལ་ནི་ཡོད་པའི་ཁར་ དུས་རབས་ ༡༩ གི་ནང་ལས་ར་ཡོད་པའི་ལྡེབས་རིས་ཚུ་ཡང་མཇལ་ནི་འདུག། དེ་ལས་ ལྷ་ཁང་གི་མཐའ་བསྐོར་ལུ་ མ་ཎི་ལག་འཁོར་ ༡༠༨ བཞེངས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ས་གནས་དེ་ཁའི་རྒན་རྒས་ཚུ་ དུས་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་མཆོད་རྟེན་འདི་བསྐོར་ར་རྐྱབ་སྟེ་སྡོད་སར་མཐོངམ་ཨིན། མི་ཚུ་གིས་ ལྷ་ཁང་འདི་མང་ཆེ་བ་ཅིག་ ཚེ་འདས་ཀྱི་དོན་ལུ་དགེཝ་དགེ་རྩ་ཚུ་གཏང་སའི་ལྷ་ཁང་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

མདོར་བསྡུ་བ་ཅིན་ ལྷ་ཁང་འདི་གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལཔོ་མཆོག་གིས་ ས་བདག་དང་ཀླུ་ཚུ་གི་འཇིགས་པ་ལས་སྐྱོབ་ནིའི་དོན་ལུ་ བཞེངས་ གནང་གནངམ་ཨིནམ་དང་ དད་ཅན་གྱི་མི་སེར་ཡོངས་དང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་གིས་ སྤ་རོ་ལུ་བྱོན་ད་ངེས་པར་དུ་མཇལ་མི་ལྷ་ཁང་རྩ་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས། 

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༠༨) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་བསྐྲུན་ཁང་།

ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་དབང་ཕྱུག། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༥) ''གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན།'' ཐིམ་ཕུག། ཅ་རྙིངང་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན། སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས།

Asian Historical Architecture. (2021). ''Jangsa Dumtseg Lhakhang''. Retrieved from https://www.orientalarchitecture.com/sid/1548/bhutan/paro/jangtsa-dumtseg-lhakhang

Holidify. (n.d.). ''Jangtsa Dumtseg Lhakhang.'' Retrieved from https://www.holidify.com/places/paro/jangtsa-dumtseg-lhakhang-sightseeing-1257602.html


'''དུང་ཆེན་སྨན་ཆུ།'''

༉ དུང་ཆེན་སྨན་ཆུ་འདི་ དར་དཀར་ན་རྫོང་གི་གཡོན་ཁ་ཐུག་ལས་ ནགས་ཚལ་ནང་ལས་མར་བབས་ཏེ་འགྱོཝ་ད་ དུས་ཡུན་སྐར་མ་ ༤༠ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཆགས་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༡༣༠༠ དེ་ཅིག་ཁར་ཨིན་པས། (དད་པའི་ས་བོན། གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༥) དུང་ཆེན་སྨན་ཆུ་ཟེར་སླབ་དགོ་མི་འདི་ཡང་ ཧེ་མ་གནས་འདི་ཁ་ལས་དུང་ཆེན་ཅིག་རང་གཏེར་སྦེ་བྱོན་ཏེ་ དུང་ཆེན་སྨན་ཆུའི་གདོང་གཏད་ལུ་ཡོད་པའི་བདེ་སྐྱིད་གླིང་ལྷ་ཁང་ལུ་བལྟ་སྟེ་འཕུར་བྱོན་ནུག། དུང་ཐོན་སའི་བྱག་གི་དོང་ནང་ ཆུ་སྦོམ་ཚད་རན་ཏོག་ཏོ་ཅིག་ཐོན་མི་དེ་གིས་ ཁ་ལུ་འཐུང་སྟེ་གཟུགས་འཁྱུཝ་ལ་སོགས་པ་འབདཝ་ད་ ནད་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལས་དྲག་ཚུགས་པའི་ནུས་པ་ཡོདཔ་ལས་ དུང་ཆེན་སྨན་ཆུ་ཟེར་ཡོངས་གྲགས་སོང་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། (གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན།གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣ །) 

དུང་ཆེན་གཏེར་བྱོན་ས་འདི་ བྱག་གི་སྐེད་པ་ལས་ཨིནམ་དང་ དོང་འདི་རིང་ཚད་ཡང་མི་ཊར་ ༨ ལྷག་ཙམ་ཅིག་འོང་ནི་ཨིན་མས། དོང་གི་དབྱིབས་ཡང་ དུང་གི་བཟོ་དབྱིབས་བཟུམ་སྦེ་ཐད་སྒོར་སྒོར་ཡོདཔ་དང་ ད་རུང་ལོགས་ཅིག་ཁ་ལས་ དུང་ཆེན་ཡ་གཅིགཔོ་དེ་ཡང་ གཏེར་འབྱོན་ནི་འབདཝ་ད་གནམ་ལངས་ཏེ་ བྱོན་མ་ཚུགས་པར་ལུས་སོངཔ་ལས་ མ་འོངས་པའི་ནང་ལོག་སྟེ་གཏེར་བྱོན་འོང་ཟེར་བཤད་སྲོལ་འདུག། 

དུང་ཆེན་འདི་ ལུང་བསྟན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཉི་གདུགས་ཁ་བདེ་སྐྱིད་གླིང་དགོན་པ་ལུ་འཕུར་བྱོན་ཡོད་མི་དེ་ཡང་ དགོན་པ་འདི་ནང་ དྲོ་པ་ཚར་གཅིག་དཀོན་གཉེར་ཡོན་ཆབ་ཕུལ་བར་འགྱོཝ་ད་ དགོན་པའི་སྒོ་ཅུང་གི་རྩ་བར་མཆོད་དྲིལ་ཡོད་སར་ དུང་ཡ་ཅིག་འབད་མི་ཅིག་ བཀལ་བཞག་ཡོདཔ་མཐོང་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། དཀོན་གཉེར་འདི་ ཡ་མཚན་ཆེ་སྟེ་དར་གྱིས་དྲིལ་སྦེ་ མཆོད་བཤམས་ནང་གདན་འདྲེན་ཞུ་ཞིན་ན་ ཕྱག་དང་མཆོད་པ་ཕུལ་སྦེ་བཞག་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་གནང་སྲོལ་ཡོད་པའི་ཚེས་བཅུ་དུས་མཆོད་སྐབས་ ཉི་གདུགས་ཁའི་ཁྱིམ་གུང་རེ་རེ་བཞིན་གྱི་ནང་ལུ་ བསུ་བ་སེར་སྦྲེང་དང་བཅསཔ་སྦེ་དུང་ཆེན་འདི་གདན་འདྲེན་ཞུ་ཏེ་ རང་སོའི་ཁྱིམ་ནང་མར་ཆང་དང་གསེར་སྐྱེམས་ཕུལ་ཚར་བའི་ ཤུལ་ལས་དུང་ཆེན་ཚར་རེ་འཕུ་ནིའི་སྲོལ་སྡོད་ནུག། ཨིན་རུང་ ཤུལ་ལས་སྤྱི་ཞིང་དགོན་པའི་བླམ་གིས་དུང་ཆེན་དེ་ སྤྱི་ཞིང་དགོན་པ་ལུ་བསྣམས་བྱོན་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་དུང་ཆེན་འདི་གི་མཐུ་དང་ནུས་པ་གིས་སྦེ་ སྤྱི་ཞིང་དགོན་པའི་ཆོསཔ་ཚུ་ དུང་འཕུ་ནི་ལུ་མཁས་དྲགས་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། (དད་པའི་ས་བོན། གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༥ །)

དུང་ཆེན་གཏེར་བྱོན་སའི་བྱག་དོང་ནང་ལས་ གནམ་བྱཱར་དགུན་མེད་པར་ འབབ་མི་གྲུབ་ཆུ་འདི་གིས་གཟུགས་འཁྱུཝ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་འབད་བ་ཅིན་ ནད་རིགས་བཀག་ནིའི་ཕན་པ་ཡོདཔ་སྦེ་ཧ་གོ་མི་ཚུ་གིས་སྨན་ཆུ་སྦང་པར་འོང་ནི་ཡོདཔ་ལས་ ཧེ་མ་ཡོད་པའི་སྨན་ཆུ་སྦང་ས་ལུ་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ ལུ་སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས་སྔར་ཁྱུན་བཟོ་རིག་སྡེ་ཚན་གྱིས་ ཤིང་གི་ཝ་སྒྲོམ་ཅིག་ཡང་བསྒྲིགས་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཆོས་སྐྱིད་དབང་མོ་ (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༢༢) གིས་བསྡུ་སྒྲིག་འབད་དེ་ཡོད་མི་སྙན་ཞུ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལུ་ གཟུགས་འཁྱུ་སའི་ཝ་དང་ གོ་ལ་སོར་ནིའི་ཁང་མིག་ ཆབ་གསང་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ག་ར་བཙུགས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྣུམ་འཁོར་ལམ་ཡང་ལྷོད་ནི་དེ་གིས་ སྨན་ཆུ་སྦང་པར་འོང་མིའི་གྱངས་ཁ་ ཡར་སེང་སོང་སྟེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནཔས།

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༥) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུག།  ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་བསྐྲུན་ཁང་།

སངས་རྒྱས་དོན་གྲུབ། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༤) གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས་ཅ་རྙིང་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན།  ཐིམ་ཕུག།

Wangmo, C. (2022). ''Dungchen Menchu.''. Retrieved from::  https://www.google.com/interstitial?url=https://kuenselonline.com/dungchen-menchhu/


'''དུང་མཚོ།'''                  

ཐིམ་ཕུག་རྫོང་ཁག་ནང་ཡོད་པའི་དུང་མཚོ་འདི་རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༤༢༨༦ ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཚོ་འདི་བྱག་ཅིག་གི་རྐེད་པར་བཀྱག་གཡུ་བཟུམ་ཧོ་དིང་དིང་སྦེ་ ག་ནི་བ་ཡ་མཚན་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན། མཚོ་འདི་ཕ་ཇོ་སྡིངས་ལས་ཁ་ཡར་བལྟ་ཏེ་དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་བཞི་དེམ་ཅིག་འགྱོཝ་ད་ལུ་ལྷོད་ཚུགསཔ་ཨིན། ལམ་འགྱོ་ཚུགས་མི་གིས་ཕ་ཇོ་སྡིངས་ལས་དྲོ་པ་ཧ་སག་སོང་ཞིན་ན་ཕྱི་རུ་མར་ལོག་ལྷོད་ཚུགས་པའི་ཉིནམ་གཅིག་གི་ས་ཁར་ཡོདཔ་དང་ ལམ་འགྱོ་མ་ཚུགས་མི་ཨིན་པ་ཅིན་ ཐུགས་རྗེས་བྲག་ལུ་ཞག་གཅིག་སྡོད་དེ་ དེ་གི་ནངས་པ་མཚོ་མཇལ་བར་འགྱོ་བ་ཅིན་ཉིནམ་གཉིས་འགོརཝ་ཨིན་པས། 

མཚོ་དེ་ཁར་འགྱོ་དགོ་པ་ཅིན་ ཕ་ཇོ་སྡིངས་ལས་དུས་ཡུན་སྐར་མ་ ༤༥ དེ་ཅིག་འགྱོཝ་ད་ཐུགས་རྗེ་བྲག་ལུ་ལྷོདཔ་ཨིནམ་དང་ ཐུགས་རྗེ་བྲག་ལས་ཡར་དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་ ༣-༤ དེམ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ ལ་དག་པ་ཅིག་བརྒལ་འགྱོཝ་ད་དུང་མཚོ་ལུ་ལྷོད་ཚུགསཔ་ཨིན་པས། དུང་མཚོ་ལུ་འགྱོ་སའི་ལམ་བདའ་སྟེ་མཚོ་ཆུང་ཀུ་ལེ་ཤ་རང་མཇལ་ནི་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་དང་པ་ར་ གཙིབ་མཚོ་འདི་མཇལཝ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ཨེ་ཏོ་མེ་ཏོག་ཤིང་གི་སྦུག་ལས་ཡར་འགྱོཝ་ད་ སིམ་ཀོ་ཀྲི་མཚོ་དང་རྒྱ་ཉ་མཚོ་ཚུ་མཇལ་ཚུགས། རྒྱ་ཉ་མཚོ་ལས་ དུས་ཡུན་སྐར་མ་ ༣༠-༤༥ དེམ་ཅིག་འགྱོཝ་ད་ དུང་མཚོ་ཤ་མ་ཟེར་ས་ལྷོདཔ་ཨིནམ་དང་། དུང་མཚོ་ཤ་མ་ལས་ཨ་ཙི་ཅིག་ཡར་འགྱོཝ་ད་ ག་ནི་བ་གཞི་བརྙིད་ཆེ་བའི་དུང་མཚོ་ལུ་ལྷོདཔ་ཨིན་པས། 

མཚོ་འདི་ནང་དུང་དཀར་ཕོ་མོ་གཉིས་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མཚོའི་མིང་ཡང་དུང་མཚོ་ཟེར་སླབ་པའི་ར་ཁུངས་བཤད་ནི་འདུག། ངག་རྒྱུན་ལུ་ ཧེ་མ་གངས་ཁྲོད་རི་ཁྲོད་འགྱིམས་ཏེ་བཞུགས་མི་གྲུབ་ཐོབ་གྲྭ་རྒས་ཤོང་མཚོ་འདི་གི་སྦོ་ལོགས་ཁར་སྒྲུབ་པ་གནང་སྟེ་བཞུགསཔ་ད་ ཁོ་གིས་མཚོ་འདི་ནང་དུང་དཀར་ཕོ་མོ་གཉིས་ཡོདཔ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་པའི་ལོ་རྒྱུས་བཤད་ནི་འདུག། མཚོ་འདི་གི་སྦོ་ལོགས་ཁར་ གྲུབ་ཐོབ་ཀྱི་སྒྲུབ་ཁང་གི་རྩིག་ཤུལ་ཡོད་ཟེར་ཡང་བཤད་ནི་འདུག།

ཟླཝ་གཅིག་ནང་ཕྱིའི་ལྟ་བཤལཔ་དང་ནང་འཁོད་ཀྱི་ལྟ་བཤལཔ་མཚོ་མཇལ་མི་ ཡོངས་བསྡོམས་ཀྱི་ ༨༠-༡༢༠ གི་བར་ནང་འོང་དོ་ཡོདཔ་མས།  དེ་གི་ནང་ལས་ཡང་ མང་ཤོས་ར་བདུན་ཕྲག་ངལ་གསོའི་སྐབས་ལུ་ན་གཞོན་ཕོ་མོ་ཚུ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མི་མང་ཤོས་ཀྱི་ར་མཚོ་འདི་ཞི་བདེ་དང་སྤྲོ་གསེང་གི་དོན་ལུ་མཇལ་བར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་། མཚོ་མཇལ་བར་འགྱོ་ནི་གི་དུས་ཚོད་དགའ་ཤོས་འདི་ གནམ་སེར་ཁ་དང་སོ་ཁ་ལུ་ཨིན་མས། གནམ་དགུན་ལུ་མཇལ་བ་འགྱོ་བ་ཅིན་ ས་ཁ་མཐོ་སར་འབད་ནི་འདི་གིས་ ཁཝ་གིས་སྦེ་གནམ་མེད་ས་མེད་གྱངས་ཏེ་ལཱ་ཁག་རྐྱབ་ཨིན་རུང་ མཚོ་དེ་ཁ་ར་ལྷོད་ཚུགས་པ་ཅིན་ མཚོ་འདི་ཁཝ་གི་སྦུག་ལུ་མཛེས་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཇལ་ཚུགསཔ་ཨིནཔས། 

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཆ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད་ ༢༠༠༨) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན།

Bussiness Bhutan.bt. (2020) ''Dungtsho being polluted by Visitors. business Bhutan''. Retrieved from:                  https://businessbhutan.bt/dungtsho-being-polluted-by-visitors/

Deki Tshomo. (2020) ''Trip to Phajodhing , Thimphu.'' Retrieved from:  https://odysseywithtshomo.blogspot.com/2020/06/trip-to-dungtsho-phajoding-

Heavenly Bhutan Travel. (n.d). ''Dungtsho Lake, Phajodhing.'' Retrieved from:                            https://www.facebook.com/HeavenlyBhutan/posts/3033685080072868/

Tour travel world.com. (n.d) ''Dungtsho trek to Mythical landmark tour''. Retrieved from:                                   https://www.tourtravelworld.com/packages/dungtsho-trekto-mythical-landmark-tour-

Travel Madness. (n.d). ''To Dungtsho: the lake amidst clouds''. Retrieved from:  https://web.archive.org/web/20221014102618/https://travelmadness.travel/travel-blog/to-dungtsho-the-lake-amidst-clouds/

                                                                                                                                                                                  
'''འདུན་མང་ཚ༌ཆུའི༌སྐོར།'''

ནང་པ་ཆོས་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་སྨན་ལྗོངས་འབྲུག་ཡུལ་འདི་ ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ རྟ་རྨིག་ཙམ་ཡང་མ་ལུས་པ་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཏེ་ སྦས་གནས་ཁྱད་འཕགས་ཅན་ཅིག་ལུ་ བྱིན་གྱིས་རླབས་གནང་ནུག། དེ་གིས་སྦེ་ ད་རེས་ནང་པ་ཡང་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཡ་མཚན་ཆེ་བའི་གནས་གྱངས་ཁ་མེདཔ་ཅིག་མཇལ་ནི་ཡོད། དེ་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ ཅིག་འདི་ཁེེངས་འདུན་མང་ཚ་ཆུ་འདི་ ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་ རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་མ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༣༡༥ དེ་ཅིག་ལུ་ཆགསཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། (གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། ༢༠༡༤) ངག་རྒྱུན་ལས་ ས་གནས་ཁེངས་རིགས་རྣམ་གསུམ་འདི་ དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་ ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ལྷ་ལྕམ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གཉིས་ ཀྱིས་ཁེངས་མདུན་མང་ལུ་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་པའི་ཤུལ་ལས་ ཚ་ཆུ་འདི་ཕན་ཡོན་ཅན་ཅིག་སྦེབྱིན་གྱིས་རླབས་གནང་གནངམ་ཨིན་ཟེར་ བཤད་སྲོལ་འདུག།

སླབ་སྲོལ་སོ་སོ་ཅིག་ལས་འབད་བ་ཅིན་ དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་ ཁེངས་འདུན་མང་ལས་ཤ་རོགཔ་ཅིག་ཀ་ཤ་བདའ་བར་འགྱོ་བའི་བསྒང་ ས་གནས་སྐྱིད་པ་ལུང་གསན་གྱི་ས་གོ་ནང་ལྷོདཔ་ད་ ཀ་ཤ་ཅིག་མཐོང་སྟེ་ དུག་མདའ་ཀ་ཤ་གུར་འཕངས་ཏེ་ ཀ་ཤ་ལུ་ཕོག་པའི་ཤུལ་ ཀ་ཤ་འདི་ཁ་སྨད་ལུ་ལྟ་སྟེ་མགྱོགས་འགྱོ་བའི་རྟིང་ཤུལ་བདའ་སྟེ་ཤ་རོགཔ་འདི་ཡང་འགྱོ་ནུག། དེ་བསྒང་ དུག་མདའ་ཕོག་ཡོད་པའི་ཀ་ཤ་འདི་ ད་ལྟོ་ཚ་ཆུ་ཆགས་ཡོད་པའི་ ས་གནས་འདི་ཁར་ཤི་ཡོདཔ་ལས་ ལྟ་བར་འགྱོ་བའི་བསྒང་དུ་པ་འཐོན་སར་མཐོང་སྟེ་ ག་ཅི་ཨིན་ན་ཟེར་རྣམ་རྟོག་ལངས་ཏེ་ལྟཝ་ད་ ཚ་ཆུ་འདི་ཡོདཔ་སྦེམཐོང་ནུག། ཨིན་རུང་ འདུན་མང་གི་མི་སེར་ཚུ་གི་བཤད་མི་ནང་ ཁོང་ཚུ་གི་ཁུངས་གཏུགས་འབད་ཚུགས་མི་འདི་ དུས་རབས་ ༨ པའི་ནང་ སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་བྱོན་མི་འདི་ར་ཨིན་ཟེར་ཨིན་མས། ས་གནས་འདི་ཁར་ ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ལྷ་ལྕམ་ཡེ་ཤེས་ཚོགས་རྒྱལ་གྱི་བྷ་གདང་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གི་དབུ་ཞྭ་ཚུ་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ མངོན་སུམ་དུ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན།

ཚ་ཆུ་གིས་མ་དོ་བར་ བྱག་གི་རྐེད་པ་བྱག་ཕུག་སྒོ་མེད་མི་ནང་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་སྒོམ་ཉམས་ལེན་གནང་སའི་བྱག་ཕུག་སྦོམ་གཅིག་དང་ བྱག་ཕུག་འདི་གི་གཡས་ཁ་ཐུག་ རིང་ཚད་མི་ཊར་ ༤༠ དེམ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ མཁའ་འགྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་ཉམས་ལེན་གནང་སའི་བྱག་ཕུག་སྦོམ་ཅིག་ཡང་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན།

གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༤ ཤོག་གྲངས་ ༡༥༢) ནང་ “གཡས་ཤར་ཕོ་ཆུ་དང་གཡོན་བྱང་མོ་ཆུ་ དེ་ལས་གྱིབ་ཀྱི་དུང་ཅུང་ནང་ལས་འཐེན་མི་རྩིཝ་ད་རྐ་གསུམ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།” ཟེར་བཀོད་ཡོདཔ་ལས་ ཚ་ཆུ་འཐོན་སའི་རྐ་མ་འདྲཝ་ ཡོངས་སྡོམས་ཀྱིས་གསུམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཚ་ཆུ་སྦང་ནི་གི་དོན་ལུ་་རྩི་ས་དང་ཤིང་གིས་བཟོ་བའི་ ཆུ་རྫིང་བཞི་ཡོདཔ་ཨིན། རྫིང་དང་པ་གི་དྲོད་ཚད་འདི་ ཌིག་རི་སེལ་ཤི་ཡཱསི་ ༤༣ ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ བད་ཀན་དང་གྲང་བའི་ནང་ཚུ་ལུ་ཕནམ་ཨིན་པས། རྫིང་གཉིས་པའི་དྲོད་ཚད་འདི་ ཌིག་རི་སེལ་ཤི་ཡཱསི་ ༤༨ ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ ཕོ་བ་སྨུག་པོའི་ནད་དང་ དུག་ནད་ཚུ་ལུ་ཕནམ་ཨིན་པས། དེ་ལས་ རྫིང་གསུམ་པ་དང་བཞིན་པའི་དྲོད་ཚད་འདི་ ཌིག་རི་སེལ་ཤི་ཡཱསི་ ༥༡ དང་ ༥༢ ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་འབད་བ་ཅིན་ མགུ་ནད་ མཁྲིས་པའི་ནད་ པགས་ནད་དང་རྩ་དཀར་ནད་ཚུ་ལུ་ཕནམ་ཨིན་པས། (གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། ༢༠༡༤) 

འདུན་མང་ཚ་ཆུ་འདི་ ཏིང་ཏི་སྦིས་ལས་ རིན་དི་སྒང་འགྱོ་སའི་པཱར་གླིང་འཁོར་ལམ་ལས་ ཁ་མར་བལྟ་སྟེ་ ཆུ་ཚོད་ ༡ དང་སྐར་མ་ ༣༠ དེ་ཅིག་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་། ཚ་ཆུ་དེ་ཁར་ ལོ་ཨ་རྟག་ར་འབྲུག་པའི་མི་སེར་དང་ ཕྱི་རྒྱལ་ཁབ་ལས་བྱོན་མི་ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་ཚ་ཆུ་སྦང་པར་བྱོན་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཚ་ཆུ་སྦང་པ་བྱོན་པ་ཅིན་ དགའ་ཤོས་ར་འབྲུག་ཟླ་ ༡༠ ༡༡ ༡༢ དང་ ༡ པའི་ནང་ལུ་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག། (གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། ༢༠༡༤) ཚ་ཆུ་དེ་གིས་སྦེ་ འདུན་མང་གི་མི་སེར་དང་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་གཡུས་ཁའི་མི་སེར་ཚུ་ལུ་དངུལ་གི་ཁེ་ཕན་དང་ མི་སྡེ་གོང་འཕེལ་ལས་སྣ་ཚུ་ནང་ལུ་ཁེ་ཕན་སྦོམ་ར་བྱུང་སྟེ་འདུག།

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཆ།'''

སངས་རྒྱས་དོན་གྲུབ། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༤) གནས་ཡིག་ཀུན་ཕད་ལམ་སྟོན། ཅ་རྙིང་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན། སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས།    འོད་ཟེར་པར་སྐྲུན་ཁང་།

Sangay Thinley (2018) Duenmang Tshachu/Duenmang Hot spring.

https://web.archive.org/web/20221014102620/https://bhutanculturalatlas.clcs.edu.bt/3047/culture/sites-structures/duenmang-tshachu-duenmang-hot-spring/

Nima Wangdi (2016) Duemang Tshachu Gets Facelift     https://web.archive.org/web/20221014102616/https://kuenselonline.com/duenmang-tshachu-gets-facelift/

    
'''རྫོང་བྲག་ཁ་གནས།'''

༉ རྫོང་བྲག་ཁ་གནས་འདི་ སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་ ཝང་ཅང་རྒེད་འོག་གི་མངའ་འོག་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་གནས་རྩ་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས། གནས་དེ་ཁར་འགྱོ་སའི་ལམ་ཡང་ འུ་ཆུ་སློབ་གྲྭ་ལས་ཡར་ཧཱ་ལུ་འགྱོ་སའི་སྣུམ་འཁོར་ལམ་བདའ་སྟེ་སོང་ཞིན་ན་ སྤོ་ཏོག་གུར་ལྷོདཔ་ཅིག་ ལམ་གཡོན་ཧོངས་ཀྱི་སྣུམ་འཁོར་གསེབ་ལམ་བདའ་སྟེ་འགྱོ་ནི་གཅིག་དང་ འབངས་སྡེ་ལྷ་ཁང་གི་རྒྱབ་ཁ་ལས་ཡར་དགྱེསཔ་བྱ་ནང་ཟེར་ས་ལས་བརྒྱུད་དེ་འགྱོ་ནི་གཅིག་སྦེ་ལམ་ཁག་གཉིས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།(དད་པའི་ས་བོན། ༢༠༠༨) རྫོང་བྲག་ཁགནས་འདི་བྱག་གི་སྐེད་པར་ ཡ་མཚན་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ སྤ་རོ་སྟག་ཚང་གཉིས་པ་ཟེར་ཡང་སླབ་ནི་འདུག། གནས་འདི་ཁ་ལས་ གདོང་དཀར་ལ། བེམ་རི། ཆུ་བྱག་རྫོང་། ཨྱོན་བྲག། འཕུར་རྡོ་དགོན་པ། གནས་ཕུ་དགོན་པ། ལ་སྟེང་དགོན་པ་དང་ གཡུས་ལྟག་དགོན་པ་ཚུ་མཇལ་ནི་འདུག།

དེ་ཡང་ ཧེ་མ་དུས་རབས་ ༡༤ པའི་ནང་ལུ་ གནས་རྙིང་པའི་བླམ་ཀ་བཞི་རིན་ཆེན་བསམ་གཏན་དཔལ་བཟང་ལུ་ མཁའ་འགྲོམ་གཅིག་གིས་བླམ་མཆོག་ མོན་ཡུལ་ལུ་ཡོད་པའི་གཞུང་ཕུང་ཟེར་སའི་ས་གནས་འདི་ཁར་ ཨྱོན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་ཚུ་སྦ་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ གཏེར་བཞེས་པར་བྱོན་དགོ་པའི་ལུང་བསྟན་གནངམ་ལས་ བླམ་ཁོ་རའི་ལུང་བསྟན་འདི་ དད་ཅན་གྱི་སློབ་མ་གྲུབ་ཐོབ་མགོན་པོ་རྡོ་རྗེ་ལུ་བཤད་གནང་སྟེ་ གྲུབ་ཐོབ་མཆོག་གཏེར་བཏོན་པར་བཏང་སྟེ་གནས་སྒོ་ཕྱེས་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། གཏེར་བཏོན་སའི་ས་གནས་འདི་ཁར་བྱོན་པའི་བྱོན་ལམ་ཁར་ ག་ཏེ་ལས་བྱོན་ནི་ཨིན་ན་མ་མཁྱེན་པར་སྡོད་པའི་སྐབས་ལུ་ འམོ་གཅིག་འོངས་ཏེ་འམ་འདི་གིས་ལམ་སྟོན་བྱིན་ཏེ་ ད་ལྟོ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་སའི་ལྷ་ཁང་དེ་ཁར་ལྷོད་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་འདུག། (སྤ་རོ་རྫོང་ཁག། ༢༠༠༨།)

གྲུབ་ཐོབ་མཆོག་ས་གནས་འདི་ཁར་ཕེབས་པའི་ཤུལ་ལུ་ རྫོང་བྲག་གནས་སྒོའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཞལ་ཕྱེ་ཞིནམ་ལས་ ཤེལ་གྱི་མཆོད་རྟེན་ དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིང་བསྲེལ་ཚུ་ཡང་གཏེར་བཞེས་ཏེ་ གནས་འདི་གི་རི་སེངྒེ་འགྱིང་སྟབས་བཏོན་ཏེ་སྡོད་ཡོདཔ་བཟུམ་ཡོད་མི་ནང་ལུ་ ས་སྤག་ཅུང་གི་མཆོད་རྟེན་གཅིག་ཡང་བཞེངས་ཏེ་ གདན་ས་བཅགས་གནང་ཞིནམ་ལས་ ཁོ་ར་སྐུ་ཚེ་ག་ར་རྫོང་བྲག་ཁ་ལུ་བཞུགས་པའི་ཤུལ་ལུ་ དགོངས་པ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་གཤེགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཤུལ་ལས་ ཁོ་རའི་སྤྲུལ་སྐུ་ཚུ་རིན་པར་བྱོན་ཏེ་ རྫོང་བྲག་ཆོས་རྗེ་ཟེར་མི་ཅིག་དར་ཏེ་ ཆོས་རྗེ་འདི་ཚུ་གིས་ ས་གནས་དེ་ཚུ་གི་སྦོ་ལོགས་ཁ་ལས་ཕར་ལྷ་ཁང་དང་དགོན་སྡེ་ཚུ་ཡང་བཞེངས་ཏེ་འདུག། 

དགོན་པ་དེ་ཁར་ གྱང་གསར་ཆོས་རྗེ་ལྷ་ཁང་། ཚེ་རིང་མའི་ལྷ་ཁང་། གུ་རུ་ལྷ་ཁང་དང་ མཆོད་རྟེན་ལྷ་ཁང་བཅས་ ལྷ་ཁང་བཞི་མཇལ་ནི་འདུག། གུ་རུ་ལྷ་ཁང་འདི་ བླམ་གནས་བརྟན་བྱང་ཆུབ་བཟང་པོ་གིས་བཞེངས་ཡོདཔ་དང་། ཚེ་རིང་མ་ལྷ་ཁང་འདི་ བླམ་རབ་བརྟན་དང་བླམ་འཕང་མཚོ་གཉིས་ཀྱིས་བཞེངས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མཆོད་རྟེན་ལྷ་ཁང་འདི་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ སྤ་རོ་ཚེས་བཅུ་དང་འབྲེལ་ཏེ་ ཟླཝ་གཉིས་པའི་ཚེས་བརྒྱད་དང་བཅུ་དྲུག་ལུ་རྐྱངམ་གཅིག་མཇལ་ཁ་གནང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ནང་ མཆོད་རྟེན་གཅིག་ཡོད་མི་དེ་ནང་ལུ་ གྲུབ་ཐོབ་མཆོག་གིས་སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་གི་རིང་བསྲེལ་གཏེར་བཞེས་ཡོད་མི་འདི་ ནང་རྟེན་སྦེ་ཡོདཔ་དང་། དུས་བཟང་ཚུ་གི་སྐབས་ མཆོད་རྟེན་འདི་ལུ་སྨོན་ལམ་བཏབ་པའི་སྐབས་ ནང་རྟེན་འདི་སྤར་དོ་ཡོདཔ་ལས་ མཚན་ཡང་མཆོད་རྟེན་དཀར་མོ་འགུལ་ཤེས་ཟེར་སླབ་ཨིན་པས། གཞན་ཡང་ གུ་རུ་ལྷ་ཁང་ནང་ ནང་རྟེན་གུ་རུ་མཚན་བརྒྱད་དང་མཁའ་འགྲོ་མ་ཚུ་གི་སྐུ་འདྲ་དང་ ཚེ་རིང་མའི་ལྷ་ཁང་ནང་ལུ་ སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་སྐུ་འདྲ་ཚུ་ཡོདཔ་དང་ གྲུབ་ཐོབ་མགོན་པོ་རྡོ་རྗེ་མཆོག་གིས་གཏེར་བཞེས་ས་དང་གྲུབ་ཆུ་ཁག་གསུམ་ཡང་ མཇལ་ཚུགས་པས། 

ད་རེས་ནངས་པ་ ལྷ་ཁང་འདི་གཞུང་གྲྭ་ཚང་གི་བདག་འཛིན་དང་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་སྟེ་ དེ་ནང་དགེ་འདུན་གྱི་སློབ་གྲྭ་ཅིག་ཡང་གཞི་བཙུགས་གནང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་གིས་ ལྷ་ཁང་འདི་མཇལ་ནིའི་དང་འདོད་ཡོད་པ་ཅིན་  སྤྱི་་ཟླ་  ༤ པ་ལས་ ༦ པ་ ཚུན་གྱི་བར་ན་ ལམ་ཁར་ལས་ཕར་ ཨེ་ཏོ་མེ་ཏོག་ཚུ་ཤར་ཏེ་ གནམ་གཤིས་ཡང་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ དུས་ཚོད་དགའ་ཤོས་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག། གཞན་ཡང་ སྤྱི་ ༡༠ པ་ལས་ ༣ པའི་བར་ན་བྱོན་པ་ཅིན་ ཆརཔ་མེད་པའི་ཁར་གངས་རི་གུར་ཁཝ་རྐྱབ་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་སྦེ་དགའ་ཏོག་ཏོ་་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ལྷ་ཁང་མཇལ་ནིའི་དུས་ཚོད་དགའ་ཤོས་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག། (North Bengal Tourism, 2022)

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།'''

དད་པའི་ས་བོན། (ས་ཕོ་ཁྱི་ལོ་ ༢༠༠༨) ''འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་མགོན་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཆགས་རབས་གསལ་བའི་ལམ་སྟོན།'' ཐིམ་ཕུ། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་བསྐྲུན་ཁང་།

སྤ་རོ་རྫོང་ཁག། (གནམ་ལོ་ལྕགས་མོ་གླང་ལོ་ ༢༠༢༡) ''རྫོང་བྲག་ཁ་དགོན་པ།'' &lt;nowiki&gt;http://www.paro.gov.bt/dz/node/305&lt;/nowiki&gt;

North  Bengal Tourism. (2022). ''Dzongdrakha Goempa''. Retrieved from: https://northbengaltourism.com/dzongdrakha-goemba/

Wind Hourse  Tour. (n.d.). ''Dzongdrakha Gompa''. Retrieved from: https://web.archive.org/web/20221014102619/https://www.windhorsetours.com/sights/bhutan/Dzongdrakha%20Gompa.html


'''མགར་ས་ཚ་ཆུ།'''

ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་མགའ་ས་ཚ་ཆུ་དེ་ འབྲུག་གི་ནུབ་བྱང་ཁ་ཐུག་མོ་ཆུ་གི་མཐའ་མ་ལུ་ རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་མ་ལས་མི་ཊར་ ༢༢༠༠ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཆགས་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་གནས་དེ་ སྤུ་ན་ཁ་ལས་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༤༧ དང་ཐིམ་ཕུག་ལས་ཨིན་པ་ཅིན་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༣༤ གི་ས་ཁར་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རེས་ནངས་པ་རྒྱལ་ཁབ་གོང་པཕེལ་གྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ ཚ་ཆུ་ཚུན་ཚོད་ར་སྣུམ་འཁོར་ལམ་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཚ་ཆུ་དེ་ནང་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་གི་ཆུ་རྫིང་ ༥ དང་སྐུ་འཁོར་གྱི་ཆུ་རྫིང་ ༡ ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྤྱིར་བཏང་གི་ཆུ་རྫིང་ ༥ ཡོད་པའི་ནང་ལས་ ༡ འདི་ཚ་ཆུ་སྦང་མི་རང་སོའི་བློ་འདོད་དང་འཁྲིལ་སྔོན་མ་ལས་བདག་སྲུང་འབད་དེ་ཏི་རུ་སྤྲོད་དེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས། ཚ་ཆུ་གི་རྫིང་ག་ར་ཚ་དྲོད་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ལས་ཚ་ཆུ་སྦང་མི་ཚུ་གིས་རང་སོའི་བློ་འདོད་དང་འཁྲིལ་ཏེ་རྫིང་གདམ་ཁ་རྐྱབ་ཆོགཔ་ཨིན་མས། ཚ་ཆུ་གི་རྫིང་ཚུ་ཁམས་ལོག་སི་སི་མི་འགྱོ་ནི་དང་གཙང་སྦྲ་ཅན་སྦེ་བཞག་ཐབས་ལུ་ ཚ་ཆུ་གི་རྫིང་ནང་མ་འཛུལ་བའི་ཧེ་མ་ གཟུགས་འཁྱུ་ནི་གི་ཁྲུས་ཁང་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིནཔས། ཚ་ཆུ་སྦང་པར་འོང་མི་ཚུ་སྡོད་ནི་གི་དོན་ལུ་ རང་སོའི་རྒྱུ་སྟོབས་དང་འཁྲིལ་མགྱོན་ཁྱིམ་ཚུ་ཡང་ལེན་ནི་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

དད་པའི་ས་བོན། (གནམ་ལོ་མེད་ ༢༠༠༨ ཤོག་གྲངས་ ༣༠༣) ནང་ལུ་ “སྐྱེས་ལོ་ ༨༥ ལང་མི་ཨ་རྒས་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བཤད་མི་ནང་ གྲུབ་ཐོབ་གཏེར་ཁུངས་པ་གིས་མགར་ས་ལུ་སྨན་རིགས་བརྒྱ་དང་རྩ་བརྒྱད་གཏོར་གནང་མི་ལས་ ཚ་ཆུ་དང་སྨན་ཆུ་བསྡོམས་བརྒྱད་ཐོན་ཡོད་པའི་ཁར་ ཁོ་རའི་གསང་ཆབ་ཀྱིས་འདམ་བསྣས་ཞིན་ན་ ཚྭ་ཚྭ་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ པར་བཏབ་སྟེ་མཆོད་རྟེན་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་བཞེངས་གནང་ནུག།” ཟེར་བཤད་ཡོདཔ་ལས་ །ཚ་ཆུ་དེ་ རྩ་ཅན་སྦེ་བརྩི་མཐོང་བསྐྱེད་མི་ཡང་ རྒྱུ་མཚན་འདི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་པས། ཚ་ཆུ་འདི་གི་གནས་བདག་འདི་ དོན་གྲུབ་ནོར་བཟང་ཨིནམ་དང་ གྲུབ་ཐོབ་གཏེར་ཁུངས་པ་གིས་གནས་བདག་སྦེ་དབང་དུ་བ་བསྡུ་བའི་ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་འདྲེ་གདུག་དྲགས་ཅིག་ཨིན་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག།

ཁ་རྒྱུན་ལས་ གྲུབ་ཐོབ་ཀྱིས་སྨན་ཁུག་འདི་ས་གནས་འདི་ཁར་བཀོཝ་ད་རྫིང་དང་པ་ཡོད་ས་ལུ་ཆགས་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ རྫིང་དང་པའི་ཚ་ཆུ་འདི་གིས་ ལྡན་འདུས་ཀྱི་ནད་ལས་དྲག་ཚུགས་པའི་ཁར་ནད་རིགས་བཅུ་གསུམ་ལུ་ཕནམ་ཨིན་ཟེར་ཨིན་པས། ཚ་ཆུ་རྫིང་གཉིས་པ་འདི་གིས་ ཆུ་སེར་གྱི་ནད་དང་ རྐང་ལག་གི་ཚིགས་ཏོ་སྦོ་མི་ལ་སོགས་པའི་ནད་རིགས་ལས་དྲག་ཚུགསཔ་དང་ ཁྲག་ཤུགས་ཡོད་མི་དང་ཚད་པའི་ནད་གཞི་ཡོད་མི་ དེ་ལས་མིག་སེར་གྱི་ནད་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ རྫིང་འདི་ནང་སྦང་མི་བཏུབ་ནི་ཨིན་པས། དེ་ལས་རྫིང་གསུམ་པ་འདི་གིས་ དུག་ནད་དང་ཆག་དཀྲུམ་གྱི་རིགས་ལས་དྲག་ཚུགསཔ་དང་ ཁྲག་ཤུགས་དང་རླུང་ནད་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ཆུ་རྫིང་འདི་ནང་སྦང་མི་བཏུབ་ཨིནམ་དང་ རྫིང་བཞི་པ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ གཙོ་བོ་ར་གྲང་བའི་ནད་གཞི་དང་བསེ་མོ་ པགས་ནད་ཚུ་དྲག་ཚུགསཔ་དང་ འདི་ནང་ཁྲག་ཤུགས་ཡོད་མི་དང་ཨམ་སྲུ་ཨ་ལུ་སྐྱེ་ནི་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་སྦང་མི་བཏུབ་ཨིན་པས། ཚ་ཆུ་སྦང་ནི་གི་དུས་ཚོད་དགའ་ཤོས་འདི་ཡང་ གནམ་སེར་ཁ་ཤིང་དང་ཧོན་ལྡུམ་གི་འདམ་མ་ས་ཁར་བུད་བའི་དུས་ཚོད་ རང་ཟླ་འབད་བ་ཅིན་ ༩ པ་ལས་ ༢ ཚུན་ལུ་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག། (དད་པའི་ས་བོན། ༢༠༠༨)

གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། (༢༠༡༧) ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཚ་ཆུ་འདི་ ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་བྱིན་གྱིས་རླབས་ཏེ་གནང་ཡོདཔ་དང་ ནད་རིགས་སོ་སོ་ལུ་ཕན་པའི་ཚ་ཆུའི་རྐ་ཡང་ ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་བདུན་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ ཚ་ཆུ་འདི་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༩ ལུ་ཆུ་རུད་ཀྱིས་འཕྱགས་འབག་ཞིནམ་ལས་ ད་རེས་ཚ་ཆུའི་རྐ་ གསུམ་རྐྱངམ་གཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། ཚ་ཆུ་དེ་ལུ་ མི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་ངན་བྱུང་སྟེ་འབད་རུང་ གཞུང་གིས་ ལོ་ངོ་ ༣ གྱི་ནང་འཁོད་ཚ་ཆུ་མཐའ་འཁོར་ལུ་ཡོད་པའི་གཞི་རྟེན་མཁོ་ཆས་ཚུ་ ཨ་རྟག་ག་ཨིནམ་སྦེ་བསྒྲུབས་ཏེ་མི་དམངས་ལུ་སྒོ་ཕྱེས་གནང་ནུག། ད་རུང་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༡ སྤྱི་ཟླ་ ༨ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༢༦ ལུ་ ཆུ་གིས་འཕྱགས་འབག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཆ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༠༨) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

བསྟན་འཛིན་རྡོ་རྗེ། ཨྱོན་བསྟན་འཛིན། (༢༠༡༧) ''གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན།'' སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས། ཀྲི་ཨེན་དཔར་སྐྲུན་ཁང་།  ཐིམ་ཕུག།

Dzongkhag Administration, Gasa (n.d) ''Gasa tshachu'' Retrieved from:

https://web.archive.org/web/20221014102618/http://www.gasa.gov.bt/tourism/gasa-tshachu#:~:text=This%20is%20one%20of%20the

Sonam Chophel (n.d) Gasa Tshachu: The Hot Spring of Gasa. Retrieved from:     https://web.archive.org/web/20221014102627/https://texts.mandala.library.virginia.edu/text/gasa-tsachu-hot-springs-gasa

'''དགེ་ལེགས་ཕུག་ཚ་ཆུ།'''

དགེ་ལེགས་ཕུག་ཚ་ཆུ་འདི་ འབྲུག་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་རྫོང་ཁག་གསར་སྤང་རྫོང་ཁག་གི་གསེར་གཞོང་རྒེད་འོག་ནང་ལུ་ ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན། ཚ་ཆུ་འདི་ དགེ་ལེགས་ཕུག་ཁྲོམ་ལས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༥ གི་ས་ཁར་ར་ ཡོདཔ་ཨིན། ཚ་ཆུ་འདི་ ༡༩༦༢ ལུ་རྫོང་ཁག་བདག་སྐྱོང་གིས་ མི་དམངས་ལུ་སྒོ་ཕྱེས་ནུག། ཚ་ཆུ་ཚུན་ཚོན་ར་སྣུམ་འཁོར་ལམ་བཏོན་ཏེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ གཞལམ་སྒང་དང་ཀྲོང་གསར་གཞུང་ལམ་ལས་མར་ ཚ་ཆུ་ཚུན་འཁོར་ལམ་རྩི་ནག་བཏང་སྟེ་སྟབས་བདེ་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ཡོད་རུང་ གནམ་བྱཱར་གྱི་དུས་ལུ་ ས་རུད་དང་རྡོ་ཚུ་བུད་འོང་ནི་གི་ཉེན་ཁ་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན། 

གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་སམ་སྟོན (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣ ཤོག་གྲངས་ ༡༢༢) ནང་ལུ་ ”ནང་པའི་གསོ་རིག་འཛིན་སྐྱོང་ཞིབ་འཚོས་ལྟེ་བ་གིས་ཞིབ་འཚོལ་འབད་དེ་བཀོད་ཡོད་པའི་ འབྲུག་གི་ཚ་ཆུ་དང་སྨན་ཆུའི་རྣམ་བཤད་འཆི་མེད་བདུད་རྩིའི་རྫིང་བུའི་ནང་ དགེ་ལེགས་ཕུག་ལུ་ཡོད་པའི་ཚ་ཆུའི་རྫིང་གི་དྲོད་ཚད་འདི་ཡང་ རྫིང་དང་པ་གི་དྲོད་ཚད་ཨང་ ༣༤.༡ དང་། རྫིང་གཉིས་པ་གི་དྲོད་ཚད་ཨང་ ༣༦.༤ ། རྫིང་གསུམ་པ་གི་དྲོད་ཚད་ཨང་༣༨.༡། རྫིང་བཞི་པ་ལུ་དྲོད་ཚད་ཨང ༠༠ ཨིན་པའི་ཁུངས་བཀོད་དེ་འདུག།” ཟེར་བཀོད་ཡོདཔ་ལས་ ཚ་ཆུ་སྦང་སའི་རྫིང་བཞི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཚ་ཆུ་སྦང་པར་འོང་མི་ མི་རྒན་རྒས་དང་དབང་པོ་སྐྱོན་ཅན་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ལྷན་ཐབས་ཀྱི་རྫིང་གཉིས་ གསང་སྤྱོད་དང་ རྐང་ལམ་ཚུ་ལོགས་སུ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་མ་ཚད་ དེ་ཁར་འོང་མི་ཚུ་གི་ཉེན་སྲུང་གི་དོན་ལུ་ ཆུ་རྫིང་ཚུ་གུར་རྩིས་ས་གིས་བཟོ་མི་སྲབ་ལེབ་ཚུ་བཀབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

ཚ་ཆུ་དེ་གིས་གཟུགས་ཀྱི་པགས་ཀོའི་ནད་གཞི་ རྐང་ཚིགས་ལག་ཚིགས་ན་ནི་ ཕོ་བའི་ནད་གཞི གྲང་བ་ལས་གྱུར་པའི་ཆུ་སེར་ནད་ སྐྱ་རྦབ་ནད་   མཁལ་རྐེད་ན་མི དྲེག་དང་གྲུམ་བུ་ཚུ་ བསལ་ཚུགས་པའི་ཕན་ནུས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། (དད་པའི་ས་བོན། ༢༠༡༥ །) དེ་འབདཝ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ མི་གྲངས་ ༤༠༠༠༠ དེ་ཅིག་གིས་ཚ་ཆུ་སྦང་པར་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཚ་ཆུ་འདི་བྱཱར་དགུན་མེད་པར་མི་དམངས་ལུ་སྒོ་ཕྱེས་ཏེ་བཞགཔ་ཨིནམ་ལས་ ས་གནས་ནང་སྡོད་མི་ཚུ་གིས་འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ཚ་ཆུ་སྦང་པར་འགྱོ་་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྫོང་ཁག་གཞན་ཁ་གྱི་མི་ཚུ་ཨིན་པ་ཅིན་ གནམ་དགུན་ སྤྱི་ཟླ་ ༡༠ པ་ ༡༡ པ་དང་ ༡༢ པ་ཚུ་ནང་ལུ་མང་སུ་སྦེ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཚ་ཆུ་སྦང་པར་འོང་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ མི་གྲངས་ ༤༠ ཤོང་པའི་མགྱོན་ཁྱིམ་ ༣ ཡོདཔ་དང་ མི་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ ཚ་ཆུ་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་གུར་ཚུ་སྤུབས་ཏེ་ཡང་སྡོདཔ་ཨིན་མས།

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཆ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་མོ་མེད། ༢༠༡༥) དད་པའི་ས་བོན། ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་དབང་ཕྱུག། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣) གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན     ཅ་རྙིང་འཛངན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན། སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས། ཐིམ་ཕུག།

Heavenlybhutan.com. (n.d). Gelephu Tshachu.  

https://www.heavenlybhutan.com/sightseeing-places-of-bhutan/places-to-visit-in-sarpang-gelephu/gelephu-tshachu/

'''སྒོམ་ཕུག་སྐོར་ར་ལྷ་ཁང་།'''

སྒོམ་ཕུག་སྐོར་ར་་ལྷ་ཁང་འདི་ བཀྲིས་གཡང་རྩེ་རྫོང་ཁག་སྟོང་ཞང་རྒེད་འོག་ནང་ བཀྲིས་སྒང་ལས་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༢༡ གྱི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་ལུ་ སྒོམ་ཕུག་སྐོར་ར་ཟེར་མཚན་བཏགས་དགོཔ་མི་དེ་ཡང་ ཨྱོན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་ ས་ཕྱོགས་དེ་ཁར་གནས་པའི་བདུད་སྙོན་ཁ་བཏུལ་ནིའི་དོན་ལུ་ བྱ་ཕུག་གཅིག་ནང་སྒོམ་གནང་བཞུགས་མི་ལུ་བརྟེན་སྒོམ་ཕུག་དང་ ཤུལ་ལས་དད་མོས་ཅན་གྱི་མི་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་སྐོར་ར་རྐྱབ་སའི་གནས་ ཁྱད་པར་ཅན་ཅིག་ལུ་གྱུར་ནི་དེ་གིས་ སྒོམ་ཕུག་སྐོར་ཟེར་དར་ཁྱབ་སོང་ཡོདཔ་ཨིན། བཤད་སྲོལ་ཅིག་ལས་ རྟ་ཝང་པ་ཚུ་གིས་སྒོམ་སྦས་ཟེར་ཡང་ཞུ་སྲོལ་ཡོད་ཟེར་ཨིན་པས། ད་རེས་ནང་པ་ཡང་ མོན་རྟ་ཝང་གི་མི་སེར་ཚུ་གིས་ རྩ་ཅན་གྱི་གནས་མཇལ་བར་འོང་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ཟླཝ་ ༢ པའི་ནང་སྒོམ་ཕུག་སྐོར་རའི་ཚེས་བཅུ་གི་སྐབས་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་མཐའ་དབུས་ཀྱི་མི་སེར་ལེ་ཤ་སྤུངས་འཛོམས་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གཡང་རྩེ་བྱང་ཕུག་རྩེ་ལས་ཨིན་མི་ དགེ་བཤེས་རྡོ་རྗེ་བཀྲིས་ཀྱིས སྒོམ་སྐོར་རའི་གནས་ཡིག་འདི་ རྟ་ཝང་གྲྭ་ཚང་ནང་ལུ་བཞག་ཡོདཔ་ལས་ གནས་ཡིག་འདི་ཤུལ་ལས་རྟ་ཝང་གྲྭ་ཚང་གིས་སྦེ་ པད་གླིང་གི་གདུང་རྒྱུད་བླམ་ངོས་ཀྱི་གྲྭ་ཚང་ནང་དང་ ཨྱོན་གླིང་ སྤང་ཆེན་བླའུ་མཚོ་ལ་སོགས་པའི་གྲྭ་ཚང་དགོན་སྡེ་ཚུ་ལུ་བཀྲམ་ཡོདཔ་ལས་ རྟ་ཝང་པ་ཚུ་གིས་སྒོམ་ཕུག་སྐོར་རའི་གནས་ཀྱི་རྩ་ཆེ་ཧིང་ཧ་གོ་སྟེ་ཡོདཔ་་ལས་ གནས་མཇལ་བར་འོང་མིའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་ དེ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་ཟེར་ཨིན་པས། གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། (ས་མོ་གླང་ལོ། ༢༠༠༩།) དུས་རབས་ ༩ པའི་མཇུག་ཙམ་ལུ་ བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་སྲས་ལྷ་སྲས་གཙང་མ་བོད་ལས་བྱོན་ཏེ་ འཇམ་མཁར་ལུ་ལྷོདཔ་ད་ འཇམ་ཁར་གྱི་མི་ཚུ་ལུ་སྒོམ་ཕུག་སྐོར་ར་འདི་ཨྱོན་རིན་པོ་ཆེའི་སྦས་གནས་ཨིནམ་ལས་ འདི་ཁར་ཐུན་བཏང་བཞུགས་ནིའི་དོན་ལུ་མཚམས་ཁང་ཅིག་ རྐྱབ་ཚུགས་ག་ཟེར་དྲིཝ་ད་ སྦྱིན་བདག་ཚུ་གིས་འཇམ་ལགས་ཟེར་ཞུཝ་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་མིང་ཡང་འཇམ་མཁར་ཟེར་བཏགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོདཔ་དང་།ཁོང་གིས་བཞེངས་མི་ལྷ་ཁང་འདི་ ད་ལྟོ་གནས་དེ་ཁར་ཡོད་པའི་ལྷ་ཁང་འདི་ཨིན་པས། ད་རེས་ནངས་པ་སྒོམ་ཕུག་སྐོར་རའི་ཚེས་བཅུའི་སྐབས་ལུ་ ཕྱོགས་སོ་སོ་ལས་འཛོམས་པའི་དད་ཅན་གྱི་མི་སེར་ཚུ་གིས་ གཙོ་བོ་ར་སྐོར་ར་རྐྱབ་ནི་ལུ་གཚོ་བོར་བཏོནམ་ལས་ ཚེས་བཅུ་འདི་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་རྩིཝ་ཨིན་པས།

ཧེ་མ་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་སྤྱི་ལོ་ ༧༧༩ དེ་ཅིག་ཁར་ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་་རིན་པོ་ཆེ་གིས་བོད་ལུ་ལྷ་ས་བསམ་ཡས་བཞེངས་གནང་པའི་སྐབས་ བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་ནང་ཡོད་པའི་མ་རུངས་འདྲེ་བདུད་ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་གདུག་པ་ཅན་ཚུ་ དམ་ལུ་བཏགས་པའི་སྐབས་ བདུད་པོ་སྙོན་ཁ་ཆེན་པོ་འདི་གིས་དམ་ལུ་གནས་མ་བཏུབ་པར་ ལྷོ་མོན་ཁ་ཐུག་བྱོག་འོངས་ནུག། དེ་གིས་ མ་འོངས་པར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ནང་བསྟན་པ་དང་འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་ཚུ་ལུ་གནོད་པ་སྦོམ་བཀལ་འོང་ཟེར་ཐུགས་བཞེད་གནང་སྟེ་ བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་ཚར་བའི་ཤུལ་ལུ་ ལྷོ་མོན་ལུ་བདུད་ཀྱི་རྟིང་བདའ་སྟེ་བྱོན་ཞིམམ་ལས་ བདུད་དེ་དམ་ལུ་གནས་བཅུག་སྟེ་གནས་ཀྱི་སྲུང་མ་སྦེ་ར་བསྐོས་ཏེ་ ས་གནས་འདི་ཡང་སྦས་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་ཅིག་ལུ་ བྱིན་གྱིས་རླབས་གནང་ནུག།  (གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། ༢༠༠༧)

དུས་རབས་ ༩ པའི་སྨད་རྩམ་ལུ་ འཇམ་མཁར་པའི་མི་དང་སྦྱིན་བདག་དད་ཅན་ཚུ་གིས་ ལྷ་སྲས་གཙང་མའི་དོན་ལུ་ མཆོད་ཁང་ཆུང་ཀུ་ཅིག་བརྩིགས་ཏེ་གདན་ས་བཏབ་ཡོད་མི་ལས་ཚུར་གནས་དེ་ཕྱག་མཆོད་ཕུལ་སའི་ཡུལ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་གནང་སྟེ་ གནས་འདི་ཁར་སྐོར་ར་བ་བསྐོར་ནི་དང་དུས་ཆེན་བརྩི་སྲུང་ཞུ་ནིའི་ལམ་ལུགས་ཡང་ དུས་ཚོད་དེམ་ཅིག་ཁ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

གཏེར་ཆེན་པདྨ་གླིང་པ་ཙཱ་རི་ལས་ལོག་བྱོནམ་ད་ ད་ལྟོ་ཡོད་མི་རྒྱ་གར་ཤར་ལི་ལས་གྲུབ་པའི་སྟོན་པའི་སྐུ་འདྲ་བྱིན་ཅན་ཅིག་ཡོད་མི་འདི་ ནང་རྟེན་སྦེ་ གནང་ཡོདཔ་དང་གཏེར་སྟོན་གུ་རུ་ཆོས་དབང་ དང་ ཨ་ཎེ་མཆོད་རྟེན་བཟང་མོ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་མང་རབས་ཅིག་གིས་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཏེ་ གནས་དང་ལྷ་ཁང་གཉིས་ཆ་ར་རྒྱ་བསྐྱེད་དང་གོང་འཕེལ་གྱི་ ཕྱག་ལཱ་ལེ་ཤ་མཛད་གནང་ནུག། (གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། ༢༠༠༩)

ཧེ་མའི་་ལྷ་ཁང་ཆུང་ཀུ་འདི་ རྒྱལ་སྲས་བསྟན་འཛིན་རབ་རྒྱས་ཀྱིས་རྒྱ་བསྐྱེད་གནང་ཡོདཔ་དང་ ནང་རྟེན་ཡང་སྨན་འདམ་ལས་གྲུབ་པའི་གུ་རུ་པདྨ་འབྱུང་གནས་དང་ བཅུ་གཅིག་ཞལ་ལ་སོགས་པའི་སྨན་སྐུ་བྱིན་ལྡན་སྐུ་གྲངས་ ༡༡ ལྷག་ཙམ་དང་གྱང་གི་ལྡེབས་རིས་ཚུ་ཡང་ རྒྱས་ཤིང་རྒྱསཔ་སྦེ་བཞེངས་གནང་ནུག། ད་རེས་ནངས་པ་ལོ་ཨ་རྟག་ར་རང་ཟླ་ ༢ པའི་ཚེས་༨ ལས་ ༡༠ ཚུན་ བཀྲིས་སྒང་རབ་སྡེ་གི་དགེ་འདུན་ཚུ་བྱོན་ཏེ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ཚེས་བཅུ་གནང་སྲོལ་ཡོད་མི་འདི་ རྒྱལ་སྲས་བསྟན་འཛིན་རབ་རྒྱས་མཆོག་གིས་འགོ་བཙུགས་གནང་བའི་མཛད་ཤུལ་གཅིག་ཨིན་མས། གཞན་ཡང་ འབྲུག་གི་སྡེ་སྲིད་ ༡༦ པ་འབྲུག་ཞི་དར་གྱིས་ཡང་ ལྷ་ཁང་གི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ མ་ཎི་ལག་འཁོར་ཚུ་བཙུགས་ཏེ་ ལྷ་ཁང་དང་གནས་ལུ་ཞབས་ཏོག་ཞུ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཚུ་འདུག།  

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཆ།'''

སངས་རྒྱས་དོན་གྲུབ།(གནམ་མོ་མེད། ༢༠༠༩) གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས་ཅ་རྙིང་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན། ཐིམ་ཕུག། ཀྲི་ཨིན་དཔར་སྐྲུན་ཁང་།

Buddhist Monastery in Trashigang. (n.d) Retrieved from:     https://www.tourmyindia.com/international/bhutan/gom-kora/           

Gom kora (n.d) Retrieved from: https://authenticbhutantours.com/gom-kora/

'''བྱ་དཀར་རྫོང་།'''

༉ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་རྫོང་གཞིས་མང་ཤོས་ར་ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་བཞེང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ བུམ་ཐང་རྫོང་བདག་སྐྱོང་གི་ཡིག་ཚང་ཨིན་མི་ བྱ་དཀར་གཡུལ་རྒྱལ་རྫོང་འདི་ བྱ་དཀར་གཡུས་ཚན་གྱི་ལྟག་ལུ་ སྤོ་ཏོ་གཅིག་གུར་གཟི་བརྗིད་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཇལ་ཚུགསཔ་ཨིན། རྫོང་འདི་ བླམ་ངག་གི་དབང་ཕྱུག་མཆོག་སྒྲུབ་ཁང་ཅིག་དགོ་པའི་ཐུགས་བཞེད་གནང་སྟེ་བཞུགསཔ་ད་ བྱ་དཀརཔོ་གཅིག་ཕུར་འོངས་ཏེ་་ ད་ལྟོ་རྫོང་ཡོད་སའི་ས་ཆ་ཁར་གུ་ཆགསཔ་ལས་ ལུང་བསྟན་གྱི་ས་ཆ་ཨིནམ་ཐུགས་ལུ་ངེས་ཤེས་འདྲོངས་ཏེ་ རབ་བྱུང་ ༩ པ་དུས་རབས་ ༡༦ པའི་ནང་ བཞེངས་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། (འདད་པའི་ས་བོན། གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣) དེ་གི་ཤུལ་ལས་རབ་བྱུང་བ་ ༡༠ པ་སྤྱི་ལོ་ ༡༥༦༧-༡༦༢༦ པའི་ནང་ ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་དང་པ་ ཆོས་རྒྱལ་མི་འགྱུར་བརྟན་པ་གིས་སྒྲུབ་ཁང་འདི་ རྒྱ་སྐྱེད་གནང་སྟེ་རྫོང་གཞིས་སྦེ་བཞེངས་གནང་ནུག། རྫོང་དེ་ལུ་ བྱ་དཀར་གཡུལ་རྒྱལ་རྫོང་ཟེར་ཞུ་དགོ་མི་འདི་ཡང་ དུས་རབས་ ༡༧ པའི་ནང་ བདེ་སྲིད་གསུམ་པ་ཆོས་རྒྱལ་མི་འགྱུར་བརྟན་པ་གིས་སྐབས་ བོད་ལས་དམག་ཐེངས་གསུམ་པ་འོངམ་ད་ བླམ་ངག་དབང་རབ་བརྟན་ཟེར་མི་གིས་ རྒྱབ་སྐྱོར་མཛད་ཐོག་ལས་ བོད་དམག་ལས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ དེ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ རྫོང་གིས་མཚན་ཡང་ བྱ་དཀར་གཡུལ་རྒྱལ་རྫོང་ཟེར་ཞུ་སྲོལ་བྱུང་ནུག།

ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་རྫོང་ནང་ དགེ་སློང་ལོག་སུ་སྦེ་མེདཔ་ཨིན་པས། ན་འདུག དེ་ཡང་ གནམ་བྱཱར་ཟླཝ་ ༣ པའི་ནང་ ཀྲོང་གསར་རབ་སྡེ་གི་དགེ་སློང་ཚུ་ བུམ་ཐང་ལུ་གསོལ་ཐབ་ལུ་བྱོན་ཏེ་བཞུགསཔ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༧ ལུ་གསོན་གཤིན་གྱི་སྐྱབས་ཞུ་ནི་གི་དོན་ལུ་ བྱ་དཀར་གྲྭ་ཚང་གསར་བཙུགས་མཛད་གནང་གནང་ནུག། ད་རེས་ནངས་པ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ བྱ་དཀར་གྲྭ་ཚང་གིས་ རྫོང་འདི་ནང་རང་ཟླ་ ༩ པའི་ཚེས་ ༧ ལས་ ༡༡ ཚུན་ ཉིན་གྲངས་ལྔའི་རིང་ཚེས་བཅུ་འཆམ་དང་བཅསཔ་གནང་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན།

རྫོང་འདི་གི་རྡོ་ཆལ་འདི་ ཆུང་སུ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་དེའི་མཐའ་འཁོར་ལུ་རྫོང་ཁག་བདག་སྐྱོང་གི་ཡིག་ཚང་ཚུ་དང་ དགེ་སློང་ཚུ་གི་གཟིམ་ཁང་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྫོང་གི་དབུ་རྩེ་འདི་ རྡོ་ཆལ་གྱི་ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ཡོདཔ་དང་ རྡོ་ཆལ་འདི་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ཨ་ཙི་སྦོམ་སུ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། (Lonely planet,2022) རྫོང་འདི་ནང་ནང་གི་དབུ་རྩེ་གི་ཐོག་གོང་མའི་ནང་ ནང་མགོན་ཁང་དང་ བར་ཐོག་ལུ་ཡི་དམ་ལྷ་ཁང་། འོག་ཐོག་ལུ་བྱམས་པ་ལྷ་ཁང་དང་ཀུན་ར་ལྷ་ཁང་བཅས་ལྷ་ཁང་བཞི་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

བྱ་དཀར་རྫོང་གི་ཆ་ཤས་ཡ་མཚན་ཆེ་ཤོས་འདི་ར་ཆུ་རྫོང་དེ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ དུས་རབས་ ༡༧ པའི་ནང་སྡེ་སྲིད་ཁྲི་རབས་བཞི་པ་རྒྱལ་སྲས་བསྟན་འཛིན་རབ་རྒྱས་མཆོག་གིས་ ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་གཉིས་པ་ ནས་ལུང་པ་ཤེས་རབ་ལྷུན་གྲུབ་ལུ་བྱ་དཀར་རྫོང་རྒྱ་བསྐྱེད་འབད་དེ་བཞེངས་དགོ་པའི་བཀོད་ཁྱབ་གནངམ་ད་ ཆུ་ཐག་རིང་སར་ཡོདཔ་ལས་གཞན་ཁར་སྤོ་སྟེ་བཞེངས་པ་ཅིན་ཟེར་བའི་སྙན་ཞུ་ཕུལ་བའི་ལན་ལུ། རྒྱལ་སྲས་མཆོག་གིས་ རྫོང་འདི་ནང་ར་བཞེངས་པ་ཅིན་རྟེན་འབྲེལ་ལེགས་ཤོམ་ཡོདཔ་མ་ཚད་་ ཕུགས་ལུ་མཐའ་བཙན་ཏོག་ཏོ་འོང་ཟེར་གསུངས་ནུག། དེ་ལས་རྫོང་ལས་ཐག་མ་རིངམོ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ སེམས་ལུ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་བརྐོ་ཟེར་གསུངམ་བཞིན་དུ་ ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་ནས་ལུང་ཤེས་པ་ལྷུན་གྲུབ་དང་ སྐུ་དྲུང་ཕུན་ཚོགས་གཉིས་ཀྱིས་བརྐོ་བའི་བསྒང་ལས་ ཆུ་ཐོན་ཡོདཔ་ལས་ཏེ་ཆུ་རྫོང་རྐྱབ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། ཆུ་དེ་ཁར་ལྷོད་ལྷོད་ཚུན་རྫོང་གི་ཆ་ཤས་སྦེ་རྩིགཔ་ཀྱི་སྐོར་ཏེ་མི་འགྱོ་ས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཆུ་འདི་ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་མ་སྐམ་པར་ཡོདཔ་ལས་དེ་ལུ་རྒྱལ་སྲས་བསྟན་འཛིན་རབ་རྒྱས་ཀྱི་གྲུབ་ཆུ་ཟེར་སླབ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། (དད་པའི་ས་བོན། གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣)

རྒྱལ་རབས་དང་ལྡན་པའི་བྱ་དཀར་རྫོང་འདི་ བུམ་ཐང་རྫོང་ཁག་གི་བདག་སྐྱོང་ཡིག་ཚང་དང་ བྱ་དཀར་གྲྭ་ཚང་གི་བཞུགས་གནསགཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ རྫོང་འདི་འབྲུག་གི་ས་ཆ་མཛེས་ཆ་ལྡནམ་ཅིག་ཡང་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ བུམ་ཐང་རྫོང་ཁག་གི་མི་ཚུ་གིཕྱག་མཆོད་ཕུལ་སའི་རྟེན་དང་ སྐྱིད་སྡུག་ཞུ་སའི་གནས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཡང་ཨིན།

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཆ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣) ''དད་པའི་ས་བོན།'' འབྲུག། ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྤྲུན་ཁང་།

LonelyPlanet.com (2022). ''Jakar Dzong''. Retrived from:

&lt;nowiki&gt;https://www.lonelyplanet.com/bhutan/central-bhutan/jakar/attractions/jakar&lt;/nowiki&gt; dzong/a/poi-sig/485720/355822 


'''བྱམས་པ་ལྷ་ཁང་།'''

བུམ་ཐང་རྫོང་ཁག་འདི་ སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་ཨོ་རྒྱན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་བྱིན་གྱིས་རླབས་གནང་བའི་སྦས་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་ཅིག་ཨིན། དེ་ཁར་གནས་རྩ་ཅན་མང་རབས་ཅིག་ཡོད་པའི་ནང་ལས་ གཅིག་འདི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་བྱམས་པ་ལྷཁང་འདི་ཨིན། ལྷ་ཁང་དེ་ ཆོས་འཁོར་རྒེད་འོག་གི་མངའ་འོག་ལུ་ རྒེད་འོག་བདག་སྐྱོང་ཡིག་ཚང་གི་བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་སྐུ་རྗེ་ལྷ་ཁང་ལུ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གཅིག་གིས་མ་ལྷོད་པའི་་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་དུས་རབ་བདུན་པའི་ནང་ ཆོས་རྒྱལ་བཙོང་བཙན་སྒམ་པོ་གིས་ ཧི་མ་ལ་ཡའི་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་མཐའ་འདུལ་ཡངས་འདུལ་གྱིས་གཙུག་ལག་ཁང་ཚུ་བཞེངས་གནང་པའི་སྐབས་ གཙུག་ལག་ཁང་ ༡༠༨ ཡོད་ས་ལས་གཉིས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཚུད་ཡོད་མི་ལས་གཅིག་ཨིན། དེ་ཡང་ (lonely planet, ༢༠༢༢) གིས་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱལཔོ་མཆོག་གིས་ ལུངས་ཕྱོགས་དེ་ཁར་ཡོད་མི་བདུདམོ་དེ་གིས་པུས་མོ་གཉིས་ཨེབ་བཞག་པའི་སྐབས་ པུས་མོ་གཡས་པ་གུར་སྤ་རོ་སྐྱིད་ཅུ་ལྷ་ཁང་དང་གཡོན་པ་གུར་བུམ་ཐང་བྱམས་པ་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ཡོད་པའི་རྒྱུས་འདུག། ལྷ་ཁང་འདི་ ཤུལ་ལས་དུས་རབས་ ༡༤ པའི་ནང་ གཏེར་སྟོན་རྒྱལ་པོ་ལྔའི་ནང་གསེས་ གཏེར་སྟོན་རྡོ་རྗེ་གླིང་པ་མཆོག་གིས་ ཉམས་གསོ་མཛད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ལྷ་ཁང་འདི་ ལྕམ་མཁར་ཆུ་གི་ལྟག་ལུ་ཐང་ཉམས་དགའ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་ནང་ག་ནི་བ་ཇམས་དགའ་་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་ཐོག་གཅིགམ་ཨིན་རུང་ རང་ལུགས་བཟོ་རིག་བཅུ་གསུམ་གྱི་བཟོ་རིག་ཚུ་གཡོག་བཀོལ་ཏེ་རྐྱབ་ཡོདཔ་དང་ ནང་རྟེན་ཚུ་ཡང་ ག་ར་རྒྱལ་རབ་དང་མཐུན་པའི་ནང་རྟེན་བྱིན་ཅན་ཙང་ཙ་ར་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་ནང་ལུ་ ནང་རྟེན་ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ལེ་ཤ་ཡོད་ས་ལས་ ཅིག་འདི་ བསྐལ་པའི་རྡོ་ཐེམ་འདི་ཨིན་པས། རྡོ་ཐེམ་དང་པ་སའི་ནང་འཛོལ་ཏེ་མཉམ་པ་སྦེ་ཨེན་ཏགིས་སྤུབས་ཡོད་མི་འདི་གིས་འདས་པའི་བསྐལ་པ་མཚོནམ་དང་ རྡོ་ཐེམ་གཉིས་པ་ལྷ་ཁང་གིས་ཐོག་ཚད་དང་དྲན་འདྲ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ད་ལྟོ་གི་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་བསྐལ་པ་འདི་མཚོནམ་ཨིན་པས། རྡོ་ཐེམ་གསུམ་པ་མཐོ་སུ་མཚམས་ཅིག་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ མ་འོངས་པའི་སངས་རྒྱས་ཇོ་བོ་བྱམས་པའི་བསྐལ་པ་མཚོནམ་ཨིནམ་དང་ས་ རྡོ་ཐེམ་འདི་ ནུབ་སྟེ་ས་དང་དྲན་འདྲ་འགྱོ་བའི་ཚེ་ འཛམ་བུ་གླིང་འདི་ཚར་གཅིག་བསྐལ་པ་ནུབ་ནི་ཨིན་ཟེར་ཡིད་ཆེ་བསྐྱེདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་གི་མཚན་བྱམས་པ་ལྷ་ཁང་ཟེར་ཞུ་དགོ་མི་དེ་ཡང་ དེ་ནང་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་མ་འོངས་པའི་སངས་རྒྱས་ཇོ་བོ་བྱམས་པ་བཞུགས་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ དེ་སྦེ་གསོལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་འདུག། སྐུ་འདྲ་འདི་བཙོང་བཙན་སྒམ་པོ་ཁོ་ར་གིས་བཙུགས་གནང་ཡོདཔ་སྦེ་ཡིད་ཆེ་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེའི་གཡས་གཡོན་ལུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་པ་བཞི་གིས་སྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་གི་གཡས་ཁ་ཐུག་ལུ་དུས་འཁོར་གྱི་ལྷ་ཁང་ཡོད་མི་འདི་ དུས་རབ་ ༡༩ པའི་མཇུག་ཁམས་ལུ་མི་དབང་རྒྱུད་འཛིན་དང་པ་ གོང་ས་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་གིས་བཞེངསཡོདཔ་ཨིན་པས། (Bhutan Soul Tour &amp; Travel, 2021) དེའི་མཐའ་མར་ མགོན་ཁང་གཅིག་ཡོད་མི་འདི་མི་དམང་ལུ་མཇལ་ཁ་མེདཔ་ཨིན་དང་དེ་གི་ཟུར་ཁ་ལས་བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ མཆོད་རྟེན་ལྷ་ཁང་ཡོད་མི་འདི་ དུས་རབ་ ༢༠ པའི་ནང་ ཨ་ཞེ་དབང་མོ་གིས་བཞེངས་གནང་གནངམ་ཨིན་པས། ལྷ་ཁང་གཙོ་བོ་གི་གཡོན་ཕྱོགས་ལུ་ གུ་རུའི་ལྷ་ཁང་འདི་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་དུས་རབ་ ༡༩ པའི་ནང་ བྱ་དཀར་རྫོང་དཔོན་བརྩུན་འགྲུས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བཞེངས་གནང་ཡོདཔ་ཨིན། (cultural atlas,2013). དེ་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་འདྲ་དང་ གཞན་སྤྱན་རས་གཟིགས་དང་འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་སྐུ་འདྲ་ དེ་ལས་གཡས་ཕྱོགས་ལུ་སྒྲོལ་མ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་གསྡེབ་རིས་ ཕྱག་སྟོང་སྤྱན་སྟོང་ཀྱི་སྡེབ་རིས། ནུབ་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་ཀྱི་སྡེབ་རིས་ཚུ་དང་ གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་པ་གིས་བྲིས་གནང་བའི་མགོན་པོ་མ་ནིང་གི་སྡེབ་རིས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ལས་ ལྷ་ཁང་གཙོ་བོའི་བྱང་ཕྱོགས་ལུ་སགས་རྒྱས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་ཡོད་མི་དེ་མི་དབང་ཞིང་ཕེབས་གཉིས་པ་འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་གིས་བཞེངས་ཡོདཔ་ཨིན། དེའི་ནང་ ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་སངས་རྒྱས་རབས་བདུན། གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་དང་སངས་རྒྱས་སྨན་བླ་དེ་ལས་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཚུ་གི་སྡེབ་རིས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཨིན་རུང་ དད་པའི་ས་བོན། (༢༠༡༣) ནང་ལུ་ཨིན་པ་ཅིན་ བུམ་ཐང་རྫོང་ཁག་གི་སྲོལ་འཛིན་འགོ་དཔོན་སངས་རྒྱས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཞིས་ཞིབ་འཚོལ་འབད་མི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཨིན་ཟེར་ གུ་རུ་ལྷ་ཁང་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༧༢ ལུ་ བྱ་དཀར་རྫོང་དཔོན་ འཆི་མེད་རྡོ་རྗེ་གིས་བཞེངས་ཡོདཔ་དང་ དུས་འའཁོར་ལྷ་ཁང་འདི་ ཆོས་རྩེ་དཔོན་སློབ་འཇིགས་མེད་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་གིས་བཞེངས་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་ཡོདཔ་དང་། མདུན་ཕྱོགས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་རབ་བདུན་གྱི་ལྷ་ཁང་འདི་ དུས་རབས་ ༡༩ པའི་ནང་ བྱ་དཀར་དཔོན་སློབ་པདྨ་བསྟན་འཛིན་གྱིས་བཞེངས་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག།

ལྷ་ཁང་གི་ཕྱོགས་བཞི་ལུ་ ལྷ་ཁང་དང་དུས་མཉམ་བཞེངས་པའི་ དཀར་ སེར་ དམར་ ལྗང་གི་མཆོད་རྟེན་བཞི་མཇལ་ནི་ཡོད་མི་འདི་ཡང་ ཞི་རྒྱས་དབང་དྲག་གི་ལས་བཞི་སྒྲུབ་མི་ རྒྱལ་ཆེན་བཞི་གི་རྟེན་སྦེ་བཞེངས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། བྱམས་པ་ལྷ་ཁང་འདི་ ཕྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་གི་སེམས་བརྐུ་ཚུགས་པའི་ཁྱད་ཆོས་དང་ལྡནམ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ཀྱི་གནས་སྐོརཔ་ཚུ་གིས་དད་པ་དང་ཡིད་ཆེ་སྐྱེད་སའི་གནས་ཁྱད་འཕགས་ཅན་དང་ ས་གནས་འདི་ཁ་གི་མི་ཚུ་གི་ཕྱག་མཆོད་ཕུལ་སའི་ཡུལ་ངོ་མ་ཅིག་ཡང་ཨིན།  དུས་རབས་ ༡༤ པའི་ནང་ གཏེར་སྟོན་རྡོ་རྗེ་གླིང་པ་མཆོག་གིས་གཞི་བཙུགས་གནང་མི་སྒྲུབ་ཆེན་འདི་ ད་རེས་ནངས་པ་ཡང་ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ལྕགས་མཁར་བླམ་གི་འགོ་འདྲེན་ཐོག་ རང་ཟླ་ ༩ པའི་ ཚེས་ ༡༥ གི་ཕྱི་རུ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ཚེས་ ༡༨ ཚུན་ གཏེར་འཆམ་དང་གར་འཆམ་གཞན་ཚུ་མཇལ་ཁ་གནང་སྟེ་བརྩི་སྲུང་ཞུ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས་བརྟེན་ས་གནས་དེ་ཁར་ འདད་ཅན་གི་འབྲུག་ནང་འཁོད་ཀྱི་མི་སེར་དང་ ཕྱིའི་ལྟ་བཤལཔ་ཡང་ལེ་ཤ་འཛོམས་མི་འདི་གིས་་མི་སྡེ་གོང་འཕེལ་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ལྷ་ཁང་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པའི་མིང་གཏམ་ཁྱབས་ལས་ ལོ་སྟར་བཞིན་དུ་མཇལ་བར་འོང་མི་ལྟ་བཤལ་པའི་རྒྱང་ཁ་ཡར་སེང་སོང་སྟེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱབ་བརྟེན་དཔེ་ཆ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེ། ༢༠༡༣) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཐིམ་ཕུག།

Bhutan Cultural Atlas. (2013) ''Jampa Lhakhang.''    https://bhutanculturalatlas.clcs.edu.bt/431/culture/sites&amp;#x20;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;#x20;structures/monasteries&amp;#x20;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;#x20;temples/jampajampey-lhakhang/431/

Bhutan Soul Tour &amp; Travel. (2021) ''Jamba Lhakhang.'' Bumthang-central Bhutan.    https://web.archive.org/web/20221014105623/https://bhutansoul.com/jamba-lhakhang-bumthang-central-bhutan/ 

Lonely planet. (2022) ''Jampey Lhakhang Buddhist temple in Chokhor valley.''    https://web.archive.org/web/20151013102929/http://www.lonelyplanet.com/bhutan/chokhor-valley&amp;nbsp;&amp;#x20;bumthang/attractions/jampey-lhakhang/a/poi-sig/1371068/1335542


'''སྐྱིད་ཆུ་ལྷ་ཁང་།'''

༉ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་སྤ་རོ་སྐྱིད་ཆུ་ལྷ་ཁང་འདི་ སྤ་རོ་ལམ་གོང་རྒེད་འོག་གི་འོག་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་ སྤ་རོ་ཚོང་འདུས་ལས་འབྲུག་རྒྱལ་རྫོང་ལུ་འགྱོ་སའི་སྣུམ་འཁོར་གཞུང་ལམ་གྱི་གཡོན་ཧོངས་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་སྤ་རོ་ཁྲོམ་ཁ་ལས་འབད་བ་ཅིན་ ཀི་ལོ་མི་ཀྲར་ ༢ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཨིན་པས། (དད་པའི་ས་བོན། ༢༠༠༨ །) ལྷ་ཁང་དེ་གི་མིང་གཞན་ཡང་ སྐྱེར་ཆུ་ལྷ་ཁང་དང་ལྷོ་སྐྱེར་ཆུ་ ཟེར་ཡང་སླབ་སྲོལ་ཡོདཔ་དང་ ལྷ་ཁང་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་ལྷ་ཁང་རྙིང་ཤོས་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ཅིག་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་ ་དུས་རབས་ ༧ པའི་ནང་ལུ་ བོད་ཀྱི་རྒྱལཔོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་གིས་ ཉིནམ་གཅིག་ནང་མཐའ་འདུལ་ཡང་འདུལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་བརྒྱ་དང་རྩ་བརྒྱད་ བཞེངས་གནང་མའི་གྲས་ལས་ ང་བཅས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གཉིས་ཡོད་ས་ལས་གཅིག་ཨིན་པས། 

ལོ་རྒྱུས་ཚུ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ བོད་ཀྱི་རྒྱལཔོ་སྲོང་བཙན་སྒོམ་པོ་གིས་ གཙུག་ལག་ཁང་བརྒྱ་དང་རྩ་བརྒྱད་བཞེངས་དགོ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ གཙོ་བོ་ར་ དེ་བསྒང་སངས་རྒྱས་བསྟན་པའི་དགྲ་བགེགས་བདུད་ཚུ་གིས་ ལུས་ཅན་གྱི་གཟུགས་ལུ་སྤྲུལ་ཏེ་བར་ཆད་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ དེའི་ཁ་གནོན་གྱི་དོན་ལུ་ བཞེངས་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ ཤུལ་ལས་ ཨྱོན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཏེ་གཏེར་ཁ་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ར་སྦས་ཏེ་བཞག་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། 

སྐྱིད་ཆུ་ལྷ་ཁང་ངོ་མ་འདི་ ད་ལྟོ་ཇོ་བོའི་སྐུ་ཡོད་སའི་ལྷ་ཁང་གྲུ་བཞིམ་རྐྱངམ་གཅིག་ཨིན་རུང་ ཤུལ་ལས་ རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་ ༢༥ པ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཕྱི་གི་ཚོགས་ཁང་ཚུ་བཞེངས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ རྗེ་ཁོ་ར་གིས་མཛད་དེ་ཡོད་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་དཀར་ཆག་ནང་ལས་འཐོན་མི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ དུས་རབས་ ༡༢ པའི་ནང་ལུ་ བླ་མ་ལྷ་པ་ཚུ་གིས་བདག་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ དུས་རབས་ ༡༣ པ་ནང་ལུ་ བླམ་ཕ་ཇོ་འབྲུག་སྒོམ་ཞིག་པོའི་སྲས་ཉི་མའི་བརྒྱུད་པ་འཛིན་མི་ཚུ་་ལུ་ རྩིས་ཕུལ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས། (ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། ༢༠༠༨)

བདུད་མཇོམས་ཆོས་འབྱུང་ནང་ལུ་ སྐྱིད་ཆུ་ལྷ་ཁང་འདི་མཇལ་ནི་ར་མེད་པར་ཡར་སོངཔ་ཨིན་རུང་ གཏེར་སྟོན་རྒྱལ་པོ་ལྔའི་ནང་གསེས་ གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་པ་གིས་ སྔར་ག་ཨིནམ་སྦེ་ཉམས་གསོ་མཛད་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། 

སྤྱི་ལོ་ ༡༦༤༤ ལུ་ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་གི་ཕྱག་ལུ་ཚུད་དེ་་བདག་འཛིན་མཛད་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༣༦ ལས་ ༡༨༣༨ ཚུན་ལུ་ རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་ ༢༥ པ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ ཉམས་གསོ་དང་ལེགས་བཅོས་ཚུ་མཛད་དེ་ རབ་གནས་ཚུ་ཡང་གནང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༡ ལུ་ མི་དབང་རྒྱལ་ཡུམ་ཨ་ཞེ་སྐལ་བཟང་ཆོས་སྒྲོན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ ལྷ་ཁང་འདི་སྔར་ལས་ལྷག་སྟེ་ ཕྱི་ནང་གཉིས་ཆ་ར་ཉམས་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཇོ་བོའི་ལྷ་ཁང་གི་གཡོན་ཁ་ཐུག་ལུ་ གུ་རུ་ལྷ་ཁང་གཅིག་ཡང་གསར་བཞེངས་གནང་ཏེ་ དཔལ་ཆེན་འདུས་པ་ ཕུར་པ་དང་རྡོར་སེམས་ཀྱི་ལོ་བསྟར་སྒྲུབ་ཆེན་ཡང་གཞི་བཙུགས་གནང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་ར་ སྨོན་ལམ་གང་བཏབ་ཐེབས་པའི་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནི་གི་སྐུ་འདྲ་སྦོམ་གཅིག་དང་ སྤྱན་རས་གཟིགས་སྐུ་བྱིན་ཅན་གཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལྷ་ཁང་ནང་ནའི་འཐིང་གཞི་ ཨེན་ཏ་འདི་ གཡུ་དང་བྱུ་རུ་མུ་ཏིག་ཚུ་གིས་ མཛེས་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བརྒྱན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། གནས་དེ་རྩ་ཅན་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ ཁུ་སིམ་སི་སྦེ་སྐྱིད་ཏོང་ཏོ་ཡོདཔ་ལས་ ཨ་རྒས་ཨང་རྒས་ཚུ་་ དུས་རྒྱུན་སྐོར་ར་རྐྱབ་སྟེ་སྡོད་སར་མཐོངམ་ཨིན། དེ་ལས་ རྡོ་ཆལ་ནང་གི་འཛུལ་སྒོའི་གྱང་གུར་ གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་ལྡེབས་རིས་ཡོདཔ་དང་། ལྷ་ཁང་གི་འཛུལ་སྒོ་འདི་ གསེར་སྒྲོན་ཏེ་གཟི་བརྗིད་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། གཞན་ཡང་ ལྷ་ཁང་གི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ དགེ་སློང་ཚུ་བཞུགས་སའི་ཉལ་ཁང་དང་ མ་ནི་གདུང་འཁོར་དང་ལག་འཁོར་མ་ཎི་ཚུ་བཙུགས་ཏེ་ ག་ནི་བ་ཉམས་དགའ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།

སྐྱིད་ཆུ་ལྷ་ཁང་འདི་ང་བཅས་རའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་ལྷ་ཁང་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ ལམ་སྲོལ་དང་རྒྱལ་རབས་ལུ་དང་ཡང་འབྲེལ་བ་སྦོམ་ཡོདཔ་ལས་ ད་རེས་ནངས་པ་གཞུང་གྲྭ་ཚང་གིས་དུས་ཨརྟག་ར་བདག་འཛིན་འཐབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས་བརྟེན་ གནས་དེ་ཁར་དད་ཅན་གྱི་འབྲུག་པའི་མི་ཤེར་དང་ ཕྱིའི་ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་ལྷ་ཁང་མཇལ་བར་རྒྱུན་མ་ཆན་པར་འོང་ནི་ཡོདཔ་ཨིན། 

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༠༨) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུ། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་བསྐྲུན་ཁང་།

སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་བདག་སྐྱོང་། (༢༠༢༡) ''སྐྱིད་ཆུ་ལྷ་ཁང་།'' https://web.archive.org/web/20221014102623/http://www.paro.gov.bt/dz/node/322 ནང་ལས་ཕབ་ལེན་འབད་ཡོད།

Drukasia.com. (n.d). ''Kyichu Lhakhang''. Retrieved from: ''https://www.drukasia.com/bhutan/paro/kyichu-lhakhang/''

En.wikipedia.com. (n.d). ''Kyichu Lhakhang.'' Retrieved from: https://en.wikipedia.org/wiki/Kyichu_Lhakhang


'''ཀུན་དགའ་རབ་བརྟན་ཕོ་བྲང་།''' 

ཀུན་དགའ་རབ་བརྟན་ཕོ་བྲང་འདི་ ཀྲོང་གསར་ཆ་འོག་བྲག་སྟེང་རྒེད་འོག་གཡུས་ཀུན་དགའ་རབ་བརྟན་ལུ་ ཀྲོང་གསར་དང་གསར་སྤང་གི་གཞུང་ལམ་གྱི་འོག་ལུ་ ཉམས་དགའ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།ཕོ་བྲང་འདི་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༡༦༠༠ དེ་ཅིག་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། Sangay Thinley (2014) ཀྱིས་འབད་བ་ཅིན་ ཧེ་མ་དུས་རབ་ ༡༩ པའི་ནང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྡེ་སྲིད་དང་དཔོན་སློབ་ཚུ་གིས་སྐྱོང་སྟེ་སྡོད་པའི་སྐབས་ ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་དུང་དཀར་རྒྱལ་མཚན་དང་ བྱ་དཀར་དཔོན་སློབ་པདྨ་བསྟན་འཛིན་གཉིས་ ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་གི་གོ་གནས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ སྒྲིག་མ་ཚུགས་པ་དམག་འཁྲུག་བྱུང་ཡོད་ནང་།ལོ་གསུམ་གྱི་ཤུལ་ལས་ བྱ་དཀར་དཔོན་སློབ་པདྨ་བསྟན་འཛིན་གྱིས་དུང་དཀར་རྒྱལ་མཚན་ལས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ་ ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་ཀྱི་གོ་གནས་བཞེས་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ ཁོ་གིས་བུམ་ཐང་བྱ་དཀར་རྫོང་གི་འོག་ལུ་ ས་གནས་གཏེར་དཀར་གཞོང་ཟེར་ས་ལུ་ གནམ་བྱཱར་གྱི་གདན་ས་བཞེངས་གནང་ཡོདཔ་དང་ གནམ་དགུན་གྱི་གདན་ས་འདི་ཀྲོང་གསར་ལུ་ སྟེགས་མཁར་ཟེར་ད་རེས་ཀུན་དགའ་རབ་བརྟན་ཕོ་བྲང་ཡོད་སར་བཞེངས་གནང་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། 

དད་པའི་ས་བོན་ (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༥ ཤོག་གྲངས་ ༡༣༡-༡༣༢) ལས “རྫོང་འདི་འབྲུག་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་རབས་གཉིས་པ་ དཔལ་མི་དབང་འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ རང་ལུགས་རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་གནམ་ལོ་ས་མོ་སྦྲུལ་ལམ་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༢༩ ལོར་ གནམ་དགུན་གྱི་བཞུགས་གནས་སྦེ་གསར་བཞེངས་གནང་ནུག།” ཟེར་ཨིན་པས། དེ་སྦེ་ཕོ་བྲང་འདི་ ས་གནས་དེ་ནང་བཞེངས་དགོ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་ ས་གནས་དེ་ཀྲོང་གསར་རྫོང་དང་ཁོ་རའི་ཡབ་མེས་ཀྱི་གདན་ས་གཡུང་དྲུང་ཆོས་གླིང་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ཚུད་ནི་དེ་གིས་ ཕྱག་ལཱ་མཛད་ནི་ལུ་བྱ་སྟབས་བདེ་ནི་ལུ་དམིགས་ཏེ་ཨིན་པས། མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་གཉིས་པ་ཁོ་ར་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༢ ལུའམ་རང་ལུགས་རབ་བྱུང་ ༡༦ པའི་གནམ་ལོ་ཆུ་ཕོ་འབྲུག་ཟླཝ་ ༡ པའི་ཚེས་ ༡༠ ལུ་དགོངས་པ་ཡང་ས་གནས་དེ་ཁར་རྫོགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

Sangay Thinley (2014) འབད་བ་ཅིན་ ཕོ་བྲང་འདི་ འབྲུག་པའི་ལུགས་སྲོལ་སྦེ་རྩིགཔ་དང་ཤིང་གི་སྦེ་བཞེངས་ཡོདཔ་དང་ སྲུང་རྒྱབ་ཚུ་གིས་བྱ་བལྟ་ནི་གི་དོན་ལུ་དོང་ཡང་ཡོདཔ་སྦེ་ བཞེངས་གནང་སྟེ་ཡོད་ཟེར་ཨིན་མས། ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ འོག་ཐོག་ལུ་འབྲུ་ཁང་དང་ཐོག་དང་པམ་ནང་འབད་བ་ཅིན་ སྲུང་སྐྱོབ་དམག་མི་ཚུ་བཞག་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ད་རེས་འོག་ཐོག་སྟོངམ་སྦེ་ལུས་ཡོདཔ་དང་ ཐོག་དང་པམ་ནང་ལུ་དགེ་སློང་ཚུ་ཆོས་བལྟ་ནི་གི་དོན་ལུ་ སློབ་ཁང་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ཐོག་གཉིས་པམ་ནང་ལུ་ སངས་རྒྱས་ལྷ་ཁང་ཡོདཔ་དངའདི་ནང་ ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དང་སྒྲོལ་མ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ དེ་ལས་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་གཉིས་པ་བལ་ཡུལ་ལུ་གཟིགས་སྐོར་གནང་པའི་སྐབས་ བལ་ཡུལ་གྱི་མི་ཚུ་གིས་ཕྱག་མཇལ་སྦེ་གནང་ཡོད་པའི་ མཆོད་རྟེན་གསེར་སྒྲོན་མ་ཚུ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་ནང་གྱི་ལྡེབ་རིས་ཚུ་ཡང་ སྤྱན་རིས་གཟིགས་དང་ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་ཞིང་ཁམས་ཟངས་མདོག་དཔལ་རི་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།

ད་རེས་ནངས་པ་ ཕོ་བྲང་འདི་ནང་ རྒྱལ་ཡོངས་དཔེ་མཛོད་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅིག་བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ཀྲོང་གསར་རབ་སྡེ་གིས་བདག་འཛིན་མཛད་དེ་ དགེ་སློང་གི་སློབ་གྲྭ་གཞི་བཙུགས་མཛད་གནང་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༥) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུ། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

Thinley. S (2014) ''Kuenga Rabten Palace.'' Retrived from: 

https://web.archive.org/web/20221014102616/https://bhutanculturalatlas.clcs.edu.bt/1113/culture/sites-structures/dzongs-palaces/kuenga-rabten-palace/1113/ 


'''རིགས་གསུམ་དགོན་པ།'''

སྔོན་བྱོན་རྒྱལ་བ་གོང་མ་ཚུ་གིས་ རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་འབྲུག་ཡུལ་འདི་ནང་ དུས་གསུམ་གྱི་གནོད་པ་ཚུ་བཟློག་ནིའི་དོན་ལུ་ ལུང་བསྟན་གཟིགསཔ་བཞིན་དུ་ བཞེངས་གནང་མི་ལྷ་ཁང་དང་དགོན་སྡེ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། དེའི་ནང་ལས་ ཤར་ཕྱོགས་བཀྲིས་གཡང་རྩེ་རྫོང་ཁག་ འབུམ་སྡེ་གླིང་རྒེད་འོག་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་རིག་གསུམ་དགོན་པ་ལྷ་ཁང་འདི་དུས་རབས་ ༡༨ པའི་ནང་ རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་དགུ་པ་རྒྱལ་བ་ཤཱཀྱ་རིན་ཆེན་གྱི་སློབ་མ་  བླམ་ཚེ་རིང་རྒྱ་མཚོ་གིས་གདན་ས་བཅགས་གནང་ནུག། ཤར་སྟོད་རིགས་གསུམ་དགོན་པའི་གནས་དེ་ཁར་འགྱོ་དགོ་པ་ཅིན་ གཡང་རྩེ་རྫོང་ཁག་འབུམ་སྡེ་གླིང་རྒེད་འོག་ལྟེ་བ་ལས་ རྐང་ཐང་སྦེ་དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་ ༤ དེ་ཅིག་ཁ་ཡར་བལྟ་སྟེ་འགྱོ་དགོཔ་ཨིན་པས།

བླམ་ཚེ་རིང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ལུ་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་སྦས་གནས་རྩ་ཅན་ཚུ་གི་གནས་སྒོ་ཕྱེ་ནིའི་ལུང་བསྟན་ཡོདཔ་ལས་ སྤུ་ན་ཁ་གྲྭ་ཚང་ལས་བྱོན་ཏེ་ བཀྲིས་གཡང་རྩེའི་བྱང་ཁ་ཐུག་གི་གནས་པདྨ་གླིང་ཟེར་ས་ལུ་ཕེབས་ད་ རིགས་གསུམ་དགོན་པོ་ འཇམ་དཔལ་དབྱངས་དང་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་ སྤྱན་རས་གཟིགས་གསུམ་གྱི་སྐུ་རྗེས་ཡོད་མི་བྱག་ཕུག་ཅིག་མཇལ་ཏེ་ དེ་ཁར་སྒོམ་སྒྲུབ་གནང་ནིའི་དོན་ལུ་ ལྷ་ཁང་ཆུང་ཀུ་ཅིག་བཞེངས་ཡོད་ཨིན་མས། བླམ་ཁོ་ར་ཞིང་ལུ་གཤེགས་པའི་ཤུལ་ལུ་ ཁོ་རའི་ཚ་བོ་དང་བླ་བརྒྱུད་འཛིན་མི་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ ཐུགས་འགན་ཧྲིལ་བུམ་བཞེས་ཏེ་ད་ལྟོ་ཡོད་པའི་ལྷ་ཁང་འོག་མ་ཟེར་མི་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ཡོདཔ་དང་ ལྡེབས་རིས་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་ཡང་བཞེངས་ཡོད་མི་དེ་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་གིས་སྦེ་ ལྷ་ཁང་གི་མཚན་ཡང་རིགས་གསུམ་དགོན་པ་ཟེར་བཏགས་གནང་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། སངས་རྒྱས་དོན་གྲུབ། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣།) གཞན་ཡང་ ལྷ་ཁང་འདི་ལས་ཉིན་ལམ་གཉིས་ཀྱི་ས་ཁར་ དཔལ་རི་རྩེ་སྤུན་གསུམ་ གངས་རི་སྤུན་གསུམ་དང་ ལྷ་ཁང་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡང་ སྐུ་རྗེས་གསུམ་ བྱག་ཕུག་གསུམ་ ལ་སོགས་པག་རགསུམ་གསུམ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ རིགས་གསུམ་དགོན་པ་ཟེར་སླབ་ཡོདཔ་སྦེ་ཡང་ཨིན་པས།

བླམ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་ཚན་དེ་གཤགས་པའི་ཤུལ་ལུ་ ཁོ་རའི་ཚ་བོ་བླམ་ངག་དབང་བློ་གྲོས་འདི་ རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་ ༡༣ པ་རྗེ་ཡོན་ཏན་མཐའ་ཡས་མཆོག་ ཙ་རི་རོང་སྐོར་ལུ་བྱོན་པའི་སྐབས་ རིགས་གསུམ་དགོན་པའི་བླམ་གསུམ་པ་སྦེ་བསྐོས་གནང་ནུག། བླ་མ་དེ་གིས་ གནས་དེ་ཁར་ལྷ་ཁང་སྦོམ་གཅིག་བཞེངས་ཞིནམ་ལས་ འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་ཚུ་ལུ་དགོངས་ཏེ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་ཚུ་ལེ་ཤ་བཙུགས་གནང་ནུག། དེ་ཚུ་ཡང་ རིན་ཐང་ཅན་གྱི་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནི་སྐུ་དང་ རྒྱལ་བའི་གསུང་བཀའ་འགྱུར་བསྟནའགྱུར་ དེ་ལས་བདེ་གཤེགས་མཆོད་རྟེན་བརྒྱད་ཚུ་ཨིན་པས། རིགས་གསུམ་དགོན་པའི་རྟེན་གཙོ་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནིའི་སྐུ་འདྲ་པཉྩ་དེ་ཝ་གི་ཕྱག་བཟོ་འདི་ བླམ་ངག་དབང་བློ་གྲོས་ཀྱིས་སྤུ་ན་ཁ་རྫོང་ལས་ཞུ་ཞུཝ་ཨིནམ་དང་ བླ་རབས་ལྔ་པ་བླམ་ཤཱཀྱ་རྒྱལ་པོ་གི་སྐབས་ལུ་གསུང་བྱོན་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།  

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།'''

སངས་རྒྱས་དོན་གྲུབ།  (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣།) ''གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། ཅ་རྙིང་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན། སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས།''

[[Bletour.com]] (n.d) Rigsum Goenpa Retrieved from: https://www.bletour.com/location/rigsum-goenpa/

'''''རྟ་མཆོག་སྒང་ལྷ་ཁང་།'''''

''༉ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྟ་མཆོག་སྒང་ལྷ་ཁང་འདི་ སྤ་རོ་ལས་ཐིམ་ཕུག་གྱོ་སའི་གཞུང་ལམ་གྱི་གཡོན་ཁ་ཐུག་ ཆུ་འཛོམས་ལུ་ཨ་ཙི་མ་ལྷོདཔ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། གཞུང་ལམ་ལས་ལྷ་ཁང་ལུ་འགྱོ་དགོ་པ་ཅིན་ རྐང་ཐང་སྦེ་སྐར་མ་ ༥ དེམ་ཅིག་འགོར་ནི་ཨིན་པས། ལྷ་ཁང་འདི་ དུས་རབས་ ༡༤ པའི་ནང་ལུ་ གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ་གིས་གདན་ས་བཅགས་གནང་ནུག།  ལྷ་ཁང་དེ་ཁར་བཞེངས་དགོ་མི་འདི་ཡང་ ཧེ་མ་གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ འཕུར་རྡོ་དགོན་པ་ལས་མར་གཟིགསཔ་ད་ ད་རེས་ལྷ་ཁང་ཆགས་ཏེ་ཡོད་སའི་ལྷ་ཁང་འདི་ སྟེང་གནམ་གྲུ་གསུམ་དང་ འོག་ས་གྲུ་གསུམ་ དྲག་པོ་ཁྲོ་བོའི་དཀྱིལ་འཁོར་བྱུང་སྦེ་གཟིགས་པཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། ཉིནམ་གཅིག་འབདཝ་ད་རིན་པོ་ཆེའི་གཟིགས་སྣང་ལུ་ ཨྱོན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་རྟ་མཆོག་ རྟ་མཆོག་བྷ་ལ་ཧའི་གུར་ཆིབས་ཏེ་ ད་ལྟོ་ལྷ་ཁང་ཡོད་སའི་སྒང་ཏོ་གུར་ཆགས་ཆགསཔ་གཟིགས་ཏེ་ དེ་ཁར་གདན་ས་བཅགས་པ་ཅིན་ ཆོས་བརྒྱུད་དང་མི་རྒྱུད་གཉིས་ཆ་་ར་ལུ་ལེགས་ཤོམ་འོང་ནི་གི་ལུང་བསྟན་ཡང་གནང་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས།(སྤ་རོ་རྫོང་ཁག། ༢༠༢༡།)''

''ཤུལ་ལས་ གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ་མཆོག་གིས་ ཨྱོན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་ལུང་བསྟན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་གནང་ཞིནམ་ལས་ ཁོ་རའི་སྲས་མོན་པ་བདེ་བ་བཟང་པོ་གིས་བདག་འཛིན་མཛད་དེ་ རྟ་མཆོག་ཆོས་རྗེ་རིམ་བྱོན་གྱི་བཞུགས་གནས་སྦེ་བཟོ་སྟེ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ཆོས་རྗེ་རིམ་བྱོན་གྱི་སྒེར་དབང་གཙུག་ལག་ཁང་སྦེ་མ་ཉམས་པར་ཡོདཔ་ཨིན།'' 

''གནས་དེ་ཁར་ གྲུབ་ཐོབ་རིན་པོ་ཆེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངང་ལུ་བཞུགས་སའི་རྡོའི་ཁྲི་དང་ རྟ་མཆོག་བྷ་ལ་ཧའི་ཞབས་རྗེས་གུར་བཞེངས་པའི་ཁང་བཟང་མཆོད་རྟེན་ཡང་ཡ་མཚན་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཚུ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་དེ་ཁར་འགྱོ་བའི་ལམ་ཁར་ སྤ་ཆུ་གི་གུ་ལས་ གྲུབ་ཐོབ་མཆོག་གིས་བཞེངས་ཡོད་པའི་ལྕགས་ཟམ་གཅིག་ཡང་མཇལ་ནི་ཡོད། ལྷ་ཁང་འདི་ ཐོག་གསུམ་སྦེ་བཞེངས་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ ཐོག་དང་པའི་ནང་ སྤྲུལ་སྐུ་འཛིང་གི་ཕྱག་བཟོ་ཆོས་ལོངས་སྤྲུལ་གསུམ་གྱི་སྐུ་སྨན་འཇིམ་ལས་གྲུབ་མི་ གཙོ་བོ་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་སྐུ་ སྨོན་ལམ་གང་བཏབ་ཐེབས་མི་གཅིག་ཡོདཔ་དང་། བར་ཐོག་ལུ་མགོན་པོ་ཕྱག་དྲུག་པ་དང་ མ་གཟའ་དམ་གསུམ་གྱི་མགོན་ཁང་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།ཐོག་གསུམ་པའི་ནང་ལུ་ དགེ་སློང་མ་དཔལ་མོའི་ལུགས་ཀྱི་བཅུ་གཅིག་ཞལ་དང་ རྒྱལ་པོའི་ལུགས་ཀྱི་བཅུ་གཅིག་ཞལ། རྗེ་གྲུབ་ཐོབ་དང་སྲས་བདེ་བ་བཟང་པོའི་སྐུ་འདྲ་ གྲུབ་ཐོབ་ཀྱི་ཕྱག་བཟོ་ལྕགས་འཐག་དང་ཕྱག་མཁར། དེ་ལས་  རྗེ་ཡོན་ཏན་མཐའ་ཡས་ཙཱ་རི་གནས་བསྐོར་བའི་སྐབས་ཀྱི་ཕྱག་མཁར་ཚུ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། (སྤ་རོ་རྫོང་ཁག། ༢༠༢༡།)''

''ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ ལོ་བལྟར་བཞིན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་ཚུ་ལྷག་དོ་ཡོདཔ་དང་ ལོ་བལྟར་གྱི་ཚེས་བཅུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཁའི་ཚེས་བཅུའི་འཆམ་གྱི་ལེའུ་ཚུ་ཡང་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ བྱིན་རླབས་ཅན་ཡོད་ཟེར་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།  གཞན་ཡང་ ཉིནམ་གཅིག་ལུ་ སྨད་སྤ་གྲོ་རྟ་མཆོག་གི་ཇོ་བོ་དང་བར་སྐྱིད་ཆུ་ལྷ་ཁང་གི་ཇོ་བོ་  སྟོད་ལྷ་ལྡིང་གི་ཇོ་བོ་གསུམ་མཇལ་ཚུགས་པ་ཅིན་ ཚེ་ཕྱི་མ་ངན་སོང་གསུམ་ནང་མི་སྐྱེ་ཟེར་ཡིད་ཆེས་བསྐྱེདཔ་ཨིན།ལྷ་ཁང་འདི་ ས་གནས་ཉམས་དགའ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་གུར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལྷ་ཁང་འོག་གི་སྤ་ཆུ་ནང་ པཱན་གྲུ་གཏང་སའི་ས་གོ་ཡང་ཡོདཔ་ལས་ ཕྱི་ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ཡང་ ས་ཉམས་སྐྱོང་ས་དང་པར་བཏབ་ནི་གི་ས་གོ་དགའ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།'' 

'''''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།'''''

''ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་དབང་ཕྱུག། (༢༠༡༥) གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན། ཅ་རྙིང་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན། སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས།''

''སྤ་རོ་རྫོང་ཁག། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༢༡) རྟ་མཆོག་སྒང་ལྷ་ཁང་། &lt;nowiki&gt;http://www.paro.gov.bt/dz/node/312&lt;/nowiki&gt; ལས་ཕབ་ལེན་འབད་ཡོད།''

''Drukasia.com. (n.d). Tachogang Lhakhang. Retrieved from: https://www.drukasia.com/bhutan/paro/tachogang-lhakhang/''


'''སྤ་རོ་སྟག་ཚང་གི་སྐོར།'''

༉ ང་བཅས་ར་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་ཨྱོན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ སྦས་ཡུལ་སྦེ་བྱིན་གྱིས་རླབས་ཏེ་ཡོད་པའི་གནས་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་གྲས་ལས་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་དང་བྱིན་རླབས་ཅན་གྱི་སྤ་རོ་སྟག་ཚང་འདི་ སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་བཙན་ཏོག་རྒེད་འོག་ནང་ བྱག་སྦོམ་ཅིག་གི་རྐེད་པར་ རྒྱ་མཚོ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༣༡༢༠ གི་ས་ཁར་ ཡ་མཚན་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། གནས་དེ་ཁར་འགྱོ་དགོ་པ་ཅིན་ “སྤ་རོ་ས་མཚམས་མཆོད་རྟེན་ལས་ སྣུམ་འཁོར་ནང་ལས་ཐོན་ཞིན་ན་ རྐང་སྟོང་སྦེ་འགྱོ་བ་ཅིན་ དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་ ༢ ལྷགཔ་ཅིག་ལུ་ལྷོད་ཚུགས” (དད་པའི་ས་བོན། གནམ་ལོ་མེད་ ༢༠༠༨ ཤོག་གྲངས་ ༡༣༠།) ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། 

དེ་ཡང་ དུས་རབས་ ༨ པའི་ནང་ལུ་ ཨྱོན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ རྡོ་རྗེ་གྲོ་ལོད་ཀྱི་རྣམ་པ་ལུ་སྐུར་བཞེངས་པའི་སྐབས་ལུ་ མོན་མོ་བཀྲིས་ཁེའུ་སྒྲོན་ཡང་ སྐུ་ལུས་འདོད་རྒུར་སྒྱུརཝ་ལས་ སྟག་མོའི་ཚུལ་ལུ་སྤྲུལ་ཏེ་ཆིབས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྦེ་མཛད་དེ་ ད་ལྟོ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་གནས་དེ་ཁར་བྱོན་ཞིནམ་ལས་ བྱག་ཕུག་དེ་ནང་ལོ་གསུམ། ཟླཝ་གསུམ། བདུན་ཕྲག་གསུམ་དང་ ཉིནམ་གསུམ་གྱི་རིང་ལུ སྒྲུབ་པ་གནང་ཡོདཔ་ཨིན། སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་ (གནམ་ལོ་མེད། 2021 །) ས་གནས་འདི་ སྟག་མོ་གནས་སའི་ཚང་ཅིག་འབདཝ་ལས་ མིང་ཡང་སྟག་ཚང་ཟེར་ཡོངས་གྲགས་སོང་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཨོ་རྒྱན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་གསོལ་འདེབས་ལེའུ་བདུན་མ་ལས། སྟག་ཚང་སེང་གེ་བསམ་གྲུབ་ཀེའུ་ཚང་དུ། །གདུག་པའི་མུ་སྟེགས་བདུད་དང་དམ་སྲི་བཏུལ། །གནས་ཆེན་གངས་བྲག་རྣམས་ལ་གཏེར་ཆེན་སྦས། །མ་འོངས་སྙིགས་མའི་སེམས་ཅན་ཐུགས་རྗེས་གཟིགས། །རྡོ་རྗེ་གྲོ་ལོད་ཞབས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།། ཟེར་གསུངས་བཞག་ཡོདཔ་བཟུམ་ ཨྱོན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ བྱག་ཕུག་འདི་ནང་འབྱོན་དགོ་མི་དོན་དག་འདི་ཡང་ གནས་འདི་ཁར་བདུད་སྲིན་གདུག་དྲགས་ཚུ་ དམ་བཏགས་པར་འབྱོན་ཡོདཔ་དང་ མ་འོངས་འདུལ་བྱ་སེམས་ཅན་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཟབ་གཏེར་ཚུ་སྦ་བཞག་པར་བྱོན་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྟག་ཚང་གི་གནས་འདི་ ཨྱོན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་ཁོ་ར་རྐྱངམ་གཅིག་སྒྲུབ་པ་གནང་སའི་ཕུག་མེན་པར་ མཁའ་འགྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་དང་མོན་མོ་བཀྲིས་ཁེའུ་སྒྲོན་གཉིས་ཡང་སྒྲུབ་པ་གནང་སྟེ་ གྲོགས་གསུམ་བདེ་ཆེན་ཧེ་རུ་ཀ་དང་ རྩ་ཐིག་རླུང་གསུམ་གྱི་རང་དབང་འཐོབ་ཡོདཔ་དང་། འབྱུང་བ་ལྔ་དང་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་བདག་དབང་ཡང་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན། གཞན་ཡང་ ཚེ་དཔག་མེད་ཀྱི་ལུང་བསྟན་དང་ དཀྱིལ་འཁོར་ག་རའི་གཙོ་མོ་ལུ་གྱུར་ཡོད་པའི་གྲུབ་རྟགས་ལེ་ཤ་ཅིག་སྟོན་གནང་ཡོད་པའི་ གནས་ཆེན་ཅིག་ཨིན། 

དེ་མ་ཚད་ཤུལ་ལས་ སངས་རྒྱས་བསྟན་པའི་བདག་རྐྱེན་མཛད་མི་ རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པ། ཕ་ཇོ་འབྲུག་སྒོམ་ཞིག་པོ་དང་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་ཁོ་རའི་ཐུགས་སྲས་ རྗེ་འབངས་ཉེར་ལྔ་ལས་རླངས་ཆེན་དཔལ་གྱི་སེངྒེ་ཚུ་ཡང་ གནས་དེ་ནང་ སྒྲུབ་པ་གནང་སྟེ་བཞུགས་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་འདུག། གནས་དེ་ཁར་ ད་རེས་ནངས་པབཟུམ་སྦེ་ གཙུག་ལག་ཁང་ཚུ་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ལས་ ཨྱོན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་ལུང་བསྟན་ལས། སྟག་ཚང་དང་པོ་དར་ཞིང་བར་དུ་རྒུད། །ཐ་མ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་གཅིག་གིས་བདག། ཟེར་གསུངས་ཡོདཔ་བཟུམ་ དུས་རབས་ ༡༧ པའི་ནང་མཐུ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་འབྲུག་ལུ་བསྟན་པའི་མཛད་འཕྲིན་སྤེལ་ཏེ་བཞུགས་པའི་སྐབས་ལུ་ སྟག་ཚང་གི་གནས་བདག་སེངྒེ་བསམ་གྲུབ་ཀྱིས་ གནས་འདི་ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ལུ་རྩིས་ཕུལ་ཞིནམ་ལས་ ཞབས་དྲུང་ཁོ་ར་ཡང་ སྤྱི་ལོ ༡༦༤༦ ལུ་ བླ་མ་རིག་འཛིན་སྙིང་པོ་ལས་དགོངས་འདུས་ཀྱི་ཆོས་འཁོར་ཡོངས་རྫོགས་གསན་གནང་ཡོད་མི་གི་སྒྲུབ་པ་གནང་བའི་སྐབས་ སྒྲུབ་པ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ མཐར་ཕྱིན་པའི་བྱིན་རླབས་ཐོབ་སྟེ་ཐུགས་བརྙེསཔ་ལས་ གནས་དེ་ཁར་གཙུག་ལག་ཁང་ཅིག་བཞེངས་ནིའི་ ཐུགས་བཞེས་གནང་ནུག། ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཕྱག་འགན་མང་རབས་ཅིག་བཀྲམ་སྟེ་བཞག་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་སྲས་བསྟན་འཛིན་རབ་རྒྱས་ལུ་གཙུག་ལག་ཁང་ཅིག་བཞེངས་དགོ་པའི་བཀའ་གནང་ནུག། ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་གི་བཀའ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ བྱག་གི་རྐེད་པར སྤྱི་ལོ་ ༡༦༩༢ ལུ་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ནི་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༦༩༤ ལུ་ རང་ལུགས་བཟོ་བཀོད་ཀྱི་ཐོག་ལུ་ ཡ་མཚན་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཞེངས་ཚར་ནུག། 

དེ་ནང་ ནང་རྟེན་ཡང་ དཔོན་སློབ་གྲགས་པ་རྒྱ་མཚོ་གིས་བལ་ཡུལ་ལས་ལྷ་བཟོཔ་པཉ་དེ་ཝ་གདན་དྲངས་ཏེ་ རྒྱུ་ཟངས་ལས་བསྒྲུབས་པའི་གུ་རུའི་སྐུ་འདྲ་སྦོམ་ཅིག་བཞེངས་ཏེ་ ལྷ་ཁང་དེ་ཁར་ཞུཝ་ད་ ལམ་གཟར་དྲགས་ཡོད་མི་ལས་ཕར་ཞུ་ནི་སྟབས་མ་བདེ་བར་ སྐུ་གཟུགས་སོ་སོར་འཕྱལ་་ཏེ་ཞུ་ནིའི་ཞལ་འཆམ་བྱུངམ་ད་ སྐུ་དེ་གིས་གསུང་བྱོན་ཏེ་ ཁོ་ཞུ་ཚུགས་མི་ཅིག་འཐོན་འོང་ཟེར་གསུངམ་བཞིན་དུ་  གནས་བདག་སེངྒེ་བསམ་གྲུབ་ཀྱིས་མི་ཅིག་ལུ་སྤྲུལ་ཏེ་ ཞུ་ཡོད་པའི་གུ་རུ་གསུང་འབྱོན་མའི་སྐུ་གཅིག་དང་། སྨོན་ལམ་གང་བཏབ་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་རྩ་ཅན་གཅིག། གཞན་ཡང་ གུ་རུ་མཚན་བརྒྱད་དང་ཚེ་དཔག་མེད་ཀྱི་སྐུ་རྟེན་བྱིན་ཅན་ལེ་ཤ་ར་ཡོདཔ་ཨིན། གནས་དེ་ཁར་ གུ་རུ་གསུང་བྱོན་མའི་ལྷ་ཁང་། གྲོ་ལོད་སྒྲུབ་ཕུག། ཀུན་ར། དཔལ་ཕུག་མཆོད་རྟེན་ལྷ་ཁང་། མཚན་བརྒྱད་ལྷ་ཁང་། གྲོ་ལོད་ལྷ་ཁང་། རྣམ་སྲས་ལྷ་ཁང་། ཚེ་དཔག་མེད་ལྷ་ཁང་། གནས་ཁང་དང་ སྟོང་མཆོད་ལྷ་ཁང་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། (དད་པའི་ས་བོན། གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༠༨ །) 

སྟག་ཚང་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༩༥༡ གི་ལོ་ལུ་ མེ་མཆོད་བཞེས་ཡོདཔ་དང་ ད་རུང་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༨ ལུ་ མེ་མཆོད་ཐེངས་གཉིས་པ་བཞེས་ཡོད་རུང་  ནང་རྟེན་གུ་རུ་གསུང་བྱོནམ་དང་ ཕུར་པའི་ཨེ་ཁྲམ་ཚུ་ཉམས་ཆག་མ་ཤོར་བར་ ད་རེས་ནངས་པ་ཡང་ དད་ལྡན་བསོད་ནམས་ཅན་གྱི་དད་པའི་རྟེན་སྦེ་གནས་དེ་ཁར་བཞུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། གནས་དེ་མེ་མཆོད་བཞེས་ཡོད་རུང་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་མཆོག་གིས་ རང་ལུགས་འབྲུག་པའི་བཟོ་བཀོད་ཀྱི་ཐོག་ལུ་ སྔར་བ་ལྷག་སྟེ་ཉམས་གསོ་མཛད་གནང་ཞིནམ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༥ ལུ་འབྲུག་གི་རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་ ༧༠ པ་སྤྲུལ་སྐུ་འཇིགས་མེད་ཆོས་གྲགས་མཆོག་དང་ རྒྱལ་སྲིད་བསྟན་འཛིན་རབ་རྒྱས་ཀྱི་སྤྲུལ་ཀུ་རྣམས་གཉིས་ཀྱིས་རབ་གནས་རྒྱས་ཤིང་རྒྱསཔ་སྦེ་གནང་སྟེ་ ད་རེས་ནངས་པ་ ག་ནི་བ་དགའ་ཏོག་ཏོ་དང་གཟི་བརྗིད་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན།ཚེ་འདི་ལུ་གནས་དེ་མཇལ་ཚུགས་པ་ཅིན་ གནས་སྐབས་ཚེ་འདིའི་བསམ་པའི་དོན་དག་ག་ར་འགྲུབ་ཚུགས་པའི་མཆོག་དང་ཐུན་མོང་གི་དངོས་གྲུབ་འཐོབ་ནི་དང་བར་ཆད་ཚུ་བསལ་ཏེ་སྡིག་སྒྲིབ་བྱང་ཚུགསཔ་མ་ཚད། ཚེ་ཕྱི་མ་ཟངས་མདོག་དཔལ་རི་གི་ཞིང་ཁམས་ལུ་སྐྱེ་ནིའི་རྟེན་འབྲེལ་སྒྲིགཔ་ཨིནམ་ལས་ འབྲུག་མི་ཡོངས་ཀྱིས་མཇལ་ཚུགས་པ་ཅིན་ ཕན་ཡོན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷག་པར་དུ་ གནས་འདི་ཕྱི་མི་ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་ལུ་ཡང་ ཡོངས་གྲགས་ཡོད་པའི་གནས་རྩ་ཅན་ཅིག་ཨིན།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

དད་པའི་ས་བོན། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༠༨) འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་མགོན་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཆགས་རབས་གསལ་བའི་ལམ་སྟོན། ཐིམ་ཕུ། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

སྤ་རོ་རྫོང་ཁག། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༢༡) སྤ་རོ་སྟག་ཚང་། https://web.archive.org/web/20221014102623/http://www.paro.gov.bt/dz/node/300

འབྲུག་བལྟ་བཤལ་ཚོགས་སྡེ། (ལོ་མེད) http://www.parotaktsang.org

འབྲུག་ཨེ་ཤི་ཡ། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༢༡) སྟག་ཚང་གཙུག་ལག་ཁང་། https://www.drukasia.com/bhutan/paro/taktsang-monastery/


'''རྟ་ལང་ཁ་ལྷ་ཁང་།'''

༉ རྟ་ལང་ཁའི་ལྷ་ཁང་ཡང་ན་ རྟ་ལང་བཀྲ་ཤིས་འབྲུག་རྒྱལ་མགོན་པའི་ལྷ་ཁང་འདི་ ག་ནི་བ་ཉམས་དགའ་བའི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཐིམ་ཕུག་ལུ་ཡོད་པའི་སེམས་རྟོགས་ཁའི་རི་མགོ་ལུ་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༣༢༠༠ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཡིན། ལྷ་ཁང་འདི་ཁར་ སེམས་རྟོགས་ཁ་གསང་སྔགས་ཟབ་དོན་ཕོ་བྲང་རྫོང་གི་ལྟག་ལས་འགྱོ་བ་ཅིན་ དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་ ༢ དེ་ཅིག་ནང་ལྷོད་ནི་དང་ ལྕམ་སྒང་ལས་སྦེ་ཤིང་དུམ་བཏོན་སའི་ལམ་བདའ་སྟེ་ སྣུམ་འཁོར་ནང་འགྱོ་བ་ཅིན་དུས་ཡུན་སྐར་ཆ་ ༣༠ དེ་ཅིག་ནང་ལྷོད་ཚུགསཔ་ཨིན་པས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ར་ བར་པའི་ས་ལས་ མི་ལམ་བདའ་སྟེ་འགྱོ་བ་ཅིན་ དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་ ༡ དེ་ཅིག་ནང་ལྷོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

དད་པའི་ས་བོན་ (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༠༨) ནང་ལུ་ ལྷ་ཁང་འདི་གི་སྐོར་ལས་ གནས་ཚུལ་བསྡུ་སྒྲིག་འབད་དེ་ཡོད་མི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ རྟ་ལང་བཀྲ་ཤིས་འབྲུག་རྒྱལ་དགོན་པའི་ལྷ་ཁང་འདི་ སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས་ཀྱི་རྟེན་གསུམ་ཐོ་དེབ་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ གདན་ས་བཅགས་མི་འདི་ ཨ་ཞེ་སྣང་ས་འོད་འབུམ་གྱི་རྩ་བའི་བླམ་ཤཱཀྱ་རྒྱལ་མཚན་ཨིན་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། ཨིན་རུང་ ད་རེས་ནངས་པ་ མི་ཚུ་གི་ངག་རྒྱུནལུ་འབད་བ་ཅིན་ བླམ་ངག་དབང་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་གདན་ས་བཅགས་ཡོདཔ་དང་ ཤུལ་ལས་སྤྲུལ་སྐུ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་གིས་རྒྱ་བསྐྱེད་མཛད་གནང་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས།

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྫོང་གཞིས་དང་ལྷ་ཁང་ཚུ་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ ནང་རྟེན་བྱིན་རླབས་ཅན་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ ཡ་མཚན་སྲུང་དང་གཏམ་རྒྱུད་ལེ་ཤ་བཤད་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་བཟུམ་སྦེ་ར་ རྟ་ལང་ཁའི་ལྷ་ཁང་གི་གསུང་རྟེན་བཀའ་འགྱུར་གྱི་སྐོར་ལས་ཡང་ གཏམ་རྒྱུད་ངོ་མཚར་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་བཤད་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ད་རེས་ལྷ་ཁང་ནང་ཡོད་པའི་གསུང་རྟེན་བཀའ་འགྱུར་བྲིས་མི་ཤོག་ཀུ་འདི་ ལྷ་ཁང་གི་རྒྱབ་ཁའི་ནགས་ཚལ་ནང་ལས་གཏེར་སྦེ་བཞེས་ཡོདཔ་དང་ གཏེར་བཞེས་སའང་ས་གོ་འདི་ ད་རེས་ནངས་པ་ཡང་དད་པའི་ཡུལ་དུ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདལ་ཤོག་བརྡུང་སའི་རྡོ་ལེབ་འདི་ ད་རེས་ལྷ་ཁང་གི་གདོང་ཁའི་རྩིག་པའི་སྟེགས་གུར་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ མི་ཚུ་གིས་ངག་རྒྱུན་བཤད་མི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ རྡོ་འདི་འབག་སྟེ་ལྷ་ཁང་སྐོར་ར་རྐྱབ་པ་ཅིན་ ལས་སྒྲིབ་ཚུ་འདག་འོང་ཟེར་བཤད་སྲོལ་འདུག། དེ་ལས་གཞན་ཡང་ གསུང་རྟེན་བཀའ་འགྱུར་ཚུ་ཚར་ཅིག་ལྷག་པ་ཅིན་ ཚར་ལྔ་ལྷག་པའི་ཕན་ཡོན་ཡོད་ཟེར་སླབ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན།

ད་རེས་རྟ་ལང་ཁ་ བཀྲ་ཤིས་འབྲུག་རྒྱལ་དགོན་པ་འདི་ གཞུང་གྲྭ་ཚང་གིས་བདག་འཛིན་མཛད་གནང་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་ཐབས་ཀྱི་སྲོག་ཤིང་་དགེ་འདུན་གྱི་སློབ་གྲྭ་གཞི་བཙུགས་མཛད་དེ་ སྔར་ལས་ལྷག་སྟེ་བདག་འཛིན་མཛད་བཞིན་པ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ལུ་བཞུགས་མི་ དད་ཅན་གྱི་འབྲུག་མི་ཚུ་གི་དད་པའི་རྟེན་དང་ཕྱག་མཆོད་ཕུལ་སའི་ས་གནས་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ཚེས་བཟང་དུས་བཟང་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་ མཇལ་བར་འོང་མི་ཡང་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༠༨) དད་པའི་ས་བོན། ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

Orientalarchitecture.com. (n.d). Talakha Goempa. Retrieved from:

https://www.orientalarchitecture.com/sid/1551/bhutan/thimphu/talakha-goemba


'''རྟ་ལོག་གསང་སྔགས་ཆོས་གླིང་།'''

ང་བཅས་རའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བཀའ་དྲིན་ཅན་གྱི་དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པ་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་གིས་ འབྲུག་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་བྱིན་གྱིས་རླབས་ཏེ་ འབྲུག་ཡུལ་བདེ་བའི་ས་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ནང་ ཨོ་རྒྱན་སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་གིས་གཙོས་པའི་ ནང་པའི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་ རྣམས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་རླབས་གནང་བའི་གནས་ཆེན་གནས་གྲངས་མེདཔ་ཅིག་ཡོད་པའི་གྲས་ལས་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་རྟ་ལོག་གསང་སྔགས་ཆོས་གླིང་འདི་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་ སྤུ་ན་ཁ་རྫོང་ཁག་རྟ་ལོག་རྒོད་འོག་ནང་ རྒྱ་མཚོ་མཐའ་མ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཏར་ ༢༨༠༠ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ ག་ནི་བ་ཇམས་དགའ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། (heveanlybhutan, n.d) 

ལྷ་ཁང་འདི་ཁར་མ་ལྷོད་པའི་ཧེ་མ་ ལ་བཙས་ཁ་གཡུས་ཚན་གྱི་སྦུག་ལུ་ ལ་བཙས་ཁ་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་གླིང་ཟེར་ ཆོས་རྗེ་པད་དཀར་དོན་ལྡན་གྱི གདན་ས་བཅགས་གནང་པའི་ལྷ་ཁང་ཅིག་ཡང་མཇལ་ནི་འདུག། དེ་མ་ཚད་ རྟ་ལོག་འགྱོ་སའི་སྒོར་ལྟབ་གཡས་ཧོངས་ལུ་ རྗེ་་མཁན་ཁྲི་རབས་ ༩ པ་རྒྱལ་བ་ཤཱཀྱ་རིན་ཆེན་མཆོག་གིས་ དུས་རབས་ ༡༨ པའི་ནང་གདན་ས་བཅགས་མི་ནོར་བུའི་གླིང་དང་དབྱེ་བ་མེད་པའི་ལྷ་ཁང་ ནོར་བུ་སྒང་ལྷ་ཁང་ཡང་མཇལ་ཚུགསཔ་ཨིན། གཞན་ཡང་ དཔལ་མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པའི་རྒྱལ་བཙུན་རྣམས་ཀྱི་ གཟིམ་ཅུང་དང་ བྱིན་རླབས་ཅན་གྱི་གནས་མང་རབས་ཅིག་མཇལ་ཚུགསཔ་ཨིན། རྟ་ལོག་གསང་སྔགས་ཆོས་གླིང་གཙུག་ལག་ཁང་འདི་ “རབ་བྱུང་ ༡༢ པའི་ཆུ་ཁྱི་ལོའམ་དུས་རབས་ ༡༨ པར་སྐུ་འཁྲུངས་མི་ ཁྲི་སྤྲུལ་ ༢ པ་འཇིགས་མེད་སེང་གེ་གིས་གདན་ས་བཅགས་གནང་ནུག། ཤུལ་ལས་ རབ་བྱུང་ ༡༣ པའི་ལྕགས་ཕག་ལོའམ་ དུས་རབས་ ༡༨ པར་སྐུ་འཁྲུངས་མི་ ཞབས་དྲུང་ཐུགས་སྤྲུལ་ ༣ པ་འཇིགས་མེད་གྲགས་པ་གིས་རྒྱ་བསྐྱེད་མཛད་གནང་ནུག།” ( དད་པའི་ས་བོན། གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༠ ཤོག་གྲངས་ ༧༩) དུས་དེ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ལྷ་ཁང་འདི་ ཞབས་དྲུང་ཐུགས་སྤྲུལ་རིམ་བྱོན་གྱི་གདན་ས་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ རྒྱུན་སྐྱོང་མཛད་གནང་ནུག། 

ལྷ་ཁང་འདི་གི བཟོ་བཀོད་དེ་ཡང་རང་ལུགས་སྔར་སྲོལ་ལམ་ལུགས་ལྟར་ཡོད་པའི་ཁར ས་ཆ་ཡང་ཙན་ལྡན་ཤིང་གིས་བསྐོར་ཏེ་ ཉམས་དགའ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ལས་ལྷ་ཁང་འདི་ནང་གཞུང་གྲྭ་ཚང་གིས་ གཞི་རིམ་བཤད་གྲྭ་ཅིག་གཞི་བཙུགས་མཛད་གནང་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྟ་ལོག་གསང་སྔགས་ཆོས་གླིང་ལྷ་ཁང་ནང་ ལམ་སྲོལ་དང་འབྲེལ་བའི་བརྩི་སྲུང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བརྩི་སྲོལ་ཡོད་པའི་ནང་ལས་གཙོ་བོ་ཅིག་འདི་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་རང་ཟླ་ ༢ པའི་ཚེས་ ༨ ལས ༡༠ ཚུན་ཉིན་ཞག་ ༣ གྱི་རིང་ལུ་ རྟ་ལོག་ཚེས་བཅུ་ཟེར་ བརྩི་སྲུང་ཞུ་སྲོལ་ཡོད་མི་འདི་ཨིན་པས། དེ་གི་སྐབས་ལུ་ རྟ་ལོག་གཡུས་ཚན་གྱི་འོག་ལུ་ཡོད་མི་མི་སེར་དང་ གཞན་དད་ཅན་གྱི་འབྲུག་མི་མང་རབས་ཅིག་ རང་སོའི་བཟའ་ཚང་ཉམས་ གཟུགས་ཁར་སྒོ་དང་དཀྱི་ར་རྡིག་རྡིགམ་ཚུ་གྱོན་ཏེ་ དགའ་དགའ་སྤྲོ་སྤྲོའི་ངང་ལུ་ཚེས་བཅུ་འདི་ བརྩི་སྲུང་ཞུ་བར་འོང་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་དེ་ཁ་ལས་དུས་ཡུན་སྐརམ་ ༡༠ དེ་ཅིག་གྱེན་འཛེགས་ཏེ་འགྱོཝ་ད་སྒུ་མ་ཤིང་སྦོམ་ཅིག་གི་རྩ་བར་ ཞབས་དྲུང་ཐུགས་སྤྲུལ་གསུམ་པ་འཇིགས་མེད་གྲགས་པ་གིས་བཏོན་གནང་ཡོད་པའི་བླམ་ཞབས་དྲུང་གི་གྲུབ་ཆུ་ཟེར་ད་ལྟོ་ཡང་མཇལ་ཚུགསཔ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གི་ལྟག་ལུ་སྤང་དཀར་པོ་ཟེར་མགོན་པ་ཅིག་ཡོད་མི་འདི་ དུས་རབས་ ༡༨ པར་སྐུ་འཁྲུངས་མི་ཞབས་དྲུང་ཐུགས་སྤྲུལ་ ༣ པའི་གཟིམ་ཅུང་གོང་མ་ཨིནམ་དང་ དེ་ཁར་ད་རེས་གཞུང་གྲྭ་ཚང་གིས་སྒྲུབ་སྡེ་ཅིག་ཡང་གསར་བཙུགས་གནང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། (དད་པའི་ས་བོན། ༢༠༡༠)

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔ་ཐོ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༠) དད་པའི་ས་བོན། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཐིམ་ཕུག།

Heavenlybhutan (n.d). TALO MONASTRY Retrieved from:

https://www.heavenlybhutan.com/sightseeing-places-of-bhutan/places-to-visit-in-punakha/talo-monastery/


'''གཏམ་ཞིང་ལྷུན་གྲུབ་ཆོས་གླིང་ལྷ་ཁང་།'''

བུམ་ཐང་རྫོང་ཁག་ཆོས་འཁོར་རྒེད་འོག་གི་མངའ་འོག་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་གཏམ་ཞིང་ལྷུན་གྲུབ་ཆོས་གླིང་ལྷ་ཁང་འདི་ དུས་རབ་ ༡༥ པའི་ནང་ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གི་ལུང་བསྟན་དང་བསྟུན་ སྐུ་འཁྲུངས་མི་ གཏེར་སྟོན་རྒྱལ་པོ་ལྔའི་ཡ་གྱལ་གཏེར་བཏོན་པདྨ་གླིང་པ་མཆོག་གིས་ས་གནས་མང་རབ་ཅིག་ནང་ར་གདན་ས་མང་རབས་ཅིག་བཅགས་གནང་མི་ནང་ལས་གཙོ་བོ་ཅིགཨིན། གཙུག་ལག་ཁང་དེ་ རིག་འཛིན་གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་པ་མཆོག་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༥༠༡ རབ་བྱུང་བརྒྱད་པའི་ལྕགས་བྱ་དབྱུག་ཟླའི་ཚེས་ ༡༩ ལུ་གཙུག་ལག་ཁང་གི་འགྱམ་བཙུགས་གནང་སྟེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༥༠༥ ཤིང་གླང་མགོ་ཟླའི་ཚེས་ ༡༥ ལུ་ རབ་གནས་རྒྱས་ཤིང་རྒྱས་པ་གནང་སྟེ་ ཐོག་ཚད་གཉིས་འབད་མི་ལྷ་ཁང་དེ་བསྒྲུབས་ནུག། (དད་པའི་ས་བོན། ༢༠༡༣) ལྷ་ཁང་འདི་ བྱ་དཀར་ལས་ རིང་ཚད་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ལྔ་གི་ས་ཁར་ སྐུ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་བརྩེགས་པའི་བྱག་གི་གདོང་ཕྱོགས་ལྕམ་མཁར་ཆུ་གི་ཕར་ཁ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

གཙུག་ལག་ཁང་འདི་ཕྱི་ལས་བརྩིགཔ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་དང འཛུལ་སྒོ་ནང་ན་འཛུལཝ་ཅིག་ར་ ནང་གི་རྡོ་ཆལ་ནང་ལྷོདཔ་ཨིན་པས། རྡོ་ཆལ་འདི་སྦོམ་སྦེ་སྒོ་ཡངས་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་ཁར་ དེ་གི་གཡས་གཡོན་ལུ་ད་རེས་ནངས་པ་ དགེ་སློང་ཚུ་བཞུགས་སའི་གཟིམས་ཅུང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ གཏེར་སྟོན་ཁོ་ར་ཞལ་བཞུགས་པའི་སྐབས་ལུ་དགེ་སློང་ཚུ་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་མིན་འདུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལུ་བོད་ལྷ་ལུང་ལས་ཐུགས་སྲས་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་པ་ཐེག་མཆོག་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་དགེ་སློང་དག་པ་ཅིག་དང་གཅིག་ཁར་འཕེབས་ཞིནམ་ལས་ གཏམ་ཞིང་ཆོས་རྗེ་བླ་མ་རྡོ་རྗེ་གིས་གདན་ས་དེ་ཁར་འདྲེན་ཞུ་སྟེ་བཞུགས་བཅུག་ནུག། དེ་གི་ཤུལ་ལས་མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པའི་ཞབས་ལས་འཚོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་གནང་སྟེ་བཞུགས་ཡོད་རུང་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ་ལུ་ཐུགས་སྲས་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དགོངས་པ་ཆོས་ཀྱིས་དབྱིངས་སུ་ཐིམ་པའི་ཤུལ་ལས་ གདན་ས་དེ་ པད་གླིང་གསུངས་སྤྲུལ་བཅུ་གཅིག་པ་ འཇིགས་བྲལ་ཀུན་བཟང་པདྨ་རྡོ་རྗེ་མཆོག་གིས་པད་གླིང་གི་བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་དང་ བསྟན་སྤྱིའི་སྐུ་རིམ་འབུམ་སྡེ་ཚུ་དབུ་འདྲེན་མཛད་དེ་རྒྱུན་སྐྱོང་གནང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

ལྷ་ཁང་དེ་གི་ནང་ན་གི་མཆོད་བསམ་གྱི་བཟོ་བཀོད་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་པའི་ཁར་ དེ་ནང་གཏེར་སྟོན་རིན་པོ་ཆེ་པདྨ་གླིང་པ་ཁོ་རའི་སྐུ་གསུངས་ཐུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་སྦེ་བཞེངས་ཡོད་པའི་བཞུགས་ཁྲི་གསུམ་ཡང་མཇལ་ཚུགསཔ་ཨིན། དེ་ནང་གི་གྱང་གུར་ཡང་ གཏེར་སྟོན་ཁོ་ར་གིས་ཕྱག་བྲིས་གནང་ཡོད་པའི་ རིས་མོ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་ཐོག་གཉིས་ཡོད་ས་ལས་ སྟེང་ཐོག་འདི་ཚེ་དཔག་མེད་ཀྱི་ལྷ་ཁང་ཨིནམ་དང་ འོག་ཐོག་འདི་གུ་རུ་ལྷ་ཁང་ཨིན་པས། འོག་ཐོག་གི་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་ གུ་རུ་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་སྐུ་འདྲ་ཡོད་མི་འདི་ མཁའ་འགྲོ་མ་ཚུ་གིས་བཞེངས་བཞེངསམ་ཨིན་རུང་ དབུ་ཞྭ་མ་ཕུལཝ་ལས་ལོག་བྱོན་སོང་ནི་འདི་གིས་དབུ་ཞྭ་འདི་པདྨ་གླིང་པ་ཁོ་ར་གིས་ཕུལ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། རྒྱུཕ་མཚན་དེ་འབདཝ་ལས་་ ད་རེས་ནངས་པ་ཡང་ གུ་རུ་རིན་པོ་རིན་པོ་ཆེ་གི་སྤྱན་གནམ་ཁར་གཟིགས་ཏེ་ཡོད་མི་འདི་ མཁའ་འགྲོམ་ཚུ་འཕུར་བྱོན་པའི་བྱོན་ལམ་གྱི་ཕྱོགས་སུ་གཟིགས་གཟིགསཔ་ཨིན་ཟེར་ཨིན་པས།(Book my tour n.d). 

འོག་ཐོག་གུ་རུ་ལྷ་ཁང་ནང་ པད་གླིང་ཁོ་ར་གིས་ཉིནམ་གཅིག་ནང་བཟོ་གནང་བའི་ལྕགས་ཀྱི་དྲྭ་མིག་གོ་ལ་བཟུམ་སྦེ་བཀབ་བཏུབ་མི་ ལྗི་ཚད་ཀེ་ཇི་ ༢༥ འབད་མི་ཅིག་ཡང་མཇལ་ཚུགས་པས། དྲྭ་མིག་དེ་ བཀབ་སྟེ་ལྷ་ཁང་སྐོར་ར་ཚར་གསུམ་རྐྱབ་ཚུགས་པ་ཅིན་ མི་ཚེ་འཁོར་བ་ཐོག་མ་མེད་པ་ལས་བསགས་ཡོད་པའི་སྡིག་སྒྲིབ་ཚུ་དག་ཚུགས་པའི་ཡིད་ཆེ་བསྐྱེདཔ་ཨིན། པད་གླིང་ཁོ་རའི་སྐུ་འདྲ་ཡོད་སའི་་ལྷ་ཁང་གི་རྩིགཔ་འདི་མཁའ་འགྲོ་མ་ཚུ་གིས་བརྩིགས་བརྩིགསཔ་ཨིན་ཟེར་བཤད་ནི་ཡོདཔ་དང་ལྷ་ཁང་གཡས་ཧོངས་ལས་སྐོར་ར་རྐྱབ་འགྱོཝ་ད་ རྩིག་པའི་རྡོ་གུར་ ཞབས་རྗེས་དང་ཐོདཔ་ ཡི་གུ་ཨ་རང་བྱོན་གཉིས་ ཆིབས་ཕག་པའི་རྐང་རྗེས་ ཉི་ཟླ་ ཞབས་རྗེས་དང་དུང་དཀར་རང་བྱོན་ཚུ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། (དད་པའི་ས་བོན། ༢༠༡༣) སྟེང་ཐོག་ལུ་ ཚེ་དཔག་མེད་ཀྱི་ལྷ་ཁང་དང་དགོན་ཁང་གཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ནང་གཏེར་སྟོན་ཁོ་ར་གི་ཕྱག་བཟོ་ ཤཝ་གི་ཞལ་འབགཔ་བྱིན་རླབས་ཅན་ཅིག་ཡང་ཡོདཔ་དང་ དེ་གི་རྭཝ་དེ་ ལྷ་ཁང་གི་རྒྱབ་ཧོངས་ལུ་ཡོད་པའི་རི་ རྭ་བ་ཕུག་ཟེར་ས་ལས་གཏེར་སྦེ་བཞེས་བཞེསཔ་ཨིན་པས། ལྷ་ཁང་འདི་ བཞེངས་ཏེ་ལོ་ངོ་ལྔ་བརྒྱ་དེ་ཅིག་སོང་ཡོདཔ་ལས་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལྷ་ཁང་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ འགོ་ཐོག་གི་རབ་གནས་ཡང་ གཏེར་སྟོན་ཁོ་ར་དང་མཁན་ཆེན་ཚུལ་ཁྲིམས་དཔལ་འབྱོར་གྱིས་མཛད་གནང་མི་ལུ་རྟེན་ རྩ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། ད་རེས་ནང་པ་ཡང་ལྷ་ཁང་འདི་ པད་གླིང་གི་གདན་ས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་དད་ཅན་གྱི་མི་སེར་ཚུ་གི་ ཕྱག་མཆོད་ཕུལ་སའིརྟེན་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། 

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཆ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ    ལོ་མེད། ༢༠༡༣) ''དད་པའི་ས་བོན།'' འབྲུག། ཐིམ་ཕུ། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྤྲུན་ཁང་། 

Bookmytour (n.d). ''Tamshing lhakhang. Retrived from:''

https://www.bookmytour.bt/attractions/tamshing-lhakhang


'''ཐ་བྲག་དགོན་པ།'''

༉ ཐ་བྲག་དགོན་པ་འདི་ ཐིམ་ཕུ་རྫོང་ཁག་ཅང་རྒེད་འོག་ ལུང་བསྟན་ཕུ་དམག་ཁང་གི་གུ་ལུ་ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དགོན་པ་འདི་ནང་ལུ་འགྱོ་སའི་ལམ་ཁག་གསུམ་དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ ལུང་བསྟན་ཕུ་དམག་ཁང་ལས་ཡར་གཅིག་དང་ དབྱངས་ཅན་ཕུ་སློབ་གྲྭའི་ལྟག་ལས་ཡར་གཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ག་ཏེ་ལས་འགྱོ་རུང་  དགོན་པ་དེ་ཁར་ལྷོད་ནི་ལུ་ དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་ ༢ དེ་ཅིག་འགོར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།ལམ་གསུམ་པ་འདི་ སྣུམ་འཁོར་ལམ་དགོན་པའི་ལྟག་ལུ་ཚུན་ལཡོདཔ་ལས་ ལྷུང་འཚོ་ལས་བསྐོར་ཏེ་འགྱོ་རུང་ལྷོད་ཚུགསཔ་ཨིན་པས།

'''༢'''ཐ་བྲག་རིག་འཛིན་དགའ་ཚལ་དགོན་པ་འདི་ གཙང་མཁན་ཆེན་འཇམ་དབྱངས་དཔལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོའི་སློབ་མ་ རྒྱ་མཚོ་རྣམ་དྲུག་ཏུ་གྲགས་པའི་ནང་ལས་ མཁས་གྲུབ་གསང་སྔགས་རྒྱ་མཚོའི་གདན་ས་ཨིན་མས། མཁས་གྲུབ་མཆོག་ཧེ་མ་ བོད་ལུ་བཞུགས་པའི་སྐབས་ ནུབ་གཅིག་འབདཝ་ད་ཁོ་རའི་མནལ་ལམ་ནང་ཨྱོན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་ མ་འོངས་པ་ལུ་བྱག་ཕུར་པའི་དབྱིབས་དང་འདྲ་བའི་སྐེད་པ་ལུ་གདན་ས་བཅགས་གནང་ཞིནམ་ལས་ འགྲོ་བ་རིག་དྲུག་གི་སེམས་ཅན་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་ཞིང་རྒྱལ་བའི་ ལུང་བསྟན་གནང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལུང་བསྟན་འདི་དང་འཁྲིལ་ རབ་བྱུང་ ༡༡ པའི་ས་བྱ་ལོ་ སྤྱ་ལོ་ ༡༦༦༩ ལུ་ བྱག་ཕུར་པའི་དབྱིབས་དང་འདྲ་བ་ཕུར་པའི་རྒྱ་མདུད་གུར་གདན་ས་རིག་འཛིན་དགའ་ཚལ་འདི་བཅགས་གནང་ནུག། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཕུར་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ འགོ་དང་པ་ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ལུ་ མཁས་གྲུབ་གསང་སྔགས་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གིས་བཙུགས་གནང་གནང་སྟེ་ ལྷ་ཁང་འདི་གི་མིང་ཡང་དགའ་ལྡན་གཉིས་པ་ཟེར་བཏགས་གནང་ནུག། དེའི་ཤུལ་ལས་  རབ་བྱུང་ ༡༣ པའི་ཤིང་སྤྲེལ་ སྤྱ་ལོ་ ༡༧༦༤ ལུ་ མཁས་གྲུབ་གསང་སྔགས་རྒྱ་མཚོའི་ཡང་སྲིད་གཙུག་ལག་རྒྱ་མཚོ་གིས་ས་གོ་གསརཔ་ཅིག་ནང་ལོག་གསར་བཞེངས་གནང་སྟེ་ མིང་ཡང་ཐ་བྲག་དགོན་པ་ཟེར་བཏགས་གནང་ནུག།

དགོན་པ་འདིའི་ཕྱི་ཁ་ལུ་ བྱང་ཆུབ་མཆོད་རྟེན་གཅིག་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་དང་ དགོན་པའི་ནང་གི་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་འདི་ འདས་པའི་སངས་རྒྱས་མར་མེ་མཛད་ ལྟའི་སངས་རྒྱས་ཤཀྱ་ཐུབ་པ་དང་ མ་འོངས་པའི་སངས་རྒྱས་བྱམས་པ་མགོན་པོ་བཅས་དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་འདྲ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གཞན་ཡང་ མཁས་གྲུབ་གསང་སྔགས་རྒྱ་མཚོ་དང་ ཁོ་རའི་ཡང་སྲིད་གཙུག་ལག་རྒྱ་མཚོ་དང་ དེའི་ཡང་སློབ་རྗེ་ངག་དབང་ནོར་བུ་གི་སྐུ་འདྲ་ཚུ་ཨིན་མས།

ཐ་བྲག་རིག་འཛིན་དགའ་ཚལ་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ལྟག་ལུ་ སྒྲུབ་ཁང་ཅིག་མཇལ་ནི་ཡོད་མི་འདི་ རྡོ་སྣ་སྒྲུབ་ཁང་འདི་ཨིནམ་དང་སྒྲུབ་ཁང་འདི་ གཙུག་ལག་རྒྱ་མཚོའི་ཡང་སློབ་རྗེ་ངག་དབང་ནོར་བུ་གིས་  རབ་བྱུང་ ༡༤ པའི་མེ་གླང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༡༧ ལུ་ གདན་ས་བཏབ་གནང་གནངམ་ཨིན་པས། རུང་ ཤུལ་ལས་ རབ་བྱུང་ ༡༤ པའི་མེ་བྱ་ལོ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༣༧ ལུ་ རྗེ་ངག་དབང་ནོར་བུའི་སློབ་མའི་གཙོ་བོ་ མཁས་གྲུབ་ཆོས་ཀྱི་བྱུང་གནས་ཀྱིས་ལྷ་ཁང་ཆུང་ཀུ་ཅིག་བཞེངས་ཏེ་ མཚན་ཡང་རྡོ་སྣ་ཨོ་རྒྱན་མཁའ་འགྲོ་གླིང་ཟེར་བཏགས་གནང་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། (དད་པའི་ས་བོན། གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༠༨ །)

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས།  (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣) ''དད་པའི་ས་བོན།''  ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༤) ''གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན།'' ལམ་སྲོལ་རྒྱུ་དངོས་སྡེ་ཚན། སྲོལ་འཛིནལས་ཁུངས།ཀྲི་ཨེན་དཔར་བསྐྲུན་ཁང་།


'''མཐོ་བ་བྲག།'''

བུམ་ཐང་རྫོང་ཁག་ནང་ལུ་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་བྱིན་གྱིས་རླབས་པའི་བྲག་བཞི་ཡོད་པའི་གྲས་ལས་ གནས་ཆེན་མཐོ་བ་བྲག་འདི་ སྟང་རྒེད་འོག་ནང་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༣༢༠༠ དེ་ཅིག་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། གནས་དེ་ཁར་འགྱོ་དགོ་པ་ཅིན་ ལྕམ་ཁར་ལས་སྟང་ཚུན་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༢༧ འགྱོ་ཞིནམ་ལས་ སྟང་གཡུས་ཚན་ལས་མཐོ་བ་བྲག་ཁ་ཐུག་ལུ་སྣུམ་འཁོར་ནང་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༠ དེ་ཅིག་འགྱོ་བའི་ཤུལ་ལུ་ རྐང་སྟོང་སྦེ་ཆུ་ཚོད་གཉིས་དེ་ཅིག་ཁ་ཡར་བལྟ་འགྱོ་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། གནས་འདི་ སྦས་ཡུལ་མཁན་པ་ལྗོངས་གནས་ཀྱི་མཐའ་མ་ཡོདཔ་ལས་མཐའ་བྲག་དང་ བུམ་ཐང་གི་ཤར་ལྷོ་ནུབ་བྱང་ཕྱོགས་བཞིའི་གནས་ག་ར་ལས་ མཐོ་བ་བྲག་འདི་ས་མཐོ་སར་ཨིནམ་ལས་ མཐོ་བ་བྲག་ཟེར་སླབ་ཨིན་མས། ས་གནས་དེ་ཁར་ སྤྱི་ལོ་མ་ཐོན་པའི་ཧེ་མ་ ཀཤ་མིར་གྱི་རྒྱལ་པོའི་སྲས་མོ་ ལཀྵིཾ་ཀ་ར་ ཆོས་མིང་དགེ་སློང་མ་དཔལ་མོ་དང་ མོ་རའི་གཡོག་མོ་བསམ་འཕེལ་མ་གཉིས་ མཐོ་བ་བྲག་གི་དགོན་པ་བྱོན་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། (དད་པའི་ས་བོན། ༢༠༡༣ །) དགེ་སློང་མ་དཔལ་མོ་འདི་ སྐུ་གཟུགས་ལུ་མཛེ་ནད་ཟུན་ཏེ་ སྔོན་གྱི་ལུང་བསྟེན་ནང་འཁྲིལ་ མཐོ་བ་བྲག་ལུ་བྱོན་ཏེ་ ཡང་དག་པའི་སྒྲུབ་པ་མཛད་གནང་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ནད་འདི་ལས་དྲག་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ གནས་དེ་དུས་རབས་ ༨ པའི་ནང་ ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་བུམ་ཐང་ལུ་ ཐེངས་གཉིས་པ་བྱོན་པའི་སྐབས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་གནང་བའི་གནས་ཅིག་ཡང་ཨིན་པས། ཀྲོང་གསར་དཔན་སློབ་ ཆོས་རྒྱལ་མི་འགྱུར་བརྟན་པའི་སྐབས་ལུ་ལྷ་ཁང་འདི་ རྒྱ་བསྐྱེད་མཛད་གནང་ཡོད་དང་ དཀའ་བརྒྱུད་བླམ་ཤེས་རབ་མཚན་ཅན་གྱིས་ གུ་རུའི་སྐུ་འདྲ་འདི་མཐོ་བ་བྲག་གི་གནས་ཀྱི་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་སྦེ་བཙུགས་གནང་ནུག གནས་དེ་ཁར་ ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ རིག་འཛིན་འཇིགས་མེད་གླིང་པ་ གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་པ་དང་ ཝང་འཇིགས་མེད་ཀུན་གྲོལ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཅན་གྱི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་ཚུ་ཡང་ སྒྲུབ་པ་གནང་སྟེ་བཞུགས་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས།

གནས་དེ་ཁར་གནས་རིགས་མ་འདྲཝ་མཇལ་ནི་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ ཡེ་ཤེས་མཁའ་འགྲོམ་ཚུ་གིས་རྡོན་ཁྲི། གུ་རུའི་ཞབས་པུས་གཉིས་དང་རྡོ་རྗེའི་རྗེས། གཏེར་བདག་རིན་ཆེན་མགོན་གཡག་གི་ཆིབས་ཀྱི་ཞབས་རྗེས། ཤར་ཕྱོགས་མའི་ནགས་ར་ཟེར་ ཧེ་མ་ཤར་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་གི་བུམོ་སྤུན་གཉིས་ གནས་ཆེན་མཐོ་བ་བྲག་གི་ལོ་རྒྱུས་གོཝ་ཅིག་ དད་པ་དང་མོས་གུས་བསྐྱེད་དེ་ གནས་མཇལ་བར་འོང་ཞིནམ་ལས་ ལོག་སྟེ་ས་གནས་འདི་ཁར་ལྷོདཔ་ད་ བུམོ་སྤུན་གཉིས་ གདོང་ཡར་བལྟ་བསྒོར་ཏེ་ ཚེ་ཤུལ་མ་གནས་འདི་ཁར་ མི་ལུས་མ་ཐོབ་རུང་ བྱ་དང་བྱི་ཅུང་ཅིག་ལུ་སྐྱེས་བཅུག་ ཟེར་སྨོན་ལམ་བཏབ་སའི་ གནས་ཚུ་ཡང་མཇལ་ཚུགས་པས། དེ་ལས་ ཕུར་པའི་དབལ་ཟུར་རང་བྱོན་ སྒྲུབ་སྡེཔ་ཚུ་གིས་ཁམས་སངས་གནང་སའི་ཁམས་སངས་ཕུག་ བུ་དང་བུ་མོའི་དངོས་གྲུབ་ཞུ་སའི་གནས་རྡོ་ མཁའ་འགྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་དབུ་ཐོད་ཀྱི་པར་ སྤྲེའུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རང་བྱོན་ གནས་སྒོའི་ལྡེ་མིག་ རྡོ་གནམ་ལས་དཔྱངས་པ་ གནས་ཀྱི་ལས་ཡིག་གཏེར་སྦས་ས་ ཨྱོན་གུ་རུའི་རྡོ་རྗེ་རང་བྱོན་ ཕག་མོ་རང་བྱོན་ ཕག་མོ་རང་བྱོན་གུར་གུ་རུའི་ཕྱག་རྗེས་དང་ཕག་མོའི་བྷ་ག་རང་བྱོན་ དགེ་སློང་མ་དཔལ་མོའི་གསང་ལམ་ སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་གྲུབ་ཆུ་ དགེ་སློང་མ་དཔལ་མོའི་གྲུབ་ཆུ་ གཏེར་ཚག་ གསེར་ཕྱེ་དངུལ་ཕྱེ་ཚུ་མཇལ་ཚུགས་པས།

གཞན་ཡང་ འཆི་མེད་བདུད་རྩི་ཕུག་ཟེར་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་བོད་བསམ་ཡས་ལུ་ ཚེ་དཔག་མེད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཞལ་ཕྱེས་ཏེ་ འཆི་མེད་ཚེའི་སྒྲུབ་པ་གནང་སྟེ་ བོད་ཀྱི་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་ལུ་ཚེའི་དངོས་གྲུབ་ཞུ་བར་ཤོག་ཟེར་འབོཔ་ད མི་སེར་དང་བློན་པོ་ཚུ་གིས་ ཁྱོད་མི་སེར་ཀུན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཨིན་ལས་ རྒྱལ་པོའི་དབུ་ལུ་མི་གཞན་གྱི་ལགཔ་བཀལ་མི་མཆོག་ཟེར་ཞུ་སྟེ་ རྒྱལཔོ་བྱོན་ནི་ལས་བཀག་བཞག་ནུག། དེ་གིས་སྦེ་ གུ་རུའི་བདུད་རྩི་ཞུ་བར་འོང་མི་ག་ཡང་མེད་པར་ གུ་རུ་ཐུགས་ཕམ་སྟེ་བདུད་རྩི་ས་ཁར་བླུགས་ རིལ་བུ་གནམ་ཁར་བཏོར་བཏངམ་ད་ རིལ་བུ་ཕུད་རྡོག་གཅིག་མཐོ་བ་བྲག་ཆགསཔ་ལས་ མཐོ་བ་བྲག་གི་མི་ཚུ་ལུ་བདུད་རྩི་དངོས་སུ་འབབ་དོ་བཟུམ་མའི་ཚོར་བ་བྱུང་ཡོད་མི་ཚུ་མཇལ་ཚུགས་པས། དེ་ལས་ ཁྱུང་རང་བྱོན་ ཨྱོན་གུ་རུའི་ཞབས་པུས་གཉིས་ཀྱི་པར་ དགེ་སློང་མ་དཔལ་མོའི་སྒྲུབ་ཕུག་ དགེ་སློང་མ་དཔལ་མོའི་གཡོག་མོ་བསམ་འཕེལ་མའི་སྒྲུབ་ཕུག་ ཨྱོན་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་རྗེས་ གུ་རུའི་ཆེ་ཐོད་རྒལ་གནང་སའི་བཞུགས་ཁྲི་ ཆོས་ཨཱ་བལི་ཀཱ་ལི་བརྩེགས་པའི་བྱག་ མཁའ་འགྲོམ་གྱི་རྡོན་ཁྲི་ གུ་ར་རིན་པོ་ཆེ་གི་ཆོས་གནང་སའི་བཞུགས་ཁྲི་ བྱག་ཚེ་དཔག་མེད་རང་བྱོན་ ཚེ་དཔག་མེད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་བཤུབ་པའི་གསང་ལམ་ ཚེ་དཔག་མེད་ཀྱི་གྲུབ་ཆུ་ ཨྱོན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་ཞབས་རྗེས་ འོད་དཔག་མེད་རང་བྱོན་ མཁའ་འགྲོམ་ཚུ་སྐུ་ཁྲུས་གནང་སའི་ཨའི་གྲུབ་ཆུ་དང་ ལ་སོགས་པའི་གནས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན།

གནས་དེ་ཁར་འགྱོ་ནི་འདི་ ལམ་རིང་དྲགས་ནིའདི་གིས་ ཕྱི་ལྟ་བཤལཔ་གྱངས་ཁ་ཆདཔ་ཅིག་ལས་མ་འོངས་རུང་ འབྲུག་པའི་རྫོང་ཁག་ཁལ་གཅིག་གི་མི་སེར་ཚུ་གིས གནས་བསྐོར་ནང་འོངམ་འོང་སར་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རང་གིས་གཟུགས་ཁར་ནད་རེ་ཟུན་པ་ཅིན་ གནས་ཆེན་མཐོ་བ་བྲག་འགྱོ་ཞིནམ་ལས་ ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གུས་པའི་སྒོ་ལས་ ཡང་དག་པའི་སྒོམ་ཉམས་ལེན་འབད་ནི་དང་ ཡང་ན་ ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཅིག་བསྒྲུབས་པ་ཅིན་ ནད་འདི་ཚུ་དྲག་ཚུགས་པའི་ནུས་ཤུགས་ཡོད་ཟེར་བཤད་སྲོལ་ཡང་འདུག། 

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

ཀུན་བཟང་ཕྲིན་ལས། (༢༠༡༠) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུ། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

སངས་རྒྱས་དོན་གྲུབ། (༢༠༡༢) ''གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན།'' ཐིམ་ཕུ། ཅ་རྙིང་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན། སྲོལ་འཛིན་ལས་ཁུངས། 


'''སྟང་ཨྱོན་ཆོས་གླིང་།'''

༉ འབྲུག་ཙན་ལྡན་བཀོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་ཨྱོན་རིན་པོ་ཆེ་དང་ དཔལ་འབྲུག་པ་རིན་པོ་ཆེ་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གཉིས་ཀྱིས་ ས་ཆ་རྟ་རྨིག་ཙམཡང་མ་ལུས་པར་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཡོདཔ་དང་ དེའི་རྗེས་སུ་ མི་དབང་རིམ་བྱོན་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ ཚུལ་བཞིན་སྐྱོང་ཡོདཔ་ལས་ དུས་ད་ལྟའི་བར་ཡང་རྒྱལ་བློན་འབངས་གསུམ་ཐུགས་མཐུན་ཁྲིམས་གཙང་གི་ཐོག་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷག་པར་དུ་ ཨྱོན་རིན་པོ་ཆེའི་སྦས་ཡུལ་བུམ་ཐང་འདི་ རྩ་ཆེ་བའི་་གནས་དང་ལྷ་ཁང་ཚུ་གིས་བསྐོར་ཏེ་ ག་ནི་བ་ཉམས་དགའ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེའི་ནང་ལས་ བུམ་ཐང་སྟང་རྒེད་འོག་ལུ་ཡོད་མི་ཨྱོན་ཆོས་གླིང་གདན་ས་འདི་ འགོ་ཐོག་ར་ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ཀྱིས་ དུས་རབས་ ༡༤ པའི་ནང་ཕྱག་བཏབ་གནང་པའི་ བྱིན་རླབས་ཅན་གྱི་ས་གནས་ཅིག་ཨིན་མས། ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་མཆོག་ ད་ལྟོ་ཨྱོན་རྒྱན་ཆོས་གླིང་ལྷ་ཁང་ཡོད་སའི་ལྟག་ལུ་ བྱག་ཕུག་ཅིག་ནང་བཞུགས་པའི་སྐབས་ལུ་ འཁོར་སློབ་མ་ཚུ་གིས་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་ ག་ཏེ་ལུ་གདན་ས་བཏབ་པ་ཅིན་དྲག་ག་ཟེར་ཞུ་བའི་སྐབས་ བླམ་གིས་གདན་ས་འདི་ བླམ་ཁོ་རའི་སྒྲུབ་ཕུག་གི་འོག་ལུ་ ད་རེས་ནངས་པ་གཏེར་སྤོང་ཟེར་སའི་འོག་ལུ་ ནོར་གཏེར་ལེ་ཤ་བཞུགས་ཡོད་པའི་ས་དབྱིབས་རིན་པོ་ཆེ་སྤུངས་སྤུངསམ་བཟུམ་ཡོད་མི་དེ་ཁ་ལས་ མདའ་རྒྱང་གང་ཙམ་གྱི་འོག་ལུ་ གླང་ཆེན་ཁ་མར་བལྟ་བརྒྱུགས་བརྒྱུགསཔ་བཟུམ་མའི་མགུ་ལུ་ སྲིན་པོ་གན་རྐྱལ་སྦེ་འགྱེལ་བའི་ མགུ་ཏོག་གུར་གདན་ས་བཏབ་པ་ཅིན་དྲག་ནི་མས་ཟེར་གསུངས་མི་ལྟར་དུ་ གདན་ས་བཏབ་གནང་ནུག། 

ཨོ་རྒྱན་ཆོས་གླིང་གདན་ས་ལུ་ལྷ་ཁང་དང་གནས་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་ནང་ལས་ ཨོ་རྒྱན་ཆོས་གླིང་ལྷ་ཁང་འདི་ སྟང་གི་ལུང་ཤོང་ནང་ ག་ནི་བ་ཉམས་དགའ་བའི་སྒང་ཏོག་ཅིག་གུར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

ལྷ་ཁང་འདི་དུས་རབས་ ༡༤‑༡༥ རབ་བྱུང་བདུན་པ་དེམ་ཅིག་ཁར་ བཻ་རོ་ཙཱ་ནའི་རྣམ་སྤྲུལ་གཏེར་ཆེན་རྡོ་རྗེ་གླིང་པ་མཆོག་ འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཐུགས་བཞེས་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་གནང་སྟེ་ ཡུལ་སོ་སོ་ལས་ཕར་ གདན་ས་མང་རབས་ཅིག་ བཅགས་གནང་པའི་གྲས་ལས་ཅིག་ཨིན་མས།(དད་པའི་ས་བོན། གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣) ད་ལྟོ་ཡོད་པའི་ལྷ་ཁང་འདི་ དུས་རབས་ ༡༩ པའི་ནང་ གཏེར་སྟོན་རྡོ་རྗེ་གླིང་པའི་གདུང་བརྒྱུད་ ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་ མཚོ་སྐྱིད་རྡོ་རྗེ་གིས་ བཞེངས་གནང་གནངམ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ དེ་གི་ཤུལ་ལུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༨ ལུ་ རང་བཞིན་གྱི་རྐྱེན་ངན་ ས་གཡོམ་གྱིས་གནོད་པ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ལས་ བྱ་དཀར་རྫོང་དཔོན་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་གིས་ ཉམས་གསོ་ཞུ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡང་འདུག། ལྷ་ཁང་འདི་གི་མིང་ལུ་ ཨྱོན་ཆོས་གླིང་ཆོས་རྗེའི་སྣག་ཚང་ཟེར་སླབ་ཨིན་པས། ལྷ་ཁང་འདི་གི་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་ བཀོད་པ་གི་སྐོར་ལས་ཞུ་བ་ཅིན་ ལྷ་ཁང་ཐོག་ཚད་གཉིས་མ་གཅིག་དང་ སྣག་ཚང་ཐོག་ཚད་བཞི་མ་འབད་མི་གཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

ལྷ་ཁང་ཐོག་ཚད་གཉིས་འབད་མི་གི་ཐོག་གོང་མ་ལུ་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནིའི་ལྷ་ཁང་དང་ འོག་ཐོག་ལུ་སྒྲོལ་མའི་ལྷ་ཁང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལྷ་ཁང་འདི་གི་ཕྱིའི་བཀོད་པ་ཡང་ སྔར་སྲོལ་གྱི་ཁང་ཁྱིམ་བཟུམ་སྦེ་བཞེངས་ཡོདཔ་དང་ འོག་ཐོག་ལུ་ཡོད་པའི་སྒྲོལ་མ་ལྷ་ཁང་གི་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་འདི་ སྨན་སྐུ་རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་མ་དང་ རྒྱུ་དངུལ་ལས་གྲུབ་པའི་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོའི་སྐི་་མི་ཚད་མ་གཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

ཨོ་རྒྱན་ཆོས་གླིང་སྣག་ཚང་འདི་ ད་རེས་ནངས་པརཨོ་རྒྱན་ཆོས་གླིང་གི་ཨ་ཞེ་ ཀུན་བཟང་ཆོས་སྒྲོན་གྱིས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་བཟང་པོ་ཚུ་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་གྱི་དོན་ལུ་ ཧེ་མ་ལག་ལེན་འཐབ་སྲོལ་ཡོད་པའི་ཅ་ཆས་རྙིངམ་གི་རིགས་ཚུ་ བཙུགས་ཐོག་ལས་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་བཟོ་སྟེ་ རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་དེ་བཞག་སྟེ་འདུག། ལྷ་ཁང་འདི་ སྟང་རྒེད་འོག་གི་མི་སེར་ཚུ་གིས་ རྩ་ཆེས་ཤོས་ཅིག་སྦེ་བརྩིས་ཏེ་ 

དུས་བཟང་གིས་སྐབས་སུ་ སྤྱིར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་གྲོལ་བའི་དོན་ལུ་དང་ བྱེ་བྲག་རང་གི་རྒྱུད་ལུ་བསོད་ནམས་བསག་ནིའི་དོན་ལུ་ ཕྱག་དང་མཆོད་པ་ཚུ་ཕུལཝ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ ཕྱི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལས་འོང་མི་ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་ཡང་ ཨོ་རྒྱན་ཆོས་གླིང་གདན་ས་ལུ་ཡོད་པའི་རྩ་ཆེ་བའི་་གནས་ཚུ་མཇལ་བར་འོང་པའི་སྐབས་ ཨྱོན་ཆོས་གླིང་ལྷ་ཁང་དང་སྣག་ཚང་ཡང་ མཇལཝཨིན་མས། ཨྱོན་ཆོས་གླིང་ལྷ་ཁང་ འདི་ བཻ་རོ་ཙཱ་ནའི་རྣམ་སྤྲུལ་གཏེར་ཆེན་རྡོ་རྗེ་གླིང་པ་མཆོག་གིས་ ཡུལ་སོ་སོ་ལས་ཕར་གདན་ས་མང་རབས་ཅིག་ བཅགས་གནང་པའི་གྲས་ལས་གཅིག་ཨིནམ་ལས་མི་ཚུ་གིས་གནམ་མེད་ས་མེད་རྩ་ཆེ་དྲག་སྦེ་རྩིཝ་ཨིན་མས།         

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣ ) ''དད་པའི་ས་བོན།'' འབྲུག། ཐིམ་ཕུ། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྤྲུན་ཁང་། 

ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་དབང་ཕྱུག། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༢) ''གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན།'' ཅ་རྙིང་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན།སྲོལ་འཛིན་སྡེ་ཚན།


'''ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་ལྷ་ཁང་།'''

༉ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་ལྷ་ཁང་འདི་ སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་ལུང་གཉིས་རྒེད་འོག་གི་འོག་ལུ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཀྲར་ ༤༠༠༠ གི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་འདུག། ལྷ་ཁང་འདི་ སྤ་རོ་འབངས་སྡེ་ཟམ་པ་ལས་ཡར་ སྣུམ་འཁོར་གསེབ་ལམ་བདའ་སྟེ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༩ ལྷགཔ་ཅིག་འགྱོཝ་ད་ལྷོད་ཚུགསཔ་ཨིན་མས། (དད་པའི་ས་བོན། ས་ཕོ་ཁྱི་ལོ། ༢༠༠༨།) ལྷ་ཁང་འདི་ དུས་རབས་ ༡༤ པའི་ནང་ལུ་ གཏེར་སྟོན་ཤེས་རབ་མེ་འབར་གྱི་གདན་ས་བཅགས་གནང་ཡོདཔ་དང་ ལོ་རྒྱུས་ཚུ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ གཙུག་ལག་ཁང་འདི་བཞེངས་ཚར་ཏེ་ ལྷ་ཁང་ནང་ན་ལུ་ཨྱོན་གུ་རུའི་སྐུ་འདྲ་གཅིག་ བླ་མ་བསྟན་འཛིན་དབང་པོ་ཟེར་ཞུ་མི་འདི་གིས་ བཞེངས་ནི་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ སྐུ་འདྲ་འདི་ཧ་ལམ་བཞེངས་ཚར་ཏེ་མཐའན་མཇུག་ལུ་ སྐུ་འདི་གི་དབུ་འདི་ ཚད་གཞི་དང་ལྡན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཞེངས་མ་ཚུགས་པར་ལུས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

སྐུ་བཞེངས་མི་འདི་གིས་ག་དེ་སྦེ་བཞེངས་ཏེ་འབད་རུང་ སྐུ་དེ་གི་སྐུ་གཟུགས་དང་བསྟུན་པའི་དབུ་བཞེངས་མ་ཚུགས་པར་ ག་དེ་སྦེ་འབད་ནི་ཨིན་ན་མ་ཤེས་པར་སྡོད་པའི་སྐབས་ལུ་ ཉིནམ་ཅིག་འབདཝ་ད་ ལྷ་ཁང་འདི་གི་ཕྱི་ཁར་སྐུ་ཚོང་རྐྱབ་མི་བུམོ་འཇའ་རིསམོ་གཉིས་འོངས་ཏེ་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་དབུའི་སྐུ་འདྲ་གཅིག་འབག་སྟེ་འོང་འོངམ་ཨིན་མས། དེ་ལས་སྐུ་བཞེངས་མི་འདི་གིས་དབུའི་སྐུ་འདྲ་འདི་འབག་སྟེ་ སྐུའི་སྐུ་གཟུགས་གུར་ཚད་གཞི་བཏུབ་མ་བཏུབ་བལྟ་བའི་སྐབས་ དབུ་འདི་ཀྲིག་ཀྲི་ཚད་གཞི་དང་ལྡན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་སྒྲིག་བཏུབ་ལས་ ལོག་སྟེ་ཕྱི་ཁར་སྐུའི་དབུ་འདི་ཁོ་གིས་ཏི་རུ་ག་དེམ་ཅིག་སྦེ་བཙོང་ཏེ་འབད་རུང་ ཉོ་ནི་སྦེ་སླབ་ཏེ་ཕྱི་ཁར་འགྱོ་བའི་སྐབས་ བུམོ་གཉིས་ག་སོང་གུ་སོང་མེད་པར་ཡར་སོངམ་ཨིན་མས། ཤུལ་ལས་ སྐུ་ཚོང་རྐྱབ་པར་འོང་མི་བུམོ་གཉིསཔ་འདི་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་མཁའ་འགྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་དང་ མནྡ་ར་ཝ་གཉིས་ཨིནམ་སྦེ་ ཤེས་ནུག། སྐུ་བཞེངས་མི་བླམ་བསྟན་འཛིན་དབང་པོ་མཆོག་གིས་དབུ་འདི་སྐུའི་སྐུ་གཟུགས་གུར་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་མ་བཀལ་བའི་ཧེ་མ་ དབུ་ལུ་ནང་རྟེན་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ལས་ནང་རྟེན་གཅིག་བཙུགས་ནི་འབདཝ་ད་ དབུ་འདི་གིས་གསུང་བྱོན་ཏེ་ ང་ལུ་ནང་རྟེན་ག་ནི་ཡང་ བཙུགས་མི་དགོ་ཟེར་གསུངས་གསུངམ་ཨིན་མས། འདི་འབདཝ་ལས་ལྷ་ཁང་འདི་གི་མིང་ཡང་ ཨྱོན་གུ་རུ་ལྷ་ཁང་ཟེར་དར་ཁྱབ་སོང་ནུག།  

ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་ར་ གཏེར་སྟོན་ཤེས་རབ་ཁོ་རའི་སྐུ་གདུང་དབུ་ཐོད་ཡོདཔ་དང་ བུམ་ཐང་མེ་འབར་མཚོ་ལས་བཏོན་ཡོད་ པའི་རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་མའི་སྐུ་འདྲ། དེ་ལས་ རྩ་ཆེ་ཤོས་ཅིགཔ་འདི་ གོང་ལུ་བཀོད་པའི་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གསུང་བྱོན་བའི་སྐུ་འདྲ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ལས་ ད་རུང་ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ གཏེར་སྟོན་མཆོག་གིས་ཧཱ་ནུབ་མཚོ་ནག་པ་ཏྲ་ལས་བཞེས་པའི་རོལ་མོ་ཡོད་རུང་ ད་རེས་ནངས་པ་སྤ་རོ་རིན་སྤུངས་རྫོང་ནང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ སྔོན་མ་གཏེར་བཏོན་ཤེས་རབ་མེ་འབར་མཆོག་བོད་ལས་ཧཱ་ལུ་བྱོན་པའི་བྱོན་ལམ་ཁར་ ཧཱ་ལུ་ཡོད་པའི་ནུབ་མཚོ་ནག་པ་ཏྲ་ནང་ལས་ དུང་ རྔ་དང་རོལམོ་ཆ་གཅིག་མཚོ་ནང་ལས་བཏོན་ནུག། དེ་དང་གཅིག་ཁར་ གཏེར་སྟོན་མཆོག་གིས་གསེར་གྱི་ཀཝ་གཅིག་ཡང་ཡོདཔ་གཟིགས་ཏེ་ སྤ་རོ་རྫོང་ལུ་ཕུལ་དགོ་པས་ཟེར་བའི་ཐུགས་བཞེས་གནང་ཏེ་ ཁོའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་མཚོའི་ཆུ་ཚུ་ག་ར་ གཏེར་སྟོན་ཁོ་རའི་ཞལ་ནང་བཙུགས་ཏེ་བཞག་ཞིནམ་ལས་ ཤིང་བཟོ་བོ་ཚུ་ལུ་གསེར་གྱི་ཀཝ་འདི་བཏོག་སྟེ་གནང་ བཀྲིན་དགའ་ཚོར་གྱི་ཚུལ་ལུ་ཀཝ་གི་ཞོགས་ཀོ་ཚུ་འབག་ཟེར་གསུངས་ནུག། འདི་ལུ་ བཟོ་བོ་ཚུ་སེམས་མ་དགའ་བར་ གསེར་གྱི་ཀཝ་འདི་ག་ར་དྲ་དུམ་སྦེ་བཏོག་ནི་འགོ་བཙུགས་ཚེ་ གཏེར་སྟོན་མཆོག་གིས་ཁོང་ཚུ་གིས་དེ་སྦེ་མཛད་མ་ད་ཟེར་ལག་བརྡ་འབད་རུང་ བཟོ་བོ་ཚུ་གིས་ཉན་མ་བཏུབ་ལས་ ཞལ་ལས་མཚོའི་ཆུ་ཡང་ག་ར་གཏང་དགོཔ་ཐོན་ཏེ་ བཟོ་བོ་ཚུ་     ག་ར་མཚོ་ནང་ཐིམ་སོངམ་ཨིན་མས། 

གཏེར་སྟོན་མཆོག་གིས་ མཚོའི་ཆུ་འདི་ཞལ་ལས་གཏངམ་ཅིག་ མཚོའི་གནས་བདག་གིས་གཏེར་སྟོན་མཆོག་བདའ་འོངམ་ད་ གཏེར་སྟོན་གྱིས་ རྔ་དང་རྔས་ཏོག་ཚུ་རིམ་པ་བཞི་ན་བཀོ་གཏངམ་ལས་ འདི་ཚུ་ཡང་ག་ར་མཚོ་གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཐའ་མཇུག་ལུ་ལྷོདཔ་ད་ རོལམོ་གཅིག་རྐྱངམ་གཅིག་ལུས་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ གཏེར་སྟོན་མཆོག་བྱོག་བྱོན་པའི་ལམ་གྱི་བར་ན་ ཨཔ་ཁྱུང་བདུད་མཉམ་ཅིག་ཕྱད་དེ་ གཏེར་སྟོན་དང་མཚོའི་གནས་བདག་གཉིས་ཀྱི་བར་ཁ་འཆམ་ཁ་བཟོ་སྟེ་ གཏེལ་སྟོན་མཆོག་ཧཱ་གི་ས་གོ་ནང་རྐངམ་ར་བཀལ་མ་ཆོགཔ་དང་ མཚོའི་གནས་བདག་འདི་ཡང་ལ་རྩེ་ལས་ཚུར་འོང་མ་ཆོག་པའི་ཁ་ཚིག་བཟོ་སྟེ་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེའི་ཤུལ་ལས་ གཏེར་སྟོན་མཆོག་ སྤ་རོ་སྤང་སྦིས་ས་ལུ་ ལྷོད་དེ་རྡོ་གཅིག་གུར་བཞུགས་ཏེ་བསྒོམ་གནང་བཞུགས་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ རྡོ་འདི་ད་རེས་གུ་རུ་ལྷ་ཁང་ནང་གི་སྐུ་རྟེན་གཙོ་བོ་གུ་རུ་གསུང་བྱོནམ་བཞུགས་ས་ཨིནམ་སྦེ་བཤད་སྲོལ་འདུག། 

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད།༢༠༠༨) དད་པའི་ས་བོན། ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་བསྐྲུན་ཁང་།

Asian Historical Architecture. (n.d.). Ugyen Guru Lhakhang, Paro, Bhutan. Retrieved from https://www.orientalarchitecture.com/index

Bayuel. (n.d.). Pangbisa Ugyen Guru Lhakhang. Retrieved from https://web.archive.org/web/20221014102619/https://bayuel.com/attractions/pangbisa-ugyen-guru-lhakhang

Footlooseinme. (2018). Tale of Ugyen Guru Lhakhang in Pangbisa. Retrieved from https://footloosein.me/2018/06/21/ugyen-guru-lhakhang/

'''དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་།'''

དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འཁོར་ལོ་བསྒྱར་བའི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཐིམ་ཕུག་གི་མངའ་འོག་ལུ་ཡོད་པའི་ ཀ་ཝང་རྒེད་འོག་ནང་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཡ་མཚན་ཆེ་བའི་ལྷ་ཁང་འདི་མཇལ་ནིའི་དོན་ལུ་ དད་འདོད་ཅན་གྱི་མེ་སེར་ཕོ་མོ་ཚུ་གིས་ བདེ་ཆེན་ཕོ་བྲང་ལས་ཡར་གྱེན་འཛེགས་ཏེ་ དུས་ཡུན་སྐར་མ་ ༣༠ དེ་ཅིག་འགྱོཝ་ད་ ལྷ་ཁང་ལུ་ལྷོད་ཚུགསཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ས་གནས་གཞན་ཁ་ལས་འགྱོ་ནིའི་དང་འདོད་ཡོད་རུང་ གཟི་ལུང་ཁ་དང་སངས་རྒྱས་སྒང་ཚུ་ལས་ཡང་ འགྱོ་སའི་ལམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལྷ་ཁང་དང་རྫོང་གཞིས་ཚུ་མང་ཤོས་ར་སྔོན་བྱོན་དགེ་བ་གོངམ་ཚུ་གིས་ ལུང་བསྟན་དང་བསྟུན་ཏེ་བཞེངས་གནང་མི་ཙང་ཙ་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་སྦེ་དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་ཡང་དད་པའི་ས་བོན་ (གནམ་ལོ་མེད་ ༢༠༡༣ ཤོག་གྲངས་ ༢༡༧) དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ &quot;ཟབ་དོན་ལྷུན་གྲུབ་རྩེའམ་དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་འདི་ སྤྱ་ལོ་ ༡༧༡༥ ལུའམ་རབ་བྱུང་ ༡༢ པའི་ཤིང་ལུག་ལོར་ སྡེ་སྲིད་ཁྲི་རབས་བརྒྱད་པ་སྡེ་པ་རྒྱ་བོའམ་འབྲུག་རབ་རྒྱས་ཀྱི་དབུ་བླ་ མཁས་གྲུབ་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་བཞེངས་གནང་ནུག།&quot; ཟེར་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་  ལྷ་ཁང་གི་ཁྱིམ་ཐོག་དང་ལྡེབས་རིས་ དེ་ལས་ཐང་ཀ་ཚུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ གི་ལོ་ལུ་ རླུང་འཚུབ་ཀྱི་གནོད་སྐྱེན་བཀལ་ཡོདཔ་པའི་ཤུལ་ མཇུག་ར་ ༢༠༢༠ གི་ལོ་ལུ་ ལོག་ཉམས་བཅོས་འབད་གནང་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

ཤུལ་ལས་ དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་འདི་ ཐིམ་ཕུག་རྫོང་དཔོན་ཚུ་དང་སྡེ་སྲིད་ཚུ་གིས་བཞུགས་གནས་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཞབས་དྲུང་སྤྲུལ་སྐུ་གི་བཞུགས་གནས་ལུ་ཡང་གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ཞབས་དྲུང་ཐུགས་སྤྲུལ་དང་པ་ འཇིགས་མེད་གྲགས་པ་མཆོག་ ཞིང་ལུ་མ་གཤེགས་པའི་ཧེ་མ་དབང་འདུས་རྩེ་ལུ་བཞུགས་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། དེ་གི་ཤུལ་ལས་ འབྲུག་གི་སྡེ་སྲིད་ཁྲི་རབས་ ༣༢ པ་དང་ ༣༦ པའི་ཁྲི་ཐོག་ལུ་བྱོན་མི་ སྡེ་སྲིད་ཆོས་སྐྱིད་རྒྱ་མཚོ་ཡང་དབང་འདུས་རྩེ་ལུ་བཞུགས་ཏེ་གཤགས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཐིམ་ཕུག་རྫོང་དཔོན་ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་སྒེར་གྱི་བཞུགས་གནས་སྦེ་ཡང་སྡོད་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། 

དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ལུ་ དད་ཅན་གྱི་མི་སེར་ཚུ་གིས་སྐྱབས་འཚོལ་སའི་ནང་རྟེན་ཚུ་ཡང་ སྤྱིར་བཏང་ ལྷ་ཁང་དང་རྫོང་གཞིས་ཚུ་ནང་ལུ་ གདན་ས་བཅགས་གནང་མི་དང་ལུང་བསྟན་གནང་མི་ དེ་ལས་ས་གནས་འདི་ཁའི་གནས་བདག་ཚུ་གི་སྐུ་འདྲ་ཚུ་བཙུགས་སྲོལ་ཡོདཔ་བཟུམ་སྦེ ལྷ་ཁང་གི་འོག་ཐོག་ལུ་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་ སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དང་  དེའི་གཡས་ཧོངས་ལས་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་དང་ གཡོན་ལས་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྐུ་འདྲ་ཚུ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ཚེ་རིང་མ་དང་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་ དེ་ལས་དཔལ་ཡེ་ཤེས་མགོན་པོའི་སྐུ་འདྲ་ཚུ་ཡང་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལྷ་ཁང་གི་སྟེང་ཐོག་ལུ་ཡོད་པའི་མགོན་ཁང་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྫོང་ཁག་ ༢༠ ག་ཆོས་སྲུང་ག་ར་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ འདི་གིས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཏེ་ཡོད་པའི་བརྡ་མཚོན་སྟོནམ་ཨིན་མས།

ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ལུ་ རང་ཟླ་ ༦ པའི་ཚེས་ ༢༢ ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་ཉིན་གྲངས་ ༩ གི་རིང་ལུ་ཁག་ཆེ་བའི་རིམ་གྲོ་ཚུ་གཏང་སྲོལ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྒྱལ་པོའི་བསྟན་མདོས། ལྷ་མོའི་བསྟན་མདོས། ཚེ་རིང་མའི་བསྟན་མདོས་དང་ གནས་རྟེན་བཅུ་དྲུག་གི་མཆོག་ག་ཚུ་གནང་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མདོར་བསྡུས་བ་ཅིན་ དབང་འདུས་རྩེ་འདི་འབྲུག་གི་ཆོས་སྲུང་ཡོངས་རྫོགས་བཞུགས་ཏེ་ཡོད་སའི་ལྷ་ཁང་གཅིག་འབདཝ་ལས་ རྩ་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣) ''དད་པའི་ས་བོན།'' ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

Orientalarchitecture.com. (n.d)  ''Wangditse Lhakhang.'' Retrived from:

https://www.orientalarchitecture.com/sid/1565/bhutan/thimphu/wangditse-lhakhang

( '''to be continue with hyperlinking)'''
[[Category:འབྲུག་ཡུལ་]]</text>
      <sha1>4359twwigcr4ktdajffix2z0d9mtbl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཧཱ་བོན་སྐོར། Haa Bongo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5609</id>
    <revision>
      <id>40223</id>
      <parentid>31522</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T02:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8206</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>40223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13328" sha1="97rtz829flxt7by5vibq44chslnz28o" xml:space="preserve">༉ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལུང་ཕྱོགས་སོ་སོའི་ནང་ལས་ཕར་ དུས་སྟོན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡོངས་གྲགས་སྦེ་བརྩི་སྲོལ་ཡོད་དོ་བཟུམ་སྦེ་ར་ ཧཱ་རྫོང་ཁག་ནང་ལུ་ ཧཱ་བོན་སྐོར་ཟེར་མི་གི་དུས་སྟོན་འདི་གནམ་མེད་ས་མེད་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་དུས་སྟོན་ཅིག་ཨིན། དེ་ཡང་ཧཱ་རྫོང་ཁག་གི་མི་སྡེ་མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ར་ཧཱ་བོན་སྐོར་འདི་ལོ་གསུམ་གྱི་བར་ན་ཚར་རེ་བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིན་མས། མི་སྡེ་སོ་སོ་གི་བོན་སྐོར་ཨ་ཙི་མ་འདྲཝ་རེ་སྦེ་བརྩི་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་སྐྱིདཔ་རི་བོན་སྐོར། འདམ་ཆུ་བོན་སྐོར། ཚྭ་འཕེལ་བོན་སྐོར། དཀར་ནག་བོན་སྐོར་ཚུ་འབྲུག་པའི་ཟླཝ་ ༡༢ པའི་ཚེས་ ༡༡ ལུ་བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ བཱ་ལི་བོན་སྐོར་འདི་ཟླཝ་ ༡ པའི་ཚེས་ ༥ ལུ་བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིན་མས། ཧཱ་རྫོང་ཁག་ནང་ལུ་ཡངས་ཐང་གཡུས་ཚན་འདི་ཧཱ་ཁྲོམ་ཁ་ལས་ ཧ་ལམ་དུས་ཡུན་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གསུམ་དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཁར་ཁྱིམ་གུང་ལྔ་བཅུ་དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ དེ་ཁར་གྱི་མི་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ཧཱ་བོན་སྐོར་བརྩི་སྲུང་འབད་མི་འདི་ འབྲུག༌གིས༌བོད༌དམག༌དང༌ཕྱད༌མདའ༌རྐྱབ༌པའི༌སྐབས༌

ལུ༌ཁོང༌ཆ༌ཁྱབ༌ཀྱིས༌བོད་ཀྱི༌དམག༌ལས༌རྒྱལ༌ཁ༌ཐོབ༌ནིའི༌དོན༌ལུ་ དམག༌མི༌དང༌དཔའ༌གཟརཔ་སྦེ་༌ཕྱག༌ཞུ་ཞིན༌ན༌བོད༌དམག༌ལས༌ རྒྱལ༌ཁ༌ཐོབ༌ནི༌གི༌ལཱ༌དང༌ རྒྱབ༌སྐྱོར༌སྦོམ༌འབད༌ཡོདཔ༌ཨིནམ༌སྦེ༌བཤད༌ནི༌འདུག། རྒྱུ༌མཚན༌འདི༌གིས༌སྦེ༌ ཁོང༌ཆ༌ཁྱབ༌ཀྱིས༌བོན༌སྐོར༌འདི༌ བོད༌དམག༌ལས༌ རྒྱལ༌ཁ༌ཐོབ༌པའི༌རྟེན༌འབྲེལ༌ཅིག༌སྦེ༌བརྩི༌སྲུང༌འབདཝ༌ཨིན༌ཟེར༌བཤད༌ནི༌འདུག། ཡངས༌ཐང༌གི༌བོན༌སྐོར༌འདི༌ ལོ༌གསུམ༌ གྱི༌ནང༌ལུ༌ཚར༌རེ༌བརྩི༌སྲུང༌ཞུཝ༌ཨིན༌མས། དེ༌ཡང༌འ༌ནཱི༌དམིགས༌བསལ༌གྱི༌ཡངས༌ཐང༌བོན༌སྐོར༌འདི༌ བརྩི༌སྲུང༌ཞུ༌བའི༌སྐབས༌ལུ༌ དཔའ༌བོ༌ རྐྱབ༌མི༌དཔའ༌བོ༌ཅིག༌དང༌ རྣལ༌འབྱོརམོ༌ཅིག༌སྤ༌རོ༌ལས༌གདན༌འདྲེན༌ཞུ༌དགོ༌དོ༌ཡོདཔ༌ཨིན༌མས། ཁོང༌ར༌ཆ༌ཁྱབ༌ཀྱིས༌ ཤུལ༌མའི༌བོན༌སྐོར༌ གྱི༌རྩ༌བོ༌སྦེ༌ ངོས༌འཛིན༌འབད༌དེ༌ཡོད༌མི༌གནསཔོ༌འདི༌ སྤ༌རོ༌ལུ༌དཔའ༌བོ༌དང༌རྣལ༌འབྱོརམོ༌གདན༌འདྲེན༌ཞུ༌བར༌ འགྱོ༌དགོ༌དོ༌ཡོདཔ༌མ༌ཚད༌ དོ༌རུང༌བོན༌སྐོར༌འདི༌བརྩི༌སྲུང༌ཞུ༌ཚར༌བའི༌ཤུལ༌ལས༌ ལོག༌བསྐྱལ༌བར༌འགྱོ༌དགོ༌དོ༌ཡོདཔ༌ཨིན༌མས། ལོ༌གསུམ༌ལུ༌ཚར༌རེ༌ བརྩི༌སྲུང༌ཞུ༌མི༌ བོན༌སྐོར༌འདི༌གི༌རྩ༌བོ༌ཡང༌ན༌ གནསཔོ༌འདི༌ཁོང༌ར༌ཆ༌ཁྱབ༌ཀྱི༌མི༌སྡེ༌ནང༌ལས༌ སྐོར༌རྒྱབ༌སྦེ༌གདམ༌འཐུ༌འབད༌ཞིན༌ན༌ ཤུལ༌མའི༌བོན༌སྐོར༌ གྱི༌སྐབས༌ལུ༌བཅའ༌སྒྲིག༌ཚུ༌ག༌ར༌རྐྱབ༌དགོཔ༌ཨིན༌མས།

ས༌གནས༌དེ༌གི༌རྒན༌ཤོས༌ཚུ༌གི༌སླབ༌མི༌ནང༌ལུ༌ ཁོང༌ཆ༌ཁྱབ༌ཀྱི༌གཡུས༌ཚན༌ནང༌ལུ་ བོན༌སྐོར༌བརྩི༌སྲུང༌ཞུ༌མི༌འདི༌ཧེ༌མ༌དུས༌རབས༌ ༡༩ པའི༌ནང༌ལུ༌གོང༌ས༌ འཇིགས༌མེད༌རྣམ༌རྒྱལ༌གྱི༌ངོ༌བསྒང༌ལུ༌ར༌འདུག༌ཟེར༌བཤད༌ནི༌འདུག། ཨིན༌རུང༌དུས༌ཚོད༌དེ༌ཅིག༌ཁར༌འགོ༌བཙུགས༌ཡོད༌ཟེར༌ ཡིག༌ཆ༌ཚུ༌ག༌ནི༌ཡང༌གསལ༌སྟོན༌འབད༌ནི༌མེད༌རུང༌ ཁོང༌ཆ༌ཁྱབ༌ཀྱིས༌སླབ༌མི༌ནང༌ཡངས༌ཐང༌གཡུས༌སྒོ༌ ནང༌ལུ༌དེ༌སྦེ༌བོན༌སྐོར༌བཙུགས༌དགོ༌པའི༌ བཀའ༌རྒྱ༌འདི༌ཡང༌ གཞུང༌གི༌ཆེ༌མཐོའི༌འགོ༌དཔོན༌ལས༌བཀའ༌ཕེབས༌ཏེ༌གིས༌ འགོ༌བཙུགས༌ཡོདཔ༌སྦེ༌སླབ༌ཨིན༌མས། བོན༌སྐོར༌གྱི༌ལས༌རིམ༌དངོས༌གཞི༌འདི༌ ཕྱི༌རུ༌ཁམས༌ཅིག༌ཁར༌ལས༌འོག༌བཙུགས༌ཏེ༌ དུས༌སྟོན༌བརྩི༌སྲུང༌འདི༌ ཤུལ༌མའི༌ཉིནམ༌ལུ༌ཡང༌ འཕྲོ༌མཐུད༌དེ༌ར༌འབདཝ༌ཨིན༌མས། དཔའ༌བོ༌དང༌རྣལ༌འབྱོརམ༌འདི༌གིས༌གནས༌ཁང༌ནང༌ལུ༌སྨོན༌ལམ༌བཏབ༌སྟེ༌སྒོམ༌རྐྱབ༌སྦེ་ དེ༌ཚེ༌ཕྱི་རུ་ཞག༌ཡང༌གནས༌ཁང༌ནང༌ལུ༌སྡོད་དགོཔ་ཨིན༌མས། དེ་ལས་གཡུས་ཁའི་དཔའ་མཛངསཔ་ཚུ་ཡང་ས་གནས་དེ་ཁར་ ཉིནམ་འདི་གི་ཕྱི་རུ་ར་འཛོམས་དགོཔ་ཨིནམ་ལས་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཞག་ཨམ་སྲུ་དང་གཅིག་ཁར་སྡོད་མ་ཆོགཔ་ཨིན་མས། བོན་སྐོར་གྱི་བྱ་རིམ་ངོ་མ་འདི་རྣལ་འབྱོརམོ་དང་དཔའ་མཛངསཔ་གིས་ གླུད་གཏོར་འདི་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོད་པའི་ས་གནས་ཁར་ གཤགས་ཞིནམ་ལས་འགོ་བཙུགསཔ་ཨིན་མས། རྣལ་འབྱོརམོ་དང་དཔའ་གཟརཔ་གིས་གླུད་འདི་གཤགས་པར་འབག་པའི་བསྒང་ལུ་ དཔའ་བོ་འདི་གནས་ཁང་ནང་ལུ་ར་སྡོད་དགོཔ་ཨིན་མས།

ཉིནམ་གཉིས་པམ་ནང་ལུ་བོན་སྐོར་འདི་ དོ་རུང་གླུད་གཏོར་གཞན་མི་འདི་ གཤགས་ནི་གིས་བཅའ་སྒྲིག་རྐྱབ་སྟེ་འགོ་བཙུགསཔ་ཨིན་མས། འདི་གི་སྐབས་ལུ་དཔའ་བོ་དང་ རྣལ་འབྱོརམོ་གཉིས་ཆ་ར་གླུད་གཏོར་དང་གཅིག་ཁར་འགྱོཝ་ཨིནམ་མ་ཚད་ གསུས་སྒོ་འདི་གི་དཔའ་གཟརཔ་ཚུ་ཡང་གོ་ལ་དང་མཚོན་ཆ་ཚུ་གྱོན་ཏེ་ གླུད་གཏོར་འདི་གཤགས་ས་ལུ་དཔའ་བོ་དང་རྣལ་འབྱོརམོ་གཅིག་ཁར་འགྱོཝ་ཨིན་མས། དེ་བསྒང་གཡུས་ཁའི་མི་སེར་ཚུ་ག་ར་གཅིག་ཁར་དགའ་དགའ་སྐྱིད་སྐྱིད་ཀྱི་ཐོག་ལས་འཛོམས་སྦེ་ གཡུས་ཁའི་ཞབས་ཁྲ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སྤྱན་འབུལ་ཞུ་མི་དང་གཅིག་ཁར་ དཔའ་བོ་དང་རྣལ་འབྱོརམོ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་རྩོད་བསྡུར་འབད་བའི་ཤུལ་ལས་ དཔའ་བོ་དང་རྣལ་འབྱོརམོ་ལུ་མི་ཚུ་གིས་བཀྲིན་དགའ་ཚོར་གྱི་གཏང་རག་ལུ་ ཁ་དར་ཕུལཏེ་དུས་སྟོན་འདི་བརྩི་སྲུང་ཞུཝ་ཨིན་མས། དེ་གི་ཤུལ་ལས་དེ་ཁར་འཛོམས་མི་གཡུས་ཁའི་མི་སེར་ག་ར་གིས་ དཔའ་བོ་དང་རྣལ་འབྱོརམོ་གཉིས་ལུ་བཀྲིན་དགའ་ཚོར་བསམ་ནི་དོན་ལུ་སྙན་དར་ཕུལ་ཞིན་ན་ ཤུལ་མའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ཁོ་རའི་ལོ་ཚད་དང་འཁྲིལ་བའི་མོ་བཏབ་རྩིས་བཏབ་ཚུ་སྤྲོ་བའི་ཐོག་ལས་འབདཝ་ཨིན་མས། ས་གནས་ཀྱི་མི་ངོམ་རེ་རེ་བཞིན་དུ་གིས་མོ་བཏབ་རྩིས་བཏབ་འབད་བའི་ཤུལ་ལས་ དཔའ་བོ་དང་རྣལ་འབྱོརམོ་གཉིས་ཀྱིས་གཡུས་སྒོ་འདི་ནང་ལུ་ད་རེས་ཀྱི་ལོ་གཅིག་ནང་ལུ་ བཟང་པོ་དང་ངན་པ་ག་ཅི་ར་འབྱུང་ནི་ཨིན་ན་དང་དེའི་བཟློག་ཐབས་ཚུ་ཡང་བཤད་དེ་བྱིནམ་ཨིན་མས། དེ་ལས་མི་སེར་ཚུ་གི་སྤྱི་རུབ་ཀྱི་ཐོག་ལས་དཔའ་བོ་དང་རྣལ་འབྱོརམོ་གི་ མོ་ནང་ལས་ཐོན་པའི་ གཡུས་སྒོའི་བཟློག་ཐབས་ཀྱི་རིམ་འགྲོ་ཚུ་ཡང་འབདཝ་ཨིན་མས། (བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ། གནམ་ལོ་མེད། སྤྱི་ལོ་མེད། འབྲུག་ཤེས་རྒྱུན་ཞིབ་འཚོལ།)

༼རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

Source : Department of Culture and Dzongkha Development.

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།''' 

༡. བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ། ཧཱ་གཡང་ཐང་ཁ་གི་བོན་སྐོར་དུས་སྟོན། གནམ་ལོ། སྤྱི་ལོ་མེད། ཡོངས་འབྲེལ་ཁ་བྱང་། https://web.archive.org/web/20240321042005/https://texts.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-texts.lib.virginia.edu/files/Bongkor%20Festival-ph.pdf
[[Category:དུས་སྟོན།]]</text>
      <sha1>97rtz829flxt7by5vibq44chslnz28o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན། Ι Royal Audit Authority</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5657</id>
    <revision>
      <id>40221</id>
      <parentid>31643</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T01:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8206</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>40221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21918" sha1="qy5myvx1cilgc4h1ew13kbjjvjc51sn" xml:space="preserve">[[File:Raabhutan.jpg|thumb|རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན།]]
རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་འདི་ འགན་འཁྲི་དང་དྭངས་གསལ་ དེ་ལས་དོན་སྨིན་ཅན་གྱི་ཞབས་ཏོག་སྤྲོད་ནི་ནང་ ཕན་འདེབས་འབད་མི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཅན་གྱི་འདུས་ཚོགས་ཅིག་ཨིན། རྩ་བ་གསུམ་ འབྲུག་རྒྱལ་པོ། རྒྱལ་ཁབ། མི་སེར། གྱི་མཐའ་དོན་ལུ་ རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་ འཇིགས་སྣང་དང་མཐུན་འགྱུར་ ཡང་ན་ ཕྱོགས་ལྷུང་མེད་པར་རྩིས་ཞིབ་རྐྱབ་སྟེ་ མི་དམངས་ལས་སྡེ་ཚུ་ནང་ དོན་སྨིན་ཅན་གྱི་གྲོས་ཐག་གཅད་ནི་ནང་ ཕན་འདེབས་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ དུས་ཐོག་དང་ཁུངས་ལྡན་ དེ་ལས་ སྤུས་ཚད་ཅན་གྱི་རྩིས་ཞིབ་ཀྱི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ཕུལཝ་ཨིན།

== '''རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་འཆར་སྣང་།''' ==
རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་འཆར་སྣང༌འབད་བ་ཅིན་ མི་དམངས་ལག་ལེན་ཚུ་ནང་ དངུལ་གྱི་གནས་གོང་དང་ གཞུང་སྐྱོང་ལེགས་ལྡན་ཡར་དྲག་གཏང་སྟེ་ རྒྱལ་ཡོངས་དགའ་སྐྱིད་དཔལ་འཛོམས་ཀྱི་ མི་སྡེའི་རེ་འདོད་ཚུ་གྲུབ་ནི་ནང་ ཕན་འདེབས་འབད་མི་ བློ་གཏད་ཅན་གྱི་མངོན་མཐོའི་རྩིས་ཞིབ་གཙུག་སྡེ་ཅིག་ཨིན་མས། 

== '''རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གཞི་བཙུགས།''' ==
རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་ཟེར་ མཚན་གནས་འཛིན་པའི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་དབང་འཛིན་འདི་ འབྲུག་གི་མངོན་མཐོའི་རྩིས་ཞིབ་གཙུག་སྡེ་སྦེ་ བརྩི་འཇོག་འབད་དགོཔ་ཨིན་མས།  དབང་འཛིན་འདི་ རྩིས་ཞིབ་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་ འགོ་འཁྲིད་འབད་དགོཔ་ད་ རྩིས་ཞིབ་ཡོངས་ཁྱབ་དེ་ ཁོའམ་མོ་རའི་འགན་དབང་འབག་ནི་གི་མ་ཚད་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་སྲིད་བྱུས་དང་ དབང་འཛིན་གྱིས་འཛིན་སྐྱོང་གི་གྲོས་ཆོད་བཟོ་ནི་ལུ་ གྲོས་སྟོན་ཚོགས་ཆུང་གིས་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དགོཔ་ཨིན་མས།  དབང་འཛིན་གྱི་བྱ་སྒོ་ཚུ་ དོན་སྨིན་ཅན་གྱི་སྒོ་ལས་བསྟར་སྤྱོད་འབད་ནིའི་དགོས་མཁོ་དང་འཁྲིལ་ ལུང་ཕྱོགས་ཡིག་ཚང་ཚུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། དབང་འཛིན་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་ཡིག་ཚང་ཚུ་དང་ སྦྱོང་བརྡར་ལྟེ་བ་འོང་དགོཔ་དང་ འོས་ འཚམས་ལྡན་པའི་ ཆེ་རིམ་འགོ་དཔོན་ཅིག་གིས་ འགོ་ཁྲིད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།

== '''རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་འགན༌འཛིན༌པ།''' ==
དྲག་ཤོས་བཀྲིས་འདི་ འབྲུག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོའི་དགོངས་དོན་དང་འཁྲིལ་ མི་དབང་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་གིས་སྤྱི་ལོ་༢༠༢༠ སྤྱི་ཟླ་༡༠ པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༤ ལུ་ བསྐོ་བཞག་མཛད་གནང་པའི་རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་ རྩིས་ཞིབ་ཡོངས་ཁྱབ་གསུམ་པ་ཨིན། རྩིས་ཞིབ་ཡོངས་ཁྱབ་འདི་ བློན་ཆེན། འབྲུག་གི་ཁྲིམས་སྤྱི་བློན་པོ། མི་རྗེ་ཚོགས་དཔོན། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེའི་ཁྲི་འཛིན་དང་ ལྡོག་ཕྱོགས་འགོ་འཁྲིདཔ་ཚུ་མཉམ་རུབ་ཀྱི་སྒོ་ལས་ ཁྱད་ལྡན་མི་ངོམ་གྱི་རྒྱབ་སྣོན་ཕུལ་མིའི་ཐོ་ནང་ལས་ འབྲུག་རྒྱལཔོ་གིས་བསྐོ་བཞག་མཛད་གནངམ་ཨིན།

རྩིས་ཞིབ་ཡོངས་ཁྱབ་འབད་བསྐོ་བཞག་མ་མཛད་པའི་ཧེ་མ་ དྲག་ཤོས་ཀྱིས་མངའ་བདག་རྒྱལ་པོའི་ཡིག་ཚང་ནང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༩ སྤྱི་ཟླ་༧ པ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༠ སྤྱི་ཟླ་༡༡ པ་ཚུན་ གཟིམ་དཔོན་འོགམ་འབད་ཕྱག་ཞུ་ཡི། དེ་བསྒང་ དྲག་ཤོས་ཀྱིས་དམིགས་བསལ་དུ་ མི་དབང་རྒྱལ་བཙུན་གྱི་ཨ་ཞེའི་ལས་འགུལ་ཡིག་ཚང་ནང་ཕྱག་ཞུ་ནུག།

འཆི་མེད་རྡོ་རྗེ་འདི་ རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་ནང་ མཁས་མཆོག་༢ པ་སྦེ་ཕྱག་ཞུཝ་ཨིན། འདི་གི་ཧེ་མ་ ཞལམ་སྒང་རྫོང་ཁག་གི་རྫོང་བདག་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་ཡི། ཁོ་གིས་སྤྱི་ལོ་༢༠༢༠ ཟླ་༣ པ་ལས་༡༡ པ་ཚུན་  རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་བསྐྱར་ཞིབ་དང་ལུང་ཕྱོགས་ཡིག་ཚང་ལས་ཁུངས་དང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༦ ལས་༢༠༢༠ ཚུན་ལུ་ ཁྲིམས་བསྟུན་དང་ལས་འབྲེལ་རྩིས་ཞིབ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་རྩིས་ཞིབ་ཡོངས་ཁྱབ་འོག་མ་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་ནུག། 

== '''རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་ཡིག་ཚང་བལྟེ་བའི་སྡེ་ཚན།''' ==
Ø  བདག་སྐྱོང་དང་དངུལ་རྩིས་ལས་ཚན།

Ø  ཁྲིམས་བསྟུན་དང་རྩིས་ཞིབ་ཕྱིར་སྤྲོད་སྡེ་ཚན།

Ø  བསྐྱར་ཞིབ་དང་རྩིས་ཞིབ་ཉོག་མེད་སྡེ་ཚན།

Ø  སྤྱིར་བཏང་གཞུང་སྐྱོང་སྡེ་ཚན།

Ø  མི་སྟོབས་དང་རྒྱལ་སྤྱི་མཐུན་འབྲེལ་སྡེ་ཚན།

Ø  བརྡ་དོན་བརྒྱུད་འབྲེལ་དང་འཕྲུལ་རིག་སྡེ་ཚན།

Ø  ལས་འབྲེལ་རྩིས་ཞིབ་སྡེ་ཚན།

Ø  སྲིད་བྱུས་དང་འཆར་གཞི་སྡེ་ཚན།

Ø  ཞིབ་འཚོལ་དང་སྤུས་ཚད་ངེས་བརྟན་སྡེ་ཚན།

Ø  ཐོན་ཁུངས། ཚོང་། བཟོ་གྲྭ་དང་ཚོང་ལས་སྡེ་ཚན།

Ø  མི་སྡེ། བརྒྱུད་འབྲེལ་དང་བརྡ་དོན་སྡེ་ཚན།

Ø དོན་འབྲེལ་རྩིས་ཞིབ་སྡེ་ཚན།

== '''རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་ཡིག་ཚང་།''' ==
རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་ཡིག་ཚང་བཞིཔོ་དེ་ཡང་ 

Ø  ཞིབ་རོགས་རྩིས་ཞིབ་ཡོངས་ཁྱབ་ཡིག་ཚང་ བུམ་ཐང་།

Ø  ཞིབ་རོགས་རྩིས་ཞིབ་ཡོངས་ཁྱབ་ཡིག་ཚང་ ཕུན་ཚོགས་གླིང་།

Ø  ཞིབ་རོགས་རྩིས་ཞིབ་ཡོངས་ཁྱབ་ཡིག་ཚང་ བསམ་གྲུབ་ལྗོངས་མཁར།།

Ø  ཞིབ་རོགས་རྩིས་ཞིབ་ཡོངས་ཁྱབ་ཡིག་ཚང་ རྩི་རང་།

== '''རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་ཚོགས༌ཆུང།''' ==
Ø  གྲོས་སྟོན་ཚོགས༌ཆུང་།

Ø  ལོ་བསྟར་རྩི་ཞིབ་སྙན་ཞུའི་ཁྱད་རིག་ཚོགས༌ཆུང་།

Ø  རྩིས་ཞིབ་ཚོགས༌ཆུང་།

Ø  རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ཚོགས༌ཆུང་།

Ø  དངུལ་རྩིས་ཚོགས༌ཆུང་།

Ø  བསྐྱར་ཞིབ་ཚོགས༌ཆུང་།

Ø  མི་སྟོབས་དང་འཛིན་སྐྱོང་ཚོགས༌ཆུང་།

Ø  མཁོ་སྒྲུབ་ཚོགས༌ཆུང་།

== '''རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་ལཱ་འགན།''' ==
སྤྱིར་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལས་སྡེ་ཚུ་གིས་ ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་བཀོལ་སྤྱོད་འབད་ནི་ནང་ ཚད་དམ་དང་ འཇོན་ཚད་ དོན་སྨིན་ཚུ་གྲུབ་ཡོད་མེད་ཀྱི་བརྟག་ཞིབ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ལས་རིམ་དང་ལས་སྤྱོད་ ཡང་ན་ འཛིན་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ དེ་ལས་ བྱ་རིམ་ཚུ་གི་རང་དབང་གི་བརྟག་དཔྱད་ཚུ་འབདཝ་ཨིན།  འདི་གིས་གཞུང་ལུ་ འཛིན་སྐྱོང་གི་མཛད་སྒོ་ཚུ་དང་ དེ་ནང་གི་གྲོས་ཐག་ཚུ་གི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ བརྡ་སྤྲོད་འབད་ནི་ནང་རྩ་ཅན་གྱི་འགན་ཁག་འབགཔ་ཨིན། རྩིས་ཞིབ་འདི་གིས་ མི་དམངས་ཀྱི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ ག་དེ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་ན་ ལྷད་མེད་དང་ ཁུངས་ལྡན་གྱི་བརྡ་དོན་ཚུ་སྤྲོད་ཐོག་ལས་ དྭངས་གསལ་དང་ འགན་འཁྲི་ཡར་དྲག་བཟོ་ནི་གི་དམིགས་ཡུལ་ཚུ་ཡང་བསྐྱེདཔ་ཨིན།

དེམ་ཚད་ རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་ཚད་དམ་དང་ ལེགས་བཅོས་འབད་ནི་གི་དམིགས་ཡུལ་ལུ་ བརྩི་འཇོག་འབད་དེ་ གཞུང་གི་ལས་སྣ་ཚུ་དང་ལས་རིམ་ཚུ་ ཡང་ན་ འགོ་འདྲེན་ཚུ་གི་འཇོན་ཚད་དང་ དོན་སྨིན་གྱི་རང་དབང་བརྟག་ཞིབ་ (མངོན་མཐོ་རྩིས་ཞིབ་གཙུག་སྡེའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་འདུས་ཚོགས་) གྱི་ལཱ་འགན་ཚུ་འབགཔ་ཨིན། 

རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱིས་ ལས་འབྲེལ་རྩིས་ཞིབ་ཀྱི་འགན་དབང་དང་ དོན་ཚན་གྱི་གདམ་འཐུ་ལཱ་འགན་ ཚུ་འབགཔ་ཨིན།  དེ་ཡང་ ལས་འབྲེལ་རྩིས་ཞིབ་རྐྱབ་ནི་གི་འགན་དབང་འདི་ འབྲུག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོའི་རྩ་ཚན་༢༥(༡) དང་ འབྲུག་གི་རྩིས་ཞིབ་བཅའ་ཁྲིམས་༢༠༡༨ ཅན་མའི་དོན་ཚན་༦༨ པའི་ནང་ལུ་ དབང་འཛིན་གྱིས་ མི་མང་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ ཚད་དམ་དང་ འཇོན་ཚད་ དོན་སྨིན་ཅན་གྱི་ཐོག་ལུ་སྤྱོད་ནིའི་སྐོར་ རྩིས་ཞིབ་རྐྱབ་སྟེ་སྙན་ཞུ་འབད་དགོ་ ཟེར་འཁོད་དེ་ཡོད་མི་ལས་ཐོབ་ཨིན། རྩིས་ཞིབ་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༦༩ པའི་ནང་ལུ་ དབང་འཛིན་གྱིས་ དགོས་མཁོ་མཐོང་མི་དང་འཁྲིལ་ གདམ་འཐུ་འབད་བའི་འཆར་གཞི་དང་བརྗོད་དོན་ ཡང་ན་ དོན་ཚན་ཚུ་གི་ཐད་ མི་མང་ལས་སྤྱོད་ཚུ་ནང་ ཚད་དམ་དང་ འཇོན་ཚད་ དོན་སྨིན་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ བརྟག་ཞིབ་འབད་ནི་དང་ སྙན་ཞུ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ལས་འབྲེལ་རྩིས་ཞིབ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དགོ་ ཟེར་འཁོད་དེ་ཡོད་མི་ལས་ཡང་ཐོབ་ཨིན།

Ø ལས་འབྲེལ་རྩིས་ཞིབ་ཚུ་གི་དོན་ཚན་གདམ་འཐུ་འབད་ནི་གི་ཚད་གཞི་ནང་གཤམ་འཁོད་དོན་ཚན་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།

Ø དངོས་ཁུངས།

Ø འབྱུང་སྲིད་པའི་ཕན་གནོད།

Ø ལེགས་བཅོས།

Ø གཞུང་ཡང་ན་མི་དམངས་ཀྱི་མཐའ་དོན། མངོན་མཐོ་རྩིས་ཞིབ་གཙུག་སྡེ་ལུ་ཉེན་ཁ།

Ø རྩིས་ཞིབ་རྐྱབ་ནིའི་འོས་འབབ།

Ø འོས་འབབ།

Ø ཧེ་མའི་རྩིས་ཞིབ་ཀྱི་ལཱ།

Ø འཆར་གཞི་བརྩམས་མི་ཡང་ན་འབད་འཕྲོ་ཡོད་པའི་ལཱ་རིགས་གཞན་ཚུ།

Ø སྲིད་དོན་གྱི་ཤེས་ཚོར་མཐོ་དྲགས་ཡོད་མི།

== '''རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་བརྡ་བརྒྱུད་ བརྒྱུད་འབྲེལ་གྱི་ལམ་སྟོན་སྲིད་བྱུས།''' ==
མི་དབང་མངའ་ཞབས་ཀྱི་ཐུགས་དགོངས་ཚུ་དང་ རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་ཉིན་བསར་གྱི་ལས་དོན་ཚུ་ནང་ རྩ་ཁྲིམས་དང་འབྲེལ་བའི་བརྩི་མཐོང་ཚུ་ མངོན་གསལ་ཆེ་ཏོག་ཏོ༌སྦེ་གྲུབ་ནི་ནང་ ཁས་ཕན་གྱི་དོན་ལུ་ ལམ་སྟོན་སྲིད་བྱུས་གཞི་བཙུགས་འབད་གནང་ནུག། རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་ རྒྱུན་ཆད་མེད་པའི་བརྩོན་ཤུགས་ཀྱི་དོན་ལུ་ བསྐྱར་བཟོ་འབད་ཡོད་པའི་བརྡ་བརྒྱུད་བརྒྱུད་འབྲེལ་གྱི་ལམ་སྟོན་ སྲིད་བྱུས་༢༠༢༢ ཅན་མ་འདི་ཆ་མཇོག་འབད་གནང་ནུག། རྩིས་ཞིབ་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་༢༠༡༨ ཅན་མའི་ དོན་ཚན་༦༠ པའི་ནང་ བཅའ་ཡིག་བཟོ་ཆོག་པའི་དབང་ཚད་ འཁོད་ཡོད་མི་དང་འཁྲིལ་ སྲིད་བྱུས་དེ་གིས་ ད་ལྟོའི་བརྡ་དོན་ཁྱབ་སྤེལ་གྱི་ལམ་ལུགས་འདི་ མཉམ་སྡེབ་འབད་ནི་དང་ ཡར་དྲགས་གཏང་ནི་གི་དམིགས་གཏད་བསྐྱེད་དེ་ སྲིད་བྱུས་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཐའ་དོན་དང་ ཉམས་ཆག་འབྱུང་མ་བཅུག་པར་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། 

སྲིད་བྱུས་ཀྱི་དམིགས་དོན་དེ་ཡང་ ལམ་སྟོན་སྲིད་བྱུས་འདི་ རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་ ལཱ་གི་གྲུབ་འབྲས་དང་འབྲེལ་བའི་བརྡ་དོན་ཚུ་དང་ གཞན་ཡང་ སྲིད་བྱུས་འདི་གི་གཞི་རྩ་དང་བསྟུན་ དྭངས་གསལ་དང་ འགན་འཁྲི་རྒྱ་སྐྱེད་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ དབང་འཛིན་གྱི་ལག་ལེན་དང་ འགོ་འདྲེན་ཚུ་ འོས་འབབ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཁྱབ་སྤེལ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་མས།

༼རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

Source : Department of Culture and Dzongkha Development.

== '''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།''' ==
༡༽   [https://web.archive.org/web/20240507054418/https://www.bhutanaudit.gov.bt/dz/publications/acts-and-policies/ རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན།] 

༢༽   རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན། ༼གནམ་ལོ་མེད་༢༠༡༨༽ འབྲུག་གི་རྩིས་ཞིབ་བཅའ་ཁྲིམས་༢༠༡༨ ཅན་མ། https://web.archive.org/web/20240510204446/https://www.bhutanaudit.gov.bt/&amp;#x20;wp-content/uploads/2020/07/Audit-Act-of-Bhutan-2018.pdf

༣༽ རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན།༼གནམ་ལོ་མེད་༢༠༢༢༽རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་གྱི་བརྡ་བརྒྱུད་བརྒྱུད་འབྲེལ་གྱི་ལམ་སྟོན་སྲིད་བྱུས་༢༠༢༢ཅན་མ།https://www.bhutanaudit.gov.bt/wp-content/uploads&amp;#x20;/2022/10/&amp;#x20;Policy-Guideline-on-Media-Communications-2022-2.pdf
[[Category:འབྲུག་གི་ཡིག་ཚང་དང་ལས་སྡེ།]]</text>
      <sha1>qy5myvx1cilgc4h1ew13kbjjvjc51sn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་གཞུང་། The Dual Governance</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6250</id>
    <revision>
      <id>40213</id>
      <parentid>32426</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8206</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>40213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11756" sha1="4znk87jvi3ojhyhnsatuuljnyabb4td" xml:space="preserve">== '''ངོ་སྤྲོད།''' ==
དེ་ཡང་དུས་རབས་ ༧ པའི་སྔ་གོང་ལུ་ང་བཅས་རའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་འདི་མ་དར་བར་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མིང་ཡང་ཡོངས་གྲགས་ལུ་ལྷོ་མཱོན་ལྗོངས་ཟེར་དར་ཁྱབ་སོང་སྡོད་ནུག། ཨིན་རུང་ཡང་དུས་རབས་ ༨ པའི་ནང་ལུ་གུ་རུ་པདྨ་བསམ་བྷ་ཝ་འདི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་བྱོན་ཞིནམ་ལས་ དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་གཞི་བཙུགས་མཛད་པའི་ཤུལ་ལས་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ནང་མི་སྡེ། སྲིད་དོན། དཔལ་འབྱོར་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་འཕེལ་འགྱུར་ཚུ་ལུ་ཕན་རླབས་སྦོམ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་དུས་རབས་ ༡༧ པའི་ནང་ལུ་ནང་པའི་མཁས་པའི་འགོ་ཁྲིདཔ་དང་དཔའ་མཛངས་ཅན་གྱི་གང་ཟག་གྱངས་ཁ་མེདཔ་བྱོན་ཏེ་ ལུང་པ་རེ་ལུ་རྒྱལཔོ་རེ་ཡོད་མི་སྲོལ་འདི་ཧྲམ་བཏང་སྟེ་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་སྒྲིལ་མཛད་དེ་ ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་ལྟབ་གཞི་བཙུགས་མཛད་གནང་ནུག། དེ་ཡང་སྲིད་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་གི་དབུ་ཁྲིད་འདི་རྒྱལཔོ་གིས་མཛད་དགོཔ་དང་ ཆོས་ཕྱོགས་དང་འབྲེལ་བའི་དབུ་ཁྲིད་འདི་རྗེ་མཁན་གྱིས་མཛད་དགོ་པའི་ལམ་ལུགས་བཟང་པོ་འདི་འགོ་ཐོག་གཞི་བཙུགས་མཛད་གནང་ཡོདཔ་ཨིན། དུས་རབས་ ༡༧ པ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ལུ་རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ལམ་སྲོལ་གྱི་ངོ་རྟགས་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་བྱུང་སྟེ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཧེ་མ་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་སྲིད་དོན་གྱི་ཞི་བདེ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན། 

== '''བྱུང་རབས།''' ==
དུས་རབས་ ༡༨ པའི་བར་ཁམས་ཅིག་ཁར་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་གཞུང་སྐཡོང་ལམ་ལུགས་འདི་མར་ཉམས་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡི། ས་གནས་ཀྱི་སྡེ་དཔོན་དང་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་མི་ཚུ་གིས་བར་ན་འཁྲུགས་རྩོད་དེ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཅིག་མཐུན་འདི་ལུ་ཐོ་ཕོག་ནུག། དུས་རབས་ ༡༩ པའི་ཕྱེད་ཁམས་དེ་ཅིག་ཁར་སྲིད་དོན་ནང་ལུ་ ཕྱི་ཁའི་གནོད་ཉེན་འདི་གིས་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་འགོ་ཁྲིདཔ་སྒྲིང་སྒྲི་ཅིག་དགོཔ་འདི་ཧེང་སྐལ་ར་དགོཔ་ཐོན་ནུག། དེ་གིས་སྦེ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཞི་བདེ་དང་རྩ་བརྟན་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༠༧ ལུ་འབྲུག་མི་ཡོངས་ཀྱི་མགྲིན་གཅིག་ཐོག་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་དབང་རིམ་བྱོན་སྦེ་ཁྲི་མངའ་གསོལ་འབད་བའི་ཤུལ་ལས་རྐྱངམ་གཅིག་ ལོག་ཁ་གསོ་འབད་ཚུགས་ནུག། རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་རིང་ལུགས་གཞི་བཙུགས་མཛད་མི་དེ་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཞི་བདེ་དང་ཡུན་བརྟན་གསརཔ་ཡོད་པའི་དུས་ཚོད་ཅིག་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་རྒྱལ་ཁབ་འདི་དབང་འཛིན་ལྟེ་བའི་ཐོག་ལས་གཅིག་སྒྲིལ་ཅན་བཟོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་རིམ་གྱིས་མཐུན་འབྲེལ་འབད་ནི་གི་བྱ་རིམ་དང་དེང་སང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞི་རྟེན་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

དེ་ལས་འགོ་བཟུང་ང་བཅས་རའི་མི་དབང་རིམ་བྱོན་ཚུ་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་བསམ་རྗོད་ལས་འདས་པའི་ཞི་བདེ་འདི་གཞི་བཙུགས་མཛད་དེ་ ཐབས་ཤེས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སྒོ་ལས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་དབང་དང་ཞི་བདེ་འདི་རྩ་བརྟན་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་སྡེ་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཡར་འཕེལ་སྔར་ལས་ལྷག་སྟེ་བཏང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྔར་སྲོལ་ལམ་ལུགས་ཡང་ཡར་དྲག་བཏང་ཡོདཔ་གིས་མ་ཚད་པར་ གཞུང་སྐྱོང་གི་དོན་ལུ་གལ་ཆེ་བའི་གཙུག་སྡེ་ཚུ་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་དར་ཁྱབ་ཅན་དང་གལ་གནད་ཆེ་བའི་སྲིད་དོན་གྱི་དོན་ལུ་གྲ་སྒྲིག་མ་བཏུབ་བུཏབ་སྦེ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལུ་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་གཞུང་དབུ་བཞུགས་མཛད་དེ་མི་ལོ་ ༡༠༠ ཀྲིག་ཀྲི་འཁོར་བའི་ལོ་དང་འབྲེལ་ཏེ་ ང་བཅས་ར་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཡང་འཛམ་གླིང་སྤྱིར་བཏང་གི་འགྲོ་ལུགས་ལྟར་དུ་ མི་དབང་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་ཐུགས་དགོངས་རྒྱ་ཆེ་ལས་གནང་སྟེ་གཞུང་གདམ་འཐུ་འབད་ནིའི་འགན་ཁུར་འདི་འབྲུག་གི་མི་སེར་ཚུ་ལུ་གསང་བའི་ཚོགས་རྒཡན་བཙུགས་ཏེ་གདམ་ཁ་རྒྱབ་ནིའི་རང་དབང་གནང་སྟེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་རྩ་ཁྲིམས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་གཞུང་དང་པ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལུ་མི་ཧེར་ཚུ་གིས་གསང་བའི་ཚོགས་རྒྱན་བཙུགས་ཏེ་གདམ་ཁ་རྒྱབ་སྟེ་ དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་ལུ་བརྟེན་པའི་གཞུང་འགོ་དང་པ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་དམངས་གཙོའི་གཞུང་གཉིས་པ་འདི་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ དམངས་གཙོའི་གཞུང་གི་ལམ་ལུགས་འདི་ཧེང་སྐལ་ར་རྩ་བརྟན་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་སྔ་པ་དཔལ་འཇིགས་མེད་གེ་སར་རྣམ་རྒྱལ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གི་ཁྲི་མངའ་གསོལ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལུ་མཛད་པའི་ཤུལ་ལས་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་རྟགས་དང་རང་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་རྩ་བརྟན་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ཕྱག་ལཱ་ཚུ་ ཐེབས་ར་མཛད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། འབྲུག་རྒྱལཔོ་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཅིག་མཐུན་དང་གཅིག་འབྲེལ། ཞི་བདེ་དང་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་གོང་འཕེལ་གཏང་ཐབས་ཀྱི་བཀའ་སློབ་དང་ལམ་སྟོན་གནང་སྟེ་ སེམས་ཤུགས་བྱིན་ཏེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་དབང་དང་ཉེན་སྲུང་འདི་ཧེང་སྐལ་ར་སྒྲིང་སྒྲི་དང་རྩ་བརྟན་བཟོ་གནང་ཡོདཔ་ཨིན། མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་སྔ་པ་འདི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ན་དང་ཕྱི་རྒྱལ་ལུ་ མི་སེར་གྱི་རྒྱལ་པོ་སྦེ་མཚན་སྙན་ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

'''༼རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽'''

Source : Department of Culture and Dzongkha Development.

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།''' 

༡. རྒྱལ་གཞུང་འབྲུག་གི་སྐུ་ཚབ་ཡིག་ཚང་། རྒྱལ་རབས། ནིའུ་དྷི་ལི། གནམ་ལོ་མེད། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༦། ཡོངས་འབྲེལ་ཁ་བྱང་། https://web.archive.org/web/20240628041101/https://www.mfa.gov.bt/rbedelhi/bhutan-at-glance/history/#:~:text=In%20the%2017th%20Century,Raja%20as%20the%20administrative%20head.
[[Category:ཆོས་སྲིད་གཉིས་གཞུང་།]]</text>
      <sha1>4znk87jvi3ojhyhnsatuuljnyabb4td</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>རྒྱ་གར་ནིའུ་ལྡི་ལི་ལུ་ཡོད་པའི་འབྲུག་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་ལས་ཁུངས།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7324</id>
    <revision>
      <id>40220</id>
      <parentid>36314</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T01:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8206</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>40220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5059" sha1="i8jrvttenqpemyfebugiwnneanik5ev" xml:space="preserve">{{Infobox diplomatic mission
| name = རྒྱ་གར་ནིའུ་ལྡི་ལི་ལུ་ཡོད་པའི་འབྲུག་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་ལས་ཁུངས།&lt;br&gt;&lt;small&gt;नई दिल्ली में शाही भूटानी दूतावास, भारत&lt;/small&gt;
| image = Bhutanese_Embassy_in_New_Delhi.jpg
| ambassador = ཝེ་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ།
| coordinates = {{coord|28.586693|77.180532}}
| address = ཨི་པི་-༤, ཅནྡྲ་གུཔྟ་མརག།, ཆ་ནཀ་ཡ་པུ་རི, རྒྱ་གར།, ཞབས་ཏོག་ལམ།, ནིའུ་ལྡི་ལི།, ལྡི་ལི། 110021, རྒྱ་གར།
| jurisdiction = {{flag|རྒྱ་གར}}&lt;br&gt;{{flag|ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡ།}}&lt;br&gt;{{flag|ཨཕ་ག་ནིསི་ཏཱན་}}&lt;br&gt;{{flag|བལ་ཡུལ་}}&lt;br&gt;{{flag|ཇ་པཱན}}
| opening_date = ༡༩༧༡ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༧
| website = {{url|https://www.mfa.gov.bt/rbedelhi/}}
}}

ནིའུ་ལྡི་ལི་ལུ་ཡོད་པའི་ འབྲུག་གི་གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་འདི་ རྒྱ་གར་གྱི་དོན་གཅོད་དོན་གཅོད་ཅིག་ཨིན།&lt;ref name=&quot;Embassy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/rbedelhi/about-us/about-the-embassy/|title=Background – Royal Bhutanese Embassy, New Delhi|website=www.mfa.gov.bt|access-date=2024-07-04}}&lt;/ref&gt; སྤྱི་ལོ་༡༩༧༡ ལུ་ &quot;དམིགས་བསལ་ངོ་ཚབ་&quot; ཡིག་ཚང་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ ལོ་༧ གྱི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༨ ལུ་ གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་ལུ་ ཡར་དྲག་བཏང་ནུག།&lt;ref name=&quot;Embassy&quot;/&gt; ད་ལྟ་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ནི་ཝེ་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ།&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/rbedelhi/about-us/about-ambassador/|title=Ambassador Major General Vetsop Namgyel – Royal Bhutanese Embassy, New Delhi|website=www.mfa.gov.bt|access-date=2024-07-04}}&lt;/ref&gt; འབྲུག་གིས་ དབང་ཚད་ཡོད་པའི་ རྒྱ་གར་གྱི་མ་དོ་བར་ ཨཕ་ག་ནིས་ཏཱན་དང་ ནེ་པཱལ་ ཇ་པཱན་ དེ་ལས་ ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡ་ལུ་ཡང་ ཞབས་ཏོག་ཚུ་ བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/rbedelhi/bhutan-india-relations/bhutan-india-relations-2/|title=Bhutan-India Relations – Royal Bhutanese Embassy, New Delhi|website=www.mfa.gov.bt|access-date=2024-07-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/rbedelhi/bhutan-afghanistan-relations/|title=Bhutan-Afghanistan Relations – Royal Bhutanese Embassy, New Delhi|website=www.mfa.gov.bt|access-date=2024-07-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/rbedelhi/bhutan-nepal-relations/|title=Bhutan – Nepal Relations – Royal Bhutanese Embassy, New Delhi|website=www.mfa.gov.bt|access-date=2024-07-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/rbedelhi/bhutan-japan-relations/|title=Bhutan-Japan Relations – Royal Bhutanese Embassy, New Delhi|website=www.mfa.gov.bt|access-date=2024-07-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/bilateral-relations-2/#:~:text=Diplomatic%20relations%20between%20Bhutan%20and%20Indonesia,of%20the%20UN%20and%20other%20agencies.|title=Bilateral Relations – Ministry of Foreign Affairs and External Trade|website=www.mfa.gov.bt|access-date=2024-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260128102610/https://www.mfa.gov.bt/bilateral-relations-2/#:~:text=Diplomatic%20relations%20between%20Bhutan%20and%20Indonesia,of%20the%20UN%20and%20other%20agencies.|archive-date=2026-01-28}}&lt;/ref&gt;

འབྲུག་ལུ་ གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་ངོ་མ་མ་ཚད་ གུ་ཝ་ཧ་ཊི་དང་ ཀཱོལ་ཀ་ཊ་ལུ་ཡང་ གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/rbcguwahati/|title=Royal Bhutanese Consulate General, Guwahati|last=tashic|date=2022-05-13|language=en-US|access-date=2024-07-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/rbckolkata/|title=Royal Bhutanese Consulate, Kolkata|last=tashic|date=2022-04-07|language=en-US|access-date=2024-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260220072003/https://www.mfa.gov.bt/rbckolkata/|archive-date=2026-02-20}}&lt;/ref&gt;

== གཞི་བསྟུན་ཚུ། ==
{{reflist}}

{{འབྲུག་གི་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས།}}

[[Category:འབྲུག་གི་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས།]]</text>
      <sha1>i8jrvttenqpemyfebugiwnneanik5ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>སུའི་ཟར་ལེནཌ་ཇི་ནི་ཝ་ལུ་འབྲུག་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་ལས་ཁུངས།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7348</id>
    <revision>
      <id>40222</id>
      <parentid>36802</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T02:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8206</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>40222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7991" sha1="18mgponp51wf2ybpbtoqy7yi418ryiv" xml:space="preserve">{{Infobox diplomatic mission
| name = སུའི་ཟར་ལེནཌ་ཇི་ནི་ཝ་ལུ་ཡོད་མི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་དང་ འབྲུག་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་ནང་ འབྲུག་གི་གཏན་འཇགས་སྐུ་ཚབ་ཡིག་ཚང་།&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ཇར་མན།) Ständige Vertretung Bhutans bei den Vereinten Nationen und Königliche Botschaft Bhutans in Genf, Schweiz&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ཨི་ཊ་ལིའི་སྐད།) Missione permanente del Bhutan presso le Nazioni Unite e Ambasciata reale del Bhutan a Ginevra, Svizzera&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ཕ་རཱན་སི།) Mission permanente du Bhoutan auprès des Nations Unies et Ambassade royale du Bhoutan à Genève, Suisse&lt;/small&gt;
| ambassador = བསྟན་འཛིན་ཨར་དབང་ཕྱུག།
| permanent_representative = བསྟན་འཛིན་ཨར་དབང་ཕྱུག།
| address = ཀམ་པ་འོན་ཌུ་ཅམ་ཌི་ཨ་ནིར་ ༡༩, ༡༢༠༩ ཇེ་ནིབ།, སུའི་ཟར་ལེནཌ།
| jurisdiction = ལས་སྡེ།: {{Bulleted list|{{flag|མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས།}}}}&lt;br&gt;རྒྱལ་ཁབ།: {{bulletedlist|{{flag|སུའིཊ་ཛར་ལེན་}}|{{flag|ཨས་ཊི་ཡ}}|{{flag|ནོ་ཝེ་}}}}
| coordinates = {{coord|46.2237879|6.1228777}}
| opened = ༡༩༨༥ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༥
| website = {{url|https://www.mfa.gov.bt/pmbg/}}
}}

འབྲུག་གི་གཏན་འཇགས་གཞུང་ཚབ་དང་ ཇི་ནི་ཝ་ལུ་ཡོད་པའི་ འབྲུག་རྒྱལ་འཛིན་གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་འདི་ སུའི་ཟར་ལེན་ལུ་ཡོད་པའི་ མཉམ་འབྲེལ་གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་ཅིག་ཨིན།&lt;ref&gt;{{cite web|title=Welcome to Royal Bhutanese PMUN and Embassy in Geneva, Switzerland|url=https://www.mfa.gov.bt/pmbg/|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Bhutan|website=www.mfa.gov.bt|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20260116142939/https://www.mfa.gov.bt/pmbg/|archive-date=2026-01-16}}&lt;/ref&gt; ད་རེས་ཀྱི་ གཞུང་ཚབ་དེ་ འབྲུག་ལས་ གཏན་འཇགས་ཀྱི་ སྐུ་ཚབ་ཡང་ཨིན་མི་ བསྟན་འཛིན་ཨར་དབང་ཕྱུག་ཨིན་པས།&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ambassador - RBPMUNE in Geneva|url=https://www.mfa.gov.bt/pmbg/ambassador/|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518180123/https://www.mfa.gov.bt/pmbg/ambassador/|archive-date=2022-05-18}}&lt;/ref&gt;

གཙོ་བོ་ར་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་དང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་གཞན་ཚུ་ལུ་ གཏན་འཇགས་ཀྱི་ དམིགས་གཏད་བསྐྱེད་དེ་ འབྲུག་གི་ སུའི་ཟར་ལེནཌ་དང་ ཨས་ཊི་ཡ་ དེ་ལས་ ནོར་ཝེ་ཚུ་ནང་ དུས་རྒྱུན་གྱི་ ཕྱི་འབྲེལ་དོན་གཅོད་ཅིག་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་འབདཝ་ད་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ བཱརན་ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནིའི་ཚབ་ལུ་ གོ་སྐབས་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ དམིགས་ཡུལ་གྱི་ ཕྱེད་ཀ་གཞན་མི་ཅིག་ཨིན།&lt;ref name=&quot;Background&quot;&gt;{{cite web|title=Background - RBPMUNE in Geneva|url=https://www.mfa.gov.bt/pmbg/background/|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20241219091922/https://www.mfa.gov.bt/pmbg/background/|archive-date=2024-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bhutan and the United Nations {{!}} RBPMUNE in Geneva|url=https://www.mfa.gov.bt/pmbg/bhutan-and-the-united-nations/|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220013843/https://www.mfa.gov.bt/pmbg/bhutan-and-the-united-nations/|archive-date=2024-12-20}}&lt;/ref&gt;

==བྱེད་ནུས་དང་དབང་འཛིན།==
ཇི་ནི་ཝ་ལུ་ཡོད་པའི་ གཏན་འཇགས་གཞུང་ཚབ་འདི་ འབྲུག་གི་ མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་དང་ འབྲེལ་ཡོད་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ གཞུང་འབྲེལ་གཞུང་ཚབ་གཉིས་ཀྱི་གྲལ་ལས་གཅིག་ཨིན། གཞན་མི་གཏན་འཇགས་དམིགས་ཡུལ་འདི་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ ནིའུ་ཡོག་ལུ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ ཀེ་ནེ་ཌ་དང་ བཱ་རཱ་ཟིལ་གྱི་ དབང་ཚད་ནང་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་གི་ ཕྱི་འབྲེལ་དམིགས་ཡུལ་ཅིག་སྦེ་ ལཱ་འབདཝ་ཨིན།&lt;ref name=&quot;Background&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Welcome to the Permanent Mission of Bhutan to the United Nations in New York, United States|url=https://www.mfa.gov.bt/pmbny/|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Bhutan|website=www.mfa.gov.bt|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20241216231848/https://www.mfa.gov.bt/pmbny/|archive-date=2024-12-16}}&lt;/ref&gt;

གཏན་འཇགས་དམིགས་ཡུལ་འདི་ ཝི་ཡ་ན་ལུ་ཡོད་པའི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཡིག་ཚང་དང་ ཡུ་ནི་ཌོ་ དེ་ལས་ རོམ་ལུ་ཡོད་པའི་ ཨེཕ་ཨེ་ཨོ་ ཌབ་ལུ་ཨེཕ་པི་དང་ ཨའི་ཨེཕ་ཨེ་ཌི་ དེ་ལས་ པེ་རིསི་ལུ་ཡོད་པའི་ ཡུ་ནིསི་ཀོ་དང་ ནའི་རོ་བི་ལུ་ཡོད་པའི་ ཡུ་ཨེན་ཨི་པི་ཚུ་ལུ་ཡང་ ངོས་ལེན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;ref name=&quot;Background&quot;/&gt;

འདི་ཡང་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་ ཨས་ཊི་ཡ་དང་ སུའི་ཟར་ལེནཌ་ དེ་ལས་ ནོར་ཝེ་ལུ་ཡང་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bhutan-Switzerland relations {{!}} RBPMUNE in Geneva|url=https://www.mfa.gov.bt/pmbg/bhutan-india/|access-date=2024-12-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bhutan-Austria relations {{!}} RBPMUNE in Geneva|url=https://www.mfa.gov.bt/pmbg/bhutan-bangkok-relations/|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518180436/https://www.mfa.gov.bt/pmbg/bhutan-bangkok-relations/|archive-date=2022-05-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bhutan-Norway relations {{!}} RBPMUNE in Geneva|url=https://www.mfa.gov.bt/pmbg/bhutan-germany-relations/|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220010125/https://www.mfa.gov.bt/pmbg/bhutan-germany-relations/|archive-date=2024-12-20}}&lt;/ref&gt;

==གཞི་བསྟུན་ཚུ།==
{{reflist}}

{{འབྲུག་གི་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས།}}

[[Category:འབྲུག་གི་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས།]]</text>
      <sha1>18mgponp51wf2ybpbtoqy7yi418ryiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>བྷེལ་ཇི་ཡམ་གྱི་རྒྱལ་ས་བྷར་སིལ་ལུ་འབྲུག་གི་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་ལས་ཁུངས།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7356</id>
    <revision>
      <id>40215</id>
      <parentid>36363</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8206</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 10 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>40215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7982" sha1="cxouzny8rq11i1761enbbgmd8cbminm" xml:space="preserve">{{Infobox diplomatic mission
| name = བྷེལ་ཇི་ཡམ་གྱི་རྒྱལ་ས་བྷར་སིལ་ལུ་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་ལས་ཁུངས།&lt;br&gt;&lt;small&gt;Koninklijke Bhutanese ambassade in Brussel, België&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ambassade royale du Bhoutan à Bruxelles, Belgique&lt;/small&gt;
| image = Bhutan_Embassy,_BRU.jpg
| ambassador = ཚོགས་ཀི་ཆོས་ལྡན།
| opened = ༢༠༠༩ ཟླ་ ༥ པ།
| jurisdiction = རྒྱལ་ཁབ།:{{bulleted list|{{flag|བེལ་ཇིཡམ}}|{{flag|ཌེན་མཱཀ་}}|{{flag|ཕིན་ལེནཌ་}}|{{flag|ཇཱར་མ་ནི}}|{{flag|ནེ་དར་ལེནཌསི་}}|{{flag|སིཔཱེན་}}|{{flag|སུའི་ཌན་}}}}&lt;br&gt;ཚོགས་པ།:{{bulleted list|{{flag|ཡུ་རོབ་མནའ་འབྲེལ།}}}}
| address = བེལ་ཇི་ཡམ་གྱི་ ཇུ་ལིས་སི་སར་ ༧༠ ༡༡༥༠ ཝོ་ལུ་ཝེ་ སེནཊ་པི་ཡར།
| coordinates = {{coord|50.8322069|4.4177337}}
| website = {{url|https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels}}
}}

བྷར་སིལ་ལུ་ཡོད་པའི་ འབྲུག་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་འདི་ བེལ་ཇི་ཡམ་གྱི་དོན་ལུ་ དོན་གཅོད་ཡིག་ཚང་ཨིན།&lt;ref&gt;{{cite web|title=Welcome to the Royal Bhutanese Embassy in Brussels|url=https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/|website=www.mfa.gov.bt|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Bhutan|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20260128125654/https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/|archive-date=2026-01-28}}&lt;/ref&gt; ད་ལྟའི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་དང་སྐུ་ཚབ་ནི་མཚོ་ཀི་ཆོས་ལྡན་ཡིན།&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ambassador - RBE Brussels|url=https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/ambassador/|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608153330/https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/ambassador/|archive-date=2023-06-08}}&lt;/ref&gt;

གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ ཌེན་མཱག་དང་ ཕིན་ལེནཌ་ ཇར་མ་ནི་ ནེ་དར་ལེནཌ་ ཨིསི་པེན་ དེ་ལས་ སུའི་ཌེན་དང་ ཡུ་རོ་པིན་མཉམ་འབྲེལ་དང་ རྫས་སྦྱོར་མཚོན་ཆ་བཀག་དམ་ལས་སྡེ་ཚུ་ལུ་ ཕྱག་ཞུ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ངོས་ལེན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;ref name=&quot;Background&quot;&gt;{{cite web|title=Background - RBE Brussels|url=https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/background/|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20241219224636/https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/background/|archive-date=2024-12-19}}&lt;/ref&gt;

==བྱུང་རབས==
འབྲུག་གིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༩ སྤྱི་ཟླ་དང་པའི་ནང་ བེལ་ཇི་ཡམ་དང་གཅིག་ཁར་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ མཐུན་ལམ་གཞི་བཙུགས་འབད་བའི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༩ སྤྱི་ཟླ་༥ པའི་ནང་ གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་སྒོ་ཕྱེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ དུས་ཚོད་དང་འཁྲིལ་ ཁྱིམ་ཚང་ཡུ་རོ་པིན་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཚུ་ནང་ མཐུན་ལམ་གྱི་དབང་ཚད་རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ནུག།&lt;ref name=&quot;Background&quot;/&gt;


གྲོས་བསྟུན་འགོ་ཐོག་འདི་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༨ མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ད་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ ཐབས་ཤེས་ཚུ་ བཏོན་པའི་ཤུལ་ལས་ བེལ་ཇི་ཡམ་དང་ འབྲུག་གི་བར་ན་ མཐུན་ལམ་འགོ་དང་པ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག།

==དབང་ཚད།==
བཱརུ་སིལ་ལུ་ཡོད་པའི་གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་གིས་ ཨིསི་པེན་དང་ སུའི་ཌེན་ ཕིན་ལེནཌ་ ཌེན་མཱརཀ་ ཇར་མ་ནི་ ཨིསི་པེན་ ནེ་དར་ལེནཌ་ དེ་ལས་ ལུ་ཟེམ་བོརག་ཚུ་ལུ་ དབང་ཚད་ཀྱི་ཞབས་ཏོག་ཁ་སྐོང་བྱིནམ་ཨིན།&lt;ref name=&quot;RBEBrussels&gt;{{cite web|title=Bhutan-Belgium relation {{!}} RBE Brussels|url=https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/bhutan-belgium-relations/|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220040319/https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/bhutan-belgium-relations/|archive-date=2024-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bhutan-Denmark relations {{!}} RBE Brussels|url=https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/bhutan-denmark-relations/|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20241219195054/https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/bhutan-denmark-relations/|archive-date=2024-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bhutan-Finland relations {{!}} RBE Brussels|url=https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/bhutan-finland-relations/|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20241219093827/https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/bhutan-finland-relations/|archive-date=2024-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bhutan-Germany relations {{!}} RBE Brussels|url=https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/bhutan-germany-relations-2/|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608153330/https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/bhutan-germany-relations-2/|archive-date=2023-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bhutan-Netherlands relations {{!}} RBE Brussels|url=https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/bhutan-netherlands-relations/|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529150830/https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/bhutan-netherlands-relations/|archive-date=2023-05-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bhutan-Spain relations {{!}} RBE Brussels|url=https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/bhutan-spain-relations/|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220052147/https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/bhutan-spain-relations/|archive-date=2024-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bhutan-Sweden relations {{!}} RBE Brussels|url=https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/bhutan-sweden-relations/|access-date=2024-12-17}}&lt;/ref&gt;

ད་རུང་ གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་འདི་གིས་ ཡུ་རོ་པིན་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་ འབྲུག་གི་ངོ་ཚབ་ཡིག་ཚང་ཅིག་སྦེ་ཡང་ ལཱ་འབདཝ་ཨིན།&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bhutan-European Union relations {{!}} REB Brussels|url=https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/bhutan-eu-relations/|access-date=2024-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220042133/https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/bhutan-eu-relations/|archive-date=2024-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Background&quot;/&gt;

==གཞི་བསྟུན་ཚུ།==
{{reflist}}

{{འབྲུག་གི་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས།}}

[[Category:འབྲུག་གི་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས།]]</text>
      <sha1>cxouzny8rq11i1761enbbgmd8cbminm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>འབྲུག་གི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཀྱི་ཐོ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8114</id>
    <revision>
      <id>40218</id>
      <parentid>40188</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T01:18:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8206</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>40218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18996" sha1="gv86x7cr0y5ewmpjqhzemqwqxljzko7" xml:space="preserve">[[File:Diplomatic missions of Bhutan.png|thumb|right|450px|{{legend|Red|འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ།}}{{legend|#3432A2|འབྲུག་གི་གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་ཚུ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་ རྒྱལ་ཁབ་ཚུ།}}{{legend|#709AD1|འབྲུག་གི་དོན་གཅོད་ཡིག་ཚང་ ཡང་ན་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ལས་ཚོགས་ཚུ་ལུ་ གཏན་འཇགས་ཀྱི་ གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་རྐྱངམ་གཅིག་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་ རྒྱལ་ཁབ་ཚུ།}}]]

འབྲུག་གི་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་ཚུ་གི་ཐོ་ཨིན། ས་མཚམས་དང་ རང་རྐྱང་སྦེ་སྡོད་མི་ ཧི་མ་ལ་ཡ་གི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཕྱི་རྒྱལ་ལུ་ མཐུན་འབྲེལ་ཡིག་ཚང་ཚུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ ཚད་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

སྤྱི་ལོ་༢༠༢༥ ཚུན་ འབྲུག་ལུ་ གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་༦ དང་ གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་༣ དེ་ལས་ གཏན་འཇགས་ཡིག་ཚང་༢ ཡོདཔ་ཨིན་པས།&lt;ref name=&quot;MOFA&quot;&gt;{{cite web |title=Embassies and Missions |url=https://www.mfa.gov.bt/?page_id=42 |publisher=[[རྒྱལ་པོའི་འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།]] |access-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201121220227/https://www.mfa.gov.bt/?page_id=42 |archive-date=21 November 2020 }}&lt;/ref&gt; 

==ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།==

;རྒྱལ་ཁབ།
{{static row numbers}} 
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text&quot; 
|+ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༡ ཚུན་ རྒྱལ་ཁབ་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ལུ་ ཕྱི་འབྲེལ་དོན་གཅོད་ཀྱི་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་གི་ཐོ་ཡིག།&lt;ref name=&quot;MOFA&quot;/&gt; 
! scope=&quot;col&quot; | རྒྱལ་ཁབ
! scope=&quot;col&quot; | ལུང་ཕྱོགས
! scope=&quot;col&quot; | ཁྲོམ༌ཚོགས
! scope=&quot;col&quot; | གོ་སྐབས།
! scope=&quot;col&quot; | ཁ་ཕྱེ་ཡོདཔ།
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | དུས་མཉམ་ངོས་འཛིན།
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | ཁུངས་གཏུགས།
|-
| {{flag|ཨས་ཊེཡེ་ལི་ཡ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ཨོ་སི་ནི་ཡ།
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[ཀེན་བེ་ར་]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[འབྲུག་གི་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་ལས་ཁུངས།|གཞུང་ཚབ་ཁང་།]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ༢༠༢༡
| 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;RBE-Canberra&quot;&gt;{{cite web |title=Royal Bhutanese Embassy, Canberra, Australia |url=https://www.mfa.gov.bt/rbecanberra/ |publisher=[[རྒྱལ་པོའི་འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།]] |access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|བངྒ་ལ་དེཤ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ཨེ་ཤི་ཡ།
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[དྷ་ས་]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[འབྲུག་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་ལས་ཁུངས།|གཞུང་ཚབ་ཁང་།]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ༡༩༨༠
| {{Collapsible list
| titlestyle = background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal
| title = རྒྱལ་ཁབ།: 
| {{flag|མཱལ་ཌིབསི།}}
| {{flag|པཱ་ཀིསི་ཐན།}}
| {{flag|ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་}}
| {{flag|ཤྲཱྀ་ལངཀ་}}
}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | {{sfn|25 Years A King|1999|p=28}}&lt;ref name=RBE-Dhaka&gt;{{cite web |title=Royal Bhutanese Embassy, Dhaka, Bangladesh |url=https://www.mfa.gov.bt/rbedhaka/ |publisher=[[རྒྱལ་པོའི་འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།]] |access-date=21 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311132636/https://www.mfa.gov.bt/rbedhaka/ |archive-date=11 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|བེལ་ཇིཡམ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ཡུ་རོབ།
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[བྷུ་རུ་སེལ་]] 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[བྷེལ་ཇི་ཡམ་གྱི་རྒྱལ་ས་བྷར་སིལ་ལུ་འབྲུག་གི་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་ལས་ཁུངས།|གཞུང་ཚབ་ཁང་།]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ༢༠༠༩
| {{Collapsible list
| titlestyle = background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal
| title = རྒྱལ་ཁབ།: 
| {{flag|ཌེན་མཱཀ་}}
| {{flag|ཕིན་ལེནཌ་}}
| {{flag|ཇཱར་མ་ནི}}
| {{flag|ནེ་དར་ལེནཌསི་}}
| {{flag|སེར་བི་ཡ།}}
| {{flag|སིཔཱེན་}}
| {{flag|སུའི་ཌན་}}
}}{{Collapsible list
| titlestyle = background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal
| title = རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་སྡེ།: 
| {{flag|ཡུ་རོབ་མནའ་འབྲེལ།}}
}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=RBE-Brussels&gt;{{cite web |title=Royal Bhutanese Embassy, Brussels, Belgium |date=September 21, 2022 |url=https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/ |publisher=[[རྒྱལ་པོའི་འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།]] |access-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128125654/https://www.mfa.gov.bt/rbebrussels/ |archive-date=28 January 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EEAS-DL2024&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.eeas.europa.eu/corp/pdf-missions/1685704834_en |title=Diplomatic List - Mission Accredited to the European Union |publisher=[[European External Action Service]] |date=12 July 2024 |access-date=29 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RS.MFA-Bi-Bhutan&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.mfa.gov.rs/en/foreign-policy/bilateral-cooperation/bhutan |title=Bhutan / Bilateral Relations |website=Ministry of Foreign Affairs of Serbia |access-date=16 December 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=3 | {{flag|རྒྱ་གར}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=3 | ཨེ་ཤི་ཡ།
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[ནིའུ་ལྡི་ལི]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[རྒྱ་གར་ནིའུ་ལྡི་ལི་ལུ་ཡོད་པའི་འབྲུག་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་ལས་ཁུངས།|གཞུང་ཚབ་ཁང་།]]{{efn|༡༩༧༡ ལུ་ &quot;དམིགས་བསལ་ངོ་ཚབ་&quot; གི་ཡིག་ཚང་སྦེ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། ༡༩༧༨ ལོར་གཞུང་ཚབ་ཁང་དུ་ཡར་རྒྱས་བཏང་ཡོད།}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ༡༩༧༨
| {{Collapsible list
| titlestyle = background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal
| title = རྒྱལ་ཁབ: 
| {{flag|ཨཕ་ག་ནིསི་ཏཱན་|2013}}
| {{flag|ཇ་པཱན}}
| {{flag|བལ་ཡུལ་}}
| {{flag|ཝི་ཡཏ་ནམ}}
}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=The Embassy |url=https://www.mfa.gov.bt/rbedelhi/?page_id=14 |website=Royal Bhutanese Embassy, New Delhi |publisher=[[རྒྱལ་པོའི་འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།]] |access-date=13 January 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[གུ་ཝ་ཧ་ཊི]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[རྒྱལ་ཁབ་འབྲུག་གི་ འབྲེལ་ཚོགས་གཙོ་རྒྱུན། ཨ་སཱམ་གྱི་ གུ་ཝ་ཧ་ཊི།|སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཁང་།]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ༢༠༡༨
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=RBCG-Guwahati&gt;{{cite web |title=Royal Bhutanese Consulate General, Guwahati, India |url=https://www.mfa.gov.bt/rbcguwahati/ |publisher=[[རྒྱལ་པོའི་འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།]] |access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[ཀོལ་ཀ་ཏ།]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[རྒྱལ་ཁབ་འབྲུག་གི་ འབྲེལ་ཚོགས་གཙོ་རྒྱུན། ནུབ་བྱང་རྨ་སྒང་གི་ ཀོལ་ཀ་ཊ།|སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཁང་།]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ༢༠༠༩
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=RBCG-Kolkata&gt;{{cite web |title=Royal Bhutanese Consulate General, Kolkata, India |url=https://www.mfa.gov.bt/rbckolkata/ |publisher=[[རྒྱལ་པོའི་འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།]] |access-date=21 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220072003/https://www.mfa.gov.bt/rbckolkata/ |archive-date=20 February 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|ཀུ་ཝེཊ་}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ཨེ་ཤི་ཡ།
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[ཀུ་ཝེཊ་གྲོང་ཁྱེར།]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[འབྲུག་གི་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་ལས་ཁུངས།|གཞུང་ཚབ་ཁང་།]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ༡༩༨༣
| {{Collapsible list
| titlestyle = background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal
| title = རྒྱལ་ཁབ:  
| {{flag|བཧ་རེན་}}
| {{flag|ཡུ་ནའི་ཊེཊ་ཨ་རབ་ཨེ་མི་རེཊསི་}}
}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=RBE-Kuwait&gt;{{cite web |title=Royal Bhutanese Embassy, Kuwait |url=https://www.mfa.gov.bt/rbekuwait/ |publisher=[[རྒྱལ་པོའི་འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།]] |access-date=21 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240702193719/https://worldtravelserver.ru/travel/ru/kuwait/all_about_kuwait/embassy_kuwait/info_bhutanese_embassy_in_jaddah_kuwait.html |archive-date=2 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bna.bh/en/news?cms=q8FmFJgiscL2fwIzON1%2BDoKhlhHDNBFFACgljp0QEX0%3D |title=Foreign Minister receives credentials copies of two non-resident ambassadors-designate to Bahrain |agency=Bahrain News Agency |date=2 April 2024 |access-date=26 April 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|ཨ་མི་རི་ཀ།}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ཨ་མི་རི་ཀ།
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[ནིའུ་ཡོག་གྲོང་ཁྱེར།]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[འབྲུག་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་ནིའུ་ཡོག་ཨ་མི་རི་ཀ།|སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཁང་།]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;RBCG-NYC&quot;&gt;{{cite web |title=Consulate General of the Kingdom of Bhutan, New York |date=February 21, 2022 |url=https://mfa.gov.bt/cgbny/ |publisher=[[རྒྱལ་པོའི་འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།]] |access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|ཐཱའི་ལེནཌ་}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ཨེ་ཤི་ཡ།
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[བེང་ཀོག་]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[ཐའི་ལེནཌ་རྒྱལ་ས་སྦེང་ཀོག་ལུ་ཡོད་པའི་ འབྲུག་གི་གཞུང་ཚབ་ལས་ཁུངས།|གཞུང་ཚབ་ཁང་།]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ༡༩༩༩
| {{Collapsible list
| titlestyle = background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal
| title = རྒྱལ་ཁབ།:
| {{flag|ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡ།}}
| {{flag|མེ་མར་}}
| {{flag|སིངྒ་པུར།}}
}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;RBE-Bangkok&quot;&gt;{{cite web |title=Royal Bhutanese Embassy, Bangkok, Thailand |url=https://www.mfa.gov.bt/rbebangkok/ |publisher=[[རྒྱལ་པོའི་འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།]] |access-date=21 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116110844/https://www.mfa.gov.bt/rbebangkok/ |archive-date=16 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Choni|last1=Dema|first2=Sonam|last2=Phuntsho|location=Thimphu|accessdate=2021-01-12|title=Bhutan-Thailand relationship blossoms over the years|url=http://www.bbs.bt/news/?p=83207|date=24 October 2017|publisher=[[Bhutan Broadcasting Service]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;list&quot;&gt;{{Cite web|title=Bilateral relations - Indonesia|url=https://www.mfa.gov.bt/bilateral-relations-2/#:~:text=Bhutan%20and%20Indonesia%20enjoy%20cordial,State%20of%20the%20two%20countries.|access-date=12 October 2024|website=Ministry of Foreign Affairs of Bhutan|archive-url=https://web.archive.org/web/20260128102610/https://www.mfa.gov.bt/bilateral-relations-2/#:~:text=Bhutan%20and%20Indonesia%20enjoy%20cordial,State%20of%20the%20two%20countries.|archive-date=28 January 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

;ཚོགས་པ།
{{static row numbers}} 
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text&quot; 
|+ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༡ ཚུན་ ཕྱོགས་མང་ཚོགས་སྡེ་ཚུ་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ ཕྱི་འབྲེལ་དོན་གཅོད་ཀྱི་ཐོ་ཡིག&lt;ref name=&quot;MOFA&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; | འདུས་ཚོགས
! scope=&quot;col&quot; | ཁྲོམ༌ཚོགས
! scope=&quot;col&quot; | རྒྱལ་ཁབ
! scope=&quot;col&quot; | ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།
! scope=&quot;col&quot; | ཁ་ཕྱེ་ཡོདཔ།
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | དུས་མཉམ་ངོས་འཛིན།
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | ཁུངས་གཏུགས།
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flag|མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས།}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[ཇི་ནི་ཝ]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | སུའིཊ་ཛར་ལེན་
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[སུའི་ཟར་ལེནཌ་ཇི་ནི་ཝ་ལུ་འབྲུག་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་ལས་ཁུངས།|གཏན་འཇགས།]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ༡༩༨༥
| {{Collapsible list
| titlestyle = background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal
| title = རྒྱལ་ཁབ།: 
| {{Flag|ཨས་ཊི་ཡ}}
| {{Flag|ནོ་ཝེ་}}
| {{Flag|སུའིཊ་ཛར་ལེན་}}
}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=PMB-UNOG&gt;{{cite web |title=The Permanent Mission of the Kingdom of Bhutan to the United Nations, Geneva, and Royal Bhutanese Embassy: Switzerland, Norway, Austria |url=https://www.mfa.gov.bt/pmbg/ |publisher=[[རྒྱལ་པོའི་འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།]] |access-date=21 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260116142939/https://www.mfa.gov.bt/pmbg/ |archive-date=16 January 2026}}&lt;/ref&gt;{{sfn|25 Years A King|1999|p=29}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[ནིའུ་ཡོག་གྲོང་ཁྱེར།]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ཨ་མི་རི་ཀ།
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[འཛམ་གླིང་ཚོགས་སྡེ་ལ་འབྲུག་གི་རྟེན་བརྟན་ཕྱི་དྲུང་ཚོགས།་ནུ་ཡོར་ཀ།|གཏན་འཇགས།]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ༡༩༧༡
| {{Collapsible list
| titlestyle = background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal
| title = རྒྱལ་ཁབ།: 
| {{Flag|བཱརཱ་ཛིལ་}}
| {{Flag|ཀེ་ན་ཌ་}}
}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=About the Mission |url=https://www.mfa.gov.bt/pmbny/?page_id=124 |website=Permanent Mission of the Kingdom of Bhutan to the United Nations in New York |publisher=[[རྒྱལ་པོའི་འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།]] |access-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507092343/https://www.mfa.gov.bt/pmbny/?page_id=124 |archive-date=7 May 2021}}&lt;/ref&gt;
|}

== འགྲེམས་སྟོན་ཁང་། ==
&lt;gallery widths=&quot;150px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
File:Bhutan Embassy, BRU.jpg|སྦར་སིལ་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད།
File:Bhutanese_Embassy_in_New_Delhi.jpg|ནིའུ་ལྡི་ལི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས།
File:Bhutan Mission in New York.jpg|ནིའུ་ཡོག་ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ གཏན་འཇགས་དམིགས་ཡུལ།
&lt;/gallery&gt;

==ད་དུང་གཟིགས།==
* [[འབྲུག་གི་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཐོ།]]
* [[འབྲུག་དང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་སྲིད་བྱུས།]]

==མཆན་འགྲེལ།==
{{notelist}}

==ཁུངས་གཏུགས།==
{{Reflist}}

===དཔེ་དེབ་ཐོ་གཞུང་།===
* {{cite book |title=25 Years A King: His Majesty King Jigme Singye Wangchuck |date=1999 |publisher=National Steering Committee for the Royal Silver Jubilee Celebration |location=Thimphu |url=http://www.bhutanstudies.org.bt/publicationFiles/OccasionalPublications/25YearsaKing.pdf |oclc=52727424 |ref={{SfnRef|25 Years A King|1999}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190223/http://www.bhutanstudies.org.bt/publicationFiles/OccasionalPublications/25YearsaKing.pdf |archive-date=2016-03-04 |access-date=2025-07-27 }}

==ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།==
*[https://www.mfa.gov.bt/ Ministry of Foreign Affairs of Bhutan (official site)]

{{འབྲུག་གི་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས།}}

[[Category:འབྲུག་གི་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས།]]</text>
      <sha1>gv86x7cr0y5ewmpjqhzemqwqxljzko7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>འཛམ་གླིང་ཚོགས་སྡེ་ལ་འབྲུག་གི་རྟེན་བརྟན་ཕྱི་དྲུང་ཚོགས།་ནུ་ཡོར་ཀ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8116</id>
    <revision>
      <id>40219</id>
      <parentid>36807</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T01:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8206</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 8 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>40219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8344" sha1="3s1jj4pfcoc9bkg0b2bpkg8l1jyozbw" xml:space="preserve">{{infobox diplomatic mission
|name=འཛམ་གླིང་ཚོགས་སྡེ་ལ་འབྲུག་གི་རྟེན་བརྟན་ཕྱི་དྲུང་ཚོགས།་ནུ་ཡོར་ཀ།
|image=Bhutan_Mission_in_New_York.jpg
|jurisdiction=ཚོགས་པ།{{plainlist|{{flag|མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས།}}}}&lt;br&gt;རྒྱལ་ཁབ།{{bulletedlist|{{flag|བཱརཱ་ཛིལ་}}|{{flag|ཀེ་ན་ཌ་}}}}
|permanent_representative=པདྨ་ལེགས་གྲུབ་རྡོ་རྗེ།
|address=ཤར་ཕྱོགས་ ༣༤༣ ཁྲོམ་ལམ་ ༤༣ ནིའུ་ཡོག ནིའུ་ཡོག་ ༡༠༠༡༧
|coordinates={{coord|40.749702|-73.969538}}
|website={{url|https://www.mfa.gov.bt/pmbny}}
}}

བྷུཏཱན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་སྤྱོད་མི་སྤྱོད་སུ་བཏགས་ནས་གནས་ལུས་ཀྱི་ལམ་འབབས་མཛད་འདུག་ནི་བུཏཱན་རྒྱལ་ཁབ་དུ་གཏོད་སྤྱོད་སུ་འགོད་འཇོག་ཡོད་མི་གནས་ལུས་གི་དགོན་པ་རིང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རེད།&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/pmbny|title=Welcome to the Permanent Mission of Kingdom of Bhutan to the United Nations and Royal Bhutanese Embassy to Brazil and Canada|access-date=2025-07-27|publisher=འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།|website=PMBNY|archive-url=https://web.archive.org/web/20250727004708/https://www.mfa.gov.bt/pmbny/|archive-date=2025-07-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bhutan-un&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/pmbny/bhutan-and-the-un-2/|title=Bhutan and the UN - PMBNY &amp; RBE Brazil, Canada|access-date=2025-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250722001142/https://www.mfa.gov.bt/pmbny/bhutan-and-the-un-2/|archive-date=2025-07-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;background&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/pmbny/background/|title=Background - PMBNY &amp; RBE Brazil, Canada|access-date=2025-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250422065528/https://www.mfa.gov.bt/pmbny/background/|archive-date=2025-04-22}}&lt;/ref&gt; འབྲུག་གི་ འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ གཏན་འཇགས་སྐུ་ཚབ་འདི་ པདྨ་ལེག་ཏུབ་རྡོ་རྗེ་ཨིན།&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/pmbny/ambassador-permanent-representative/|title=Ambassador/Permanent Representative - PMBNY &amp; RBE Brazil, Canada|access-date=2025-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250615111335/https://www.mfa.gov.bt/pmbny/ambassador-permanent-representative/|archive-date=2025-06-15}}&lt;/ref&gt;

མཚན་ཉིད་བྷུཏཱན་གྱི་གྲོང་ཁྱོད་ནས་བུཏཱན་དུ་གཏོད་སྱོད་ལོག་འབྲེལ་བའི་མི་ཚིག་སྦྱོང་ལུས་རིགས་ལ་བསྡུར་བ་ལུ་སྦྱོང་ནས་བྷུཏཱན་ལ་མཐའ་དུ་ཡིན་བའི་ལམ་འགོད་འཇོག་ཡོད།&lt;ref name=&quot;background&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/pmbny/bhutan-brazil-relations/|title=Bhutan-Brazil relations - PMBNY &amp; RBE Brazil, Canada|access-date=2025-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513215427/https://www.mfa.gov.bt/pmbny/bhutan-brazil-relations/|archive-date=2025-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/pmbny/bhutan-canada-relations/|title=Bhutan-Canada relations - PMBNY &amp; RBE Brazil, Canada|access-date=2025-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250615114017/https://www.mfa.gov.bt/pmbny/bhutan-canada-relations/|archive-date=2025-06-15}}&lt;/ref&gt;

==རྒྱབ་རྟེན་==
བྷུཏཱན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་འཛིན་འཇུག་བྷུཏཱན་གྱི་འཁྲིད་མཛད་འདུག་མེད་རིང་འབྲེལ་བའི་རྐྱེན་འབད་འགྱུར་ན་ནི་བྷུཏཱན་གྱི་འཁྲིད་མཛད་བྷུཏཱན་གྱི་འཇུག་བྷུཏཱན་གྱི་འཇུག་བྷུཏཱན་གྱི་གཏོད་སྤྱོད་སུ་ཡིན་དུ་འཇོག་བྷུཏཱན་འབོད་འཇོག་ཡིན་འདུག།&lt;ref name=&quot;background&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bhutan-un&quot;/&gt;

==བྱུང་རབས==
དམིགས་གཏད་འདི་ཡང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཅིག་སྦེ་ ངོས་ལེན་འབད་ཞིནམ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༡ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།&lt;ref name=&quot;background&quot;/&gt;

==ལས་འགན།==
འབྲུག་གི་མཐུན་ལམ་གྱི་དོན་ལུ་ལཱ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཕྱི་འབྲེལ་དོན་གཅོད་ཀྱི་ འགན་ཁུར་འབག་སྟེ་ འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་ འབྲུག་གི་གནས་སྟངས་ནང་ སྡོད་གནས་ཅིག་སྦེ་ཡང་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།&lt;ref name=&quot;background&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bhutan-un&quot;/&gt; འབྲུག་གིས་ ཟུང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་ ཕྱི་འབྲེལ་དང་ཅིག་ཁར་ འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ ཞི་བདེ་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ དམིགས་གཏད་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ཡང་ བཅའ་མར་གཏོགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/pmbny/bhutan-and-peacekeeping/|title=Bhutan and UN peacekeeping - PMBNY &amp; RBE Brazil, Canada|access-date=2025-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208204013/https://www.mfa.gov.bt/pmbny/bhutan-and-peacekeeping/|archive-date=2022-12-08}}&lt;/ref&gt;

བྷུཏཱན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་འཛིན་འཇུག་བྷུཏཱན་གྱི་ལས་འགུལ་ནས་འདི་ནི་བྷུཏཱན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་དགོན་ཡིན་འདུག ཁོང་ནས་འདུག་གི་བུཏཱན་དུ་གཏོད་སྤྱོད་འགོད་འཇོག་ཡིན་འདུག་ བྷུཏཱན་གྱི་ལས་འགུལ་ཡིན་འདུག་འདི་ནི་ལས་འགུལ་འཇོག་བར་གནད་འཁོད་མཐའ་དུ་སྤྱོད་འདུག་འདུག་པ།&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/cgbny/|title=Welcome to the Consulate General of Bhutan in New York, United States|access-date=2025-07-27|publisher=འབྲུག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།|website=CGBNY|archive-url=https://web.archive.org/web/20250422065600/https://www.mfa.gov.bt/cgbny/|archive-date=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mfa.gov.bt/cgbny/background/|title=Background - CGBNY|access-date=2025-07-27}}&lt;/ref&gt;

==ཡང་གཟིགས།==
* [[འབྲུག་གི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཀྱི་ཐོ།]]
* [[སུའི་ཟར་ལེནཌ་ཇི་ནི་ཝ་ལུ་འབྲུག་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་ལས་ཁུངས།]]

==གཞི་བསྟུན་ཚུ།==
{{reflist}}

{{འབྲུག་གི་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས།}}

[[Category:འབྲུག་གི་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས།]]</text>
      <sha1>3s1jj4pfcoc9bkg0b2bpkg8l1jyozbw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>འབྲུག་གི་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཐོ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8579</id>
    <revision>
      <id>40217</id>
      <parentid>40175</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8206</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>40217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13189" sha1="mu6zur0ugylbshalng6f9zdcifkhsqm" xml:space="preserve">{{Short description|འབྲུག་ལུ་དོན་གཅོད་དོན་གཅོད་ཀྱི་ཐོ་ཡིག།}}
[[File:Diplomatic missions in Bhutan.png|thumb|right|300px|འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་ཚུ་གི་ས་ཁྲ།]]

འབྲུག་ལུ་ཡོད་པའི་དོན་གཅོད་ཡིག་ཚང་གི་ཐོ་ཨིན། ད་རེས་ འབྲུག་ལུ་ གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་༣ ལས་བརྒལ་མེདཔ་ད་ ལིཆ་ཊེན་སི་ཊེན་དང་ ཨེན་ཌོར་ར་དང་ ཊུ་ཝ་ལུ་ལུ་ གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་༢ རེ་ཡོད་མི་ལས་ མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་ རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ ཉུང་ཤོས་༤ པ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ འབྲུག་གི་ཁ་སྐོང་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཅིག་ནང་ གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་ཅིག་ ངོས་ལེན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ད་ རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ས་ ནིའུ་ལྡི་ལི་ལུ་ དེ་བཟུམ་གྱི་ གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ཐོ་འདི་ནང་ལས་ གཟེངས་བསྟོད་གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་ཚུ་ བཏོན་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།

==ཐིམ་ཕུག་ལུ་ཡོད་པའི་ གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་ཚུ།==
*{{flag|བངྒ་ལ་དེཤ}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.mfa.gov.bt/bilateral-relations-2/#:~:text=21%20November%202011.-,H.E.,is%20concurrently%20accredited%20to%20Bhutan. |title=Bilateral Relations |website=Ministry of Foreign Affairs &amp; External Trade of Bhutan |access-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128102610/https://www.mfa.gov.bt/bilateral-relations-2/#:~:text=21%20November%202011.-,H.E.,is%20concurrently%20accredited%20to%20Bhutan. |archive-date=28 January 2026}}&lt;/ref&gt;
*{{flag|རྒྱ་གར}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{Flag|ཀུ་ཝེཊ་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;

==ཕུན་ཚོགས་གླིང་ལུ་ དོན་གཅོད་སྤྱི་ཁྱབ་ཡིག་ཚང་།==
*{{flag|རྒྱ་གར}}

==འབྲུག་ལུ་ ངོས་ལེན་ཡོད་པའི་ གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་༢༥།==
===རྒྱ་ནག་པེ་ཅིང་བརྒྱུད་དེ་ངོས་ལེན་ཐོབ་ཡོདཔ།===
{{div col|colwidth=20em}}
*{{flag|དབུས་ཨཕ་རི་ཀའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ།}}  
*{{flag|ཀེབ་ཝར་ཌི།}}
*{{flag|ཅཱཌ།}}  
*{{flag|གུའི་ནི་-བི་སའུ།}}
*{{flag|མ་ལཱ་ཝི།}}
*{{flag|མ་ལི།}}  
*{{flag|སཱའོ་ཊོ་མེ་དང་ པྲིན་སི་པི།}}
*{{flag|ཊོང་ག།}}
*{{flag|ཟམ་བི་ཡ།}}
*{{flag|ཟིམ་བྷ་ཝེ།}}
{{div col end}}

===རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ས་ནིའུ་ལྡི་ལི་བརྒྱུད་དེ་ ངོས་ལེན་འབད་ཡོདཔ།===
{{div col|colwidth=20em}}
*{{Flag|ཨཕ་ག་ནིསི་ཏཱན་|2013}}
*{{flag|ཨཱལ་ཇི་རི་ཡ།}}
*{{flag|ཨར་ཇེན་ཊི་ན།}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.mfa.gov.bt/embassies-missions-accredited-to-bhutan-from-new-delhi/ |title=Embassies/Missions accredited to Bhutan from New Delhi |website=Ministry of Foreign Affairs &amp; External Trade of Bhutan |access-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251211023335/https://www.mfa.gov.bt/embassies-missions-accredited-to-bhutan-from-new-delhi/ |archive-date=11 December 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|ཨར་མི་ནི་ཡ}}
*{{flag|ཨས་ཊེཡེ་ལི་ཡ}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|ཨས་ཊི་ཡ}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{Flag|ཨཛར་བཡེ་ཇན}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|བཧ་རེན་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|བེ་ལ་རུ་སུ་}}
*{{flag|བེལ་ཇིཡམ}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|བཱརཱ་ཛིལ་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|བུརུ་ནེ།}}
*{{flag|ཀེ་ན་ཌ་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|ཀམ་བོ་ཌི་ཡ།}}
*{{flag|ཀྲུང་ཀོ}}
*{{flag|ཀོསི་ཊ་རི་ཀ།}} 
*{{flag|ཀོ་ལོམ་བི་ཡ།}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{Flag|ཀུ་བྷ།}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|ཅེཀ་རི་པབ་ལིཀ་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|ཌེན་མཱཀ་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|ཨི་ཇིབ།}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|ཡུ་རོབ་མནའ་འབྲེལ།}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|ཕརཱནསི་}}  
*{{Flag|ཕི་ཇི།}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|ཕིན་ལེནཌ་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|ཇཱར་མ་ནི}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|གུའི་ནི།}} 
*{{flag|གྷ་ན།}} 
*{{flag|གྷེམ་བི་ཡ}} 
*{{flag|ཧང་གྷ་རི།}} 
*{{flag|ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡ།}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|ཨིར་ལེནཌ།}}
*{{flag|ཨིསི་རཱཨེལ།}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|ཨྀཊ་ལི་}}
*{{flag|ཇ་པཱན}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|ཇོར་ཌན།}} 
*{{flag|ཀེ་ནི་ཡ་}}
*{{flag|ཀ་ཛག་སི་ཏན།}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|ལི་བི་ཡ།}}
*{{flag|ལའོ་སི།}}
*{{Flag|མཱལ་ཌིབསི།}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|མ་ལི།}}  
*{{flag|མ་ལེ་ཤི་ཡ་}}
*{{flag|མེཀ་སི་ཀོ}}&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://portales.sre.gob.mx/guiadelviajero/103-ficha-de-paises/287-bhutan | title=Bután | access-date=2025-10-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240201113650/https://portales.sre.gob.mx/guiadelviajero/103-ficha-de-paises/287-bhutan | archive-date=2024-02-01 }}&lt;/ref&gt;
*{{flag|མོ་རོ་ཀོ}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|མའོ་རི་ཤི་ཡས།}} 
*{{flag|སོག་པོ་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|མེ་མར་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|བལ་ཡུལ་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|ནིའུ་ཛི་ལེནཌ།}} 
*{{flag|ནེ་དར་ལེནཌསི་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|ནོ་ཝེ་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|ཨོ་མཱན།}}&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.omanobserver.om/article/1167769/oman/his-majesty/hm-issues-two-royal-decrees  |title=HM issues Two Royal Decrees |website=Oman Daily Observer |date=17 March 2025 |access-date=18 March 2025}}&lt;/ref&gt;
*{{flag|པོར་ཅུ་གལ་}} 
*{{flag|པ་ལི་སི་ཊིན།}}  
*{{flag|པོ་ལེནཌ།}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|ཕི་ལི་ཕིན།}}
*{{flag|པ་ན་མ།}}
*{{flag|རོ་མ་ནི་ཡ།}}
*{{flag|རུ་ཝང་ཌ།}} 
*{{flag|སའུ་དི་ཨེ་ར་སྦི་ཡ་}} 
*{{flag|སེར་བི་ཡ།}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|སིངྒ་པུར།}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{Flag|སི་ལོ་པ་ཀེ་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|སི་ལོ་ཝེ་ཉི་ཡ}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|སིཔཱེན་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|སུའི་ཌན་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|སི་རི་ཡ།}}  
*{{flag|སུའིཊ་ཛར་ལེན་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;
*{{flag|སུ་ཌན།}}  
*{{flag|སོ་མ་ལི་ཡ།}}  
*{{flag|ལྷོ་སུ་ཌན།}}  
*{{flag|ཏའི་ཝཱན་}}
*{{flag|ཏན་ཛ་ནི་ཡ།}}  
*{{flag|ཏུར་ཀི་མེ་ནི་སི་ཏན།}}
*{{flag|བྱའི་རིགས་ཅིག}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|ཊོ་གོ།}}
*{{flag|ཊུ་ནི་ཤི་ཡ།}}
*{{flag|ཏ་ཇག་ཀིསི་ཏཱན་}}
*{{flag|ཡུ་ནའི་ཊེཊ་ཨ་རབ་ཨེ་མི་རེཊསི་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|ཨ་མི་རི་ཀ།}}
*{{flag|ཡུ་གན་ཌ།}}
*{{flag|ཨུཛ་བེ་ཀིསི་ཏཱན་}}
*{{flag|ཝེ་ནི་ཛུའེ་ལ།}}
*{{flag|ཝི་ཡཏ་ནམ}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromNewDelhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|ཡེ་མེན།}}
{{div col end}}

===བང་ལ་དེཤ་གི་ ཌ་ཀ་བརྒྱུད་དེ་ ངོས་ལེན་འབད་ཡོདཔ།===
{{div col|colwidth=20em}}
*{{flag|པཱ་ཀིསི་ཐན།}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-BiRel&quot;/&gt;
*{{flag|ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromDhaka&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.mfa.gov.bt/embassies-missions-accredited-to-bhutan-from-dhaka/ |title=Embassies/Missions accredited to Bhutan from Dhaka |website=Ministry of Foreign Affairs &amp; External Trade of Bhutan |access-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251109185231/https://www.mfa.gov.bt/embassies-missions-accredited-to-bhutan-from-dhaka/ |archive-date=9 November 2025}}&lt;/ref&gt;
*{{Flag|ཤྲཱྀ་ལངཀ་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromDhaka&quot;/&gt;
*{{flag|ཐཱའི་ལེནཌ་}}&lt;ref name=&quot;Bt.MFA-EmbFromDhaka&quot;/&gt;
{{div col end}}

===རྒྱལ་ཁབ་གཞན་བརྒྱུད་དེ་ངོས་ལེན་འབད་ནི།===
{{div col|colwidth=20em}}
*{{Flag|མའི་ཀོ་ནེ་ཤི་ཡ།}} (ཨ་རིའི་ནིའུ་ཡོག་ཁྲོམ་སྡེ།)
*{{flag|ཧེ་ཏི།}} (ཧ་ནོའི། ཝི་ཡཏ་ནམ།) 
*{{flag|ནའུ་རུ།}} (ཨ་རིའི་ནིའུ་ཡོག་ཁྲོམ་སྡེ།)
*{{flag|སི་ཡ་ར་ལིའོན།}} (ཨ་བུ་དཱ་བི་ ཡུ་ཨེ་ཨི།)
*{{flag|སེནཊ་ཀིཊསི་དང་ ནེ་ཝིས།}} (ཝ་ཤིང་ཊོན་ཌི་སི།, ཡུ་ཨེས།)
*{{flag|སེནཊ་ལུ་ཤི་ཡ།}} (ཝ་ཤིང་ཊོན་ཌི་སི།, ཡུ་ཨེས།)
*{{flag|སེནཊ་ཝིན་སེནཊ་དང་གྷི་རེ་ན་ཌིན།}} (ཨ་རིའི་ནིའུ་ཡོག་ཁྲོམ་སྡེ།)
*{{flag|སཱ་མོ་ཝ།}} (ཀེན་བེ་ར། ཨོ་སི་ཊོ་ལི་ཡ།)
{{div col end}}

==ད་དུང་གཟིགས།==
* [[འབྲུག་དང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་སྲིད་བྱུས།]]
* [[འབྲུག་གི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཀྱི་ཐོ།]]

==ཁུངས་གཏུགས།==
{{reflist}}

==ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།==
*[https://web.archive.org/web/20130129085133/http://www.mfa.gov.bt/foreign-missions འབྲུག་ལུ་ཡོད་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གཞུང་ཚབ་ཡིག་ཚང་ཚུ།]

{{འབྲུག་ལུ་ ཕྱི་འབྲེལ་དོན་གཅོད།}}

[[Category:འབྲུག་དང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་སྲིད་བྱུས།]]
[[Category:འབྲུག་གི་དོན་གཅོད་དང་འབྲེལ་བའི་ཐོ་ཡིག།|ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས།]]
[[Category:འབྲུག་ལུ་ ཕྱི་འབྲེལ་དོན་གཅོད།]]</text>
      <sha1>mu6zur0ugylbshalng6f9zdcifkhsqm</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>